Wikipedia vewiki https://ve.wikipedia.org/wiki/Hayani MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Hayani 0 1 23394 23291 2026-09-29T22:42:18Z Beyo04 9398 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376201158|Home]]" 23394 wikitext text/x-wiki '''Muḓi''', kana '''vhudzulo''', ndi fhethu hune muthu a dzula hone lwa tshoṱhe. Hu nga vha mudi wa muthu muthihi kana vhathu vhanzhi vhane vha dzula henefho, khathihi na zwipuka zwo fhambanaho zwine zwa vha na khonani . Mahaya a ṋea zwikhala zwo tsireledzeaho, sa tsumbo kamara ya u edela, u lugiselela zwiḽiwa, u ḽa, na mutakalo wavhuḓi khathihi na u ṋea zwikhala zwa mushumo na u ḓimvumvusa u fana na u shuma kule, u guda, na u tamba. Zwivhumbeo zwa muvhili zwa mahaya zwi nga vha zwi sa shanduki sa nnḓu kana fulethe, zwi tshimbilaho sa tshikepe tsha nnḓu, kharavani kana yurt kana zwa digiṱali sa tshikhala tsha vhukuma. Sia ḽa ‘haya’ ḽi nga dzhielwa nṱha kha zwikalo zwoṱhe; u bva kha tshikalo tshiṱuku tshi sumbedzaho zwikhala zwa tsini zwa vhudzulo ha muthu nga eṱhe na fhethu ho ṱanganaho nae u ya kha tshikalo tshihulwane tsha fhethu ha dzingu u fana na [[ḓorobo]], muḓana, ḓorobo, shango kana pulanete . 5gt7qh98eg6k5684n8ec9ls7xjdo8sc User:Una maanda 2 5611 23432 21442 2026-09-30T11:46:38Z Una maanda 9394 created draft 4 23432 wikitext text/x-wiki Dzina langa ndi Ndivhuwo [[User:Una maanda/|dirafuthi1]] * [[User:Una maanda/|dirafuthi2]] * [[User:Una maanda/|dirafuthi3]] dirafuthi4 bb4gp7l6qnope3kwgqba1mutdk0038j 23433 23432 2026-09-30T11:48:38Z Una maanda 9394 23433 wikitext text/x-wiki Dzina langa ndi Ndivhuwo [[User:Una maanda/|dirafuthi1]] * [[User:Una maanda/|dirafuthi2]] * [[User:Una maanda/|dirafuthi3]] [User:una maanda/dirafuthi4]] pm6lh3n7uhcfdh6aghmpvw78psghxxd 23434 23433 2026-09-30T11:49:50Z Una maanda 9394 created draft4 23434 wikitext text/x-wiki Dzina langa ndi Ndivhuwo [[User:Una maanda/|dirafuthi1]] * [[User:Una maanda/|dirafuthi2]] * [[User:Una maanda/|dirafuthi3]] dirafuthi4 bb4gp7l6qnope3kwgqba1mutdk0038j 23436 23434 2026-09-30T11:56:04Z Una maanda 9394 23436 wikitext text/x-wiki Dzina langa ndi Ndivhuwo [[User:Una maanda/|dirafuthi1]] * [[User:Una maanda/|dirafuthi2]] * [[User:Una maanda/|dirafuthi3]] [[User:Una maanda/|dirafuthi4]] ap9gnyd5v8v9rxoa0ek96f8xctjoaf7 User:Teekay03 2 5671 23384 21628 2026-09-29T19:20:40Z Teekay03 9409 minor edit 23384 wikitext text/x-wiki Dzina ḽanga ndi Teekay03. [[User:Teekay03/Draft 1|Draft 1]] [[User:Teekay03/Draft 2|Draft 2]] [[Makunda|Draft 3]] 7kvc3thyldj92scfto3yo6vuzsbh998 23430 23384 2026-09-30T11:09:54Z Teekay03 9409 23430 wikitext text/x-wiki Dzina ḽanga ndi Teekay03. [[User:Teekay03/Draft 1|Draft 1]] [[User:Teekay03/Draft 2|Draft 2]] [[Makunda|Draft 3]] Draft 4 hs8ebki9v0jxjiiz18yzyt74g6j7qt2 23431 23430 2026-09-30T11:17:04Z Teekay03 9409 23431 wikitext text/x-wiki Dzina ḽanga ndi Teekay03. [[User:Teekay03/Draft 1|Draft 1]] [[User:Teekay03/Draft 2|Draft 2]] [[Makunda|Draft 3]] [[Ha-mutsha|Draft 4]] tsdg7liy9nkc2nhf25moihajab9bah3 User:Minnie012 2 5677 23403 22894 2026-09-30T00:29:50Z Minnie012 9412 23403 wikitext text/x-wiki Dzina ḽanga ndi minnie012. [[User:Minnie012/Draft 1|Draft 1]] [[User:Minnie012/Draft 2|Draft 2]] [[User:Minnie012/Draft 3|Draft 3]] [[User:Minnie012/Draft 4|Draft 4]] [[User:Minnie012/Draft 5|Draft 5]] [[User:Minnie012/Draft 6|Draft 6]] [[User:Minnie012/Draft 7|Draft 7]] [[User:Minnie012/Draft 8|Draft 8]] [[User:Minnie012/Draft 9|Draft 9]] [[User:Minnie012/Draft 10|Draft 10]] [[User:Minnie012/Draft 11|Draft 11]] [[User:Minnie012/Draft 12|Draft 12]] [[User:Minnie012/Draft 13|Draft 13]] [[User:Minnie012/Draft 14|Draft 14]] [[User:Minnie012/Draft 15|Draft 15]] [[User:Minnie012/Draft 16|Draft 16]] [[User:Minnie012/Draft 17|Draft 17]] [[User:Minnie012/Draft 18|Draft 18]] [[User:Minnie012/Draft 19|Draft 19]] [[User:Minnie012/Draft 20|Draft 20]] [[User:Minnie012/Draft 21|Draft 21]] [[User:Minnie012/Draft 22|Draft 22]] Draft 23 6i35z0rmfdiqv1cpt7fxcyyijxo6kc1 23419 23403 2026-09-30T04:04:44Z Minnie012 9412 i created drafts 23419 wikitext text/x-wiki Dzina ḽanga ndi minnie012. [[User:Minnie012/Draft 1|Draft 1]] [[User:Minnie012/Draft 2|Draft 2]] [[User:Minnie012/Draft 3|Draft 3]] [[User:Minnie012/Draft 4|Draft 4]] [[User:Minnie012/Draft 5|Draft 5]] [[User:Minnie012/Draft 6|Draft 6]] [[User:Minnie012/Draft 7|Draft 7]] [[User:Minnie012/Draft 8|Draft 8]] [[User:Minnie012/Draft 9|Draft 9]] [[User:Minnie012/Draft 10|Draft 10]] [[User:Minnie012/Draft 11|Draft 11]] [[User:Minnie012/Draft 12|Draft 12]] [[User:Minnie012/Draft 13|Draft 13]] [[User:Minnie012/Draft 14|Draft 14]] [[User:Minnie012/Draft 15|Draft 15]] [[User:Minnie012/Draft 16|Draft 16]] [[User:Minnie012/Draft 17|Draft 17]] [[User:Minnie012/Draft 18|Draft 18]] [[User:Minnie012/Draft 19|Draft 19]] [[User:Minnie012/Draft 20|Draft 20]] [[User:Minnie012/Draft 21|Draft 21]] [[User:Minnie012/Draft 22|Draft 22]] Draft 23 Draft 24 Draft 25 mqc43vhzm6412k0vf5ppt7409wc9p26 23420 23419 2026-09-30T04:07:28Z Minnie012 9412 23420 wikitext text/x-wiki Dzina ḽanga ndi minnie012. [[User:Minnie012/Draft 1|Draft 1]] [[User:Minnie012/Draft 2|Draft 2]] [[User:Minnie012/Draft 3|Draft 3]] [[User:Minnie012/Draft 4|Draft 4]] [[User:Minnie012/Draft 5|Draft 5]] [[User:Minnie012/Draft 6|Draft 6]] [[User:Minnie012/Draft 7|Draft 7]] [[User:Minnie012/Draft 8|Draft 8]] [[User:Minnie012/Draft 9|Draft 9]] [[User:Minnie012/Draft 10|Draft 10]] [[User:Minnie012/Draft 11|Draft 11]] [[User:Minnie012/Draft 12|Draft 12]] [[User:Minnie012/Draft 13|Draft 13]] [[User:Minnie012/Draft 14|Draft 14]] [[User:Minnie012/Draft 15|Draft 15]] [[User:Minnie012/Draft 16|Draft 16]] [[User:Minnie012/Draft 17|Draft 17]] [[User:Minnie012/Draft 18|Draft 18]] [[User:Minnie012/Draft 19|Draft 19]] [[User:Minnie012/Draft 20|Draft 20]] [[User:Minnie012/Draft 21|Draft 21]] [[User:Minnie012/Draft 22|Draft 22]] [[User:Minnie012/Draft 23|Draft 23]] [[User:Minnie012/Draft 24|Draft 24]] [[User:Minnie012/Draft 25|Draft 25]] sbjeb82qtb63rqer28b8aygdam9p4bn 23435 23420 2026-09-30T11:52:47Z Minnie012 9412 i created draft 26 23435 wikitext text/x-wiki Dzina ḽanga ndi minnie012. [[User:Minnie012/Draft 1|Draft 1]] [[User:Minnie012/Draft 2|Draft 2]] [[User:Minnie012/Draft 3|Draft 3]] [[User:Minnie012/Draft 4|Draft 4]] [[User:Minnie012/Draft 5|Draft 5]] [[User:Minnie012/Draft 6|Draft 6]] [[User:Minnie012/Draft 7|Draft 7]] [[User:Minnie012/Draft 8|Draft 8]] [[User:Minnie012/Draft 9|Draft 9]] [[User:Minnie012/Draft 10|Draft 10]] [[User:Minnie012/Draft 11|Draft 11]] [[User:Minnie012/Draft 12|Draft 12]] [[User:Minnie012/Draft 13|Draft 13]] [[User:Minnie012/Draft 14|Draft 14]] [[User:Minnie012/Draft 15|Draft 15]] [[User:Minnie012/Draft 16|Draft 16]] [[User:Minnie012/Draft 17|Draft 17]] [[User:Minnie012/Draft 18|Draft 18]] [[User:Minnie012/Draft 19|Draft 19]] [[User:Minnie012/Draft 20|Draft 20]] [[User:Minnie012/Draft 21|Draft 21]] [[User:Minnie012/Draft 22|Draft 22]] [[User:Minnie012/Draft 23|Draft 23]] [[User:Minnie012/Draft 24|Draft 24]] [[User:Minnie012/Draft 25|Draft 25]] Draft 26 n5chj23z69rsi69mx4gf17try1ah5k0 23437 23435 2026-09-30T11:56:05Z Minnie012 9412 23437 wikitext text/x-wiki Dzina ḽanga ndi minnie012. [[User:Minnie012/Draft 1|Draft 1]] [[User:Minnie012/Draft 2|Draft 2]] [[User:Minnie012/Draft 3|Draft 3]] [[User:Minnie012/Draft 4|Draft 4]] [[User:Minnie012/Draft 5|Draft 5]] [[User:Minnie012/Draft 6|Draft 6]] [[User:Minnie012/Draft 7|Draft 7]] [[User:Minnie012/Draft 8|Draft 8]] [[User:Minnie012/Draft 9|Draft 9]] [[User:Minnie012/Draft 10|Draft 10]] [[User:Minnie012/Draft 11|Draft 11]] [[User:Minnie012/Draft 12|Draft 12]] [[User:Minnie012/Draft 13|Draft 13]] [[User:Minnie012/Draft 14|Draft 14]] [[User:Minnie012/Draft 15|Draft 15]] [[User:Minnie012/Draft 16|Draft 16]] [[User:Minnie012/Draft 17|Draft 17]] [[User:Minnie012/Draft 18|Draft 18]] [[User:Minnie012/Draft 19|Draft 19]] [[User:Minnie012/Draft 20|Draft 20]] [[User:Minnie012/Draft 21|Draft 21]] [[User:Minnie012/Draft 22|Draft 22]] [[User:Minnie012/Draft 23|Draft 23]] [[User:Minnie012/Draft 24|Draft 24]] [[User:Minnie012/Draft 25|Draft 25]] [[User:Minnie012/Draft 26|Draft 26]] 529x1vbv877unaq4vojiwvi3li8dw8v Colbert Mukwevho 0 5730 23395 21725 2026-09-29T22:46:06Z Beyo04 9398 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1369848925|Colbert Mukwevho]]" 23395 wikitext text/x-wiki '''Vho Dokotela Colbert Rudzani Mukwevho''' vho bebwa nga dzi 26 Fulwi 1965. Ndi muimbi vha dovha hafhu vha vha mubveledzi wa muzika wa reggae wa Afrika Tshipembe nahone ndi khotsi a mutsila a ḓivheaho sa Vho Percy P.postman Mukwevho. Vho Mukwevho vho ṋewa vhudokotela ha ṱhonifho ha fiḽosofi kha Vhutsila na Saintsi ya Matshilisano nga [[Yunivesithi ya Venḓa|Yunivesithi ya Venda]] . Ndi ngazwo ho swika hune vha vhidzwa upfi Dr. Mukwevho. bg9yynd2bcylxs0v745bm62cdkm6nve User:Sebakenepenelope 2 5775 23426 21979 2026-09-30T07:48:25Z Sebakenepenelope 9435 I added another draft 23426 wikitext text/x-wiki Dzina langa ndi Sebakenepenelope. [[User:Sebakenepenelope/Draft 1|Draft 1]] - [[User:Sebakenepenelope/Draft 2|Draft 2]] Draft 3 - ij2dxiw903vbucg61mwjgywhkj4yvsy User:Sebakenepenelope/Draft 2 2 5794 23427 22135 2026-09-30T08:05:42Z Sebakenepenelope 9435 Ndo engedza phara kha Atikili 23427 wikitext text/x-wiki vhubindudzi Vhubindudzi Ndi inwe ya ndila ine vhunzi ha vhaswa vha Afurika Tshipembe vha di tshidza ngayo. Sa izwi ngeno ri tshi tambula kha sia ka zwa u wana mishumo vhaswa vhanzhi vha di tika nga vhubindudzi . u vha hone ha mabindi nga vhunzhi zwi sala zwi songo tsha luga kha sia la vharengi sa izwi Hu tshi vha na vhufhurafhura vhunzi lune vhanwe vha vharengisi vha kunguedza zwithu fhedzi vha sa zwi rengisi Hu tshi tou vha ndila yau fhura vharengi masheleni lune vharengi vha badela tshelede dzavho fhedzi vha kundelwa u wana thundu dze vha renga kana tshumelo . Zwi nga vha kwine Arali muvhuso kana vhurangaphanda ha ita uri Hu vhe na zwikhala zwa mishumo zwezwo zwi do ita uri Hu vhe nau fhungudzea ha vhufhura kha sia la vhubindudzi sa izwi Hu tshi do sala vho ramabindu vhasi gathi nahone vha do tea u fhulufhedzea My Sources <nowiki>;</nowiki>source 1 <nowiki>;</nowiki>souirce 2 <nowiki>;</nowiki>source 3 <nowiki>;</nowiki>source 4 == Zwiko zwo shumisiwaho == <references /> hwanlcpdj4hep5m07vvlcmsb5v48fys User:Minnie012/Draft 3 2 5958 23389 22817 2026-09-29T22:05:31Z Minnie012 9412 i added categories 23389 wikitext text/x-wiki Tshatshingo potholes. '''Tshatshingo''' Potholes ndi tshiga tsha mvelo tshine tsha vha na ḓirama na tshikhethwa tshine tsha wanala tsini na muḓi wa Tshidzivhe ngei Limpopo, [[Afurika Tshipembe|Afrika Tshipembe]]. Zwo vhumbiwa nga milambo ya [[Mutale]] na Tshirovha ine ya vhaḓa kha matombo o dzikaho.<ref>https://www.skyscanner.net/hotels/south-africa/thohoyandou-hotels/near-tshatshingo-potholes</ref> Lushaka lwa [[VhaVenḓa]] vha [[Afurika Tshipembe|Afrika Tshipembe]] vha na fhethu hukhethwa u fana na dziṅwe mvelele nnzhi dza sialala. Fhethu hukhethwa ndi fhethu hune ha davhidzana na mimuya, u sedza mvelo na u ita mikhuvha ine ya vha na ṱhalutshedzo dzo dzikaho dza mvelele kha tshitshavha.Tshatshingo Potholes ndi ine ya vha hone kha govha ḽo dzikaho nga nḓila ya geological tsini na mulambo wa Tshirovha. Ndi whirlpool khulwane ine ya vha na vhulapfu vhune ha swika 15m. Huna dzinwe dzi sinkhole khulwane tharu fhethu huthihi. <ref>https://sekhukhunetimes.co.za/</ref> Tshatshingo Potholes ndi vhufa ha ndeme kha lushaka lwa [[VhaVenḓa|Vhavenḓa]] nga u angaredza na nga maanḓa kha lushaka lwa Makani. Nga pfanelo dzine dza vha uri dzo fhiwa lushaka lwa Makani nga mvelele, vho no vha vhone fhedzi vhane vha vha vhalindi vha Tshatshingo Potholes. Muhulwane wa Makani, sa ‘muṋe’ wa fhethu, ndi ene ane a dzhia tsheo ya u fhedzisela malugana na masia maṅwe na maṅwe ane a tshimbidzana na u shumiswa kana mveledziso dzo dzinginywaho u mona na Tshatshingo Potholes. Maitele a athikili o katela ṱhoḓisiso ya desike, inthavhiyu dza vhaḓivhazwakale vha ndeme, u fhiriselana mihumbulo hu si ha fomala nga vhakwamei na u dzhiwa ha mbonalo ya Tshatshingo Potholes nga kha zwifanyiso zwa didzhithala khathihi na u dalela fhethu ho vhalaho. Athikili yo khwaṱhisedza uri Tshatshingo Potholes ndi fhethu hukhethwa hune ha vha na khonadzeo yo khwaṱhaho sa fhethu ha vhuendelamashango. Fhedziha, mveledziso ya vhuendelamashango yo fhelelaho a i nga ḓo itea nga ṅwambo wa vhuḓifari ho dzikaho ha mvelele ha vhathu vha [[VhaVenḓa]] vhune ha vha hone. Naho zwo ralo, zwo bviselwa khagala uri nḓila ya mveledziso ine ya nga vha hone ngei Tshatshingo Potholes i nga vha hone nga thendelo na thendelo i ṱoḓeaho ya khosi ya Makani. Fhedzi mveledziso dzo raloho dzi fanela u ṱanganedzwa nga mvelele na u vhewa fhethu ho teaho u bva kha Tshatshingo Potholes.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/321920533_Tshatshingo_Pothole_A_Sacred_Vha-Venda_Place_with_Cultural_Barriers_to_Tourism_Development_in_South_Africa (PDF) Tshatshingo Pothole: A Sacred Vha-Venda Place with Cultural Barriers to Tourism Development in South Africa.]</ref> = Referentse = <references /> [[Category:Tshatshingo]] [[Category:Tshatshingo Potholes]] pv80j12lg6ui9csio5mjwqjm81l3rmv User:Minnie012/Draft 13 2 6131 23385 23251 2026-09-29T21:00:50Z Minnie012 9412 i wrote an article 23385 wikitext text/x-wiki Ḓaka ḽa Thathe Vondo. '''Ḓaka ḽa Thathe Vondo''' ndi ḽikhethwa kha vhavenḓa vha [[Limpopo]]. Ḽi wanala thavhani nṱha ha dzivha ḽa Fundudzi, mvelele ya vhathu vha amba uri ḓaka ḽi ṱhogomelwa nga ndau tshena khethwa, ine ya tsireledza mavhiḓa a mahosi a lushaka lwa Thathe vhe vha vhulungwa fhethu hu hukhethwa. Hu dovha ha vha na mavharivhari a uri hu na tshiṋoni tsha mibvumo na lupenyo tshine tsha vhidzwa Nḓadzi, tshine u ya nga ngano tshi fhufha nga phapha dza mibvumo. <ref>[https://sahistory.org.za/place/thathe-vondo-holy-forest-limpopo Thathe Vondo Holy Forest, Limpopo | South African History Online]</ref> Ḓaka iḽi ḽi vha ḽo vhumbwa nga miri mihulwane ya thanda dzo khwaṱhaho dzi ne dza nga thanda dza ṱaḓa. Hu dovha hafhu ha vha na tshaka nnzhi dza dzi feni (fern) na zwimela zwine zwa vha uri zwi ya bvelela kha mutsho. Hezwi zwi ita uri ḓaka ḽi ṱoḓou vha ḽi sa dzhenei nga milenzhe. Ḓaka ḽi dovha ḽa vha ḽi sa dzhenei u bva kha mavhonele a mvelele; vha venda vho ḓoweleaho a vha tendelwi u tshimbila ḓakani. Heyi nyiledzo i ya kha vhaeni, vha ne vha lavhelelwa u ṱhonifha mvelele na lutendo lwa vhathu vha Venḓa. Hezwi zwi amba uri u gonya thavha a zwo ngo tendelwa ḓakani. Vhaeni vha nga, naho zwo ralo, swika kha ḓaka nga kha nḓila ya maḓaka arali fhedzi vha tshi khou fhelekedzwa nga muthu ane a vha livhisa henefho.<ref>[https://luonde.co.za/thathe/ Thathe – Luonde]</ref> [[File:Thathe Vondo dam - panoramio.jpg|thumb|Ḓaka ḽa Thathe Vondo]] Sa vhunga hu sa tshimbilwi nga maanḓa, heyi nḓila ndi nḓila yavhuḓi ya u vhona zwiṋoni. U nga kona u vhona tshaka dza maḓakani dzine dza nga chorister robin chat, robin ine ya vha na ṋaledzi tshena, Knysna turaco, greenbul ine ya vha na mithenga ya muvhala wa tshitopana na ground-thrush ya muvhala wa tshitopana. U dalela ḓaka zwi nga ṱanganiswa na u dalela dzivha ḽa Fundudzi, huṅwe fhethu hune ha vha uri ho ḓala ngano na ngano dza Vhavenḓa. Ubva kha dzivha ḽa Fundudzi unga kona u reila u tshi khou tshimbila nṱha vhukuma ha Soutpansberg, nga kha mahatsi a afromontane na zwipiḓa zwiṱuku zwa ḓaka ḽine ḽa vha uri ḽi a fhisa.<ref>[https://copacopa.co.za/thate-vondo-forest/ Thate Vondo Forest - Copacopa Lodge & Conference Center]</ref> Murangaphanḓa wa lushaka lwa Thathe o dzhia maitele a Tshingona kha u vhidza khosi nga dzina ḽa vhupo honoho, a ḓivhidza Nethathe, zwine zwa amba muvhusi/muṋe wa Thathe. Nethathe o vha e mufhodzi, muḓivhi wa zwa vhungome, muḓivhi wa zwimela na muḓivhi wa zwa vhungome. Danga ḽawe ḽa vhuhosi ḽo vha ḽi Tshitangani (ine ya dovha ya ḓivhiwa sa Murulwani). Hu ambiwa uri, nga mulandu wa vhungome hawe, o kona u ḓi shandukisa a vha ndau tshena. O vha a tshi dovha a funa u vhea zwimela zwawe na zwithu zwawe zwa u ḓifha bakoni ḽine ḽa vha kha ḓaka ḽa mvula ḽa Thathe.<ref>[https://www.ajhtl.com/uploads/7/1/6/3/7163688/article_74_vol_9_1__2020_tut.pdf article_74_vol_9_1__2020_tut.pdf]</ref> Musi a sa athu lovha, Nethathe o vhudza vhathu vhawe uri masalela awe a tea u vheiwa bakoni he a vhulunga hone zwimela zwawe na zwithu zwawe zwa u ḓiṱama. O dovha a laedza uri vhana vhoṱhe na mirafho ine ya ḓo ḓa ya Thathe, hu nga vha vhanna kana vhafumakadzi, vha tea u vhulungwa ḓakani ḽa Thathe Vondo, ngeno masalela a mahosi a tshi tea u vheiwa bakoni. Hezwi zwo vha zwi tshi amba uri vhafumakadzi vhane vha vha uri vho malwa a vha nga ḓo vhulungwa nga vhanna vhavho na vho mazwale wavho musi vha tshi lovha sa vhunga masalela avho a tshi ḓo tea u vhuiswa hayani a vhulungwa ḓakani ḽa Thathe Vondo, sa zwe Nethathe a laedza zwone. U swika na ṋamusi masalela a vhafumakadzi vho malwaho vhane tshifani tshavho ndi Nethathe, Netshidzivhe kana Netshiṱangani a vhuiswa hayani uri a vhulungwe Thathe. Munna muṅwe na muṅwe ane a mala mufumakadzi wa Nethathe, Netshidzivhe kana Netshitangani u ḓivhadziwa uri ene kana vha muṱa vhawe vha nga si kone u mu vhulunga musi o lovha, fhedzi vha tea u vhuisa masalela awe hayani uri a vhulungwe Thathe.<ref>[https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-02-16-rise-of-the-snake-illegal-mining-threatens-vendas-sacred-mountain/ Rise of the snake: Illegal mining threatens Venda’s sacred mountain]</ref> Vho Nethathe vho tevhelwa nga Mushongamunwe. Mushongamunwe o tevhelwa nga Phimani. Vho Phimani vho mbo ḓi pfhulusa tshiṱaha tsha vhuhosi Murulwani vha tshi isa muḓini wa Tshidzivhe. A ḓi vhidza nga dzina ḽa muḓi wa Tshidzivhe, a ḓi vhidza Netshidzivhe.<ref>[https://southafrica.co.za/exploring-soutpansberg.html Exploring Soutpansberg, Limpopo, South Africa]</ref> == Referentsi == <references /> fsc80lzmfwiql2sa2g96ueneoa4o0mk User:Beautynei 2 6184 23361 2026-09-29T13:15:32Z Beautynei 9855 Created page with "[[Thabo Mbeki]]" 23361 wikitext text/x-wiki [[Thabo Mbeki]] hzuc57fzbdwo65cyj1x9nn0vwaqdglh 23363 23361 2026-09-29T13:29:50Z Beautynei 9855 23363 wikitext text/x-wiki [[Thabo Mbeki]]* [[Nndwa ya Vietnam]] kgcdgw7t57racpfcb5oqn0xrzupuexm 23365 23363 2026-09-29T13:35:31Z Beautynei 9855 23365 wikitext text/x-wiki [[Thabo Mbeki]]* [[Nndwa ya Vietnam]] * [[Tavha Ya Soutpansberg]] 36mqwhtk76crqha1h8oc2p6qivsmc14 23367 23365 2026-09-29T13:38:44Z Beautynei 9855 23367 wikitext text/x-wiki [[Thabo Mbeki]]* [[Nndwa ya Vietnam]] * [[Tavha Ya Soutpansberg]] * [[Ho Chi Min]] 4h8i6rqnvq2j7jjr3aptsecsgevm679 23369 23367 2026-09-29T13:45:47Z Beautynei 9855 23369 wikitext text/x-wiki [[Thabo Mbeki]]* [[Nndwa ya Vietnam]] * [[Tavha Ya Soutpansberg]] * [[Ho Chi Min]] * [[Rihanna]] tk7xp81slb1bm9qmet0ns88qfg8ru3l 23371 23369 2026-09-29T13:51:46Z Beautynei 9855 23371 wikitext text/x-wiki [[Thabo Mbeki]]* [[Nndwa ya Vietnam]] * [[Tavha Ya Soutpansberg]] * [[Ho Chi Min]] * [[Rihanna]] * [[Nicki Minaj]] 4zbaywc975cc531a450xj1akhgn6zkr 23373 23371 2026-09-29T14:00:08Z Beautynei 9855 23373 wikitext text/x-wiki [[Thabo Mbeki]]* [[Nndwa ya Vietnam]] * [[Tavha Ya Soutpansberg]] * [[Ho Chi Min]] * [[Rihanna]] * [[Nicki Minaj]] * Blissbouy 8s1exs55at2ie2hj4miy5xm62sz7dez 23374 23373 2026-09-29T14:00:30Z Beautynei 9855 23374 wikitext text/x-wiki [[Thabo Mbeki]]* [[Nndwa ya Vietnam]] * [[Tavha Ya Soutpansberg]] * [[Ho Chi Min]] * [[Rihanna]] * [[Nicki Minaj]] * [[Blissbouy]] b6sogl4j7x4p82osrpdcikpqaostrct 23376 23374 2026-09-29T14:03:45Z Beautynei 9855 23376 wikitext text/x-wiki [[Thabo Mbeki]]* [[Nndwa ya Vietnam]] * [[Tavha Ya Soutpansberg]] * [[Ho Chi Min]] * [[Rihanna]] * [[Nicki Minaj]] * [[Blissbouy]] * [[Ricky Rick]] nybjg0gcnd7mq0fm7jxcczuga1djzra 23379 23376 2026-09-29T14:06:57Z Beautynei 9855 23379 wikitext text/x-wiki [[Thabo Mbeki]]* [[Nndwa ya Vietnam]] * [[Tavha Ya Soutpansberg]] * [[Ho Chi Min]] * [[Rihanna]] * [[Nicki Minaj]] * [[Blissbouy]] * [[Ricky Rick|Riky Rick]] onw2kpbo8x0rwdmd1oqr10bd5fm5kgb 23380 23379 2026-09-29T14:08:12Z Beautynei 9855 23380 wikitext text/x-wiki [[Thabo Mbeki]]* [[Nndwa ya Vietnam]] * [[Tavha Ya Soutpansberg]] * [[Ho Chi Min]] * [[Rihanna]] * [[Nicki Minaj]] * [[Blissbouy]] * [[Ricky Rick|Riky Rick]] * [[Rudekid Venda]] op81zatri826as9gsvwc8smtxdb3oil 23381 23380 2026-09-29T14:11:41Z Beautynei 9855 23381 wikitext text/x-wiki [[Thabo Mbeki]]* [[Nndwa ya Vietnam]] * [[Tavha Ya Soutpansberg]] * [[Ho Chi Min]] * [[Rihanna]] * [[Nicki Minaj]] * [[Blissbouy]] * [[Ricky Rick|Riky Rick]] * [[Benjamini Dube]] 9u9hwvz742kf641bpfl4po76ilj7dft Thabo Mbeki 0 6185 23362 2026-09-29T13:27:10Z Beautynei 9855 Created page with "Thabo Mbeki (o bebwa nga ḽa 18 Fulwi 1942, Idutywa, Transkei [zwino Afrika Tshipembe]) ndi rapolotiki we a shuma sa muphuresidennde wa Afrika Tshipembe (1999–2008).<ref name=":1">[https://britannica.com&#x3E;biblography&#x3E;thabo https://britannica.com>biblography>Thabo-Mbeki]</ref> Vho-Mbeki vho thoma u ṱangana na zwa polotiki nga khotsi avho, murangaphanḓa wa tshifhinga tshilapfu kha Eastern Cape African National Congress (ANC), dzangano ḽo ḓikumedzelaho..." 23362 wikitext text/x-wiki Thabo Mbeki (o bebwa nga ḽa 18 Fulwi 1942, Idutywa, Transkei [zwino Afrika Tshipembe]) ndi rapolotiki we a shuma sa muphuresidennde wa Afrika Tshipembe (1999–2008).<ref name=":1">[https://britannica.com&#x3E;biblography&#x3E;thabo https://britannica.com>biblography>Thabo-Mbeki]</ref> Vho-Mbeki vho thoma u ṱangana na zwa polotiki nga khotsi avho, murangaphanḓa wa tshifhinga tshilapfu kha Eastern Cape African National Congress (ANC), dzangano ḽo ḓikumedzelaho kha u fhelisa khethululo Afrika Tshipembe, vhe nga murahu vha valelwa dzhele (1964–87) na Vho-Nelson Mandela. Mbeki muṱuku o dzhena zwikolo Transkei, ho kateliwa na tshikolo tsha sekondari tshine tsha ḓivhea vhukuma tsha Lovedale kha ḽa Alice (zwino ndi Dikeni), nga 1956 vha dzhena kha ANC Youth League. Nga murahu ha minwaha miraru vho ranga phanda tshiṱiraiki tsha matshudeni ngei Lovedale tshe tsha ita uri vha pandelwe. Vho-Mbeki vho isa phanḓa na ngudo dzavho hayani vha dzula vha tshi shuma kha ANC nga murahu ha musi yo iledzwa Afrika Tshipembe nga 1960. Nga 1962 vho ṱuwa Afrika Tshipembe zwi siho mulayoni vha ṅwalisa Yunivesithi ya Sussex ngei Brighton, England, he vha ṱhaphudza nga M.A. kha zwa ikonomi nga 1966.<ref name=":1" /> Mafheloni a vho 1960 Mbeki vho thoma u gonya nga u ṱavhanya kha vhuimo ha ANC. Vho shuma kha ANC ngei London (1967–70) vha dovha vha gudiswa zwa vhuswole kha ḽa Soviet Union (1971). Nga 1971 vho shuma ngei Lusaka, Zambia, sa muthusi wa muṅwaleli wa Khoro yayo ya Vhushandukwa, vha vha muraḓo muṱukusa wa vhusimamilayo ha lushaka (1975) na muṅwaleli wa zwa polotiki wa Muphuresidennde Vho Oliver Tambo (1978). Nga vho 1970 Vho-Mbeki vho mbo ḓi ita mishumo ya ANC kha ḽa Botswana, Swaziland (zwino ndi Eswatini), na Nigeria vha tshi khou itela u shuma na vhaswa vha vharema vhe vha vha vho ṱuwa Afrika Tshipembe. Nga murahu vho vha na mushumo muhulwane kha nyambedzano dze dza ita uri hu vhe na nyambedzano vhukati ha Muphuresidennde wa Afrika Tshipembe Vho F.W. de Klerk na ANC nga 1990. Hedzi nyambedzano, dze na Vho-Mbeki vha vha vha tshi khou shela mulenzhe khadzo, dzo ita uri hu ṱanganedzwe ndayotewa ntswa ya tshifhinganyana ye ya vha i tshi khou sumbedza u fhela ha muvhuso wa tshiṱalula. Nga 1990 nyiledzo ya ANC ya fheliswa, Mbeki a humela Afrika Tshipembe. Nga murahu ha minwaha miraru vho mbo di khethiwa uri vha tevhele Tambo we a vha a tshi khou lwala sa mudzulatshidulo wa ANC.<ref name=":1" /> Nga 1994 Vho Mbeki vho tholiwa sa mufarisa muphuresidennde wa Afrika Tshipembe nga Muphuresidennde Vho Mandela nahone vho vha na mushumo muhulwane kha mishumo ya ḓuvha na ḓuvha ya muvhuso wa u thoma wa tshaka nnzhi wa shango. Vho-Mandela vho mbo ḓi litsha zwa polotiki nga 1999, nahone, nga murahu ha musi ANC yo no kunda kha khetho dza shango ḽoṱhe nga ṅwedzi wa Ṱhangule, Vho-Mbeki, vhe vha vha vho no vha ṱhoho ya ANC nga 1997, vho mbo ḓi nangiwa sa muphuresidennde.<ref name=":1" /> Ndaulo ya Mbeki yo vha yo sedza kha u isa phanḓa na u shanduka u bva kha muvhuso wa khethululo, u imisa tshivhalo tshine tsha khou gonya tsha vhutshinyi, na u lwa na u phaḓalala ha AIDS Afrika (naho vho vha vha tshi sasaladzwa nga u vhudzisa arali HIV i tshi vhanga AIDS). Vho dovha vha ranga phanḓa vhuḓidini ha u engedza vhubindudzi ha mashango a nnḓa Afrika na u ṱuṱuwedza u fhungudzwa ha zwikolodo kha mashango a Afrika. Vho-Mbeki vho wana themo ya vhuvhili sa muphuresidennde wa ANC nga 2002. Kha khetho dza Afrika Tshipembe dza 2004 ANC yo wina phesenthe dzi ṱoḓaho u vha 70 dza vouthu, nahone Vho-Mbeki vho khethiwa kha themo ya vhuvhili sa muphuresidennde wa shango. Nga 2007 vho kundwa kha u ṱoḓa themo ya vhuraru sa ṱhoho ya ANC kha Jacob Zuma kha zwe zwa vha zwi nndwa dza vhurangaphanḓa dzine dza vha na khanedzano kha ḓivhazwakale ya ḽihoro. Vhukati ha milandu ya vhuaḓa, Vho-Zuma vho vha vho pandelwa nga Vho-Mbeki kha vhuimo havho sa mufarisa muphuresidennde wa shango nga 2005. Naho vho vha vha tshi khou pomokwa lunzhi-lunzhi uri vho ita zwithu zwo khakheaho—zwine vhatikedzi vhavho vha amba uri zwo vha zwi tshi khou itiswa nga zwa polotiki—vho-Zuma vho dzula vhe muthu ane a ḓivhea nga ngomu ha ANC nahone vho khethiwa u fhira Vho-Mbeki uri vha vhe tshipiḓa tsha muphuresidennde.<ref name=":1" /> Nga murahu ha mavharivhari a muhaṱuli wa Khothe Khulwane a uri ho vha na u dzhenelela ha zwa polotiki kha vhutshutshisi ha Vho ​​Zuma nga ha milandu ya tshanḓa nguvhoni, nga ḽa 20 Khubvumedzi, 2008, Vho Mbeki vho humbelwa nga ANC uri vha ḓirule mushumo kha vhuphuresidennde ha Afrika Tshipembe, zwe vha tenda u zwi ita musi ṱhoḓea dzo teaho dza ndayotewa dzo no ḓadzea. Nga dzi 25 dza Tshimedzi vho tevhelwa nga Vho ​​Kgalema Motlanthe, vhe vha nangiwa nga Buthano ḽa Lushaka uri vha shume sa muphuresidennde wa tshifhinganyana u swikela khetho dzi tshi nga farwa nga 2009.<ref name=":1" /> 6avs10ljz4sdmymspagom72cupxttkt Nndwa ya Vietnam 0 6186 23364 2026-09-29T13:33:32Z Beautynei 9855 Created page with "Nndwa ya Vietnam yo vha nndwa ndapfu, i ḓuraho nahone i fhandekanyaho ye ya ita uri muvhuso wa vhukomonisi wa Vietnam Tshipembe u lwe na Vietnam Tshipembe na mufarisi wawo muhulwane, United States. Nndwa yo ṋaṋiswa nga Nndwa ya Vhukonani ye ya vha i tshi khou bvela phanḓa vhukati ha United States na Soviet Union. Vhathu vha fhiraho 3 miḽioni (u katela na vhathu vha fhiraho 58 000 vha Amerika) vho vhulahwa kha Nndwa ya Vietnam, nahone vha fhiraho hafu ya vhe vha..." 23364 wikitext text/x-wiki Nndwa ya Vietnam yo vha nndwa ndapfu, i ḓuraho nahone i fhandekanyaho ye ya ita uri muvhuso wa vhukomonisi wa Vietnam Tshipembe u lwe na Vietnam Tshipembe na mufarisi wawo muhulwane, United States. Nndwa yo ṋaṋiswa nga Nndwa ya Vhukonani ye ya vha i tshi khou bvela phanḓa vhukati ha United States na Soviet Union. Vhathu vha fhiraho 3 miḽioni (u katela na vhathu vha fhiraho 58 000 vha Amerika) vho vhulahwa kha Nndwa ya Vietnam, nahone vha fhiraho hafu ya vhe vha fa vho vha vhe vhadzulapo vha Vietnam.<ref name=":1">[https://history.com&#x3E;articles&#x3E;vietnam-war-history https://history.com>articles>vietnam-war-history]</ref> U hanedzwa ha nndwa ngei United States zwo fhandekanya vhukuma Vhaamerika, na nga murahu ha musi Muphuresidennde Vho Richard Nixon vho saina Thendelano dza Mulalo dza Paris nahone vha laedza uri mmbi dza U.S. dzi bve nga 1973. Mmbi dza Vhukomunisi dzo fhelisa nndwa nga u dzhia vhuvhusi ha Vietnam Tshipembe nga 1975, nahone shango ḽa vha na vhuthihi ḽi tevhelaho Riphabuḽiki ya Sosiaḽisi ya Vietnam.<ref name=":1" /> m8wso4etuo6klwbc5bh5t1mfa29h6l9 Tavha Ya Soutpansberg 0 6187 23366 2026-09-29T13:37:55Z Beautynei 9855 Created page with "Soutpansberg ngei Limpopo ndi thavha dzi re tshipembe ha Afrika Tshipembe nahone dzi vhumba tshipiḓa tsha UNESCO Vhembe Biosphere Reserve. Vhupo ha dzi thavha ho katela fhethu ho fhambanaho hune ha mangadza: ḓaka, thornveld yo khwaṱhaho, savannah, na mahatsi – nahone ndi haya ha tshaka dzo vhalaho dza iconic, dzi sa anzeli u wanala, na dzine dza vha khomboni, hu tshi katelwa na plethora ya tshaka dza endemic dza zwoṱhe zwipuka na zwimela (zwine zwa vha hone hu..." 23366 wikitext text/x-wiki Soutpansberg ngei Limpopo ndi thavha dzi re tshipembe ha Afrika Tshipembe nahone dzi vhumba tshipiḓa tsha UNESCO Vhembe Biosphere Reserve. Vhupo ha dzi thavha ho katela fhethu ho fhambanaho hune ha mangadza: ḓaka, thornveld yo khwaṱhaho, savannah, na mahatsi – nahone ndi haya ha tshaka dzo vhalaho dza iconic, dzi sa anzeli u wanala, na dzine dza vha khomboni, hu tshi katelwa na plethora ya tshaka dza endemic dza zwoṱhe zwipuka na zwimela (zwine zwa vha hone huṅwe fhethu kha Ear! I dovha ya vha tshisima tsha ndeme tsha maḓi a fhasi ha mavu. Vha EWT vho vhona ṱhoḓea yo ṱavhanyiswaho ya u vhulunga vhupo uhu, nahone nga 2015, vho imela muṱa wa Roberts kha ḽa Australia, vha EWT vho renga fhethu hune ha vha na 1,398 ha ha Medike Mountain Reserve kha ḽa Soutpansberg. Nga murahu ha zwenezwo ro wana masheleni u bva kha Rainforest Trust a u renga fhethu ha tsini, zwine zwa ṱoḓa u engedza kavhili vhuhulwane ha reserve.<ref name=":1">https://ewt.org</ref> Musi EWT i tshi thoma u shuma kha thavha, ro thoma phurojeke dzo vhalaho dza vhuimo ha nṱha dza u vhuedzedza vhuḓifulufheli ha thavha nga u bvisa zwipiḓa zwihulwane zwa zwimela zwi si zwa nnḓa na zwine zwa dzhena kha zwimela zwa mvelo nahone zwa kwama mushumo wa zwisima zwa maḓi kha thavha. Kha vha sedze vidio yashu ya Forgotten Mountain u vhona mbuelo dze hedzi phurojeke dza vha nadzo kha vhaṋe vha mavu na zwitshavha zwapo. EWT yo dovha ya thoma u amba na vhaṋe vha mavu vha tsini nga ha u ṱanganya thundu dzavho na u sika tshikhala tsha uri tshitshavha tshi ṱangane na u khwinisa ndeme ya thavha sa fhethu ha vhuendelamashango. Vhunzhi ha vhaṋe vha mavu vho ṱanganedza tshikhala tsha u shumisana, nahone vha 17 vho no dzhia tsheo ya u ṱanganela na EWT kha u ḓivhadza nga lwa mulayo thundu dzavho sa fhethu huthihi huhulwane ho tsireledzwaho hune ha vha na 22,000 ha ya Vhukovhela ha Soutpansberg, hune ha vhidzwa Western Soutpansberg Nature Reserve (WSNR). Bono ḽo ṱanganelaho ḽa WSNR ndi u sika na u tsireledza mbonalo yo ṱanganelanaho fhasi ha ndondolo ya fomala, i katelaho tshaka dza ndeme, fhethu hune ha dzula zwipuka, fhethu ha ndeme ha maḓi, na vhufa ha mvelele, u itela u vhuelwa ha zwivhumbwa zwo fhambanaho, sisiṱeme dza ikonomi, na vhathu nga hu sa fheli.<ref name=":1" /> Old Salt Trail ndi iṅwe ya phurojeke dza u thoma dzo thomiwaho u itela u kovhelana thavha na zwivhumbeo zwayo zwo khetheaho na zwo fhambanaho na vhufa ha mvelele na vhaṅwe, u ḓisa mbuelo kha vhathu vhapo, na u tsireledza vhumatshelo vhu bveledzaho ha WSNR na Luvhondo Nature Reserves. Bono ḽa tshifhinga tshilapfu ndi ḽa uri heyi phurojeke i ṱuṱuwedze vhurangeli ha vhuendelamashango vhu bvelelaho, vhu ḓisaho vhaeni thavhani nga nḓila ine ya ṱhogomela ikholodzhi. Vhaendelamashango vha ḓo kona u tshenzhela lunako lwo khetheaho na zwivhumbwa zwo fhambanaho zwine zwa vha hone ngeno vha tshi khou wana nḓivho u bva kha vhalanguli vha nḓila vhapo na u tikedza mveledziso ya matshilisano na ikonomi yapo nga ngomu ha vhupo ho tsireledzwaho.<ref name=":1" /> lzftbq9a10lykv8q98a9n2nr4kl38hc Ho Chi Min 0 6188 23368 2026-09-29T13:43:17Z Beautynei 9855 Created page with "Ḓorobo ya Ho Chi Minh, ḓorobo khulwanesa ya Vietnam. Wo vha u musanda wa vhuvhusi ha Fura ha Cochinchina (1862-1954) na ha Vietnam Tshipembe (1954-75). Ḓorobo iyi i tsini na Mulambo wa Saigon (Song Sai Gon) tshipembe ha delta ya Mulambo wa Mekong, khilomithara dzi ṱoḓaho u vha 80 u bva Lwanzheni lwa China Tshipembe. Senthara ya zwa vhubindudzi ya Cho Lon i vhukovhela ha Ḓorobo ya Ho Chi Minh.<ref name=":1">https://britannica.com</ref> Ḓorobo ya Ho Chi Minh..." 23368 wikitext text/x-wiki Ḓorobo ya Ho Chi Minh, ḓorobo khulwanesa ya Vietnam. Wo vha u musanda wa vhuvhusi ha Fura ha Cochinchina (1862-1954) na ha Vietnam Tshipembe (1954-75). Ḓorobo iyi i tsini na Mulambo wa Saigon (Song Sai Gon) tshipembe ha delta ya Mulambo wa Mekong, khilomithara dzi ṱoḓaho u vha 80 u bva Lwanzheni lwa China Tshipembe. Senthara ya zwa vhubindudzi ya Cho Lon i vhukovhela ha Ḓorobo ya Ho Chi Minh.<ref name=":1">https://britannica.com</ref> Ḓorobo ya Ho Chi Minh, Vietnam Ḓorobo ya Ho Chi Minh, Vietnam Fhethu hune zwino ha vha ho dzhiiwa nga Ḓorobo ya Ho Chi Minh ho vha hu tshipiḓa tsha muvhuso wa Cambodia lwa tshifhinga tshilapfu. Vha Vietnam vho thoma u dzhena kha dzingu nga centuary ya vhu 17. Vhushaka na France ho thoma nga centuary ya vhu 18, musi vharengisi vha France na vharumiwa vha tshi dzula henefho fhethu. Nga 1859 ḓorobo yo dzhiiwa nga vha French, nahone nga 1862 ya ṋewa France nga muvhusi wa Vietnam Tu Duc. Sa musanda wa Cochinchina, Saigon yo shandukiswa ya vha ḓorobo khulwane ya vhuimazwikepe na ḓorobo khulwane ya dzi- villa dzavhuḓi, zwifhaṱo zwihulwane zwa tshitshavha, na dzi- boulevard dzo ṱaniwaho zwavhuḓi, dzi re na miri. Ho fhaṱiwa zwiporo zwine zwa tshimbila tshipembe na tshipembe ha ḓorobo, nahone Saigon ya vha fhethu huhulwane hune ha kuvhanganywa hone raisi yo ṱavhiwaho kha delta ya Mulambo wa Mekong.<ref name=":1" /> Saigon yo vha yo dzhiiwa nga vha Japanese nga 1940, fhedzi vhavhusi vha vhukoloni vha France vho bvela phanḓa vha tshi langa Vietnam u swika nga 1945, musi vha tshi vhewa nga vha Japanese. Saigon yone iṋe yo vha i sa kwamei vhukuma nga Nndwa ya Shango ya Vhuvhili.<ref name=":1" /> Borogo ya Mutsheṱo nṱha ha Mulambo wa Thames ngei London, England. Yo vulea nga 1894. I kha ḓi vha Nḓila ya Ndeme ya Themamveledziso ine ya vha na vhathu vha 40 000 vhane vha Pfuka Ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe.<ref name=":1" /> Khizi ya Britanika Humbulani Ḓorobo nga Mulambo wayo Quiz Nga murahu ha musi Japan ḽo no ḓikumedza nga 1945, vhuḓilangi ha Vietnam ho ḓivhadzwa nga dzangano ḽa Viet Minh nga fhasi ha Ho Chi Minh ngei Hanoi, fhedzi vhuṱambo ngei Saigon ho shanduka ha vha nndwa. Maswole a Fura o mbo ḓi dzhia vhuvhusi ha ḓorobo, nahone ha thoma Nndwa ya u Thoma (kana ya Fura) ya Indochina. Nndwa yo fhela nga 1954 nga khonfarentse ya Geneva, ye ya fhandekanya Vietnam ḽa vha zwipiḓa zwa tshipembe na tshipembe. Vhutshilo ha mvelele na ha politiki ha Saigon, he ha vha musanda wa Vietnam Tshipembe, ho pfuma na u konḓa nga u ḓa ha tshavhi dzi bvaho North Vietnam.<ref name=":1" /> Nga tshifhinga tsha Nndwa ya Vhuvhili ya Indochina (kana Nndwa ya Vietnam) nga vho 1960 na mathomoni a vho ’70, Saigon yo vha i ofisi khulwane dza mishumo ya mmbi ya U.S. Zwipiḓa zwa ḓorobo zwo fheliswa nga nndwa nga 1968. Nga ḽa 30 April, 1975, mmbi dza Vietnam Tshipembe dzo thuba Saigon, nahone nga murahu yeneyo ḓorobo ya vhidzwa Ho Chi Minh City.<ref name=":1" /> Nga fhasi ha vhuvhusi ha vhukomonisi, Ḓorobo ya Ho Chi Minh yo xelelwa nga mishumo yayo ya vhuvhusi, nahone ho itwa vhuḓidini vhuhulwane ha u fhungudza tshivhalo tsha vhathu vhayo na u ḓitika nga zwithu zwi bvaho nnḓa na u ita uri mabindu ayo a zwa vhubindudzi a vhe a muvhuso. Musi mafemu manzhi a mabindu o vala kana u thithisea nga murahu ha 1975, ho thoma mabindu maswa, ho ombedzela kha u ḓiṱhogomela. Bindu ḽa muvhuso ḽa u ita zwithu zwa zwanḓa ḽi rengisela nnḓa zwibveledzwa zwo fhamba-fhambanaho—u katela na fanitshara, khaphethe, zwifanyiso zwo penndiwaho nga lacquer, na miṅwe mishumo ya vhutsila—yo itwaho vhukuma nga zwishumiswa zwa henefho.<ref name=":1" /> cdkzequg5xwn7njl1h3b002nn1xuz4l Rihanna 0 6189 23370 2026-09-29T13:50:25Z Beautynei 9855 Created page with "Muṱa wa Rihanna wo mbo ḓi hula nyana. Muimbi na ramabindu we a wina Grammy o ḓivhadza u bebwa ha ṅwana wawe wa vhuraru na mufarisi wawe A$AP Rocky kha poso ya Instagram nga ḽa 24 Tshimedzi.<ref name=":1">https://biblography.com</ref> Mufumakadzi wa miṅwaha ya 37 o thoma u ḓivhadza u vhifha muvhilini hawe ha zwenezwino kha MET Gala nga Lambamai, a tshi khou isa phanḓa na mvelele ya u dzumbulula u vhifha muvhilini hu penyaho hune ha katela u bveledza ṅwa..." 23370 wikitext text/x-wiki Muṱa wa Rihanna wo mbo ḓi hula nyana. Muimbi na ramabindu we a wina Grammy o ḓivhadza u bebwa ha ṅwana wawe wa vhuraru na mufarisi wawe A$AP Rocky kha poso ya Instagram nga ḽa 24 Tshimedzi.<ref name=":1">https://biblography.com</ref> Mufumakadzi wa miṅwaha ya 37 o thoma u ḓivhadza u vhifha muvhilini hawe ha zwenezwino kha MET Gala nga Lambamai, a tshi khou isa phanḓa na mvelele ya u dzumbulula u vhifha muvhilini hu penyaho hune ha katela u bveledza ṅwana nga tshifhinga tsha mbekanyamushumo ya Super Bowl LVII ya tshifhinga tsha u awela na nga kha u dzhia zwifanyiso zwa paparazzi zwa New York City zwine zwa vha tshiga zwino. Vhone na A$AP Rocky vho ṱanganedza ṅwana wavho wa u thoma, mutukana ane a pfi RZA, nga ṅwedzi wa Lambamai 2022. Murwa wavho wa vhuvhili, Riot, o bebwa nga murahu ha ṅwaha nga ṅwedzi wa Ṱhangule 2023.<ref name=":1" /> [[File:Rihanna Fenty 2018.png|thumb]] Rihanna o vhudza British Vogue nga 2020 uri u khou toda u vha na vhana vhararu uya kha vhaṋa vhothe. “Tshithu tshine tsha vha tsha ndeme ndi dakalo, ndi hone vhushaka vhu re na mutakalo vhukati ha mubebi na ṅwana,” vho ralo. “Ndi tshone tshithu tshithihi tshine tsha nga alusa ṅwana zwa vhukuma, ndi lufuno.”<ref name=":1" /> o5au9sfhh491pp14mws301a5ib66h3j Nicki Minaj 0 6190 23372 2026-09-29T13:55:53Z Beautynei 9855 Created page with "Nicki ndi nnyi? O bebwa Caribbean, Nicki Minaj o pfulutshela New York musi e na miṅwaha ya 5 nahone o kunda vhuṱuku vhu konḓaho u itela u vha mutambi wa hip-hop o bvelelaho. Muṅwe wavho ane a shuma nae Lil Wayne u mu vhidza “muḓivhazwakale” we a “swika kule u fhira tshiṅwe na tshiṅwe tshine nda nga vha ndo tshi humbula. Nicki u ḓo dzhena fhasi sa muṅwe wa vha khwinesa vhe vha zwi ita kha ḓivhazwakale ya muzika.”<ref name=":1">https://biograph..." 23372 wikitext text/x-wiki Nicki ndi nnyi? O bebwa Caribbean, Nicki Minaj o pfulutshela New York musi e na miṅwaha ya 5 nahone o kunda vhuṱuku vhu konḓaho u itela u vha mutambi wa hip-hop o bvelelaho. Muṅwe wavho ane a shuma nae Lil Wayne u mu vhidza “muḓivhazwakale” we a “swika kule u fhira tshiṅwe na tshiṅwe tshine nda nga vha ndo tshi humbula. Nicki u ḓo dzhena fhasi sa muṅwe wa vha khwinesa vhe vha zwi ita kha ḓivhazwakale ya muzika.”<ref name=":1">https://biography.com</ref> Vhutshilo ha u Thoma Minaj o bebwa sa Onika Tanya Maraj nga ḽa 8 Khubvumedzi 1982, ngei Saint James, Trinidad na Tobago, nahone a pfulutshela na muṱa wawe Queens, New York, musi e na miṅwaha ya 5. Khotsi a Minaj vho vha vhe na dzema ḽihulwane ḽa zwidzidzivhadzi nahone vhe na ḓivhazwakale ndapfu ya vhuvemu. Vhukati ha zwenezwo, o fhisa haya ha muṱa musi a tshi lingedza u vhulaha mme a Minaj fhedzi a kundwa. Minaj o amba uri dzenedzo nndwa dza u thoma dzo thusa u ṱuṱuwedza lutamo lwawe lwa u gonya vhutshiloni he vhabebi vhawe vha vha vha tshi vhu ḓivha. "Ndo vha ndi tshi dzulela u vha na tshithu tsha u ṋea vhafumakadzi maanḓa muhumbuloni wanga," o vhudza magazini wa Details, "ngauri ndo vha ndi tshi ṱoḓa uri mme anga vha vhe na maanḓa, nahone vho vha vha sa koni u vha na maanḓa. Ndo humbula uri, 'Arali nda bvelela, ndi nga shandula vhutshilo havho.'"<ref name=":1" /> U itela u swika kha honoho vhuimo, Minaj muswa o ḓiitela personas dzine dza ḓo mu tendela u ḓivhumba hafhu. U bveledzwa ha u thoma ho vha hu "Cookie," ha kona u ḓa "Harajuku Barbie" phanḓa ha musi a tshi fheleledza o dzula kha Nicki Minaj. "Fantasy yo vha i ngoho yanga," o ralo. Minaj zwi tou vha khagala uri o vha e na vhukoni ha u tamba. Musi e na miṅwaha ya 12, o ṅwala rap yawe ya u thoma, nga murahu a bvela phanḓa na u ḓidzhenisa kha zwa u tamba dzifilimu ngei Tshikoloni tsha Nṱha tsha Muzika na Vhutsila tsha LaGuardia, tshikolo tshe tsha ṱuṱuwedza muvi wa Fame. Fhedzi mushumo wawe wa u tamba a wo ngo ṱuwa, nahone o mbo ḓi thoma mishumo yo fhambanaho, ho katelwa na u vha muṋe wa zwiḽiwa kha Red Lobster, he a pandelwa mushumoni nga ṅwambo wa u sa vha na vhulenda kha vharengi.<ref name=":2">https://billboard.com</ref> Zwinzhi U bva kha Biography Zwothe nga ha Ella Beatty Tambani vidioPhosiṱara ya vidio Kha vha bvise ipfi Mushumo wa u Thoma [[File:Nicki Minaj 2016.jpg|thumb]] <ref name=":1" /> Nga u ḓiimisela u ita kha bindu ḽa muzika, Minaj o dzhia mishumo ya u imba ya u tikedza vhaimbi vha rap vha henefho Ḓoroboni ya New York, u katela na Full Force. Nga u ṱavhanya, o thoma u ṅwala mafhungo awe. O fhedza o wanala nga CEO wa Dirty Money Fendi, we a ṱangana na siaṱari ḽa MySpace ḽa Minaj, a funa zwe a zwi pfa, nahone a mu saina kha lebula yawe.<ref name=":2" /> kny34sjneswu9d24qj4rjurkw0a20zj Blissbouy 0 6191 23375 2026-09-29T14:01:37Z Beautynei 9855 Created page with "Nga ha Muimbi wa muzika wa ḽifhasi wa Afrika Tshipembe, ṋaledzi ya TikTok, na muthu wa nyanḓadzamafhungo ya matshilisano ane a ḓivhelwa nyimbo dzawe "Xibiyani," "Aninga Fasangi," "Tshunela," "Ninga Dlaya Munhu," "Muyani," na "Cancella Lenyalo." U dovha a ḓivhelwa akhaunthu yawe ya TikTok hune a posa zwipiḓa zwa muzika, vidio dza u tshina, zwithu zwa u tamba, na vidio dza u ṱuṱuwedza nyimbo dzine a dzi kovhela vhatevheli vha TikTok vha fhiraho 480,000.<re..." 23375 wikitext text/x-wiki Nga ha Muimbi wa muzika wa ḽifhasi wa Afrika Tshipembe, ṋaledzi ya TikTok, na muthu wa nyanḓadzamafhungo ya matshilisano ane a ḓivhelwa nyimbo dzawe "Xibiyani," "Aninga Fasangi," "Tshunela," "Ninga Dlaya Munhu," "Muyani," na "Cancella Lenyalo." U dovha a ḓivhelwa akhaunthu yawe ya TikTok hune a posa zwipiḓa zwa muzika, vidio dza u tshina, zwithu zwa u tamba, na vidio dza u ṱuṱuwedza nyimbo dzine a dzi kovhela vhatevheli vha TikTok vha fhiraho 480,000.<ref name=":1">https://famousbirthdays.com</ref> Nga phanḓa ha bvumo . O thoma u posa zwithu kha TikTok nga ṅwedzi wa Ṱhafamuhwe 2023. O thoma u bvisa muzika nga 2024 na single yawe ya u thoma ya tshiofisi ine ya vha "Xibiyani." U fhumula hawe huhulwane ho ḓa nga 2025 musi luimbo lwawe lwa "Tshunela" lu tshi wana ṱhogomelo na thendo kha YouTube nahone lwa thusa u ḓivhadza muzika wawe kha vhathetshelesi vhanzhi. Vho pembelela u swikelela vhatevheli vha TikTok vha 200,000 nga Ṱhangule 2025.<ref name=":1" /> Zwi si na mushumo Vho sika lushaka lwavho lwa Xigaza xa Ma2K nga murahu ha musi vho no shanduka u bva kha hip-hop vha ya kha muzika wa sialala wa Xitsonga. Vho bvisa phurojeke yavho ya u thoma Xigaza Xa Ma 2k nga Lambamai 2024. Vho saina thendelano ya u rekhoda na Virgin Music Group nga 2025.<ref name=":1" /> Vhutshilo ha muṱa . Vho bebwa Suku Bilankulu (dzina ḽe vha ṋewa nga vhabebi vhavho) muḓini wa Phugwani tsini na Malamulele, Afrika Tshipembe. Muzika wawe wo ṱumana vhukuma na mvelele ya Tshitsonga.<ref name=":1" /> Zwi tshimbidzana na Vho shumisana na Ndivhudzannyi Ralivhona kha luimbo lwa "Cancella Lenyalo" nga 2026.<ref name=":1" /> mg0hindbdiwqub9222yyvw7wfbphs0q Vhundeme ha kereke 0 6192 23377 2026-09-29T14:04:40Z Beyo04 9398 Vhundeme ha kereke 23377 wikitext text/x-wiki Vhundeme ha kereke. Kerekeni ndi fhethu ha ndeme kha matshilo a vhathu vhanzhi. Ndi fhethu hune vhathu vha ṱangana hone u itela u gwadamela Mudzimu, u rabela, u guda na u tikedzanaKha vhathu vhanzhi, kereke a si fhethu ha vhurabeli fhedzi, fhedzi ndi fhethu hune vha wana hone mulalo, fulufhelo, vhulivhisi na ṱhuṱhuwedzo.<ref>[https://biblehub.com/topical/t/the_importance_of_the_church.htm Topical Bible: The Importance of the Church]</ref> Iṅwe ya ndivho khulwane dza kereke ndi u thusa vhathu u bveledza lutendo lwavho. Nga tshifhinga tsha tshumelo dza kereke, vhathu vha rabela, vha imba nyimbo na u thetshelesa pfunzo dzi bvaho Bivhilini. Mishumo iyi i thusa vhatendi uri vha pfesese lutendo lwavho na u guda nḓila ya u tshila u ya nga zwilinganyo zwavhuḓi. Kereke i funza vhathu nga ha lufuno, vhuthu, u hangwelana, u fulufhedzea, na u ṱhonifha vhaṅwe. Kereke i dovha ya ṱanganya vhathu sa tshitshavha. Vhathu vha bvaho kha vhubvo ho fhambanaho vha nga ṱangana na u tikedzana. Musi muthu a tshi khou ṱangana na vhuleme, miraḓo ya kereke i nga mu ṱuṱuwedza, ya mu rabelisa na u mu thusa nga nḓila i shumaho. Hezwi zwi sika muhumbulo wa u vha wavho na u humbudza vhathu uri a vha vhoṱhe musi vho sedzana na khaedu.Muṅwe mushumo wa ndeme wa kereke ndi u thusa vhathu vha shayaho. Kereke nnzhi dzi shela mulenzhe kha mishumo ya tshitshavha u fana na u ṋetshedza zwiḽiwa na zwiambaro kha vhathu vha shayaho, u dalela vhalwadze, u tikedza miṱa, na u thusa vhana. Nga mishumo iyi, kereke i ṱuṱuwedza vhathu uri vha ṱhogomele vhaṅwe na u ita tshanduko yavhuḓi kha zwitshavha zwavho. Kereke i nga dovha ya vha na ṱhuṱhuwedzo yavhuḓi kha vhaswa. I ṋetshedza vhupo ho tsireledzeaho hune vhaswa vha nga guda mikhwa yavhuḓi na u bveledza vhushaka havhuḓi. Mbekanyamushumo dza vhaswa, pfunzo dza Bivhili, na miṅwe mishumo i nga thusa vhaswa uri vha vhe miraḓo ya tshitshavha i re na vhuḓifhinduleli na i ṱhonifheaho. Refarentsi [https://biblehub.com/topical/t/the_importance_of_the_church.htm Topical Bible: The Importance of the Church] ipk5giec0e50cyjhxwaxqbnr7ttwhqm Ricky Rick 0 6193 23378 2026-09-29T14:06:30Z Beautynei 9855 Created page with "Rikhado Muziwendlovu Makhado, we a vha a tshi ḓivhiwa nga ḽa phurofeshinaḽa sa Riky Rick, o vha e muimbi wa Afrika Tshipembe, mureipi, muṅwali wa nyimbo, mubvumeli, mutambi wa matambwa, mubveledzi wa zwiambaro na ramabindu. Vho vha vhe muṅwe wa vhaṋe vha tshigwada tsha Cotton Club Records nahone vhe muraḓo wa tshigwada tsha Boyz N Bucks. Sa mutsila o winaho pfufho, o vha e tshiimo tsha nṱhesa tsha mushumo wawe musi a sa athu lovha. Vhalani zwinzhi: <nowik..." 23378 wikitext text/x-wiki Rikhado Muziwendlovu Makhado, we a vha a tshi ḓivhiwa nga ḽa phurofeshinaḽa sa Riky Rick, o vha e muimbi wa Afrika Tshipembe, mureipi, muṅwali wa nyimbo, mubvumeli, mutambi wa matambwa, mubveledzi wa zwiambaro na ramabindu. Vho vha vhe muṅwe wa vhaṋe vha tshigwada tsha Cotton Club Records nahone vhe muraḓo wa tshigwada tsha Boyz N Bucks. Sa mutsila o winaho pfufho, o vha e tshiimo tsha nṱhesa tsha mushumo wawe musi a sa athu lovha. Vhalani zwinzhi: <nowiki>https://nga</nowiki> u tou pfufhifhadza.co.za/32057-biografi-ya-mufumakadzi-nyimbo-dza-muṱa-ya-albamu-ya-fesheni-ya-instagram-i-khoḓa-goloi-dza-mutengo-wa-nethe.html<ref name=":1">https://briefly.co.za</ref> [[File:Riky Rick (2020).png|thumb]] Riky Rick o mbo ḓi bvelela nga 2015 nga murahu ha musi o no bvisa album yawe ya u thoma. Muzika wawe wo wana tsedzuluso dzavhuḓi u bva kha vhunzhi ha vhasengulusi vha muzika, zwa ita uri a wane vhuimo kha muṱaṱisano wa muzika wa Afrika Tshipembe. Naho o vha e na mushumo wa vhugala, Makhado o vha e na vhutshilo vhu re na vhuleme. Mashudu mavhi, vho kundwa nndwani nga dzi 23 dza Fulwi, 2022. Biography yavho ndi tshiga tsha zwithu zwavho zwa ntha na zwa fhasi. Vhalani zwinzhi: <nowiki>https://nga</nowiki> u tou pfufhifhadza.co.za/32057-biografi-ya-mufumakadzi-nyimbo-dza-muṱa-ya-albamu-ya-fesheni-ya-instagram-i-khoḓa-goloi-dza-mutengo-wa-nethe.html<ref name=":1" /> nrdmhtlgdub2hewlyivu55gipgz2ksi Benjamini Dube 0 6194 23382 2026-09-29T14:15:36Z Beautynei 9855 Created page with "Benjamin Dube (o bebwa nga ḽa 23 Shundunthule 1962 ngei Johannesburg) ndi muṅwali wa nyimbo dza gospel a ḓivheaho wa Afrika Tshipembe, muimbi, mubveledzi wa muzika na mufunzi.<ref name=":1">https://wikisouthafrica.co.za</ref> Vho bebelwa muṱani wa mufunzi Vho-Benjamin Dube (Muhulwane) na Vho-Grace Dube vho lovhaho. Benjamin o dzhena tshikolo tsha sekondari tsha Daliwonga nahone u khou ita Digirii ya zwa muhumbulo.<ref name=":1" /> Mufumakadzi wa Benjamin Dube..." 23382 wikitext text/x-wiki Benjamin Dube (o bebwa nga ḽa 23 Shundunthule 1962 ngei Johannesburg) ndi muṅwali wa nyimbo dza gospel a ḓivheaho wa Afrika Tshipembe, muimbi, mubveledzi wa muzika na mufunzi.<ref name=":1">https://wikisouthafrica.co.za</ref> Vho bebelwa muṱani wa mufunzi Vho-Benjamin Dube (Muhulwane) na Vho-Grace Dube vho lovhaho. Benjamin o dzhena tshikolo tsha sekondari tsha Daliwonga nahone u khou ita Digirii ya zwa muhumbulo.<ref name=":1" /> Mufumakadzi wa Benjamin Dube Vho vha vho malana na Vho-Mapila Thabile Dube nahone vhoṱhe vha vha na vhana vhaṋa vha vhatukana. Benjamin o ṱalana luvhili nahone u shumisa tshenzhelo yawe u itela u eletshedza vhathu nga ha mafhungo a kwamaho mbingano.<ref name=":1" /> efx7z9laicx43oammruk8l8m1lerzmc LuxuryProperty 0 6195 23383 2026-09-29T17:56:28Z GailaMax 9862 Page created 23383 wikitext text/x-wiki '''LuxuryProperty''' è una piattaforma online dedicata al mercato immobiliare di lusso e ai beni di alto valore, gestita da Luxury Property International Ltd, con sede a Dubai, negli Emirati Arabi Uniti. Il sito presenta annunci di immobili residenziali, proprietà in affitto, progetti immobiliari in fase di sviluppo e inserzioni relative ad automobili di lusso, jet privati e yacht. Pubblica inoltre articoli, video e podcast riguardanti il settore immobiliare e il mercato del lusso.<ref name="official">[https://www.luxuryproperty.com/ LuxuryProperty.com], sito ufficiale, consultato il 29 settembre 2026.</ref> == Storia == Il sito web identifica Luxury Property International Ltd come la società che gestisce LuxuryProperty.com. La piattaforma presenta informazioni sui propri servizi, sul mercato immobiliare e sugli annunci internazionali. La data di fondazione e le prime fasi della storia dell'azienda non sono documentate dalla fonte citata. == Attività == LuxuryProperty.com gestisce una piattaforma online per la consultazione e la pubblicazione di annunci immobiliari e di altri beni di alto valore. Il sito comprende annunci di proprietà situate in diversi mercati internazionali, oltre a immobili in affitto e progetti immobiliari in fase di sviluppo.<ref name="official" /> La piattaforma dispone anche di sezioni dedicate ad automobili, jet privati e yacht. Gli utenti possono consultare gli annunci e contattare la società o i rappresentanti immobiliari attraverso il sito web. == Servizi == === Immobili residenziali === La piattaforma propone annunci di immobili residenziali situati in diversi Paesi, tra cui case, ville, appartamenti, attici e altre tipologie di proprietà. Il sito comprende strumenti di ricerca che consentono di consultare gli annunci in base alla località, alla tipologia di immobile e ad altri criteri.<ref name="official" /> === Locazioni e progetti immobiliari === Il sito presenta annunci di immobili in affitto e progetti immobiliari in fase di sviluppo. La sezione dedicata ai progetti comprende iniziative di sviluppatori immobiliari operanti in diversi mercati.<ref name="official" /> === Beni di lusso === Oltre al settore immobiliare, la piattaforma dispone di sezioni dedicate ad automobili di lusso, jet privati e yacht.<ref name="official" /> === Contenuti editoriali === LuxuryProperty.com pubblica articoli, video e podcast dedicati al settore immobiliare e ad argomenti correlati. Tra i contenuti presenti sul sito figura il podcast ''The Luxury Podcast'', che comprende discussioni con operatori del settore e approfondimenti su temi relativi al mercato immobiliare e al lusso.<ref name="official" /> == Sede == Secondo il sito ufficiale, Luxury Property International Ltd ha la propria sede principale presso 204, Bay Square 2, Business Bay, Dubai, Emirati Arabi Uniti.<ref name="official" /> == Collegamenti esterni == * [https://www.luxuryproperty.com/ Sito ufficiale] * [https://www.linkedin.com/company/luxury-property-com/ LuxuryProperty.com su LinkedIn] * [https://www.youtube.com/c/LuxuryProperty Canale YouTube] == Riferimenti == <references /> 3iye6o2fe97a4te3yevgwkju6e9p0sv Vhegevhenga 0 6196 23386 2026-09-29T21:27:44Z Beyo04 9398 Vhugevhenga 23386 wikitext text/x-wiki Vhugevhenga. Vhugevhenga ndi thaidzo khulwane ine ya kwama vhathu vhanzhi.I katela mishumo ingaho vhufhura, utswa, u rwa, u vhulaha, u rengisa zwidzidzivhadzi na u tshinyadza zwithu zwine zwi si vhe zwau.Vhugevhenga vhu ita uri vhathu vha dipfe vha songo tsireledzea mahayani avho, zwikoloni, mishumoni na zwitshavhani.Zwi nga dovha zwa vha na masiandoitwa mavhi kha mveledziso ya shango.<ref>[https://www.citizen.co.za/news/south-africa/crime/ Crime stories, breaking news and comment | The Citizen]</ref> Hu na zwiitisi zwinzhi zwine zwa ita uri vhathu vha di dzhenise kha zwa vhugevhenga, Vhushai na u sa shuma zwi ita uri vhathu vha sa kone u swikelela thodea dzavho dza mutheo.Vhanwe vha dzhena kha vhugevhenga nga murahu ha musi vho shumisa zwidzidzivhadzi.Mutsiko wa thangana murole u nga dovha wa tutuwedza vhaswa uri vha di dzhenise kha mishumo ya vhugevhenga.Vhanwe zwi itiswa nga uri vho aluwa mitani ine vhabebi vha ita mishumo ya vhugevhenga zwa vho fhirela kha vhana . Vhugevhenga vhu na masiandoitwa manzhi a si avhudi kha tshitshavha ngauri vhapondwa vha nga vhaisala muvhilini na u xelelwa nga tshelede.Mita i nga felwa nga vhafunwa vhavho nga nwambo wa vhutshinyi ha mavemu.Mabindu a nga xelelwa nga tshelede kana zwithu zwine vha rengisa nga nwambo wa mavemu fhedzi hu na ndila dzo vhalaho dza u fhungudza vhugevhenga.Muvhuso na zwitshavha zwi nga sika zwikhala zwinzhi zwa mishumo na pfunzo kha vhaswa.Zwikolo zwi nga funza vhagudi nga ha khombo na masiandoitwa a vhugevhenga.Sisiteme ya mapholisa na vhulamukanyi i tea u shuma zwavhudi u itela u thivhela vhugevhenga na u vhona uri vhathu vhane vha pfuka mulayo vha na vhudifhinduleli.Hu tea u vusiwa zwa mulayo wa tshigwevho tsha thambo , ame a wanala a tshi khou ita vhugevhenga u khou vhulayiwa. Refarentsi [[File:Top Crime - Logo 2013.svg|thumb|Vhugevhenga]] [https://www.citizen.co.za/news/south-africa/crime/ Crime stories, breaking news and comment | The Citizen] qwzg2z9move4hxxg2jf2c198jnnbk32 User:Minnie012/Draft 14 2 6197 23387 2026-09-29T21:31:56Z Minnie012 9412 i wrote the title 23387 wikitext text/x-wiki Pangolin. qr82r1eurn0gtbka94kxfr8xa1cav9m 23388 23387 2026-09-29T22:01:26Z Minnie012 9412 i wrote an article 23388 wikitext text/x-wiki Phangoḽini. [[File:Pangolin's tail.jpg|thumb|Phangoḽini.]] '''Phangoḽini''' dzi dzula fhethu hunzhi ho fhambanaho, hu tshi katelwa na maḓaka a mvula na mahatsi. Tshaka nṋa dza dzi phangoḽini dzi dzula kha ḽoṱhe ḽa Asia: [[China]], India, na Philippines. Dziṅwe nṋa dza fhasi, khulwane, thumbu tshena na thumbu ntswu dzi dzula Afurika.<ref>[https://kids.nationalgeographic.com/animals/mammals/facts/pangolin Pangolin facts and photos | National Geographic Kids]</ref> Dzi phangoḽini dzi shuma vhukuma vhusiku. Nnzhi dzi dzula fhasi, fhedzi dzinwe dzi fana na phangoḽini dza black bellied dzi dovha dza gonya miri. U fana na dzi anteaters, dzi phangoḽini dzi na ningo ndapfhu na lulimi lulapfhu, lune dza lu shumisa u ḽa zwiḽiwa zwiṱuku sa zwikhokhonono na madzhulu. Lulimi lwa dzi phangoḽini lwo lapfha u swika dzintshisi dza 28, tshiṅwe tshifhinga lu a lapfha u fana na muvhuli wadzo.<ref>[https://www.britannica.com/animal/pangolin Pangolin | Description, Habitat, Diet, & Facts | Britannica]</ref> [[File:Pangolin defending itself from lions (Gir Forest, Gujarat, India).jpg|thumb|Phangoḽini musi i tshi khou ḓi tsireledza kha dzi ndau.]] Phangoḽini dzoṱhe dzi na keratin dzine dza fana na nala dza muthu. Phangoḽini i a khwaṱha vhukuma lune na zwipondwa zwine zwa nga dzi ndau azwi koni u i luma. Musi dzi tshi tshuwiswa, dzi a ḓi somba dza vha bola sa armadillo, zwa ita uri dzi vhe fhasi ha hafu ya vhuhulwane hadzo ho ḓoweleaho. Hezwi zwi a thusa kha u tsireledza thumbu na tshifhaṱuwo, zwine zwa vha uri azwi fukedziwi nga zwikalo zwa u tsireledza. Ubva kha vhuimo uhu, dzi a kona u bvisa zwithu zwine zwa vha uri zwi ya nukha kha glandi ine ya vha fhasi ha mitshila yadzo ine ya vha uri ina mipfha uri zwipondwa zwi sa dzhene.<ref>[https://www.ifaw.org/animals/pangolins What is a pangolin and why are they endangered? | IFAW]</ref> Phangoḽini dzoṱhe dzi sedzana na u fhungudzea ha tshivhalo nga mulandu wa u rengiswa hu siho mulayoni. Zwi re zwone ndi uri, dzi tendiwa uri ndi dzone dzine dza rengiswa vhukuma kha ḽifhasi. Zwikalo zwa hone, sa mananga a tshugulu, ahuna zwithu zwine zwa vha uri zwo khwatṱhisedziwa zwa mishonga, naho zwo ralo zwi ya shuma kha mishonga ya sialala ya China u thusa kha thaidzo dza mutakalo sa vhulwadze ha marambo. Zwikalo zwi a gaiwa zwa vha luphuse, zwine nga zwiṅwe zwifhinga zwa shandukiswa zwa vha philisi. Phangoḽini dza zwigidi zwa fumi dzi ya zwimiwa nga nṱhani ha zwikalo zwadzo ṅwaha muṅwe na muṅwe, khathihi na ṋama yadzo.<ref>[https://www.worldwildlife.org/species/pangolin/ Pangolin | WWF]</ref> Vhaofisiri vha muvhuso, vhaḓivhi vha zwa vhupo, na vhoramafhungo vhane vha ita ṱhoḓisiso ngei Asia na [[Afurika Tshipembe|Afurika]] vha khou shumisana u itela u tsireledza dzenedzi phukha dzi re na ṱhoni, dzi si na khombo. Nga u dzumbulula nḓila dzine vhazwimi vha dzi shumisa u itela u fara dzenedzi phukha, vhalwela mbofholowo vha fulufhela u thivhela vhatshinyi uri dzi phangoḽini dzi sa vhaiswe.<ref>[https://factanimal.com/pangolins/ 23 Astonishing Pangolin Facts - Fact Animal]</ref> == Referentsi == <references /> jetz6zwe83dxh0d9juj45krs9f4lc06 User:Minnie012/Draft 15 2 6198 23390 2026-09-29T22:10:02Z Minnie012 9412 i wrote the title 23390 wikitext text/x-wiki Nḓou. 82wej0mdug7imjrz2g3syut59ut4av4 23393 23390 2026-09-29T22:37:42Z Minnie012 9412 i wrote an article 23393 wikitext text/x-wiki Nḓou. [[File:179 Male African bush elephants drinking in Etosha National Park Photo by Giles Laurent.jpg|thumb|Nḓou dza tshinna dzi khou nwa maḓi.]] '''Nḓou''' ndi zwipuka zwihulwanesa zwine zwa mama kha ḽifhasi nahone zwi na mivhili mihulu, nḓevhe khulwane, na tsinde ḽilapfhu. Dzi shumisa musingo wadzo u dzhia zwithu, u sevha nga phalaphala, u lumelisa dziṅwe dzi nḓou, kana u mama maḓi a u nwa kana u ṱamba, vhukati ha zwiṅwe zwithu.<ref>[https://www.worldwildlife.org/species/elephant/ Elephant | WWF | WWF]</ref> Nḓou dzoṱhe dza tshinna na dza tsadzi dza [[Afurika]] dzi a hula maṋo nahone iṅwe na iṅwe i nga vha na maṋo a monde kana a tshanḓa tsha u ḽa, ane ya a shumisa nga maanḓa kanzhi ndi maṱuku nga mulandu wa u ṱahala. Maṋo a nḓou a shuma zwithu zwinzhi. Maṋo aya o engedzwaho a nga shumiswa u tsireledza tsinde ḽa nḓou, u takula na u tshimbidza zwithu, u kuvhanganya zwiḽiwa, na u bvisa makwati kha miri. A nga shumiswa hafhu kha u ḓi tsireledza. Nga zwifhinga zwa gomelelo, nḓou dzi ita na u shumisa maṋo adzo u gwa milindi u itela u wana maḓi nga fhasi ha mavu.<ref>[https://elephantconservation.org/about-elephants/ About Elephants - International Elephant Foundation]</ref> Huna tshaka mbili dza Afurika dzine dza vha uri dzo fhambana nga dzidzhini: nḓou ya savanna na nḓou ya ḓakani, dzine dza vha na zwithu zwine zwa vha uri zwo fhambana zwoṱhe. Nḓou ya savanna ya Afurika ndi yone lushaka luhulwanesa lwa nḓou, ngeno nḓou ya ḓakani ḽa Asia na nḓou ya ḓakani ḽa Afurika dzi dza vhuhulwane vhu fanaho, vhuṱuku. Nḓou dza [[Asia]] dzo fhambana nga nḓila dzo vhalaho na mashaka adzo a Afurika, dzi na phambano dzi fhiraho 10 dzo fhambanaho dza muvhili vhukati hadzo. Sa tsumbo, nḓevhe dza nḓou dza Asia ndi ṱhukhu musi dzi tshi vhambedzwa na nḓevhe khulwane dza tshivhumbeo tsha fene dza tshaka dza Afurika. Ndi dziṅwe nḓou dza tshinna dza Asia fhedzi dzine dza vha na maṋo, ngeno nḓou dza tshinna na dza tsadzi dza Afurika dzi tshi hula maṋo.<ref>[https://www.worldanimalprotection.org/latest/blogs/10-amazing-elephant-facts-you-should-know/ 10 Amazing Elephant Facts You Should Know | World Animal Protection]</ref> [[File:African Bush Elephant.jpg|thumb|Nḓou ya ḓaka ḽa Afurika.]] U rangwa phanḓa nga tsadzi, nḓou dzi dzudzanywa dza vha zwivhumbeo zwo ṱanganelanaho zwa matshilisano zwa tsadzi na ṋamana, ngeno nḓou dza tshinna dzi tshi anzela u dzula dzo ḓiimisa nga dzoṱhe kana nga zwigwada zwiṱuku. Namana nthihi i bebiwa nga ya tsadzi luthihi nga murahu ha minwaha mina uya kha miṱanu na nga murahu ha musi yo no vhifha muvhilini lwa minwedzi ya 22 ndi tshifhinga tshilapfhu kha zwipuka zwine zwa vha uri zwi ya mama. Namana dzi ṱhogomelwa nga sambi ḽoṱhe ḽa dza tsadzi dzine dza vha na vhushaka. Namana dza tsadzi dzi nga dzula na sambi ḽadzo ḽa mme lwa vhutshilo hadzo hoṱhe, ngeno dza tshinna dzi tshi bva kha sambi musi dzi tshi swika kha vhuṱuku. Zwigwada zwa matshilisano zwa nḓou dza ḓakani zwo fhambana zwiṱuku nahone zwi nga vha zwo vhumbwa nga ya tsadzi yo no hulaho fhedzi na vhana vhayo. Naho zwo ralo, dzi nga kuvhangana nga zwigwada zwihulwane fhethu hune ha vha na maḓaka hune ha vha na zwishumiswa zwinzhi.<ref>[https://www.animalspot.net/elephant Elephant Facts, Types, Classification, Habitat, Diet, Adaptations, Pictures]</ref> Nḓou dzi ṱoḓa fhethu huhulwane ha mavu uri dzi kone u tshila na u swikelela ṱhoḓea dzadzo dza ekholodzhi, dzine dza katela zwiḽiwa, maḓi, na tshikhala. Nga u angaredza, nḓou i nga ḽa awara dza 18 na u ḽa maḓana a dzi phaundu dza zwithu zwa zwimela nga ḓuvha ḽithihi. Nga mulandu wa zwenezwo, musi dzi tshi khou xelelwa nga fhethu hune dza dzula hone, kanzhi dzi ya ṱangana na vhathu vhane vha khou ṱaṱisana kha zwishumiswa.<ref>[https://www.natgeokids.com/uk/discover/animals/general-animals/elephant-facts/ Elephant facts | Animals | National Geographic Kids]</ref> == Referentsi == <references /> [[Category:Ndou]] [[Category:Mbuno nga ha dzi ndou]] 4hhpkgquvep108fw8reehfmowhq5w6v Tshitzhili tsha HIV 0 6199 23391 2026-09-29T22:32:47Z ~2026-52513-92 9863 Tshitzhili tsha HIV 23391 wikitext text/x-wiki Tshitzhili tsha HIV ndi vhulwadze vhune a vhu fholi.Arali ha sa lafhiwa vhu nga ita uri muvhili wa muthu u fhele maanda wa swika ca tshitzhili tsha AIDS . Zwithu zwine zwa vhanga hovhu vhulwadze ndi u edela na muthu u songo shumisa zwi tsireledzi, u mamisa, musi ho dzhena malofha a muthu are na vhulwadze muvhilini wau, khathihi na u shumisa nelete ya munwe.A vhu pfukeli nga u kuvhatedzana, u khadana, u la zwiliwa ca phuleithi nthihi na munwe muthu kana u dzula tsini na munwe muthu.<ref>[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hiv-aids/symptoms-causes/syc-20373524 HIV/AIDS - Symptoms and causes - Mayo Clinic]</ref> Tshitzhili tsha HIV tshi nga thivhelwa nga ndila dzi tevhelaho, vhathu vha nga shumisa zwitsireledzi musi vha tshi ya nduni, vha nga tutshela kule na u shumisa nelete dzo no shumiswaho nga vhanwe,u sa mamisa nwana nga murahu ha u vhofholowa na u shumisa PrEP ngauri ahuna mushonga une wa nga fhodza HIV. Refarentsi [[File:HIV-infected T cell (6813384933).jpg|thumb|Tshitzhili tsha HiV]] [https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hiv-aids/symptoms-causes/syc-20373524 HIV/AIDS - Symptoms and causes - Mayo Clinic] fgxqh6n8vygj7jh8moiu0gpaxhlz3dn 23392 23391 2026-09-29T22:36:51Z Beyo04 9398 Tshitzhili tsha HIV 23392 wikitext text/x-wiki Tshitzhili tsha HIV ndi vhulwadze vhune a vhu fholi.Arali ha sa lafhiwa vhu nga ita uri muvhili wa muthu u fhele maanda wa swika ca tshitzhili tsha AIDS . Zwithu zwine zwa vhanga hovhu vhulwadze ndi u edela na muthu u songo shumisa zwi tsireledzi, u mamisa, musi ho dzhena malofha a muthu are na vhulwadze muvhilini wau, khathihi na u shumisa nelete ya munwe.A vhu pfukeli nga u kuvhatedzana, u khadana, u la zwiliwa ca phuleithi nthihi na munwe muthu kana u dzula tsini na munwe muthu.<ref>[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hiv-aids/symptoms-causes/syc-20373524 HIV/AIDS - Symptoms and causes - Mayo Clinic]</ref> Tshitzhili tsha HIV tshi nga thivhelwa nga ndila dzi tevhelaho, vhathu vha nga shumisa zwitsireledzi musi vha tshi ya nduni, vha nga tutshela kule na u shumisa nelete dzo no shumiswaho nga vhanwe,u sa mamisa nwana nga murahu ha u vhofholowa na u shumisa PrEP ngauri ahuna mushonga une wa nga fhodza HIV. Refarentsi [[File:HIV-infected T cell (6813384933).jpg|thumb|Tshitzhili tsha HiV]] [https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hiv-aids/symptoms-causes/syc-20373524 HIV/AIDS - Symptoms and causes - Mayo Clinic] mgc41l1tqxl9qi3lk3vlwyv3yz56z62 Mavhone 0 6200 23396 2026-09-29T23:00:44Z TherealMasterchef 9434 I have created an article 23396 wikitext text/x-wiki [[File:Light trails near Paris, 27 May 2022.jpg|thumb|Mavhone.]] Mavhone (nga Luisimane: light) ndi mphamvu ine i konisa muthu na zwiṅwe zwipuka u vhona zwithu. Mavhone ndi tshipiḓa tsha electromagnetic spectrum tshine maṱo a muthu a kona u tshi vhona. Mavhone ane maṱo a muthu a kona u a vhona a wanala nga maanḓa vhukati ha wavelength ya 380 na 700 nanometres. (NASA Science)<ref>https://science.nasa.gov/ems/09_visiblelight/</ref> Mavhone a bva ngafhi? Mavhone a nga bva kha zwiko zwa mvelo kana kha zwiko zwo itwaho nga vhathu. Tshiṅwe tsha zwiko zwa mvelo tsha ndeme ndi ḓuvha, ḽine ḽa rumela mavhone na nḓivho ya u fhisa kha ḽifhasi. Naledzi na dzone dzi bveledza mavhone nga nḓila i fanaho, ngeno mulilo u tshi nga bveledza mavhone nga u fhisa ha zwithu.Kha vhutshilo ha ḓuvha ḽino, vhathu vha dovha vha shumisa zwishumiswa zwa u bveledza mavhone, zwi ngaho mabulubu a zwa muḓagasi, fluorescent bulbs na LED bulbs. Zwishumiswa izwi zwi ita uri vhathu vha kone u vhona na u ita mishumo nga tshifhinga tsha vhusiku.<ref>https://science.nasa.gov/ems/01_intro/</ref> Mivhala ya mavhone Mavhone a vhoniwaho nga maṱo a muthu a na mivhala yo fhambanaho. Mivhala iyi i katela sivhudzi, buluu, dala, tshitopana, orange na tswuku. Muvhala muṅwe na muṅwe u tshimbidzana na wavelength yo fhambanaho. Kha spectrum ya mavhone a vhonalaho, sivhudzi i na wavelength i pfufhifhadze, ngeno tswuku i na wavelength i lapfu. (NASA Science),Mavhone a si a mivhala i vhonalaho fhedzi. Electromagnetic spectrum i katela na ultraviolet, infrared, X-rays, gamma rays na radio waves. Maṅwe a haya ha vhonwi nga maṱo a muthu. (NASA Science)<ref>https://science.nasa.gov/ems/09_visiblelight/</ref> Mavhone a muḓagasi Mavhone a muḓagasi o ita uri vhathu vha kone u bvela phanḓa na mishumo nga murahu ha musi ḓuvha ḽo kovhela. A shumiswa kha nnḓu, zwikolo, mabindu, zwibadela, zwibadela zwa vhuendi, zwiṱaraṱani na kha zwibadelo zwa mitambo.LED ndi iṅwe ya thekinolodzhi ine ya shumiswa kha mavhone a musalauno. LED dzi nga shumiswa kha mabulubu a nnḓu, mavhone a zwiṱaraṱani na zwishumiswa zwa elektroniki. Ṱhoḓisiso i dovha ya sumbedza uri thekinolodzhi ntswa ya LED i nga thusa kha u ita uri mavhone a shumiswe nga nḓila i no tshimbidzana na tshifhinga tsha u vuwa na tsha u edela. (NHLBI, NIH)<ref>https://science.nasa.gov/ems/</ref> Mavhone na vhutshilo ha muthu Mavhone ndi a ndeme kha vhutshilo ha muthu. Mavhone a thusa maṱo u vhona fhethu, u guda, u shuma na u tshimbila nga nḓila i tsireledzeaho. Mavhone a ḓuvha a dovha a vha na mushumo kha circadian rhythm, ine ya thusa muvhili u dzudzanya tshifhinga tsha u vuwa na tsha u edela. (PubMed)<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28724246/</ref> Mavhone a vhusiku, zwihuluhulu mavhone a maanḓa a bvaho kha zwishumiswa zwa elektroniki, a nga kwama tshifhinga tsha u edela. NIH i amba uri mavhone ndi tsumbo khulwane ine muvhili wa i shumisa u dzudzanya sleep-wake cycle. Nga zwenezwo, u fhungudza mavhone a maanḓa musi hu tshi swika tshifhinga tsha u edela zwi nga thusa kha u wana vhuthathabvu ha khwine. (NHLBI, NIH)<ref name=":1">https://www.nhlbi.nih.gov/health/sleep/sleep-wake-cycle</ref> Mavhone na mvelo Mavhone a zwa muḓagasi a na mbuelo kha vhutshilo ha vhathu, fhedzi mavhone a vhusiku a songo langiwaho a nga shandula nḓila ine muthu na zwipuka zwa tshila ngayo. Artificial light at night i nga kwama circadian rhythms, ngauri zwipuka na vhathu vha shumisa u fhambana ha tshedza na swiswi sa tsumbo ya u dzudzanya mishumo ya muvhili. (NIH Environmental Health Sciences)<ref name=":1" /> Ngauralo, u shumisa mavhone nga nḓila yo teaho ndi zwa ndeme. Mavhone a nga shumiswa nga maanḓa nga masiari, ngeno mavhone a maanḓa a tshi nga fhungudzwa nga tshifhinga tsha vhusiku, zwihuluhulu musi muthu a tshi khou lugiselela u edela. (NHLBI, NIH)<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28724246/</ref> Mavhone kha thekinolodzhi Ṱhoḓisiso ya mavhone yo thusa kha mveledziso ya thekinolodzhi nnzhi. Mavhone a shumiswa kha photography, microscopes, telescopes, lasers, fibre-optic communication na kha zwishumiswa zwa zwa dzilafho. Mavhone a electromagnetic spectrum a dovha a shumiswa kha zwithu zwi ngaho radio communication, remote sensing na imaging. (NASA Science)<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28724246/</ref> Ndeme ya mavhone Mavhone ndi tshipiḓa tsha ndeme kha vhutshilo kha ḽifhasi. A thusa vhathu na zwipuka u vhona, a thusa zwimela kha photosynthesis, nahone a thusa muvhili wa muthu u dzudzanya tshifhinga tsha u vuwa na u edela. Nga nnḓa ha zwiko zwa mvelo, vhathu vho sika thekinolodzhi dzi no ita uri mavhone a kone u shumiswa fhethu ho fhambanaho na nga zwifhinga zwo fhambanaho.Ngauralo, mavhone a si tshithu tsha u ita uri zwithu zwi vhonale fhedzi; ndi tshipiḓa tsha ndeme tsha saintsi, thekinolodzhi na vhutshilo ha muthu.<ref>https://science.nasa.gov/ems/</ref> Referensi # https://science.nasa.gov/ems/09_visiblelight/ # https://science.nasa.gov/ems/01_intro/ # https://science.nasa.gov/ems/09_visiblelight/ # https://science.nasa.gov/ems/ # https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28724246/ # https://www.nhlbi.nih.gov/health/sleep/sleep-wake-cycle # https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28724246/ # https://science.nasa.gov/ems/ g8kavf930pcubqhpj1psgn1q17ggo7a 23397 23396 2026-09-29T23:01:07Z TherealMasterchef 9434 I'm done writing my article 23397 wikitext text/x-wiki [[File:Light trails near Paris, 27 May 2022.jpg|thumb|Mavhone.]] Mavhone (nga Luisimane: light) ndi mphamvu ine i konisa muthu na zwiṅwe zwipuka u vhona zwithu. Mavhone ndi tshipiḓa tsha electromagnetic spectrum tshine maṱo a muthu a kona u tshi vhona. Mavhone ane maṱo a muthu a kona u a vhona a wanala nga maanḓa vhukati ha wavelength ya 380 na 700 nanometres. (NASA Science)<ref>https://science.nasa.gov/ems/09_visiblelight/</ref> Mavhone a bva ngafhi? Mavhone a nga bva kha zwiko zwa mvelo kana kha zwiko zwo itwaho nga vhathu. Tshiṅwe tsha zwiko zwa mvelo tsha ndeme ndi ḓuvha, ḽine ḽa rumela mavhone na nḓivho ya u fhisa kha ḽifhasi. Naledzi na dzone dzi bveledza mavhone nga nḓila i fanaho, ngeno mulilo u tshi nga bveledza mavhone nga u fhisa ha zwithu.Kha vhutshilo ha ḓuvha ḽino, vhathu vha dovha vha shumisa zwishumiswa zwa u bveledza mavhone, zwi ngaho mabulubu a zwa muḓagasi, fluorescent bulbs na LED bulbs. Zwishumiswa izwi zwi ita uri vhathu vha kone u vhona na u ita mishumo nga tshifhinga tsha vhusiku.<ref>https://science.nasa.gov/ems/01_intro/</ref> Mivhala ya mavhone Mavhone a vhoniwaho nga maṱo a muthu a na mivhala yo fhambanaho. Mivhala iyi i katela sivhudzi, buluu, dala, tshitopana, orange na tswuku. Muvhala muṅwe na muṅwe u tshimbidzana na wavelength yo fhambanaho. Kha spectrum ya mavhone a vhonalaho, sivhudzi i na wavelength i pfufhifhadze, ngeno tswuku i na wavelength i lapfu. (NASA Science),Mavhone a si a mivhala i vhonalaho fhedzi. Electromagnetic spectrum i katela na ultraviolet, infrared, X-rays, gamma rays na radio waves. Maṅwe a haya ha vhonwi nga maṱo a muthu. (NASA Science)<ref>https://science.nasa.gov/ems/09_visiblelight/</ref> Mavhone a muḓagasi Mavhone a muḓagasi o ita uri vhathu vha kone u bvela phanḓa na mishumo nga murahu ha musi ḓuvha ḽo kovhela. A shumiswa kha nnḓu, zwikolo, mabindu, zwibadela, zwibadela zwa vhuendi, zwiṱaraṱani na kha zwibadelo zwa mitambo.LED ndi iṅwe ya thekinolodzhi ine ya shumiswa kha mavhone a musalauno. LED dzi nga shumiswa kha mabulubu a nnḓu, mavhone a zwiṱaraṱani na zwishumiswa zwa elektroniki. Ṱhoḓisiso i dovha ya sumbedza uri thekinolodzhi ntswa ya LED i nga thusa kha u ita uri mavhone a shumiswe nga nḓila i no tshimbidzana na tshifhinga tsha u vuwa na tsha u edela. (NHLBI, NIH)<ref>https://science.nasa.gov/ems/</ref> Mavhone na vhutshilo ha muthu Mavhone ndi a ndeme kha vhutshilo ha muthu. Mavhone a thusa maṱo u vhona fhethu, u guda, u shuma na u tshimbila nga nḓila i tsireledzeaho. Mavhone a ḓuvha a dovha a vha na mushumo kha circadian rhythm, ine ya thusa muvhili u dzudzanya tshifhinga tsha u vuwa na tsha u edela. (PubMed)<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28724246/</ref> Mavhone a vhusiku, zwihuluhulu mavhone a maanḓa a bvaho kha zwishumiswa zwa elektroniki, a nga kwama tshifhinga tsha u edela. NIH i amba uri mavhone ndi tsumbo khulwane ine muvhili wa i shumisa u dzudzanya sleep-wake cycle. Nga zwenezwo, u fhungudza mavhone a maanḓa musi hu tshi swika tshifhinga tsha u edela zwi nga thusa kha u wana vhuthathabvu ha khwine. (NHLBI, NIH)<ref name=":1">https://www.nhlbi.nih.gov/health/sleep/sleep-wake-cycle</ref> Mavhone na mvelo Mavhone a zwa muḓagasi a na mbuelo kha vhutshilo ha vhathu, fhedzi mavhone a vhusiku a songo langiwaho a nga shandula nḓila ine muthu na zwipuka zwa tshila ngayo. Artificial light at night i nga kwama circadian rhythms, ngauri zwipuka na vhathu vha shumisa u fhambana ha tshedza na swiswi sa tsumbo ya u dzudzanya mishumo ya muvhili. (NIH Environmental Health Sciences)<ref name=":1" /> Ngauralo, u shumisa mavhone nga nḓila yo teaho ndi zwa ndeme. Mavhone a nga shumiswa nga maanḓa nga masiari, ngeno mavhone a maanḓa a tshi nga fhungudzwa nga tshifhinga tsha vhusiku, zwihuluhulu musi muthu a tshi khou lugiselela u edela. (NHLBI, NIH)<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28724246/</ref> Mavhone kha thekinolodzhi Ṱhoḓisiso ya mavhone yo thusa kha mveledziso ya thekinolodzhi nnzhi. Mavhone a shumiswa kha photography, microscopes, telescopes, lasers, fibre-optic communication na kha zwishumiswa zwa zwa dzilafho. Mavhone a electromagnetic spectrum a dovha a shumiswa kha zwithu zwi ngaho radio communication, remote sensing na imaging. (NASA Science)<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28724246/</ref> Ndeme ya mavhone Mavhone ndi tshipiḓa tsha ndeme kha vhutshilo kha ḽifhasi. A thusa vhathu na zwipuka u vhona, a thusa zwimela kha photosynthesis, nahone a thusa muvhili wa muthu u dzudzanya tshifhinga tsha u vuwa na u edela. Nga nnḓa ha zwiko zwa mvelo, vhathu vho sika thekinolodzhi dzi no ita uri mavhone a kone u shumiswa fhethu ho fhambanaho na nga zwifhinga zwo fhambanaho.Ngauralo, mavhone a si tshithu tsha u ita uri zwithu zwi vhonale fhedzi; ndi tshipiḓa tsha ndeme tsha saintsi, thekinolodzhi na vhutshilo ha muthu.<ref>https://science.nasa.gov/ems/</ref> Referensi # https://science.nasa.gov/ems/09_visiblelight/ # https://science.nasa.gov/ems/01_intro/ # https://science.nasa.gov/ems/09_visiblelight/ # https://science.nasa.gov/ems/ # https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28724246/ # https://www.nhlbi.nih.gov/health/sleep/sleep-wake-cycle # https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28724246/ # https://science.nasa.gov/ems/ 9w4xywt1hg8la9rds162cu1cf1mszs4 23398 23397 2026-09-29T23:09:35Z TherealMasterchef 9434 I'm done writing my article 23398 wikitext text/x-wiki [[File:Light trails near Paris, 27 May 2022.jpg|thumb|Mavhone.]] Mavhone (nga Luisimane: light) ndi mphamvu ine i konisa muthu na zwiṅwe zwipuka u vhona zwithu. Mavhone ndi tshipiḓa tsha electromagnetic spectrum tshine maṱo a muthu a kona u tshi vhona. Mavhone ane maṱo a muthu a kona u a vhona a wanala nga maanḓa vhukati ha wavelength ya 380 na 700 nanometres. (NASA Science)<ref>https://science.nasa.gov/ems/09_visiblelight/</ref> Mavhone a bva ngafhi? Mavhone a nga bva kha zwiko zwa mvelo kana kha zwiko zwo itwaho nga vhathu. Tshiṅwe tsha zwiko zwa mvelo tsha ndeme ndi ḓuvha, ḽine ḽa rumela mavhone na nḓivho ya u fhisa kha ḽifhasi. Naledzi na dzone dzi bveledza mavhone nga nḓila i fanaho, ngeno mulilo u tshi nga bveledza mavhone nga u fhisa ha zwithu.Kha vhutshilo ha ḓuvha ḽino, vhathu vha dovha vha shumisa zwishumiswa zwa u bveledza mavhone, zwi ngaho mabulubu a zwa muḓagasi, fluorescent bulbs na LED bulbs. Zwishumiswa izwi zwi ita uri vhathu vha kone u vhona na u ita mishumo nga tshifhinga tsha vhusiku.<ref>https://science.nasa.gov/ems/01_intro/</ref> Mivhala ya mavhone Mavhone a vhoniwaho nga maṱo a muthu a na mivhala yo fhambanaho. Mivhala iyi i katela sivhudzi, buluu, dala, tshitopana, orange na tswuku. Muvhala muṅwe na muṅwe u tshimbidzana na wavelength yo fhambanaho. Kha spectrum ya mavhone a vhonalaho, sivhudzi i na wavelength i pfufhifhadze, ngeno tswuku i na wavelength i lapfu. (NASA Science),Mavhone a si a mivhala i vhonalaho fhedzi. Electromagnetic spectrum i katela na ultraviolet, infrared, X-rays, gamma rays na radio waves. Maṅwe a haya ha vhonwi nga maṱo a muthu. (NASA Science)<ref>https://science.nasa.gov/ems/09_visiblelight/</ref> Mavhone a muḓagasi Mavhone a muḓagasi o ita uri vhathu vha kone u bvela phanḓa na mishumo nga murahu ha musi ḓuvha ḽo kovhela. A shumiswa kha nnḓu, zwikolo, mabindu, zwibadela, zwibadela zwa vhuendi, zwiṱaraṱani na kha zwibadelo zwa mitambo.LED ndi iṅwe ya thekinolodzhi ine ya shumiswa kha mavhone a musalauno. LED dzi nga shumiswa kha mabulubu a nnḓu, mavhone a zwiṱaraṱani na zwishumiswa zwa elektroniki. Ṱhoḓisiso i dovha ya sumbedza uri thekinolodzhi ntswa ya LED i nga thusa kha u ita uri mavhone a shumiswe nga nḓila i no tshimbidzana na tshifhinga tsha u vuwa na tsha u edela. (NHLBI, NIH)<ref>https://science.nasa.gov/ems/</ref> Mavhone na vhutshilo ha muthu Mavhone ndi a ndeme kha vhutshilo ha muthu. Mavhone a thusa maṱo u vhona fhethu, u guda, u shuma na u tshimbila nga nḓila i tsireledzeaho. Mavhone a ḓuvha a dovha a vha na mushumo kha circadian rhythm, ine ya thusa muvhili u dzudzanya tshifhinga tsha u vuwa na tsha u edela. (PubMed)<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28724246/</ref> Mavhone a vhusiku, zwihuluhulu mavhone a maanḓa a bvaho kha zwishumiswa zwa elektroniki, a nga kwama tshifhinga tsha u edela. NIH i amba uri mavhone ndi tsumbo khulwane ine muvhili wa i shumisa u dzudzanya sleep-wake cycle. Nga zwenezwo, u fhungudza mavhone a maanḓa musi hu tshi swika tshifhinga tsha u edela zwi nga thusa kha u wana vhuthathabvu ha khwine. (NHLBI, NIH)<ref name=":1">https://www.nhlbi.nih.gov/health/sleep/sleep-wake-cycle</ref> Mavhone na mvelo Mavhone a zwa muḓagasi a na mbuelo kha vhutshilo ha vhathu, fhedzi mavhone a vhusiku a songo langiwaho a nga shandula nḓila ine muthu na zwipuka zwa tshila ngayo. Artificial light at night i nga kwama circadian rhythms, ngauri zwipuka na vhathu vha shumisa u fhambana ha tshedza na swiswi sa tsumbo ya u dzudzanya mishumo ya muvhili. (NIH Environmental Health Sciences)<ref name=":1" /> Ngauralo, u shumisa mavhone nga nḓila yo teaho ndi zwa ndeme. Mavhone a nga shumiswa nga maanḓa nga masiari, ngeno mavhone a maanḓa a tshi nga fhungudzwa nga tshifhinga tsha vhusiku, zwihuluhulu musi muthu a tshi khou lugiselela u edela. (NHLBI, NIH)<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28724246/</ref> Mavhone kha thekinolodzhi Ṱhoḓisiso ya mavhone yo thusa kha mveledziso ya thekinolodzhi nnzhi. Mavhone a shumiswa kha photography, microscopes, telescopes, lasers, fibre-optic communication na kha zwishumiswa zwa zwa dzilafho. Mavhone a electromagnetic spectrum a dovha a shumiswa kha zwithu zwi ngaho radio communication, remote sensing na imaging. (NASA Science)<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28724246/</ref> Ndeme ya mavhone Mavhone ndi tshipiḓa tsha ndeme kha vhutshilo kha ḽifhasi. A thusa vhathu na zwipuka u vhona, a thusa zwimela kha photosynthesis, nahone a thusa muvhili wa muthu u dzudzanya tshifhinga tsha u vuwa na u edela. Nga nnḓa ha zwiko zwa mvelo, vhathu vho sika thekinolodzhi dzi no ita uri mavhone a kone u shumiswa fhethu ho fhambanaho na nga zwifhinga zwo fhambanaho.Ngauralo, mavhone a si tshithu tsha u ita uri zwithu zwi vhonale fhedzi; ndi tshipiḓa tsha ndeme tsha saintsi, thekinolodzhi na vhutshilo ha muthu.<ref>https://science.nasa.gov/ems/</ref> Referensi # https://science.nasa.gov/ems/09_visiblelight/ # https://science.nasa.gov/ems/01_intro/ # https://science.nasa.gov/ems/09_visiblelight/ # https://science.nasa.gov/ems/ # https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28724246/ # https://www.nhlbi.nih.gov/health/sleep/sleep-wake-cycle # https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28724246/ # https://science.nasa.gov/ems/ ttgzm0kpr1ggai8yqdudxvevisja1yu Murendeni “ Musanda” Ndanduleni 0 6201 23399 2026-09-29T23:35:52Z TherealMasterchef 9434 I have created an article 23399 wikitext text/x-wiki Murendeni “ Musanda” Ndanduleni [[File:Motivation-arrows.jpg|thumb|Murendeni “ Musanda “ Ndanduleni]] Murendi Ndanduleni a ḓivheaho sa Musanda, musanda wa Musanda Foundation.Ndi mufhaṱi wa Tshitshavha, mulwela pfunzo na muthomi wa Musanda Foundation, dzangano ḽo ḓikumedzelaho kha u ita uri pfunzo I swikelelee na u dzhieliwa ndeme nga maanḓa, heḽo dzangano ḽi ṱuṱuwedza vhaswa kha zwa pfunzo.Ubva Venda ngei vunduni ḽa Limpopo, Ndanduleni u ḓivhelwa u ḓikumedzisa kha pfunzo , Mvelodziso ya vhaswa na u takusa tshitshavha.Nga mushumo yawe . Nga nḓila ine a funa nga yo pfunzo u dzhia tshifhinga tshawe ma goloi yawe nga mahala a tshimbila na zwikolo a tshi ṱuṱuwedza vhaswa uri ha futelele kha zwa pfunzo.<ref>https://thefemalejournalist.com</ref> Tshiṱuṱuwedzi tshawe na vhubvo hawe Musanda o amba tshitshavhani nga ha u aluwa hawe vhushaini na u ḓiimisela hawe u shandula nyimele yawe nga pfunzo. Musi vha tshi amba na vhagudi ngei Galeshewe , vho amba nga  lwendo lwa vho sa tsumbo ino sumbedza uri pfunzo inga shandukisa hani vhutshilo ha muthu. Mulaedza wavho u tshimbidzana vhukuma na pfunzo. Sa izwo vha tshi funa u amba maipfi a tevhelaho “ U ita uri pfunzo i vhe fesheni.”<ref>https://www.enca.com</ref> Musanda Foundation Musanda Foundation wo vhea pfunzo na mveledziso ya vhaswa vhukati ha mushumo yayo I katela u dalela zwikolo, mbekanyamushumo dza u ṱuṱuwedza  na vhurangeli ho livhisiwaho kha u ṱuṱuwedza vhaswa kana vhagudi uri vha dzhiele nṱha pfunzo. Musanda vho dovha vha ṱalusa  mushumo wa Musanda Foundation sa vhuḓididini ha lushaka ha u swikelela vhagudi kha mavundu o fhambanaho.<ref>https://zoutnet.co.za/articles/news/61774/2025-01-23/vhembes-27-top-matric-achievers-get-honoured?utm_source</ref> U dzhiela nṱha tswikelelo ya zwa pfunzo Iṅwe tsumbo ya mushumo uyu yo itea ngei Vhembe nga Ṱhangule 2025, musi vhagudiswa vha 27 vha tshiṱiriki vha nṱhesa vha Gireidi ya 12 u bva kha kiḽasi ya maṱiriki ya 2024 vha tshi huliswa kha vhuṱambo ha u ṋea pfufho. Vho Ndanduleni, vho imela Musanda Foundation, vho ṱanganedza vhagudiswa kha mushumo uyu. Kha vhe vha dzhielwa nṱha ho vha hu Phathutshedzo Mudzanani, we a vha e mugudi wa nṱhesa kha lushaka vhukati ha zwikolo zwa Quintile 1, na Wangoho Mudau, we a swikelela maraga ya nṱhesa ya mbalo kha shango.<ref>https://vut.ac.za</ref> U swikelela zwitshavha zwi re nga nnḓa ha Limpopo <ref name=":1">https://centralnews.co.z</ref> U swikelela pfunzo ha Foundation  a zwo ngo fhelela Vhembe fhedzi. Mishumo yayo yo ṅwalwaho i katela u dalela zwikolo fhethu hu ngaho Free State na North West, ngeno poswo dza tshitshavha dza Ndanduleni dzi tshi ṱalusa mushumo wa lushaka wo ṱanḓavhuwaho wa u swikelela zwikolo. Kha vhuṅwe vhukando, Foundation wo ṱalusa tshipikwa tshawo sa u dalela tshikolo tshithihi kha vunḓu ḽiṅwe na ḽiṅwe ḽa Afrika Tshipembe ḽa fusumbe kha maḓuvha a fusumbe.<ref name=":1" /> Referensi # https://thefemalejournalist.com # https://www.enca.com # https://zoutnet.co.za/articles/news/61774/2025-01-23/vhembes-27-top-matric-achievers-get-honoured?utm_source # https://vut.ac.za # [https://centralnews.co.za https://centralnews.co.z] insuytsn8awmvtscdh1e7xu720vo7sm 23400 23399 2026-09-29T23:36:29Z TherealMasterchef 9434 I'm done writing my article 23400 wikitext text/x-wiki Murendeni “ Musanda” Ndanduleni [[File:Motivation-arrows.jpg|thumb|Murendeni “ Musanda “ Ndanduleni]] Murendi Ndanduleni a ḓivheaho sa Musanda, musanda wa Musanda Foundation.Ndi mufhaṱi wa Tshitshavha, mulwela pfunzo na muthomi wa Musanda Foundation, dzangano ḽo ḓikumedzelaho kha u ita uri pfunzo I swikelelee na u dzhieliwa ndeme nga maanḓa, heḽo dzangano ḽi ṱuṱuwedza vhaswa kha zwa pfunzo.Ubva Venda ngei vunduni ḽa Limpopo, Ndanduleni u ḓivhelwa u ḓikumedzisa kha pfunzo , Mvelodziso ya vhaswa na u takusa tshitshavha.Nga mushumo yawe . Nga nḓila ine a funa nga yo pfunzo u dzhia tshifhinga tshawe ma goloi yawe nga mahala a tshimbila na zwikolo a tshi ṱuṱuwedza vhaswa uri ha futelele kha zwa pfunzo.<ref>https://thefemalejournalist.com</ref> Tshiṱuṱuwedzi tshawe na vhubvo hawe Musanda o amba tshitshavhani nga ha u aluwa hawe vhushaini na u ḓiimisela hawe u shandula nyimele yawe nga pfunzo. Musi vha tshi amba na vhagudi ngei Galeshewe , vho amba nga  lwendo lwa vho sa tsumbo ino sumbedza uri pfunzo inga shandukisa hani vhutshilo ha muthu. Mulaedza wavho u tshimbidzana vhukuma na pfunzo. Sa izwo vha tshi funa u amba maipfi a tevhelaho “ U ita uri pfunzo i vhe fesheni.”<ref>https://www.enca.com</ref> Musanda Foundation Musanda Foundation wo vhea pfunzo na mveledziso ya vhaswa vhukati ha mushumo yayo I katela u dalela zwikolo, mbekanyamushumo dza u ṱuṱuwedza  na vhurangeli ho livhisiwaho kha u ṱuṱuwedza vhaswa kana vhagudi uri vha dzhiele nṱha pfunzo. Musanda vho dovha vha ṱalusa  mushumo wa Musanda Foundation sa vhuḓididini ha lushaka ha u swikelela vhagudi kha mavundu o fhambanaho.<ref>https://zoutnet.co.za/articles/news/61774/2025-01-23/vhembes-27-top-matric-achievers-get-honoured?utm_source</ref> U dzhiela nṱha tswikelelo ya zwa pfunzo Iṅwe tsumbo ya mushumo uyu yo itea ngei Vhembe nga Ṱhangule 2025, musi vhagudiswa vha 27 vha tshiṱiriki vha nṱhesa vha Gireidi ya 12 u bva kha kiḽasi ya maṱiriki ya 2024 vha tshi huliswa kha vhuṱambo ha u ṋea pfufho. Vho Ndanduleni, vho imela Musanda Foundation, vho ṱanganedza vhagudiswa kha mushumo uyu. Kha vhe vha dzhielwa nṱha ho vha hu Phathutshedzo Mudzanani, we a vha e mugudi wa nṱhesa kha lushaka vhukati ha zwikolo zwa Quintile 1, na Wangoho Mudau, we a swikelela maraga ya nṱhesa ya mbalo kha shango.<ref>https://vut.ac.za</ref> U swikelela zwitshavha zwi re nga nnḓa ha Limpopo <ref name=":1">https://centralnews.co.z</ref> U swikelela pfunzo ha Foundation  a zwo ngo fhelela Vhembe fhedzi. Mishumo yayo yo ṅwalwaho i katela u dalela zwikolo fhethu hu ngaho Free State na North West, ngeno poswo dza tshitshavha dza Ndanduleni dzi tshi ṱalusa mushumo wa lushaka wo ṱanḓavhuwaho wa u swikelela zwikolo. Kha vhuṅwe vhukando, Foundation wo ṱalusa tshipikwa tshawo sa u dalela tshikolo tshithihi kha vunḓu ḽiṅwe na ḽiṅwe ḽa Afrika Tshipembe ḽa fusumbe kha maḓuvha a fusumbe.<ref name=":1" /> Referensi # https://thefemalejournalist.com # https://www.enca.com # https://zoutnet.co.za/articles/news/61774/2025-01-23/vhembes-27-top-matric-achievers-get-honoured?utm_source # https://vut.ac.za # [https://centralnews.co.za https://centralnews.co.z] n6syknkifvutcgg7dxro1pof8g4ovvc User:Minnie012/Draft 16 2 6202 23401 2026-09-30T00:28:21Z Minnie012 9412 i wrote an article 23401 wikitext text/x-wiki Thavha ya Everest. '''Thavha ya Everest''' ndi thavha i re kha tshikwara tsha Himalaya khulwane ya tshipembe ha [[Asia]] ine ya vha mukano vhukati ha Nepal na dzingu ḽa vhuḓilangi ḽa Tibet ḽa [[China]], kha 27°59′ N 86°56′ E.<ref>[https://www.britannica.com/place/Mount-Everest/The-height-of-Everest Mount Everest - Himalayas, Summit, Peak | Britannica]</ref> U fana na dziṅwe ṱhodzi khulwane dza dzingu, Thavha ya Everest ndi kale i tshi ṱhonifhiwa nga vhathu vha henefho. Dzina ḽayo ḽo ḓoweleaho vhukuma ḽa Lutibet, Chomolungma, ḽi amba “Mudzimukadzi Mme wa Shango” kana “Mudzimukadzi wa Govha.” Dzina ḽa Lusanskrit ḽine ḽa ri Sagarmatha ḽi amba “Tshiṱodzi tsha Ṱaḓulu.” U ḓivha hayo sa fhethu hune ha vha nṱha kha ḽifhasi a zwo ngo ḓivhiwa, naho zwo ralo, u swika nga 1852, musi muvhuso wa Survey ya India u tshi khwaṱhisedza mbuno yeneyo. Nga 1865 thavha ine ya vha i tshi vhidzwa Peak XV yo vhidzwa nga Sir George Everest, muṱoli muhulwane wa Britain wa India u bva nga 1830 u swika nga 1843. Tshifani tsha Everest tshi tshi vha “EVE u awela.”<ref>[https://www.nepalhikingteam.com/mount-everest Mount Everest and: Mt Everest and Himalayas]</ref> [[File:Everest kalapatthar crop.jpg|thumb|Thavha ya Everest]] Himalaya ranges dzo vha dzi tshi khou sukumedziwa nṱha nga nyito ya thekiniki musi puḽeiti ya Indian Australian i tshi khou ya devhula ubva devhula ya mbo ḓi fhungudzea (ya kombetshedziwa u tsa) fhasi ha puḽeiti ya Eurasian nga murahu ha u thulana ha dzi puḽeiti mbili vhukati ha minwaha ya 40 na 50 million yo fhiraho. Himalayas dzone dzine dzo thoma u gonya minwaha ya 25 uya kha 30 million yo fhiraho, na Great Himalayas yo thoma u dzhia tshivhumbeo tshayo tsha zwino nga tshifhinga tsha Pleistocene Epoch (minwaha ine ya swika 2,600,000 uya kha 11,700 yo fhiraho). Everest na ṱhodzi dzayo dzo i tangaho ndi tshipiḓa tsha thavha khulwane dzine dza vhumba fhethu hune ha vha na ndeme, kana ṱhodzi, ya yeneyi nyito ya thekithoniki kha Great Himalayas. Mafhungo ane avha uri aya bva kha zwishumiswa zwa u vhea fhethu ha shango ḽothe zwine zwa vha hone kha Everest ubva mafheloni a vho 1990 a sumbedza uri thavha i khou bvela phanḓa na u tshimbila nga intshi dzi si gathi uya northeast na u gonya nga tshipiḓa tsha intshi nwaha muṅwe na muṅwe.<ref>[https://education.nationalgeographic.org/resource/mount-everest/ Mount Everest]</ref> Everest yo vhumbwa nga dzi ḽeyara nnzhi dza matombo o petaho murahu kha dzone dziṋe (nappes). Tombo ḽine ḽa vha kha zwipiḓa zwa fhasi zwa thavha ḽi na dzi schists na dzi gneiss dzine dza vha uri dzo shanduka, nṱha hadzo hu na dzi igneous granites. Nṱha ha nṱha hu wanala matombo a sedimenthari ane avha uri o bva lwanzheni (masalela a fhasi ha kale ha lwanzhe lwa Tethys he ha vala nga murahu ha musi ho no thulana dzi puḽeiti mbili). Zwine zwa vhonala ndi Yellow Band, tshivhumbeo tsha limestone tshine tsha vhonala zwavhuḓi fhasi nyana ha summit pyramid.<ref>[https://www.thoughtco.com/mount-everest-overview-1435553 Mount Everest: Overview and Information]</ref> Everest yo vhumbiwa sa piramidi ya masia mararu. Zwipiḓa zwiraru zwine zwa vha uri zwo linganela nga u angaredza zwine zwa vha uri zwo vhumba maṱari zwi vhidziwa upfi zwifhaṱuwo, na mutevhe une zwifhaṱuwo zwivhili zwa ṱangana ngawo u ḓivhiwa sa ridge. Tshifhaṱuwo tsha Tshipembe tshi gonya nṱha ha Tibet nahone tsho fhambanywa na North Ridge (ine ya ṱangana na Northeast Ridge) na West Ridge; zwithu zwihulwane zwa heḽi sia ḽa thavha zwi katela Great na Hornbein couloirs (dzi gullies dzine dza vha uri dzo khwaṱha) na North Col hune ha vha uri ho thoma North Ridge. Tshifhaṱuwo tsha Tshipembe vhukovhela tshi gonya nṱha ha Nepal nahone tsho fhandekanywa nga West Ridge na Ridge ya Tshipembe vhubvaḓuvha; zwithu zwine zwa vhonala kha heḽi sia zwi katela South Col (mathomoni a Southeast Ridge) na Khumbu Icefall, ya u fhedzisela ndi jumble ya dzi block khulwane dza aisi dzine dza vha khaedu ine ya vha uri iya tshuwisa kha vhane vha gonya thavha. tshifhaṱuwo tsha Vhubvaḓuvha kana tshifhaṱuwo tsha Kangshung (Kangxung) na tshone tsho gonya nṱha ha Tibet nahone tsho fhandekanywa nga muṱavha wa Tshipembe vhubvaḓuvha na muṱavha wa Tshipembe vhubvaḓuvha.<ref>[https://www.livescience.com/23359-mount-everest.html Mount Everest: The deadly history of the world's highest peak | Live Science]</ref> [[File:Everest, Nuptse, Khumbu Glacier, Nepal, Himalayas.jpg|thumb|Everest, Nuptse, Khumbu Glacier, Nepal, Himalayas.]] Tshipiḓa tsha Everest tshone tshiṋe tsho fukedzwa nga mahaḓa o khwaṱhaho sa matombo o ḓalaho nga mahaḓa o khwaṱhaho ane a shanduka ṅwaha muṅwe na muṅwe nga mithara dzi ṱoḓaho u vha 5–20 (1.5–6 metres); tshikalo tsha mahaḓa tshi vha tshi nṱha nga ṅwedzi wa Tshimedzi, nga murahu ha monsoon, na fhasi nga ṅwedzi wa Lambamai nga murahu ha musi tsho no fheliswa nga mimuya mihulwane ya vhuria ya northwestern. Sumithi na slopisi dza nṱha zwi dzula nṱha vhukuma kha mupo wa ḽifhasi zwine zwa ita uri tshikalo tsha muya une wa femiwa henefho tshi vhe tshipiḓa tshithihi kha zwiraru tsha zwine zwa vha kha lwanzhe. U shaya muya, mimuya i re na maanḓa, na mufhiso une wa rothola vhukuma zwi thivhela u bveledzwa ha tshimela kana tshipuka naho tshi tshifhio henefho.<ref>[https://www.history.com/articles/7-things-you-should-know-about-mount-everest 7 Things You Should Know About Mount Everest | HISTORY]</ref> == Referentsi == <references /> [[Category:Everest]] [[Category:Thavha ya Everest]] 2s64tytrxk16d659n0rzb4rf4qfi6bk Elim Mall- Fhethu ha vhubindudzi hune ha khou aluwa Limpopo 0 6203 23402 2026-09-30T00:29:39Z TherealMasterchef 9434 I have created an article 23402 wikitext text/x-wiki Elim Mall- Fhethu ha vhubindudzi hune ha khou aluwa Limpopo<ref name=":1">https://elimmall.co.za/?utm_source</ref> [[File:Mall of the North, Polokwane, Limpopo, South Africa (10186001246).jpg|thumb|Elim Mall- Fhethu ha vhubindudzi hune ha khou aluwa Limpopo]] Elim Mall ndi sentara ya mavhengele ine ya vha Elim,Limpopo, I thusa vhadzulapo vha Elim na manwe mashango a re tsini nayo.Moḽo wo bveledziwa kana wo fhaṱwa u itela u ḓisa mavhengele o fhambanaho tsini na u ḓisa tshumelo tsini na vhathu vha vhupo honoho, Vhunzhi havho tshifhingani tsho fhiraho vho vha vha tshi tea u ya ḓoroboni kana kha inwe ḓorobo u renga.Fhethu hune hoyu moḽo wa vha hone zwi dovha zwa ita uri vhathu vha tshitshavha vha kone u swikelela ngauri u tsini na dzi bada kana nḓila  dzine dza ṱanganya Elim na fhethu hu ngaho Louis Trichadt,Giyani na Levubu.<ref name=":1" /> Elim Mall wo bvula lwa tshiofisi luḽa lwayo lwa u thoma nga ḽa 28 Ṱhafamuwe 2013.Mveledziso yo vha I tshumisano vhukati ha Twin City Development na Ribola Property Development nahone yo imela vhubindudzi vhu ṱoḓaho u vha R220  miḽioni.Luṱa lwa u thoma lwo ṋetshedza  senthara ya mavhengele ya tshitshavha ya musalauno ine ya vha na vharengisi vha ṱoḓaho u vha 50,vha tshi ḓivhadza khetho dzo fhambanaho dza mavhengele na tshumelo kha vhupo honoho.<ref>https://propertywheel.co.za/2013/03/elim-mall-opens-a-new-world-of-retail-in-limpopo-province/</ref> Moḽo u ṋetshedza mavhengele na tshumelo dzo fhambanaho, hu tshi katelwa na mavhengele mahulwane, mavhengele a zwiambaro, dzirestuarente, dzibannga na maṅwe mabindu. Musi senthara ya u thoma i tshi vula, yo vha i tshi katela vharengisi vha ngaho Shoprite, Boxer, Truworths, Foschini, Edgars, Mr Price, Jet, Ackermans na Pep. Mabindu aya o thusa u ita uri zwi konadzee uri vhadzulapo vha kone u swikelela thundu na tshumelo dza ḓuvha na ḓuvha vha sa tshimbili tshikhala tshilapfu.<ref>https://www.property24.com/articles/shopping-in-rural-and-community-malls/14987?utm_source</ref>   Vunḓuni-ḽa-limpopo/ Musi ṱhoḓea ya tshumelo dza u rengisa i tshi khou engedzea, Elim Mall yo engedzwa nga kha luṱa lwa vhuvhili. Tshumelo dza Nethiweke ya Vhuvhambadzi dzi rekhoda luṱa lwa u thoma sa zwikwea zwa mithara dza 15,616 na luṱa lwa vhuvhili, lwe lwa vula nga 2022, sa zwikwea zwa mithara dza 10,955. U engedzwa ho ḓisa tshikhala tsho engedzwaho tsha u rengisa na mavhengele maswa, zwa khwaṱhisa mushumo wa moḽo sa fhethu ha u renga ha vhathu vha bvaho Elim na fhethu ho ṱanganaho na hone.<ref>https://www.citizen.co.za/review-online/uncategorized/2013/10/04/elims-mall-to-benefit-community/?utm_source</ref> Nga nnḓa ha u renga, Elim Mall yo no vha tshipiḓa tsha vhutshilo ha ikonomi na matshilisano ha zwitshavha zwo ṱanganaho nayo. Mveledziso yo sika zwikhala zwa mabindu na mishumo, naho ho vhudziswa mbudziso nga ha uri vhadzulapo vhapo vha vhuelwa hani nga zwikhala izwi. Nga 2022, vhadzulapo vho gwalabela zwikhala zwa mishumo kha moḽo, vha tshi sumbedzisa ndeme ya u shela mulenzhe kha ikonomi yapo. Naho hu na khaedu idzi, mveledziso ya Elim Mall i sumbedza nyaluwo ya themamveledziso ya mavhengele kha vhupo na ndeme yayo kha zwitshavha zwine ya zwi shumela.<ref>https://www.property24.com/articles/shopping-in-rural-and-community-malls/14987?utm_source</ref> Referensi # https://elimmall.co.za/?utm_source # https://propertywheel.co.za/2013/03/elim-mall-opens-a-new-world-of-retail-in-limpopo-province/ # https://www.property24.com/articles/shopping-in-rural-and-community-malls/14987?utm_source # https://www.citizen.co.za/review-online/uncategorized/2013/10/04/elims-mall-to-benefit-community/?utm_source # https://www.property24.com/articles/shopping-in-rural-and-community-malls/14987?utm_source al6j79q8rxah2of7pdk9si7omx5i9wc 23404 23402 2026-09-30T00:30:05Z TherealMasterchef 9434 I'm done writing my article 23404 wikitext text/x-wiki Elim Mall- Fhethu ha vhubindudzi hune ha khou aluwa Limpopo<ref name=":1">https://elimmall.co.za/?utm_source</ref> [[File:Mall of the North, Polokwane, Limpopo, South Africa (10186001246).jpg|thumb|Elim Mall- Fhethu ha vhubindudzi hune ha khou aluwa Limpopo]] Elim Mall ndi sentara ya mavhengele ine ya vha Elim,Limpopo, I thusa vhadzulapo vha Elim na manwe mashango a re tsini nayo.Moḽo wo bveledziwa kana wo fhaṱwa u itela u ḓisa mavhengele o fhambanaho tsini na u ḓisa tshumelo tsini na vhathu vha vhupo honoho, Vhunzhi havho tshifhingani tsho fhiraho vho vha vha tshi tea u ya ḓoroboni kana kha inwe ḓorobo u renga.Fhethu hune hoyu moḽo wa vha hone zwi dovha zwa ita uri vhathu vha tshitshavha vha kone u swikelela ngauri u tsini na dzi bada kana nḓila  dzine dza ṱanganya Elim na fhethu hu ngaho Louis Trichadt,Giyani na Levubu.<ref name=":1" /> Elim Mall wo bvula lwa tshiofisi luḽa lwayo lwa u thoma nga ḽa 28 Ṱhafamuwe 2013.Mveledziso yo vha I tshumisano vhukati ha Twin City Development na Ribola Property Development nahone yo imela vhubindudzi vhu ṱoḓaho u vha R220  miḽioni.Luṱa lwa u thoma lwo ṋetshedza  senthara ya mavhengele ya tshitshavha ya musalauno ine ya vha na vharengisi vha ṱoḓaho u vha 50,vha tshi ḓivhadza khetho dzo fhambanaho dza mavhengele na tshumelo kha vhupo honoho.<ref>https://propertywheel.co.za/2013/03/elim-mall-opens-a-new-world-of-retail-in-limpopo-province/</ref> Moḽo u ṋetshedza mavhengele na tshumelo dzo fhambanaho, hu tshi katelwa na mavhengele mahulwane, mavhengele a zwiambaro, dzirestuarente, dzibannga na maṅwe mabindu. Musi senthara ya u thoma i tshi vula, yo vha i tshi katela vharengisi vha ngaho Shoprite, Boxer, Truworths, Foschini, Edgars, Mr Price, Jet, Ackermans na Pep. Mabindu aya o thusa u ita uri zwi konadzee uri vhadzulapo vha kone u swikelela thundu na tshumelo dza ḓuvha na ḓuvha vha sa tshimbili tshikhala tshilapfu.<ref>https://www.property24.com/articles/shopping-in-rural-and-community-malls/14987?utm_source</ref>   Vunḓuni-ḽa-limpopo/ Musi ṱhoḓea ya tshumelo dza u rengisa i tshi khou engedzea, Elim Mall yo engedzwa nga kha luṱa lwa vhuvhili. Tshumelo dza Nethiweke ya Vhuvhambadzi dzi rekhoda luṱa lwa u thoma sa zwikwea zwa mithara dza 15,616 na luṱa lwa vhuvhili, lwe lwa vula nga 2022, sa zwikwea zwa mithara dza 10,955. U engedzwa ho ḓisa tshikhala tsho engedzwaho tsha u rengisa na mavhengele maswa, zwa khwaṱhisa mushumo wa moḽo sa fhethu ha u renga ha vhathu vha bvaho Elim na fhethu ho ṱanganaho na hone.<ref>https://www.citizen.co.za/review-online/uncategorized/2013/10/04/elims-mall-to-benefit-community/?utm_source</ref> Nga nnḓa ha u renga, Elim Mall yo no vha tshipiḓa tsha vhutshilo ha ikonomi na matshilisano ha zwitshavha zwo ṱanganaho nayo. Mveledziso yo sika zwikhala zwa mabindu na mishumo, naho ho vhudziswa mbudziso nga ha uri vhadzulapo vhapo vha vhuelwa hani nga zwikhala izwi. Nga 2022, vhadzulapo vho gwalabela zwikhala zwa mishumo kha moḽo, vha tshi sumbedzisa ndeme ya u shela mulenzhe kha ikonomi yapo. Naho hu na khaedu idzi, mveledziso ya Elim Mall i sumbedza nyaluwo ya themamveledziso ya mavhengele kha vhupo na ndeme yayo kha zwitshavha zwine ya zwi shumela.<ref>https://www.property24.com/articles/shopping-in-rural-and-community-malls/14987?utm_source</ref> Referensi # https://elimmall.co.za/?utm_source # https://propertywheel.co.za/2013/03/elim-mall-opens-a-new-world-of-retail-in-limpopo-province/ # https://www.property24.com/articles/shopping-in-rural-and-community-malls/14987?utm_source # https://www.citizen.co.za/review-online/uncategorized/2013/10/04/elims-mall-to-benefit-community/?utm_source # https://www.property24.com/articles/shopping-in-rural-and-community-malls/14987?utm_source inv8l5xatemjnhqq2v3honql1ltsgjl User:Minnie012/Draft 17 2 6204 23405 2026-09-30T00:32:17Z Minnie012 9412 i wrote the title 23405 wikitext text/x-wiki Zanzibar. snqnyk6q07lu0edrvkga7mumwspm5j9 23406 23405 2026-09-30T01:48:49Z Minnie012 9412 i wrote an article 23406 wikitext text/x-wiki Khovhe ya vhimbi. '''Khovhe''' dza vhimbi ndi zwipuka zwine zwa vha uri zwi ya kona u tshila na vhathu, zwine zwa fema muya, zwi ya fha vhana vhazwo mafhi azwo, nahone zwi ya ṱhogomela vhana vhazwo zwavhuḓi nga nḓila i songo ḓoweleaho na u vha funza zwikili zwa vhutshilo.<ref>[https://uk.whales.org/whales-dolphins/facts-about-whales/ Whale facts and information - Whale and Dolphin Conservation]</ref> [[File:Mother and baby sperm whale.jpg|thumb|mme na ṅwana vha khovhe vhimbi ya Sperm.]] Vhunzhi hashu ri tenda uri dzi khovhe dza vhimbi dzo khethea; vhukuma dzi ita uri muthu a mangale na u ḓipfa e na vhushaka ha tsini. Hu na zwiṅwe zwine zwa ṱoḓa u vha zwa ḽiṅwe shango nga havho. Khovhe vhimbi dzi pfhumisa vhutshilo ha vhathu vhanzhi vhane vha ṱangana nadzo. Khovhe vhimbi dzo khethea, dzo naka, dzi na vhuthu nahone dzi ya mangadza. Khovhe vhimbi dza Baleen dzi bvisa tshipondwa tshadzo kha maḓi a lwanzheni musi a tshi khou elela, kana dzi kombetshedziwa u fhira kha dzi puḽeiti ya baleen dzadzo dzi tshi khou shumisa lulimi lwadzo kana misipha yadzo ya ṱhoho. Dzi ḽa nga maanḓa krill ṱhukhu dzine dza nga shrimp, copepods na khovhe.<ref>[https://www.activewild.com/whales/ Whales Explained: Types, Sizes, Diet & Amazing Facts]</ref> Naa ni a zwi ḓivha uri baleen yo itwa nga keratin, ine ya vha phurotheini i fanaho na ine ya vhumba zwipikiri zwashu na mavhudzi? I ya khwaṱha vhukuma nahone i a tendelana na zwiimo. Maḓana a dzi puḽeiti dza baleen dzine dza vha uri dzo ṱangana dzi ya hula dzi tshi khou ya fhasi ubva kha ṱhanga ya mulomo wa khovhe vhimbi, sa maxaraḓeni ane a vha uri a na dzi leyara nnzhi. Tshivhalo, vhuhulwane na muvhala wa dzi puḽeiti dza baleen zwo fhambana kha lushaka luṅwe na luṅwe lwa khovhe vhimbi.<ref>[https://www.bbcearth.com/factfiles/animals/mammals/whale Whale facts | Mammals | BBC Earth | BBC Earth]</ref> Khovhe vhimbi dza baleen dzothe dzi ya kona u fha zwiḽiwa zwa fiḽitha fhedzi nḓila dza u fha zwiḽiwa dzo fhambana; humpback na khovhe vhimbi ya lutombo ndi dzi gaḽipasi dzi vula milomo yadzo nga maanḓa dza nwa maḓi manzhi a lwanzheni, tshipondwa tshadzo tshi ya farwa vhukati ha dzi piḽeiti dza baleen musi maḓi a lwanzheni a tshi khou sukumedzwa murahu nnḓa nga khadzo. Bowhead na khovhe vhimbi ndi zwiḽiwa zwine zwa vha uri zwo ṱangana, dzi ya ṱamba khathihi na milomo yadzo yo vulea nga hafu, zwa tendela maḓi a lwanzheni uri a kone u elela nga kha baleen yadzo na u fara plankton. Khovhe vhimbi dzi ṱamba nga thungo dzadzo fhasi ha lwanzhe nahone dzi mama matope na maḓi; dzi shumisa baleen yadzo u sefa zwipuka zwiṱuku zwine zwa vha uri zwo ḓala kha heyi sludge.<ref>[https://iwc.int/about-whales Whales - an Introduction]</ref> [[File:Humpback whale (Megaptera novaeangliae) calf Moorea 2.jpg|thumb|Khovhe vhimbi ya Humpback]] Khovhe vhimbi dza maṋo (na dzi [[dolphin]] na dzi porpoises) dzoṱhe dzi na maṋo mbalo, vhuhulwane na vhuimo ha maṋo adzo zwi ya fhambana ubva kha tshaka uya kha iṅwe. Dzi ya zwima nga maanḓa khovhe, squid na octopus dzi tshi khou shumisa sisiṱeme dzadzo dza sona dzine dza vha uri dzo ṱanḓavhuwela nṱha – echolocation – u wana na u sedza zwipondwa zwadzo. Khovhe vhimbi dza maṋo nga u tou angaredza dzi shumisa maṋo adzo u itela u fara na u fara tshipondwa tshadzo dzi sa athu u tshi mila. Dziṅwe dzi nga dovha dza shumisa maṋo adzo kha u ṱharamudza na u pwashekanya zwipondwa. Dziṅwe beaked whales dzi na maṋo mavhili uya kha maṋa fhedzi, dzi ya ḽa squid nahone hu humbulelwa uri dzi ya mama squid dza dzi mila dzoṱhe.<ref>[https://uk.whales.org/whales-dolphins/facts-about-whales/ Whale facts and information - Whale and Dolphin Conservation]</ref> Khovhe vhimbi dza Narwhals dza tshinna vhukuma dzi wina pfhufho ya ḽino ḽilapfhusa. Dzi ya hula ḽino ḽithihi ḽa canine, kana tusk, ine ya vha yo bvela nnḓa yo livha phanḓa ha milomo yadzo ya hula ya swika kha 3m (9ft) nga vhulapfhu – i vhonala i tshi tou nga jousting lance ine ya shumiswa kha miṱaṱisano ya musalauno. Narwhal’s sword-like tusk i hula nga nḓila ine ya vha uri yo fhambana na clockwise nahone i ṱhavha thwii nga kha tshanḓa tsha monde tsha nṱha tsha mulomo. Narwhal’s tusk hu humbulelwa uri ndi pfaneleo ya zwa vhudzekani ya munna ine ya fana na antlers kha deer ya munna kana mane ya ndau ya munna. Zwi ya konḓa vhukuma, narwhal ya tsadzi i ḓo hula ṱhoho kana ya munna i ḓo hula ṱhoho mbili. Zwi mangadzaho ndi uri nga ngomu ha milomo yadzo, narwhals adzi na maṋo na luthihi!<ref>[https://www.fisheries.noaa.gov/whales Whales | NOAA Fisheries]</ref> Khovhe khulwanesa ine ya vha na maṋo ndi sperm whale. Dzi na maṋo a 40 uya kha 52 ane avha uri ndi a cone, ane avha uri aya swika10 uya kha 20cm (4 uya kha 8in) nga vhulapfu, kha ṱhoho dzadzo dzine dza vha uri ndi ṱhukhu dza fhasi fhedzi. Lino ḽiṅwe na ḽiṅwe ḽi a lemela nahone ḽi lemela u swika kha kilogram nthihi.<ref>[https://thefactfile.org/facts-about-whales/ 60 Interesting Facts About Whales - The Fact File]</ref> == Referentsi == <references /> [[Category:Khovhe]] [[Category:Khovhe ya vhimbi]] bbe254sfe9anfmvcrpi9dcpipum7c15 User:Minnie012/Draft 18 2 6205 23407 2026-09-30T01:50:06Z Minnie012 9412 i wrote the title 23407 wikitext text/x-wiki Ndau. 73u8a713varaz5dcb26zii2xmofwgdy 23408 23407 2026-09-30T01:50:40Z Minnie012 9412 i wrote the title 23408 wikitext text/x-wiki Ndau qe4lg9ij0qy73tjxdug9bw5xv5goqsm 23409 23408 2026-09-30T01:51:44Z Minnie012 9412 23409 wikitext text/x-wiki Ndau. 73u8a713varaz5dcb26zii2xmofwgdy 23411 23409 2026-09-30T02:20:38Z Minnie012 9412 i wrote an article 23411 wikitext text/x-wiki Ndau. '''Ndau''' ndi tshimange tshihulwane tsha vhuvhili nga murahu ha nngwe. U fhambana na vhunzhi ha zwimange zwihulwane, ndau ndi ya matshilisano, nahone i dzula kha zwigwada zwa miṱa zwine zwa vhidziwa upfi dzi phuraidzi. Hetshi tshipondwa tshine tsha vha na vhuhali tsha apex tshi shuma khathihi na khonani dzatsho u dzhia zwipondwa zwihulwane zwine zwa nga kholomo ḓaka ya maḓi, zwine zwa vha zwihulwane vhukuma u fhira ndau nthihi.<ref>[https://www.bbcearth.com/factfiles/animals/mammals/lion Lion Facts | Mammals | BBC Earth | BBC Earth]</ref> [[File:Lion (Panthera leo) male 6y.jpg|thumb|Ndau (Panthere leo).]] Sa kha nngwe, thekhinoḽodzhi ya tshaka ṱhukhu dza ndau i a ṱaṱisana nyana. U ya nga ḓivhazwakale, "tshaka" dza ndau dzo vha dzo khethekanywa dza vha ndau ya Afurika na ndau ya [[Asia]]. Naho zwo ralo, ngudo dza dzidzhiniki dzo khwaṱhisedza zwenezwino uri ndau dzi dzulaho India dzi na vhushaka ha tsini na ndau dzi dzulaho [[Afurika]] vhukati na vhukovhela u fhira dzine dza dzula Tshipembe kana vhubvaḓuvha ha Afurika. Hu humbulelwa uri hedzi tshaka mbili dzi ya ṱangana kha ḽa Ethiopia, Sudan na South Sudan. Ndau dzi nga vha iṅwe ya phukha dzi ḓivheaho vhukuma kha pulanete, hune tshiṅwe tsha zwithu zwine zwa dzi ṱalusa ndi mavhudzi adzo. Ndi dza tshinna fhedzi dzine dza kona u bveledza mane, ine ya nga swika kha 68cm (27 intshisi) nga vhulapfhu, fhedzi i ya fhambana vhukuma vhukati ha dzi ndau. Naho zwo ralo, dzinwe ndau dza tshinna dzi dzula dzi sina mane. Hezwi zwithu zwo ḓoweleya kha vhathu vhane vha dzula sogani ḽa Kalahari nahone zwi nga imela u shandukiswa ha zwithu zwine zwa vha uri zwo bvelela kha mutsho une wa vha uri uya fhisa.<ref>[https://www.nationalgeographic.com/animals/mammals/facts/african-lion African lion, facts and photos | National Geographic]</ref> Mane a shuma zwithu zwo fhambanaho. I nga ṋea tsireledzo kha mukulo wa ndau ya munna kha maṋo na zwiṋari zwa vhapikisi nga tshifhinga tsha nndwa. Mane ane avha uri o swifhala a sumbedza zwiḽiwa zwa khwiṋe na thestosteroni nnzhi na dza tsadzi dzi nga vha dzi tshi khou shumisa aya mafhungo u nanga mufarisi wadzo huna vhuṱanzi ha uri ndau dzine dza vha uri dzo swifhala dzi ya kona u bvelela kha u beba. Fhedzi u vha na mane mahulwane na o swifhalaho zwi ḓa nga u ḓura u vha na ndau zwi nga ita uri ndau i fhise. Vhulapfhu ha mane vhu nga dovha ha sumbedza vhukoni ha u lwa, nahone vhu nga shumiswa nga dziṅwe dza tshinna u shuma arali dzi tshi nga vha na tshikhala kha nndwa. U fana na nngwe, ndau dzi nga fhandekanywa dza vha tshaka ṱhukhu. Huna Panthera leo, ine ya wanala kha ḽa India, vhukati na vhukovhela ha Afurika; na Panthera leo melanochaita, ine ya dzula kha dzingu ḽa Tshipembe na Vhubvaḓuvha ha Afurika.<ref>[https://www.britannica.com/facts/lion lion Facts | Britannica]</ref> [[File:Okonjima Lioness.jpg|thumb|Ndau ya tsadzi ya Okonjima.]] Ndau dzo ḓowela u tshila fhethu hune ha vha uri ho fhisa nga dziṅwe nḓila. Dza tshinna dzi ya fhumula lwa awara dzine dza swika 20 nga duvha, dza tsadzi dzi ya fhumula lwa awara dzine dza vha uri ndi ṱhukhu nyana. Dzi ya ita vhunzhi ha mushumo wadzo, sa u zwima, vhusiku sa vhunga dzi tshi vha dzi tshi khou shuma zwi tshi amba uri dzi ya iledza fhethu hune ha vha uri hu ya fhisa vhukuma nga ḓuvha. Maṱo a ndau na one o khethea kha u zwima vhusiku. Hu humbulelwa uri miṱodzi mitshena ya vhukuse kha maṱo adzo a fhasi i thusa kha u vhonetshela tshedza nṱha kha iṱo ḽadzo uri zwi kone u vhonala nga hu leluwaho tshedzani tsha ṅwedzi. Ndau dzi ya kona u vhona tshipondwa dzi tshi khou bva kule.<ref>[https://www.thoughtco.com/lion-profile-129790 Lion Facts: Habitat, Behavior, Diet]</ref> Ndau dzi ya kona na u tshila tshifhinga tshilapfhu dzi sa nwi maḓi. Nṱhani ha izwo, dzi nga wana zwiluḓi kha zwipuka zwine dza zwi ḽa na kha zwiṅwe zwimela. Hezwi zwi ita uri dzi kone u tshila kha zwiṅwe zwa zwiimo zwine zwa vha na khaedu vhukuma Afurika, u fana na sogani ḽa Kalahari, na kha vhulapfu vhu fhiraho 4,000m (13,123ft) ngei Ethiopia, hune ha vha na mvula ṱhukhu. U fana na zwimange zwinzhi, dzindau dzi nga humisela murahu zwiṋari zwadzo u itela uri dzi dzule dzi na vhuhali. Dzi ya kona u swika kha 4cm (1.5 inches) nga vhulapfhu na hone dzi ya vha na vhuhali ha tshipangana, zwine zwa ita uri dzi kone u nambatela kha zwipondwa zwine zwa vha uri zwi khou shavha. Ndau dzi shumisa maanḓa na tshileme tshadzo u kokodzela tshipondwa tshadzo fhasi. Dzindau ndi dzone fhedzi dzine dza vha na ṱhodzi magumoni a mutshila.<ref>[https://www.awf.org/wildlife-conservation/lion Lion | African Wildlife Foundation]</ref> == Referentsi == <references /> [[Category:Ndau]] [[Category:Ndau dza phuraidi]] ekjhd1gykxww2lrhat0g1yquuqvoxdn User:Minnie012/Draft 22 2 6206 23410 2026-09-30T01:52:21Z Minnie012 9412 i wrote the title 23410 wikitext text/x-wiki Ndau. 73u8a713varaz5dcb26zii2xmofwgdy 23417 23410 2026-09-30T03:34:57Z Minnie012 9412 i wrote the title 23417 wikitext text/x-wiki Nguluvhe ḓaka. rxoj49u80bx01dnx3h5plvu7nvq4vds 23418 23417 2026-09-30T04:03:26Z Minnie012 9412 i wrote an article 23418 wikitext text/x-wiki Nguluvhe dza ḓaka. '''Nguluvhe''' dza ḓaka dzi na mavhudzi maṱuku, dzi wanala kha ḽoṱhe ḽa [[Afurika]] ḽi re fhasi ha Sahara. Hezwi zwipuka zwo khetheaho zwi na ṱhoho khulwane na mivhili ine ya vha na milenzhe mipfhufhi, mavhudzi a vhuhali fhasi ha miṱana, na mitshila milapfhu, mitete ine ya i fara yo khwaṱha musi i tshi khou gidima. Zwine zwa dzi ṱalula vhukuma ndi zwithu zwihulwane zwine zwa vha kha zwifhaṱuwo zwadzo.<ref>[https://www.ifaw.org/international/animals/warthogs Warthogs: Facts, Diet, Habitat, Threats, & Conservation | IFAW]</ref> Zwilonda (warts) zwine zwa vha uri zwina ṋama zwi ya thusa kha u tsireledza nguluvhe dza ḓaka, zwi tsireledza maṱo na zwifhaṱuwo musi dzi tshi khou lwa, zwine zwa vha hone vhukati ha dza tshinna nga tshifhinga tsha u ṱangana. Hedzi dzi watsi dzi dovha dza vha dzo fukedziwa nga mavhudzi mapfhufhi ane a thusa kha u pfha u dzinginyea fhasi uri dzi kone u pfha zwithu zwine zwa vha tsini musi dzi tshi khou fula. Nguluvhe dza ḓaka dzi ḓivhea vhukuma nga zwigwada zwadzo zwivhili zwa maṋo, phere ya maṋo malapfhu, o bvelelaho a fhasi ane avha uri o linganela 15 senthimithasi (intshi dza rathi) nga ḽiṅwe na ḽiṅwe nahone aya shumiswa musi hu tshi khou lwiwa, na phere ya maṋo a nṱha ane a vhumba hafu ya tshitendeledzi ya vhulapfhu ha 60 senthimithasi.<ref>[https://bearbunk.com/warthogs/ Warthog Facts | Habitat, Behavior, Diet & Survival Adaptations]</ref> [[File:Warthog (Phacochoerus africanus sundevallii) female.jpg|thumb|Nguluvhe ḓaka ya tsadzi(Phacochoerus africanus sundevallii)]] Huna tshaka mbili dza nguluvhe dza ḓaka, nguluvhe yo ḓoweleyaho yo phaḓalalaho na nguluvhe ya sogani. Nguluvhe ḓaka dzo ḓoweleyaho dzi na maṋo mahulwane na maṋo o ṱanḓavhuwaho u fhira vhazwala vhadzo vha sogani, nahone dzi ya wanala nga maanḓa kha ḽoṱhe ḽa sub-Saharan Africa kha dzi puḽeins dzo vuleaho, savannah dza mahatsi, na maḓakani. Nguluvhe dza sogani, kha ḽiṅwe sia, dzi na milenzhe milapfhu na mapfhura maṱuku muvhilini, zwine zwa ita uri dzi kone u dzula zwavhuḓi kha zwiimo zwo omaho zwa fhethu hune ha vha uri ho oma ha Somalia, Ethiopia, na Kenya.<ref>[https://www.nationalgeographic.com/animals/mammals/facts/warthog Warthog | National Geographic]</ref> Tshaka dzoṱhe dzi ḽa zwiḽiwa zwine zwa vha uri zwo ḓala zwimela zwa midzi, makwati, mahatsi, dzi beri, na zwiṅwe zwimela, dzi shumisa ningo dzadzo u bvisa mavu uri dzi wane zwiḽiwa na u gwadama kha magona ane avha uri o ḓala uri dzi kone u ḽa mahatsi mapfhufhi. Dzi dovha dza ḽa zwivhungu, zwikhokhonono, na zwitumbu. Naho vhunzhi hazwo zwi tshi vha zwipuka zwine zwa vha zwi zwone zwiṋe, nguluvhe ḓaka ya tsadzi nga zwiṅwe zwifhinga i dzula nga zwigwada zwo ṱanganaho zwine zwa ḓivhiwa sa ‘sounders’ na dziṅwe dza tsadzi na zwiguluzwana zwadzo. Fhedzi iya pandela mathukhwi ayo a zwino asa athu beba ane a tevhela nga murahu ha musi yo no vhifha muvhilini lwa miṅwedzi ine ya swika rathi.<ref>[https://africageographic.com/stories/warthog-facts-you-need-to-know/ Warthog facts you need to know - Africa Geographic]</ref> Nguluvhe ḓaka dzi ya shuma vhukuma kha ikhosisiṱeme dza savannah dza Afurika na mahatsi. Sa dzi gireidzasi, dzi ya kona u dzhena muya kha mavu nga dzi ningo dzadzo musi dzi tshi khou ṱoḓa zwiḽiwa, zwine zwa tikedza u hula ha zwimela. Migodini ya hone yo ṱutshelwaho i ṋea mahaya kha zwiṅwe zwipuka zwa ḓaka, ngeno zwikhokhonono zwine zwa dzula kha lukanda lwazwo zwi tshi ṋea zwiḽiwa zwiṋoni. Nguluvhe ḓaka dzi dovha dza vha tshipondwa tshihulwane tsha dzi ndau, nngwe, dzi mmbwa, na mmbwa dza ḓaka, zwine zwa thusa kha u tikedza hedzi tshaka dza zwipondwa.<ref>[https://factanimal.com/warthog/ 17 Wildest Warthog Facts - Fact Animal]</ref> [[File:Southern warthog (Phacochoerus africanus sundevallii) male.jpg|thumb|Nguluvhe ḓaka ya tshinnani '''(Phacochoerus africanus sundevallii)''']] Lushaka luṅwe na luṅwe lwa nguluvhe ḓaka lu na dzina ḽaḽo ḽo khetheaho ḽa saintsi na ḽone. Nguluvhe ḓaka yo ḓoweleyaho i ḓivhiwa sa Phacochoerus africanus, ngeno nguluvhe ya sogani i tshi ḓivhiwa sa Phacochoerus aethiopicus. Madzina othe aya sumbedza lushaka lwa hone, na africanus na aethiopicus zwine zwa vha zwi tshi khou sumbedza hune lushaka luṅwe na luṅwe lwa wanala hone. Tshaka dzoṱhe dza nguluvhe ḓaka dzi wela kha muṱa wa nguluvhe Suidae. Tshaka dzoṱhe dza nguluvhe ḓaka zwa zwino dzo ṅwaliwa sa dzine dza vha uri adzi vhilaeli kha IUCN Red List. Fhedzi tshivhalo tsha nguluvhe ya sogani tshi khou anganyelwa uri tshi khou fhungudzea u mona na Afurika nga mulandu wa u zwimiwa na u tshinyadziwa ha fhethu hune ha dzula hone.<ref>[https://animaldiversity.org/accounts/Phacochoerus_africanus/ Phacochoerus africanus (common warthog) | INFORMATION | Animal Diversity Web]</ref> == Referentsi == <references /> [[Category:NGULUVHE]] [[Category:Nguluvhe dza daka]] kq7lj2c04xclku20xll2z4kgshmdqe8 User:Minnie012/Draft 19 2 6207 23412 2026-09-30T02:26:03Z Minnie012 9412 i wrote the title 23412 wikitext text/x-wiki Ndau ya maḓini. djxh2cicdp5g3mkj3e6u0ibpotevpzi 23413 23412 2026-09-30T02:42:50Z Minnie012 9412 i wrote an article 23413 wikitext text/x-wiki Ndau dza lwanzheni. '''Ndau''' dza lwanzheni, dzi ḓivhelwa u ṱavha mukosi muhulwane na mvelo ya u tamba, ndi zwipuka zwine zwa mama lwanzheni zwine zwa wanala maḓini a vhugabelelo u mona na ḽifhasi. Hezwi zwipuka zwa matshilisano zwi ya vhonala zwi tshi khou ḓi ṱomola kha matombo kana u ḓi ṱomola nga vhulenda maḓini. Nga nnḓa ha vhuḓifari hadzo vhu kungaho, ndau dza lwanzheni dzi na mushumo wa ndeme kha u vhulunga u linganela ha zwithu zwi tshilaho lwanzheni.<ref>[https://oceaninfo.com/animals/sea-lion/ Sea Lion (Otariidae) - Ocean Info]</ref> [[File:California sea lion in La Jolla (70568).jpg|thumb|Ndau ya lwanzheni ya California ]] Ndau dza lwanzheni, dzine dza ḓivhelwa vhuhulwane hadzo vhu mangadzaho na zwivhumbeo zwo fhambanaho zwa muvhili, dzo fhambana na dziṅwe dzi pinniped. Dza tshinna, dzine dza ḓivhiwa sa bulls, dzi vha dzi khulwane vhukuma u fhira dza tsadzi (kholomo), dzi ya swika kha vhulapfhu vhune ha swika maga a 11 na u lemela zwine zwa fhira 2,000 phaunzu. Dza tsadzi ndi ṱhukhu, kanzhi dzi ya vha na vhulapfhu ha maga a 6-10 na u lemela 600-800 phaunzu.<ref>[https://www.ifaw.org/animals/sea-lions Sea Lion Facts: Diet, Behavior, Habitat & Threats | IFAW]</ref> Mivhili ya hone yo linganela nahone i na tshivhumbeo tsha torpedo, zwine zwa ita uri dzi kone u tshimbila zwavhuḓi maḓini. Ndau dza lwanzheni dzi na nḓevhe dza nnḓa dzi vhonalaho, pfaneleo ine ya dzi fhambanya na dzi siḽi dza vhukuma. Vhukuse ha hone vhu ya fhambana nga muvhala u bva kha buraweni ya musuku uya kha buraweni yo swifhalaho, kanzhi hu vha na zwithu zwine zwa vha uri zwo ṱanḓavhuwela kha khana kana kha tshifhaṱuwo. Dzi na maṱo mahulwane ane a sumbedza na ndevhu ndapfhu dzine dza thusa kha u tshimbila nga fhasi ha maḓi.<ref>[https://www.wildlifenomads.com/blog/sea-lions-types-and-facts/ The Fascinating World of Sea Lions: Types and Facts]</ref> [[File:Sea lion head.jpg|thumb|Ṱhoho ya ndau ya lwanzheni]] Dzi ya kona u tshimbila nga zwithu zwadzo zwoṱhe zwine zwa vha uri ndi zwihulwane zwa phanḓa musi dzi kha mavu na hone dzi na dzi nḓevhe dza nnḓa, u fhambana na dzi siḽi dza vhukuma. Ndau dza lwanzheni dzi shumisa mafhafhu adzo a phanḓa u itela u ṱavha na mafhafhu adzo a murahu u itela u dzi livhisa musi dzi tshi khou tshimbila maḓini. Nga nnḓa ha lwanzhe lwa [[Atlantic]] lwa tshipembe, vhunzhi ha ndau dza lwanzheni dzi katela lwanzhe lwa subarctic na lwa tropical kha lwanzhe lwoṱhe lwa ḽifhasi. Tshaka dza ndau dza lwanzheni dzi ya fhambana nga fhethu hune dza vha hone.<ref>https://oceaninfo.com/</ref> Maḓi a dudelaho a re tsini na Baja California na [[Mexico]] a ṋea vhudzulo ho pfhumaho ha hedzi ndau dza lwanzheni dzine dza vha na nḓevhe. Ndau dza lwanzheni dza California (Zalophus californianus) dzi wanala kha vhunzhi ha vhupo ha Pacific kha ḽa North America, fhedzi tshivhalo tsha fhethu hune ha vha uri ho ḓala ndi huṱuku. Ndau dza Lwanzheni lwa tshipembe dzi dzula vhukovhela ha Amerika Tshipembe tsini na mikano ya Ecuador, Peru, Chile, Zwiṱangadzime zwa Falkland, Argentina, na Uruguay. Dzi ndau dza lwanzheni lwa tshipembe dzi dzula lwanzheni lwa tshipembe lwa Pacific nahone dzi nga wanala tsini na vhupo ha [[Rashia|Russia]] na Alaska. Dzi ndau dza lwanzheni dza Auckland dzi wanala tsini na vhupo ha New Zealand.<ref>https://worldanimalrescuenetwork.org/</ref> == Referentsi == <references /> [[Category:Ndau]] [[Category:Ndau dza lwanzheni]] sdshf6si9sy3jwhubs9o7pc8qk8mu8w User:Minnie012/Draft 20 2 6208 23414 2026-09-30T03:05:06Z Minnie012 9412 i wrote an article 23414 wikitext text/x-wiki Ṋaledzi dza lwanzheni. '''Ṋaledzi''' dza lwanzheni ndi zwipuka zwa lwanzheni zwo nakaho zwine zwa wanala nga mivhala yo fhambanaho, zwivhumbeo, na vhuhulwane. Ṋaledzi dza lwanzheni dzoṱhe dzi fana na dzi ṋaledzi, naho dzine dza vha uri dzo ḓoweleya dzi na zwanḓa zwiṱanu fhedzi, dziṅwe dza hedzi phukha dzi nga hula dza swika kha zwanḓa zwa 40. Zwivhumbwa zwa lwanzheni zwi mangadzaho zwine zwa vha tshipiḓa tsha tshigwada tsha zwipuka zwine zwa ḓivhiwa sa echinoderms zwi tshimbila zwi tshi shumisa milenzhe yazwo ya ṱhukhu. Dzi ya kona u vusuludza miraḓo yo xelaho na u mila zwipondwa zwihulwane dzi tshi khou shumisa thumbu dzadzo dzine dza vha uri adzi ngo ḓoweleya.<ref>[https://www.thoughtco.com/facts-about-sea-stars-2291865 12 Surprising Facts About Starfish]</ref> [[File:Image of a star fish.jpg|thumb|Ṋaledzi ya lwanzheni.]] Naho ṋaledzi dza lwanzheni dzi tshi dzula nga fhasi ha maḓi nahone dzi tshi vhidzwa nga nḓila yo ḓoweleaho "[[starfish]]," a si khovhe dza vhukuma. Adzi na dzigiḽi, skeiḽisi, kana mafhafha u fana na khovhe. Ṋaledzi dza lwanzheni na dzone dzi tshimbila nga nḓila yo fhambanaho vhukuma na khovhe. Musi khovhe dzi tshi ḓi ṱuṱuwedza nga mitshila yadzo, ṋaledzi dza lwanzheni dzi na milenzhe miṱuku ya ṱhukhu ine ya dzi thusa u tshimbila. Ngauri adzi khethekanyiwi sa khovhe, vho rasaintsi vha funa u vhidza starfish "ṋaledzi dza lwanzheni." Ṋaledzi dza lwanzheni dzi wela kha lushaka lwa Echinodermata. Zwenezwo zwi amba uri dzi na vhushaka na dzi dolara dza muṱavha, dzi ṱhodzi dza lwanzheni, dzi khukhamba dza lwanzheni, na dzi ḽiḽi dza lwanzheni. Nga u angaredza, phylum iyi ina tshaka dzine dza swika 7,000.<ref>[https://animalfact.com/starfish/ Starfish - Types, Anatomy, Habitat, Diet, Lifespan, & Reproduction]</ref> Vhunzhi ha dzi echinoderms dzi sumbedza u lingana ha radiala, zwine zwa amba uri zwipiḓa zwa muvhili wadzo zwo dzudzanywa u mona na adzisi ya vhukati. Vhunzhi ha ṋaledzi dza lwanzheni dzi na u lingana ha radiala ya ṱhodzi ṱhanu ngauri muvhili wadzo u na zwipiḓa zwiṱanu. Hezwi zwi amba uri adzi na hafu ine ya vha khagala ya tsha monde na tsha uḽa, dzi vha dzi na sia ḽa nṱha na sia ḽa fhasi fhedzi. Echinoderms dzi ya dovha dza vha na mutshila, une wa vhaa vha uri a u tou vhonala kha dzi ṋaledzi dza lwanzheni u fhira kha zwiṅwe zwithu zwine zwa vha uri zwo tshila u fana na zwikhokhonono zwa lwanzheni.<ref>[https://animals.net/sea-star/ Sea Star - Description, Habitat, Image, Diet, and Interesting Facts]</ref> Naho vhathu vhanzhi vho ḓowela vhukuma tshaka dza ṋaledzi dza lwanzheni dzi re na zwanḓa zwiṱanu, a si ṋaledzi dzoṱhe dza lwanzheni dzine dza vha na zwanḓa zwiṱanu fhedzi. Dziṅwe tshaka dzi na dziṅwe nnzhi, u fana na ṋaledzi ya ḓuvha, ine ya nga vha na zwanḓa zwine zwa swika 40. Zwi mangadzaho ndi uri ṋaledzi dza lwanzheni dzi nga vusulusa zwanḓa zwo xelaho, zwine zwa thusa arali ṋaledzi ya lwanzheni yo huvhadzwa nga tshipondwa. I nga xelelwa nga tshanḓa, ya shavha, ya aluwa tshanḓa tshiswa nga murahu. Ṋaledzi dza lwanzheni dzi na vhunzhi ha miraḓo yadzo ya ndeme zwanḓani zwadzo. Hezwi zwi amba uri dziṅwe tshaka dzi nga ita na u vusulusa ṋaledzi ntswa tshoṱhe ya lwanzheni u bva kha tshanḓa tshithihi fhedzi na tshipiḓa tsha disiki ya vhukati ya ṋaledzi. Hezwi a zwi nga ḓo itea nga u ṱavhanya, naho zwo ralo; zwi dzhia ṅwaha u ṱoḓaho u vha muthihi uri tshanḓa tshi vhuyelele.<ref>[https://southafrica.co.za/starfish.html Starfish - Marine Life - South Africa]</ref> == Referentsi == <references /> [[Category:Naledzi]] [[Category:Naledzi dza lwanzheni]] ll8c0o4fz44iostmdu2rjflvy2h1m0z User:Minnie012/Draft 21 2 6209 23415 2026-09-30T03:11:26Z Minnie012 9412 i wrote the title 23415 wikitext text/x-wiki Ṱhudwa. jlxcshf04th7raxpinctp94j0je8xr6 23416 23415 2026-09-30T03:28:52Z Minnie012 9412 i wrote an article 23416 wikitext text/x-wiki Ṱhudwa. '''Ṱhudwa''' ndi tshipuka tsha [[Afurika]] tshine tsha vha na zwikunwane zwine zwa vha uri zwo linganela, ndi tshilapfhu kha tshaka dzoṱhe dza zwipuka zwine zwa tshila kha mavu. Ṱhudwa i na vhushaka na dzi deer na kholomo, naho zwo ralo, yo vheiwa kha muṱa wo fhambanaho, Giraffidae, ine ya vha na ṱhudwa fhedzi na shaka ḽayo ḽa tsini, okapi.<ref>[https://animalcorner.org/animals/giraffe/ Giraffe - Top Facts, Sounds, Diet & Habitat Information]</ref> [[File:Giraffe-closeup-head.jpg|thumb|Ṱhoho ya ṱhudwa.]] Vhupo ha dzi ṱhudwa vhu bva Chad u ya [[Afurika Tshipembe|Afurika Tshipembe.]] Naho okapi i pfhufhi vhukuma u fhira ṱhudwa, iya dovha ya vha na mukulo mulapfhu ya ḽa maṱari na hone zwoṱhe zwipuka zwi na lulimi lulapfhu na maṋanga ane avha uri o valiwa nga lukanda. Vho makhulukuku wa dzi ṱhudwa vho thoma u vhonala vhukati ha Asia minwaha ya 15 miḽioni yo fhiraho, naho zwo ralo, zwithu zwa u thoma zwa fosḽi rekhodo dza ṱhudwa yone iṋe, ubva kha Israel na Afurika, zwi ya bva murahu kha minwaha ya 1.5 miḽioni.<ref>[https://www.bbcearth.com/factfiles/animals/mammals/giraffe Giraffe Facts | Mammals | BBC Earth | BBC Earth]</ref> Dzi ṱhudwa dza tshinna dzi vhidziwa upfhi ‘Bulls’, dza tsadzi dzi vhidziwa upfhi ‘Cows’ na dzi ṱhudwa dza vhana dzi vhidziwa upfhi ‘Calves’. Ṱhudwa ndi tshipuka tshilaphfusa tshine tsha tshila tshine tsha ṱavhanya u ḓivhea nga mukulo watsho mulapfhu wo khetheaho. Dza tshinna dzine dza vha uri dzo no hula dzi ya ima maga a 15 – 19 (4.6 – 6.0 mithara), ngeno dza tsadzi dzi tshi vha pfufhi nga maga a 13 – 16 (4 – 4.8 mithara).<ref>[https://savegiraffesnow.org/facts-about-giraffes/ 12+ Fascinating Facts About Giraffes | Save Giraffes Now]</ref> [[File:Giraffe Ithala KZN South Africa Luca Galuzzi 2004.JPG|thumb|Ṱhudwa Ithala KZN South Africa.]] Dza tshinna dzine dza vha uri dzo no hula dzi ya lemela vhukati ha 1,764 – 4,255 (800 – 930 kilogiramu), ngeno dza tsadzi dzi tshi lemela 1,213 – 2,601 fhedzi (550 – 1,180 kilogiramu). Ṱhudwa ina mutshila mulapfhusa kha zwipuka zwine zwa mama mavuni. Mutshila wa hone unga hula wa swika kha maga a 8 (2.4 mya mithara) nga vhulapfhu, ho katelwa na tuft kha magumo. Nga nnḓa ha vhulapfhu hayo vhuhulwane, ṱhudwa ndi tshiṅwe tsha zwipuka zwi lemelaho zwa mavuni. Dza tshinna dzine dza vha uri ndi khulwane vhukuma dzi nga lemela 1,900 kilogiramu (ine ya swika 4,200 ya dzi phaunzu).<ref>https://www.awf.org/wildlife-conservation</ref> Dzi ṱhudwa dza tsadzi ndi ṱhukhu, a dzi tou swika kha hafu ya tshileme tshenetsho. Musi i tshi vhambedzwa na dziṅwe zwi mamaho zwine zwa vha na zwikunwane ṱhudwa ina muvhili mupfhufhi, naho zwo ralo, milenzhe yayo ndi milapfhu ine ya vha uri a i lingani. Milenzhe ya phanḓa ya giraffe i vha yo lapfha nga 10% u fhira milenzhe ya murahu, zwithu zwine zwa ita uri zwifuwo zwi kone u ḓi ṱomola murahu. Dzi ṱhudwa dzo vhibvaho dzi na zwiṱaha zwihulwane zwine zwa nga lingana na zwiḽiwa zwa nga madekwana, zwine zwa swika intshisi dza 12 nga vhuphara.<ref>[https://www.ifaw.org/animals/giraffes Giraffes: Diet, Habitat, Threats, & Conservation | IFAW]</ref> == Referentsi == <references /> [[Category:Thudwa]] [[Category:Thudwa, tshipuka tsha dakani]] 47tiwm08n78rwng7mqk2b21cj33ke1u User:Minnie012/Draft 23 2 6210 23421 2026-09-30T04:34:18Z Minnie012 9412 i wrote an article 23421 wikitext text/x-wiki Phele. '''Phele''' ndi tshipuka tshine tsha ḽa ṋama tsha feliform tshi bvaho kha muṱa wa Hyaenidae. Naho huna uri dzi na u fhambana ha fhasi, dzi phele ndi zwithu zwa ndeme nahone zwo khetheaho kha ikhosisiteme ya [[Afurika]]. Phele dzi fana na dzi mmbya nga nḓila ine dza vha ngayo na vhuḓifari kha zwithu zwo vhalaho zwa mvelele yo ṱanganaho. Vhuvhili ha dzi mmbya na dzi phele ndi dzi khorisia dzine dza vha uri a dzi dzuli kha miri dzine dza fara zwipondwa zwadzo nga maṋo, hu si nga maṋala.<ref>[https://animalofthings.com/hyena/ Hyenas: Profile and Information]</ref> [[File:Hiena manchada (Crocuta crocuta), parque nacional de Tarangire, Tanzania, 2024-05-25, DD 24.jpg|thumb|Phele manchada '''(Crocuta crocuta), parque nacional de Tarangire, Tanzania''']] Dzi phele dzi ḽa zwiḽiwa nga u ṱavhanya nahone dzi nga khetha u zwi vhulunga. Milenzhe ya hone ine ya vha na lukanda lwo khwaṱhaho ine ya vha na zwikunwane zwine zwa vha uri zwo khwaṱha, zwihulwane zwine zwa sa kone u vhuyelela murahu zwo ḓoweleya u gidima. Kha mvelele dzo fhambanaho, hu humbulelwa uri phele dzi ya kona u tutuwedza u tswa mavhiḓa, mimuya ya vhathu, na u tswa zwifuwo na vhana. Kha dziṅwe mvelele, phele dzi dovha hafhu dza tanganiswa na vhuloi, dzi tshi khou shumisa mirado ya muvhili wadzo kha mishonga ya sialala ya Afurika.<ref>[https://animals.net/hyena/ Hyena - Description, Habitat, Image, Diet, and Interesting Facts]</ref> Dzi phele dzi ḓivhea uri dzo bva kha maḓaka a Miocene Eurasia 22 mya (miṅwaha ya miḽioni yo fhiraho), nga tshifhinga tshe vhunzhi ha tshaka dza u thoma dza phele dza vha dzi tshi kha ḓi vha nnzhi kha dzi arboreal. Dzi phele dza u thoma dzi ya kona u fana vhukuma na African civet ya musalauno, iṅwe ya tshaka dza u thoma dza phele dzine dza vha uri dzo talutshedziwa. Plioviverrops dzo vha dzi tshi vhidziwa upfhi hyaenid nga tshivhumbeo tsha maṋo na nḓevhe ya vhukati. Muṱa wa Plioviverrops wo vha u tshi khou bvelela wa bveledza vhaḓuhulu vhane vha vha na ṱhoho dzine dza vha uri dzo ṱhavha na milenzhe milapfuhu. Ho vha hu pfhaneleo i fanaho na ye ya dzhiiwa nga canids kha ḽa North [[Amerika|America]].<ref>[https://www.awf.org/wildlife-conservation/hyena Hyena | African Wildlife Foundation]</ref> Nga murahu phele dzo mbo ḓi fhambanywa dza vha tshaka mbili dzo fhambanaho: phele dzine dza vha uri dzo khwaṱha dzine dza pwashekanya marambo na phele dzine dza vha uri dzo fhaṱiwa zwiṱuku dzine dza nga mmbwa. Naho huna uri tshaka dzine dza nga mmbya dzo bvelela minwaha ya 15 miḽioni yo fhiraho (mya), u fhela hadzo zwo vha zwi tshi khou itiswa nga u shandukiswa ha kilima na u swika ha canids kha ḽa Eurasia.<ref>[https://www.britannica.com/animal/hyena Hyena | African Mammal, Social Behavior & Adaptations | Britannica]</ref> == Referentsi == <references /> [[Category:PHELE]] 7pvwxileo5dxuof97c2j535cdvbkzoz User:Minnie012/Draft 24 2 6211 23422 2026-09-30T04:35:27Z Minnie012 9412 i wrote the title 23422 wikitext text/x-wiki Tshimange. hq9f1w9td86l7j63vgqyan4t7x7xjoy 23423 23422 2026-09-30T04:47:46Z Minnie012 9412 i wrote an article 23423 wikitext text/x-wiki Tshimange. '''Tshimange''' (Felis catus), muraḓo wa hayani (felid) wa muṱa wa Felidae. Muṱa nga u angaredza wo khethekanywa vhukati ha zwimange zwi bvaho kha muṱa muṱuku wa Pantherinae, zwine zwa ṱavha mukosi (u katela ndau, nngwe, na nngwe), na zwimange zwi bvaho kha muṱa muṱuku wa Felinae, zwine zwa ṱavha mukosi nṱhani hazwo (u katela cougars, bobcats, na zwimange zwa hayani). U ya nga ṱhoḓisiso dza zwenezwino, u ṱavha mukosi zwi nga vha zwi tshi bva kha tshipiḓa tsho khetheaho tshi re ngomu ha zwipiḓa zwa thambo dza ipfi ḽa katse, zwine zwa engedza ḽeyara yo engedzeaho ya mapfura ane a ita uri zwipiḓa zwi kone u dzinginyea (purr) nga zwifhinga zwiṱuku. Dzi tshene dza hayani dzi ṱaluswa nga dzi claws dzine dza kona u bviswa, mivhili ine ya vha na maanḓa, acute senses, mitshila milapfu, na maṋo o khetheaho o ṱanganelanaho na u zwima zwipondwa.<ref>[https://www.britannica.com/animal/cat Cat | Breeds, Origins, History, Body Types, Senses, Behavior, & Heredity | Britannica]</ref> [[File:Felis catus-cat on snow.jpg|thumb|Tshimange tsha Felis.]] Vhushaka ha u thoma vhune ha ḓivhea vhukati ha zwimange na vhathu vhu nga vha ho bva kha vhubvo ha vhulimi kha ḽa Middle East, miṅwaha ya 15,000–10,000 yo fhiraho. Naho huna uri vhukuma tshipuka tsho vha tshi tshisima tsha ṋama na makumba, vhushaka ha mifuda ho fhedza ho bveledziwa vhukati ha vhathu na zwimange, vhune ha vha uri ho thewa kha ṱhoḓea ya vhoṱhe. Musi vhathu vha tshi litsha u tshila sa vhazwimi vha kuvhanganyaho vha thoma u ḓitika nga vhulimi, zwimange zwo vha zwi tshi kungwa nga zwikhokhonono zwine zwa ḽa zwimela na mavhele o vhulungwaho. Vhathu vho vha vha tshi ṱoḓa thoro dzavho dzo tsireledzwa kha zwikhokhonono, nahone zwimange zwo vha zwi tshi ṱoḓa tshisima tsha zwiḽiwa tsho lugelaho.<ref>[https://animalcorner.org/animals/cats/ Cats - Key Facts, Information & Pictures]</ref> [[File:Cat Iran.jpg|thumb|Tshimange tsha Iran.]] Nga murahu ha tshifhinga, zwimange zwo vha zwi tshi tou vha mufuda wa u langa zwikhokhonono. Vhiḓa ḽine ḽa vha na masalela a muthu na tshimange ḽa miṅwaha i ṱoḓaho u vha 9 500 yo fhiraho ḽo wanala devhula ha Cyprus. Sa vhunga Cyprus hu tshiṱangadzime nahone zwimange zwi si zwa mvelo, zwi tou vha khagala uri zwimange zwo vha zwi tshi hwaliwa henefho nga tshikepe, nahone u vhulungwa zwi sumbedza uri zwimange zwo vha zwi tshi vho dzhiiwa sa khonani. Musi zwimange zwa hayani zwi tshi khou phaḓalala u mona na shango nga nḓila dza u rengisa, lushaka lwo mbo ḓi ḓowela zwavhuḓi vhutshilo na vhathu.<ref>[https://icatcare.org/articles/what-is-a-cat What is a cat? - International Cat Care]</ref> Zwimange zwo vha zwi na vhuimo ho khetheaho kha ḽa [[Egypt|Egipita]] ḽa kale, he zwa bvelela u bva kha zwiḽiwa zwine zwa shuma zwine zwa tsireledza dzi granaries kha dzi rodents dza vha zwiga zwine zwa ṱhonifhiwa zwa vhumudzimu. Zwo vha zwi zwifuwo zwa hayani zwine zwa dzhielwa nṱha, zwine zwa vhonwa sa vhatsireledzi vha lwa ṱaḓulu kha vhutshilo vhuno na nga murahu ha lufu na zwiṱhavhane zwa mashudu zwine mivhili yazwo ya nga kha ḓi dzula midzimu. Ho mbo ḓi vha na vhurabeli ha zwimange na u gwadamela zwimange thembeleni. Vha vhuhosi vha Egipita vho vha vha tshi khavhisa zwimange zwavho nga musuku, ngeno vhathu vha vhuimo ha fhasi vho vha vha tshi ita na u ambara zwithu zwa u ḓiṱama zwine zwa sumbedza zwimange. Zwifanyiso zwa zwimange zwo vha zwi tshi vhonala vhukuma kha vhutsila ha Egipita, kha mbondo dza mavhiḓa, na kha zwithu zwo itwaho nga vhathu zwa ḓuvha na ḓuvha. <ref>[https://www.ifaw.org/animals/cats Cats: Facts you need to know about domestic cats | IFAW]</ref> == Referentsi == <references /> [[Category:TSHIMANGE]] [[Category:Tshimange ndi tshufuwo tsha hayani]] rm6frcvz93g5515tqekx48wqxos0ja5 User:Minnie012/Draft 25 2 6212 23424 2026-09-30T04:49:13Z Minnie012 9412 i wrote the title 23424 wikitext text/x-wiki Mbudzi. ru7168ptk5qfjss8mkc6j5ua6y27yk2 23425 23424 2026-09-30T05:13:06Z Minnie012 9412 i wrote an article 23425 wikitext text/x-wiki Mbudzi. '''Dzi Mbudzi''' ndi zwipuka zwine zwa ḽa zwimela zwine zwa vha uri zwo fuwiwa u mona na shango. Ndi tshipiḓa tsha muṱa wa Bovidae, khathihi na dzi gazelle, dzi ntsa dza [[Afurika]], dzi nngu na kholomo. Kha muṱa hoyu, dzi fhambana nga mavhonele azo a u ṱangana. Musi dzi tshi vhambedzwa na nngu, dzi ya fhambana nga nḓila yo ḓiimisaho nga yoṱhe, nahone ngudo dzo vhalaho dzo wana uri dzi ya ṱoḓa u ḓivha na u fhindula vhukuma kha vhuḓifari ha vhathu, zwine zwa ita uri dzi vhe dzine dza funeswa nga vhafuni kha dzi bulasini na kha inthanethe.<ref>[https://www.bbcearth.com/factfiles/animals/mammals/goat Goat Facts | Mammals | BBC Earth | BBC Earth]</ref> [[File:Capra aegagrus hircus, Moers.jpg|thumb|Mbudzi ya '''Capra aegagrus hircus''']] Dzi Mbudzi dzi na thumbu nṋa, dzine dza dzi shumisa u gandisa zwimela zwine zwa vha uri zwo khwaṱha zwine zwa vha zwi tshi khou ita zwiḽiwa zwadzo. Kha lushaka lwoṱhe, dzi ya vha na vhuhulwane ho fhambanaho. Ubva kha mbudzi ṱhukhu dza African pygmy, dzine dza vha na mahaḓa ane avha vhulapfhu ha phini ya bouling, uya kha maburu mahulwane, dzine dza nga swika kha vhulapfhu ha ṱafula ḽa khishini na vhuleme ha ndau ya tshisadzi yo ḓalaho, mbudzi dzo fuwiwa u itela u fusha ṱhoḓea dzo fhambanaho dza zwifuwo.<ref>[https://www.boergoats.co.za/ Boer Goats South Africa – Everything you need to know about the South African Boer Goat]</ref> Mbudzi dzi ya vha na vhushaka na nngu (Ovis aries) dzi ya vha na zwiṅwe zwithu zwine zwa fana kha tshifhaṱuwo. Tshaka mbili dzoṱhe dzi na zwifhaṱuwo zwa ṱhofunḓeina na tshivhumbeo tshine tsha fana tsha mulomo. Mbudzi dzi ya kona u fhambanywa tshifhinga tshoṱhe, naho zwo ralo, nga milomo yadzo ine ya vha uri ndi ṱhukhu na mitshila mipfhufhi ine ya vha uri yo sumba nṱha. Tshaka nnzhi dza mbudzi dzi na maṋanga, ngeno dziṅwe dzi na ndebvu na wattles – dzi tissue ṱhukhu dzine dza vha na tshivhumbeo tsha gunwe dzine dza vha uri dzo lenga fhasi ha khana. Mushumo wa waṱele u kha ḓi vha fhasi ha khanedzano, sa izwi dzi si na ndivho i re khagala ya u bvelela.<ref>[https://a-z-animals.com/animals/goat/ Goat Animal Facts - Capra - A-Z Animals]</ref> Mbudzi zwa zwino dzi ya dzula kha shango lothe nga nnda ha [[Antarctica.]] Naho zwo ralo, hezwi a zwo ngo dzula zwo ralo. Lwendo lwadzo lwa u mona na shango lwo thoma minwaha ine ya swika 10,000 yo fhiraho kha dzingu line la vhidziwa upfhi ‘Fertile Crescent’ kha ḽa Middle East, musi dzi tshi vha tshiṅwe tsha zwipuka zwa u thoma u fuwiwa nga vhathu. Ubva tshe dza thoma u fuwiwa, vhathu vho no phaḓaladza lushaka u lwu lune lwa kona u shuma nga nḓila dzo fhambanaho vhukuma u fhira hune lwa vha hone nahone mafheleloni kha shango ḽoṱhe. U khethekanywa ha u fuwa nga vhathu zwo tanganiswa na u kona u shanduka hazwo zwa mvelo zwi ya tendela mbudzi uri dzi kone u shanduka na u kona u konḓelela vhunzhi ha mutsho na fhethu hune ha vha uri ho kalula. Kanzhi mbudzi dza hayani dzi ya dovha dza ḓitika ḓakani, zwa sika zwigwada zwihulwane zwa mbudzi dza ḓaka kha mashango a Australia, Great Britain, Lebanon, Madagascar na Cuba (u bula dzi si gathi!)<ref>[https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ Goats | Livestock Systems | Food and Agriculture Organization of the United Nations]</ref> [[File:Herd of Goats grazing.jpg|thumb|Mbudzi dzo fuiwaho hayani.]] Zwino huna tshaka dzine dza fhira 300 dzo fhambanaho dza mbudzi dza hayani, vhunzhi hadzo dzi ya fuwiwa nga ndila yo khetheaho hu tshi khou itelwa nama, mafhi kana u bveledza dzi nguvhu dzine dza nga cashmere, dzine dza vha uri dzo itwa nga soft undercoat ya mbudzi dza cashmere dzine dza vha uri dzi ya bva Gobi Desert na vhukati ha Asia. Namusi, huna mbudzi dzine dza swika 1 billion kha shango lothe. Mbudzi dza ḓaka, nga hetsho tshifhinga, dzi nga wanala kha ḽa Europe, Middle East na Asia. Dzi funesa fhethu hune ha vha na matombo, dzi thavhani, sogani, fhethu hune ha vha na zwiṱaka na maḓakani.<ref>[https://www.four-paws.org.au/campaigns-topics/topics/farm-animals/10-amazing-facts-about-goats 10 Facts about Goats - FOUR PAWS in Australia - Animal Welfare Organisation]</ref> == Referentsi == <references /> [[Category:MBUDZI]] [[Category:Mbudzi ndi tshifuwo tsha hayani]] qdr4z1xf1u68ny5zn6xkf3divxwosf2 Makunda 0 6213 23428 2026-09-30T11:04:43Z Teekay03 9409 Created page with "“Vhukunda” ndi mabangle a siliva ane nga mvelele a ambariwa sa lukunda na milenzhe nga vhafumakadzi vha Venda sa tshiga tsha vhuimo havho ha mbingano. Tshivhalo tsha makunda ane havha ho ambariwa a amba minwaha fhedzi nga u angaredza vhafumakadzi vha ambara nnzhi kha zwanḓa na kha zwikunwane. Haya maitele a mvelele dza Makunda ndi dzine dza funeswa vhukuma nahone dzi vha dzi na Aliminium (muvhala wa silivhere), Brass (muvhala wa musuku) na copper (muvhala wa mus..." 23428 wikitext text/x-wiki “Vhukunda” ndi mabangle a siliva ane nga mvelele a ambariwa sa lukunda na milenzhe nga vhafumakadzi vha Venda sa tshiga tsha vhuimo havho ha mbingano. Tshivhalo tsha makunda ane havha ho ambariwa a amba minwaha fhedzi nga u angaredza vhafumakadzi vha ambara nnzhi kha zwanḓa na kha zwikunwane. Haya maitele a mvelele dza Makunda ndi dzine dza funeswa vhukuma nahone dzi vha dzi na Aliminium (muvhala wa silivhere), Brass (muvhala wa musuku) na copper (muvhala wa musuku wa rose)! Thambo thete i vha yo ṱangana na thambo ntswu. Nga mvelele tshipiḓa tsha mavhudzi tshine tsha bva kha mutshila wa bere kana kholomo. Zwoṱhe zwo itwa nga zwanḓa ngei Venḓa hune mvelele ya bvela phanḓa na u fhiriselwa kha murafho u tevhelaho! Nga zwenezwo a si dzoṱhe dzine dza vha na vhuhulwane ho fhelelaho. Vhunzhi ha vhathu vha ṱanganya makunda nga 10-12 uri ange o fhelelaho, fhedzi vhaṅwe a vha koni u wana o eḓanaho vha sokou dzulela u ṱanganya. Uya nga ha divhazwakale, Vhukunda vho vha vha tshi ambariwa nga vhafumakadzi vha vha Venda u sumbedza zwipida zwa ndeme zwa vhutshilo na vhuimo ha matshilisano. Tshivhalo tsha dzi bangele dzine dza ambariwa, vhudenya hadzo, na nḓila ine dza vha dzo vhewa ngayo zwo vha zwi tshi davhidzana arali mufumakadzi a sa athu vhingwa, o vhingwa, kana e muhulwane. Tshifhingani tsha musi hu sa athu ṅwalwa rekhodo, dzenedzi bangle dzo vha dzi tshi amba zwavhuḓi—hu si na maipfi. U ambara Vhukunda ṋamusi ndi nyito ya u ḓihudza nga mvelele. I ṱanganya zwa kale na zwa zwino, mvelele na vhutshilo ha musalauno. Ndi nḓila ya u hulisa vhufa ha vhavenḓa ngeno hu tshi khou ḓifulufhela u sumbedza vhuṋe kha shango ḽa ṋamusi. Bangele dza Venda a dzi trend. Ndi ḓivhazwakale yo ambaraho kha tshanḓa—ine ya kha ḓi vha ya ndeme, i kha ḓi vha na maanḓa, i kha ḓi anetshela mafhungo. 756du067fg7zd8u8sedj9j1uzpghpes 23429 23428 2026-09-30T11:09:17Z Teekay03 9409 23429 wikitext text/x-wiki “Vhukunda” ndi mabangle a siliva ane nga mvelele a ambariwa sa lukunda na milenzhe nga vhafumakadzi vha Venda sa tshiga tsha vhuimo havho ha mbingano. Tshivhalo tsha makunda ane havha ho ambariwa a amba minwaha fhedzi nga u angaredza vhafumakadzi vha ambara nnzhi kha zwanḓa na kha zwikunwane.<ref>[https://lotshaonaka.co.za/product/makunda-traditional-venda-bangles/ Makunda Traditional Venda Bangles – Lotsha Onaka]</ref> Haya maitele a mvelele dza Makunda ndi dzine dza funeswa vhukuma nahone dzi vha dzi na Aliminium (muvhala wa silivhere), Brass (muvhala wa musuku) na copper (muvhala wa musuku wa rose)! Thambo thete i vha yo ṱangana na thambo ntswu. Nga mvelele tshipiḓa tsha mavhudzi tshine tsha bva kha mutshila wa bere kana kholomo. Zwoṱhe zwo itwa nga zwanḓa ngei Venḓa hune mvelele ya bvela phanḓa na u fhiriselwa kha murafho u tevhelaho! Nga zwenezwo a si dzoṱhe dzine dza vha na vhuhulwane ho fhelelaho. Vhunzhi ha vhathu vha ṱanganya makunda nga 10-12 uri ange o fhelelaho, fhedzi vhaṅwe a vha koni u wana o eḓanaho vha sokou dzulela u ṱanganya.<ref>[https://africanpridecollection.co.za/blogs/news/venda-bangles-the-story-of-vhukunda-or-makunda Venda Bangles: The Story of Vhukunda (Makunda) – African Pride Collection]</ref> Uya nga ha divhazwakale, Vhukunda vho vha vha tshi ambariwa nga vhafumakadzi vha vha Venda u sumbedza zwipida zwa ndeme zwa vhutshilo na vhuimo ha matshilisano. Tshivhalo tsha dzi bangele dzine dza ambariwa, vhudenya hadzo, na nḓila ine dza vha dzo vhewa ngayo zwo vha zwi tshi davhidzana arali mufumakadzi a sa athu vhingwa, o vhingwa, kana e muhulwane. Tshifhingani tsha musi hu sa athu ṅwalwa rekhodo, dzenedzi bangle dzo vha dzi tshi amba zwavhuḓi—hu si na maipfi. U ambara Vhukunda ṋamusi ndi nyito ya u ḓihudza nga mvelele. I ṱanganya zwa kale na zwa zwino, mvelele na vhutshilo ha musalauno. Ndi nḓila ya u hulisa vhufa ha vhavenḓa ngeno hu tshi khou ḓifulufhela u sumbedza vhuṋe kha shango ḽa ṋamusi. Bangele dza Venda a dzi trend. Ndi ḓivhazwakale yo ambaraho kha tshanḓa—ine ya kha ḓi vha ya ndeme, i kha ḓi vha na maanḓa, i kha ḓi anetshela mafhungo. == '''Referensi''' [https://africanpridecollection.co.za/blogs/news/venda-bangles-the-story-of-vhukunda-or-makunda Venda Bangles: The Story of Vhukunda (Makunda) – African Pride Collection] == oidw3yzlelwax42z1rgygvnw1cwi7vn