Wikipedia vlswiki https://vls.wikipedia.org/wiki/Voorblad MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Media Specioal Discuusje Gebruker Discuusje gebruker Wikipedia Discuusje Wikipedia Ofbeeldienge Discuusje ofbeeldienge MediaWiki Discuusje MediaWiki Patrôon Discuusje patrôon Ulpe Discuusje ulpe Categorie Discuusje categorie TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 14594 326940 313613 2026-06-01T13:42:29Z Zeisterre 178 link 326940 wikitext text/x-wiki [[Ofbeeldienge:Fenno-Ugrian people.png|300px|thumb|right|De Oeraalsche toaln.]]De '''Oeraalsche toaln''' zyn e toalfamilie van à peu près 39 toaln en 25 meljoen sprekers. 't Zyn e masse van die toaln die an 't dôodgoan zyn. 't Zyn twêe subfamilies: de Samojeedse toaln (e goeie 35 000 sprekers) en de Fins-Oegrische toaln (de reste). De noame ''Oeraals'' komt van 't [[Oeralgebergte]], de plekke woa dan die Oeraalsche toaln verzeker zyn ountstoan, ol zyn der oek weetnschappers die peizn dat de ''Urheimat'' van de Oeraalsche toaln mêer no 't ôostn ligt. == Indêlienge == === Samojeedse toaln === * Nôord-Samojeeds :* Nenets (31 000) ::* kerngebied: Nôord-West-[[Rusland]] :* Nganasa (500) ::* kerngebied: Tajmyr (Nôord-Rusland) :* (Y)enets (70) ::* kerngebied: Kraj Krasnojarsk (Nôord-Rusland) :* Yurat (dôod sedert 1800) * Zuud-Samojeeds :* Kamas (dôod sedert 1989) :* Mator (dôod sedert 1840) :* Selkup (1 500) ::* kerngebied: Jamalië (Nôord-Rusland) === Fins-Oegrische toaln === * Oegrisch :* Hongaars (15 meljoen) ::* kerngebied: [[Hongareye]], [[Roemenië]], [[Slovenië]], [[Ôostnryk]], [[Servië]], [[Oekraïne]], [[Kroatië]] :* Ob-Oegrisch ::* Khanty (12 000) :::* kerngebied: Chanto-Mansië (Centroal-Rusland) ::* Mansu (2 700) :::* kerngebied: Chanto-Mansië (Centroal-Rusland) * Fins-Permisch :* Permisch ::* Komi (293 000) :::* kerngebied: Europees dêel van Rusland ::* Komi-Permjaks (116 000) :::* kerngebied: Permjakië (Europees dêel van Rusland) ::* Oedmoerts (550 000) :::* kerngebied: Oedmoertië (Europees dêel van Rusland) :* Fins-Volgaïsch ::* Mari (600 000 of mêer) :::* kerngebied: Europees dêel van Rusland, officieel in Mari El ::* Mordwiens :::* Erzja (515 000) ::::* kerngebied: Mordovië (Europees dêel van Rusland) :::* Moksja (500 000) ::::* kerngebied: Mordovië (Europees dêel van Rusland) ::* Fins-Samisch :::* Samisch ::::* West-Samisch :::::* Zuud-Samisch (500, [[Nôorweegn]] & [[Zweedn]]) :::::* Ume-Samisch (10, Nôorweegn & Zweedn) :::::* Lule-Samisch (2 000, Nôorweegn & Zweedn) :::::* Pite-Samisch (50, Nôorweegn & Zweedn) :::::* Nôord-Samisch (15 - 25 000, Nôorweegn, Zweedn, [[Finland]], Rusland) ::::* Ôost-Samisch :::::* Kainuu-Samisch (dôod) :::::* Kemi-Samisch (dôod) :::::* Inari-Samisch (400, Finland) :::::* Akkala-Samisch (dôod sedert 2003) :::::* Kildin-Samisch (750, Kolaschiereiland (Rusland)) :::::* Skolt-Samisch (400, Rusland, Finland) :::::* Ter-Samisch (2, Kolaschiereiland (Rusland)) :::* Ôostzêefins ::::* Estlands (1,25 meljoen) :::::* kerngebied: [[Estland]] ::::* [[Fins]] (6 meljoen) :::::* kerngebied: Finland, Zweedn, Nôorweegn, Estland, Rusland ([[Karelië]] & Ingrië) ::::* Ingrisch (200) :::::* kerngebied: Rusland (Ingrië) ::::* Karelisch (120 000) :::::* kerngebied: Rusland (Karelië) ::::* Lyfs (100 - 150) :::::* kerngebied: [[Letland]] (Lyfschn kust) ::::* Wepsisch (6 000) :::::* kerngebied: Nôord-West-Rusland ::::* Wotisch (20) :::::* kerngebied: Rusland (Ingrië) [[Categorie:Oeraalsche toale]] ia3jb9jjxg89ly5wi4p1hbxo7vxn3lu 0 16836 326944 326631 2026-06-01T13:51:45Z Zeisterre 178 Péter Magyar 326944 wikitext text/x-wiki {{Infobox land |noame='''Republiek Hongareye'''<br />''Magyar Köztársaság'' |vlagge=Flag of Hungary.svg |woapen=Coat of Arms of Hungary.svg |koarte=[[Ofbeeldienge:EU-Hungary.svg|250px]] |koartebyschrift=Liggienge van Hongareye in Europa<br /> {{Coord|47|29|53|N|19|2|24|E|titelweergave=ja}} |toale=[[Hongoars]] |hoofdstad=[[Boedapest]] |stoatsvorm=[[Republiek]] |stoatshoofd=President Tamás Sulyok |1e minister=Péter Magyar |ipp=93.024 |inw=9.584.627 <small>(2024)</small> |dichtheid=103 |munte=Forint |tydzone=UTC+1<br /><small>(zomertyd: UTC+2) </small> |landcode=HU, HUN |tillefong=(+36) |TLD=.hu |fêestdag=[[20 ogustus]]<br /><small>(Sint Stefanus)</small> }} '''Hongareye''' ([[Hongoars]]: ''Magyarország'': 't land van de [[Magyoarn]]), officieel de '''Republiek Hongareye''' (''Magyar Köztársaság''), is e land in [[Centroal-Europa]], begrensd deur [[Ôostnryk]], [[Slovakeye]], [[Oekraïne]], [[Roemenië]], [[Servië]], [[Kroatië]] en [[Slovenië]]. Den hoofdstad is [[Boedapest]]. [[Ofbeeldienge:Kaart Hongarije.png|thumb|left|Koarte van Hongareye]] {{clear|left}} == Steedn == De Hongoarsche steedn me mêer of 100.000 inweuners zyn: # Boedapest: 1.727.300 (agglomeroasje: 2.550.000) # Debrecen: 205.100 # Miskolc: 181.100 (270.000) # Szeged: 162.500 # Pécs: 158.700 # Győr: 128.400 # Nyíregyháza: 116.200 # Kecskemét: 106.500 # Székesfehérvár: 103.300 == Weirelderfgoed == In Hongareye stoan der acht plekkn ip de [[UNESCO weirelderfgoed|weirelderfgoedlyste]] van den [[UNESCO]]. *Boedapest, met de Donauoevers, 't Burchtdistrict van Boeda en den Andrássyboulevard *Oud dorp Hollókő en omgevienge *Grottn van de Aggtelek Karst *Abdie van de Benedictynn in Pannonhalma met omgevienge *Nationaal Park Hortobágy - Puszta *Vroeg-christelik kerkhof van Pécs (Sopianae) *Cultuurlandschap van Fertő Meer *Historisch cultuurlandschap van de wynstreke Tokaj <gallery> Ofbeeldienge:Budapest_Parlament-2.jpg|<center>Boedapest Ofbeeldienge:Holloko.jpg|<center>Oud dorptje Hollókő Ofbeeldienge:Castle of Holloko with Panorama.JPG|'t Kasteêl van Hollókő </gallery> == Bekende Hongoarn == [[Ofbeeldienge:Josef Danhauser Liszt am Flügel 1840 02.jpg|thumb|Schilderye van Franz Liszt an zyn piano]] *Béla Bartók, componist *László József Bíró, uutviender van de stylo *Zsa Zsa Gábor, actrice *[[Franz Liszt]], componist *Ernő Rubik, uutviender van de Rubik kubus *Victor Vasarely, kunstnoare Kykt no de [[Lyste van keuniengn van Hongareye]]. {{Commonscat|Hungary}} {{EU}} {{Landn in Europa}} [[Categorie:Hongareye| ]] doct8poezyp62nint0hwvddyumg1vtg 0 20683 326943 317527 2026-06-01T13:46:58Z Zeisterre 178 link 326943 wikitext text/x-wiki {{streektoale|Noordelik West-Vlams}} {{Taxobox |naam= Lorke |afbeelding= Mélèze en Automne.JPG |afbeeldingtekst= ''Larix decidua'' in den êrfst |rijk= ''Plantae'' ([[Plantn]]) |onderrijk= ''Embryophyta'' ([[Landplantn]]) |stam= ''Pinophyta'' ([[Koniefeern]]) |klasse= ''[[Pinopsida]]'' |orde= ''[[Pinales]]'' |familie= ''Pinaceae'' ([[Pynboomachtign]]) |taxon= [[geslacht (biologie)|geslacht]] |w-naam= ''Larix'' |auteur= [[Philip Miller]] |datum= }} '''Lorkn''' zyn [[koniefeern]] uut 't [[Geslacht (biologie)|geslacht]] '''''Larix''''', in de [[Familie (biologie)|famielje]] van de [[pynboomachtign]] (''Pinaceae''). Gruujnde mêt ôogtn van 20 toe 45 meetrs,<ref>Rushforth 1986</ref> zyn ze inhêems in e grôot stik van 't frischre warmgemoatigde Nôordlik Oafroend, in lêeggeleegn gebienn in 't Nôordn en ooge in de bergn mêer no 't Zuudn. Lorkn zyn by de oovrêerschnde [[plantn]] in de reuzachtige tajgas of [[boreoale busschn]] van [[Rusland]], [[Canada|Kanada]] en Skandienoavje. Aloewel datn e konifeere is, verliest e lorke zyn noaldn in den êrfst. De scheutn zyn "dimorf", mê langlôotn van typiesch 10–50 centimeetres die verschillnde knoppn droagn, en kortlôotn van allêene mo 1–2&nbsp;mm lank, mê mor êen knop. De bloarn zyn lik noaldn, 2–5 centimeetrs lank, têer. Ze stoan allêene, spiroalsgewyze geschikt ip de langlôotn, en in dichte groepn van 20–50 noaldn ip de kortlôotn. De noaldn wordn gilwe in den êrfst en de boom stoan kletse in de wientre. Lorkekeegls stoan rechtip, zyn klêene, 1–9&nbsp;cm lank, bruun-rypnd 5–8 moandn da ze bestoovn zyn; in oengevêer den êft van de sôortn zyn de schutblad-schubn lank en te ziene, in d' andre gevoln korte en weggestookn tusschn de zoadschubbn. De deze die tuusôorn in de nôordlikke streekn ên klindre keegles (1–3&nbsp;cm) mê korte schutbloarn, mêer zuudlikke sôortn ên mêesta langre keegles (3–9&nbsp;cm), dikkers mê uutgesnêen schutbloarn, mê de langste keegles en schutbloarn vôortgebrocht deur de de mêest zuudlikke sôortn, in den Himalaja. ==Sôortn en klassifikoasje== Dr zyn 10–15 sôortn; de deeze mêt 'n asterieske (*) in de lyste ieroendre wordt nie anveird deur al d' autoriteitn. In 't verlêen wierd de keegle-schutblad-lankte dikkersn gebruukt vo de lorkn in twêe groepn in te dêeln (sect. ''Larix'' mê korte schutbloarn, en sect. ''Multiserialis'' mê lange schutbloarn), mo geneetiesche elementn <ref>Gernandt & Liston 1999</ref> oenstresteunn die indêelienge nie, inteegndêel wyzn ze ip e geneetische schiddienge tusschn de sôortn van den oede Weirld en de Niewe Weirld, woaby da de ofmeetienge van de schutbloarn allêene mor anpassiengn zyn an de klimatoloogiesche omstandigeedn. Mêer recente geneetiesche stuudjes ên drie groepn gemakt binnen 't geslacht, mêt 'n êeste verdêelienge in Nôord-Amerikoansche sôortn, en e twidde verdêelienge van de Euroaziesche in nôordlikke kort-schutbloadige sôortn en zuudlikke lang-schutbloadige sôortn <ref>Semerikov & Lascoux 1999; Wei and Wang 2003, 2004; Gros-Louis et al. 2005</ref>; er is e bitje dieskuusje oovre de poziesje van ''Larix sibirica'', e kort-schutbloadige sôorte die geplatst wordt in de kort-schutbloadige groep deur sommigte stuudjes en in de lang-schutbloadige groep deur andre. ===Euroaziesche=== ====Nôordlikke, kort-schutbloadig==== * ''Larix decidua'' (syn. ''L. europaea'') Europeesche lorke. Bergn van Centroal [[Europa]]. * ''Larix sukaczewii'' Russiesche lorke.* [[Rusland]] ten Westn van 't [[Oeralgebergte]]. * ''Larix sibirica'' Siebeeriesche lorke. Vlaktn van West-[[Siebeerje]]. * ''Larix gmelinii'' (syn. ''L. dahurica'') Dahoeriesche lorke. Vlaktn van Centroal- en Ôost-Siebeerje ([[Boreoale busschn van nôordôostlik Siebeerje]]). * ''Larix kaempferi'' (syn. ''L. leptolepis'') Japansche lorke. Bergn van Centroal-[[Japan]]. * ''Larix principis-rupprechtii'' Prins-Rupprecht-lorke. Bergn van Nôord-[[China]] (Shanxi, Hebei). * Olga-lorke of Olga-Boaj-lorke (''Larix gmelinii'' var. ''olgensis'') wordt somtyds bekeekn lik 'n ofzoenderlikke sôorte ''Larix olgensis'' <ref>{{en}} [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?402882 ''Larix olgensis'', ''United States Department of Agriculture'' (''Germplasm Resources Information Network (GRIN)'')]</ref>. ====Zuudlikke, lang-schutbloadig==== * ''Larix potaninii'' Chineesche lorke. Bergn van Zuudwest China (Sichuan, nôordlik Yunnan). * ''Larix himalaica'' Langtang-lorke.* Bergn van de centroale Himalaja. * ''Larix mastersiana'' Masters-lorke. Bergn van westlik China. * ''Larix speciosa'' Yunnan-lorke.* Bergn van zuudwestlik China (Zuudwest-Yunnan, Noordoost Birma. * ''Larix griffithii'' (syn. ''L. griffithiana'') Himalaja-lorke. Bergn van den ôostlikke Himalaja. ===Nôord-Amerika=== * ''Larix laricina'' Moeras-lorke. Dêeln van [[Alaska]] en deurhêen [[Canada|Kanada]] en de nôordlikke [[Verênigde Stoaten van Amerika]] van 't ôostlik Rotsgebergte toa an de kuste van den [[Atlantischn Oceoan]] . * ''Larix lyallii'' Subalpiene lorke. Bergn van nôordoôstlik USA en zuudwestlik, by hêel grôote oogteliggienge. * ''Larix occidentalis'' Westlikke lorke. Bergn van nôordwestlikke USA en zuudwest Canada, by lêege oogteliggiengn. De mêeste zonie al de sôortn kunn mê mekoar gekruust wordn in de kwêek. De best gekende kruusienge is de Dunkeld-lorke ''Larix × marschlinsii'' (syn. ''L. × eurolepis'', 'n verkêerde noame), die plus-minus teglyk verschêen in [[Zwitserland]] en in [[Schotland]] o ''L. decidua'' and ''L. kaempferi'' kruustn o ze nefnêen geplant wierdn. De lorke is e voedslplante vo de larvn van 'n antal sôortn [[schubvleuglign]]. <gallery widths="200px" heights="200px"> Ofbeeldienge:Siberian-larch.jpg|Siebeeriesche lorke. Ofbeeldienge:Flowers of Japanese larch emerging.jpg|Mannlikke (boovn) en vrowlikke (benêen rechts) keegles van Japansche lorke die in de lente oentstoan. Ofbeeldienge:Larix decidua0.jpg|Noaldn en keegles van Europeesche lorke. Ofbeeldienge:Larix decidua male cones.JPG|Mannlikke "blomn" of strobili (keegles). </gallery> ==Ziekten== Lorkn zyn gevoelig vo de schimmleziekte ''Lachnellula willkommii'' (Lorkekankre); dat is in 't byzoendre e problêem ip platsn wodat vriest in de loate lente, tgêen klêene woendetjes verôorzakt die de schimmlespôorn binnloatn. In Canada wierd die ziekte êest oentdekt in 1980 en zy is hêel schoadlik vor 'n inhêemsche lorkesôorte, de tamarack, ze dôodt zowêl de joenge lik de vulwassn boomn <ref>{{en}} [http://www.exoticpests.gc.ca/es-details/disease/1000096 European larch canker] Natural Resources Canada</ref>. Lorkn zyn ook kwetsboar vo ''Phytophthora ramorum''. In 2009 wierd de ziekte vo 't êest gevoenn ip Japansche lorke in d' [[Iengeland|Iengelsche]] groafschappn Devon, Cornwall en Somerset, en sinsdien is ze verspreid no 't zuudwestn van Schotland <ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20150101171250/http://www.forestry.gov.uk/pramorum Forestry Commission webpage on Phytophthora ramorum]</ref>. In augustus 2010 was de ziekte gevoenn ip Japansche lorke in de groafschappn Waterford en Tipperary in [[Ierland]] <ref>{{en}} [http://www.agriculture.gov.ie/press/pressreleases/2010/august/title,45756,en.html Lorke in Ierland.]</ref>. ==Gebruuk== Lork-[[Out|oet]] is gewoardeerd vo ze kwaliteitn van toajeid, weerstand teegn woatre, en deurzoameid; knoopevry kwaliteits-oet is vrêe gegeird vo 't bown van yachtn en andre klêene bôotjes, vo buutewerk van gebown, en vo binne-panêeln. 't Oet ê weerstand teegn verrottienge ot de groend rakt, en is bruukboar vo poaln en omeiniengn. De kruusienge Dunkeld-lorke wordt grôotschoalig gekwikt vo 't oet in Nôord-Europa, gepreezn vo ze rappe gruuj en weerstand teegn ziektn. (EN 350-2 stelt da lorke reedlik toe moatig deurzoam is by warmgemoatigd klimoat, tgêen wil zeggn da 't nie geschikt is, in anroakienge mê de groend, oj gin bewoarmiddels gebruukt; 't zoe nie te lange meegoan vo buutnwerk otr gin beschermienge gebruukt wordt). ==E bitje voddr kykn== * {{en}} [https://web.archive.org/web/20090927035828/http://www.amjbot.org/cgi/reprint/86/5/711.pdf Gernandt, D. S. & Liston, A. 1999 : Internal transcribed spacer region evolution in ''Larix'' and ''Pseudotsuga'' (''Pinaceae''), ''American Journal of Botany'', 86, p. 711–723.] * {{en}} Gros-Louis, M.-C., Bousquet, J., Pâques, L. E., & Isabel, N. 2005 : Species-diagnostic markers in ''Larix'' spp. based on RAPDs and nuclear, cpDNA, and mtDNA gene sequences, and their phylogenetic implications, ''Tree Genetics & Genomes'' 1 (2): 50–63. [http://www.springerlink.com/content/gu218j762h2q3702/ Abstract.] * Rushforth Keith 1986 : Pocket Guide to Trees - Bäume, ''Hallwag AG, ISBN 3-444-70130-6 * {{en}} Semerikov, V. L., & Lascoux, M. 1999 : Genetic relationship among Eurasian and American ''Larix'' species based on allozymes. ''Heredity'' 83: 62–70. * {{en}} [http://www.springerlink.com/content/el841ejf4mp639fv/ Wei, X.-X., & Wang, X.-Q. 2003 : Phylogenetic split of ''Larix'': evidence from paternally inherited cpDNA trnT-trnF region, ''Plant Systematics and Evolution'', 239, pp. 67–77] * {{en}} Wei, X.-X., & Wang, X.-Q. 2004 : Recolonization and radiation in ''Larix'' (Pinaceae): evidence from nuclear ribosomal DNA paralogues, ''Molecular Ecology'', 13, pp.&nbsp;3115–3123 ==Eksterne koppliengn== * {{en}} [http://www.conifers.org/pi/Larix.php Christopher J. 2011 : Larix (larch) description, (''The Gymnosperm Database'')] * {{en}} [http://www.botany.wisc.edu/givnish/Givnish/Welcome_files/2002SF.pdf Givnish Thomas J. 2002 : Adaptive significance of evergreen vs. deciduous leaves: solving the triple paradox, ''Silva Fennica'', 36/3, pp. 703–743] {{Commonscat|Larix}} ==Verwyziengn== <references> [[Categorie:Pinaceae]] [[Categorie:Bôom]] 2og777bcesjdiaesoe0g03pnqhlpow9 0 22189 326942 309997 2026-06-01T13:45:00Z Zeisterre 178 link 326942 wikitext text/x-wiki {{streektoale|Noordelik West-Vlams}} [[Ofbeeldienge:Ecoregion PA0610.svg |thumb|Liggienge van d' ekostreeke in [[Rusland]].]] [[Ofbeeldienge:Distribution Taiga.png|thumb|Liggienge van de boreoale busschn in de [[Weireld|weirld]].]] De '''bergbusschn en toendra van den Oeral''', geleegn ip de schiddienge van [[Europa]] en [[Azië|Oazje]], zyn 'n [[ekostreeke]] uut d' [[ekozôone]] ''[[Palaearctis]]'' vôgnst de [[Weirld Nateur-Stichtienge]] (WWF) <ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20060615124935/http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/pa/pa0610_full.html Ecoregion PA0610 : Ural montane forests and tundra (WWF).]</ref><ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20100308074207/http://www.nationalgeographic.com/wildworld/profiles/terrestrial/pa/pa0610.html Ecoregion PA0610 : Ural montane forests and tundra (''Nationalgeographic'').]</ref><ref>{{en}} [http://www.worldwildlife.org/ecoregions/pa0610 Ecoregion PA0610 : Ural montane forests and tundra (WWF).]</ref>. Ze maakn dêel uut van 't [[bioom]] de [[boreoale busschn]] of de tajga. D' ippervlakte van d' ekostreeke besloa 17 456 519 êktoarn <ref>{{en}} [http://globalspecies.org/ecoregions/display/PA0610 Ecoregion PA0610 : Ural montane forests and tundra (''Globalspecies'').]</ref>. Vo de grôote ekoloogiesche rykdom, deur de mienglienge van sôortn uut Europa en Oazje en uut de tajga en de toendra, is d' ekostreeke ook bekeekn lik e ''Global 200''-streeke, de "tajga van den Oeral" <ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20170704123036/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/ural_mountains_taiga.cfm Global ecoregion nr 83 : Ural Mountains Taiga (WWF).]</ref>. ==Beschryvienge== 't [[Oeralgebergte]] is roend de 2 000&nbsp;km lank, en lopt van 't nôordn no 't zuudn. 't Kliemoat en de vegetoasje ip de westlikke flankn verschilln styf van dedeeze ip d' ôostlikke flankn van 't gebergte. De westkant oentvangt 500–700&nbsp;mm joarliksche neerslag, binst dat den oostkant oendr den invloed stoat van de luchtmassas van de nôordpool en mo 300–480&nbsp;mm krygt ip e joar. ==Plantn-weirld== [[Ofbeeldienge:Курумник (Зюраткуль, Южный Урал).jpg|thumb|left|Zicht van ip de Berg Zuratkoel in de provinsje Tsjeliabinsk.]] [[Ofbeeldienge:Fall in a forest in the Urals.jpg|thumb|left|Êrfst in e bus in den Oeral.]] De vegetoasje-typn van d' ekostreeke zyn de vôgnde : stêenachtige toendra mê schroale korstmossn en mossn; typiesche toendra mêt e goed oentwikkelde mos-loage; toendra mê dwerg[[struukn]]; doenkre boreoale noaldbusschn. Ip grotre ogte istr ook struukachtige [[berke]]bus of dinne-gezoajd [[sparre]]-[[denne]]bus. Die ekostreeke êt ook rotse-toppn me schroale alpiene of toendra-vegetoasje. D' oovrêersnde boomsôortn zyn Siebeeriesche sparre (''Picea obovata''), Siebeeriesche [[lorke]] (''Larix sibirica''), en Siebeeriesche denne (''Abies sibirica''). ==Bêestn-weirld== Algemêen in tajga en toendra oovre hêel de weirld, zyn vôgnde zoogbêestn ook ier te vienn : [[Bruunn beir|bruune beir]] (''Ursus arctos''), grysde wolf (''Canis lupus'') en (euroaziesche) lynx (''Lynx lynx''). Dr zyn veele vôorbeeldn van Siebeeriesche sôortn lik karieboe (''Rangifer tarandus'') en soablemartre (''Martes zibellina''), zowêl lik van Europeesche sôortn lik [[oaze]] (''Lepus europaeus''), bunzienk (''Mustela putorius''), en Europeesche nerts (''Mustela lutreola''). E tyd lank uutgeroejd in die ekostreeke, wierd den europeesche beevre (''Castor fiber'') weere ingevoerd in [[1949]] en y dej 't zo goed datn nu algemêene vôornkommt. Den eeland (''Alces alces'') is ook an 't weerekommn deur beschermiengsmoatreegls. Mo de karieboe doarnteegn, bluuft achtruutgoan deur de konkuurensje van de gekwikte sôortgenôotn. De mêeste veugls zyn nie eign an den Oeral, mo ze kunn ook gevoenn wordn in d' andre Europeesche of de Siebeeriesche boreoale busschn. Z' omvattn woatresprêewe (''Cinclus cinclus''), stêenoarnd (''Aquila chrysaetos''), [[vienke]] (''Fringilla coelebs''), morienêlpleviere (''Charadrius morinellus''), koroene (''Lyrurus tetrix''), en Oeralschn uul (''Strix uralensis''). Sommigte veuglsôortn oovrleevn nog mê veele moejte : steppekiekndief (''Circus macrourus''), slangnoarnd (''Circaetus gallicus''), keizroarnd (''Aquila heliaca''), klêene tôornvolke (''Falco naumanni''), zwarte ôojevoar (''Ciconia nigra''), en visoarnd (''Pandion haliaetus'') . ==Bedreigiengn en beschermienge== De belangrykste bedreigiengn in die ekostreeke zyn kappn van oerbus, beweidienge, mynbow, luchtvervuulienge van de scheikundige induustrie, rekreoasje en landbow. Pertanks verschilt 't allemalle veele, ofanklik van platse toe platse. Byvôorbeeld is de bergtoendra styf veranderd deur hêel d' ekostreeke, uutgezoenderd in e poar beschermde gebiedn. De sentroal en zuudlik geleegn boreoale busschn zyn styf veranderd deur bos- en mynbow. Mo de nôordlikke tajga is nog reedlik goe bewoard. ==Eksterne koppliengn== *{{en}} [http://www.eoearth.org/view/article/51cbee9e7896bb431f6991d3/ Permian (photograph of Ural; ''The Encyclopedia of Earth'').] *{{en}} [http://www.eea.europa.eu/data-and-maps/figures/dmeer-digital-map-of-european-ecological-regions Digital map of European Ecological Regions (DMEER).] ==Zied ook noa== {{Palearktiesche boreoale busschn}} ==Verwyziengn== [[Categorie:Rusland]] [[Categorie:Boreoale busschn]] eslzx1ks88d4x1qss1xizzss2bfi7ex 0 27774 326941 324796 2026-06-01T13:43:37Z Zeisterre 178 link 326941 wikitext text/x-wiki {{Streektoale|Noordelik West-Vlams}} [[Ofbeeldienge:European Russia (orthographic projection).svg|thumb|Liggienge van Europees Rusland]] '''Europees Rusland''' ([[Russisch]]: Европейская Россия) is 't westelik en mêest bevolkt dêel van [[Rusland]] met 'n ippervlakte van 3.960.000 km². 't Is geografisch geleegn in [[Europa]], in teegnstellienge toet 't dinnebevolkt en veel grotter ôostelik dêel van 't land dat in [[Azië]] ligt. 't [[Oeralgebergte]] verdêelt Rusland in twèe dêeln en deursnydt 't [[Eurazië|Euraziatisch supercontinent]]. Europees Rusland besloat ruwweg 40% van de totoale landmassa van Europa, mè mêer of 15% van de totoale bevolkienge, woardeure da Rusland 't grotste en mêest bevolkt land van Europa is. De federoale steedn van Rusland lign alle drië in Europees Rusland. Die steedn zyn [[Moskou]], d'n hoofdstad en grotste stad van 't land, [[Sint-Petersburg]], de culturele hoofdstad en [[Sevastopol]], geleegn ip de [[Krim]], die internationoal erkend wordt lik oenderdêel van [[Oekraïne]]. 11 van de 13 steedn mè mêer of 1 miljoën inweuners lign in Europees Rusland: Moskou, Sint-Petersburg, Kazan, Nizjni Novgorod, Ufa, [[Krasnodar]], Samara, Rostov an de Don, Voronezj, Perm en Volgograd. {{Commonscat|European Russia}} [[Categorie:Geografie van Rusland]] pl4v544b3lxv2vb1zf1rv84wlqpb4gn 0 29557 326938 2026-06-01T13:35:42Z Zeisterre 178 Oeralgebergte 326938 wikitext text/x-wiki [[Ofbeeldienge:UralMountains1.png|thumb|Koarte van 't Oeralgebergte]] 't '''Oeralgebergte''' is e [[bergkeetn]] in [[Eurazië]] die van nôord noa zuud lopt, grôotndêels deur [[Rusland]], van de kust van de [[Nôordelike Yszêe]] tout de riviere de [[Oeral]] en 't nôordwestn van [[Kazachstan]] dichte by de [[Kaspische Zêe]]. Met e lengte van a peu près 2.500 kilometer is den Oeral 't langste gebergte van Europa. Den hoogstn top is den berg Narodnaja (1.894 meter) in 't nôordn. De bergkeetn makt dêel uut van de conventionele grenze tusschn de [[continent]]n [[Europa]] en [[Azië]] en markeert de schiddienge tusschn [[Europees Rusland]] en [[Siberië]]. 't Eiland Vajgatsj en d' [[eilandngroep]] Nova Zembla vormn e vôortzettienge van de keetn in 't nôordn tout in de Nôordelike Yszêe. <gallery widths="200" heights="150"> Montagnes oural polaire 448122912 c04205546c o.jpg|<center>Bergn in de Polairn Oeral Mountain formation near Saranpaul.jpg |<center>Rotsformoasje by Saranpaul, in de Subpolairn Oeral Ignateva cave entry.jpg|<center>Ingank tout d' Ignateva-grotte, Zuydelikn Oeral </gallery> 't Gebied kan geografisch ounderverdêeld wordn in vuuf zones (van nôord noa zuud): * Arctischn of Polairn Oeral * Subarctischn of Subpolairn Oeral * Nôordelikn Oeral * Centroale of Middn-Oeral * Zuydelikn Oeral 't Gebied is styf g'erodeerd en ryke an delfstoffn lik [[Yzer (element)|ysder]], zilver, koper, uranium en edelstêens. {{Commonscat|Ural Mountains}} [[Categorie:Gebergte in Rusland]] go06xlvg2wlxjlewgsv5smozmecz57l 14 29558 326939 2026-06-01T13:36:56Z Zeisterre 178 nieuw blad: {{Commonscat|Mountain ranges of Russia}} [[Categorie:Geografie van Rusland]] [[Categorie:Gebergte noa land|Rusland]] 326939 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Mountain ranges of Russia}} [[Categorie:Geografie van Rusland]] [[Categorie:Gebergte noa land|Rusland]] 0unfp777fu8fjeh17j8el8mpv5n4nbs