Vükiped vowiki https://vo.wikipedia.org/wiki/Cifapad MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Nünamakanäd Patikos Bespik Geban Gebanibespik Vükiped Bespik dö Vükiped Ragiv Ragivibespik Sitanuns Bespik dö sitanuns Samafomot Samafomotibespik Yuf Yufibespik Klad Kladibespik TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2124 3341136 3189136 2026-07-26T08:05:49Z Łukasz Winek 10785 klad 3341136 wikitext text/x-wiki [[Ragiv:Working in the hills of Rwanda.jpg|thumb|left|Ruandän]] [[Ragiv:Flag_of_Rwanda.svg|150px|right]] [[Ragiv:Coat of arms of Rwanda.svg|150px|right]] [[Ragiv:LocationRwanda.png|150px|right]] '''Ruandän''' binon län in Lofüda-[[Frikop]]. Ruandän labon belödanis 8 395 000 (2003). Sürfat Ruandäna binon 26 338 km². Cifazif Ruandäna binon [[Kigali]]. {{Läns in Frikop}} [[Klad:Läns]] [[Klad:Läns in Frikop]] [[Klad:Ruandän| ]] 8vbc0f8m5nx724vafi4n3kdkbjuti8y 0 3538 3341059 3308219 2026-07-25T16:12:04Z Vyacheslav Nasretdinov 2301 3341059 wikitext text/x-wiki {{Zifataib|län = [[Kasakän]]}} '''Astana''' (''kasako'' e ''Rusänapüko:'' '''Астана''') binon cifazif [[Kasakän]]a. Sürfat ela Astana binon mö 710 2 [[km²]]. Astana labon belödanis 351 343 (2006). {{Cifazifs (Siyop)}} [[Klad:Cifazifs]] [[Klad:Kasakän]] [[Klad:Zifs in Kasakän]] ey41w31e1o81fz4o57xcktcjip1818n 3341065 3341059 2026-07-25T16:42:04Z Łukasz Winek 10785 3341065 wikitext text/x-wiki {{Zifataib|län = [[Kasakän]]}} '''Astana''' (''kasako'' e ''Rusänapüko:'' '''Астана''') binon cifazif [[Kasakän]]a. Sürfat ela Astana binon mö 710 2 [[km²]]. Astana labon belödanis 351 343 (2006). {{Cifazifs (Siyop)}} [[Klad:Cifazifs]] [[Klad:Zifs in Kasakän]] gpt2loxl5tk0fjvvwg41w96o8caszs2 0 4611 3341069 3198994 2026-07-25T16:58:19Z Łukasz Winek 10785 3341069 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''M. Brandt''' äbinom Volapükan Jveizänik ä presidan [[Volapükaklub di Sankt Gallen|Volapükakluba di Sankt Gallen]] in [[Jveizän]]. == Literat == * [[Rupert Kniele|Kniele, Rupert]]. 1889. ''Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.'' Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa [[Reinhard Haupenthal]], Saarbrücken: Editions Iltis.) ([[:de:s:Das_erste_Jahrzehnt_der_Weltsprache_Volapük|Vödem rigädik, ma dabükot balid]]). {{sid|yegäd=Volapükans}} {{DEFAULTSORT:Brandt, M.}} [[Klad:Volapükans in Jveizän]] [[Klad:Volapükans]] 6iwb0vjp49i9dwo5t5kdazp34zgzjer 0 4620 3341043 3198991 2026-07-25T12:04:27Z Łukasz Winek 10785 3341043 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Karl Brand''' äbinom Volapükan Deutänik ä presidan [[Volapükaklub di Schweinfurt|Volapükakluba di Schweinfurt]] in [[Bayän]], [[Deutän]]. == Literat == * [[Rupert Kniele|Kniele, Rupert]]. 1889. ''Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.'' Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa [[Reinhard Haupenthal]], Saarbrücken: Editions Iltis.) ([[:de:s:Das_erste_Jahrzehnt_der_Weltsprache_Volapük|Vödem rigädik, ma dabükot balid]]). {{sid|yegäd=Volapükans}} {{DEFAULTSORT:Brand, Karl}} [[Klad:Volapükans in Bayän (Deutän)]] [[Klad:Volapükans in Deutän]] [[Klad:Volapükans]] hvy6j3b1ak3axjjsmsr1r2mo9gtp498 0 25301 3341092 3065794 2026-07-25T19:58:49Z Łukasz Winek 10785 3341092 wikitext text/x-wiki {{Dadiläd lifavik |nem = ''Cymbospondylus'' |köl = pink |stad = fösil |timäd_fösilik = zänoda-[[Triat]] |magod = Cymbospondylus_BW.jpg |magod_vidot = 260px |regnum = [[Animalia]] |phylum = [[Chordata]] |classis = [[Sauropsida]] |subclassis = [[Diapsida]] |superordo = [[Ichthyopterygia]] |ordo = [[Ichthyosauria]] |familia = [[Shastasauridae]] |genus = '''''Cymbospondylus''''' |species = ''C. natans,''<br> ''C. germanicus,''<br> ''C. nevadanus,''<br>''C. parvus,''<br>''C. piscosus,''<br>''C. grandis,''<br>''C. petrinus,''<br>''C. buchseri'' }} Elaf '''''Cymbospondylus''''' äbinon [[Ichthyosauria|liktiosaur]] primöfik, kel älifon dü zänoda-[[Triat]], bü yels 220-balion. To primöf okik, äbinon balaf liktiosauras lunikün: dabinons fösils lunotü mets 6 jü 10. Äbinon i balaf liktionsauras läs fitafomikas: änelabon bäkafäini e göbafäini (ab älabon snud lunik äs liktiosaurs votik). Do ainog pediladöl as liktiosaur grupa primöfik: ''[[Shastasauridae]]'', koap onik, sümik ad ut pila, äkodon döbatis dö mög, das el ''Cymbospondylus'' no äbinon [[Ichthyosauria|liktiosaur]] jenöfik. Göb pilafomik ela ''Cymbospondylus'' äbinon ti laf lunota lölik koapa onik. Mögos, das göb at pägebon as svimöm veütikün. Äs melasneks nutimik, el ''Cymbospondylus'' bo äsvimon yufü flanamufs sneköfik. Lims gubafomik, kelis el ''Cymbospondylus'' älabon, ba pägebons ledino ad stirön ud ad läsükön svimavifoti liktiosaura at. Fösils ela ''Cymbospondylus'' petuvons in [[Deutän]], ed in tat Lamerikänik: [[Nevada]]. Pänemon ün 1868 fa hiel [[Joseph Leidy]]. == In kuliv pöpedik == El ''Cymbospondylus'' äkompenon pö näijenot: ''Sea Monsters'' (Melamosts), stabü televidasökod: ''Walking with Dinosaurs'' (Golön ko dinosaurs). Päplösenon as yagaf veütikün. == Literat == Dixon, Dougal. 2006. ''The Complete Book of Dinosaurs.'' Hermes House. == Yüms plödik == *http://www.bbc.co.uk/science/seamonsters/factfiles/cymbospondylus.shtml [[Klad:Liktiosaurs]] [[Klad:Fösils]] 7t535jdbzi8odpn12znqw6lnt8oifln 0 271725 3341064 3285730 2026-07-25T16:32:26Z DENAMAX 19314 3341064 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Maksim Vladimirovic Stoyanov''' ([[rusänapük]]o: ''Максим Владимирович Стоянов''; [[1987]] [[yunul 29]] in [[Bender]]) binom teata⸗ e filmadramatan [[Rusän]]ik. == Lifajenäd == Stoyanov binom bafomik ko dramatan Rusänik: Viktoriya Korlyakova [https://starhit.ru]. Ägetom daut: Ulyana (pämotedöl ün 2015) [https://radio1.ru]. == Premat(s) == * '''2013''': Prem: „Zolotoy list“ (as Stanley Kowalski in ''A Streetcar Named Desire'') [https://wikipedia.org]. * '''2023''': Prem: „Pilot“ (Best Actor in a Series for ''Black Sun'') [https://vokrug.tv]. * '''2024''': Prem: „Window to Europe“ (Best Acting Duet for ''Philately'') [https://kinoreporter.ru]. [[Klad:Dramatans Rusänik]] [[Klad:Moteds ün 1987]] == Yüms plödik == * [https://www.imdb.com/name/nm6244217/ {{PAGENAME}} in IMDb] {{DEFAULTSORT:Stoyanov, Maksim}} [[Klad:Dramatans Rusänik]] [[Klad:Moteds ün 1987]] qaoi1485e961foxbu7evjf473vr0m5t 3341089 3341064 2026-07-25T19:55:38Z Łukasz Winek 10785 3341089 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Maksim Vladimirovic Stoyanov''' ([[rusänapük]]o: ''Максим Владимирович Стоянов''; [[1987]] [[yunul 29]] in [[Bender]]) binom teata⸗ e filmadramatan [[Rusän]]ik. == Lifajenäd == Hiel Stoyanov binom bafomik ko dramatan Rusänik: jiel Viktoriya Korlyakova. Ägetom daut: Ulyana (pämotedöl ün 2015). == Premat(s) == * '''2013''': Prem: „Zolotoy list“ (as Stanley Kowalski in ''A Streetcar Named Desire''). * '''2023''': Prem: „Pilot“ (Best Actor in a Series for ''Black Sun''). * '''2024''': Prem: „Window to Europe“ (Best Acting Duet for ''Philately''). == Yüms plödik == * [https://www.imdb.com/name/nm6244217/ {{PAGENAME}} in IMDb] {{DEFAULTSORT:Stoyanov, Maksim}} [[Klad:Dramatans Rusänik]] [[Klad:Moteds ün 1987]] fm32uc2cwvg8500w5yuotg9ayrh6cxr 0 290519 3341135 3333261 2026-07-26T08:03:47Z Łukasz Winek 10785 delete 3341135 wikitext text/x-wiki {{delete}} {{Menataib}} Hiel '''Iván González Barrasa''' (pämotöl tü [[2003]] [[yulul 31]] in [[Madrid]]) binom büsidan ä programan [[Spanyän]]ik.<ref>[https://www.launion.digital/tecnologia/ivan-gonzalez-barrasa-joven-emprendedor-programador-continua-cosechando-exitos-n148984 ''Iván González Barrasa, el joven emprendedor y programador continúa cosechando éxitos''], La Unión, 2023 setul 19 (in Spanyänapük)</ref> == Noets == <references/> {{DEFAULTSORT:Barrasa, Ivan}} [[Klad:Moteds ün 2003]] [[Klad:Büsidans Spanyänik]] [[Klad:Programans Spanyänik]] 1xvpclejwaoihvxd1qblutbykmgatpj 0 294253 3341133 3339394 2026-07-26T01:08:46Z InternetArchiveBot 29109 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3341133 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Tanner Bruhn''' (pämotöl tü [[2002]] [[mayul 27]]) binom pledan di ‚Australian football’ [[Laustralän]]ik. == Yüms plödik == * [https://web.archive.org/web/20260103040933/https://afltables.com/afl/stats/players/T/Tanner_Bruhn.html {{PAGENAME}} pö el AFL Tables] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Bruhn, Tanner}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Pledans di Australian football]] oc2ovqyw51fnubs7feaue2t2lcf5z2n 0 294893 3341134 3340198 2026-07-26T01:12:46Z InternetArchiveBot 29109 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3341134 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Jiel '''Teani Feleu''' (pämotöl tü [[2002]] [[dekul 19]] in [[Mâcon]]) binof pledan [[Fransän]]ik ela rugby. == Yüms plödik == * [https://web.archive.org/web/20250417130811/https://www.rugbydatabase.co.nz/player/index.php?playerId=14249 {{PAGENAME}} pö el Rugby Database] (in Linglänapük) * [https://www.ffr.fr/equipe-de-france/rugby-a-xv/xv-france-feminin/joueurs/feleu-teani {{PAGENAME}} pö el FFR] (in Fransänapük) {{DEFAULTSORT:Feleu, Teani}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Pledans Fransänik ela rugby]] rt4tqoyoe9ua2i85xbp6fafg5kzik1h 0 295334 3341079 3340737 2026-07-25T17:46:50Z Łukasz Winek 10785 3341079 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Jiel '''Kaylee Hottle''' (pämotöl tü [[2008]] [[mäzul 17]] in [[Atlanta]] – ädeadöl tü [[2026]] [[yulul 21]] in [[Ijamsville (Maryland)|Ijamsville]], [[Maryland]]<ref>[https://www.the-independent.com/arts-entertainment/films/news/kaylee-hottle-dead-godzilla-kong-b3018895.html ''Godzilla vs Kong star Kaylee Hottle dies aged 18 after car accident''], The Independent, 2026 yulul 21 (in Linglänapük)</ref>) äbinof filmotadramatan [[Lamerikän]]ik. == Noets == <references/> == Yüms plödik == * [https://www.imdb.com/name/nm10544447/ {{PAGENAME}} pö el IMDb] (in Linglänapük) * [https://www.themoviedb.org/person/2948491-kaylee-hottle {{PAGENAME}} pö el TMDB] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Hottle, Kaylee}} [[Klad:Moteds ün 2008]] [[Klad:Deadams ün 2026]] [[Klad:Dramatans Lamerikänik]] jvrlr05f1frr5aze348ma6nem4vvzdx 0 295586 3341042 2026-07-25T12:02:33Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341042 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Alejandro „Álex” Jiménez García''' (pämotöl tü [[2002]] [[yanul 13]] in [[Tarrasa]], [[Spanyän]]) binom futaglöpädan [[Sandominän]]ik, kel pledom in futaglöpädaklub: [[Arandina CF]] (ESP). == Yüms plödik == * [https://www.national-football-teams.com/player/81138/Alex_Jimenez.html Álex Jiménez pö el National Football Teams] (in Linglänapük) * [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/440301-alex-jimenez Álex Jiménez pö el FootballDatabase.eu] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Jimenez, Alex}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Futaglöpädans Sandominänik]] [[Klad:Futaglöpädans lafabetik]] pwhj5rk61hsrne2xntykl8b23tjx78k 0 295587 3341044 2026-07-25T12:12:31Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341044 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Jiel '''Adriana Michelle Jiménez''' (pämotöl tü [[2002]] [[dekul 11]] in [[Barcelona]]) binof vogädijonan [[Spanyän]]ik. {{sid|yegäd = vogädijonans}} {{DEFAULTSORT:Jimenez, Michelle}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Vogädijonans Spanyänik]] ee3c6t74383x9svl3442ve1phcho90y 0 295588 3341045 2026-07-25T12:16:41Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341045 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Jin Ho-jun''' (pämotöl tü [[2002]] [[prilul 15]]) binom komipan di ‚taekwondo’ [[Sulüda-Koreyän]]ik. == Yüms plödik == * [https://www.taekwondodata.com/ho-jun-jin.aunz.html {{PAGENAME}} pö el TaekwondoData] (in Linglänapük) [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Komipans di taekwondo Sulüda-Koreyänik]] g9v5wv20nvilskzdr66jl0evcs7zjmm 0 295589 3341046 2026-07-25T12:23:38Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341046 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Suppakarn Jirachotikul''' ([[tayänapük]]o: ศุภการ จิรโชติกุล; pämotöl tü [[2002]] [[tobul 17]] in [[Bangkok]]) binom televidadramatan ä kanitan [[Tayän]]ik, liman musiganefa: [[DEXX]]. == Yüms plödik == * [https://www.imdb.com/name/nm16739999/ {{PAGENAME}} pö el IMDb] (in Linglänapük) * [https://www.themoviedb.org/person/4722966 {{PAGENAME}} pö el TMDB] (in Linglänapük) {{Kobädikos|Category:Suppakarn Jirachotikul|Suppakarn Jirachotikul}} {{DEFAULTSORT:Jirachotikul, Suppakarn}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Dramatans Tayänik]] [[Klad:Kanitans Tayänik]] hfqqesnywe128bd45yuw9jhj42erdvr 0 295590 3341047 2026-07-25T12:33:58Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341047 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''René Assouman Joeffrey''' (pämotöl tü [[2002]] [[dekul 11]] in [[Kigali]]) binom futaglöpädan [[Ruandän]]ik, kel pledom in futaglöpädaklub: [[Værebro BK 1968]] (DEN). == Yüms plödik == * [https://www.national-football-teams.com/player/85126/Rene_Assoumani_Joeffrey.html {{PAGENAME}} pö el National Football Teams] (in Linglänapük) * [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/477297-rene_assouman-joeffrey {{PAGENAME}} pö el FootballDatabase.eu] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Joeffrey, Rene Assouman}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Futaglöpädans Ruandänik]] [[Klad:Futaglöpädans lafabetik]] onjd4abp07i56l9e6wvm27jn0j74qx4 0 295591 3341048 2026-07-25T14:30:20Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341048 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Magnus Johannesen''' (pämotöl tü [[2002]] [[febul 2]] in [[Brønderslev]]) binom pledan di badminton [[Danän]]ik. == Yüms plödik == * [https://bwfbadminton.com/player/97030/magnus-johannesen {{PAGENAME}} pö el BWF] (in Linglänapük) * [https://www.the-sports.org/magnus-johannesen-badminton-spf559910.html {{PAGENAME}} pö el The-Sports.org] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Johannesen, Magnus}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Pledans di badminton Danänik]] 44uy99skceaifhxtafx5dxj2eailwlf 0 295592 3341049 2026-07-25T14:34:38Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341049 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Emil Johansson''' (pämotöl tü [[2002]] [[yunul 10]]) binom lelatletan [[Svedän]]ik. == Yüms plödik == * [https://worldathletics.org/athletes/-/14809856 Emil Johansson pö el World Athletics] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Johansson, Emil}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Lelatletans Svedänik]] ewlbi8x0j7jfj611grcdobbg8r5i23n 0 295593 3341050 2026-07-25T14:39:49Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341050 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''De Aundre John''' (pämotöl tü [[2002]] [[prilul 10]]) binom bobsleyan [[Trinidadeän e Tobageäns|Trinidadeän]]ik. == Yüms plödik == * [https://www.olympedia.org/athletes/157176 {{PAGENAME}} pö el Olympedia] (in Linglänapük) * [https://www.ibsf.org/en/athlete/13096 {{PAGENAME}} pö el IBSF] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:John, De Aundre}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Bobsleyans Trinidadeänik]] d88lrstmlfsygttmjt4lrgmfdno7g1t 0 295594 3341051 2026-07-25T14:45:05Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341051 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Kameron Johnson''' (pämotöl tü [[2002]] [[mäzul 17]] in [[Rocky Mount (North Carolina)|Rocky Mount]], [[North Carolina]]) binom el ‚American football’ pledan [[Lamerikän]]ik. == Yüms plödik == * [https://www.pro-football-reference.com/players/J/JohnKa01.htm {{PAGENAME}} pö el Pro Football Reference] (in Linglänapük) * [https://www.nfl.com/players/kameron-johnson/ {{PAGENAME}} pö el NFL.com] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Johnson, Kameron}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Els American football pledans Lamerikänik]] p32bc2vwwu1zknl9c2gq7ouwa9iy4h0 0 295595 3341052 2026-07-25T14:50:32Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341052 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Kent Johnson''' (pämotöl tü [[2002]] [[tobul 18]] in [[Port Moody]]) binom gladahokiyan [[Kanadän]]ik. == Yüms plödik == * [https://www.nhl.com/bluejackets/player/kent-johnson-8482660 Kent Johnson pö el NHL.com] (in Linglänapük) * [https://www.eliteprospects.com/player/521697/kent-johnson Kent Johnson pö el Elite Prospects] (in Linglänapük) {{Kobädikos|Category:Kent Johnson (ice hockey)|Kent Johnson (gladahokiyan)}} {{DEFAULTSORT:Johnson, Kent}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Gladahokiyans Kanadänik]] gw7yr44r48h9iyt3x77df09r5q5ilu8 0 295596 3341053 2026-07-25T14:58:06Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341053 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Colby Everette Jones''' (pämotöl tü [[2002]] [[mayul 28]] in [[Birmingham (Lalabamän)|Birmingham]], [[Lalabamän]]) binom bäsetaglöpädan [[Lamerikän]]ik. == Yüms plödik == * [https://www.nba.com/player/1641732 {{PAGENAME}} pö el NBA.com] (in Linglänapük) * [https://www.basketball-reference.com/players/j/jonesco02.html {{PAGENAME}} pö el Basketball Reference] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Jones, Colby}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Bäsetaglöpädans]] [[Klad:Bäsetaglöpädans Lamerikänik]] dpad6y7e6ectbr71jztlkzr15uxeg7h 0 295597 3341054 2026-07-25T15:03:43Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341054 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Jaylon Jones''' (pämotöl tü [[2002]] [[prilul 3]] in [[Cibolo]]) binom el ‚American football’ pledan [[Lamerikän]]ik. == Yüms plödik == * [https://www.pro-football-reference.com/players/J/JoneJa13.htm {{PAGENAME}} pö el Pro Football Reference] (in Linglänapük) * [https://www.nfl.com/players/jaylon-jones-2/ {{PAGENAME}} pö el NFL.com] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Jones, Jaylon}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Els American football pledans Lamerikänik]] lxsgovuzy8x3vbpo3urskmxpjdm6n4j 0 295598 3341055 2026-07-25T15:07:44Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341055 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Kameron Deshun „Kam” Jones''' (pämotöl tü [[2002]] [[febul 25]] in [[Colorado Springs]]) binom bäsetaglöpädan [[Lamerikän]]ik, kel pledom in bäsetaglöpädaklub: [[Milwaukee Bucks]]. == Yüms plödik == * [https://www.nba.com/player/1642880 {{PAGENAME}} pö el NBA.com] (in Linglänapük) * [https://www.basketball-reference.com/players/j/joneska03.html {{PAGENAME}} pö el Basketball Reference] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Jones, Kam}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Bäsetaglöpädans]] [[Klad:Bäsetaglöpädans Lamerikänik]] 6f04wggqy7rnjf5kk8h7quqeyjdwibh 0 295599 3341056 2026-07-25T16:09:02Z Vyacheslav Nasretdinov 2301 Ejafon padi ko: '{{Zifataib | kaed = [[Ragiv:Shymkent in Kazakhstan.svg|250px]] | län = [[Kasakän]] | tat = | provin = | ziläk = | komot = | koordinats = 42°19′ N, 69°36′ L | nem = Шымкент | fün = timäd b.ä. 3id–2id; mäniot penädik balid: 1365–1366 | sifal = [[Gabit Syzdykbekov]] (akim) | belödans = 1 308 120<ref name="stat2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ «Город Шымкент. Краткие итоги социально-экономическ...' 3341056 wikitext text/x-wiki {{Zifataib | kaed = [[Ragiv:Shymkent in Kazakhstan.svg|250px]] | län = [[Kasakän]] | tat = | provin = | ziläk = | komot = | koordinats = 42°19′ N, 69°36′ L | nem = Шымкент | fün = timäd b.ä. 3id–2id; mäniot penädik balid: 1365–1366 | sifal = [[Gabit Syzdykbekov]] (akim) | belödans = 1 308 120<ref name="stat2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ «Город Шымкент. Краткие итоги социально-экономического развития региона»], Bürod Nünodas Netik Läna Kasakän; lülogam: 2026 yulul 23id.</ref> | sürfat = 1 163 km² | timatopäd = UTC+5 | potakot = 160000 | foyümot_tel = +7 7252 | resodatoped = [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent gov.kz] | magod = [[Ragiv:Aerial View of Shymkent.jpg|300px]] | commonscat = Shymkent }} '''Shymkent''' (''Kasakapüko:'' '''Шымкент'''; jü 1992 fom '''Chimkent''' äpagebon suvüno in [[Rusänapük]]) binon zif in sulüd [[Kasakän]]a. Binon bal zifas kil labü stad republikik in län, kobü [[Astana]] e [[Almaty]]. Ma dilam guverik, zif no duton lü Türkistänaprovine, kel seadon zü oni. 2026 yunul 1id, Shymkent älabon belödanis 1 308 120, e äbinon zif pöpagikün kilid Kasakäna, pos Almaty e Astana.<ref name="stat2026"/> Sürfat zifa binon mö 1 163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru «План развития города Шымкента»], Reiganef zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Shymkent binon bal zänodas veütik dustoda, teda, veiga, dugäla e kuliva in sulüd Kasakäna. Zif seadon su vegs jenavik vü [[Zänoda-Siyop]], sulüd Kasakäna e stepeds Lärasia. Konöm anuik ninädon petrolirefinami, farmadustodi, dustodis fidik e tekstilik, mašinifabrikami, fabrikami matanas bumavik, ted e dünis. Tuvots arkeologik jonons, das topäd zifik ädabinon us zu 2 200 yels büä. Mäniot penädik balid noma zifa duton lü jenots yelas 1365–1366, kels pebepenons in buk jenavik ''Zafar-name'' fa Sharaf ad-Din Ali Yazdi.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru «Древнее городище Шымкент»], Gitäd Törama, Kosädas Plödik e Dustoda Kreatik zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Nem == Nem zifa pakobon tradüto ko dilils vönik tel. Balid binon vöd liranik u sogdik: ''chim'', ''chem'' u ''chaman'', kel mögon sinifön taeli, grasi, medüli u topi florik. Dilik telid binon ''-kent'', ko sinif „zif“ u „seadöp“. Ma plän at, nem kanon sinifön „zif grünik“, „zif vü medüls“ u „zif florik“. Dilik ''-kent'' dabinon in noms zifas jenavik mödik Zänoda-Siyopa e sulüda Kasakäna, samo in [[Tojkent]], Mankent e Zharkent. In fonäts Rusänapükik tumyelas 19id e 20id fom '''Chimkent''' äpagebon. In 1914 zif pävotanemon ad '''Chernyayev''', demü general Rusänik Mikhail Chernyayev. In 1924 nem jenavik pägebon dönu. In 1992 fom calik Rusänapükik pävotükon ad '''Shymkent''', kel binon lüikün lü pron Kasakapükik. == Jenav == === Vönäd e Zänodatimäd === Topäd Shymkenta anuik päbelödon sis vönäd. Seväds arkeologik in zänod jenavik zifa äkömons ad kavam kulturik böso metras mödik. Keramats se kavamaleds donikün dutons lü tumyels 3id–2id bü timäd kobädik. At vedükon mögik ad sagön, das seadöp ädabinon is zu 2 200 yels büä.<ref name="archaeology"/> Glof seadöpa ätefon de topam ona in val fertilik nilü mons vesüdik [[Tian Shan]]a, su vegs vü oasis [[Maverannahr]]a, val [[Syr Darya]]a e topäds stepik. No fagik äseadon zif vönik Sayram, kel panemon Ispidjab in fonäts zänodatimädik e äbinon bal zänodas veütik [[Silkaveg Gletik]]a. Mäniot penädik balid Shymkenta tefon lü zugots militik reiganefa [[Timur]]. In ''Zafar-name'' fa Sharaf ad-Din Ali Yazdi, nem zifa pubon in pened jenotas yelas 1365–1366. In timädas difik, zif e topäds züik ädutons lü tats difik Zänoda-Siyopa. In prim tumyela 13id, Mongolans äkonkerons topädi. In timäd zänodik posik, Shymkent äbinon in dömäd nufäda Mogulistana, tata Timurida e reiganefas topik. Sis tumyel 16id jenav ona ätefon lü Khanän Kasakik. In tumyels 17id e 18id, sulüd Kasakäna äbinon suvo laigöp vü Kasakans e Dzungarans. Finü tumyel 18id e in laf balid tumyela 19id, Khanän Kokanäna e Emirän Buhara äleigons demü daleb kontrola zifas topäda. === Dis reig Kokanäna e Lampöräna Rusänik === Primü tumyel 19id, Shymkent ägolon dis reig Khanäna Kokanäna. Zuo in 1810, zif pävotükon ad tatop gümnik. Tatop Kokanänik äseadon su tul in zänod jenavik e äkontrolon vegis vü Tashkent, Türkistän e topäds nilü mons. In setul 1864, trups Rusänik äkoupon zifi. Pos kobükam ko Lampörän Rusänik, Chimkent ävedon zif zila in Provin Syr Darya, in Generalguverän Türkistänik. Konöm zifa ätefon de ted, käfod e magiv matanas länädik. Finü tumyel 19id, fabriks gretik balid äpubons in Chimkent. In yels 1880id, fabrik ad jafön santonin se plan ''Artemisia cina'' päbumon. Fabrik at äbinon födäd farmadustoda anuik zifa. Ma numedam valemik balid Lampöräna Rusänik in 1897, Chimkent äbinon zif tefik smalik, ab äglofon vifiko as zänod teda e käfoda. === Period Sovyätik === Pos stabikam reiga Sovyätik, zif äduton balido lü Republik Sovyätik Sogädanik Lönöfik Türkistänik, poso lü Republik Sovyätik Sogädanik Lönöfik Kasakik e lü Republik Sovyätik Sogädanik Kasakik. In 1924 nem Chimkent pägebon dönu. In 1932 zif ävedon cifazif adminik Provin Sulüdakasakänik nulik. Dü dustodükam, fabriks metalurga jönik, farmadustoda, fidastöma, leüla, glita e tekstila päbumons e pägretükons. Fabrik plumba Chimkenta e fabrik kimik-farmadustodik älabons veüti patik. Dü [[Volakrig telid|Tavatel Niverik Telid]], fabriks, situts e belödanef se topäds vesüdik Sovyätalefäna päseitovons lü Chimkent. Zif ävedon bal zänodas dustodik veütik pöfik. Fabriks ona äjafons plumbi, medikamis, võtis, tekstilis e fidastömis. In period pos tavat, Chimkent äglofon vifiko. Kvarters lödöpik nulik, fabriks mašinas e matanas bumavik, julöps, sanakälasituts e zänods kulivik päbumons. In yels 1980id, petrolirefinöp Shymkenta äprimön dunön. === Kasakän livätik === Pos deklär livätik Kasakäna, zif äjäfidon as zänod konömik cifik sulüda läna. In 1992 fom Rusänapükik noma pävotükon de Chimkent ad Shymkent. In 2014, mieds zifa pägretükons mu, kobü kobükam seadöpas e länedas ziläkas nilik. Sürfat Shymkenta ägretikon tio kilna e belödanef ämödikumon. 2018 yunul 19id, dub deker prezidana Kasakäna, Shymkent ägeton stadi zifa veüta republikik. Cifazif adminik Provin Sulüdakasakänik päseitovon lü [[Türkistän]], e provin pävotanemon Türkistänaprovine.<ref name="decree2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan «О некоторых вопросах административно-территориального устройства Республики Казахстан»], Löpad calik Prezidana Repübliga Kasakän, 2018 yunul 19id; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Stad republikik nulik päklüdon fa bumam nöpas, menodam resodas kaenavik, vegas, topädas dustodik e topädas pöblik. == Taledav == === Topam === Shymkent seadon in sulüd Kasakäna, su plen nilü mons vesüdik Tian Shana, nilü mied ko [[Lusbekän]]. Geilot zänoda zifa binon mö zu 506 metrs lovevatelik. Zif seadon pö köpan vegas jenavik e anuik Orenburg–Tashkent e Türkistän–Siberän. Vegs cifik, kels yumons zifi ko Tashkent, Taraz, Almaty, Türkistän e [[Samara]], golons da on.<ref name="development"/> Sürfat valik zifa binon mö zu 116 300 hektars, u 1 163 km².<ref name="development"/> === Flumeds e topäds natik === Flums Badam e Koshkarata flumons da zif. Sit Koshkarata yümätik binon ko flum Karasu e resod fonädas e kanalas. In topäd Shymkenta dabinons kanals cifik zül, kels labons lunoti valik mö zu 91 kilometrs.<ref name="development"/> Cödal grünik e läneds fonda fotik stata tegons zu 5 300 hektars. Vü topäds grünik cifik binons Tälod dendrologik penemöl ma Asanbay Askarov, Tälod Abay, Tälod Livätik, Tälod Zhaylaukol e tälods e gadäds pöblik votik. === Klimat === Klimat Shymkenta binon kontinentalik, tefik, hitik e sigik, ab mildikum ka in mödikum topädas nolüdik e zänodik Kasakäna. Nifüp binon kösömiko brefik ko timäds mödik de nifam. Hitüp binon lunik, mu hitik e sigik. Hitamod zänedik yanula binon mö zu −0,7 °C, e hitamod zänedik yulula mö zu +26,3 °C. Hitamod zänedik yelik binon zu +13 °C. Möd presipa yelik binon mö 570–580 mm. Dil gretikün presipas falon dü nifüp e florüp.<ref name="climate">[https://www.pogodaiklimat.ru/climate/38328.htm «Климат Шымкента»], Pogoda i klimat; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Zif labon düpis solik mödik. Vients sigik e difs gretik vü hitamods delik e neitik binons suvik dü timäds votama. == Dilam guverik == Shymkent labon stadi dilota guverik-teritorik patik nivoda balid. Dailädanef zifa binon masliat, e reiganef ledunälik binon akimat. Cif zifa binon akim, kel panemon ma noms Kasakäna. Sis 2023 setul, akim Shymkenta binon Gabit Syzdykbekov.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/32848 «Сыздыкбеков Габит Абдимажитович»], Akimat zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Zif padilon ad ziläks guverik lul:<ref name="development"/> {| class="wikitable sortable" ! Ziläk ! Topam e patäds |- | '''[[Ziläk Abay (Shymkent)|Abay]]''' | Dil vesüdik e sulüda-vesüdik zifa; ninädon topädis lödöpik gretik e länedis dustodik. |- | '''[[Ziläk Al-Farabi (Shymkent)|Al-Farabi]]''' | Dil zänodik, jenavik, guverik e tedik Shymkenta. |- | '''[[Ziläk Enbekshi (Shymkent)|Enbekshi]]''' | Dils lofüdik e sulüda-lofüdik zifa; ninädons topädis dustodik e lödöpik gretik. |- | '''[[Ziläk Karatau (Shymkent)|Karatau]]''' | Dil nolüdik zifa e topäds pekobüköl dü gretükam miedas zifa. |- | '''[[Ziläk Turan (Shymkent)|Turan]]''' | Kvarters lödöpik nulik in dils vesüdik e nolüda-vesüdik zifa. |} == Belödanef == Shymkent binon bal zifas glofikün Kasakäna. Glof belödanefa sekon se glof natik, migam ninik, menod konöma e gretükam miedas guverik. In 2018 yunul, päsevükon caliko, das zif äreikon belödanis balion. 2026 yunul 1id, Shymkent älabon belödanis 1 308 120.<ref name="stat2026"/> Vü yanul e mayul 2026, glof natik äbinon mö 8 287 mens: 10 261 äpemotons e 1 974 ädeidons. Balans migama äbinon positifik e äreikon 5 783 mens.<ref name="stat2026"/> Densit belödanefa binon mö zu 1 125 mens a km². Belödanef no pakosömükon leigiko in topäd valik. Ziläks zänodik e kvarters lödöpik gretik binons densikün. Topäds perifik, kels päkobükons poso, dakipons patis bumoda vilagik e domas negeilik. === Kobäd netik === Shymkent binon zif multinätik. Dilot gretikün belödanefa binon Kasakans. Lusbekänans fomons sogeti jenavik gretik. Rusänans, Azerbayjanans, Tatarans, Koreänans, Türkänians, Lukrayänans, Tajikans, Kurdans e dailädans netas votik i lifons in zif. Ma nunods calik de prim 2023, grups netik gretikün äbinons sököl:<ref name="ethnicity">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/spreadsheets/ «Динамические таблицы по населению города Шымкента»], Bürod Nünodas Netik Läna Kasakän; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> {| class="wikitable sortable" ! Netät ! Dilot belödanefa, % |- | Kasakans | 70,90 |- | Lusbekänans | 15,88 |- | Rusänans | 6,31 |- | Azerbayjanans | 1,87 |- | Tatarans | 0,96 |- | Votikans | 4,08 |} Pük stata binon [[Kasakapük]]. Ma Konstitud Kasakäna, [[Rusänapük]] pagebon caliko kobü Kasakapük in situts stata e gitäds reiga topik. [[Lusbekänapük]] pagebon i vidiko in kosäd aldelik. == Konöm == Shymkent binon bal zänodas dustodik e tedik cifik Kasakäna. Dustod jafik, bumam, ted ninik, veig e dünams labons veüti gretik in konöm zifa. Vü yanul e mäzul 2026, prod züetik grodik zifa äbinon mö zu 1,352 bilions tengas. Glof veratik leigodü period otik yela büik äbinon 8,9 %. Dünams äfomons 61,6 % proda züetik, e jafam bonedas 30,1 %.<ref name="stat2026"/> Vü yanul e yunul 2026:<ref name="stat2026"/> * prod dustodik äreikon 817,5 miliards tengas e äglofon 11 %; * prod dustoda jafik äglofon 9,6 %; * völad vobas bumavik äreikon 136,3 miliards tengas; * nöps labü sürfat 558,6 mil m² pägevons ad geb; * ted smalilo äreikon 628,5 miliards tengas; * ted mödilo älovegolon 1,35 bilions tengas; * prod länädik grodik in topäd zifa äbinon 29,1 miliards tengas. === Dustod == Dils dustodik cifik binons: * petrolirefinam e petrolakim; * farmadustod; * dustod fidik e leülik; * fabrikam drinotas; * dustod leigik e tekstilik; * mašinifabrikam e metalavob; * fabrikam simänta, glada e matanas bumavik votik. Bal de febäds gretikün binon Petrolirefinöp Shymkenta, kel padugon fa kompan PetroKazakhstan Oil Products. Refinöp binon bal refinöpas petrolik cifik kil Kasakäna. Farmadustod padailon fa fabrik Khimpharm — SANTO - Member of Polpharma Group. Jenav febäda at primon me fabrik santonina pestaböl finü tumyel 19id. In zif dunons Topäd Konömik Patik „Ontustik“, topäds dustodik „Tassay“, „Badam“, „Ordabasy“, „Zhuldyz“ e topäds jafik votik. Zänod veiga e lotidama, kel binon fomöl ad ted ninik e ted ko tats Zänoda-Siyopa, menodon i. === Febädam e ted == Shymkent ädunon tradüto as bal zänodas tedik cifik sulüda Kasakäna. In zif dabinons makets, tedadoms, zänods gretik teda e muama, zänods teda mödik, restorans e febäds fidama pöblik votik. 2026 yulul 1id, pösods nomik plu 29 000 äpenumons in zif. Sür 25 000 onas ädunons. Mödikum gretik äbinon febäds smalik.<ref name="stat2026"/> == Veig == Shymkent binon nud veigik veütik Kasakäna. Vegs toodik e trenavegs, kels yumons Kasakäni ko Lusbekän, [[Kirgidän]], [[Rusän]] e tats votik topäda, golons da zif. === Vegam toodik === Vegs sököl golons da Shymkent: * Tojkent–Shymkent–Taraz–Almaty; * Tojkent–Shymkent–Türkistän–Kyzylorda–Samara; * Shymkent–Saryagash; * Shymkent–Lenger; * Shymkent–Sayram. Resod vegas zifik gretikon vifiko kobü kvarters lödöpik nulik. Veig pöblik padunon cifiko me sütobs. Fided veiga kanon papelon me veigakads e modams leäktronik votik. === Trenaveg === Trenavegastajon Shymkent seadon su trenaveg, kel yumon Tojkent, Arys, Taraz e Almaty. Trens tävikanik fagik e trens fledik golons da zif. Nud trenavegik Arys I seadon vesü Shymkent e givon yümis lü vegs Türkistän, Kyzylorda e topäds nolüdik Kasakäna. === Flitam === Lutapof bevünetik Shymkenta dünon flitis ninänik e bevünetik. Flits regik yumons zifi ko Astana, Almaty, Aktau, Atyrau e zifs votik Kasakäna, e ko desins mödik in läns votik. Shymkent binon glöp cifik kompan flitik Kasakänik SCAT Airlines.<ref name="scat">[https://www.scat.kz/ru/contacts/ «Контакты авиакомпании SCAT»], SCAT Airlines; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Dugäl e nolav == Shymkent binon bal zänodas dugälik cifik sulüda Kasakäna. Juls pöblik e privatik, kollegs, zänods dugäla calik e situts dugäla geilik dunons in zif. Vü niveräns cifik binons: * Niverän Sulüdakasakänik M. O. Auezov; * Kadem Sulüdakasakänik Medinavik; * Niverän Miras; * Niverän Shymkenta; * Niverän Nulik Zänoda-Siyopik. Niverän Sulüdakasakänik M. O. Auezov dugälon kaenavans in kaenav, kim, bumav, länäd, konömav, nünav, nolavs menik e pedagög. Kadem Sulüdakasakänik Medinavik patikon ad dugäl dokanas, farmananas e vobanas votik sanakäla. Organisations nolavik, situts planama, laboröpans febädas dustodik e deilods Zänoda Nätik Vestigama dunons in zif. == Sanakäl == Sit sanakäla Shymkenta ninädon malädanöpis e klinikis zifik, zänodis motama e diagnostiga, situtis medinik cilas, zänodis kankra, ladamaläda e maläda nüfeik, e stajonis yufüla spidik. Zif dünon as zänod medinik gretik pro belödanef sulüda Kasakäna. Kobü organisations pöblik, kliniks privatik mödik, zänods tutamedina e laboröps medinik dunons. Patam farmadustodik zifa pänufon fa fabriks, niveräns e sit dugäla vobanas farmadustodik. == Kuliv == Shymkent binon zänod veütik kuliva Kasakik e multinätik. Teaters, musäums, bukastöps, galeds, konsärtazäls e kobädams lekanik dabinons in zif. Situts teaterik cifik binons: * Teater Kademik Kasakik Drama penemöl ma Zhumat Shanin; * Teater Rusänik Drama; * Teater Opera e Balleta; * Teater Zifik Püpas e Yunanefas; * Teater Lusbekänik Drama. Vü musäums binons: * Musäum Jenava e Netavoga; * Musäum Pöfas Represa Bolitik; * Musäum Jönadas Logik; * Musäum Kösömas e Zelemonas; * Musäum kompleseda arkeologik „Shymkala“. In 2020, Shymkent älabon stadi cifazifa kulivik Limanefa Tats Livätika. == Logöföts e töram == Bal logöföta cifik binon komplesed jenavik e kulivik „Shymkala“, pejaföl su topäd seadöpa vönik e sitadela Kokanänik. Komplesed ninädon gümükamis päbumöl dönu, topis seväda arkeologik, topädis musäumik e platöfis logama panoramik.<ref name="archaeology"/> Vü topäds sevädik votik binons: * Märem Ordabasy; * Monum „Zher-Ana“; * Tälod Livätik; * Monum Baydibek Bi; * Tälod Abay; * Tälod Dendrologik penemöl ma Asanbay Askarov; * Nimagad Shymkenta; * Güdal Glorik; * Memiöp pöfas represama bolitik; * Fonäds e promenöp ve flum Koshkarata; * Mäskits, glügs ritodaxänik e bums jenavik. Shymkent pagebon as primöp zugotas lü Sayram, Tälod Netik Sayram-Ugam, Kiped Natik Aksu-Zhabagly, Türkistän, Otrar e topäds jenavik e natik votik sulüda Kasakäna. Zänod nünama törik e resodatoped törik calik dunons in zif.<ref name="visit">[https://visit-shymkent.com/ Resodatoped törik calik Shymkenta], Zänod Nünama Törik Visit Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Bumav e zifaplanam == Bumod Shymkenta kobon stuki jenavik zifa, kvarteris lödöpik Sovyätik e kvarteris nulik bumas geilik. Zänod jenavik äfomon zü sitadel, maket vönik e flums Koshkarata e Karasu. Dü period Sovyätik, ziläks dustodik gretik, mikroziläks ko bums flumanik, bums guverik, teaters e paleds kulivik päbumons. Pos gretükam miedas zifa in 2014, bumam nöpas cifik äspandon lü ziläks nolüdik, vesüdik e nolüda-vesüdik. Topäds guverik, tedik e lödöpik nulik fomons, keninükamü ziläk Turan e mikroziläks Shymcity, Bozaryk, Tassay e votiks. Zeils cifik zifaplanama binons menodam vegas, veiga pöblik, resodas kaenavik, vatiprovedama, kanala drenik, topädas grünik e bumodas sogik. == Spot == Spots suvükün binons futaglöp, bok, leig, pezaliftam, gimnastig, saikulam, tennis e svimam. Klub futaglöpik cifik zifa binon FC „Ordabasy“, kel pledon in Liga Balid Kasakäna. In 2023 klub ävedon balido tävadan Kasakäna. Klub futaglöpik vomik BIIK-Shymkent ävikodon suvo tävodi Kasakäna e ädailon läni in mätas klubik Läröpa. Vü situts spotik cifik binons: * Stadian penemöl ma Kazhymukan Munaitpasov; * komplesed lonäda; * paled spota; * zänod tennisa; * svimadams; * juls spotik patik e basöps trenama. Shymkent binon motöp e trenöp tävadas Limpüdik e tävadas volik e Siyopik in bok, pezaliftam, leig e spots votik. == Nünamakanädem == Kanals televidik e radioik topädik, gaseds e nünamakanädems leäktronik in Kasakapük, Rusänapük e Lusbekänapük dunons in zif. Nünamakanädems topik nünons dö vob gitädas zifik, konöm, lif sogik, kuliv e spot. Penedots resodik, nünamastajons e resursets numatädik calik situtas zifik menodons. == Säkeds züamöpik == Säkeds züamöpik cifik binons miotam lofa dub mobs e fabriks, dränan su vatastoks, kumam diletas e smalükam topädas grünik sekü bumam vifädik. Ad gudükön situati züamöpik, padunons gasükam sektora privatik, nulükam fabriks, nulükam veiga pöblik, bumam dönu kanalas e flumas, bumam situtas vataclinama, planam bimas e gretükam cödala grünik. Kiped sita fonädas Koshkarata e Karasu, jelam täloda dendrologik e menodam koridoras grünik nen rofüd vü ziläks zifa labons veüti patik. == Logolös i == * [[Zifs in Kasakän]] * [[Züamöp zifik Shymkenta]] * [[Jenav Kasakäna]] == Noets == <references /> == Literat == * Bartold, V. V. ''Vobots. Volum III: Vobots dö taledav jenavik''. Moskva: Nauka, 1965. * ''Jenav SSR Kasakik de tims vönikün jü dels obsik''. Alma-Ata: Nauka. * ''Kobäd monumas jenava e kuliva Kasakäna: Provin Sulüdakasakänik''. Almaty. * Baypakov, K. M. ''Zifs zänodatimädik Kasakäna su Silkaveg Gletik''. Almaty. * ''Matans vestigas arkeologik seadöpa Shymkent''. Shymkent. == Yüms plödik == * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Löpad calik Akimata zifa Shymkent] * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Nünods calik Shymkenta] * [https://visit-shymkent.com/ Resodatoped törik calik Visit Shymkent] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ru/about/ Resodatoped nüvodama Shymkenta] [[Klad:Zifs]] [[Klad:Kasakän]] bp4rpnu2bsegh6ht1arnj7rgv1v0b7n 3341057 3341056 2026-07-25T16:11:15Z Vyacheslav Nasretdinov 2301 3341057 wikitext text/x-wiki {{Zifataib | kaed = [[Ragiv:Shymkent in Kazakhstan.svg|250px]] | län = [[Kasakän]] | tat = | provin = | ziläk = | komot = | koordinats = 42°19′ N, 69°36′ L | nem = Шымкент | fün = timäd b.ä. 3id–2id; mäniot penädik balid: 1365–1366 | sifal = [[Gabit Syzdykbekov]] (akim) | belödans = 1 308 120<ref name="stat2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ «Город Шымкент. Краткие итоги социально-экономического развития региона»], Bürod Nünodas Netik Läna Kasakän; lülogam: 2026 yulul 23id.</ref> | sürfat = 1 163 km² | timatopäd = UTC+5 | potakot = 160000 | foyümot_tel = +7 7252 | resodatoped = [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent gov.kz] | magod = [[Ragiv:Aerial View of Shymkent.jpg|300px]] | commonscat = Shymkent }} '''Shymkent''' (''Kasakapüko:'' '''Шымкент'''; jü 1992 fom '''Chimkent''' äpagebon suvüno in [[Rusänapük]]) binon zif in sulüd [[Kasakän]]a. Binon bal zifas kil labü stad republikik in län, kobü [[Astana]] e [[Almaty]]. Ma dilam guverik, zif no duton lü Türkistänaprovine, kel seadon zü oni. 2026 yunul 1id, Shymkent älabon belödanis 1 308 120, e äbinon zif pöpagikün kilid Kasakäna, pos Almaty e Astana.<ref name="stat2026"/> Sürfat zifa binon mö 1 163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru «План развития города Шымкента»], Reiganef zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Shymkent binon bal zänodas veütik dustoda, teda, veiga, dugäla e kuliva in sulüd Kasakäna. Zif seadon su vegs jenavik vü [[Zänoda-Siyop]], sulüd Kasakäna e stepeds Lärasia. Konöm anuik ninädon petrolirefinami, farmadustodi, dustodis fidik e tekstilik, mašinifabrikami, fabrikami matanas bumavik, ted e dünis. Tuvots arkeologik jonons, das topäd zifik ädabinon us zu 2 200 yels büä. Mäniot penädik balid noma zifa duton lü jenots yelas 1365–1366, kels pebepenons in buk jenavik ''Zafar-name'' fa Sharaf ad-Din Ali Yazdi.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru «Древнее городище Шымкент»], Gitäd Törama, Kosädas Plödik e Dustoda Kreatik zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Nem == Nem zifa pakobon tradüto ko dilils vönik tel. Balid binon vöd liranik u sogdik: ''chim'', ''chem'' u ''chaman'', kel mögon sinifön taeli, grasi, medüli u topi florik. Dilik telid binon ''-kent'', ko sinif „zif“ u „seadöp“. Ma plän at, nem kanon sinifön „zif grünik“, „zif vü medüls“ u „zif florik“. Dilik ''-kent'' dabinon in noms zifas jenavik mödik Zänoda-Siyopa e sulüda Kasakäna, samo in [[Tojkent]], Mankent e Zharkent. In fonäts Rusänapükik tumyelas 19id e 20id fom '''Chimkent''' äpagebon. In 1914 zif pävotanemon ad '''Chernyayev''', demü general Rusänik Mikhail Chernyayev. In 1924 nem jenavik pägebon dönu. In 1992 fom calik Rusänapükik pävotükon ad '''Shymkent''', kel binon lüikün lü pron Kasakapükik. == Jenav == === Vönäd e Zänodatimäd === Topäd Shymkenta anuik päbelödon sis vönäd. Seväds arkeologik in zänod jenavik zifa äkömons ad kavam kulturik böso metras mödik. Keramats se kavamaleds donikün dutons lü tumyels 3id–2id bü timäd kobädik. At vedükon mögik ad sagön, das seadöp ädabinon is zu 2 200 yels büä.<ref name="archaeology"/> Glof seadöpa ätefon de topam ona in val fertilik nilü mons vesüdik [[Tian Shan]]a, su vegs vü oasis [[Maverannahr]]a, val [[Syr Darya]]a e topäds stepik. No fagik äseadon zif vönik Sayram, kel panemon Ispidjab in fonäts zänodatimädik e äbinon bal zänodas veütik [[Silkaveg Gletik]]a. Mäniot penädik balid Shymkenta tefon lü zugots militik reiganefa [[Timur]]. In ''Zafar-name'' fa Sharaf ad-Din Ali Yazdi, nem zifa pubon in pened jenotas yelas 1365–1366. In timädas difik, zif e topäds züik ädutons lü tats difik Zänoda-Siyopa. In prim tumyela 13id, Mongolans äkonkerons topädi. In timäd zänodik posik, Shymkent äbinon in dömäd nufäda Mogulistana, tata Timurida e reiganefas topik. Sis tumyel 16id jenav ona ätefon lü Khanän Kasakik. In tumyels 17id e 18id, sulüd Kasakäna äbinon suvo laigöp vü Kasakans e Dzungarans. Finü tumyel 18id e in laf balid tumyela 19id, Khanän Kokanäna e Emirän Buhara äleigons demü daleb kontrola zifas topäda. === Dis reig Kokanäna e Lampöräna Rusänik === Primü tumyel 19id, Shymkent ägolon dis reig Khanäna Kokanäna. Zuo in 1810, zif pävotükon ad tatop gümnik. Tatop Kokanänik äseadon su tul in zänod jenavik e äkontrolon vegis vü Tashkent, Türkistän e topäds nilü mons. In setul 1864, trups Rusänik äkoupon zifi. Pos kobükam ko Lampörän Rusänik, Chimkent ävedon zif zila in Provin Syr Darya, in Generalguverän Türkistänik. Konöm zifa ätefon de ted, käfod e magiv matanas länädik. Finü tumyel 19id, fabriks gretik balid äpubons in Chimkent. In yels 1880id, fabrik ad jafön santonin se plan ''Artemisia cina'' päbumon. Fabrik at äbinon födäd farmadustoda anuik zifa. Ma numedam valemik balid Lampöräna Rusänik in 1897, Chimkent äbinon zif tefik smalik, ab äglofon vifiko as zänod teda e käfoda. === Period Sovyätik === Pos stabikam reiga Sovyätik, zif äduton balido lü Republik Sovyätik Sogädanik Lönöfik Türkistänik, poso lü Republik Sovyätik Sogädanik Lönöfik Kasakik e lü Republik Sovyätik Sogädanik Kasakik. In 1924 nem Chimkent pägebon dönu. In 1932 zif ävedon cifazif adminik Provin Sulüdakasakänik nulik. Dü dustodükam, fabriks metalurga jönik, farmadustoda, fidastöma, leüla, glita e tekstila päbumons e pägretükons. Fabrik plumba Chimkenta e fabrik kimik-farmadustodik älabons veüti patik. Dü [[Volakrig telid|Tavatel Niverik Telid]], fabriks, situts e belödanef se topäds vesüdik Sovyätalefäna päseitovons lü Chimkent. Zif ävedon bal zänodas dustodik veütik pöfik. Fabriks ona äjafons plumbi, medikamis, võtis, tekstilis e fidastömis. In period pos tavat, Chimkent äglofon vifiko. Kvarters lödöpik nulik, fabriks mašinas e matanas bumavik, julöps, sanakälasituts e zänods kulivik päbumons. In yels 1980id, petrolirefinöp Shymkenta äprimön dunön. === Kasakän livätik === Pos deklär livätik Kasakäna, zif äjäfidon as zänod konömik cifik sulüda läna. In 1992 fom Rusänapükik noma pävotükon de Chimkent ad Shymkent. In 2014, mieds zifa pägretükons mu, kobü kobükam seadöpas e länedas ziläkas nilik. Sürfat Shymkenta ägretikon tio kilna e belödanef ämödikumon. 2018 yunul 19id, dub deker prezidana Kasakäna, Shymkent ägeton stadi zifa veüta republikik. Cifazif adminik Provin Sulüdakasakänik päseitovon lü [[Türkistän]], e provin pävotanemon Türkistänaprovine.<ref name="decree2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan «О некоторых вопросах административно-территориального устройства Республики Казахстан»], Löpad calik Prezidana Repübliga Kasakän, 2018 yunul 19id; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Stad republikik nulik päklüdon fa bumam nöpas, menodam resodas kaenavik, vegas, topädas dustodik e topädas pöblik. == Taledav == === Topam === Shymkent seadon in sulüd Kasakäna, su plen nilü mons vesüdik Tian Shana, nilü mied ko [[Lusbekän]]. Geilot zänoda zifa binon mö zu 506 metrs lovevatelik. Zif seadon pö köpan vegas jenavik e anuik Orenburg–Tashkent e Türkistän–Siberän. Vegs cifik, kels yumons zifi ko Tashkent, Taraz, Almaty, Türkistän e [[Samara]], golons da on.<ref name="development"/> Sürfat valik zifa binon mö zu 116 300 hektars, u 1 163 km².<ref name="development"/> === Flumeds e topäds natik === Flums Badam e Koshkarata flumons da zif. Sit Koshkarata yümätik binon ko flum Karasu e resod fonädas e kanalas. In topäd Shymkenta dabinons kanals cifik zül, kels labons lunoti valik mö zu 91 kilometrs.<ref name="development"/> Cödal grünik e läneds fonda fotik stata tegons zu 5 300 hektars. Vü topäds grünik cifik binons Tälod dendrologik penemöl ma Asanbay Askarov, Tälod Abay, Tälod Livätik, Tälod Zhaylaukol e tälods e gadäds pöblik votik. === Klimat === Klimat Shymkenta binon kontinentalik, tefik, hitik e sigik, ab mildikum ka in mödikum topädas nolüdik e zänodik Kasakäna. Nifüp binon kösömiko brefik ko timäds mödik de nifam. Hitüp binon lunik, mu hitik e sigik. Hitamod zänedik yanula binon mö zu −0,7 °C, e hitamod zänedik yulula mö zu +26,3 °C. Hitamod zänedik yelik binon zu +13 °C. Möd presipa yelik binon mö 570–580 mm. Dil gretikün presipas falon dü nifüp e florüp.<ref name="climate">[https://www.pogodaiklimat.ru/climate/38328.htm «Климат Шымкента»], Pogoda i klimat; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Zif labon düpis solik mödik. Vients sigik e difs gretik vü hitamods delik e neitik binons suvik dü timäds votama. == Dilam guverik == Shymkent labon stadi dilota guverik-teritorik patik nivoda balid. Dailädanef zifa binon masliat, e reiganef ledunälik binon akimat. Cif zifa binon akim, kel panemon ma noms Kasakäna. Sis 2023 setul, akim Shymkenta binon Gabit Syzdykbekov.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/32848 «Сыздыкбеков Габит Абдимажитович»], Akimat zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Zif padilon ad ziläks guverik lul:<ref name="development"/> {| class="wikitable sortable" ! Ziläk ! Topam e patäds |- | '''[[Ziläk Abay (Shymkent)|Abay]]''' | Dil vesüdik e sulüda-vesüdik zifa; ninädon topädis lödöpik gretik e länedis dustodik. |- | '''[[Ziläk Al-Farabi (Shymkent)|Al-Farabi]]''' | Dil zänodik, jenavik, guverik e tedik Shymkenta. |- | '''[[Ziläk Enbekshi (Shymkent)|Enbekshi]]''' | Dils lofüdik e sulüda-lofüdik zifa; ninädons topädis dustodik e lödöpik gretik. |- | '''[[Ziläk Karatau (Shymkent)|Karatau]]''' | Dil nolüdik zifa e topäds pekobüköl dü gretükam miedas zifa. |- | '''[[Ziläk Turan (Shymkent)|Turan]]''' | Kvarters lödöpik nulik in dils vesüdik e nolüda-vesüdik zifa. |} == Belödanef == Shymkent binon bal zifas glofikün Kasakäna. Glof belödanefa sekon se glof natik, migam ninik, menod konöma e gretükam miedas guverik. In 2018 yunul, päsevükon caliko, das zif äreikon belödanis balion. 2026 yunul 1id, Shymkent älabon belödanis 1 308 120.<ref name="stat2026"/> Vü yanul e mayul 2026, glof natik äbinon mö 8 287 mens: 10 261 äpemotons e 1 974 ädeidons. Balans migama äbinon positifik e äreikon 5 783 mens.<ref name="stat2026"/> Densit belödanefa binon mö zu 1 125 mens a km². Belödanef no pakosömükon leigiko in topäd valik. Ziläks zänodik e kvarters lödöpik gretik binons densikün. Topäds perifik, kels päkobükons poso, dakipons patis bumoda vilagik e domas negeilik. === Kobäd netik === Shymkent binon zif multinätik. Dilot gretikün belödanefa binon Kasakans. Lusbekänans fomons sogeti jenavik gretik. Rusänans, Azerbayjanans, Tatarans, Koreänans, Türkänians, Lukrayänans, Tajikans, Kurdans e dailädans netas votik i lifons in zif. Ma nunods calik de prim 2023, grups netik gretikün äbinons sököl:<ref name="ethnicity">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/spreadsheets/ «Динамические таблицы по населению города Шымкента»], Bürod Nünodas Netik Läna Kasakän; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> {| class="wikitable sortable" ! Netät ! Dilot belödanefa, % |- | Kasakans | 70,90 |- | Lusbekänans | 15,88 |- | Rusänans | 6,31 |- | Azerbayjanans | 1,87 |- | Tatarans | 0,96 |- | Votikans | 4,08 |} Pük stata binon [[Kasakapük]]. Ma Konstitud Kasakäna, [[Rusänapük]] pagebon caliko kobü Kasakapük in situts stata e gitäds reiga topik. [[Lusbekänapük]] pagebon i vidiko in kosäd aldelik. == Konöm == Shymkent binon bal zänodas dustodik e tedik cifik Kasakäna. Dustod jafik, bumam, ted ninik, veig e dünams labons veüti gretik in konöm zifa. Vü yanul e mäzul 2026, prod züetik grodik zifa äbinon mö zu 1,352 bilions tengas. Glof veratik leigodü period otik yela büik äbinon 8,9 %. Dünams äfomons 61,6 % proda züetik, e jafam bonedas 30,1 %.<ref name="stat2026"/> Vü yanul e yunul 2026:<ref name="stat2026"/> * prod dustodik äreikon 817,5 miliards tengas e äglofon 11 %; * prod dustoda jafik äglofon 9,6 %; * völad vobas bumavik äreikon 136,3 miliards tengas; * nöps labü sürfat 558,6 mil m² pägevons ad geb; * ted smalilo äreikon 628,5 miliards tengas; * ted mödilo älovegolon 1,35 bilions tengas; * prod länädik grodik in topäd zifa äbinon 29,1 miliards tengas. === Dustod == Dils dustodik cifik binons: * petrolirefinam e petrolakim; * farmadustod; * dustod fidik e leülik; * fabrikam drinotas; * dustod leigik e tekstilik; * mašinifabrikam e metalavob; * fabrikam simänta, glada e matanas bumavik votik. Bal de febäds gretikün binon Petrolirefinöp Shymkenta, kel padugon fa kompan PetroKazakhstan Oil Products. Refinöp binon bal refinöpas petrolik cifik kil Kasakäna. Farmadustod padailon fa fabrik Khimpharm — SANTO - Member of Polpharma Group. Jenav febäda at primon me fabrik santonina pestaböl finü tumyel 19id. In zif dunons Topäd Konömik Patik „Ontustik“, topäds dustodik „Tassay“, „Badam“, „Ordabasy“, „Zhuldyz“ e topäds jafik votik. Zänod veiga e lotidama, kel binon fomöl ad ted ninik e ted ko tats Zänoda-Siyopa, menodon i. === Febädam e ted == Shymkent ädunon tradüto as bal zänodas tedik cifik sulüda Kasakäna. In zif dabinons makets, tedadoms, zänods gretik teda e muama, zänods teda mödik, restorans e febäds fidama pöblik votik. 2026 yulul 1id, pösods nomik plu 29 000 äpenumons in zif. Sür 25 000 onas ädunons. Mödikum gretik äbinon febäds smalik.<ref name="stat2026"/> == Veig == Shymkent binon nud veigik veütik Kasakäna. Vegs toodik e trenavegs, kels yumons Kasakäni ko Lusbekän, [[Kirgidän]], [[Rusän]] e tats votik topäda, golons da zif. === Vegam toodik === Vegs sököl golons da Shymkent: * Tojkent–Shymkent–Taraz–Almaty; * Tojkent–Shymkent–Türkistän–Kyzylorda–Samara; * Shymkent–Saryagash; * Shymkent–Lenger; * Shymkent–Sayram. Resod vegas zifik gretikon vifiko kobü kvarters lödöpik nulik. Veig pöblik padunon cifiko me sütobs. Fided veiga kanon papelon me veigakads e modams leäktronik votik. === Trenaveg === Trenavegastajon Shymkent seadon su trenaveg, kel yumon Tojkent, Arys, Taraz e Almaty. Trens tävikanik fagik e trens fledik golons da zif. Nud trenavegik Arys I seadon vesü Shymkent e givon yümis lü vegs Türkistän, Kyzylorda e topäds nolüdik Kasakäna. === Flitam === Lutapof bevünetik Shymkenta dünon flitis ninänik e bevünetik. Flits regik yumons zifi ko Astana, Almaty, Aktau, Atyrau e zifs votik Kasakäna, e ko desins mödik in läns votik. Shymkent binon glöp cifik kompan flitik Kasakänik SCAT Airlines.<ref name="scat">[https://www.scat.kz/ru/contacts/ «Контакты авиакомпании SCAT»], SCAT Airlines; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Dugäl e nolav == Shymkent binon bal zänodas dugälik cifik sulüda Kasakäna. Juls pöblik e privatik, kollegs, zänods dugäla calik e situts dugäla geilik dunons in zif. Vü niveräns cifik binons: * Niverän Sulüdakasakänik M. O. Auezov; * Kadem Sulüdakasakänik Medinavik; * Niverän Miras; * Niverän Shymkenta; * Niverän Nulik Zänoda-Siyopik. Niverän Sulüdakasakänik M. O. Auezov dugälon kaenavans in kaenav, kim, bumav, länäd, konömav, nünav, nolavs menik e pedagög. Kadem Sulüdakasakänik Medinavik patikon ad dugäl dokanas, farmananas e vobanas votik sanakäla. Organisations nolavik, situts planama, laboröpans febädas dustodik e deilods Zänoda Nätik Vestigama dunons in zif. == Sanakäl == Sit sanakäla Shymkenta ninädon malädanöpis e klinikis zifik, zänodis motama e diagnostiga, situtis medinik cilas, zänodis kankra, ladamaläda e maläda nüfeik, e stajonis yufüla spidik. Zif dünon as zänod medinik gretik pro belödanef sulüda Kasakäna. Kobü organisations pöblik, kliniks privatik mödik, zänods tutamedina e laboröps medinik dunons. Patam farmadustodik zifa pänufon fa fabriks, niveräns e sit dugäla vobanas farmadustodik. == Kuliv == Shymkent binon zänod veütik kuliva Kasakik e multinätik. Teaters, musäums, bukastöps, galeds, konsärtazäls e kobädams lekanik dabinons in zif. Situts teaterik cifik binons: * Teater Kademik Kasakik Drama penemöl ma Zhumat Shanin; * Teater Rusänik Drama; * Teater Opera e Balleta; * Teater Zifik Püpas e Yunanefas; * Teater Lusbekänik Drama. Vü musäums binons: * Musäum Jenava e Netavoga; * Musäum Pöfas Represa Bolitik; * Musäum Jönadas Logik; * Musäum Kösömas e Zelemonas; * Musäum kompleseda arkeologik „Shymkala“. In 2020, Shymkent älabon stadi cifazifa kulivik Limanefa Tats Livätika. == Logöföts e töram == Bal logöföta cifik binon komplesed jenavik e kulivik „Shymkala“, pejaföl su topäd seadöpa vönik e sitadela Kokanänik. Komplesed ninädon gümükamis päbumöl dönu, topis seväda arkeologik, topädis musäumik e platöfis logama panoramik.<ref name="archaeology"/> Vü topäds sevädik votik binons: * Märem Ordabasy; * Monum „Zher-Ana“; * Tälod Livätik; * Monum Baydibek Bi; * Tälod Abay; * Tälod Dendrologik penemöl ma Asanbay Askarov; * Nimagad Shymkenta; * Güdal Glorik; * Memiöp pöfas represama bolitik; * Fonäds e promenöp ve flum Koshkarata; * Mäskits, glügs ritodaxänik e bums jenavik. Shymkent pagebon as primöp zugotas lü Sayram, Tälod Netik Sayram-Ugam, Kiped Natik Aksu-Zhabagly, Türkistän, Otrar e topäds jenavik e natik votik sulüda Kasakäna. Zänod nünama törik e resodatoped törik calik dunons in zif.<ref name="visit">[https://visit-shymkent.com/ Resodatoped törik calik Shymkenta], Zänod Nünama Törik Visit Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Bumav e zifaplanam == Bumod Shymkenta kobon stuki jenavik zifa, kvarteris lödöpik Sovyätik e kvarteris nulik bumas geilik. Zänod jenavik äfomon zü sitadel, maket vönik e flums Koshkarata e Karasu. Dü period Sovyätik, ziläks dustodik gretik, mikroziläks ko bums flumanik, bums guverik, teaters e paleds kulivik päbumons. Pos gretükam miedas zifa in 2014, bumam nöpas cifik äspandon lü ziläks nolüdik, vesüdik e nolüda-vesüdik. Topäds guverik, tedik e lödöpik nulik fomons, keninükamü ziläk Turan e mikroziläks Shymcity, Bozaryk, Tassay e votiks. Zeils cifik zifaplanama binons menodam vegas, veiga pöblik, resodas kaenavik, vatiprovedama, kanala drenik, topädas grünik e bumodas sogik. == Spot == Spots suvükün binons futaglöp, bok, leig, pezaliftam, gimnastig, saikulam, tennis e svimam. Klub futaglöpik cifik zifa binon FC „Ordabasy“, kel pledon in Liga Balid Kasakäna. In 2023 klub ävedon balido tävadan Kasakäna. Klub futaglöpik vomik BIIK-Shymkent ävikodon suvo tävodi Kasakäna e ädailon läni in mätas klubik Läröpa. Vü situts spotik cifik binons: * Stadian penemöl ma Kazhymukan Munaitpasov; * komplesed lonäda; * paled spota; * zänod tennisa; * svimadams; * juls spotik patik e basöps trenama. Shymkent binon motöp e trenöp tävadas Limpüdik e tävadas volik e Siyopik in bok, pezaliftam, leig e spots votik. == Nünamakanädem == Kanals televidik e radioik topädik, gaseds e nünamakanädems leäktronik in Kasakapük, Rusänapük e Lusbekänapük dunons in zif. Nünamakanädems topik nünons dö vob gitädas zifik, konöm, lif sogik, kuliv e spot. Penedots resodik, nünamastajons e resursets numatädik calik situtas zifik menodons. == Säkeds züamöpik == Säkeds züamöpik cifik binons miotam lofa dub mobs e fabriks, dränan su vatastoks, kumam diletas e smalükam topädas grünik sekü bumam vifädik. Ad gudükön situati züamöpik, padunons gasükam sektora privatik, nulükam fabriks, nulükam veiga pöblik, bumam dönu kanalas e flumas, bumam situtas vataclinama, planam bimas e gretükam cödala grünik. Kiped sita fonädas Koshkarata e Karasu, jelam täloda dendrologik e menodam koridoras grünik nen rofüd vü ziläks zifa labons veüti patik. == Logolös i == * [[Zifs in Kasakän]] * [[Züamöp zifik Shymkenta]] * [[Jenav Kasakäna]] == Noets == <references /> == Literat == * Bartold, V. V. ''Vobots. Volum III: Vobots dö taledav jenavik''. Moskva: Nauka, 1965. * ''Jenav SSR Kasakik de tims vönikün jü dels obsik''. Alma-Ata: Nauka. * ''Kobäd monumas jenava e kuliva Kasakäna: Provin Sulüdakasakänik''. Almaty. * Baypakov, K. M. ''Zifs zänodatimädik Kasakäna su Silkaveg Gletik''. Almaty. * ''Matans vestigas arkeologik seadöpa Shymkent''. Shymkent. == Yüms plödik == * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Löpad calik Akimata zifa Shymkent] * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Nünods calik Shymkenta] * [https://visit-shymkent.com/ Resodatoped törik calik Visit Shymkent] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ru/about/ Resodatoped nüvodama Shymkenta] [[Klad:Zifs]] [[Klad:Kasakän]] [[Klad:Zifs in Kasakän]] 3xjnzudm4n73javs97ig9lsi0uedyqd 3341060 3341057 2026-07-25T16:17:49Z Vyacheslav Nasretdinov 2301 /* = Dustod */ 3341060 wikitext text/x-wiki {{Zifataib | kaed = [[Ragiv:Shymkent in Kazakhstan.svg|250px]] | län = [[Kasakän]] | tat = | provin = | ziläk = | komot = | koordinats = 42°19′ N, 69°36′ L | nem = Шымкент | fün = timäd b.ä. 3id–2id; mäniot penädik balid: 1365–1366 | sifal = [[Gabit Syzdykbekov]] (akim) | belödans = 1 308 120<ref name="stat2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ «Город Шымкент. Краткие итоги социально-экономического развития региона»], Bürod Nünodas Netik Läna Kasakän; lülogam: 2026 yulul 23id.</ref> | sürfat = 1 163 km² | timatopäd = UTC+5 | potakot = 160000 | foyümot_tel = +7 7252 | resodatoped = [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent gov.kz] | magod = [[Ragiv:Aerial View of Shymkent.jpg|300px]] | commonscat = Shymkent }} '''Shymkent''' (''Kasakapüko:'' '''Шымкент'''; jü 1992 fom '''Chimkent''' äpagebon suvüno in [[Rusänapük]]) binon zif in sulüd [[Kasakän]]a. Binon bal zifas kil labü stad republikik in län, kobü [[Astana]] e [[Almaty]]. Ma dilam guverik, zif no duton lü Türkistänaprovine, kel seadon zü oni. 2026 yunul 1id, Shymkent älabon belödanis 1 308 120, e äbinon zif pöpagikün kilid Kasakäna, pos Almaty e Astana.<ref name="stat2026"/> Sürfat zifa binon mö 1 163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru «План развития города Шымкента»], Reiganef zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Shymkent binon bal zänodas veütik dustoda, teda, veiga, dugäla e kuliva in sulüd Kasakäna. Zif seadon su vegs jenavik vü [[Zänoda-Siyop]], sulüd Kasakäna e stepeds Lärasia. Konöm anuik ninädon petrolirefinami, farmadustodi, dustodis fidik e tekstilik, mašinifabrikami, fabrikami matanas bumavik, ted e dünis. Tuvots arkeologik jonons, das topäd zifik ädabinon us zu 2 200 yels büä. Mäniot penädik balid noma zifa duton lü jenots yelas 1365–1366, kels pebepenons in buk jenavik ''Zafar-name'' fa Sharaf ad-Din Ali Yazdi.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru «Древнее городище Шымкент»], Gitäd Törama, Kosädas Plödik e Dustoda Kreatik zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Nem == Nem zifa pakobon tradüto ko dilils vönik tel. Balid binon vöd liranik u sogdik: ''chim'', ''chem'' u ''chaman'', kel mögon sinifön taeli, grasi, medüli u topi florik. Dilik telid binon ''-kent'', ko sinif „zif“ u „seadöp“. Ma plän at, nem kanon sinifön „zif grünik“, „zif vü medüls“ u „zif florik“. Dilik ''-kent'' dabinon in noms zifas jenavik mödik Zänoda-Siyopa e sulüda Kasakäna, samo in [[Tojkent]], Mankent e Zharkent. In fonäts Rusänapükik tumyelas 19id e 20id fom '''Chimkent''' äpagebon. In 1914 zif pävotanemon ad '''Chernyayev''', demü general Rusänik Mikhail Chernyayev. In 1924 nem jenavik pägebon dönu. In 1992 fom calik Rusänapükik pävotükon ad '''Shymkent''', kel binon lüikün lü pron Kasakapükik. == Jenav == === Vönäd e Zänodatimäd === Topäd Shymkenta anuik päbelödon sis vönäd. Seväds arkeologik in zänod jenavik zifa äkömons ad kavam kulturik böso metras mödik. Keramats se kavamaleds donikün dutons lü tumyels 3id–2id bü timäd kobädik. At vedükon mögik ad sagön, das seadöp ädabinon is zu 2 200 yels büä.<ref name="archaeology"/> Glof seadöpa ätefon de topam ona in val fertilik nilü mons vesüdik [[Tian Shan]]a, su vegs vü oasis [[Maverannahr]]a, val [[Syr Darya]]a e topäds stepik. No fagik äseadon zif vönik Sayram, kel panemon Ispidjab in fonäts zänodatimädik e äbinon bal zänodas veütik [[Silkaveg Gletik]]a. Mäniot penädik balid Shymkenta tefon lü zugots militik reiganefa [[Timur]]. In ''Zafar-name'' fa Sharaf ad-Din Ali Yazdi, nem zifa pubon in pened jenotas yelas 1365–1366. In timädas difik, zif e topäds züik ädutons lü tats difik Zänoda-Siyopa. In prim tumyela 13id, Mongolans äkonkerons topädi. In timäd zänodik posik, Shymkent äbinon in dömäd nufäda Mogulistana, tata Timurida e reiganefas topik. Sis tumyel 16id jenav ona ätefon lü Khanän Kasakik. In tumyels 17id e 18id, sulüd Kasakäna äbinon suvo laigöp vü Kasakans e Dzungarans. Finü tumyel 18id e in laf balid tumyela 19id, Khanän Kokanäna e Emirän Buhara äleigons demü daleb kontrola zifas topäda. === Dis reig Kokanäna e Lampöräna Rusänik === Primü tumyel 19id, Shymkent ägolon dis reig Khanäna Kokanäna. Zuo in 1810, zif pävotükon ad tatop gümnik. Tatop Kokanänik äseadon su tul in zänod jenavik e äkontrolon vegis vü Tashkent, Türkistän e topäds nilü mons. In setul 1864, trups Rusänik äkoupon zifi. Pos kobükam ko Lampörän Rusänik, Chimkent ävedon zif zila in Provin Syr Darya, in Generalguverän Türkistänik. Konöm zifa ätefon de ted, käfod e magiv matanas länädik. Finü tumyel 19id, fabriks gretik balid äpubons in Chimkent. In yels 1880id, fabrik ad jafön santonin se plan ''Artemisia cina'' päbumon. Fabrik at äbinon födäd farmadustoda anuik zifa. Ma numedam valemik balid Lampöräna Rusänik in 1897, Chimkent äbinon zif tefik smalik, ab äglofon vifiko as zänod teda e käfoda. === Period Sovyätik === Pos stabikam reiga Sovyätik, zif äduton balido lü Republik Sovyätik Sogädanik Lönöfik Türkistänik, poso lü Republik Sovyätik Sogädanik Lönöfik Kasakik e lü Republik Sovyätik Sogädanik Kasakik. In 1924 nem Chimkent pägebon dönu. In 1932 zif ävedon cifazif adminik Provin Sulüdakasakänik nulik. Dü dustodükam, fabriks metalurga jönik, farmadustoda, fidastöma, leüla, glita e tekstila päbumons e pägretükons. Fabrik plumba Chimkenta e fabrik kimik-farmadustodik älabons veüti patik. Dü [[Volakrig telid|Tavatel Niverik Telid]], fabriks, situts e belödanef se topäds vesüdik Sovyätalefäna päseitovons lü Chimkent. Zif ävedon bal zänodas dustodik veütik pöfik. Fabriks ona äjafons plumbi, medikamis, võtis, tekstilis e fidastömis. In period pos tavat, Chimkent äglofon vifiko. Kvarters lödöpik nulik, fabriks mašinas e matanas bumavik, julöps, sanakälasituts e zänods kulivik päbumons. In yels 1980id, petrolirefinöp Shymkenta äprimön dunön. === Kasakän livätik === Pos deklär livätik Kasakäna, zif äjäfidon as zänod konömik cifik sulüda läna. In 1992 fom Rusänapükik noma pävotükon de Chimkent ad Shymkent. In 2014, mieds zifa pägretükons mu, kobü kobükam seadöpas e länedas ziläkas nilik. Sürfat Shymkenta ägretikon tio kilna e belödanef ämödikumon. 2018 yunul 19id, dub deker prezidana Kasakäna, Shymkent ägeton stadi zifa veüta republikik. Cifazif adminik Provin Sulüdakasakänik päseitovon lü [[Türkistän]], e provin pävotanemon Türkistänaprovine.<ref name="decree2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan «О некоторых вопросах административно-территориального устройства Республики Казахстан»], Löpad calik Prezidana Repübliga Kasakän, 2018 yunul 19id; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Stad republikik nulik päklüdon fa bumam nöpas, menodam resodas kaenavik, vegas, topädas dustodik e topädas pöblik. == Taledav == === Topam === Shymkent seadon in sulüd Kasakäna, su plen nilü mons vesüdik Tian Shana, nilü mied ko [[Lusbekän]]. Geilot zänoda zifa binon mö zu 506 metrs lovevatelik. Zif seadon pö köpan vegas jenavik e anuik Orenburg–Tashkent e Türkistän–Siberän. Vegs cifik, kels yumons zifi ko Tashkent, Taraz, Almaty, Türkistän e [[Samara]], golons da on.<ref name="development"/> Sürfat valik zifa binon mö zu 116 300 hektars, u 1 163 km².<ref name="development"/> === Flumeds e topäds natik === Flums Badam e Koshkarata flumons da zif. Sit Koshkarata yümätik binon ko flum Karasu e resod fonädas e kanalas. In topäd Shymkenta dabinons kanals cifik zül, kels labons lunoti valik mö zu 91 kilometrs.<ref name="development"/> Cödal grünik e läneds fonda fotik stata tegons zu 5 300 hektars. Vü topäds grünik cifik binons Tälod dendrologik penemöl ma Asanbay Askarov, Tälod Abay, Tälod Livätik, Tälod Zhaylaukol e tälods e gadäds pöblik votik. === Klimat === Klimat Shymkenta binon kontinentalik, tefik, hitik e sigik, ab mildikum ka in mödikum topädas nolüdik e zänodik Kasakäna. Nifüp binon kösömiko brefik ko timäds mödik de nifam. Hitüp binon lunik, mu hitik e sigik. Hitamod zänedik yanula binon mö zu −0,7 °C, e hitamod zänedik yulula mö zu +26,3 °C. Hitamod zänedik yelik binon zu +13 °C. Möd presipa yelik binon mö 570–580 mm. Dil gretikün presipas falon dü nifüp e florüp.<ref name="climate">[https://www.pogodaiklimat.ru/climate/38328.htm «Климат Шымкента»], Pogoda i klimat; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Zif labon düpis solik mödik. Vients sigik e difs gretik vü hitamods delik e neitik binons suvik dü timäds votama. == Dilam guverik == Shymkent labon stadi dilota guverik-teritorik patik nivoda balid. Dailädanef zifa binon masliat, e reiganef ledunälik binon akimat. Cif zifa binon akim, kel panemon ma noms Kasakäna. Sis 2023 setul, akim Shymkenta binon Gabit Syzdykbekov.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/32848 «Сыздыкбеков Габит Абдимажитович»], Akimat zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Zif padilon ad ziläks guverik lul:<ref name="development"/> {| class="wikitable sortable" ! Ziläk ! Topam e patäds |- | '''[[Ziläk Abay (Shymkent)|Abay]]''' | Dil vesüdik e sulüda-vesüdik zifa; ninädon topädis lödöpik gretik e länedis dustodik. |- | '''[[Ziläk Al-Farabi (Shymkent)|Al-Farabi]]''' | Dil zänodik, jenavik, guverik e tedik Shymkenta. |- | '''[[Ziläk Enbekshi (Shymkent)|Enbekshi]]''' | Dils lofüdik e sulüda-lofüdik zifa; ninädons topädis dustodik e lödöpik gretik. |- | '''[[Ziläk Karatau (Shymkent)|Karatau]]''' | Dil nolüdik zifa e topäds pekobüköl dü gretükam miedas zifa. |- | '''[[Ziläk Turan (Shymkent)|Turan]]''' | Kvarters lödöpik nulik in dils vesüdik e nolüda-vesüdik zifa. |} == Belödanef == Shymkent binon bal zifas glofikün Kasakäna. Glof belödanefa sekon se glof natik, migam ninik, menod konöma e gretükam miedas guverik. In 2018 yunul, päsevükon caliko, das zif äreikon belödanis balion. 2026 yunul 1id, Shymkent älabon belödanis 1 308 120.<ref name="stat2026"/> Vü yanul e mayul 2026, glof natik äbinon mö 8 287 mens: 10 261 äpemotons e 1 974 ädeidons. Balans migama äbinon positifik e äreikon 5 783 mens.<ref name="stat2026"/> Densit belödanefa binon mö zu 1 125 mens a km². Belödanef no pakosömükon leigiko in topäd valik. Ziläks zänodik e kvarters lödöpik gretik binons densikün. Topäds perifik, kels päkobükons poso, dakipons patis bumoda vilagik e domas negeilik. === Kobäd netik === Shymkent binon zif multinätik. Dilot gretikün belödanefa binon Kasakans. Lusbekänans fomons sogeti jenavik gretik. Rusänans, Azerbayjanans, Tatarans, Koreänans, Türkänians, Lukrayänans, Tajikans, Kurdans e dailädans netas votik i lifons in zif. Ma nunods calik de prim 2023, grups netik gretikün äbinons sököl:<ref name="ethnicity">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/spreadsheets/ «Динамические таблицы по населению города Шымкента»], Bürod Nünodas Netik Läna Kasakän; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> {| class="wikitable sortable" ! Netät ! Dilot belödanefa, % |- | Kasakans | 70,90 |- | Lusbekänans | 15,88 |- | Rusänans | 6,31 |- | Azerbayjanans | 1,87 |- | Tatarans | 0,96 |- | Votikans | 4,08 |} Pük stata binon [[Kasakapük]]. Ma Konstitud Kasakäna, [[Rusänapük]] pagebon caliko kobü Kasakapük in situts stata e gitäds reiga topik. [[Lusbekänapük]] pagebon i vidiko in kosäd aldelik. == Konöm == Shymkent binon bal zänodas dustodik e tedik cifik Kasakäna. Dustod jafik, bumam, ted ninik, veig e dünams labons veüti gretik in konöm zifa. Vü yanul e mäzul 2026, prod züetik grodik zifa äbinon mö zu 1,352 bilions tengas. Glof veratik leigodü period otik yela büik äbinon 8,9 %. Dünams äfomons 61,6 % proda züetik, e jafam bonedas 30,1 %.<ref name="stat2026"/> Vü yanul e yunul 2026:<ref name="stat2026"/> * prod dustodik äreikon 817,5 miliards tengas e äglofon 11 %; * prod dustoda jafik äglofon 9,6 %; * völad vobas bumavik äreikon 136,3 miliards tengas; * nöps labü sürfat 558,6 mil m² pägevons ad geb; * ted smalilo äreikon 628,5 miliards tengas; * ted mödilo älovegolon 1,35 bilions tengas; * prod länädik grodik in topäd zifa äbinon 29,1 miliards tengas. == Dustod == Dils dustodik cifik binons: * petrolirefinam e petrolakim; * farmadustod; * dustod fidik e leülik; * fabrikam drinotas; * dustod leigik e tekstilik; * mašinifabrikam e metalavob; * fabrikam simänta, glada e matanas bumavik votik. Bal de febäds gretikün binon Petrolirefinöp Shymkenta, kel padugon fa kompan PetroKazakhstan Oil Products. Refinöp binon bal refinöpas petrolik cifik kil Kasakäna. Farmadustod padailon fa fabrik Khimpharm — SANTO - Member of Polpharma Group. Jenav febäda at primon me fabrik santonina pestaböl finü tumyel 19id. In zif dunons Topäd Konömik Patik „Ontustik“, topäds dustodik „Tassay“, „Badam“, „Ordabasy“, „Zhuldyz“ e topäds jafik votik. Zänod veiga e lotidama, kel binon fomöl ad ted ninik e ted ko tats Zänoda-Siyopa, menodon i. === Febädam e ted == Shymkent ädunon tradüto as bal zänodas tedik cifik sulüda Kasakäna. In zif dabinons makets, tedadoms, zänods gretik teda e muama, zänods teda mödik, restorans e febäds fidama pöblik votik. 2026 yulul 1id, pösods nomik plu 29 000 äpenumons in zif. Sür 25 000 onas ädunons. Mödikum gretik äbinon febäds smalik.<ref name="stat2026"/> == Veig == Shymkent binon nud veigik veütik Kasakäna. Vegs toodik e trenavegs, kels yumons Kasakäni ko Lusbekän, [[Kirgidän]], [[Rusän]] e tats votik topäda, golons da zif. === Vegam toodik === Vegs sököl golons da Shymkent: * Tojkent–Shymkent–Taraz–Almaty; * Tojkent–Shymkent–Türkistän–Kyzylorda–Samara; * Shymkent–Saryagash; * Shymkent–Lenger; * Shymkent–Sayram. Resod vegas zifik gretikon vifiko kobü kvarters lödöpik nulik. Veig pöblik padunon cifiko me sütobs. Fided veiga kanon papelon me veigakads e modams leäktronik votik. === Trenaveg === Trenavegastajon Shymkent seadon su trenaveg, kel yumon Tojkent, Arys, Taraz e Almaty. Trens tävikanik fagik e trens fledik golons da zif. Nud trenavegik Arys I seadon vesü Shymkent e givon yümis lü vegs Türkistän, Kyzylorda e topäds nolüdik Kasakäna. === Flitam === Lutapof bevünetik Shymkenta dünon flitis ninänik e bevünetik. Flits regik yumons zifi ko Astana, Almaty, Aktau, Atyrau e zifs votik Kasakäna, e ko desins mödik in läns votik. Shymkent binon glöp cifik kompan flitik Kasakänik SCAT Airlines.<ref name="scat">[https://www.scat.kz/ru/contacts/ «Контакты авиакомпании SCAT»], SCAT Airlines; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Dugäl e nolav == Shymkent binon bal zänodas dugälik cifik sulüda Kasakäna. Juls pöblik e privatik, kollegs, zänods dugäla calik e situts dugäla geilik dunons in zif. Vü niveräns cifik binons: * Niverän Sulüdakasakänik M. O. Auezov; * Kadem Sulüdakasakänik Medinavik; * Niverän Miras; * Niverän Shymkenta; * Niverän Nulik Zänoda-Siyopik. Niverän Sulüdakasakänik M. O. Auezov dugälon kaenavans in kaenav, kim, bumav, länäd, konömav, nünav, nolavs menik e pedagög. Kadem Sulüdakasakänik Medinavik patikon ad dugäl dokanas, farmananas e vobanas votik sanakäla. Organisations nolavik, situts planama, laboröpans febädas dustodik e deilods Zänoda Nätik Vestigama dunons in zif. == Sanakäl == Sit sanakäla Shymkenta ninädon malädanöpis e klinikis zifik, zänodis motama e diagnostiga, situtis medinik cilas, zänodis kankra, ladamaläda e maläda nüfeik, e stajonis yufüla spidik. Zif dünon as zänod medinik gretik pro belödanef sulüda Kasakäna. Kobü organisations pöblik, kliniks privatik mödik, zänods tutamedina e laboröps medinik dunons. Patam farmadustodik zifa pänufon fa fabriks, niveräns e sit dugäla vobanas farmadustodik. == Kuliv == Shymkent binon zänod veütik kuliva Kasakik e multinätik. Teaters, musäums, bukastöps, galeds, konsärtazäls e kobädams lekanik dabinons in zif. Situts teaterik cifik binons: * Teater Kademik Kasakik Drama penemöl ma Zhumat Shanin; * Teater Rusänik Drama; * Teater Opera e Balleta; * Teater Zifik Püpas e Yunanefas; * Teater Lusbekänik Drama. Vü musäums binons: * Musäum Jenava e Netavoga; * Musäum Pöfas Represa Bolitik; * Musäum Jönadas Logik; * Musäum Kösömas e Zelemonas; * Musäum kompleseda arkeologik „Shymkala“. In 2020, Shymkent älabon stadi cifazifa kulivik Limanefa Tats Livätika. == Logöföts e töram == Bal logöföta cifik binon komplesed jenavik e kulivik „Shymkala“, pejaföl su topäd seadöpa vönik e sitadela Kokanänik. Komplesed ninädon gümükamis päbumöl dönu, topis seväda arkeologik, topädis musäumik e platöfis logama panoramik.<ref name="archaeology"/> Vü topäds sevädik votik binons: * Märem Ordabasy; * Monum „Zher-Ana“; * Tälod Livätik; * Monum Baydibek Bi; * Tälod Abay; * Tälod Dendrologik penemöl ma Asanbay Askarov; * Nimagad Shymkenta; * Güdal Glorik; * Memiöp pöfas represama bolitik; * Fonäds e promenöp ve flum Koshkarata; * Mäskits, glügs ritodaxänik e bums jenavik. Shymkent pagebon as primöp zugotas lü Sayram, Tälod Netik Sayram-Ugam, Kiped Natik Aksu-Zhabagly, Türkistän, Otrar e topäds jenavik e natik votik sulüda Kasakäna. Zänod nünama törik e resodatoped törik calik dunons in zif.<ref name="visit">[https://visit-shymkent.com/ Resodatoped törik calik Shymkenta], Zänod Nünama Törik Visit Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Bumav e zifaplanam == Bumod Shymkenta kobon stuki jenavik zifa, kvarteris lödöpik Sovyätik e kvarteris nulik bumas geilik. Zänod jenavik äfomon zü sitadel, maket vönik e flums Koshkarata e Karasu. Dü period Sovyätik, ziläks dustodik gretik, mikroziläks ko bums flumanik, bums guverik, teaters e paleds kulivik päbumons. Pos gretükam miedas zifa in 2014, bumam nöpas cifik äspandon lü ziläks nolüdik, vesüdik e nolüda-vesüdik. Topäds guverik, tedik e lödöpik nulik fomons, keninükamü ziläk Turan e mikroziläks Shymcity, Bozaryk, Tassay e votiks. Zeils cifik zifaplanama binons menodam vegas, veiga pöblik, resodas kaenavik, vatiprovedama, kanala drenik, topädas grünik e bumodas sogik. == Spot == Spots suvükün binons futaglöp, bok, leig, pezaliftam, gimnastig, saikulam, tennis e svimam. Klub futaglöpik cifik zifa binon FC „Ordabasy“, kel pledon in Liga Balid Kasakäna. In 2023 klub ävedon balido tävadan Kasakäna. Klub futaglöpik vomik BIIK-Shymkent ävikodon suvo tävodi Kasakäna e ädailon läni in mätas klubik Läröpa. Vü situts spotik cifik binons: * Stadian penemöl ma Kazhymukan Munaitpasov; * komplesed lonäda; * paled spota; * zänod tennisa; * svimadams; * juls spotik patik e basöps trenama. Shymkent binon motöp e trenöp tävadas Limpüdik e tävadas volik e Siyopik in bok, pezaliftam, leig e spots votik. == Nünamakanädem == Kanals televidik e radioik topädik, gaseds e nünamakanädems leäktronik in Kasakapük, Rusänapük e Lusbekänapük dunons in zif. Nünamakanädems topik nünons dö vob gitädas zifik, konöm, lif sogik, kuliv e spot. Penedots resodik, nünamastajons e resursets numatädik calik situtas zifik menodons. == Säkeds züamöpik == Säkeds züamöpik cifik binons miotam lofa dub mobs e fabriks, dränan su vatastoks, kumam diletas e smalükam topädas grünik sekü bumam vifädik. Ad gudükön situati züamöpik, padunons gasükam sektora privatik, nulükam fabriks, nulükam veiga pöblik, bumam dönu kanalas e flumas, bumam situtas vataclinama, planam bimas e gretükam cödala grünik. Kiped sita fonädas Koshkarata e Karasu, jelam täloda dendrologik e menodam koridoras grünik nen rofüd vü ziläks zifa labons veüti patik. == Logolös i == * [[Zifs in Kasakän]] * [[Züamöp zifik Shymkenta]] * [[Jenav Kasakäna]] == Noets == <references /> == Literat == * Bartold, V. V. ''Vobots. Volum III: Vobots dö taledav jenavik''. Moskva: Nauka, 1965. * ''Jenav SSR Kasakik de tims vönikün jü dels obsik''. Alma-Ata: Nauka. * ''Kobäd monumas jenava e kuliva Kasakäna: Provin Sulüdakasakänik''. Almaty. * Baypakov, K. M. ''Zifs zänodatimädik Kasakäna su Silkaveg Gletik''. Almaty. * ''Matans vestigas arkeologik seadöpa Shymkent''. Shymkent. == Yüms plödik == * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Löpad calik Akimata zifa Shymkent] * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Nünods calik Shymkenta] * [https://visit-shymkent.com/ Resodatoped törik calik Visit Shymkent] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ru/about/ Resodatoped nüvodama Shymkenta] [[Klad:Zifs]] [[Klad:Kasakän]] [[Klad:Zifs in Kasakän]] n6j9a0obyermtsa15lzlzgqrazqii2z 3341061 3341060 2026-07-25T16:18:00Z Vyacheslav Nasretdinov 2301 /* = Febädam e ted */ 3341061 wikitext text/x-wiki {{Zifataib | kaed = [[Ragiv:Shymkent in Kazakhstan.svg|250px]] | län = [[Kasakän]] | tat = | provin = | ziläk = | komot = | koordinats = 42°19′ N, 69°36′ L | nem = Шымкент | fün = timäd b.ä. 3id–2id; mäniot penädik balid: 1365–1366 | sifal = [[Gabit Syzdykbekov]] (akim) | belödans = 1 308 120<ref name="stat2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ «Город Шымкент. Краткие итоги социально-экономического развития региона»], Bürod Nünodas Netik Läna Kasakän; lülogam: 2026 yulul 23id.</ref> | sürfat = 1 163 km² | timatopäd = UTC+5 | potakot = 160000 | foyümot_tel = +7 7252 | resodatoped = [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent gov.kz] | magod = [[Ragiv:Aerial View of Shymkent.jpg|300px]] | commonscat = Shymkent }} '''Shymkent''' (''Kasakapüko:'' '''Шымкент'''; jü 1992 fom '''Chimkent''' äpagebon suvüno in [[Rusänapük]]) binon zif in sulüd [[Kasakän]]a. Binon bal zifas kil labü stad republikik in län, kobü [[Astana]] e [[Almaty]]. Ma dilam guverik, zif no duton lü Türkistänaprovine, kel seadon zü oni. 2026 yunul 1id, Shymkent älabon belödanis 1 308 120, e äbinon zif pöpagikün kilid Kasakäna, pos Almaty e Astana.<ref name="stat2026"/> Sürfat zifa binon mö 1 163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru «План развития города Шымкента»], Reiganef zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Shymkent binon bal zänodas veütik dustoda, teda, veiga, dugäla e kuliva in sulüd Kasakäna. Zif seadon su vegs jenavik vü [[Zänoda-Siyop]], sulüd Kasakäna e stepeds Lärasia. Konöm anuik ninädon petrolirefinami, farmadustodi, dustodis fidik e tekstilik, mašinifabrikami, fabrikami matanas bumavik, ted e dünis. Tuvots arkeologik jonons, das topäd zifik ädabinon us zu 2 200 yels büä. Mäniot penädik balid noma zifa duton lü jenots yelas 1365–1366, kels pebepenons in buk jenavik ''Zafar-name'' fa Sharaf ad-Din Ali Yazdi.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru «Древнее городище Шымкент»], Gitäd Törama, Kosädas Plödik e Dustoda Kreatik zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Nem == Nem zifa pakobon tradüto ko dilils vönik tel. Balid binon vöd liranik u sogdik: ''chim'', ''chem'' u ''chaman'', kel mögon sinifön taeli, grasi, medüli u topi florik. Dilik telid binon ''-kent'', ko sinif „zif“ u „seadöp“. Ma plän at, nem kanon sinifön „zif grünik“, „zif vü medüls“ u „zif florik“. Dilik ''-kent'' dabinon in noms zifas jenavik mödik Zänoda-Siyopa e sulüda Kasakäna, samo in [[Tojkent]], Mankent e Zharkent. In fonäts Rusänapükik tumyelas 19id e 20id fom '''Chimkent''' äpagebon. In 1914 zif pävotanemon ad '''Chernyayev''', demü general Rusänik Mikhail Chernyayev. In 1924 nem jenavik pägebon dönu. In 1992 fom calik Rusänapükik pävotükon ad '''Shymkent''', kel binon lüikün lü pron Kasakapükik. == Jenav == === Vönäd e Zänodatimäd === Topäd Shymkenta anuik päbelödon sis vönäd. Seväds arkeologik in zänod jenavik zifa äkömons ad kavam kulturik böso metras mödik. Keramats se kavamaleds donikün dutons lü tumyels 3id–2id bü timäd kobädik. At vedükon mögik ad sagön, das seadöp ädabinon is zu 2 200 yels büä.<ref name="archaeology"/> Glof seadöpa ätefon de topam ona in val fertilik nilü mons vesüdik [[Tian Shan]]a, su vegs vü oasis [[Maverannahr]]a, val [[Syr Darya]]a e topäds stepik. No fagik äseadon zif vönik Sayram, kel panemon Ispidjab in fonäts zänodatimädik e äbinon bal zänodas veütik [[Silkaveg Gletik]]a. Mäniot penädik balid Shymkenta tefon lü zugots militik reiganefa [[Timur]]. In ''Zafar-name'' fa Sharaf ad-Din Ali Yazdi, nem zifa pubon in pened jenotas yelas 1365–1366. In timädas difik, zif e topäds züik ädutons lü tats difik Zänoda-Siyopa. In prim tumyela 13id, Mongolans äkonkerons topädi. In timäd zänodik posik, Shymkent äbinon in dömäd nufäda Mogulistana, tata Timurida e reiganefas topik. Sis tumyel 16id jenav ona ätefon lü Khanän Kasakik. In tumyels 17id e 18id, sulüd Kasakäna äbinon suvo laigöp vü Kasakans e Dzungarans. Finü tumyel 18id e in laf balid tumyela 19id, Khanän Kokanäna e Emirän Buhara äleigons demü daleb kontrola zifas topäda. === Dis reig Kokanäna e Lampöräna Rusänik === Primü tumyel 19id, Shymkent ägolon dis reig Khanäna Kokanäna. Zuo in 1810, zif pävotükon ad tatop gümnik. Tatop Kokanänik äseadon su tul in zänod jenavik e äkontrolon vegis vü Tashkent, Türkistän e topäds nilü mons. In setul 1864, trups Rusänik äkoupon zifi. Pos kobükam ko Lampörän Rusänik, Chimkent ävedon zif zila in Provin Syr Darya, in Generalguverän Türkistänik. Konöm zifa ätefon de ted, käfod e magiv matanas länädik. Finü tumyel 19id, fabriks gretik balid äpubons in Chimkent. In yels 1880id, fabrik ad jafön santonin se plan ''Artemisia cina'' päbumon. Fabrik at äbinon födäd farmadustoda anuik zifa. Ma numedam valemik balid Lampöräna Rusänik in 1897, Chimkent äbinon zif tefik smalik, ab äglofon vifiko as zänod teda e käfoda. === Period Sovyätik === Pos stabikam reiga Sovyätik, zif äduton balido lü Republik Sovyätik Sogädanik Lönöfik Türkistänik, poso lü Republik Sovyätik Sogädanik Lönöfik Kasakik e lü Republik Sovyätik Sogädanik Kasakik. In 1924 nem Chimkent pägebon dönu. In 1932 zif ävedon cifazif adminik Provin Sulüdakasakänik nulik. Dü dustodükam, fabriks metalurga jönik, farmadustoda, fidastöma, leüla, glita e tekstila päbumons e pägretükons. Fabrik plumba Chimkenta e fabrik kimik-farmadustodik älabons veüti patik. Dü [[Volakrig telid|Tavatel Niverik Telid]], fabriks, situts e belödanef se topäds vesüdik Sovyätalefäna päseitovons lü Chimkent. Zif ävedon bal zänodas dustodik veütik pöfik. Fabriks ona äjafons plumbi, medikamis, võtis, tekstilis e fidastömis. In period pos tavat, Chimkent äglofon vifiko. Kvarters lödöpik nulik, fabriks mašinas e matanas bumavik, julöps, sanakälasituts e zänods kulivik päbumons. In yels 1980id, petrolirefinöp Shymkenta äprimön dunön. === Kasakän livätik === Pos deklär livätik Kasakäna, zif äjäfidon as zänod konömik cifik sulüda läna. In 1992 fom Rusänapükik noma pävotükon de Chimkent ad Shymkent. In 2014, mieds zifa pägretükons mu, kobü kobükam seadöpas e länedas ziläkas nilik. Sürfat Shymkenta ägretikon tio kilna e belödanef ämödikumon. 2018 yunul 19id, dub deker prezidana Kasakäna, Shymkent ägeton stadi zifa veüta republikik. Cifazif adminik Provin Sulüdakasakänik päseitovon lü [[Türkistän]], e provin pävotanemon Türkistänaprovine.<ref name="decree2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan «О некоторых вопросах административно-территориального устройства Республики Казахстан»], Löpad calik Prezidana Repübliga Kasakän, 2018 yunul 19id; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Stad republikik nulik päklüdon fa bumam nöpas, menodam resodas kaenavik, vegas, topädas dustodik e topädas pöblik. == Taledav == === Topam === Shymkent seadon in sulüd Kasakäna, su plen nilü mons vesüdik Tian Shana, nilü mied ko [[Lusbekän]]. Geilot zänoda zifa binon mö zu 506 metrs lovevatelik. Zif seadon pö köpan vegas jenavik e anuik Orenburg–Tashkent e Türkistän–Siberän. Vegs cifik, kels yumons zifi ko Tashkent, Taraz, Almaty, Türkistän e [[Samara]], golons da on.<ref name="development"/> Sürfat valik zifa binon mö zu 116 300 hektars, u 1 163 km².<ref name="development"/> === Flumeds e topäds natik === Flums Badam e Koshkarata flumons da zif. Sit Koshkarata yümätik binon ko flum Karasu e resod fonädas e kanalas. In topäd Shymkenta dabinons kanals cifik zül, kels labons lunoti valik mö zu 91 kilometrs.<ref name="development"/> Cödal grünik e läneds fonda fotik stata tegons zu 5 300 hektars. Vü topäds grünik cifik binons Tälod dendrologik penemöl ma Asanbay Askarov, Tälod Abay, Tälod Livätik, Tälod Zhaylaukol e tälods e gadäds pöblik votik. === Klimat === Klimat Shymkenta binon kontinentalik, tefik, hitik e sigik, ab mildikum ka in mödikum topädas nolüdik e zänodik Kasakäna. Nifüp binon kösömiko brefik ko timäds mödik de nifam. Hitüp binon lunik, mu hitik e sigik. Hitamod zänedik yanula binon mö zu −0,7 °C, e hitamod zänedik yulula mö zu +26,3 °C. Hitamod zänedik yelik binon zu +13 °C. Möd presipa yelik binon mö 570–580 mm. Dil gretikün presipas falon dü nifüp e florüp.<ref name="climate">[https://www.pogodaiklimat.ru/climate/38328.htm «Климат Шымкента»], Pogoda i klimat; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Zif labon düpis solik mödik. Vients sigik e difs gretik vü hitamods delik e neitik binons suvik dü timäds votama. == Dilam guverik == Shymkent labon stadi dilota guverik-teritorik patik nivoda balid. Dailädanef zifa binon masliat, e reiganef ledunälik binon akimat. Cif zifa binon akim, kel panemon ma noms Kasakäna. Sis 2023 setul, akim Shymkenta binon Gabit Syzdykbekov.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/32848 «Сыздыкбеков Габит Абдимажитович»], Akimat zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Zif padilon ad ziläks guverik lul:<ref name="development"/> {| class="wikitable sortable" ! Ziläk ! Topam e patäds |- | '''[[Ziläk Abay (Shymkent)|Abay]]''' | Dil vesüdik e sulüda-vesüdik zifa; ninädon topädis lödöpik gretik e länedis dustodik. |- | '''[[Ziläk Al-Farabi (Shymkent)|Al-Farabi]]''' | Dil zänodik, jenavik, guverik e tedik Shymkenta. |- | '''[[Ziläk Enbekshi (Shymkent)|Enbekshi]]''' | Dils lofüdik e sulüda-lofüdik zifa; ninädons topädis dustodik e lödöpik gretik. |- | '''[[Ziläk Karatau (Shymkent)|Karatau]]''' | Dil nolüdik zifa e topäds pekobüköl dü gretükam miedas zifa. |- | '''[[Ziläk Turan (Shymkent)|Turan]]''' | Kvarters lödöpik nulik in dils vesüdik e nolüda-vesüdik zifa. |} == Belödanef == Shymkent binon bal zifas glofikün Kasakäna. Glof belödanefa sekon se glof natik, migam ninik, menod konöma e gretükam miedas guverik. In 2018 yunul, päsevükon caliko, das zif äreikon belödanis balion. 2026 yunul 1id, Shymkent älabon belödanis 1 308 120.<ref name="stat2026"/> Vü yanul e mayul 2026, glof natik äbinon mö 8 287 mens: 10 261 äpemotons e 1 974 ädeidons. Balans migama äbinon positifik e äreikon 5 783 mens.<ref name="stat2026"/> Densit belödanefa binon mö zu 1 125 mens a km². Belödanef no pakosömükon leigiko in topäd valik. Ziläks zänodik e kvarters lödöpik gretik binons densikün. Topäds perifik, kels päkobükons poso, dakipons patis bumoda vilagik e domas negeilik. === Kobäd netik === Shymkent binon zif multinätik. Dilot gretikün belödanefa binon Kasakans. Lusbekänans fomons sogeti jenavik gretik. Rusänans, Azerbayjanans, Tatarans, Koreänans, Türkänians, Lukrayänans, Tajikans, Kurdans e dailädans netas votik i lifons in zif. Ma nunods calik de prim 2023, grups netik gretikün äbinons sököl:<ref name="ethnicity">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/spreadsheets/ «Динамические таблицы по населению города Шымкента»], Bürod Nünodas Netik Läna Kasakän; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> {| class="wikitable sortable" ! Netät ! Dilot belödanefa, % |- | Kasakans | 70,90 |- | Lusbekänans | 15,88 |- | Rusänans | 6,31 |- | Azerbayjanans | 1,87 |- | Tatarans | 0,96 |- | Votikans | 4,08 |} Pük stata binon [[Kasakapük]]. Ma Konstitud Kasakäna, [[Rusänapük]] pagebon caliko kobü Kasakapük in situts stata e gitäds reiga topik. [[Lusbekänapük]] pagebon i vidiko in kosäd aldelik. == Konöm == Shymkent binon bal zänodas dustodik e tedik cifik Kasakäna. Dustod jafik, bumam, ted ninik, veig e dünams labons veüti gretik in konöm zifa. Vü yanul e mäzul 2026, prod züetik grodik zifa äbinon mö zu 1,352 bilions tengas. Glof veratik leigodü period otik yela büik äbinon 8,9 %. Dünams äfomons 61,6 % proda züetik, e jafam bonedas 30,1 %.<ref name="stat2026"/> Vü yanul e yunul 2026:<ref name="stat2026"/> * prod dustodik äreikon 817,5 miliards tengas e äglofon 11 %; * prod dustoda jafik äglofon 9,6 %; * völad vobas bumavik äreikon 136,3 miliards tengas; * nöps labü sürfat 558,6 mil m² pägevons ad geb; * ted smalilo äreikon 628,5 miliards tengas; * ted mödilo älovegolon 1,35 bilions tengas; * prod länädik grodik in topäd zifa äbinon 29,1 miliards tengas. == Dustod == Dils dustodik cifik binons: * petrolirefinam e petrolakim; * farmadustod; * dustod fidik e leülik; * fabrikam drinotas; * dustod leigik e tekstilik; * mašinifabrikam e metalavob; * fabrikam simänta, glada e matanas bumavik votik. Bal de febäds gretikün binon Petrolirefinöp Shymkenta, kel padugon fa kompan PetroKazakhstan Oil Products. Refinöp binon bal refinöpas petrolik cifik kil Kasakäna. Farmadustod padailon fa fabrik Khimpharm — SANTO - Member of Polpharma Group. Jenav febäda at primon me fabrik santonina pestaböl finü tumyel 19id. In zif dunons Topäd Konömik Patik „Ontustik“, topäds dustodik „Tassay“, „Badam“, „Ordabasy“, „Zhuldyz“ e topäds jafik votik. Zänod veiga e lotidama, kel binon fomöl ad ted ninik e ted ko tats Zänoda-Siyopa, menodon i. == Febädam e ted == Shymkent ädunon tradüto as bal zänodas tedik cifik sulüda Kasakäna. In zif dabinons makets, tedadoms, zänods gretik teda e muama, zänods teda mödik, restorans e febäds fidama pöblik votik. 2026 yulul 1id, pösods nomik plu 29 000 äpenumons in zif. Sür 25 000 onas ädunons. Mödikum gretik äbinon febäds smalik.<ref name="stat2026"/> == Veig == Shymkent binon nud veigik veütik Kasakäna. Vegs toodik e trenavegs, kels yumons Kasakäni ko Lusbekän, [[Kirgidän]], [[Rusän]] e tats votik topäda, golons da zif. === Vegam toodik === Vegs sököl golons da Shymkent: * Tojkent–Shymkent–Taraz–Almaty; * Tojkent–Shymkent–Türkistän–Kyzylorda–Samara; * Shymkent–Saryagash; * Shymkent–Lenger; * Shymkent–Sayram. Resod vegas zifik gretikon vifiko kobü kvarters lödöpik nulik. Veig pöblik padunon cifiko me sütobs. Fided veiga kanon papelon me veigakads e modams leäktronik votik. === Trenaveg === Trenavegastajon Shymkent seadon su trenaveg, kel yumon Tojkent, Arys, Taraz e Almaty. Trens tävikanik fagik e trens fledik golons da zif. Nud trenavegik Arys I seadon vesü Shymkent e givon yümis lü vegs Türkistän, Kyzylorda e topäds nolüdik Kasakäna. === Flitam === Lutapof bevünetik Shymkenta dünon flitis ninänik e bevünetik. Flits regik yumons zifi ko Astana, Almaty, Aktau, Atyrau e zifs votik Kasakäna, e ko desins mödik in läns votik. Shymkent binon glöp cifik kompan flitik Kasakänik SCAT Airlines.<ref name="scat">[https://www.scat.kz/ru/contacts/ «Контакты авиакомпании SCAT»], SCAT Airlines; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Dugäl e nolav == Shymkent binon bal zänodas dugälik cifik sulüda Kasakäna. Juls pöblik e privatik, kollegs, zänods dugäla calik e situts dugäla geilik dunons in zif. Vü niveräns cifik binons: * Niverän Sulüdakasakänik M. O. Auezov; * Kadem Sulüdakasakänik Medinavik; * Niverän Miras; * Niverän Shymkenta; * Niverän Nulik Zänoda-Siyopik. Niverän Sulüdakasakänik M. O. Auezov dugälon kaenavans in kaenav, kim, bumav, länäd, konömav, nünav, nolavs menik e pedagög. Kadem Sulüdakasakänik Medinavik patikon ad dugäl dokanas, farmananas e vobanas votik sanakäla. Organisations nolavik, situts planama, laboröpans febädas dustodik e deilods Zänoda Nätik Vestigama dunons in zif. == Sanakäl == Sit sanakäla Shymkenta ninädon malädanöpis e klinikis zifik, zänodis motama e diagnostiga, situtis medinik cilas, zänodis kankra, ladamaläda e maläda nüfeik, e stajonis yufüla spidik. Zif dünon as zänod medinik gretik pro belödanef sulüda Kasakäna. Kobü organisations pöblik, kliniks privatik mödik, zänods tutamedina e laboröps medinik dunons. Patam farmadustodik zifa pänufon fa fabriks, niveräns e sit dugäla vobanas farmadustodik. == Kuliv == Shymkent binon zänod veütik kuliva Kasakik e multinätik. Teaters, musäums, bukastöps, galeds, konsärtazäls e kobädams lekanik dabinons in zif. Situts teaterik cifik binons: * Teater Kademik Kasakik Drama penemöl ma Zhumat Shanin; * Teater Rusänik Drama; * Teater Opera e Balleta; * Teater Zifik Püpas e Yunanefas; * Teater Lusbekänik Drama. Vü musäums binons: * Musäum Jenava e Netavoga; * Musäum Pöfas Represa Bolitik; * Musäum Jönadas Logik; * Musäum Kösömas e Zelemonas; * Musäum kompleseda arkeologik „Shymkala“. In 2020, Shymkent älabon stadi cifazifa kulivik Limanefa Tats Livätika. == Logöföts e töram == Bal logöföta cifik binon komplesed jenavik e kulivik „Shymkala“, pejaföl su topäd seadöpa vönik e sitadela Kokanänik. Komplesed ninädon gümükamis päbumöl dönu, topis seväda arkeologik, topädis musäumik e platöfis logama panoramik.<ref name="archaeology"/> Vü topäds sevädik votik binons: * Märem Ordabasy; * Monum „Zher-Ana“; * Tälod Livätik; * Monum Baydibek Bi; * Tälod Abay; * Tälod Dendrologik penemöl ma Asanbay Askarov; * Nimagad Shymkenta; * Güdal Glorik; * Memiöp pöfas represama bolitik; * Fonäds e promenöp ve flum Koshkarata; * Mäskits, glügs ritodaxänik e bums jenavik. Shymkent pagebon as primöp zugotas lü Sayram, Tälod Netik Sayram-Ugam, Kiped Natik Aksu-Zhabagly, Türkistän, Otrar e topäds jenavik e natik votik sulüda Kasakäna. Zänod nünama törik e resodatoped törik calik dunons in zif.<ref name="visit">[https://visit-shymkent.com/ Resodatoped törik calik Shymkenta], Zänod Nünama Törik Visit Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Bumav e zifaplanam == Bumod Shymkenta kobon stuki jenavik zifa, kvarteris lödöpik Sovyätik e kvarteris nulik bumas geilik. Zänod jenavik äfomon zü sitadel, maket vönik e flums Koshkarata e Karasu. Dü period Sovyätik, ziläks dustodik gretik, mikroziläks ko bums flumanik, bums guverik, teaters e paleds kulivik päbumons. Pos gretükam miedas zifa in 2014, bumam nöpas cifik äspandon lü ziläks nolüdik, vesüdik e nolüda-vesüdik. Topäds guverik, tedik e lödöpik nulik fomons, keninükamü ziläk Turan e mikroziläks Shymcity, Bozaryk, Tassay e votiks. Zeils cifik zifaplanama binons menodam vegas, veiga pöblik, resodas kaenavik, vatiprovedama, kanala drenik, topädas grünik e bumodas sogik. == Spot == Spots suvükün binons futaglöp, bok, leig, pezaliftam, gimnastig, saikulam, tennis e svimam. Klub futaglöpik cifik zifa binon FC „Ordabasy“, kel pledon in Liga Balid Kasakäna. In 2023 klub ävedon balido tävadan Kasakäna. Klub futaglöpik vomik BIIK-Shymkent ävikodon suvo tävodi Kasakäna e ädailon läni in mätas klubik Läröpa. Vü situts spotik cifik binons: * Stadian penemöl ma Kazhymukan Munaitpasov; * komplesed lonäda; * paled spota; * zänod tennisa; * svimadams; * juls spotik patik e basöps trenama. Shymkent binon motöp e trenöp tävadas Limpüdik e tävadas volik e Siyopik in bok, pezaliftam, leig e spots votik. == Nünamakanädem == Kanals televidik e radioik topädik, gaseds e nünamakanädems leäktronik in Kasakapük, Rusänapük e Lusbekänapük dunons in zif. Nünamakanädems topik nünons dö vob gitädas zifik, konöm, lif sogik, kuliv e spot. Penedots resodik, nünamastajons e resursets numatädik calik situtas zifik menodons. == Säkeds züamöpik == Säkeds züamöpik cifik binons miotam lofa dub mobs e fabriks, dränan su vatastoks, kumam diletas e smalükam topädas grünik sekü bumam vifädik. Ad gudükön situati züamöpik, padunons gasükam sektora privatik, nulükam fabriks, nulükam veiga pöblik, bumam dönu kanalas e flumas, bumam situtas vataclinama, planam bimas e gretükam cödala grünik. Kiped sita fonädas Koshkarata e Karasu, jelam täloda dendrologik e menodam koridoras grünik nen rofüd vü ziläks zifa labons veüti patik. == Logolös i == * [[Zifs in Kasakän]] * [[Züamöp zifik Shymkenta]] * [[Jenav Kasakäna]] == Noets == <references /> == Literat == * Bartold, V. V. ''Vobots. Volum III: Vobots dö taledav jenavik''. Moskva: Nauka, 1965. * ''Jenav SSR Kasakik de tims vönikün jü dels obsik''. Alma-Ata: Nauka. * ''Kobäd monumas jenava e kuliva Kasakäna: Provin Sulüdakasakänik''. Almaty. * Baypakov, K. M. ''Zifs zänodatimädik Kasakäna su Silkaveg Gletik''. Almaty. * ''Matans vestigas arkeologik seadöpa Shymkent''. Shymkent. == Yüms plödik == * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Löpad calik Akimata zifa Shymkent] * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Nünods calik Shymkenta] * [https://visit-shymkent.com/ Resodatoped törik calik Visit Shymkent] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ru/about/ Resodatoped nüvodama Shymkenta] [[Klad:Zifs]] [[Klad:Kasakän]] [[Klad:Zifs in Kasakän]] 02afbwg9bab8q46tks50pn1gfrppyob 3341062 3341061 2026-07-25T16:19:44Z Vyacheslav Nasretdinov 2301 /* Period Sovyätik */ 3341062 wikitext text/x-wiki {{Zifataib | kaed = [[Ragiv:Shymkent in Kazakhstan.svg|250px]] | län = [[Kasakän]] | tat = | provin = | ziläk = | komot = | koordinats = 42°19′ N, 69°36′ L | nem = Шымкент | fün = timäd b.ä. 3id–2id; mäniot penädik balid: 1365–1366 | sifal = [[Gabit Syzdykbekov]] (akim) | belödans = 1 308 120<ref name="stat2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ «Город Шымкент. Краткие итоги социально-экономического развития региона»], Bürod Nünodas Netik Läna Kasakän; lülogam: 2026 yulul 23id.</ref> | sürfat = 1 163 km² | timatopäd = UTC+5 | potakot = 160000 | foyümot_tel = +7 7252 | resodatoped = [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent gov.kz] | magod = [[Ragiv:Aerial View of Shymkent.jpg|300px]] | commonscat = Shymkent }} '''Shymkent''' (''Kasakapüko:'' '''Шымкент'''; jü 1992 fom '''Chimkent''' äpagebon suvüno in [[Rusänapük]]) binon zif in sulüd [[Kasakän]]a. Binon bal zifas kil labü stad republikik in län, kobü [[Astana]] e [[Almaty]]. Ma dilam guverik, zif no duton lü Türkistänaprovine, kel seadon zü oni. 2026 yunul 1id, Shymkent älabon belödanis 1 308 120, e äbinon zif pöpagikün kilid Kasakäna, pos Almaty e Astana.<ref name="stat2026"/> Sürfat zifa binon mö 1 163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru «План развития города Шымкента»], Reiganef zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Shymkent binon bal zänodas veütik dustoda, teda, veiga, dugäla e kuliva in sulüd Kasakäna. Zif seadon su vegs jenavik vü [[Zänoda-Siyop]], sulüd Kasakäna e stepeds Lärasia. Konöm anuik ninädon petrolirefinami, farmadustodi, dustodis fidik e tekstilik, mašinifabrikami, fabrikami matanas bumavik, ted e dünis. Tuvots arkeologik jonons, das topäd zifik ädabinon us zu 2 200 yels büä. Mäniot penädik balid noma zifa duton lü jenots yelas 1365–1366, kels pebepenons in buk jenavik ''Zafar-name'' fa Sharaf ad-Din Ali Yazdi.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru «Древнее городище Шымкент»], Gitäd Törama, Kosädas Plödik e Dustoda Kreatik zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Nem == Nem zifa pakobon tradüto ko dilils vönik tel. Balid binon vöd liranik u sogdik: ''chim'', ''chem'' u ''chaman'', kel mögon sinifön taeli, grasi, medüli u topi florik. Dilik telid binon ''-kent'', ko sinif „zif“ u „seadöp“. Ma plän at, nem kanon sinifön „zif grünik“, „zif vü medüls“ u „zif florik“. Dilik ''-kent'' dabinon in noms zifas jenavik mödik Zänoda-Siyopa e sulüda Kasakäna, samo in [[Tojkent]], Mankent e Zharkent. In fonäts Rusänapükik tumyelas 19id e 20id fom '''Chimkent''' äpagebon. In 1914 zif pävotanemon ad '''Chernyayev''', demü general Rusänik Mikhail Chernyayev. In 1924 nem jenavik pägebon dönu. In 1992 fom calik Rusänapükik pävotükon ad '''Shymkent''', kel binon lüikün lü pron Kasakapükik. == Jenav == === Vönäd e Zänodatimäd === Topäd Shymkenta anuik päbelödon sis vönäd. Seväds arkeologik in zänod jenavik zifa äkömons ad kavam kulturik böso metras mödik. Keramats se kavamaleds donikün dutons lü tumyels 3id–2id bü timäd kobädik. At vedükon mögik ad sagön, das seadöp ädabinon is zu 2 200 yels büä.<ref name="archaeology"/> Glof seadöpa ätefon de topam ona in val fertilik nilü mons vesüdik [[Tian Shan]]a, su vegs vü oasis [[Maverannahr]]a, val [[Syr Darya]]a e topäds stepik. No fagik äseadon zif vönik Sayram, kel panemon Ispidjab in fonäts zänodatimädik e äbinon bal zänodas veütik [[Silkaveg Gletik]]a. Mäniot penädik balid Shymkenta tefon lü zugots militik reiganefa [[Timur]]. In ''Zafar-name'' fa Sharaf ad-Din Ali Yazdi, nem zifa pubon in pened jenotas yelas 1365–1366. In timädas difik, zif e topäds züik ädutons lü tats difik Zänoda-Siyopa. In prim tumyela 13id, Mongolans äkonkerons topädi. In timäd zänodik posik, Shymkent äbinon in dömäd nufäda Mogulistana, tata Timurida e reiganefas topik. Sis tumyel 16id jenav ona ätefon lü Khanän Kasakik. In tumyels 17id e 18id, sulüd Kasakäna äbinon suvo laigöp vü Kasakans e Dzungarans. Finü tumyel 18id e in laf balid tumyela 19id, Khanän Kokanäna e Emirän Buhara äleigons demü daleb kontrola zifas topäda. === Dis reig Kokanäna e Lampöräna Rusänik === Primü tumyel 19id, Shymkent ägolon dis reig Khanäna Kokanäna. Zuo in 1810, zif pävotükon ad tatop gümnik. Tatop Kokanänik äseadon su tul in zänod jenavik e äkontrolon vegis vü Tashkent, Türkistän e topäds nilü mons. In setul 1864, trups Rusänik äkoupon zifi. Pos kobükam ko Lampörän Rusänik, Chimkent ävedon zif zila in Provin Syr Darya, in Generalguverän Türkistänik. Konöm zifa ätefon de ted, käfod e magiv matanas länädik. Finü tumyel 19id, fabriks gretik balid äpubons in Chimkent. In yels 1880id, fabrik ad jafön santonin se plan ''Artemisia cina'' päbumon. Fabrik at äbinon födäd farmadustoda anuik zifa. Ma numedam valemik balid Lampöräna Rusänik in 1897, Chimkent äbinon zif tefik smalik, ab äglofon vifiko as zänod teda e käfoda. === Period Sovyätik === Pos stabikam reiga Sovyätik, zif äduton balido lü Republik Sovyätik Sogädanik Lönöfik Türkistänik, poso lü Republik Sovyätik Sogädanik Lönöfik Kasakik e lü Republik Sovyätik Sogädanik Kasakik. In 1924 nem Cimkent pägebon dönu. In 1932 zif ävedon cifazif adminik Provin Sulüdakasakänik nulik. Dü dustodükam, fabriks metalurga jönik, farmadustoda, fidastöma, leüla, glita e tekstila päbumons e pägretükons. Fabrik plumba Cimkenta e fabrik kimik-farmadustodik älabons veüti patik. Dü [[Volakrig telid|Tavatel Niverik Telid]], fabriks, situts e belödanef se topäds vesüdik Sovyätalefäna päseitovons lü Cimkent. Zif ävedon bal zänodas dustodik veütik pöfik. Fabriks ona äjafons plumbi, medikamis, võtis, tekstilis e fidastömis. In period pos tavat, Cimkent äglofon vifiko. Kvarters lödöpik nulik, fabriks mašinas e matanas bumavik, julöps, sanakälasituts e zänods kulivik päbumons. In yels 1980id, petrolirefinöp Cimkenta äprimön dunön. === Kasakän livätik === Pos deklär livätik Kasakäna, zif äjäfidon as zänod konömik cifik sulüda läna. In 1992 fom Rusänapükik noma pävotükon de Chimkent ad Shymkent. In 2014, mieds zifa pägretükons mu, kobü kobükam seadöpas e länedas ziläkas nilik. Sürfat Shymkenta ägretikon tio kilna e belödanef ämödikumon. 2018 yunul 19id, dub deker prezidana Kasakäna, Shymkent ägeton stadi zifa veüta republikik. Cifazif adminik Provin Sulüdakasakänik päseitovon lü [[Türkistän]], e provin pävotanemon Türkistänaprovine.<ref name="decree2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan «О некоторых вопросах административно-территориального устройства Республики Казахстан»], Löpad calik Prezidana Repübliga Kasakän, 2018 yunul 19id; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Stad republikik nulik päklüdon fa bumam nöpas, menodam resodas kaenavik, vegas, topädas dustodik e topädas pöblik. == Taledav == === Topam === Shymkent seadon in sulüd Kasakäna, su plen nilü mons vesüdik Tian Shana, nilü mied ko [[Lusbekän]]. Geilot zänoda zifa binon mö zu 506 metrs lovevatelik. Zif seadon pö köpan vegas jenavik e anuik Orenburg–Tashkent e Türkistän–Siberän. Vegs cifik, kels yumons zifi ko Tashkent, Taraz, Almaty, Türkistän e [[Samara]], golons da on.<ref name="development"/> Sürfat valik zifa binon mö zu 116 300 hektars, u 1 163 km².<ref name="development"/> === Flumeds e topäds natik === Flums Badam e Koshkarata flumons da zif. Sit Koshkarata yümätik binon ko flum Karasu e resod fonädas e kanalas. In topäd Shymkenta dabinons kanals cifik zül, kels labons lunoti valik mö zu 91 kilometrs.<ref name="development"/> Cödal grünik e läneds fonda fotik stata tegons zu 5 300 hektars. Vü topäds grünik cifik binons Tälod dendrologik penemöl ma Asanbay Askarov, Tälod Abay, Tälod Livätik, Tälod Zhaylaukol e tälods e gadäds pöblik votik. === Klimat === Klimat Shymkenta binon kontinentalik, tefik, hitik e sigik, ab mildikum ka in mödikum topädas nolüdik e zänodik Kasakäna. Nifüp binon kösömiko brefik ko timäds mödik de nifam. Hitüp binon lunik, mu hitik e sigik. Hitamod zänedik yanula binon mö zu −0,7 °C, e hitamod zänedik yulula mö zu +26,3 °C. Hitamod zänedik yelik binon zu +13 °C. Möd presipa yelik binon mö 570–580 mm. Dil gretikün presipas falon dü nifüp e florüp.<ref name="climate">[https://www.pogodaiklimat.ru/climate/38328.htm «Климат Шымкента»], Pogoda i klimat; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Zif labon düpis solik mödik. Vients sigik e difs gretik vü hitamods delik e neitik binons suvik dü timäds votama. == Dilam guverik == Shymkent labon stadi dilota guverik-teritorik patik nivoda balid. Dailädanef zifa binon masliat, e reiganef ledunälik binon akimat. Cif zifa binon akim, kel panemon ma noms Kasakäna. Sis 2023 setul, akim Shymkenta binon Gabit Syzdykbekov.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/32848 «Сыздыкбеков Габит Абдимажитович»], Akimat zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Zif padilon ad ziläks guverik lul:<ref name="development"/> {| class="wikitable sortable" ! Ziläk ! Topam e patäds |- | '''[[Ziläk Abay (Shymkent)|Abay]]''' | Dil vesüdik e sulüda-vesüdik zifa; ninädon topädis lödöpik gretik e länedis dustodik. |- | '''[[Ziläk Al-Farabi (Shymkent)|Al-Farabi]]''' | Dil zänodik, jenavik, guverik e tedik Shymkenta. |- | '''[[Ziläk Enbekshi (Shymkent)|Enbekshi]]''' | Dils lofüdik e sulüda-lofüdik zifa; ninädons topädis dustodik e lödöpik gretik. |- | '''[[Ziläk Karatau (Shymkent)|Karatau]]''' | Dil nolüdik zifa e topäds pekobüköl dü gretükam miedas zifa. |- | '''[[Ziläk Turan (Shymkent)|Turan]]''' | Kvarters lödöpik nulik in dils vesüdik e nolüda-vesüdik zifa. |} == Belödanef == Shymkent binon bal zifas glofikün Kasakäna. Glof belödanefa sekon se glof natik, migam ninik, menod konöma e gretükam miedas guverik. In 2018 yunul, päsevükon caliko, das zif äreikon belödanis balion. 2026 yunul 1id, Shymkent älabon belödanis 1 308 120.<ref name="stat2026"/> Vü yanul e mayul 2026, glof natik äbinon mö 8 287 mens: 10 261 äpemotons e 1 974 ädeidons. Balans migama äbinon positifik e äreikon 5 783 mens.<ref name="stat2026"/> Densit belödanefa binon mö zu 1 125 mens a km². Belödanef no pakosömükon leigiko in topäd valik. Ziläks zänodik e kvarters lödöpik gretik binons densikün. Topäds perifik, kels päkobükons poso, dakipons patis bumoda vilagik e domas negeilik. === Kobäd netik === Shymkent binon zif multinätik. Dilot gretikün belödanefa binon Kasakans. Lusbekänans fomons sogeti jenavik gretik. Rusänans, Azerbayjanans, Tatarans, Koreänans, Türkänians, Lukrayänans, Tajikans, Kurdans e dailädans netas votik i lifons in zif. Ma nunods calik de prim 2023, grups netik gretikün äbinons sököl:<ref name="ethnicity">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/spreadsheets/ «Динамические таблицы по населению города Шымкента»], Bürod Nünodas Netik Läna Kasakän; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> {| class="wikitable sortable" ! Netät ! Dilot belödanefa, % |- | Kasakans | 70,90 |- | Lusbekänans | 15,88 |- | Rusänans | 6,31 |- | Azerbayjanans | 1,87 |- | Tatarans | 0,96 |- | Votikans | 4,08 |} Pük stata binon [[Kasakapük]]. Ma Konstitud Kasakäna, [[Rusänapük]] pagebon caliko kobü Kasakapük in situts stata e gitäds reiga topik. [[Lusbekänapük]] pagebon i vidiko in kosäd aldelik. == Konöm == Shymkent binon bal zänodas dustodik e tedik cifik Kasakäna. Dustod jafik, bumam, ted ninik, veig e dünams labons veüti gretik in konöm zifa. Vü yanul e mäzul 2026, prod züetik grodik zifa äbinon mö zu 1,352 bilions tengas. Glof veratik leigodü period otik yela büik äbinon 8,9 %. Dünams äfomons 61,6 % proda züetik, e jafam bonedas 30,1 %.<ref name="stat2026"/> Vü yanul e yunul 2026:<ref name="stat2026"/> * prod dustodik äreikon 817,5 miliards tengas e äglofon 11 %; * prod dustoda jafik äglofon 9,6 %; * völad vobas bumavik äreikon 136,3 miliards tengas; * nöps labü sürfat 558,6 mil m² pägevons ad geb; * ted smalilo äreikon 628,5 miliards tengas; * ted mödilo älovegolon 1,35 bilions tengas; * prod länädik grodik in topäd zifa äbinon 29,1 miliards tengas. == Dustod == Dils dustodik cifik binons: * petrolirefinam e petrolakim; * farmadustod; * dustod fidik e leülik; * fabrikam drinotas; * dustod leigik e tekstilik; * mašinifabrikam e metalavob; * fabrikam simänta, glada e matanas bumavik votik. Bal de febäds gretikün binon Petrolirefinöp Shymkenta, kel padugon fa kompan PetroKazakhstan Oil Products. Refinöp binon bal refinöpas petrolik cifik kil Kasakäna. Farmadustod padailon fa fabrik Khimpharm — SANTO - Member of Polpharma Group. Jenav febäda at primon me fabrik santonina pestaböl finü tumyel 19id. In zif dunons Topäd Konömik Patik „Ontustik“, topäds dustodik „Tassay“, „Badam“, „Ordabasy“, „Zhuldyz“ e topäds jafik votik. Zänod veiga e lotidama, kel binon fomöl ad ted ninik e ted ko tats Zänoda-Siyopa, menodon i. == Febädam e ted == Shymkent ädunon tradüto as bal zänodas tedik cifik sulüda Kasakäna. In zif dabinons makets, tedadoms, zänods gretik teda e muama, zänods teda mödik, restorans e febäds fidama pöblik votik. 2026 yulul 1id, pösods nomik plu 29 000 äpenumons in zif. Sür 25 000 onas ädunons. Mödikum gretik äbinon febäds smalik.<ref name="stat2026"/> == Veig == Shymkent binon nud veigik veütik Kasakäna. Vegs toodik e trenavegs, kels yumons Kasakäni ko Lusbekän, [[Kirgidän]], [[Rusän]] e tats votik topäda, golons da zif. === Vegam toodik === Vegs sököl golons da Shymkent: * Tojkent–Shymkent–Taraz–Almaty; * Tojkent–Shymkent–Türkistän–Kyzylorda–Samara; * Shymkent–Saryagash; * Shymkent–Lenger; * Shymkent–Sayram. Resod vegas zifik gretikon vifiko kobü kvarters lödöpik nulik. Veig pöblik padunon cifiko me sütobs. Fided veiga kanon papelon me veigakads e modams leäktronik votik. === Trenaveg === Trenavegastajon Shymkent seadon su trenaveg, kel yumon Tojkent, Arys, Taraz e Almaty. Trens tävikanik fagik e trens fledik golons da zif. Nud trenavegik Arys I seadon vesü Shymkent e givon yümis lü vegs Türkistän, Kyzylorda e topäds nolüdik Kasakäna. === Flitam === Lutapof bevünetik Shymkenta dünon flitis ninänik e bevünetik. Flits regik yumons zifi ko Astana, Almaty, Aktau, Atyrau e zifs votik Kasakäna, e ko desins mödik in läns votik. Shymkent binon glöp cifik kompan flitik Kasakänik SCAT Airlines.<ref name="scat">[https://www.scat.kz/ru/contacts/ «Контакты авиакомпании SCAT»], SCAT Airlines; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Dugäl e nolav == Shymkent binon bal zänodas dugälik cifik sulüda Kasakäna. Juls pöblik e privatik, kollegs, zänods dugäla calik e situts dugäla geilik dunons in zif. Vü niveräns cifik binons: * Niverän Sulüdakasakänik M. O. Auezov; * Kadem Sulüdakasakänik Medinavik; * Niverän Miras; * Niverän Shymkenta; * Niverän Nulik Zänoda-Siyopik. Niverän Sulüdakasakänik M. O. Auezov dugälon kaenavans in kaenav, kim, bumav, länäd, konömav, nünav, nolavs menik e pedagög. Kadem Sulüdakasakänik Medinavik patikon ad dugäl dokanas, farmananas e vobanas votik sanakäla. Organisations nolavik, situts planama, laboröpans febädas dustodik e deilods Zänoda Nätik Vestigama dunons in zif. == Sanakäl == Sit sanakäla Shymkenta ninädon malädanöpis e klinikis zifik, zänodis motama e diagnostiga, situtis medinik cilas, zänodis kankra, ladamaläda e maläda nüfeik, e stajonis yufüla spidik. Zif dünon as zänod medinik gretik pro belödanef sulüda Kasakäna. Kobü organisations pöblik, kliniks privatik mödik, zänods tutamedina e laboröps medinik dunons. Patam farmadustodik zifa pänufon fa fabriks, niveräns e sit dugäla vobanas farmadustodik. == Kuliv == Shymkent binon zänod veütik kuliva Kasakik e multinätik. Teaters, musäums, bukastöps, galeds, konsärtazäls e kobädams lekanik dabinons in zif. Situts teaterik cifik binons: * Teater Kademik Kasakik Drama penemöl ma Zhumat Shanin; * Teater Rusänik Drama; * Teater Opera e Balleta; * Teater Zifik Püpas e Yunanefas; * Teater Lusbekänik Drama. Vü musäums binons: * Musäum Jenava e Netavoga; * Musäum Pöfas Represa Bolitik; * Musäum Jönadas Logik; * Musäum Kösömas e Zelemonas; * Musäum kompleseda arkeologik „Shymkala“. In 2020, Shymkent älabon stadi cifazifa kulivik Limanefa Tats Livätika. == Logöföts e töram == Bal logöföta cifik binon komplesed jenavik e kulivik „Shymkala“, pejaföl su topäd seadöpa vönik e sitadela Kokanänik. Komplesed ninädon gümükamis päbumöl dönu, topis seväda arkeologik, topädis musäumik e platöfis logama panoramik.<ref name="archaeology"/> Vü topäds sevädik votik binons: * Märem Ordabasy; * Monum „Zher-Ana“; * Tälod Livätik; * Monum Baydibek Bi; * Tälod Abay; * Tälod Dendrologik penemöl ma Asanbay Askarov; * Nimagad Shymkenta; * Güdal Glorik; * Memiöp pöfas represama bolitik; * Fonäds e promenöp ve flum Koshkarata; * Mäskits, glügs ritodaxänik e bums jenavik. Shymkent pagebon as primöp zugotas lü Sayram, Tälod Netik Sayram-Ugam, Kiped Natik Aksu-Zhabagly, Türkistän, Otrar e topäds jenavik e natik votik sulüda Kasakäna. Zänod nünama törik e resodatoped törik calik dunons in zif.<ref name="visit">[https://visit-shymkent.com/ Resodatoped törik calik Shymkenta], Zänod Nünama Törik Visit Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Bumav e zifaplanam == Bumod Shymkenta kobon stuki jenavik zifa, kvarteris lödöpik Sovyätik e kvarteris nulik bumas geilik. Zänod jenavik äfomon zü sitadel, maket vönik e flums Koshkarata e Karasu. Dü period Sovyätik, ziläks dustodik gretik, mikroziläks ko bums flumanik, bums guverik, teaters e paleds kulivik päbumons. Pos gretükam miedas zifa in 2014, bumam nöpas cifik äspandon lü ziläks nolüdik, vesüdik e nolüda-vesüdik. Topäds guverik, tedik e lödöpik nulik fomons, keninükamü ziläk Turan e mikroziläks Shymcity, Bozaryk, Tassay e votiks. Zeils cifik zifaplanama binons menodam vegas, veiga pöblik, resodas kaenavik, vatiprovedama, kanala drenik, topädas grünik e bumodas sogik. == Spot == Spots suvükün binons futaglöp, bok, leig, pezaliftam, gimnastig, saikulam, tennis e svimam. Klub futaglöpik cifik zifa binon FC „Ordabasy“, kel pledon in Liga Balid Kasakäna. In 2023 klub ävedon balido tävadan Kasakäna. Klub futaglöpik vomik BIIK-Shymkent ävikodon suvo tävodi Kasakäna e ädailon läni in mätas klubik Läröpa. Vü situts spotik cifik binons: * Stadian penemöl ma Kazhymukan Munaitpasov; * komplesed lonäda; * paled spota; * zänod tennisa; * svimadams; * juls spotik patik e basöps trenama. Shymkent binon motöp e trenöp tävadas Limpüdik e tävadas volik e Siyopik in bok, pezaliftam, leig e spots votik. == Nünamakanädem == Kanals televidik e radioik topädik, gaseds e nünamakanädems leäktronik in Kasakapük, Rusänapük e Lusbekänapük dunons in zif. Nünamakanädems topik nünons dö vob gitädas zifik, konöm, lif sogik, kuliv e spot. Penedots resodik, nünamastajons e resursets numatädik calik situtas zifik menodons. == Säkeds züamöpik == Säkeds züamöpik cifik binons miotam lofa dub mobs e fabriks, dränan su vatastoks, kumam diletas e smalükam topädas grünik sekü bumam vifädik. Ad gudükön situati züamöpik, padunons gasükam sektora privatik, nulükam fabriks, nulükam veiga pöblik, bumam dönu kanalas e flumas, bumam situtas vataclinama, planam bimas e gretükam cödala grünik. Kiped sita fonädas Koshkarata e Karasu, jelam täloda dendrologik e menodam koridoras grünik nen rofüd vü ziläks zifa labons veüti patik. == Logolös i == * [[Zifs in Kasakän]] * [[Züamöp zifik Shymkenta]] * [[Jenav Kasakäna]] == Noets == <references /> == Literat == * Bartold, V. V. ''Vobots. Volum III: Vobots dö taledav jenavik''. Moskva: Nauka, 1965. * ''Jenav SSR Kasakik de tims vönikün jü dels obsik''. Alma-Ata: Nauka. * ''Kobäd monumas jenava e kuliva Kasakäna: Provin Sulüdakasakänik''. Almaty. * Baypakov, K. M. ''Zifs zänodatimädik Kasakäna su Silkaveg Gletik''. Almaty. * ''Matans vestigas arkeologik seadöpa Shymkent''. Shymkent. == Yüms plödik == * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Löpad calik Akimata zifa Shymkent] * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Nünods calik Shymkenta] * [https://visit-shymkent.com/ Resodatoped törik calik Visit Shymkent] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ru/about/ Resodatoped nüvodama Shymkenta] [[Klad:Zifs]] [[Klad:Kasakän]] [[Klad:Zifs in Kasakän]] l1jle0yw7yhbboc763kw16geirvwl7i 3341063 3341062 2026-07-25T16:20:15Z Vyacheslav Nasretdinov 2301 /* Dis reig Kokanäna e Lampöräna Rusänik */ 3341063 wikitext text/x-wiki {{Zifataib | kaed = [[Ragiv:Shymkent in Kazakhstan.svg|250px]] | län = [[Kasakän]] | tat = | provin = | ziläk = | komot = | koordinats = 42°19′ N, 69°36′ L | nem = Шымкент | fün = timäd b.ä. 3id–2id; mäniot penädik balid: 1365–1366 | sifal = [[Gabit Syzdykbekov]] (akim) | belödans = 1 308 120<ref name="stat2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ «Город Шымкент. Краткие итоги социально-экономического развития региона»], Bürod Nünodas Netik Läna Kasakän; lülogam: 2026 yulul 23id.</ref> | sürfat = 1 163 km² | timatopäd = UTC+5 | potakot = 160000 | foyümot_tel = +7 7252 | resodatoped = [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent gov.kz] | magod = [[Ragiv:Aerial View of Shymkent.jpg|300px]] | commonscat = Shymkent }} '''Shymkent''' (''Kasakapüko:'' '''Шымкент'''; jü 1992 fom '''Chimkent''' äpagebon suvüno in [[Rusänapük]]) binon zif in sulüd [[Kasakän]]a. Binon bal zifas kil labü stad republikik in län, kobü [[Astana]] e [[Almaty]]. Ma dilam guverik, zif no duton lü Türkistänaprovine, kel seadon zü oni. 2026 yunul 1id, Shymkent älabon belödanis 1 308 120, e äbinon zif pöpagikün kilid Kasakäna, pos Almaty e Astana.<ref name="stat2026"/> Sürfat zifa binon mö 1 163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru «План развития города Шымкента»], Reiganef zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Shymkent binon bal zänodas veütik dustoda, teda, veiga, dugäla e kuliva in sulüd Kasakäna. Zif seadon su vegs jenavik vü [[Zänoda-Siyop]], sulüd Kasakäna e stepeds Lärasia. Konöm anuik ninädon petrolirefinami, farmadustodi, dustodis fidik e tekstilik, mašinifabrikami, fabrikami matanas bumavik, ted e dünis. Tuvots arkeologik jonons, das topäd zifik ädabinon us zu 2 200 yels büä. Mäniot penädik balid noma zifa duton lü jenots yelas 1365–1366, kels pebepenons in buk jenavik ''Zafar-name'' fa Sharaf ad-Din Ali Yazdi.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru «Древнее городище Шымкент»], Gitäd Törama, Kosädas Plödik e Dustoda Kreatik zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Nem == Nem zifa pakobon tradüto ko dilils vönik tel. Balid binon vöd liranik u sogdik: ''chim'', ''chem'' u ''chaman'', kel mögon sinifön taeli, grasi, medüli u topi florik. Dilik telid binon ''-kent'', ko sinif „zif“ u „seadöp“. Ma plän at, nem kanon sinifön „zif grünik“, „zif vü medüls“ u „zif florik“. Dilik ''-kent'' dabinon in noms zifas jenavik mödik Zänoda-Siyopa e sulüda Kasakäna, samo in [[Tojkent]], Mankent e Zharkent. In fonäts Rusänapükik tumyelas 19id e 20id fom '''Chimkent''' äpagebon. In 1914 zif pävotanemon ad '''Chernyayev''', demü general Rusänik Mikhail Chernyayev. In 1924 nem jenavik pägebon dönu. In 1992 fom calik Rusänapükik pävotükon ad '''Shymkent''', kel binon lüikün lü pron Kasakapükik. == Jenav == === Vönäd e Zänodatimäd === Topäd Shymkenta anuik päbelödon sis vönäd. Seväds arkeologik in zänod jenavik zifa äkömons ad kavam kulturik böso metras mödik. Keramats se kavamaleds donikün dutons lü tumyels 3id–2id bü timäd kobädik. At vedükon mögik ad sagön, das seadöp ädabinon is zu 2 200 yels büä.<ref name="archaeology"/> Glof seadöpa ätefon de topam ona in val fertilik nilü mons vesüdik [[Tian Shan]]a, su vegs vü oasis [[Maverannahr]]a, val [[Syr Darya]]a e topäds stepik. No fagik äseadon zif vönik Sayram, kel panemon Ispidjab in fonäts zänodatimädik e äbinon bal zänodas veütik [[Silkaveg Gletik]]a. Mäniot penädik balid Shymkenta tefon lü zugots militik reiganefa [[Timur]]. In ''Zafar-name'' fa Sharaf ad-Din Ali Yazdi, nem zifa pubon in pened jenotas yelas 1365–1366. In timädas difik, zif e topäds züik ädutons lü tats difik Zänoda-Siyopa. In prim tumyela 13id, Mongolans äkonkerons topädi. In timäd zänodik posik, Shymkent äbinon in dömäd nufäda Mogulistana, tata Timurida e reiganefas topik. Sis tumyel 16id jenav ona ätefon lü Khanän Kasakik. In tumyels 17id e 18id, sulüd Kasakäna äbinon suvo laigöp vü Kasakans e Dzungarans. Finü tumyel 18id e in laf balid tumyela 19id, Khanän Kokanäna e Emirän Buhara äleigons demü daleb kontrola zifas topäda. === Dis reig Kokanäna e Lampöräna Rusänik === Primü tumyel 19id, Shymkent ägolon dis reig Khanäna Kokanäna. Zuo in 1810, zif pävotükon ad tatop gümnik. Tatop Kokanänik äseadon su tul in zänod jenavik e äkontrolon vegis vü Tashkent, Türkistän e topäds nilü mons. In setul 1864, trups Rusänik äkoupon zifi. Pos kobükam ko Lampörän Rusänik, Cimkent ävedon zif zila in Provin Syr Darya, in Generalguverän Türkistänik. Konöm zifa ätefon de ted, käfod e magiv matanas länädik. Finü tumyel 19id, fabriks gretik balid äpubons in Cimkent. In yels 1880id, fabrik ad jafön santonin se plan ''Artemisia cina'' päbumon. Fabrik at äbinon födäd farmadustoda anuik zifa. Ma numedam valemik balid Lampöräna Rusänik in 1897, Cimkent äbinon zif tefik smalik, ab äglofon vifiko as zänod teda e käfoda. === Period Sovyätik === Pos stabikam reiga Sovyätik, zif äduton balido lü Republik Sovyätik Sogädanik Lönöfik Türkistänik, poso lü Republik Sovyätik Sogädanik Lönöfik Kasakik e lü Republik Sovyätik Sogädanik Kasakik. In 1924 nem Cimkent pägebon dönu. In 1932 zif ävedon cifazif adminik Provin Sulüdakasakänik nulik. Dü dustodükam, fabriks metalurga jönik, farmadustoda, fidastöma, leüla, glita e tekstila päbumons e pägretükons. Fabrik plumba Cimkenta e fabrik kimik-farmadustodik älabons veüti patik. Dü [[Volakrig telid|Tavatel Niverik Telid]], fabriks, situts e belödanef se topäds vesüdik Sovyätalefäna päseitovons lü Cimkent. Zif ävedon bal zänodas dustodik veütik pöfik. Fabriks ona äjafons plumbi, medikamis, võtis, tekstilis e fidastömis. In period pos tavat, Cimkent äglofon vifiko. Kvarters lödöpik nulik, fabriks mašinas e matanas bumavik, julöps, sanakälasituts e zänods kulivik päbumons. In yels 1980id, petrolirefinöp Cimkenta äprimön dunön. === Kasakän livätik === Pos deklär livätik Kasakäna, zif äjäfidon as zänod konömik cifik sulüda läna. In 1992 fom Rusänapükik noma pävotükon de Chimkent ad Shymkent. In 2014, mieds zifa pägretükons mu, kobü kobükam seadöpas e länedas ziläkas nilik. Sürfat Shymkenta ägretikon tio kilna e belödanef ämödikumon. 2018 yunul 19id, dub deker prezidana Kasakäna, Shymkent ägeton stadi zifa veüta republikik. Cifazif adminik Provin Sulüdakasakänik päseitovon lü [[Türkistän]], e provin pävotanemon Türkistänaprovine.<ref name="decree2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan «О некоторых вопросах административно-территориального устройства Республики Казахстан»], Löpad calik Prezidana Repübliga Kasakän, 2018 yunul 19id; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Stad republikik nulik päklüdon fa bumam nöpas, menodam resodas kaenavik, vegas, topädas dustodik e topädas pöblik. == Taledav == === Topam === Shymkent seadon in sulüd Kasakäna, su plen nilü mons vesüdik Tian Shana, nilü mied ko [[Lusbekän]]. Geilot zänoda zifa binon mö zu 506 metrs lovevatelik. Zif seadon pö köpan vegas jenavik e anuik Orenburg–Tashkent e Türkistän–Siberän. Vegs cifik, kels yumons zifi ko Tashkent, Taraz, Almaty, Türkistän e [[Samara]], golons da on.<ref name="development"/> Sürfat valik zifa binon mö zu 116 300 hektars, u 1 163 km².<ref name="development"/> === Flumeds e topäds natik === Flums Badam e Koshkarata flumons da zif. Sit Koshkarata yümätik binon ko flum Karasu e resod fonädas e kanalas. In topäd Shymkenta dabinons kanals cifik zül, kels labons lunoti valik mö zu 91 kilometrs.<ref name="development"/> Cödal grünik e läneds fonda fotik stata tegons zu 5 300 hektars. Vü topäds grünik cifik binons Tälod dendrologik penemöl ma Asanbay Askarov, Tälod Abay, Tälod Livätik, Tälod Zhaylaukol e tälods e gadäds pöblik votik. === Klimat === Klimat Shymkenta binon kontinentalik, tefik, hitik e sigik, ab mildikum ka in mödikum topädas nolüdik e zänodik Kasakäna. Nifüp binon kösömiko brefik ko timäds mödik de nifam. Hitüp binon lunik, mu hitik e sigik. Hitamod zänedik yanula binon mö zu −0,7 °C, e hitamod zänedik yulula mö zu +26,3 °C. Hitamod zänedik yelik binon zu +13 °C. Möd presipa yelik binon mö 570–580 mm. Dil gretikün presipas falon dü nifüp e florüp.<ref name="climate">[https://www.pogodaiklimat.ru/climate/38328.htm «Климат Шымкента»], Pogoda i klimat; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Zif labon düpis solik mödik. Vients sigik e difs gretik vü hitamods delik e neitik binons suvik dü timäds votama. == Dilam guverik == Shymkent labon stadi dilota guverik-teritorik patik nivoda balid. Dailädanef zifa binon masliat, e reiganef ledunälik binon akimat. Cif zifa binon akim, kel panemon ma noms Kasakäna. Sis 2023 setul, akim Shymkenta binon Gabit Syzdykbekov.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/32848 «Сыздыкбеков Габит Абдимажитович»], Akimat zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Zif padilon ad ziläks guverik lul:<ref name="development"/> {| class="wikitable sortable" ! Ziläk ! Topam e patäds |- | '''[[Ziläk Abay (Shymkent)|Abay]]''' | Dil vesüdik e sulüda-vesüdik zifa; ninädon topädis lödöpik gretik e länedis dustodik. |- | '''[[Ziläk Al-Farabi (Shymkent)|Al-Farabi]]''' | Dil zänodik, jenavik, guverik e tedik Shymkenta. |- | '''[[Ziläk Enbekshi (Shymkent)|Enbekshi]]''' | Dils lofüdik e sulüda-lofüdik zifa; ninädons topädis dustodik e lödöpik gretik. |- | '''[[Ziläk Karatau (Shymkent)|Karatau]]''' | Dil nolüdik zifa e topäds pekobüköl dü gretükam miedas zifa. |- | '''[[Ziläk Turan (Shymkent)|Turan]]''' | Kvarters lödöpik nulik in dils vesüdik e nolüda-vesüdik zifa. |} == Belödanef == Shymkent binon bal zifas glofikün Kasakäna. Glof belödanefa sekon se glof natik, migam ninik, menod konöma e gretükam miedas guverik. In 2018 yunul, päsevükon caliko, das zif äreikon belödanis balion. 2026 yunul 1id, Shymkent älabon belödanis 1 308 120.<ref name="stat2026"/> Vü yanul e mayul 2026, glof natik äbinon mö 8 287 mens: 10 261 äpemotons e 1 974 ädeidons. Balans migama äbinon positifik e äreikon 5 783 mens.<ref name="stat2026"/> Densit belödanefa binon mö zu 1 125 mens a km². Belödanef no pakosömükon leigiko in topäd valik. Ziläks zänodik e kvarters lödöpik gretik binons densikün. Topäds perifik, kels päkobükons poso, dakipons patis bumoda vilagik e domas negeilik. === Kobäd netik === Shymkent binon zif multinätik. Dilot gretikün belödanefa binon Kasakans. Lusbekänans fomons sogeti jenavik gretik. Rusänans, Azerbayjanans, Tatarans, Koreänans, Türkänians, Lukrayänans, Tajikans, Kurdans e dailädans netas votik i lifons in zif. Ma nunods calik de prim 2023, grups netik gretikün äbinons sököl:<ref name="ethnicity">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/spreadsheets/ «Динамические таблицы по населению города Шымкента»], Bürod Nünodas Netik Läna Kasakän; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> {| class="wikitable sortable" ! Netät ! Dilot belödanefa, % |- | Kasakans | 70,90 |- | Lusbekänans | 15,88 |- | Rusänans | 6,31 |- | Azerbayjanans | 1,87 |- | Tatarans | 0,96 |- | Votikans | 4,08 |} Pük stata binon [[Kasakapük]]. Ma Konstitud Kasakäna, [[Rusänapük]] pagebon caliko kobü Kasakapük in situts stata e gitäds reiga topik. [[Lusbekänapük]] pagebon i vidiko in kosäd aldelik. == Konöm == Shymkent binon bal zänodas dustodik e tedik cifik Kasakäna. Dustod jafik, bumam, ted ninik, veig e dünams labons veüti gretik in konöm zifa. Vü yanul e mäzul 2026, prod züetik grodik zifa äbinon mö zu 1,352 bilions tengas. Glof veratik leigodü period otik yela büik äbinon 8,9 %. Dünams äfomons 61,6 % proda züetik, e jafam bonedas 30,1 %.<ref name="stat2026"/> Vü yanul e yunul 2026:<ref name="stat2026"/> * prod dustodik äreikon 817,5 miliards tengas e äglofon 11 %; * prod dustoda jafik äglofon 9,6 %; * völad vobas bumavik äreikon 136,3 miliards tengas; * nöps labü sürfat 558,6 mil m² pägevons ad geb; * ted smalilo äreikon 628,5 miliards tengas; * ted mödilo älovegolon 1,35 bilions tengas; * prod länädik grodik in topäd zifa äbinon 29,1 miliards tengas. == Dustod == Dils dustodik cifik binons: * petrolirefinam e petrolakim; * farmadustod; * dustod fidik e leülik; * fabrikam drinotas; * dustod leigik e tekstilik; * mašinifabrikam e metalavob; * fabrikam simänta, glada e matanas bumavik votik. Bal de febäds gretikün binon Petrolirefinöp Shymkenta, kel padugon fa kompan PetroKazakhstan Oil Products. Refinöp binon bal refinöpas petrolik cifik kil Kasakäna. Farmadustod padailon fa fabrik Khimpharm — SANTO - Member of Polpharma Group. Jenav febäda at primon me fabrik santonina pestaböl finü tumyel 19id. In zif dunons Topäd Konömik Patik „Ontustik“, topäds dustodik „Tassay“, „Badam“, „Ordabasy“, „Zhuldyz“ e topäds jafik votik. Zänod veiga e lotidama, kel binon fomöl ad ted ninik e ted ko tats Zänoda-Siyopa, menodon i. == Febädam e ted == Shymkent ädunon tradüto as bal zänodas tedik cifik sulüda Kasakäna. In zif dabinons makets, tedadoms, zänods gretik teda e muama, zänods teda mödik, restorans e febäds fidama pöblik votik. 2026 yulul 1id, pösods nomik plu 29 000 äpenumons in zif. Sür 25 000 onas ädunons. Mödikum gretik äbinon febäds smalik.<ref name="stat2026"/> == Veig == Shymkent binon nud veigik veütik Kasakäna. Vegs toodik e trenavegs, kels yumons Kasakäni ko Lusbekän, [[Kirgidän]], [[Rusän]] e tats votik topäda, golons da zif. === Vegam toodik === Vegs sököl golons da Shymkent: * Tojkent–Shymkent–Taraz–Almaty; * Tojkent–Shymkent–Türkistän–Kyzylorda–Samara; * Shymkent–Saryagash; * Shymkent–Lenger; * Shymkent–Sayram. Resod vegas zifik gretikon vifiko kobü kvarters lödöpik nulik. Veig pöblik padunon cifiko me sütobs. Fided veiga kanon papelon me veigakads e modams leäktronik votik. === Trenaveg === Trenavegastajon Shymkent seadon su trenaveg, kel yumon Tojkent, Arys, Taraz e Almaty. Trens tävikanik fagik e trens fledik golons da zif. Nud trenavegik Arys I seadon vesü Shymkent e givon yümis lü vegs Türkistän, Kyzylorda e topäds nolüdik Kasakäna. === Flitam === Lutapof bevünetik Shymkenta dünon flitis ninänik e bevünetik. Flits regik yumons zifi ko Astana, Almaty, Aktau, Atyrau e zifs votik Kasakäna, e ko desins mödik in läns votik. Shymkent binon glöp cifik kompan flitik Kasakänik SCAT Airlines.<ref name="scat">[https://www.scat.kz/ru/contacts/ «Контакты авиакомпании SCAT»], SCAT Airlines; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Dugäl e nolav == Shymkent binon bal zänodas dugälik cifik sulüda Kasakäna. Juls pöblik e privatik, kollegs, zänods dugäla calik e situts dugäla geilik dunons in zif. Vü niveräns cifik binons: * Niverän Sulüdakasakänik M. O. Auezov; * Kadem Sulüdakasakänik Medinavik; * Niverän Miras; * Niverän Shymkenta; * Niverän Nulik Zänoda-Siyopik. Niverän Sulüdakasakänik M. O. Auezov dugälon kaenavans in kaenav, kim, bumav, länäd, konömav, nünav, nolavs menik e pedagög. Kadem Sulüdakasakänik Medinavik patikon ad dugäl dokanas, farmananas e vobanas votik sanakäla. Organisations nolavik, situts planama, laboröpans febädas dustodik e deilods Zänoda Nätik Vestigama dunons in zif. == Sanakäl == Sit sanakäla Shymkenta ninädon malädanöpis e klinikis zifik, zänodis motama e diagnostiga, situtis medinik cilas, zänodis kankra, ladamaläda e maläda nüfeik, e stajonis yufüla spidik. Zif dünon as zänod medinik gretik pro belödanef sulüda Kasakäna. Kobü organisations pöblik, kliniks privatik mödik, zänods tutamedina e laboröps medinik dunons. Patam farmadustodik zifa pänufon fa fabriks, niveräns e sit dugäla vobanas farmadustodik. == Kuliv == Shymkent binon zänod veütik kuliva Kasakik e multinätik. Teaters, musäums, bukastöps, galeds, konsärtazäls e kobädams lekanik dabinons in zif. Situts teaterik cifik binons: * Teater Kademik Kasakik Drama penemöl ma Zhumat Shanin; * Teater Rusänik Drama; * Teater Opera e Balleta; * Teater Zifik Püpas e Yunanefas; * Teater Lusbekänik Drama. Vü musäums binons: * Musäum Jenava e Netavoga; * Musäum Pöfas Represa Bolitik; * Musäum Jönadas Logik; * Musäum Kösömas e Zelemonas; * Musäum kompleseda arkeologik „Shymkala“. In 2020, Shymkent älabon stadi cifazifa kulivik Limanefa Tats Livätika. == Logöföts e töram == Bal logöföta cifik binon komplesed jenavik e kulivik „Shymkala“, pejaföl su topäd seadöpa vönik e sitadela Kokanänik. Komplesed ninädon gümükamis päbumöl dönu, topis seväda arkeologik, topädis musäumik e platöfis logama panoramik.<ref name="archaeology"/> Vü topäds sevädik votik binons: * Märem Ordabasy; * Monum „Zher-Ana“; * Tälod Livätik; * Monum Baydibek Bi; * Tälod Abay; * Tälod Dendrologik penemöl ma Asanbay Askarov; * Nimagad Shymkenta; * Güdal Glorik; * Memiöp pöfas represama bolitik; * Fonäds e promenöp ve flum Koshkarata; * Mäskits, glügs ritodaxänik e bums jenavik. Shymkent pagebon as primöp zugotas lü Sayram, Tälod Netik Sayram-Ugam, Kiped Natik Aksu-Zhabagly, Türkistän, Otrar e topäds jenavik e natik votik sulüda Kasakäna. Zänod nünama törik e resodatoped törik calik dunons in zif.<ref name="visit">[https://visit-shymkent.com/ Resodatoped törik calik Shymkenta], Zänod Nünama Törik Visit Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Bumav e zifaplanam == Bumod Shymkenta kobon stuki jenavik zifa, kvarteris lödöpik Sovyätik e kvarteris nulik bumas geilik. Zänod jenavik äfomon zü sitadel, maket vönik e flums Koshkarata e Karasu. Dü period Sovyätik, ziläks dustodik gretik, mikroziläks ko bums flumanik, bums guverik, teaters e paleds kulivik päbumons. Pos gretükam miedas zifa in 2014, bumam nöpas cifik äspandon lü ziläks nolüdik, vesüdik e nolüda-vesüdik. Topäds guverik, tedik e lödöpik nulik fomons, keninükamü ziläk Turan e mikroziläks Shymcity, Bozaryk, Tassay e votiks. Zeils cifik zifaplanama binons menodam vegas, veiga pöblik, resodas kaenavik, vatiprovedama, kanala drenik, topädas grünik e bumodas sogik. == Spot == Spots suvükün binons futaglöp, bok, leig, pezaliftam, gimnastig, saikulam, tennis e svimam. Klub futaglöpik cifik zifa binon FC „Ordabasy“, kel pledon in Liga Balid Kasakäna. In 2023 klub ävedon balido tävadan Kasakäna. Klub futaglöpik vomik BIIK-Shymkent ävikodon suvo tävodi Kasakäna e ädailon läni in mätas klubik Läröpa. Vü situts spotik cifik binons: * Stadian penemöl ma Kazhymukan Munaitpasov; * komplesed lonäda; * paled spota; * zänod tennisa; * svimadams; * juls spotik patik e basöps trenama. Shymkent binon motöp e trenöp tävadas Limpüdik e tävadas volik e Siyopik in bok, pezaliftam, leig e spots votik. == Nünamakanädem == Kanals televidik e radioik topädik, gaseds e nünamakanädems leäktronik in Kasakapük, Rusänapük e Lusbekänapük dunons in zif. Nünamakanädems topik nünons dö vob gitädas zifik, konöm, lif sogik, kuliv e spot. Penedots resodik, nünamastajons e resursets numatädik calik situtas zifik menodons. == Säkeds züamöpik == Säkeds züamöpik cifik binons miotam lofa dub mobs e fabriks, dränan su vatastoks, kumam diletas e smalükam topädas grünik sekü bumam vifädik. Ad gudükön situati züamöpik, padunons gasükam sektora privatik, nulükam fabriks, nulükam veiga pöblik, bumam dönu kanalas e flumas, bumam situtas vataclinama, planam bimas e gretükam cödala grünik. Kiped sita fonädas Koshkarata e Karasu, jelam täloda dendrologik e menodam koridoras grünik nen rofüd vü ziläks zifa labons veüti patik. == Logolös i == * [[Zifs in Kasakän]] * [[Züamöp zifik Shymkenta]] * [[Jenav Kasakäna]] == Noets == <references /> == Literat == * Bartold, V. V. ''Vobots. Volum III: Vobots dö taledav jenavik''. Moskva: Nauka, 1965. * ''Jenav SSR Kasakik de tims vönikün jü dels obsik''. Alma-Ata: Nauka. * ''Kobäd monumas jenava e kuliva Kasakäna: Provin Sulüdakasakänik''. Almaty. * Baypakov, K. M. ''Zifs zänodatimädik Kasakäna su Silkaveg Gletik''. Almaty. * ''Matans vestigas arkeologik seadöpa Shymkent''. Shymkent. == Yüms plödik == * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Löpad calik Akimata zifa Shymkent] * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Nünods calik Shymkenta] * [https://visit-shymkent.com/ Resodatoped törik calik Visit Shymkent] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ru/about/ Resodatoped nüvodama Shymkenta] [[Klad:Zifs]] [[Klad:Kasakän]] [[Klad:Zifs in Kasakän]] 1mcw9k46gwaloigjw7fxj8umh2dhwu9 3341072 3341063 2026-07-25T17:08:39Z Vyacheslav Nasretdinov 2301 /* Jenav */ 3341072 wikitext text/x-wiki {{Zifataib | kaed = [[Ragiv:Shymkent in Kazakhstan.svg|250px]] | län = [[Kasakän]] | tat = | provin = | ziläk = | komot = | koordinats = 42°19′ N, 69°36′ L | nem = Шымкент | fün = timäd b.ä. 3id–2id; mäniot penädik balid: 1365–1366 | sifal = [[Gabit Syzdykbekov]] (akim) | belödans = 1 308 120<ref name="stat2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ «Город Шымкент. Краткие итоги социально-экономического развития региона»], Bürod Nünodas Netik Läna Kasakän; lülogam: 2026 yulul 23id.</ref> | sürfat = 1 163 km² | timatopäd = UTC+5 | potakot = 160000 | foyümot_tel = +7 7252 | resodatoped = [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent gov.kz] | magod = [[Ragiv:Aerial View of Shymkent.jpg|300px]] | commonscat = Shymkent }} '''Shymkent''' (''Kasakapüko:'' '''Шымкент'''; jü 1992 fom '''Chimkent''' äpagebon suvüno in [[Rusänapük]]) binon zif in sulüd [[Kasakän]]a. Binon bal zifas kil labü stad republikik in län, kobü [[Astana]] e [[Almaty]]. Ma dilam guverik, zif no duton lü Türkistänaprovine, kel seadon zü oni. 2026 yunul 1id, Shymkent älabon belödanis 1 308 120, e äbinon zif pöpagikün kilid Kasakäna, pos Almaty e Astana.<ref name="stat2026"/> Sürfat zifa binon mö 1 163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru «План развития города Шымкента»], Reiganef zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Shymkent binon bal zänodas veütik dustoda, teda, veiga, dugäla e kuliva in sulüd Kasakäna. Zif seadon su vegs jenavik vü [[Zänoda-Siyop]], sulüd Kasakäna e stepeds Lärasia. Konöm anuik ninädon petrolirefinami, farmadustodi, dustodis fidik e tekstilik, mašinifabrikami, fabrikami matanas bumavik, ted e dünis. Tuvots arkeologik jonons, das topäd zifik ädabinon us zu 2 200 yels büä. Mäniot penädik balid noma zifa duton lü jenots yelas 1365–1366, kels pebepenons in buk jenavik ''Zafar-name'' fa Sharaf ad-Din Ali Yazdi.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru «Древнее городище Шымкент»], Gitäd Törama, Kosädas Plödik e Dustoda Kreatik zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Nem == Nem zifa pakobon tradüto ko dilils vönik tel. Balid binon vöd liranik u sogdik: ''chim'', ''chem'' u ''chaman'', kel mögon sinifön taeli, grasi, medüli u topi florik. Dilik telid binon ''-kent'', ko sinif „zif“ u „seadöp“. Ma plän at, nem kanon sinifön „zif grünik“, „zif vü medüls“ u „zif florik“. Dilik ''-kent'' dabinon in noms zifas jenavik mödik Zänoda-Siyopa e sulüda Kasakäna, samo in [[Tojkent]], Mankent e Zharkent. In fonäts Rusänapükik tumyelas 19id e 20id fom '''Chimkent''' äpagebon. In 1914 zif pävotanemon ad '''Chernyayev''', demü general Rusänik Mikhail Chernyayev. In 1924 nem jenavik pägebon dönu. In 1992 fom calik Rusänapükik pävotükon ad '''Shymkent''', kel binon lüikün lü pron Kasakapükik. == Jenav == === Vönäd e Zänodatimäd === Topäd Shymkenta anuik päbelödon sis vönäd. Seväds arkeologik in zänod jenavik zifa äkömons ad kavam kulturik böso metras mödik. Keramats se kavamaleds donikün dutons lü tumyels 3id–2id bü timäd kobädik. At vedükon mögik ad sagön, das seadöp ädabinon is zu 2 200 yels büä.<ref name="archaeology"/> Glof seadöpa ätefon de topam ona in val fertilik nilü mons vesüdik [[Tian Shan]]a, su vegs vü oasis [[Maverannahr]]a, val [[Syr Darya]]a e topäds stepik. No fagik äseadon zif vönik Sayram, kel panemon Ispidjab in fonäts zänodatimädik e äbinon bal zänodas veütik [[Silkaveg Gletik]]a. Mäniot penädik balid Shymkenta tefon lü zugots militik reiganefa [[Timur]]. In ''Zafar-name'' fa Sharaf ad-Din Ali Yazdi, nem zifa pubon in pened jenotas yelas 1365–1366. In timädas difik, zif e topäds züik ädutons lü tats difik Zänoda-Siyopa. In prim tumyela 13id, Mongolans äkonkerons topädi. In timäd zänodik posik, Shymkent äbinon in dömäd nufäda Mogulistana, tata Timurida e reiganefas topik. Sis tumyel 16id jenav ona ätefon lü Khanän Kasakik. In tumyels 17id e 18id, sulüd Kasakäna äbinon suvo laigöp vü Kasakans e Dzungarans. Finü tumyel 18id e in laf balid tumyela 19id, Khanän Kokanäna e Emirän Buhara äleigons demü daleb kontrola zifas topäda. === Dis reig Kokanäna e Lampöräna Rusänik === Primü tumyel 19id, Shymkent ägolon dis reig Khanäna Kokanäna. Zuo in 1810, zif pävotükon ad tatop gümnik. Tatop Kokanänik äseadon su tul in zänod jenavik e äkontrolon vegis vü Tojkent, Türkistän e topäds nilü mons. In setul 1864, trups Rusänik äkoupon zifi. Pos kobükam ko Lampörän Rusänik, Cimkent ävedon zif zila in Provin Syr Darya, in Generalguverän Türkistänik. Konöm zifa ätefon de ted, käfod e magiv matanas länädik. Finü tumyel 19id, fabriks gretik balid äpubons in Cimkent. In yels 1880id, fabrik ad jafön santonin se plan ''Artemisia cina'' päbumon. Fabrik at äbinon födäd farmadustoda anuik zifa. Ma numedam valemik balid Lampöräna Rusänik in 1897, Cimkent äbinon zif tefik smalik, ab äglofon vifiko as zänod teda e käfoda. === Period Sovyätik === Pos stabikam reiga Sovyätik, zif äduton balido lü Republik Sovyätik Sogädanik Lönöfik Türkistänik, poso lü Republik Sovyätik Sogädanik Lönöfik Kasakik e lü Republik Sovyätik Sogädanik Kasakik. In 1924 nem Cimkent pägebon dönu. In 1932 zif ävedon cifazif adminik Provin Sulüdakasakänik nulik. Dü dustodükam, fabriks metalurga jönik, farmadustoda, fidastöma, leüla, glita e tekstila päbumons e pägretükons. Fabrik plumba Cimkenta e fabrik kimik-farmadustodik älabons veüti patik. Dü [[Volakrig telid|Tavatel Niverik Telid]], fabriks, situts e belödanef se topäds vesüdik Sovyätalefäna päseitovons lü Cimkent. Zif ävedon bal zänodas dustodik veütik pöfik. Fabriks ona äjafons plumbi, medikamis, võtis, tekstilis e fidastömis. In period pos tavat, Cimkent äglofon vifiko. Kvarters lödöpik nulik, fabriks mašinas e matanas bumavik, julöps, sanakälasituts e zänods kulivik päbumons. In yels 1980id, petrolirefinöp Cimkenta äprimön dunön. === Kasakän livätik === Pos deklär livätik Kasakäna, zif äjäfidon as zänod konömik cifik sulüda läna. In 1992 fom Rusänapükik noma pävotükon de Chimkent ad Shymkent. In 2014, mieds zifa pägretükons mu, kobü kobükam seadöpas e länedas ziläkas nilik. Sürfat Shymkenta ägretikon tio kilna e belödanef ämödikumon. 2018 yunul 19id, dub deker prezidana Kasakäna, Shymkent ägeton stadi zifa veüta republikik. Cifazif adminik Provin Sulüdakasakänik päseitovon lü [[Türkistän]], e provin pävotanemon Türkistänaprovine.<ref name="decree2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan «О некоторых вопросах административно-территориального устройства Республики Казахстан»], Löpad calik Prezidana Repübliga Kasakän, 2018 yunul 19id; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Stad republikik nulik päklüdon fa bumam nöpas, menodam resodas kaenavik, vegas, topädas dustodik e topädas pöblik. == Taledav == === Topam === Shymkent seadon in sulüd Kasakäna, su plen nilü mons vesüdik Tian Shana, nilü mied ko [[Lusbekän]]. Geilot zänoda zifa binon mö zu 506 metrs lovevatelik. Zif seadon pö köpan vegas jenavik e anuik Orenburg–Tashkent e Türkistän–Siberän. Vegs cifik, kels yumons zifi ko Tashkent, Taraz, Almaty, Türkistän e [[Samara]], golons da on.<ref name="development"/> Sürfat valik zifa binon mö zu 116 300 hektars, u 1 163 km².<ref name="development"/> === Flumeds e topäds natik === Flums Badam e Koshkarata flumons da zif. Sit Koshkarata yümätik binon ko flum Karasu e resod fonädas e kanalas. In topäd Shymkenta dabinons kanals cifik zül, kels labons lunoti valik mö zu 91 kilometrs.<ref name="development"/> Cödal grünik e läneds fonda fotik stata tegons zu 5 300 hektars. Vü topäds grünik cifik binons Tälod dendrologik penemöl ma Asanbay Askarov, Tälod Abay, Tälod Livätik, Tälod Zhaylaukol e tälods e gadäds pöblik votik. === Klimat === Klimat Shymkenta binon kontinentalik, tefik, hitik e sigik, ab mildikum ka in mödikum topädas nolüdik e zänodik Kasakäna. Nifüp binon kösömiko brefik ko timäds mödik de nifam. Hitüp binon lunik, mu hitik e sigik. Hitamod zänedik yanula binon mö zu −0,7 °C, e hitamod zänedik yulula mö zu +26,3 °C. Hitamod zänedik yelik binon zu +13 °C. Möd presipa yelik binon mö 570–580 mm. Dil gretikün presipas falon dü nifüp e florüp.<ref name="climate">[https://www.pogodaiklimat.ru/climate/38328.htm «Климат Шымкента»], Pogoda i klimat; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Zif labon düpis solik mödik. Vients sigik e difs gretik vü hitamods delik e neitik binons suvik dü timäds votama. == Dilam guverik == Shymkent labon stadi dilota guverik-teritorik patik nivoda balid. Dailädanef zifa binon masliat, e reiganef ledunälik binon akimat. Cif zifa binon akim, kel panemon ma noms Kasakäna. Sis 2023 setul, akim Shymkenta binon Gabit Syzdykbekov.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/32848 «Сыздыкбеков Габит Абдимажитович»], Akimat zifa Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> Zif padilon ad ziläks guverik lul:<ref name="development"/> {| class="wikitable sortable" ! Ziläk ! Topam e patäds |- | '''[[Ziläk Abay (Shymkent)|Abay]]''' | Dil vesüdik e sulüda-vesüdik zifa; ninädon topädis lödöpik gretik e länedis dustodik. |- | '''[[Ziläk Al-Farabi (Shymkent)|Al-Farabi]]''' | Dil zänodik, jenavik, guverik e tedik Shymkenta. |- | '''[[Ziläk Enbekshi (Shymkent)|Enbekshi]]''' | Dils lofüdik e sulüda-lofüdik zifa; ninädons topädis dustodik e lödöpik gretik. |- | '''[[Ziläk Karatau (Shymkent)|Karatau]]''' | Dil nolüdik zifa e topäds pekobüköl dü gretükam miedas zifa. |- | '''[[Ziläk Turan (Shymkent)|Turan]]''' | Kvarters lödöpik nulik in dils vesüdik e nolüda-vesüdik zifa. |} == Belödanef == Shymkent binon bal zifas glofikün Kasakäna. Glof belödanefa sekon se glof natik, migam ninik, menod konöma e gretükam miedas guverik. In 2018 yunul, päsevükon caliko, das zif äreikon belödanis balion. 2026 yunul 1id, Shymkent älabon belödanis 1 308 120.<ref name="stat2026"/> Vü yanul e mayul 2026, glof natik äbinon mö 8 287 mens: 10 261 äpemotons e 1 974 ädeidons. Balans migama äbinon positifik e äreikon 5 783 mens.<ref name="stat2026"/> Densit belödanefa binon mö zu 1 125 mens a km². Belödanef no pakosömükon leigiko in topäd valik. Ziläks zänodik e kvarters lödöpik gretik binons densikün. Topäds perifik, kels päkobükons poso, dakipons patis bumoda vilagik e domas negeilik. === Kobäd netik === Shymkent binon zif multinätik. Dilot gretikün belödanefa binon Kasakans. Lusbekänans fomons sogeti jenavik gretik. Rusänans, Azerbayjanans, Tatarans, Koreänans, Türkänians, Lukrayänans, Tajikans, Kurdans e dailädans netas votik i lifons in zif. Ma nunods calik de prim 2023, grups netik gretikün äbinons sököl:<ref name="ethnicity">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/spreadsheets/ «Динамические таблицы по населению города Шымкента»], Bürod Nünodas Netik Läna Kasakän; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> {| class="wikitable sortable" ! Netät ! Dilot belödanefa, % |- | Kasakans | 70,90 |- | Lusbekänans | 15,88 |- | Rusänans | 6,31 |- | Azerbayjanans | 1,87 |- | Tatarans | 0,96 |- | Votikans | 4,08 |} Pük stata binon [[Kasakapük]]. Ma Konstitud Kasakäna, [[Rusänapük]] pagebon caliko kobü Kasakapük in situts stata e gitäds reiga topik. [[Lusbekänapük]] pagebon i vidiko in kosäd aldelik. == Konöm == Shymkent binon bal zänodas dustodik e tedik cifik Kasakäna. Dustod jafik, bumam, ted ninik, veig e dünams labons veüti gretik in konöm zifa. Vü yanul e mäzul 2026, prod züetik grodik zifa äbinon mö zu 1,352 bilions tengas. Glof veratik leigodü period otik yela büik äbinon 8,9 %. Dünams äfomons 61,6 % proda züetik, e jafam bonedas 30,1 %.<ref name="stat2026"/> Vü yanul e yunul 2026:<ref name="stat2026"/> * prod dustodik äreikon 817,5 miliards tengas e äglofon 11 %; * prod dustoda jafik äglofon 9,6 %; * völad vobas bumavik äreikon 136,3 miliards tengas; * nöps labü sürfat 558,6 mil m² pägevons ad geb; * ted smalilo äreikon 628,5 miliards tengas; * ted mödilo älovegolon 1,35 bilions tengas; * prod länädik grodik in topäd zifa äbinon 29,1 miliards tengas. == Dustod == Dils dustodik cifik binons: * petrolirefinam e petrolakim; * farmadustod; * dustod fidik e leülik; * fabrikam drinotas; * dustod leigik e tekstilik; * mašinifabrikam e metalavob; * fabrikam simänta, glada e matanas bumavik votik. Bal de febäds gretikün binon Petrolirefinöp Shymkenta, kel padugon fa kompan PetroKazakhstan Oil Products. Refinöp binon bal refinöpas petrolik cifik kil Kasakäna. Farmadustod padailon fa fabrik Khimpharm — SANTO - Member of Polpharma Group. Jenav febäda at primon me fabrik santonina pestaböl finü tumyel 19id. In zif dunons Topäd Konömik Patik „Ontustik“, topäds dustodik „Tassay“, „Badam“, „Ordabasy“, „Zhuldyz“ e topäds jafik votik. Zänod veiga e lotidama, kel binon fomöl ad ted ninik e ted ko tats Zänoda-Siyopa, menodon i. == Febädam e ted == Shymkent ädunon tradüto as bal zänodas tedik cifik sulüda Kasakäna. In zif dabinons makets, tedadoms, zänods gretik teda e muama, zänods teda mödik, restorans e febäds fidama pöblik votik. 2026 yulul 1id, pösods nomik plu 29 000 äpenumons in zif. Sür 25 000 onas ädunons. Mödikum gretik äbinon febäds smalik.<ref name="stat2026"/> == Veig == Shymkent binon nud veigik veütik Kasakäna. Vegs toodik e trenavegs, kels yumons Kasakäni ko Lusbekän, [[Kirgidän]], [[Rusän]] e tats votik topäda, golons da zif. === Vegam toodik === Vegs sököl golons da Shymkent: * Tojkent–Shymkent–Taraz–Almaty; * Tojkent–Shymkent–Türkistän–Kyzylorda–Samara; * Shymkent–Saryagash; * Shymkent–Lenger; * Shymkent–Sayram. Resod vegas zifik gretikon vifiko kobü kvarters lödöpik nulik. Veig pöblik padunon cifiko me sütobs. Fided veiga kanon papelon me veigakads e modams leäktronik votik. === Trenaveg === Trenavegastajon Shymkent seadon su trenaveg, kel yumon Tojkent, Arys, Taraz e Almaty. Trens tävikanik fagik e trens fledik golons da zif. Nud trenavegik Arys I seadon vesü Shymkent e givon yümis lü vegs Türkistän, Kyzylorda e topäds nolüdik Kasakäna. === Flitam === Lutapof bevünetik Shymkenta dünon flitis ninänik e bevünetik. Flits regik yumons zifi ko Astana, Almaty, Aktau, Atyrau e zifs votik Kasakäna, e ko desins mödik in läns votik. Shymkent binon glöp cifik kompan flitik Kasakänik SCAT Airlines.<ref name="scat">[https://www.scat.kz/ru/contacts/ «Контакты авиакомпании SCAT»], SCAT Airlines; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Dugäl e nolav == Shymkent binon bal zänodas dugälik cifik sulüda Kasakäna. Juls pöblik e privatik, kollegs, zänods dugäla calik e situts dugäla geilik dunons in zif. Vü niveräns cifik binons: * Niverän Sulüdakasakänik M. O. Auezov; * Kadem Sulüdakasakänik Medinavik; * Niverän Miras; * Niverän Shymkenta; * Niverän Nulik Zänoda-Siyopik. Niverän Sulüdakasakänik M. O. Auezov dugälon kaenavans in kaenav, kim, bumav, länäd, konömav, nünav, nolavs menik e pedagög. Kadem Sulüdakasakänik Medinavik patikon ad dugäl dokanas, farmananas e vobanas votik sanakäla. Organisations nolavik, situts planama, laboröpans febädas dustodik e deilods Zänoda Nätik Vestigama dunons in zif. == Sanakäl == Sit sanakäla Shymkenta ninädon malädanöpis e klinikis zifik, zänodis motama e diagnostiga, situtis medinik cilas, zänodis kankra, ladamaläda e maläda nüfeik, e stajonis yufüla spidik. Zif dünon as zänod medinik gretik pro belödanef sulüda Kasakäna. Kobü organisations pöblik, kliniks privatik mödik, zänods tutamedina e laboröps medinik dunons. Patam farmadustodik zifa pänufon fa fabriks, niveräns e sit dugäla vobanas farmadustodik. == Kuliv == Shymkent binon zänod veütik kuliva Kasakik e multinätik. Teaters, musäums, bukastöps, galeds, konsärtazäls e kobädams lekanik dabinons in zif. Situts teaterik cifik binons: * Teater Kademik Kasakik Drama penemöl ma Zhumat Shanin; * Teater Rusänik Drama; * Teater Opera e Balleta; * Teater Zifik Püpas e Yunanefas; * Teater Lusbekänik Drama. Vü musäums binons: * Musäum Jenava e Netavoga; * Musäum Pöfas Represa Bolitik; * Musäum Jönadas Logik; * Musäum Kösömas e Zelemonas; * Musäum kompleseda arkeologik „Shymkala“. In 2020, Shymkent älabon stadi cifazifa kulivik Limanefa Tats Livätika. == Logöföts e töram == Bal logöföta cifik binon komplesed jenavik e kulivik „Shymkala“, pejaföl su topäd seadöpa vönik e sitadela Kokanänik. Komplesed ninädon gümükamis päbumöl dönu, topis seväda arkeologik, topädis musäumik e platöfis logama panoramik.<ref name="archaeology"/> Vü topäds sevädik votik binons: * Märem Ordabasy; * Monum „Zher-Ana“; * Tälod Livätik; * Monum Baydibek Bi; * Tälod Abay; * Tälod Dendrologik penemöl ma Asanbay Askarov; * Nimagad Shymkenta; * Güdal Glorik; * Memiöp pöfas represama bolitik; * Fonäds e promenöp ve flum Koshkarata; * Mäskits, glügs ritodaxänik e bums jenavik. Shymkent pagebon as primöp zugotas lü Sayram, Tälod Netik Sayram-Ugam, Kiped Natik Aksu-Zhabagly, Türkistän, Otrar e topäds jenavik e natik votik sulüda Kasakäna. Zänod nünama törik e resodatoped törik calik dunons in zif.<ref name="visit">[https://visit-shymkent.com/ Resodatoped törik calik Shymkenta], Zänod Nünama Törik Visit Shymkent; lülogam: 2026 yulul 16id.</ref> == Bumav e zifaplanam == Bumod Shymkenta kobon stuki jenavik zifa, kvarteris lödöpik Sovyätik e kvarteris nulik bumas geilik. Zänod jenavik äfomon zü sitadel, maket vönik e flums Koshkarata e Karasu. Dü period Sovyätik, ziläks dustodik gretik, mikroziläks ko bums flumanik, bums guverik, teaters e paleds kulivik päbumons. Pos gretükam miedas zifa in 2014, bumam nöpas cifik äspandon lü ziläks nolüdik, vesüdik e nolüda-vesüdik. Topäds guverik, tedik e lödöpik nulik fomons, keninükamü ziläk Turan e mikroziläks Shymcity, Bozaryk, Tassay e votiks. Zeils cifik zifaplanama binons menodam vegas, veiga pöblik, resodas kaenavik, vatiprovedama, kanala drenik, topädas grünik e bumodas sogik. == Spot == Spots suvükün binons futaglöp, bok, leig, pezaliftam, gimnastig, saikulam, tennis e svimam. Klub futaglöpik cifik zifa binon FC „Ordabasy“, kel pledon in Liga Balid Kasakäna. In 2023 klub ävedon balido tävadan Kasakäna. Klub futaglöpik vomik BIIK-Shymkent ävikodon suvo tävodi Kasakäna e ädailon läni in mätas klubik Läröpa. Vü situts spotik cifik binons: * Stadian penemöl ma Kazhymukan Munaitpasov; * komplesed lonäda; * paled spota; * zänod tennisa; * svimadams; * juls spotik patik e basöps trenama. Shymkent binon motöp e trenöp tävadas Limpüdik e tävadas volik e Siyopik in bok, pezaliftam, leig e spots votik. == Nünamakanädem == Kanals televidik e radioik topädik, gaseds e nünamakanädems leäktronik in Kasakapük, Rusänapük e Lusbekänapük dunons in zif. Nünamakanädems topik nünons dö vob gitädas zifik, konöm, lif sogik, kuliv e spot. Penedots resodik, nünamastajons e resursets numatädik calik situtas zifik menodons. == Säkeds züamöpik == Säkeds züamöpik cifik binons miotam lofa dub mobs e fabriks, dränan su vatastoks, kumam diletas e smalükam topädas grünik sekü bumam vifädik. Ad gudükön situati züamöpik, padunons gasükam sektora privatik, nulükam fabriks, nulükam veiga pöblik, bumam dönu kanalas e flumas, bumam situtas vataclinama, planam bimas e gretükam cödala grünik. Kiped sita fonädas Koshkarata e Karasu, jelam täloda dendrologik e menodam koridoras grünik nen rofüd vü ziläks zifa labons veüti patik. == Logolös i == * [[Zifs in Kasakän]] * [[Züamöp zifik Shymkenta]] * [[Jenav Kasakäna]] == Noets == <references /> == Literat == * Bartold, V. V. ''Vobots. Volum III: Vobots dö taledav jenavik''. Moskva: Nauka, 1965. * ''Jenav SSR Kasakik de tims vönikün jü dels obsik''. Alma-Ata: Nauka. * ''Kobäd monumas jenava e kuliva Kasakäna: Provin Sulüdakasakänik''. Almaty. * Baypakov, K. M. ''Zifs zänodatimädik Kasakäna su Silkaveg Gletik''. Almaty. * ''Matans vestigas arkeologik seadöpa Shymkent''. Shymkent. == Yüms plödik == * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Löpad calik Akimata zifa Shymkent] * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Nünods calik Shymkenta] * [https://visit-shymkent.com/ Resodatoped törik calik Visit Shymkent] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ru/about/ Resodatoped nüvodama Shymkenta] [[Klad:Zifs]] [[Klad:Kasakän]] [[Klad:Zifs in Kasakän]] fmzkc26fsfyqpe360hw8labruqkjpwx 14 295600 3341058 2026-07-25T16:11:43Z Vyacheslav Nasretdinov 2301 Created blank page 3341058 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3341066 3341058 2026-07-25T16:43:13Z Łukasz Winek 10785 + 3341066 wikitext text/x-wiki [[Klad:Zifs in Siyop]] [[Klad:Kasakän]] imfx6g7thwoqnr74gz3k21evyqiicux 0 295601 3341067 2026-07-25T16:49:31Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341067 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Jiel '''Paige Jones''' (pämotöl tü [[2002]] [[gustul 30]] in [[Park City (Utah)|Park City]], [[Utah]]) binof skiyabunaman [[Lamerikän]]ik. == Yüms plödik == * [https://www.olympedia.org/athletes/140024 {{PAGENAME}} pö el Olympedia] (in Linglänapük) * [https://www.fis-ski.com/DB/general/athlete-biography.html?sectorcode=JP&competitorid=208949 {{PAGENAME}} pö el FIS] (in Linglänapük) {{Kobädikos|Category:Paige Jones|Paige Jones}} {{DEFAULTSORT:Jones, Paige}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Skiyabunamans Lamerikänik]] gbdi77n9cqhxsx6llmbixssdbdg1mdm 0 295602 3341068 2026-07-25T16:56:11Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341068 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Jiel '''Sydney Sienna Jones''' (pämotöl tü [[2002]] [[tobul 24]]) binof futaglöpädan [[Lamerikän]]ik, kel pledof in futaglöpädaklub: [[HB Køge (vomef)|HB Køge]] (DEN). == Yüms plödik == * [https://www.soccerdonna.de/en/sydney-jones/profil/spieler_107457.html Sydney Jones pö el Soccerdonna] (in Linglänapük) * [https://www.soccerway.com/player/jones-sydney/hvFwSRuH/ Sydney Jones pö el Soccerway] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Jones, Sydney}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Jifutaglöpädans Lamerikänik]] [[Klad:Futaglöpädans lafabetik]] ew4tn3u55r9fid38unx9awb3vrmywvj 0 295603 3341070 2026-07-25T17:02:22Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341070 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Terrence Jones''' (pämotöl tü [[2002]] [[novul 8]]) binom lelatletan [[Bahamuäns|Bahamuän]]ik. == Yüms plödik == * [https://www.olympedia.org/athletes/149639 Terrence Jones pö el Olympedia] (in Linglänapük) * [https://worldathletics.org/athletes/-/14835094 Terrence Jones pö el World Athletics] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Jones, Terrence}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Lelatletans Bahamuänik]] 0fsvco5kaiwiqpt84dtnt2f8lkxqy0q 0 295604 3341071 2026-07-25T17:08:25Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341071 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''David Howard Joplin''' (pämotöl tü [[2002]] [[novul 18]] in [[Brookfield (Wisconsin)|Brookfield]], [[Wisconsin]]) binom bäsetaglöpädan [[Lamerikän]]ik, kel pledom in bäsetaglöpädaklub: [[Calgary Surge]] (CAN). == Yüms plödik == * [https://www.fiba.basketball/en/players/398416-david-howard-joplin {{PAGENAME}} pö el FIBA] (in Linglänapük) * [https://www.proballers.com/basketball/player/246435/joplin-david {{PAGENAME}} pö el Proballers] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Joplin, David}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Bäsetaglöpädans]] [[Klad:Bäsetaglöpädans Lamerikänik]] tg592nd6otxqeabbwgsv5o66ihv9d4x 0 295605 3341073 2026-07-25T17:14:11Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341073 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Filip Jörgensen''' (pämotöl tü [[2002]] [[prilul 16]] in [[Lomma]], [[Svedän]]) binom futaglöpädan [[Danän]]ik⸗Svedänik, kel pledom in futaglöpädaklub: [[Chelsea F.C.]] (ENG). == Yüms plödik == * [https://www.national-football-teams.com/player/99913/Filip_Jorgensen.html {{PAGENAME}} pö el National Football Teams] (in Linglänapük) * [https://www.worldfootball.net/person/pe555132/ {{PAGENAME}} pö el WorldFootball.net] (in Linglänapük) {{Kobädikos|Category:Filip Jörgensen|Filip Jörgensen}} {{DEFAULTSORT:Jorgensen, Filip}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Futaglöpädans Danänik]] [[Klad:Futaglöpädans Svedänik]] [[Klad:Futaglöpädans lafabetik]] i3ctdjx3nivzsk8nvso1afwe1yavg6o 0 295606 3341074 2026-07-25T17:20:39Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341074 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Jiel '''Jameese Joseph''' (pämotöl tü [[2002]] [[mayul 3]] in [[Beltsville]]) binof futaglöpädan [[Lamerikän]]ik, kel pledof in futaglöpädaklub: [[Chicago Stars FC]]. == Yüms plödik == * [https://www.soccerdonna.de/en/jameese-joseph/profil/spieler_96864.html {{PAGENAME}} pö el Soccerdonna] (in Linglänapük) * [https://www.soccerway.com/player/joseph-jameese/pSQ6Baph/ {{PAGENAME}} pö el Soccerway] (in Linglänapük) {{Kobädikos|Category:Jameese Joseph|Jameese Joseph}} {{DEFAULTSORT:Joseph, Jameese}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Jifutaglöpädans Lamerikänik]] [[Klad:Futaglöpädans lafabetik]] da7zzybp5dbbrdfuf12ytt8mzuxi1h0 0 295607 3341075 2026-07-25T17:25:45Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341075 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Jiel '''Maia Joseph''' (pämotöl tü [[2002]] [[mayul 20]] in [[Wellington (Nula-Seleäns)|Wellington]]) binof pledan [[Nula-Seleäns|Nula-Seleän]]ik ela rugby. Binof daut pledana ela rugby: hiela [[Jamie Joseph]]. == Yüms plödik == * [https://www.rugbydatabase.co.nz/player/index.php?playerId=8240 {{PAGENAME}} pö el Rugby Database] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Joseph, Maia}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Pledans Nula-Seleänik ela rugby]] t0x8d3z2lnxbu72njeh99jsoz81zx8w 0 295608 3341076 2026-07-25T17:31:36Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341076 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Michael Joseph''' (pämotöl tü [[2002]] [[novul 1]] in [[Castries]]) binom lelatletan [[Sanlusiyän]]ik. == Yüms plödik == * [https://www.olympedia.org/athletes/150299 Michael Joseph pö el Olympedia] (in Linglänapük) * [https://worldathletics.org/athletes/-/14969138 Michael Joseph pö el World Athletics] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Joseph, Michael}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Lelatletans Sanlusiyänik]] my95lvd3eat5lbam6qhiq6rhe0o5tvv 0 295609 3341077 2026-07-25T17:37:08Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341077 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Noé Jouin''' (pämotöl tü [[2002]] [[gustul 2]] in [[Lille (Fransän)|Lille]]) binom yebahokiyan [[Fransän]]ik. == Yüms plödik == * [https://tms.fih.ch/people/25211 {{PAGENAME}} pö el FIH] (in Linglänapük) * [https://www.olympedia.org/athletes/153058 {{PAGENAME}} pö el Olympedia] (in Linglänapük) {{Kobädikos|Category:Noé Jouin|Noé Jouin}} {{DEFAULTSORT:Jouin, Noe}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Yebahokiyans Fransänik]] et370hbwl0n950t6jyb57nbr6wdmxv1 0 295610 3341078 2026-07-25T17:43:07Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341078 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Valerio Jud''' (pämotöl tü [[2002]] [[yulul 24]]) binom nifaboedan [[Jveizän]]ik. == Yüms plödik == * [https://www.olympedia.org/athletes/139985 {{PAGENAME}} pö el Olympedia] (in Linglänapük) * [https://www.fis-ski.com/DB/general/athlete-biography.html?sectorcode=SB&competitorid=213522 {{PAGENAME}} pö el FIS] (in Linglänapük) {{Kobädikos|Category:Valerio Jud|Valerio Jud}} {{DEFAULTSORT:Jud, Valerio}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Nifaboedans Jveizänik]] i47aao0waxr4k5idonbysa9uh3qce14 0 295611 3341080 2026-07-25T18:33:03Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341080 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Juho Lehtiranta''' (pämotöl tü [[2002]] [[setul 27]] in [[Sipoo]]) binom futaglöpädan [[Suomiyän]]ik, kel pledom in futaglöpädaklub: [[Kotkan Työväen Palloilijat]]. == Yüms plödik == * [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/458869-juho-lehtiranta {{PAGENAME}} pö el FootballDatabase.eu] (in Linglänapük) * [https://www.worldfootball.net/person/pe555140/ {{PAGENAME}} pö el WorldFootball.net] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Lehtiranta, Juho}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Futaglöpädans Suomiyänik]] [[Klad:Futaglöpädans lafabetik]] ngfna4ocg2yb7eahl9z3gpfcglcdfvf 0 295612 3341081 2026-07-25T18:40:03Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341081 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Defri Juliant''' (pämotöl tü [[2002]] [[dekul 28]] in [[Bangkinang]] as: '''Arif Defri Arianto''') binom televidadramatan ä kanitan [[Lindäna-Seänuäns|Lindäna-Seänuän]]ik. == Labuns == * ''Defri Juliant'' (2022) == Yüms plödik == * [https://www.imdb.com/name/nm13857433/ {{PAGENAME}} pö el IMDb] (in Linglänapük) * [https://www.discogs.com/artist/12760946-Defri-Juliant {{PAGENAME}} pö el Discogs] (in Linglänapük) {{Kobädikos|Category:Defri Juliant|Defri Juliant}} {{DEFAULTSORT:Juliant, Defri}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Dramatans Lindäna-Seänuänik]] [[Klad:Kanitans Lindäna-Seänuänik]] mzxre8yv31rvw2wneck6ffxjdf92qvu 0 295613 3341082 2026-07-25T18:44:52Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341082 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Andreas Kristoffer Jungdal''' (pämotöl tü [[2002]] [[febul 22]] in [[Singapurän]]) binom futaglöpädan [[Danän]]ik, kel pledom in futaglöpädaklub: [[KVC Westerlo]] (BEL). == Yüms plödik == * [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/427239-andreas-jungdal {{PAGENAME}} pö el FootballDatabase.eu] (in Linglänapük) * [https://www.worldfootball.net/person/pe543826/ {{PAGENAME}} pö el WorldFootball.net] (in Linglänapük) {{Kobädikos|Category:Andreas Jungdal|Andreas Jungdal}} {{DEFAULTSORT:Jungdal, Andreas}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Futaglöpädans Danänik]] [[Klad:Futaglöpädans lafabetik]] 6dpeswhut9y4svyfskslx89t3fuujao 0 295614 3341083 2026-07-25T18:50:17Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341083 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Jurica Jurčec''' (pämotöl tü [[2002]] [[prilul 4]] in [[Zabok]]) binom futaglöpädan [[Kroasän]]ik. == Yüms plödik == * [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/399473-jurica-jurcec {{PAGENAME}} pö el FootballDatabase.eu] (in Linglänapük) * [https://www.worldfootball.net/person/pe577460/ {{PAGENAME}} pö el WorldFootball.net] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Jurcec, Jurica}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Futaglöpädans Kroasänik]] [[Klad:Futaglöpädans lafabetik]] 3xqmskbihuirq3b85eprm0jzi11b4sr 0 295615 3341084 2026-07-25T18:56:22Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341084 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Jiel '''Mia Taylin Justus''' (pämotöl tü [[2002]] [[setul 3]] in [[Lakewood (Ohio)|Lakewood]], [[Ohio]]) binof futaglöpädan [[Lamerikän]]ik, kel pledof in futaglöpädaklub: [[Utah Royals]]. == Yüms plödik == * [https://www.soccerdonna.de/de/-/profil/spieler_48976.html {{PAGENAME}} pö el Soccerdonna] (in Deutänapük) * [https://www.soccerway.com/player/justus-mia/O8Apu72t/ {{PAGENAME}} pö el Soccerway] (in Linglänapük) {{Kobädikos|Category:Mia Justus|Mia Justus}} {{DEFAULTSORT:Justus, Mia}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Jifutaglöpädans Lamerikänik]] [[Klad:Futaglöpädans lafabetik]] 60x1esrtrifg9uoxrf0mfgw94purq1b 0 295616 3341085 2026-07-25T19:00:52Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341085 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Joël van Kaam''' (pämotöl tü [[2002]] [[mäzul 8]] in Delfzijl) binom futaglöpädan [[Nedän]]ik, kel pledom in futaglöpädaklub: [[Quick Boys]]. == Yüms plödik == * [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/405450-joel-van_kaam {{PAGENAME}} pö el FootballDatabase.eu] (in Linglänapük) * [https://www.transfermarkt.com/joel-van-kaam/profil/spieler/503642 {{PAGENAME}} pö el Transfermarkt] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Kaam, Joel van}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Futaglöpädans Nedänik]] [[Klad:Futaglöpädans lafabetik]] jy8oezfjyo1kcv3bxlxe0hamcewraiu 0 295617 3341086 2026-07-25T19:10:55Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341086 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Adam Hamza Kaied''' ({{lang-ar|آدم حمزة كايد}}; pämotöl tü [[2002]] [[mäzul 2]] in [[Helsingborg]], [[Svedän]]) binom futaglöpädan [[Palästinän]]ik⸗Svedänik, kel pledom in futaglöpädaklub: [[Zamalek SC]] (EGY). == Yüms plödik == * [https://www.national-football-teams.com/player/98723/Adam_Kaied.html {{PAGENAME}} pö el National Football Teams] (in Linglänapük) * [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/444013-adam-kaied {{PAGENAME}} pö el FootballDatabase.eu] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Kaied, Adam}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Futaglöpädans Palästinänik]] [[Klad:Futaglöpädans Svedänik]] [[Klad:Futaglöpädans lafabetik]] 5t7plq4thjwuzxxupjxe4d5kbmlkepa 0 295618 3341087 2026-07-25T19:16:51Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341087 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Markus Kaiser''' (pämotöl tü [[2002]] [[prilul 18]] in [[Calgary]]) binom futaglöpädan [[Kanadän]]ik, kel pledom in futaglöpädaklub: [[Calgary Foothills FC]]. == Yüms plödik == * [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/486899-markus-kaiser {{PAGENAME}} pö el FootballDatabase.eu] (in Linglänapük) * [https://canadasoccer.com/profile/4624/markus-kaiser/ {{PAGENAME}} pö el CanadaSoccer.com] (in Linglänapük) {{Kobädikos|Category:Markus Kaiser|Markus Kaiser}} {{DEFAULTSORT:Kaiser, Markus}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Futaglöpädans Kanadänik]] [[Klad:Futaglöpädans lafabetik]] 2tyw5alwfjuvq9dw1nl6fo3bjz1iwot 0 295619 3341088 2026-07-25T19:21:04Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341088 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Wyatt Kaiser''' (pämotöl tü [[2002]] [[yulul 31]] in [[Andover (Minnesota)|Andover]], [[Minnesota]]) binom gladahokiyan [[Lamerikän]]ik. == Yüms plödik == * [https://www.nhl.com/blackhawks/player/wyatt-kaiser-8482176 {{PAGENAME}} pö el NHL.com] (in Linglänapük) * [https://www.eliteprospects.com/player/201852/wyatt-kaiser {{PAGENAME}} pö el Elite Prospects] (in Linglänapük) {{Kobädikos|Category:Wyatt Kaiser|Wyatt Kaiser}} {{DEFAULTSORT:Kaiser, Wyatt}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Gladahokiyans Lamerikänik]] kgkj6m93ecbg3bg9avjmfwlcaorcsn4 3 295620 3341090 2026-07-25T19:56:26Z Łukasz Winek 10785 Benokömö! 3341090 wikitext text/x-wiki {{Benokömö}} [[Geban:Łukasz Winek|Łukasz Winek]] ([[Gebanibespik:Łukasz Winek|bespik]]) 19:56, 2026 yulul 25id (UTC) jfcsm7dd73pr95oy5bq8v08geq5astz 3 295621 3341091 2026-07-25T19:56:53Z Łukasz Winek 10785 Benokömö! 3341091 wikitext text/x-wiki {{Benokömö}} [[Geban:Łukasz Winek|Łukasz Winek]] ([[Gebanibespik:Łukasz Winek|bespik]]) 19:56, 2026 yulul 25id (UTC) jfcsm7dd73pr95oy5bq8v08geq5astz 14 295622 3341093 2026-07-25T20:01:21Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341093 wikitext text/x-wiki [[Klad:Futaglöpädans lä län|Palastinan]] [[Klad:Palästinän]] 6c9cmy6wzu9mhllvznqjih70p2voeoc 14 295623 3341094 2026-07-25T20:02:11Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341094 wikitext text/x-wiki [[Klad:Futaglöpädans lä län|Ruandan]] [[Klad:Ruandän]] eo8qp414d891usi650hx6kgx5kcl245 14 295624 3341095 2026-07-25T20:04:23Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341095 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Bangladejan]] [[Klad:Bangladejän]] 08qf9lq9br97v7g7vkjewboxfdckges 14 295625 3341096 2026-07-25T20:05:00Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341096 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Beninan]] [[Klad:Beninän]] rynvf48a7u8m1rmjw63a1nm8e0hwviq 14 295626 3341097 2026-07-25T20:05:47Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341097 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Bosnan e Harzegovan]] [[Klad:Bosnän e Härzegovän]] qezfbu7bherk9yiqfd10wwl1bmocmk8 14 295627 3341098 2026-07-25T20:06:30Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341098 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Bulgaran]] [[Klad:Bulgarän]] hz2objle25p7f7zzxhcrg5cl3v35z6h 14 295628 3341099 2026-07-25T20:07:06Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341099 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Camekean]] [[Klad:Camekeän]] pdd0cm3teivsre26xztemxemdj9wqd6 14 295629 3341100 2026-07-25T20:07:44Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341100 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Cilan]] [[Klad:Cilän]] qm09i6q7axi2p0qmdzcifcpuh6uxlu2 14 295630 3341101 2026-07-25T20:08:35Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341101 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Filipuans]] [[Klad:Filipuäns]] 841xar5liuh1lrmlhd0akbw8nyuskj3 14 295631 3341102 2026-07-25T20:09:11Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341102 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Ganan]] [[Klad:Ganän]] mt6yxdqnvie430ym3gnukcjty1jmvr3 14 295632 3341103 2026-07-25T20:09:47Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341103 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Honduran]] [[Klad:Hondurän]] 4sbvj6qpafz7b0ocfxc9t3ioc9231tk 14 295633 3341104 2026-07-25T20:10:32Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341104 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Jveizan]] [[Klad:Jveizän]] je094avr86wpejl7acfqu6owhbm9qa1 14 295634 3341105 2026-07-25T20:11:17Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341105 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Kabovarduans]] [[Klad:Kabovärduäns]] g7pdw744nkw1jxdj7qnviaeu6csjkeo 14 295635 3341106 2026-07-25T20:12:47Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341106 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Kroasan]] [[Klad:Kroasän]] q09i0jod60tkhxzc6unuitlmremkdw8 14 295636 3341107 2026-07-25T20:13:21Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341107 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Kubean]] [[Klad:Kubeän]] 7247t8qgljv14kds0o3yrlabfej6gpj 14 295637 3341108 2026-07-25T20:14:01Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341108 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Lalbanan]] [[Klad:Lalbanän]] pppv70lbsva6dhnd3k11nij6pikax85 14 295638 3341109 2026-07-25T20:14:46Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341109 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Larmeniyan]] [[Klad:Larmeniyän]] defldyy6ujttq0gm0b5l5pfqs9g6iof 14 295639 3341110 2026-07-25T20:15:38Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341110 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Lasarbacan]] [[Klad:Lasärbäcän]] nchrw53wtrs7x8cn7840i2thdbpsegh 14 295640 3341111 2026-07-25T20:16:23Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341111 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Lerutran]] [[Klad:Lerüträn]] 1bbjlsvqsyae1yp6s2cq9biolckhnir 14 295641 3341112 2026-07-25T20:17:16Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341112 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Luxamburgan]] [[Klad:Luxämburgän]] g0bglv91zgt1wm6u9wtbxch5ns0cjp3 14 295642 3341113 2026-07-25T20:17:58Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341113 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Laguptan]] [[Klad:Lägüptän]] mcani2lsg60culjb0s966uiyag4r9ou 14 295643 3341114 2026-07-25T20:18:55Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341114 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Latiopan]] [[Klad:Lätiopän]] 9mfpb5nf06zmz21a8g2ijlf7utnsk6g 14 295644 3341115 2026-07-25T20:20:06Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341115 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Maltean]] [[Klad:Malteän]] kejvkc8o2a7kyufmggnoewsgxnmo7dr 14 295645 3341116 2026-07-25T20:20:54Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341116 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Mianmaran]] [[Klad:Mianmarän]] o3cq4muwxgeadfjdhpnlyhvievchobh 14 295646 3341117 2026-07-25T20:21:34Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341117 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Moldavan]] [[Klad:Moldavän]] 1bd9t2qhvi2v5v74zn98ocsyqq5ftxc 14 295647 3341118 2026-07-25T20:22:21Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341118 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Monakan]] [[Klad:Monakän]] fzurll3ne1wj3ni63tdkkekrpfaothc 14 295648 3341119 2026-07-25T20:22:59Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341119 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Nigeriyan]] [[Klad:Nigeriyän]] j1wwel1lex8kk0erw5yn5zha7e7vtnc 14 295649 3341120 2026-07-25T20:23:47Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341120 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Pakistan]] [[Klad:Pakistän]] pjycxw78ku8k5u648eal5ba5x0x0qtl 14 295650 3341121 2026-07-25T20:24:26Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341121 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Palastinan]] [[Klad:Palästinän]] 0px89e5lark5lrfkgqcg97ly3zaxh7q 14 295651 3341122 2026-07-25T20:25:03Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341122 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Peruvan]] [[Klad:Peruvän]] 7ba6gpuibxfn11dllb6f8vw1ymp5hrk 14 295652 3341123 2026-07-25T20:25:42Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341123 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Slovakan]] [[Klad:Slovakän]] s7sioflnx71kj566i55jacax77b29de 14 295653 3341124 2026-07-25T20:26:19Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341124 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Slovenan]] [[Klad:Slovenän]] qo6bctr0zpu2mm09r50zejt9twvk5je 14 295654 3341125 2026-07-25T20:26:55Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341125 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Tayvan]] [[Klad:Tayvän]] c8o59ekkda47cmt1hph2kwxeibiaeha 14 295655 3341126 2026-07-25T20:27:35Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341126 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Tsyinan]] [[Klad:Tsyinänans]] qm8wjalmm60v2ybuh6l9tvfq1dt3x9x 14 295656 3341127 2026-07-25T20:28:14Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341127 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Venesolan]] [[Klad:Venesolän]] tewzrlh8j7rl8nq7ep2643ct0spktie 14 295657 3341128 2026-07-25T20:29:11Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341128 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Vieta-Rusan]] [[Klad:Vieta⸗Rusän]] axwk5299bavdfxf8u3rv5e6q0z1yvun 14 295658 3341129 2026-07-25T20:30:02Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341129 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Vinsentean]] [[Klad:Saluda-Vinsenteän e Grenadineäns]] gx0nj7v5jajfi8dcl15w2ucda2mjzlq 14 295659 3341130 2026-07-25T20:32:32Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341130 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Viorajolan]] [[Klad:Viorajolän]] 8c3kl888ttu564c1b4vmopu6b1cjkuy 14 295660 3341131 2026-07-25T20:33:10Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341131 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Yordan]] [[Klad:Yordän]] lsyg07w5sda3o5ti7onpuhratge6u3p 14 295661 3341132 2026-07-25T20:34:05Z Łukasz Winek 10785 klad nulik 3341132 wikitext text/x-wiki [[Klad:Kanitans|Kongoan Republikan Demokratik]] [[Klad:Kongoän (Repüblikän Demokratik)]] 33c4tpj5r0c57lu3h93d7a6kmxwawfj 0 295662 3341137 2026-07-26T08:09:50Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341137 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Jiel '''Blanka Kajdon''' (pämotöl tü [[2002]] [[yunul 12]] in [[Veszprém]]) binof namaglöpädan [[Macarän]]ik, kel pledof in namaglöpädaklub: [[Váci NKSE]]. == Yüms plödik == * [https://www.eurohandball.com/en/player/O9svA6zwAQDJSGlhTgwtfg/Blanka-Kajdon/ {{PAGENAME}} pö el EHF] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Kajdon, Blanka}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Namaglöpädans]] [[Klad:Namaglöpädans Macaränik]] 3p24inmsvo0kc94yboihb0qvc43lpub 0 295663 3341138 2026-07-26T09:01:26Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341138 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Derrick Kakooza''' (pämotöl tü [[2002]] [[tobul 23]] in [[Kampala]]) binom futaglöpädan [[Lugandayän]]ik, kel pledom in futaglöpädaklub: [[Uganda Revenue Authority FC]]. == Yüms plödik == * [https://www.national-football-teams.com/player/87018/Derrick_Kakooza.html {{PAGENAME}} pö el National Football Teams] (in Linglänapük) * [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/446067-derrick-kakooza {{PAGENAME}} pö el FootballDatabase.eu] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Kakooza, Derrick}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Futaglöpädans Lugandayänik]] [[Klad:Futaglöpädans lafabetik]] 2a8sw455ycyn5g779pt9kfijcczi1qo 0 295664 3341139 2026-07-26T09:06:18Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341139 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Jiel '''Musfiquh Kalam''' (pämotöl tü [[2002]] [[mayul 1]]) binof tabatänitan [[Sulüdafrikän]]ik. == Yüms plödik == * [https://www.worldtabletennis.com/playerDescription?playerId=133647 {{PAGENAME}} pö el World Table Tennis] (in Linglänapük) * [https://www.the-sports.org/musfiquh-kalam-table-tennis-spf537756.html {{PAGENAME}} pö el The-Sports.org] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Kalam, Musfiquh}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Tabatänitans Sulüdafrikänik]] sq9b76yb8pd2k82baxm0izh7i10fbl1 0 295665 3341140 2026-07-26T09:11:37Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341140 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Jēkabs Kalenda''' (pämotöl tü [[2002]] [[yunul 25]] in [[Ventspils]]) binom bobsleyan [[Latviyän]]ik. == Yüms plödik == * [https://www.olympedia.org/athletes/156861 {{PAGENAME}} pö el Olympedia] (in Linglänapük) * [https://www.ibsf.org/en/athlete/12085 {{PAGENAME}} pö el IBSF] (in Linglänapük) {{Kobädikos|Category:Jēkabs Kalenda|Jēkabs Kalenda}} {{DEFAULTSORT:Kalenda, Jekabs}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Bobsleyans Latviyänik]] iaghpqfg8qfbauz02fbzod687hvte4t 0 295666 3341141 2026-07-26T09:16:25Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341141 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Zebron Kalima''' (pämotöl tü [[2002]] [[mayul 13]] in [[Lilongwe]]) binom futaglöpädan [[Malaviyän]]ik, kel pledom in futaglöpädaklub: [[Silver Strikers FC]]. == Yüms plödik == * [https://www.national-football-teams.com/player/85087/Zebron_Kalima.html {{PAGENAME}} pö el National Football Teams] (in Linglänapük) * [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/477273-zebron-kalima {{PAGENAME}} pö el FootballDatabase.eu] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Kalima, Zebron}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Futaglöpädans Malaviyänik]] [[Klad:Futaglöpädans lafabetik]] i26n0ya8bx3x3m5mhq53f6vshwhekc4 0 295667 3341142 2026-07-26T09:22:13Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341142 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Ryan Thomas Kalkbrenner''' (pämotöl tü [[2002]] [[yanul 17]] in [[Saint Louis (Missouri)|Saint Louis]], [[Missouri]]) binom bäsetaglöpädan [[Lamerikän]]ik, kel pledom in bäsetaglöpädaklub: [[Charlotte Hornets]]. == Yüms plödik == * [https://www.nba.com/player/1641750 {{PAGENAME}} pö el NBA.com] (in Linglänapük) * [https://www.basketball-reference.com/players/k/kalkbry01.html {{PAGENAME}} pö el Basketball Reference] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Kalkbrenner, Ryan}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Bäsetaglöpädans]] [[Klad:Bäsetaglöpädans Lamerikänik]] jtnyoct8bb0hen7n6z75xedyqkvc9ls 0 295668 3341143 2026-07-26T09:26:56Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341143 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Jere Kallinen''' (pämotöl tü [[2002]] [[yanul 10]] in [[Oulu]]) binom futaglöpädan [[Suomiyän]]ik, kel pledom in futaglöpädaklub: [[Helsingin Jalkapalloklubi]]. == Yüms plödik == * [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/429713-jere-kallinen {{PAGENAME}} pö el FootballDatabase.eu] (in Linglänapük) * [https://www.worldfootball.net/person/pe730077/ {{PAGENAME}} pö el WorldFootball.net] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Kallinen, Jere}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Futaglöpädans Suomiyänik]] [[Klad:Futaglöpädans lafabetik]] 3tfknl9j1u3mtbxplj3k2bl7fwppcyi 0 295669 3341144 2026-07-26T09:31:30Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341144 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Prince Patrick Kallon''' (pämotöl tü [[2002]] [[febul 3]] in [[Tabanan]]) binom futaglöpädan [[Lindäna-Seänuäns|Lindäna-Seänuän]]ik. == Yüms plödik == * [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/482060-prince-kallon {{PAGENAME}} pö el FootballDatabase.eu] (in Linglänapük) * [https://www.soccerway.com/player/kallon-prince/Iy1zzEkR/ {{PAGENAME}} pö el Soccerway] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Kallon, Prince}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Futaglöpädans Lindäna-Seänuänik]] [[Klad:Futaglöpädans lafabetik]] 3mcfpy8sh3b16rgkazkbuie8kkpruo8 0 295670 3341145 2026-07-26T09:37:26Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341145 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Christopher Tinga Kalongo''' (pämotöl tü [[2002]] [[yanul 7]] in [[Oakville (Ontario)|Oakville]], [[Ontario]]) binom futaglöpädan [[Kanadän]]ik, kel pledom in futaglöpädaklub: [[Atlético Ottawa]]. == Yüms plödik == * [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/465497-christopher-kalongo {{PAGENAME}} pö el FootballDatabase.eu] (in Linglänapük) * [https://www.transfermarkt.com/christopher-kalongo/profil/spieler/934233 {{PAGENAME}} pö el Transfermarkt] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Kalongo, Christopher}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Futaglöpädans Kanadänik]] [[Klad:Futaglöpädans lafabetik]] 1ou5bcepmddc41tr5lrowcftkdgyr2s 0 295671 3341146 2026-07-26T09:43:10Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341146 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Jiel '''Kristýna Kaltounková''' (pämotöl tü [[2002]] [[prilul 14]] in [[Vlašim]]) binof gladahokiyan [[Tsyegän]]ik. == Yüms plödik == * [https://www.eliteprospects.com/player/404091/kristyna-kaltounkova {{PAGENAME}} pö el Elite Prospects] (in Linglänapük) * [https://www.olympedia.org/athletes/156284 {{PAGENAME}} pö el Olympedia] (in Linglänapük) {{Kobädikos|Category:Kristýna Kaltounková|Kristýna Kaltounková}} {{DEFAULTSORT:Kaltounkova, Kristyna}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Gladahokiyans Tsyegänik]] stmojx3rrvzgvvbb0oik7lc0pm5t89u 0 295672 3341147 2026-07-26T11:36:07Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341147 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Arthur Kaluma''' (pämotöl tü [[2002]] [[mäzul 1]] in [[Boston]], [[Lamerikän]]) binom bäsetaglöpädan [[Lugandayän]]ik, kel pledom in bäsetaglöpädaklub: [[Los Angeles Lakers]] (USA). == Yüms plödik == * [https://www.nba.com/player/1641751 {{PAGENAME}} pö el NBA.com] (in Linglänapük) * [https://www.basketball-reference.com/players/k/kalumar01.html {{PAGENAME}} pö el Basketball Reference] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Kaluma, Arthur}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Bäsetaglöpädans]] [[Klad:Bäsetaglöpädans Lugandayänik]] chbgmf184rtk3aa3kre11l53e45jpf6 0 295673 3341148 2026-07-26T11:41:30Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341148 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Saidu Bah Kamara''' (pämotöl tü [[2002]] [[mäzul 3]] in [[Freetown]]) binom futaglöpädan [[Sieraleonän]]ik, kel pledom in futaglöpädaklub: [[Bo Rangers F.C.]]. == Yüms plödik == * [https://www.national-football-teams.com/player/87607/Saidu_Bah_Kamara.html {{PAGENAME}} pö el National Football Teams] (in Linglänapük) * [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/477422-saidu_bah-kamara {{PAGENAME}} pö el FootballDatabase.eu] (in Linglänapük) {{DEFAULTSORT:Kamara, Saidu Bah}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Futaglöpädans Sieraleonänik]] [[Klad:Futaglöpädans lafabetik]] kav3mdi30ny5zgmnitrgr0zh8jmx189 0 295674 3341149 2026-07-26T11:49:34Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341149 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Hiel '''Kanaria''' ({{lang-ja|カナリア}}; pämotöl tü [[2002]] [[mayul 30]]) binom musigan [[Yapän]]ik. == Labuns == * ''King'' (2020) * ''Kanaria.code'' (2022) == Yüms plödik == * [https://www.imdb.com/name/nm13373559/ {{PAGENAME}} pö el IMDb] (in Linglänapük) * [https://www.discogs.com/artist/8722294-Kanaria {{PAGENAME}} pö el Discogs] (in Linglänapük) [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Musigans Yapänik]] rcp3cxldsx63hzheem4y7r9dmgr6sm3 0 295675 3341150 2026-07-26T11:56:36Z Łukasz Winek 10785 pad nulik 3341150 wikitext text/x-wiki {{Menataib}} Jiel '''Miku Kanemura''' ({{lang-ja|金村 美玖}}; pämotöl tü [[2002]] [[setul 10]] in [[Saitama (präfetür)|präfetür: Saitama]]) binof kanitan ä vogädijonan [[Yapän]]ik, liman musiganefa: [[Hinatazaka46]]. == Yüms plödik == * [https://www.themoviedb.org/person/2548658 {{PAGENAME}} pö el TMDB] (in Linglänapük) * [https://www.hinatazaka46.com/s/official/artist/12 {{PAGENAME}} pö el Hinatazaka46] (in Yapänapük) {{Kobädikos|Category:Miku Kanemura|Miku Kanemura}} {{DEFAULTSORT:Kanemura, Miku}} [[Klad:Moteds ün 2002]] [[Klad:Kanitans Yapänik]] [[Klad:Vogädijonans Yapänik]] mrcqi51jtgpizpgi33ub912mo9i6ptu