Wikipedia warwiki https://war.wikipedia.org/wiki/Syahan_nga_Pakli MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Medya Pinaurog Hiruhimangraw Gumaramit Hiruhimangaw hiton gumaramit Wikipedia Hiruhimangraw hiton Wikipedia Paypay Hiruhimangraw hiton paypay MedyaWiki Hiruhimangraw hiton MedyaWiki Batakan Hiruhimangraw hiton batakan Bulig Hiruhimangaw hiton bulig Kaarangay Hiruhimangraw hiton kaarangay TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 4526 7784740 7771173 2026-08-08T04:45:09Z InternetArchiveBot 41587 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 7784740 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Ginhadi-an han Saudi Arabia | common_name = Saudi Arabia | native_name = {{native name|ar|ٱلْمَمْلَكَة ٱلْعَرَبِيَّة ٱلسَّعُوْدِيَّة|italics=off}} <br> ''{{transl|ar|Al-Mamlakah al-ʿArabīyah as-Saʿūdīyah}}'' | image_flag = Flag of Saudi Arabia.svg | image_coat = Emblem of Saudi Arabia.svg | symbol_type = Tigaman | national_motto = {{nowrap|لَا إِلٰهَ إِلَّا ٱلله، مُحَمَّدٌ رَسُوْلُ ٱلله}} <br /> '{{transl|ar|Lā ʾilāha ʾillā Llāh, Muḥammadan rasūlu Llāh}}' <br /> 'Waray dios kundi an Dios; hi Mahoma amo an suruguon han Dios.'<!--This phrasing is taken from the following saudiembassy.net reference. Also, community consensus on Wikipedia is that 'Allah' is best translated into English by 'God', with a capital 'G'. Do not change it without first raising it on the talk page.--><ref>{{cite web|url=http://www.saudiembassy.net/about/country-information/facts_and_figures/ |title=About Saudi Arabia: Facts and figures |publisher=The Royal Embassy of Saudi Arabia, Washington, DC|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417231457/http://www.saudiembassy.net/about/country-information/facts_and_figures/ |archivedate=17 Abril 2012 |df= }}</ref>{{efn|An ''[[Shahada|Shahādah]]'' (Pagyakan hin pagtuo) puyde binisay-on nga 'Waray dios kundi hi Allah', nga nagamit han [[pagromanisar]] han [[Inarabo|Inarabo]] nga pulong ''[[Allah|Allāh]]'' imbes nga an kahulogan. An pulong nga ''Allāh'' ({{lang-ar|ٱلله}}) literal nga nangangahulogan nga ''an Dios'', nga diin an prefix nga 'Al-' amo an tigpananglit ha kasahiran nga definitibo.<ref> * {{cite web|url=https://www.pbs.org/empires/islam/faithgod.html |title=God |work=Islam: Empire of Faith |publisher=PBS}} * 'Islam and Christianity', ''Encyclopedia of Christianity'' (2001): Mga Kristohanon ngan mga Hudeo nga nayakan hin Inarabo natawag gihapon han Dios nga ''Allah''. * {{Cite encyclopedia |title=Allah |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam Online |author=L. Gardet}}</ref>}} ([[Shahada]]) | national_anthem = {{lang|ar|ٱلنَّشِيْد ٱلْوَطَنِي ٱلسَّعُوْدِي}} <br /> "[[Nasodnon nga awit han Saudi Arabia|{{transl|ar|an-Našīd al-Waṭanīy as-Saʿūdī}}]]" <br /> "Nasodnon nga Awit han Saudi Arabia" <br /> [[File:Saudi Arabian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga|center]] | image_map = Saudi Arabia (orthographic projection).svg | capital = [[Riyadh]] | coordinates = {{Coord|24|39|N|46|46|E|type:city}} | largest_city = Riyadh | official_languages = [[Moderno nga Standard nga Inarabo|Inarabo]]<ref name="CIA World Factbook"/><!-- Do not edit without talkpage consensus. --> | languages_type = Mga ginyayakan nga pinulongan | languages = [[Inarabo]] | religion = [[Sunni nga Islam]]<ref>[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2004/35507.htm State Dept]</ref> ([[Wahhabismo]])<ref>https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/saudi/analyses/wahhabism.html</ref><ref>https://www.britannica.com/place/Saudi-Arabia/Religion</ref><ref>http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/GulfReligionGeneral_lg.png</ref> | demonym = {{unbulleted list |[[Saudis|Saudi]]|Saudi nga Arabo}} | government_type = [[Unitary nga estado|Unitaryo]] nga [[Islamico nga estado|Islamico]] nga [[monarkiya absoluta]] | leader_title1 = [[Hadi han Saudi Arabia|Hadi]] | leader_name1 = [[Salman han Saudi Arabia|Salman]] | leader_title2 = [[Prinsipe Heredero han Saudi Arabia|Prinsipe Heredero]] | leader_name2 = [[Mohammad bin Salman]] | legislature = Waray {{efn|An pamalaod pinaagi han [[Pagdumara ha pagtugon|pagtugon han hadi]]. An [[Katitirok hin Pagkonsulta han Saudi Arabia|Katitirok hin Pagkonsulta]] aada la para pagsagdon han hadi.}} | sovereignty_type = [[Kaagi han Saudi Arabia|Pagtukod]] | established_event1 = [[Paghiusa han Saudi Arabia|Pagtukod han ginhadi-an]] | established_date1 = 23 Septyembre 1932 | established_event2 = [[United Nations Charter|Ginpasulod]] [[United Nations Conference on International Organization|ngadto han]] [[Nasyones Unidas]] | established_date2 = 24 Oktubre 1945 | established_event3 = [[Batakan balaod han Saudi Arabia|Yanâ nga konstitusyon]] | established_date3 = 31 Enero 1992 | area_km2 = 2,149,690<ref name="CIA World Factbook" /> | area_rank = ika-12 | area_sq_mi = 830,000 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | percent_water = 0.7 | population_estimate = 34,218,169<ref name=population>{{cite web|title=The total population - General Authority for Statistics|url=https://www.stats.gov.sa/en/indicators/1|website=stats.gov.sa|accessdate=31 Oktubre 2019|archive-date=3 Abril 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403082640/https://www.stats.gov.sa/en/indicators/1|url-status=dead}}</ref> | population_census = | population_estimate_year = 2019 | population_estimate_rank = ika-40 | population_census_year = | population_density_km2 = 15 | population_density_sq_mi = 38.8 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank = ika-174 | GDP_PPP = $1.924 nga trilyon<ref name=imf2>{{cite web |url= https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=86&pr1.y=9&c=456&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Saudi Arabia |publisher=International Monetary Fund}}</ref> | GDP_PPP_year = 2019 | GDP_PPP_rank = ika-14 | GDP_PPP_per_capita = $56,817<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ika-12 | GDP_nominal = $779.289 ka bilyon<ref name=imf2/> | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal_rank = ika-18 | GDP_nominal_per_capita = $23,566<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ika-35 | Gini = 45.9 <!--number only--> | Gini_year = 2013 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |title=The World Factbook |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |website=CIA.gov |access-date=28 Mayo 2019 |archive-date=2019-01-06 |archive-url=https://www.webcitation.org/75DFkCF8p?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |url-status=dead }}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.857 <!--number only--> | HDI_year = 2018<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=10 Disyembre 2019|accessdate=10 Disyembre 2019|format=PDF|archive-date=2020-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200430080741/http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|url-status=dead}}</ref> | HDI_rank = ika-38 | currency = [[Saudi nga riyal]] (SR) | currency_code = SAR | time_zone = [[Arabia Standard Time|AST]] | utc_offset = +3 | date_format = dd/mm/yyyy ([[Hijri year|AH]]) | drives_on = Tuo | calling_code = [[Mga numero hin telepono ha Saudi Arabia|+966]] | cctld = {{unbulleted list |[[.sa]] |[[السعودية.]]}} | today = }} An '''Arabya Saudi''' o kundi man '''Saudi Arabia''' o puyde liwat '''Arabya Saudita''' (ha literal nga Winaray: '''Arabya nga Saudi'''; Kinatsila: ''Arabia Saudita''; Ininglis: ''Saudi Arabia''; {{lang-ar|ٱلسَّعُوْدِيَّة}} ''{{transl|ar|as-Saʿūdīyah}}'') nga ha opisyal nga pagtawag '''Ginhadi-an han Arabya Saudi''' ({{lang-ar|ٱلْمَمْلَكَة ٱلْعَرَبِيَّة ٱلسَّعُوْدِيَّة}} ''{{transl|ar|al-Mamlakah al-ʿArabīyah as-Saʿūdīyah}}'', {{smaller|{{audio|Ar-Kingdom Saudi Arabia.oga|pronunciation}}}}) usa nga nasod ha [[Katundan nga Asya]] nga nahihimo han dako nga bahin han [[Rawis han Arabya]]. Mayda iní kahaluag hin tuna nga mga 2,150,000 ka kilometro (830,000 ka kwadrado nga milya), an Saudi Arabia ha heyograpiya amo an gidako-i nga [[soberano nga estado]] ha Katundan nga Asya, an ikaduha nga gidako-i ha [[Arabo nga kalibutan]] (sunod han [[Algeria]]), an ikalima nga gidako-i ha [[Asya]], ngan an [[Talaan hin mga nasod ngan mga dependensya ha langyab|ika-12 nga gidakoi ha kalibotan]]. Ginsasapitan an Saudi Arabia han [[Hordanya]] ngan [[Irak]] ha amihan, han [[Kuwait]] ha dumagsaan, han [[Qatar]], [[Barein]], ngan han [[Emiratos Arabes Unidos]] ha sidlangan, han [[Oman]] ha timugan ngan han [[Yemen]] ha salatan; nahabulag iní tikang han [[Israel]] ngan han [[Ehipto]] pinaagi han [[Gulfo han Aqaba]]. Amo la ini an nasod nga mayda baybayon ha [[Dagat Pula]] ngan in baybayon ha [[Gulfo han Persia]], ngan an kadam-an han katunaan hini nahihimo hin mamara nga disyerto, ubos nga tuna ngan mga kabugkiran. Tikang han Oktubre 2018, an [[Ekonomiya han Saudi Arabia|Saudi nga ekonomiya]] amo an [[Talaan hin mga nasod ha GDP (nominal)|gidakoi ha Butnga nga Sinirangan ngan an ika-18 nga gidakoi ha kalibutan]].<ref name=imf2/> An Saudi Arabia mayda gihapon in usá han mga gibatan-oni nga mga kamolupyohan han kalibutan; 50 ka porsyento han 33.4 nga milyon nga molupyo hini mga diri pa naabot hin 25 ka tuig nga panuigon.<ref>{{Cite web|url=http://investsaudi.sa/en/node-1140/|title=Why Saudi Arabia|website=Invest Saudi|language=en-US|access-date=2019-02-17|archive-date=2020-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213113722/http://investsaudi.sa/en/node-1140/|url-status=dead}}</ref> An teritoryo nga yana naghihimo han Saudi Arabia amo an lugar hin pipira nga [[Prehistory han Arabia|mga kahadto nga kultura]] ngan mga sibilisasyon. An kaagi-ugsa-hin-kasaysayan han Saudi Arabia nagpapakita hin pira nga mga sayo nga mga nahabilin hin buruhaton hin katawhan ha kalibutan.<ref>[https://news.nationalgeographic.com/2018/04/saudi-arabia-finger-human-migration-homo/: 88,000-Year-Old Finger Bone Pushes Back Human Migration Dates], www.nationalgeographic.com</ref> An [[Islam]], nga amo an [[Mga dagko nga relihiyoso nga mga grupo|ikaduha nga gidako-i nga relihyon han kalibutan]],<ref name=landscape>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|title=The Global Religious Landscape|date=18 Disyembre 2012|publisher=Pew Forum}}</ref>, ginmawas ha yana-nga-adlaw nga Saudi Arabia. Han sayo nga bahin han ika-7 nga gatostuig, gin-usa han [[Mga manaragna ngan mga mensahero ha Islam|Islamico nga manaragna]] nga hi [[Mohammed|Mahoma]] an kamolupyohan han [[Arabia]] ngan naghimo hin uusa nga Islamico nga relihiyoso nga gobyerno.<ref name="James E. Lindsay 2005 33">{{cite book|title=Daily Life in the Medieval Islamic World |first=James E. |last=Lindsay | date = 2005 |isbn=978-0-313-32270-9 |page=[https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/33 33] |url=https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/33 |publisher=Greenwood Press }}</ref> Katapos han iya pagkamatay han 632, madagmit nga ginpahaluag han mga nagsunod ha iya an teritoryo nga ilarom hin Muslim nga pagdumara gawas han Arabia, [[Mga Muslim nga pagsakop|nansakop hin mga dagko nga mga bahin hin katunaan]] (tikang han [[Rawis Iberia]] ha Katundan kutob han yana nga adlaw nga [[Pakistan]] ha Sidlangan) hin pipira la nga mga dekada. Mga Arabo nga dinastiya nga nagtikang han yana-nga-adlaw nga Saudi Arabia nagtukod han [[Rashidun nga Kalipato|Rashidun]] (632–661), [[Umayyad nga Kalipato|Umayyad]] (661–750), [[Abbasid nga Kalipato|Abbasid]] (750–1517) ngan [[Fatimid nga Kalipato|Fatimid]] (909–1171) nga mga kalipato pati gihapon in pipira nga mga dinastiya ha Asya, [[Aprika]] ngan [[Europa]].<ref name="auto">{{cite web|title=Islam, The Arab Empire Of The Umayyads|url=http://history-world.org/islam11.htm|website=history-world.org|access-date=2020-03-18|archive-date=2014-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215204011/http://history-world.org/islam11.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="auto1">{{cite web|title=The Arab Empire {{!}} Mohammed {{!}} Umayyad Empire History|url=http://www.historybits.com/arab-empire.htm|website=www.historybits.com}}</ref><ref name="auto2">{{cite web|title=Top 10 Greatest Empires In History|url=http://listverse.com/…/…/top-10-greatest-empires-in-history/|website=Listverse|date=22 Hunyo 2010}}</ref><ref name="auto3">{{cite web|last1=Pillalamarri|first1=Akhilesh|title=The 5 Most Powerful Empires in History|url=http://nationalinterest.org/feature/the-5-most-powerful-empires-history-12296?page=2|website=The National Interest|date=22 Pebrero 2015|access-date=2020-03-18|archive-date=2018-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628153007/http://nationalinterest.org/feature/the-5-most-powerful-empires-history-12296?page=2|url-status=}}</ref><ref name="auto4">{{cite web|title=10 Greatest Empires in the History of World|url=http://www.smashinglists.com/top-10-greatest-empires-in-the-history-of-world/|website=Top Ten Lists|date=24 Marso 2010|access-date=2020-03-18|archive-date=2017-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202024450/http://www.smashinglists.com/top-10-greatest-empires-in-the-history-of-world/|url-status=dead}}</ref> An kahaluag han yana-nga-adlaw nga Saudi Arabia nahimo anay hin kaurugan upat nga lain nga mga rehiyon: [[Hejaz]], [[Najd]] ngan mga bahin han [[Sinirangan nga Arabya]] ([[Sinirangan nga Arabia|Al-Ahsa]]) ngan [[Salatan nga Arabya]] ([['Asir nga Rehiyon|'Asir]]).<ref>{{cite book|author=Madawi Al-Rasheed|title=A Most Masculine State: Gender, Politics and Religion in Saudi Arabia|url=https://books.google.com/books?id=JmafWmVNJAAC&pg=PA65&dq| date = 2013|page=65|isbn=978-0-521-76104-8|author-link=Madawi Al-Rasheed}}</ref> Gintukod an Ginhadi-an han Saudi Arabia han 1932 ni [[Ibn Saud]]. Gin-usa niya an upat nga rehiyon ngadto hin úusá nga estado pinaagi hin mga sunodsunod nga mga panakop nga nagtikang han 1902 han pagsakop han [[Riyadh]], an balay han katulinan han iya panimalay, an [[Panimalay han Saud]]. Tikang hadto an Saudi Arabia usá nga [[Totalitarianismo|totalitariano]] nga [[monarka absoluta]], nga ginsisiring nga [[diktadura nga naeeredir]] nga ginpapamunuan hin pagsunod hin [[Islamismo|Islamista]] nga mga surundon.<ref name="HT2003: 14">[[#HT2003|Tripp, ''Culture Shock'', 2003]]: p. 14</ref><ref name="ReferenceA">[[#Malbouisson|Malbouisson]], p. 23</ref><ref>{{cite web|title=The Authoritarian Resurgence: Saudi Arabia's Anxious Autocrats|url=http://carnegieendowment.org/2015/04/15/authoritarian-resurgence-saudi-arabia-s-anxious-autocrats|website=Carnegie Endowment|accessdate=5 Oktubre 2015}}</ref><ref name="EIU">{{cite book|title=Democracy index 2012 Democracy at a standstill|date=2012|publisher=The Economist Intelligence Unit|url=http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Democracy-Index-2012.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170320185156/http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Democracy-Index-2012.pdf |date=2017-03-20 }}</ref> An ultrakonserbador nga [[Wahhabismo|Wahhabi]] nga relihiyoso nga pangiwa ha sulod han [[Sunni nga Islam]] gintatawag nga "dako nga kinaiya han Saudi nga kultura", nga an pagpakalat hini ha kalibutan ginpanalapi hin dako pinaagi han pagbaligya hin lana ngan gas.<ref name="HT2003: 14" /><ref name="ReferenceA" /> An Saudi Arabia agsob nga tinatawag nga "an Tuna han Duha nga Baraan nga Meskita" hin pag-ungod han [[Dako nga Moske han Mecca|Al-Masjid al-Haram]] (ha [[Mecca]]) ngan han [[Al-Masjid an-Nabawi]] (ha [[Medina]]), an duha nga gibabaraani nga lugar ha Islam. Inarabo an opisyal nga pinulongan han estado. Nadiskobrehan in [[petrolyo (krudo)|petrolyo]] han 3 Marso 1938 ngan nasundan iní hin pipira pa nga mga nabilngan ha [[Sinirangan nga Lalawigan, Arabya Saudi|Sinirangan nga Lalawigan]].<ref>*{{cite web|last1=Caryl|first1=Sue|title=1938: Oil Discovered in Saudi Arabia|url=http://nationalgeographic.org/thisday/mar3/oil-discovered-saudi-arabia/|website=National Geographic|publisher=National Geographic Society|accessdate=27 Nobyembre 2016|date=20 Pebrero 2014|archive-date=2016-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20161212182621/http://nationalgeographic.org/thisday/mar3/oil-discovered-saudi-arabia/|url-status=}} * {{cite book|last1=Learsy|first1=Raymond|title=Oil and Finance: The Epic Corruption|url=https://archive.org/details/oilfinance2010200000lear|date=2011|page=[https://archive.org/details/oilfinance2010200000lear/page/89 89]}}</ref> Tikang hiní an Saudi Arabia nagin ikaduhá nga gidako-i nga naprodusir hin lana (sunod han Estados Unidos) amo an [[Talaan hin mga nasod ha mga oil export|gidako-i nga na-export hin lana]], an nakontrolar han ikaduhá nga gidako-i nga [[Talaan hin mga nasod ha napamatuod nga mga reserba hin lana|mga reserba hin lana]] ngan an ika-unom nga gidako-i nga [[Talaan hin mga nasod ha mga napamatuod nga reserba hin natural gas|reserba hin natural nga gas]].<ref>{{cite web|url=http://www.eia.gov/countries/index.cfm?view=production|title=International – U.S. Energy Information Administration (EIA)|work=eia.gov}}</ref> Ginkategorisar an ginhadi-an nga usá nga [[World Bank nga hataas-hin-income nga ekonomiya]] nga mayda hataas nga [[Human Development Index]]<ref name="UNDR2014">{{cite book|title=Human Development Report 2014|date=2013|publisher=United Nations|page=159|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-report-en-1.pdf}}</ref> ngan amo la an Arabo nga nasod nga upod han [[G-20 nga dagko nga mga ekonomiya]].<ref>*{{cite book|first=James|last=Wynbrandt|title=A Brief History of Saudi Arabia|url=https://books.google.com/books?id=99M0zoSqsF0C&pg=PA242| date = 2004|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-0830-8|page=242}} * {{cite news |title=Saudi Arabia to overtake Russia as top oil producer-IEA |author1=Soldatkin, Vladimir |author2=Astrasheuskaya, Nastassia |url=https://www.reuters.com/article/2011/11/09/russia-energy-iea-idUSL6E7M93XT20111109 |agency=Reuters |date=9 Nobyembre 2011 |access-date=2020-03-19 |archive-date=2015-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018115809/http://www.reuters.com/article/2011/11/09/russia-energy-iea-idUSL6E7M93XT20111109 |url-status=dead }}</ref> ==Mga emirato ha Saudi Arabia== {|- ! Emirato o Lalawigan || Kapital |- | [[Al Bahah (lalawigan)|Al Bahah]] | [[Al Bahah|Syudad han Al Bahah]] |- | [[Northern Borders Region|Northern Border]] | [[Arar]] |- | [[Al Jawf (lalawigan)|Al Jawf]] | [[Al Jawf, Saudi Arabia|Syudad han Al Jawf]] |- | [[Al Madinah (lalawigan)|Al Madinah]] | [[Medina]] |- | [[Al-Qassim (lalawigan)|Al Qasim]] | [[Buraidah]] |- | [[Ha'il (lalawigan)|Ha'il]] | [[Ha'il|Syudad han Ha'il]] |- | [['Asir|Asir]] | [[Abha]] |- | [[Eastern Province, Saudi Arabia|Eastern Province]] | [[Dammam]] |- | [[Riyadh (lalawigan)|Al Riyadh]] | [[Riyadh|Syudad han Riyadh]] |- | [[Tabuk (lalawigan)|Tabuk]] | [[Tabuk|Syudad han Tabuk]] |- | [[Najran (lalawigan)|Najran]] | [[Najran|Syudad han Najran]] |- | [[Makkah (lalawigan)|Makkah]] | [[Mecca]] |- | [[Jizan (lalawigan)|Jizan]] | [[Jizan|Syudad han Jizan]] |- |} ==Mga tigaman== {{notelist}} ==Pinambasaran== {{Reflist}} ==Bibliograpiya== *{{cite book |ref= Long |title=Culture and Customs of Saudi Arabia |url= https://archive.org/details/culturecustomsof00long |last=Long |first=David E. | date = 2005 |isbn=978-0-313-32021-7}} *{{cite book |title=Sharia Incorporated: A Comparative Overview of the Legal Systems of Twelve Muslim Countries in Past and Present|url=https://archive.org/details/shariaincorporat0000unse|ref=Otto |last=Otto |first=Jan Michiel | date = 2010 |isbn=978-90-8728-057-4 }} *{{Cite book|title=On Saudi Arabia: Its People, Past, Religion, Fault Lines—and Future|url=https://archive.org/details/onsaudiarabiaits0000hous|last=House |first=Karen Elliott|publisher=[[Alfred A. Knopf]] |date=18 Septyembre 2012 |isbn=0307272168}} ==Mga sumpay ha gawas== {{Sister project links|d=Q851|mw=no|species=no|m=no|voy=Saudi Arabia}} * [http://www.saudi.gov.sa/wps/portal/espp Saudi Arabia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120090610/http://www.saudi.gov.sa/wps/portal/espp |date=2016-11-20 }} ''official government website'' * {{CIA World Factbook link|sa|Saudi Arabia}} *[http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/middle-east-north-africa/saudi-arabia/snapshot.aspx Saudi Arabia Corruption Profile] from the [[Business-Anti-Corruption Portal|Business Anti-Corruption Portal]] * {{Dmoz|Regional/Middle_East/Saudi_Arabia}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14702705 Saudi Arabia profile] from the [[BBC News]] * {{Wikiatlas|Saudi Arabia}} * {{GovPubs|saudiarabia}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=SA Key Development Forecasts for Saudi Arabia] from [[International Futures]] {{Asya}} [[Kaarangay:Arabya Saudi| ]] [[Kaarangay:Nasod]] 6vklncb24injil5z0n68rtdg1a5i0oj 0 6715 7784739 7649255 2026-08-08T02:56:26Z InternetArchiveBot 41587 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 7784739 wikitext text/x-wiki [[Image:Ph_locator_pangasinan_san fabian.png|right|Mapa han Pangasinan nga nagpapakita kon hain nahamutang an San Fabian]] {{Philippine Census | title = Sensus han Populasyon <br> San Fabian, Pangasinan | 1990 = 51904 | 1995 = 59904 | 2000 = 66274 | 2007 = 74005 | 2010 = 77899 | 2015 = | 2020 = | 2025 = | 2030 = |}} An '''San Fabian''' usa nga ikatulo nga klase nga [[bungto Pilipinhon|bungto]] ha [[lalawigan Pilipinhon|lalawigan]] han [[Pangasinan|Pangasinan]], [[Pilipinas]]. Sumala han census han tuig [[2000]], mayda ini populasyon nga 66,274 ka tawo ha 12,690 nga mga panimalay. ==Mga baranggay== An San Fabian ginbahin ngadto hin katloan kag upat (34) nga mga [[baranggay]]. {{columns-list|colwidth=24em| * Alacan * Ambalangan-Dalin * Angio * Anonang * Aramal * Bigbiga * Binday * Bolaoen * Bolasi * Cabaruan * Cayanga * Colisao * Gomot * Inmalog * Inmalog Norte * Lekep-Butao * Lipit-Tomeeng * Longos * Longos Proper * Longos-Amangonan-Parac-Parac Fabrica * Mabilao * Nibaliw Central * Nibaliw East * Nibaliw Magliba * Nibaliw Narvarte (Nibaliw West Compound) * Nibaliw Vidal (Nibaliw West Proper) * Palapad * [[Poblacion]] * Rabon * Sagud-Bahley * Sobol * Tempra-Guilig * Tiblong * Tocok }} ==Mga sumpay ha gawas== * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} * [http://www.t-macs.com/kiso/local/ 2000 Philippine Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050923180448/http://www.t-macs.com/kiso/local/ |date=2005-09-23 }} * [http://www.cbcpworld.com/sanfabianparish Parokya han San Fabian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070702144602/http://www.cbcpworld.com/sanfabianparish/ |date=2007-07-02 }} {{Pangasinan}} [[Category:Mga bungto han Pangasinan]] b198ocp0qmvsqbpm0v337adi05ob9ij 0 15055 7784752 6180999 2026-08-08T08:02:31Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Meteorolohiya 7784752 wikitext text/x-wiki [[File:22 Regen ubt.jpeg|thumb]] An '''uran''' (Iningles:Rain/Precipitation) (Pambansa:Ulan) amo an turo [[han]] [[tubig]] [[nga]] nahuhulog [[tikang]] [[ha]] [[dampug]] [[ha]] [[igbaw]]. ==Pinanbasaran== {{reflist}} ==Mga sumpay ha gawas== {{wikiquote}} {{commons|Rain}} * [http://www.geography-site.co.uk/pages/physical/climate/why%20does%20it%20rain.html What are clouds, and why does it rain?] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/sci/tech/146120.stm BBC article on the weekend rain effect] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3893671.stm BBC article on rain-making] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4562132.stm BBC article on the mathematics of running in the rain] [[Kaarangay:Meteorolohiya]] jf1lggbtjrfq5ic5fv9odern7s91zv5 0 17561 7784744 7783785 2026-08-08T07:06:28Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Krimen 7784744 wikitext text/x-wiki [[File:UA_Flight_175_hits_WTC_south_tower_9-11_edit.jpeg|thumb]] An '''terorismo''' usa nga maupay nga paggamit han panhadlok labi na han pamaagi han pagpirit. Ini may panuyuan nga gumamit hin panhadlok, para makaduso han panuyuan ideyolohikal ngan tinuyo nga pagatake biskan diri naghunahuna ha seguridad han mga diri nakikipag-away. ==Pinanbasaran== {{reflist}} ==Padugang nga barasahon== {{refbegin}} * Edwin Bakker, [http://www.icct.nl/publications/icct-papers/forecasting-the-unpredictable-a-review-of-forecasts-on-terrorism-2000--2012 ''Forecasting the Unpredictable: A Review of Forecasts on Terrorism 2000 – 2012'' (International Centre for Counter-Terrorism - The Hague, 2014)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015112741/http://www.icct.nl/publications/icct-papers/forecasting-the-unpredictable-a-review-of-forecasts-on-terrorism-2000--2012 |date=2014-10-15 }} * Burleigh, Michael. ''Blood and rage : a cultural history of terrorism''. Harper, 2009. * Chaliand, Gérard and Arnaud Blin, eds. ''The history of terrorism : from antiquity to al Qaeda''. University of California Press, 2007. * Crenshaw, Martha, ed. ''Terrorism in context''. Pennsylvania State University Press, 1995. * Land, Isaac, ed., ''Enemies of humanity : the nineteenth-century war on terrorism''. Palgrave Macmillan, 2008. * Lutz, James and Brenda Lutz. Terrorism : origins and evolution. Palgrave Macmillan, 2005 * Miller, Martin A. ''The foundations of modern terrorism : state, society and the dynamics of political violence''. Cambridge University Press, 2013. * {{Cite book | last1= Nairn | first1= Tom | last2= James | first2= Paul | authorlink= Paul James (academic) | title= Global Matrix: Nationalism, Globalism and State-Terrorism | url= http://www.academia.edu/1642325/Global_Matrix_Nationalism_Globalism_and_Terrorism_author_with_Tom_Nairn_Pluto_Press_London_2005 | year= 2005 | publisher= Pluto Press | location= London and New York}} * Stern, Jessica. ''The Ultimate Terrorists''. First Harvard University Press Pbk. ed. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 2000, cop. 1995. 214 p. ISBN 0-674-00394-2 *''[http://www.ciaj-icaj.ca/images/stories/Publications/books/2011-Publicity.eng.pdf Terrorism, Law & Democracy: 10 years after 9/11] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150904024100/http://www.ciaj-icaj.ca/images/stories/Publications/books/2011-Publicity.eng.pdf |date=2015-09-04 }}'', Canadian Institute for the Administration of Justice. ISBN 978-2-9809728-7-4. {{refend}} ==Mga sumpay ha gawas== {{Wikiquote}} {{Commons category|Terrorism}} * [[United Nations]]:[https://treaties.un.org/Pages/DB.aspx?path=DB/studies/page2_en.xml Conventions on Terrorism] * [[United Nations Office on Drugs and Crime]]: {{cite web |url=http://www.unodc.org/unodc/terrorism_conventions.html |title=Conventions against terrorism |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070805001945/http://www.unodc.org/unodc/terrorism_conventions.html |archivedate=2007-08-05 |access-date=2015-01-24 |url-status=live }} * [http://www.unodc.org/unodc/en/terrorism/index.html UNODC – United Nations Office on Drugs and Crime – Terrorism Prevention] * [http://www.icrc.org/Web/eng/siteeng0.nsf/htmlall/terrorism Terrorism and international humanitarian law]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100308032649/http://www.icrc.org/Web/eng/siteeng0.nsf/htmlall/terrorism |date=2010-03-08 }}, International Committee of the Red Cross [[Kaarangay:Krimen]] q8kp47k88e1v4nurphls482sgvs5alt 0 17662 7784759 7783388 2026-08-08T08:08:31Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Hangin 7784759 wikitext text/x-wiki [[File:A tornado near Anadarko, Oklahoma, on May 3, 1999.jpg|thumb]] An '''buhawi'''<ref>Abuyen, Tomas A. '''Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog'''. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 49.</ref> o '''alipurós'''<ref>Abuyen, Tomas A. '''Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog'''. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 8.</ref> amo an bayolente, delikado nga nalibot nga [[hangin]] nga nasumpay ha tuna ngadto ha [[dampog]]. == Pinanbasaran == {{reflist}} ==Padugang nga barasahon== * {{cite book|author=Howard B. Bluestein|title=Tornado Alley: Monster Storms of the Great Plains|publisher=Oxford University Press|location=New York |year=1999|isbn=0-19-510552-4}} * {{cite book|author=Marlene Bradford|year=2001|title=Scanning the Skies: A History of Tornado Forecasting|url=https://archive.org/details/scanningskieshis0000brad|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman, OK |isbn=0-8061-3302-3}} * {{cite book|author=Thomas P. Grazulis|date=January 1997|title=Significant Tornadoes Update, 1992–1995|url=https://archive.org/details/significanttorna0000thom|publisher=Environmental Films|location=St. Johnsbury, VT|isbn=1-879362-04-X}} ==Mga sumpay ha gawas== {{Sister project links |wikt= |commons= |b= |n= |q= |s= |v= |voy=Tornado safety |species=no |d=no |display=tornado }} * [http://www4.ncdc.noaa.gov/cgi-win/wwcgi.dll?wwEvent~Storms NOAA Storm Database 1950–Present] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110505093502/http://www4.ncdc.noaa.gov/cgi-win/wwcgi.dll?wwEvent~Storms |date=2011-05-05 }} * [http://www.essl.org/ESWD European Severe Weather Database] * [http://www.economics.noaa.gov/?goal=weather&file=events/tornado/ Social & Economic Costs of Tornadoes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725192819/http://www.economics.noaa.gov/?goal=weather&file=events%2Ftornado%2F |date=2011-07-25 }} * [http://celebrating200years.noaa.gov/breakthroughs/tornadowarnings/welcome.html Tornado Detection and Warnings] * [http://www.ejssm.org/ Electronic Journal of Severe Storms Meteorology] * [http://www.nssl.noaa.gov/edu/safety/tornadoguide.html NOAA Tornado Preparedness Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080624204058/http://www.nssl.noaa.gov/edu/safety/tornadoguide.html |date=2008-06-24 }} * [http://www.tornadohistoryproject.com/ Tornado History Project - Maps and statistics from 1950-Present] * [http://scitation.aip.org/content/aip/magazine/physicstoday/article/67/9/10.1063/PT.3.2514 Physics Today What we know and don't know about Tornadoes September 2014] [[Kaarangay:Hangin]] 0601m5whegm3r2b9b2q5lfp1drev87v 0 17663 7784750 7775533 2026-08-08T08:00:19Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Meteorolohiya 7784750 wikitext text/x-wiki An '''bagyo''' ([[Ininglis|Iningles]]: '''''tropical cyclone''''') in usa nga klase hin daguraot han [[panahon]] nga mayda hamubo nga presyon han [[Atmospera han Kalibutan|atmospera]], ngan nakonsister hin hilapad nga sirkulasyon hin [[hangin]] ug nagpupurundok nga mga [[Dampog|kadampugan]] nga nalibot tipasakob ha sentro o butnga kun diin gihahamuboi an presyon. Napoporma ini ha mga [[kalawdan]] han [[Tropiko|rehiyon tropiko]] kun diin kasagaran mapaso ug mahulos an kinaiya han atmospera. Nagdudurot ini hin makusog nga mga [[Uran|pag-uran]] ug nag-aalipuros nga hangin.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/science/tropical-cyclone|title=Tropical cyclone|author=Joseph A. Zehnder|date=28 Septyembre 2018|publisher=Encyclopaedia Britannica}}</ref><ref>Abuyen, Tomas A. '''Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog'''. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 26.</ref> {{Gallery |title=Ladawan hin mga bagyo ha ''satellite imagery'' (wala) ug ''radar imagery'' (tuo) |width=300 |height=220 |align=center |File:Noru Luzon Landfall.gif|[[:en:Typhoon Noru|Bagyo Karding]] (''Noru''), Setyembre 2022 |File:Radar imagery of Typhoon Krathon making landfall over Kaohsiung City, Taiwan (10AM-2PM Taipei Time, 3 October 2024).gif|[[:en:Typhoon Krathon|Bagyo Julian]] (''Krathon''), Oktobre 2024 }} {{Gallery |title=''Video'' hin mga lugar nga ginlalasurbo hin bagyo |width=300 |height=220 |align=center |File:Typhoon Bebinca passed through Shanghai at 11 11 16.webm|[[:en:Typhoon Bebinca (2024)|Bagyo Ferdie]] (''Bebinca'') ha [[Kanan Katawhan Republika han Tsina|Tsina]], Setyembre 2024 |File:Hurricane Laura Squall - Key West - 8-24-2020.webm|[[:en:Hurricane Laura|Bagyo ''Laura'']] ha [[Estados Unidos]], Agosto 2020 }} Kasagaran nahimumugso an mga bagyo pinaagi han pag-alisngaw han mapaso nga tubig-dagat ha rehiyon tropiko. An hungaw han tubig (''water vapor'') in masaka ngadto ha kahitas-an han atmospera, magtitikahagkot, magigin likido nga tubig ngahaw, ngan makakaporma hin mga magdakmol nga kadampugan. Ini nga mga dampog, kasagaran adton ''[[Cumulonimbus]]'' nga klase, in nagdudurot hin mga ''thunderstorms''—daguraot nga mayda bubunok nga uran, pagkinikilat-pagdalugdog ug makusog nga hangin. Kun ini nga mga ''thunderstorms'' in magtikadamo ngan magpurundok, makakaaghat ini hin pagtikahamubo han presyon han atmospera (''atmospheric pressure'') ug an pagkaada tipasakob nga sibwada han hangin, hangtod nga maporma in usa ka ''low-pressure area'' (LPA). Ini nga LPA in mabirik dara han pwersa Koryolis (''Coriolis force'' / ''Coriolis effect''), ngan magkikinusog ini hangtod nga magin bagyo. Bisan kun ha rehiyon tropiko ini nahimumugso, an mga bagyo in napoporma ha mga [[latitud]] nga 5° o mas hirayo pa tikang ha [[Ekwador]]. An mga bagyo in kasagaran mayda kahilaparan nga naabot hin 100–2,000 kilometros. An mga bagyo in kaurogan nagkakawsa hin kadelikaduhan ha mga lugar ha rehiyon tropiko pinaagi han gindadara hini nga mga subasko o nag-aalipuros nga hangin, makusog nga mga pag-uran, mabalod nga kadagatan ug mga [[dulok]] (''storm surge''). Damo na nga mga bagyo an nagdurot hin destroso ha mga propriyedad, imprastraktura ug pakabuhi, ngan damo na gihapon an mga kinabuhi han tawo an nagkaaawatan. Ginkakabarak-an gihapon han mga siyentista an posibilidad nga magtikakusog pa an mga bagyo ha tidaraon nga mga katuigan tungod han [[pagbabag-o han klima]]. == Terminolohiya ug klasipikasyon == === Etimolohiya === Sumala ha mga kamag-araman ha kadaan nga mga [[yinaknan]], an pulong nga ''bagyo'' ha kadam-an nga mga yinaknan ha [[Pilipinas]] in posible tikang ha Proto-Austronesian nga pulong nga '''*baʀiuS''' (buot sidngon, "daguraot nga mayda makusog nga uran ug hangin" o "bagyo"). An Proto-Austronesian amo an yinaknan nga gintutuohan nga ginikanan han ngatanan nga mga yinaknan nga Austronesyo (''Austronesian languages''), nga nakomponer han mga yinaknan ha mga kaislahan han [[Salatan-Sinirangan nga Asya]], Oseaniya (mga kaislahan ha [[Kalawdan Pasipiko]]) ug [[Madagascar|Madagaskar]]. Ngan, tikang ha *baʀiuS, ini in nagin '''*baʀiuh''' ha kadaan nga mga yinaknan nga Proto-Malayo-Polynesian ug Proto-Philippine, antes ini nagin '''bagyo''' ha moderno nga kahilwas ug pagkurit ha [[Waray (pinulungan)|Winaray]], Filipino/[[Tinag-alog]] ug lain pa nga mga yinaknan ha Pilipinas. === Depinisyon ha meteorolohiya === {{multiple image | total_width = 450 | footer = Magkaiba nga porma han bagyo o ''tropical cyclone'' (wala) ug ''extratropical cyclone'' (tuo). An hilaba nga linya hin mga kadampugan nga konektado ha lawas han ''extratropical cyclone'' in usa ka ''front'' kun diin nagbubunggoay in mahagkot-mamara nga hangin ug mapaso-mahulos nga hangin. | image1 = Surigae 2021-04-17 0710Z.jpg | image2 = Surigae 2021-04-27 0000Z.png }} Ha meteorolohiya, nasugad hini an tul-id nga paghulagway han buot sidngon han pulong nga "bagyo" ("tropical cyclone" kun ha Iningles):<blockquote>''a warm-core non-frontal synoptic-scale cyclone originating over tropical or sub-tropical waters with organized convection and definite cyclonic surface wind circulation''</blockquote> Tikang hini nga depenisyon, aton masasabtan an mga kinaiya hin usa nga bagyo. * '''''Warm-core non-frontal'': An mga bagyo in kinahanglan mayda mapaso nga hangin ha sakob ug naporma dara hin mapaso nga hangin.''' Amo ini an promero nga kinaibahan han mga bagyo ha mga ''extratropical cyclone'', nga haros kapareho nga klase hin daguraot nga nahimumugso ha gawas han [[Tropiko|rehiyon tropiko]] kun diin agsob magbunggoay in mga masa hin hangin nga mag-iba an temperatura, densidad ug kadamuon han hungaw han tubig. An ''extratropical cyclone'' in napoporma dara han pagtapo han mapaso-mahulos nga hangin tikang ha tropiko ug han mahagkot-mamara nga hangin tikang ha rehiyon polo (polar region), ngan nahimumugso in mga ''front'' ha rehiyon kun diin eksakto nagbunggoay iton nga duha ka masa hin mga hangin. An bagyo in dire nakinahanglan hin mahagkot ngan mamara nga hangin para mahimugso; ngani, an mahangkot-mamara nga hangin in mayda kapas hin pakapugong han kaporma ug pagkinusog hin mga bagyo. * '''''Synoptic-scale cyclone'': An mga bagyo in dagko ngan higluag nga klase hin daguraot ug mayda hamubo nga presyon han atmospera.''' An mga bagyo in mga sistema han panahon nga nahimumugso dara hin paghamubo han presyon han atmospera (''low atmospheric pressure''). Kasagaran ginkokonsidera an mga bagyo nga kaparte han eskala sinoptiko (''synoptic scale'', gintatawag gihapon nga "large scale")—an eskala han mga gios o panhitabo ha [[Atmospera han Kalibutan|atmospera]] nga naabot hin 100–3,000 kilometros (km) an kahilaba o kahilaparan ug nag-iiha hin pira ka adlaw o semana. Subay ha mga rekord, an gigugutiayi nga bagyo in inabot hin hirani 20 km an kahilaparan (Tropical Storm Marco hadton Oktobre 2008) ug an gidadakoi nga bagyo in inabot hin hirani 2,220 km an kahilaparan (Superbagyo Warling/Tip hadton Oktobre 1979). * '''''Originating over tropical or sub-tropical waters'': An mga bagyo in nahimumugso ha bawbaw han mga kalawdan ha rehiyon tropiko.''' Kasagaran ginkokonsidera nga kaparte han rehiyon tropiko adton mga lugar nga hirani ha [[Ekwador]] ngan dire nalahos han mga latitud 23.4°N ([[Tropiko han Kanser]]) ug 23.4°S ([[Tropiko han Kaprikorn]]). An mga kalawdan han rehiyon tropiko in direkta nga nasisirakan han adlaw, amo nga mapaso ini ngan naagsob an pag-alisngaw han tubig-dagat nga nakakabulig ha kaporma han mga bagyo. Ha panalagsaay nga mga higayon, mayda gihapon mga bagyo nga napoporma o nakakamentenar han kakusgon bisan ha gawas han rehiyon tropiko, pero kasagaran dire nalahos han mga latitud 30°N o 30°S (an rehiyon subtropiko / ''subtropics''). {{multiple image | total_width = 400 | footer = An usa ka bagyo in nabirik hin tipawala ha Amihanan nga Hemisferyo (wala) ngan tipatuo ha Salatan nga Hemisferyo (tuo). | image1 = Rick 2009-10-17 2020Z.jpg | image2 = Veronica 2019-03-21 0219Z.jpg }} * '''''Organized convection and definite cyclonic surface wind circulation'': An mga bagyo in mayda nagpupurundok nga magdakmol nga mga kadampugan ug mayda sirkulasyon han hangin tisakob ha sentro.''' Kasagaran nakumpuner ini hin mga dampog nga ''[[Cumulonimbus]]'' (Cb), o adton mga magdakmol ug higtaas hin duro nga mga dampog nga napoporma dara han paspas nga pagsaka ha atmospera han mapaso-mahulos nga hangin ug nagdudurot hin makusog nga hangin, makusog nga uran ngan kikilat-dalugdog. Dara han kahamubo han presyon han atmospera, an hangin han bagyo nga naragudos hirani ha tuna (''surface winds'', an hangin nga inaabat han tawo ha tuna) in nalibot tipasakob ha butnga hini kun diin gihahamuboi an presyon. An paglibot o sirkulasyon han ''surface winds'' han mga bagyo in tipawala (''counterclockwise'') ha [[Amihanan nga Hemisferyo]], sugad han mga bagyo ha Pilipinas, ngan tipatuo (''clockwise'') ha [[Salatan nga Hemisferyo]]. An mga kadampugan han bagyo in nalibot gihapon nga nauyon han sirkulasyon han ''surface winds''. === Magkalain-lain nga mga terminolohiya === An pulong nga ''"tropical cyclone"'' amo an pankabug-osan nga termino ha [[Ininglis|Iningles]] para ha mga bagyo. Pero, depende han kakusgon ngan han lugar kun diin ini naporma, an mga bagyo in gintatawag gihapon ha magkalain-lain nga mga termino: * '''''Typhoon''''' (tayfun) – bagyo nga nahimumugso ha ''Western North Pacific basin'' (Katundan nga bahin han Norte nga [[Kalawdan Pacifico|Kalawdan Pasipiko]]) ug may kakusgon han hangin hirani ha sentro nga naabot hin 118 kilometros kada oras (''kilometers per hour'', km/h) o labaw pa. An mga ''typhoon'' in nakakaapektar ha [[Pilipinas]] ngan ha lain pa nga mga kanasuran ha [[Salatan-Sinirangan nga Asya|Salatan-Sinirangan Asya]] (sugad ha [[Malaysia]], [[Vietnam]], [[Laos]], [[Camboya|Cambodia]] ug [[Thailand]]), [[Sinirangan nga Asya|Sinirangan Asya]] (sugad ha [[Kanan Katawhan Republika han Tsina|Tsina]], [[Hapon]], [[Salatan nga Korea]] ug [[Amihanan nga Korea]]), [[Micronesia (nasod)|Micronesia]], [[Palau]], [[Guam]] ug an [[Amihanan Kapuropud-an Mariana|kapuropud-an han Mariana]]. * '''''Hurricane''''' (hurikeyn) – bagyo nga nahimumugso ha ''North Atlantic basin'' (Norte nga [[Kalawdan Atlantico|Kalawdan Atlantiko]]) o ha ''Eastern North Pacific basin'' (Sinirangan nga bahin han Norte nga Kalawdan Pasipiko) ug may kakusgon han hangin hirani ha sentro nga naabot hin 118 km/h o labaw pa. An mga ''hurricane'' in nakakaapektar ha [[Estados Unidos]] ngan kasigbit hini nga mga kanasuran ug rehiyon ([[Kanada]], [[Mehiko]], [[Guatemala]], [[El Salvador]], [[Belize]], [[Nicaragua]], [[Costa Rica]], [[Honduras]], [[Panamá|Panama]], [[Bahamas]], [[Cuba]], [[Jamaica]], [[Haiti]], [[Republika Dominicana]] ug an lain pa nga mga kaislahan han [[Caribe]]). * '''''Cyclonic storm''''' (danay '''''cyclone''''' la kun ha pinahalipot) – bagyo nga nahimumugso ha ''North Indian Ocean'' (Norte nga [[Kalawdan Indiano]]) ug may kakusgon han hangin hirani ha sentro nga naabot hin 62 km/h o labaw pa. An mga ''cyclonic storm'' in nakakaapektar ha [[India]], [[Maldivas]], [[Sri Lanka]], [[Bangladesh]], [[Birmania|Myanmar]], [[Thailand]], [[Pakistan]], [[Iran]], [[Oman]], [[Qatar]], [[Saudi Arabia]], [[Emiratos Arabes Unidos|United Arab Emirates]] ug [[Yemen]]. * '''''Tropical cyclone''''' (danay '''''cyclone''''' la kun ha pinahalipot) – bagyo nga nahimumugso ha ''South Indian Ocean'' (Salatanan nga [[Kalawdan Indiano]]) ug ''South Pacific basin'' (Salatan nga [[Kalawdan Pacifico|Kalawdan Pasipiko]]). An mga bagyo nga napoporma didto in nakakaapektar ha mga nasud ha salatan-sinirangan nga dapit han [[Aprika]], mga kapuropud-an nga nasud ha Salatanan nga Kalawdan Indiano, [[Australya]], [[Indonesia]], [[Sinirangan nga Timor]], [[Papúa Nueva Guinea|Papua Nueva Guinea]] ug mga kapuropud-an nga nasud ha Salatan nga Kalawdan Pasipiko. === Klasipikasyon: An mga klase hin bagyo === An mga bagyo in kasagaran ginkaklasipikar base han "kakusgon han hangin" (Inigles: ''maximum sustained winds''). An kakusgon han hangin hin usa ka bagyo amo an gidadagmiti nga pagragudos han hangin (''average wind speed'') hirani ha sentro han bagyo nga ginpromedyo (''average'' o ''mean'') ha sakob hin espisipiko nga kaihaon (''averaging period''). Mayda magkalain-lain nga sistema hin pagklasipikar hin mga bagyo tungod han magkalain-lain nga termino ug hin magkalain-lain nga ''averaging period''. An kasagaran ginsusunod nga ''averaging period'' in 10 minutos, base han mga aludayday tikang ha Kalibutanon nga Katig-uban ha Meteorolohiya (''World Meteorological Organization'', WMO), pero mayda gihapon kakusgon han hangin nga ginpromedyo ha sakob hin 3 minutos ug 1 ka minuto. Tungod han hurohalipot nga takna han pagpromedyo, an kakusgon han hangin nga 3 minutos o 1 ka minuto an ''averaging period'' in mayda hirohitaas nga numero o kantidad kumpara han kakusgon han hangin nga mayda 10 minutos nga ''averaging period''. ==== ''Western North Pacific basin'': Ha Pilipinas ==== Subay han klasipikasyon han mga bagyo nga ginpapatuman han [[PAGASA|Pamuhatan han Pilipinas ha Serbisyo Atmosperiko, Heopisiko ug Astronomiko (PAGASA)]], mayda lima (5) nga klase hin bagyo base han kakusgon han hangin nga ginpromedyo ha sakob hin 10 minutos (''10-minute averaged maximum sustained winds''). {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+Klasipikasyon han mga bagyo ha Pilipinas<br/><small>(ginpapatuman han PAGASA)</small> !Klase hin bagyo !Kakusgon han hangin<br/>(ginpromedyo ha sakob hin 10 minutos) |- |'''''Tropical depression''''' (TD) |dire malapos hin 61 km/h (33 ''knots'' o kts) |- |'''''Tropical storm''''' (TS) |62–88 km/h (34–47 kts) |- |'''''Severe tropical storm''''' (STS) |89–117 km/h (48–63 kts) |- |'''''Typhoon''''' (TY) |118–184 km/h (64–99 kts) |- |'''''Super typhoon''''' (STY) |185 km/h (100 kts) o mas makusog pa |} ==== Ha bug-os nga ''Western North Pacific basin'' ==== An Pamuhatan han Hapon ha Meteorolohiya (''Japan Meteorological Agency'', JMA) amo an ahensya nga ginkasarabutan han WMO nga responsable ha pagbantay ug pagbana-bana han mga bagyo ha bug-os nga ''Western North Pacific basin''. Mayda unom (6) nga klase hin mga bagyo subay han klasipikasyon han JMA, ngan nakabase ini ha kakusgon han hangin nga ginpromedyo ha sakob hin 10 minutos. Kapareho ini han klasipikasyon han PAGASA, labot la han pagklasipikar hin mga bagyo nga mayda kakusgon han hangin nga 118 km/h ug mas makusog pa. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+Klasipikasyon han mga bagyo ha ''Western North Pacific basin''<br/><small>(ginpapatuman han ''Japan Meteorological Agency'')</small> !Klase hin bagyo !Kakusgon han hangin<br/>(ginpromedyo ha sakob hin 10 minutos) |- |''Tropical depression'' |dire malapos hin 61 km/h (33 ''knots'' o kts) |- |''Tropical storm'' |62–88 km/h (34–47 kts) |- |''Severe tropical storm'' |89–117 km/h (48–63 kts) |- |''Typhoon'' |118–156 km/h (64–84 kts) |- |''Very strong typhoon'' |157–193 km/h (85–104 kts) |- |''Violent typhoon'' |194 km/h (105 kts) o mas makusog pa |} An ''Joint Typhoon Warning Center'' (JTWC), usa nga ahensya nga nagbabantay ug nagbabana-bana hin mga bagyo para la han militar han Estados Unidos, in mayda gihapon pagklasipikar hin mga bagyo nga haros pareho han kanan PAGASA pero nakabase ha kakusgon han hangin nga ginpromedyo ha sakob hin 1 ka minuto (''1-minute averaged maximum sustained winds''). Tungod han pagpromedyo ha sakob hin hurohalipot nga kaihaon, ha pag-analisar han JTWC, an kantidad han kakusgon han hangin in hirohitaas kumpara han kanan PAGASA ug JMA. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+Klasipikasyon han mga bagyo ha ''Western North Pacific basin''<br/><small>(dire opisyal nga klasipikasyon, ginagamit han ''Joint Typhoon Warning Center'')</small> !Klase hin bagyo !Kakusgon han hangin<br/>(ginpromedyo ha sakob hin 1 ka minuto) |- |''Tropical depression'' |dire malapos hin 33 kts (61 km/h) |- |''Tropical storm'' |34–63 kts (62–117 km/h) |- |''Typhoon'' |64–129 kts (118–239 km/h) |- |''Super typhoon'' |130 kts (240 km/h) o mas makusog pa |} ==== Ha ''North Atlantic basin'' ug ''Eastern North Pacific basin'' ==== An mga ''hurricane'' ha ''North Atlantic basin'' ug ''Eastern North Pacific basin'' in ginklaklasipikar base han ''Saffir–Simpson hurricane wind scale'' (''SSHWS'') nga ginpapatuman han ''National Hurricane Center'' (NHC) ug han ''Central Pacific Hurricane Center'' (CPHC), mga ahensya nga pareho tikang ha Estados Unidos. An SSHWS in nakangaran ha duduha nga taghimo hini: hira Herbert Saffir, usa nga inhenyero, ug Robert Simpson, usa nga meteorolohista ug anay tagmangulo han NHC. Sugad han pagklasipikar han JTWC, an SSHWS in nagklaklasipikar hin mga bagyo base han kakusgon han hangin nga ginpromedyo ha sakob hin 1 ka minuto. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+''Saffir–Simpson hurricane wind scale'' (''SSHWS''): an klasipikasyon han mga bagyo ha ''North Atlantic basin ug Eastern North Pacific basin''<br/><small>(ginpapatuman han ''National Hurricane Center'' ug ''Central Pacific Hurricane Center'')</small> !Klase hin bagyo !Kakusgon han hangin<br/>(ginpromedyo ha sakob hin 1 ka minuto) |- |''Tropical depression'' |dire malapos hin 38 milyas kada oras (''miles per hour'', mi/h; 33 kts) |- |''Tropical storm'' |39–73 mi/h (34–63 kts) |- |''Category 1 hurricane'' |74–95 mi/h (64–82 kts) |- |''Category 2 hurricane'' |96–110 mi/h (83–95 kts) |- |''Category 3 major hurricane'' |111–129 mi/h (96–112 kts) |- |''Category 4 major hurricane'' |130–156 mi/h (113–136 kts) |- |''Category 5 major hurricane'' |157 mi/h (137 kts) o mas makusog pa |} ==== Lain pa nga mga klasipikasyon ==== An klasipikasyon han mga bagyo ha lain pa nga lugar amo an masunod: {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+Klasipikasyon han mga bagyo ha ''North Indian Ocean''<br/> <small>(ginpapatuman han ''India Meteorological Department'')</small> !Klase hin bagyo !Kakusgon han hangin<br/>(ginpromedyo ha sakob hin 3 minutos) |- |''Depression'' |17–27 kts (31–50 km/h) |- |''Deep depression'' |28–33 kts (51–62 km/h) |- |''Cyclonic storm'' |34–47 kts (63–88 km/h) |- |''Severe cyclonic storm'' |48–63 kts (89–117 km/h) |- |''Very severe cyclonic storm'' |64–89 kts (118–165 km/h) |- |''Extremely severe cyclonic storm'' |90–119 kts (166–220 km/h) |- |''Super cyclonic storm'' |120 kts (221 km/h) o mas makusog pa |} {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+Klasipikasyon han mga bagyo ha ''Southwest Indian Ocean''<br/><small>(ginpapatuman han ''Météo-France – La Réunion'')</small> !Klase hin bagyo !Kakusgon han hangin<br/>(ginpromedyo ha sakob hin 10 minutos) |- |''Tropical disturbance'' |dire malapos hin 27 kts (50 km/h) |- |''Tropical depression'' |28–33 kts (51–62 km/h) |- |''Moderate tropical storm'' |34–47 kts (63–88 km/h) |- |''Severe tropical storm'' |48–63 kt (89–117 km/h) |- |''Tropical cyclone'' |64–89 kts (118–165 km/h) |- |''Intense tropical cyclone'' |90–115 kts (166–212 km/h) |- |''Very intense tropical cyclone'' |116 kts (213 km/h) o mas makusog pa |} {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+Klasipikasyon han mga bagyo ha ''Southeast Indian Ocean'' ug ''South Pacific basin''<br/><small>(ginpapatuman han Australian Bureau of Meteorology; Papua New Guinea National Weather Service; Indonesian Meteorology, Climatology, and Geophysical Agency; Fiji Meteorological Service; ug Meteorological Service of New Zealand)</small> !Klase hin bagyo !Kakusgon han hangin<br/>(ginpromedyo ha sakob hin 10 minutos) !Alipuros han hangin<br/>(ginpromedyo ha sakob hin 3 minutos) |- |''Tropical low'' |dire malapos hin 33 kt (62 km/h) | |- |''Category 1 tropical cyclone'' |34–47 kts (63–88 km/h) |dire malapos hin 124 km/h |- |''Category 2 tropical cyclone'' |48–63 kts (89–117 km/h) |125–164 km/h |- |''Category 3 severe tropical cyclone'' |64–85 kts (118–159 km/h) |165–224 km/h |- |''Category 4 severe tropical cyclone'' |86–109 kts (160–199 km/h) |225–279 km/h |- |''Category 5 severe tropical cyclone'' |110 kts (200 km/h) o mas makusog pa |280 km/h o mas makusog pa |} == Estruktura == [[File:Hurricane-en.svg|thumb|500px|Dayagram han estruktura hin makusog nga bagyo ha [[Amihanan nga Hemisferyo]]|center]]An mga bagyo in mayda estruktura nga haros malidong o biniribid tungod han paglibot han hangin hini tipasakob ha sentro kun diin gihahamuboi an presyon han atmospera. Ini nga paglibot han hangin han bagyo in epekto han pwersa Koryolis (''Coriolis force'' / ''Coriolis effect'') nga nagkakawsa nga bumirik an bagyo tipawala ha Amihanan nga Hemisferyo ug tipatuo ha Salatan nga Hemisferyo. An kabug-osan han hangin ug kadampugan han bagyo in naabot hin 100–2,000 kilometros an kahilapdon. Kun nakumpleto na an porma han usa ka bagyo, an biniribid nga estruktura hini in mayda tutulo nga parte: an ''rainbands'', an ''eyewall'', ug an mata (''eye''). === ''Rainbands'' === [[File:Irma radar loop 20170909 1951 UTC.gif|thumb|250px|right|Ladawan ha ''radar imagery'' han Bagyo ''Irma'' hadton Setyembre 2017. An "luho" ha sentro ha bagyo amo an mata (''eye''), samtang an haros malidong nga "ruweda" ha palibot han mata amo an ''eyewall''. An naglilirinya nga mga kadampugan ha palibot han ''eyewall'' amo an mga ''rainbands'' han bagyo.]] An naglilirinya nga mga ''Cumulonimbus'' nga kadampugan nga nalibot han sentro han bagyo, nauyon han sirkulasyon han hangin ug nagdadara hin bubunok nga mga pag-uran, in gintatawag nga '''''rainbands'''''. Kasagaran dire nakikit-an an mga ''rainbands'' tikang ha igbaw (o kun tatan-awon ha ''satellite imagery'') tungod nga natatahuban ini hin madakmol nga [[Cirrus|''Cirrus'' nga dampog]] (''Cirrus cloud shield''). Ha sakob han kada ''rainband'', madagmit an pagsaka han mapaso-mahulos nga hangin, nga amo an nakakagdurot han kaporma hin magdakmol nga mga kadampugan nga may kapas pagdurot hin makusog nga hangin ug pag-uran ngan kikilat-dalugdog. Ha butnga han kada linya hin kadampugan, mayda pagbagsak hin mahuro-hagkotay ngan mamara nga hangin, amo nga dire ura-ura ka makusog an hangin ug uran ha mga rainbands kun ikumpara ha hirani ha sentro (ha ''eyewall'') ngan mayda mga hagligot nga rehiyon nga kulang hin dampog ug uran ha butnga han kada ''rainband''. An hangin hin usa ka bagyo in nagtitikakusog tikang ha gilid tisakob ha rehiyon han mga ''rainbands'', hangtod nga makab-ot an gikukusogi nga pagragudos ha ilarom han ''eyewall''. === An ''eyewall'' ug an mata han bagyo === {{multiple image | width = 250 | direction = vertical | image1 = The eye of Typhoon Haishen.jpg | caption1 = Ladawan ha ''satellite imagery'' han mata ug ''eyewall'' han Bagyo Kristine (''Haishen'') hadton Setyembre 2020 | image2 = Hurr Katrina stadium effect.jpg | caption2 = An eyewall han Bagyo ''Katrina'' nga nagpapakita han ''stadium effect'' (daw sugad hin estadyo nga porma han mga kadampugan) }} An '''''eyewall''''' amo an malidong nga "pader" o "ruweda" han gihahataasi ug gidadakmoli nga mga ''Cumulonimbus'' nga kadampugan nga gihaharanii ha sentro han bagyo. Amo ini an gidedelikadohi nga parte hin usa ka bagyo—dida nahitatabo an gikukusogi nga pagragudos han hangin ug gikukusogi nga pagbunok han uran. Ginpapalibotan han ''eyewall'' an '''mata (''eye'')''', an daw sugad hin luho ha sentro han bagyo kun diin gihahamuboi an presyon han atmospera pero haros waray dampog ug mahinay an hangin tungod han maluya nga tipaubos nga paggios hin mamara nga hangin. An mata in napoporma la kun makusog na an bagyo ngan naabot na ha kategorya nga ''typhoon'' o ''hurricane'' (may kakusgon han hangin hirani ha sentro nga 118 km/h o mas makusog pa). Kun maluya pa an bagyo (kun ''tropical storm'' o ''severe tropical storm'' pala), waray pa ini mata pero mayda '''''central dense overcast'' (CDO)''', o an nagpupurundok nga mga ''Cumulonimbus'' nga kadampugan ha sentro han bagyo nga posible magin ''eyewall'' kun makab-ot an kakusogon han ''typhoon'' o ''hurricane'' nga kategorya. Tungod han paglagpak hin mamara nga hangin ha sakob han mata, an temperatura hini in mapaso-paso kumpara han palibot hini. An mata amo an nagdudurot han pira ka minutos nga ludang (an tigda nga kalmada nga kahimtang ha kaburobutngaan han paglasurbo hin bagyo) nga naeeksperyensyahan ha mga lugar nga direkta nga naigo hin makusog nga bagyo. Kun makusog hin duro an usa ka bagyo (pananglitan kun nagin ''super typhoon'' na ini), magigin mas makusog an paglagpak han mamara nga hangin ha sakob han mata, ngan magigin linaw ini ug waray kadurodampog. Kasagaran malidong an porma han mata ngan mayda kahilapdon nga 30–65 km, pero mayda mga bagyo nga an mata in gutiay hin duro (~3 km, Bagyo ''Wilma'' hadton Oktobre 2005) ngan dako hin duro (~370 km, Bagyo ''Carmen'' hadton Agosto 1960 ug Bagyo Ibiang/''Winnie'' hadton Agosto 1997). An ''surface winds'' han bagyo ug an mamara nga hangin nga nalagpak ha sakob han mata in magbubungoay ngan rapido nga masaka ha sakob han ''eyewall'', maragudos nga daw sugad hin tipasaka nga biribid, hangtod nga dumangat ini ha bawbaw han bagyo ha gihahataasi nga dapit han troposfera kun diin ini malibot hin tipagawas tikang ha sentro (''outflow'') ha baliskad nga direksyon hin sirkulasyon. An hangin nga nasaka ha sakob han ''eyewall'' in nagtitikahinay, ngan magtitikahiluag an biniribid nga paggios han nasaka nga hangin basi magkonserbar han ''angular momentum''. Tungod hini, an porma han ''eyewall'' in daw sugad hin estadyo (gintatawag nga ''stadium effect''). An ''eyewall'' in posible gihapon magkaada hin mga ''eyewall mesovortex'', o an gugtiay pero rapido nga pagbirik-birik hin hangin ug kadampugan nga posible magdurot hin [[buhawi]] ngan danay nakakatabok ha sakob han mata. [[File:AMSR2 (color89) microwave satellite imagery of Typhoon Gaemi, 24 July 2024 at 0511Z.png|thumb|250px|right|Ladawan ha ''satellite imagery'' han Bagyo Carina (''Gaemi'') hadton Hulyo 2024, ha takna nga nagkaada ini hin duha ka ''eyewall'' tungod hin ''eyewall replacement cycle'' (ERC)]] Mayda mga higayon an usa ka bagyo, urog na kun makusog na hin duro, in nagkakaada hin ''eyewall replacement cycle'' (ERC). An ERC amo an presensya hin tinagduha ka ''eyewall'' hirani ha sentro han bagyo, kun diin an guroguti nga ''inner eyewall'' in magtitikaguti hangtod nga malusaw ini ngan an hirohiluag nga ''outer eyewall'' amo an nasaliwan komo bag-o nga ''eyewall'' han bagyo. Magtitikaluya an hangin han bagyo durante hin ERC, pero posible magtikakusog ngahaw an bagyo kun mahuman ini nga proseso. == Kahimugso ug kinabuhi hin bagyo == === Kahimugso: ''Tropical cyclogenesis'' === An kahimugso ug pagkinusog hin usa ka bagyo in gintatawag ha Iningles nga ''tropical cyclogenesis''. Unom ka mga rekisitos an kinahanglan basi mahimugso an usa nga bagyo: # Dako nga enerhiya han kamapaso (''thermal energy'') ha kalalawdan, pinaagi hin temperatura nga labaw pa hin 26°C tikang ha bawbaw ngadto hin kahilarumon nga 60 metros # Mahulos nga atmospera—buot sidngon, dako nga kantidad hin hungaw han tubig (''water vapor''), o dako nga ''humidity''—hirani ha tuna hangtod ha butnga nga lebel han troposfera # An paghikasaka/paghikalutaw han hangin kun ini in mapaso ug mahulos (''conditional instability'') # An paghikabirik/paghikalibot han hangin (''relative vorticity'') ha sakob hin napoporma nga ''low-pressure area'' (LPA) kun diin mayda hurohamubo nga presyon han atmospera kumpara han palibot # Maluya nga ''vertical wind shear''—dire dako an diperensya han direksyon ug kakusgon han hangin ha maglain-lain nga kahitas-on ha atmospera (kinahanglan dire ura-ura hin kakusog an hangin ha butnga ug igbaw nga bahin han troposfera) # May kahirayuon nga 5° latitud tikang ha Ekwador basi an pwersa Koryolis in mayda sakto nga kapas pakaapektar hini (kay an pwersa Koryolis in 0 ha Ekwador) === Kinabuhi === Makakaaghat hin kahimugso hin usa ka bagyo kun presente an kadam-an han unom nga mga rekesitos hin ''tropical cyclogenesis'', urog na ha mga kadagatan. An mga bagyo in nag-aagi hin kinabuhi hin kahimugo, pagtikakusog, pagtikaluya ug pagkalusaw depende han pagin presente o kakulangan hini nga rekesitos ha ira palibot. ==== Kahimugso han ginikanan nga daguraot ==== An usa ka bagyo in nagtitikang komo usa ka ginikanan nga daguraot (''incipient disturbance'') nga nahimugso ha bawbaw han kadagatan ha [[Tropiko|rehiyon tropiko]]. An ginikanan nga daguraot in kasagaran usa ka ''low-pressure area'' (LPA), o rehiyon kun diin mayda hurohamubo nga presyon han atmospera kumpara han palibot, kun diin mayda mga sarang-sarang nga mga ''Cumulonimbus'' nga kadampugan ug mayda maluya nga tipasakob nga sirkulasyon (o mayda senyales hin paghikaporma hin sirkulasyon). An mapaso nga temperatura han kadagatan in nakakaghat hin paghungaw han tubig basi magin ''water vapor'' (hungaw han tubig), amo nga nagigin mahulos an atmospera ngan nagkakaada hin paghikalutaw han hangin—tungod han kamagaan hin mapaso ug mahulos nga hangin kumpara hin mataghom ug mamara nga hangin. Samtang nalutaw hini nga mapaso-mahulos nga hangin ngadto ha kahitas-an han atmospera, magtitikahagkot ini ngan magigin likido nga tubig ngahaw an ''water vapor'' (kondensasyon) ngan makakaporma hin mga magdakmol nga ''Cumulonimbus'' nga nagdudurot hin ''thunderstorms'', o daguraot nga mayda bubunok nga uran, pagkinikilat-pagdalugdog ug makusog nga hangin. An proseso han kondensasyon han tubig in nagpapagawas hin ''latent heat'' (enerhiya nga ginkikinahanglan para mabag-o an estado han tubig tikang hin hungaw balik ha likido), ug ini nga ''latent heat'' in nagmementenar han kamapaso han atmospera ha sakob han ginikanan nga daguraot. Kun ini nga mga ''thunderstorms'' in magtikadamo ug magpurundok, ngan samtang nagpapadayon an pagsinaka hin mapaso-mahulos nga hangin, makakaaghat ini hin pagtikahamubo han presyon han atmospera ug an pagkaada tipasakob nga sibwada han hangin basi liwanan an naiibanan nga hangin ha ubos. Dara han paghamubo han presyon han atmospera, usa ka LPA an mapoporma ha rehiyon han nagpupurundok nga mga ''thunderstorms''. An LPA in hinay-hinay nga magtitikang hin pagbirik o pagkaada hin sirkulasyon tungod han pwersa Koryolis (''Coriolis force'', an epekto han pagbirik han [[Kalibotan|Kalibutan]] ha mga butang nga nagkikiwa ha bawbaw hini, sugad han hangin), tipawala (''counterclockwise'') ha [[Amihanan nga Hemisferyo]] ngan tipatuo (''clockwise'') ha [[Salatan nga Hemisferyo]]. An mga LPA nga nagigin ginikanan nga daguraot para mahimo nga bagyo in kasagaran nahimumugso tikang ha: * ''Intertropical convergence zone'' (ITCZ), usa ka hilaba nga rehiyon hin hamubo nga presyon han atmospera ha rehiyon tropiko kun diin nagtatapo an mga ''trade winds'' (ginkikilala gihapon nga ''tropical easterlies'')''.'' An ''trade winds'' amo an sistema hin hangin ha rehiyon tropiko nga nahuyop tikang ha sinirangan o amihanan-sinirangan ha Amihanan nga Hemisferyo ug tikang ha sinirangan o salatanan-sinirangan ha Salatan nga Hemisferyo, ngan ini nga mga ''trade winds'' han duha ka hemisferyo han kalibutan in nagtatapo ha may ITCZ. Dara han hamubo nga presyon ug pagtapo hin hangin ha may ITCZ, napoporma ha sakob hini in mga ''thunderstorms'' nga nagpupurundok ug posible magin LPA nga ginikanan hin bagyo. * ''Monsoon trough'', usa ka parte han ITCZ kun diin mayda paghuyop han hangin tikang ha salatanan-katundan tungod han hangin Habagat (''southwest monsoon''). * Mga ''tropical wave'', nagpupurundok nga mga ''thunderstorms'' nga nakahilera hin diresyon nga paamihanan-salatanan ug napoporma kun diin an ''trade winds'' in nagkakaada hin pakurba nga sibwada nga alagid-agid hin balod. An pakurba nga huyop han ''trade winds'' senyales hin paghikabirik han hangin (''vorticity'') nga makakabulig pagporma han ginikanan nga daguraot. * Mga ''subtropical cyclones'', daguraot nga mayda magkahalo nga kinaiya hin bagyo ngan hin ''extratropical cyclone''. Napoporma ha rehiyon subtropiko, an usa ka ''subtropical cyclone'' in alagid-agid hin bagyo, pero ''cold-core'' ini (mayda mahagkot-mamara nga hangin sa sakob) tungod kay an proseso han kahimugso hini in kapareho hin ''extratropical cyclone'' (naporma tungod hin pagtampo o pagbunggoy han mapaso-mahulos nga hangin tikang ha rehiyon tropiko ug han mahagkot-mamara nga hangin tikang ha rehiyon polo). An gikukusogi nga hangin hin usa ka ''subtropical cyclone'' in hirayo gihapon tikang ha sentro, imbes nga hirani ha sentro sugad hin tinuod nga bagyo. An ''subtropical cyclone'' in nagigin bagyo kun an estruktura hini in magin ''warm-core'' (mayda mapaso nga hangin ha sakob) ug magtikahirani ha sentro an gikukusogi nga hangin hini. ==== Pagtikakusog han LPA ug kaporma han bagyo ==== ==== Padayon nga pagkinusog ==== ==== Pagtikaluya ug katapusan: ''Landfall'', pagkalusaw ug ''extratropical transition'' ==== == Klimatolohiya han mga bagyo == == Mga epekto ug kadelikaduhan == == Pagbantay, pagbana-bana ug pagpahimatngon == ==Pinanbasaran== {{Mga kasarigan}} ==Mga sumpay ha gawas== {{Wiktionary}} {{Commons category|Tropical cyclones}} '''Ha Pilipinas: Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration''' *[https://bagong.pagasa.dost.gov.ph/tropical-cyclone/severe-weather-bulletin Tropical Cyclone Bulletin] *[https://bagong.pagasa.dost.gov.ph/tropical-cyclone-advisory-iframe Tropical Cyclone Advisory] *[https://bagong.pagasa.dost.gov.ph/tropical-cyclone/tc-threat-potential-forecast Tropical Cyclone Threat Potential Forecast] *[https://bagong.pagasa.dost.gov.ph/tropical-cyclone/publications/preliminary-report Tropical Cyclone Preliminary Report] *[https://bagong.pagasa.dost.gov.ph/tropical-cyclone/publications/annual-report Annual Report on Philippine Tropical Cyclones] '''Mga Regional Specialized Meteorological Center (RSMC)''' *[https://www.nhc.noaa.gov/ US National Hurricane Center (RSMC Miami) ug Central Pacific Hurricane Center (RSMC Honolulu)] – North Atlantic, Eastern North Pacific, Central North Pacific *[https://www.jma.go.jp/jma/jma-eng/jma-center/rsmc-hp-pub-eg/RSMC_HP.htm Japan Meteorological Agency (RSMC Tokyo)] – Western North Pacific *[https://rsmcnewdelhi.imd.gov.in/ India Meteorological Department (RSMC New Delhi)] – North Indian *[http://www.meteo.fr/temps/domtom/La_Reunion/webcmrs9.0/anglais/index.html Météo-France La Réunion (RSMC La Réunion)] – Southwest Indian *[https://www.met.gov.fj/ Fiji Meteorological Service (RSMC Nadi)] – Southwest Pacific (Pacific Islands region) '''Mga Tropical Cyclone Warning Center (TCWC)''' *[http://www.bom.gov.au/ Australian Bureau of Meteorology (TCWC Melbourne)], [https://tropicalcyclone.bmkg.go.id/en#3.21/-2.75/116.18 Indonesian Meteorology, Climatology and Geophysical Agency (TCWC Jakarta)] ug [https://www.pngmet.gov.pg/ Papua New Guinea National Weather Service (TCWC Port Moresby)]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot }} – Australian region *[https://www.metservice.com/ Meteorological Service of New Zealand Limited (TCWC Wellington)] – Southwest Pacific (New Zealand region) [[Kaarangay:Meteorolohiya]] cjhaxh2gheupvxgjpn2pf2q7ove4g4a 0 17710 7784748 7766331 2026-08-08T07:28:41Z Unlimitedmusic7 68048 + mga sumpay, Kaarangay:Meteorolohiya 7784748 wikitext text/x-wiki [[File:Thunder lightning Garajau Madeira 289985700.jpg|thumb|[[Linti]]]] An '''panahon'''<ref>Abuyen, Tomas A. '''Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog'''. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 268.</ref> amo an mga panhitabo ha [[panganoron]] o [[atmospera]] ha usa ka ginhatag nga [[oras]]. == Pinanbasaran == {{reflist}} ==External links== {{Commons category|Weather}} {{Wikiquote}} {{Z148}} [[Kaarangay:Meteorolohiya]] eajwz1ii3onmlwlwvugc9nohkkg6bfy 0 18077 7784728 7783350 2026-08-07T15:48:31Z CommonsDelinker 126 Replacing Czechoslovak_War_Cross_1939-1945_Bar.png with [[File:Czechoslovak_War_Cross_1939-1945_(1x)_Bar.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Harmonization). 7784728 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = <div class="center">Joseph Stalin</div> <div class="center" style="font-size:smaller"> Иосиф Виссарионович Сталин {{ru icon}} </div> <div class="center" style="font-size:smaller"> იოსებ ბესარიონის ძე სტალინი {{ka icon}}</div> |birthname= | image = CroppedStalin1943.jpg | imagesize = | caption = Stalin in 1943 | office2 = [[Premier of the Soviet Union|Chairman]] of the [[Council of Ministers (Soviet Union)|Council of Ministers]] | 1blankname2 = [[First Deputy Premier of the Soviet Union|First&nbsp;Deputies]] | 1namedata2 = [[Nikolai Voznesensky]]<br />[[Vyacheslav Molotov]] | term_start2 = 6 May 1941 | term_end2 = 5 March 1953 | predecessor2 = [[Vyacheslav Molotov]] | successor2 = [[Georgy Malenkov]] | office = [[General Secretary of the Communist Party of the Soviet Union|General Secretary]] of the [[Communist Party of the Soviet Union]] | term_start = 3 April 1922 | term_end = 16 October 1952 | predecessor = [[Vyacheslav Molotov]]<br /><small>(as [[General Secretary of the Communist Party of the Soviet Union|Responsible Secretary]])</small> | successor = [[Nikita Khrushchev]]<br /><small>(office reestablished)</small> | office3 = [[Minister of Defence (Soviet Union)|People's Commissar for Defense of the Soviet Union]] | premier3 = Himself | term_start3 = 19 July 1941 | term_end3 = 25 February 1946 | predecessor3 = [[Semyon Timoshenko]] | successor3 = [[Nikolai Bulganin]]<br /><small>after vacancy</small> | office4 = Member of the [[Secretariat of the Central Committee of the Communist Party of the Soviet Union|Secretariat]] | term_start4 = 3 April 1922 | term_end4 = 5 March 1953 | office5 = Full member of the [[Politburo of the Central Committee of the Communist Party of the Soviet Union|Presidium]] | term_start5 = 25 March 1919 | term_end5 = 5 March 1953 | office6 = Member of the [[Orgburo]] | term_start6 = 16 January 1919 | term_end6 = 5 March 1953 | birth_date = {{Birth date|1878|12|18|df=y}} | birth_place = [[Gori, Georgia|Gori]], [[Tiflis Governorate]], [[Russian Empire]] | death_date = {{Death date and age|1953|3|5|1878|12|18|df=y}} | death_place = [[Kuntsevo Dacha]] near [[Moscow]], [[Russian SFSR]], [[Soviet Union]] | resting_place = [[Kremlin Wall Necropolis]], Moscow, [[Russian Federation]] | party = [[Communist Party of the Soviet Union]] | nationality = [[Soviet Union|Soviet]] | spouse = [[Ekaterina Svanidze]] (1906–1907)<br />[[Nadezhda Alliluyeva]] (1919–1932) | children = [[Yakov Dzhugashvili]], [[Vasily Dzhugashvili]], [[Svetlana Alliluyeva]] | religion = None ([[atheist]]) | allegiance = {{flag|Soviet Union|1922}} | branch = [[Soviet Armed Forces]] | serviceyears = 1943–1953 | rank = [[Marshal of the Soviet Union]] (1943–1945) <br> [[Generalissimus of the Soviet Union]] (1945–1953) | commands = ''All'' (supreme commander) | battles = World War II | awards = {{Hero of the Soviet Union}} [[File:Hero of Socialist Labor medal.png|20px]] [[File:Badge of the Supreme Soviet of the Soviet Union.svg|70px]]<br/>[[File:OrderVictoryRibbon.svg|30px]] [[File:OrderVictoryRibbon.svg|30px]]<br/>[[File:Order of Red Banner ribbon bar.png|25px]] [[File:Order of Red Banner ribbon bar.png|25px]] [[File:SU Medal XX Years of the Workers' and Peasants' Red Army ribbon.svg|25px]] [[File:Order of Lenin Ribbon Bar.svg|25px]]<br/>[[File:Order of Lenin Ribbon Bar.svg|25px]] [[File:SU Order of Suvorov 1st class ribbon.svg|25px]] [[File:Ribbon bar for the medal for the Defense of Moscow.png|25px]] [[File:Orderglory rib.png|25px]]<br/>[[File:OrdenSuheBator.png|25px]] [[File:OrdenSuheBator.png|25px]] [[File:Victoryjapan rib.png|25px]] [[File:Victoryjapan rib.png|25px]]<br/>[[File:SU Medal In Commemoration of the 800th Anniversary of Moscow ribbon.svg|25px]] [[File:Order redstar rib.png|25px]] [[File:Order redstar rib.png|25px]] [[File:Order redstar rib.png|25px]]<br/>[[File:Czechoslovak War Cross 1939-1945 (1x) Bar.png|25px]] [[File:Czechoslovak War Cross 1939-1945 (1x) Bar.png|25px]] [[File:CZE Rad Bileho Lva 5 tridy BAR.svg|25px]] [[File:TCH Rad Bileho Lva 1 tridy (pre1990) BAR.svg|25px]] [[File:Czechoslovak War Cross 1939-1945 (1x) Bar.png|25px]] | signature = Stalin Signature.svg }} Hi '''Yosef Stalin''' o kundi man '''Joseph Stalin''' o '''Iosif Vissarionovich Stalin''' (ha Rinuso Ио́сиф Виссарио́нович Ста́лин, ginluluwas nga [ˈjɵsʲɪf vʲɪsɐˈrʲɵnəvʲɪtɕ ˈstalʲɪn];, puyde liwat '''Josef Stalin''' o kundi man '''José Stalin''' nga natawo ha ngaran nga '''Ioseb Besarionis Dze Jugashvili''', {{lang-ka|იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი}}, {{IPA-ka|iɔsɛb bɛsɑriɔnis dzɛ dʒuɣɑʃvili|pron}}; 18 Disyembre 1878<ref name="dob"/>&nbsp;– 5 Marso 1953)) in Kasahiran nga Maghirilom han Partido Komunista han Unyon Sobyet Komite Sentral tikang 1922 kutob ha iya kamatay ha 1953. Ha mga tuig kahuman namatay hi [[Vladimir Lenin]], hiya an naging lider han [[Unyon Sobyet]]. ==Pinanbasaran== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Stalin, Joseph}} [[Kaarangay:Mga natawo han 1878]] [[Kaarangay:Mga namatay han 1953]] [[Kaarangay:Joseph Stalin| ]] ighx63ngt8y8dnkxc7opldy8w0uyr68 0 29237 7784735 2089015 2026-08-07T21:03:56Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Lubi 7784735 wikitext text/x-wiki [[File:Kerala coconut.jpg|thumb]] [[File:Copra full.JPG|thumb]] An '''lugit'''<ref>Abuyen, Tomas A. '''Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog'''. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 206. </ref> o '''lukad'''<ref>Abuyen, Tomas A. '''Diksyunaryo Waray-Waray [Visaya] English-Tagalog'''. Kalayaan Press Mktg. Ent., Inc. Quezon City. Tuig 2000. ISBN 971-08-6050-X. Pakli Ihap 207. </ref> amo an ginpamara nga unod han [[lubí]]. ==Mga kasarigan== {{reflist}} {{Stub}} {{Commonscat|Copra}} [[Kaarangay:Lubi]] pi2z5lx4lm43nipsyzyy74j03q7qvym 0 32315 7784742 2091321 2026-08-08T07:03:27Z Unlimitedmusic7 68048 + mga sumpay, Kaarangay:Psikolohiya 7784742 wikitext text/x-wiki [[File:Luge Schlucht.jpg|thumb]] An '''lingawan'''<ref>Abuyen, Tomas A. '''DICTIONARY English Waray-Waray/Tagalog.''' National Book Store. Mandaluyong City. ISBN 971-08-6529-3 Pakli Ihap 130.</ref> (poydi liwat an liáwliáw<ref>Abuyen, Tomas A. '''DICTIONARY English Waray-Waray/Tagalog.''' National Book Store. Mandaluyong City. ISBN 971-08-6529-3 Pakli Ihap 130.</ref>, pagliáwliáw<ref>Abuyen, Tomas A. '''DICTIONARY English Waray-Waray/Tagalog.''' National Book Store. Mandaluyong City. ISBN 971-08-6529-3 Pakli Ihap 130.</ref> o liawan<ref>Abuyen, Tomas A. '''DICTIONARY English Waray-Waray/Tagalog.''' National Book Store. Mandaluyong City. ISBN 971-08-6529-3 Pakli Ihap 130.</ref>) amo an pagpalipas oras basi tagan hin [[kahimurayaw]] an [[lawas]] o panhuna-huna. == Mga kasarigan == {{reflist}} {{turók}} [[Kaarangay:Psikolohiya]] 1fneoxwtph2ytoj73ycf61is9lto52g 0 117872 7784745 4723618 2026-08-08T07:09:40Z Unlimitedmusic7 68048 + mga sumpay, Kaarangay:Lawas 7784745 wikitext text/x-wiki [[File:Temple (anatomy) (PSF).svg|thumb]] An '''sapiríng'''<ref>Abuyen, Tomas A. '''DICTIONARY English Waray-Waray/Tagalog.''' National Book Store. Mandaluyong City. ISBN 971-08-6529-3. Tuig 2005. Pakli Ihap 414.</ref>, '''alonggigisíng'''<ref>Abuyen, Tomas A. '''DICTIONARY English Waray-Waray/Tagalog.''' National Book Store. Mandaluyong City. ISBN 971-08-6529-3. Tuig 2005. Pakli Ihap 414.</ref> o '''sintido'''<ref>Abuyen, Tomas A. '''DICTIONARY English Waray-Waray/Tagalog.''' National Book Store. Mandaluyong City. ISBN 971-08-6529-3. Tuig 2005. Pakli Ihap 414.</ref> amo an aada ha ligid han [[ulo]] ha likod han mga [[mata]]. ==Mga kasarigan== {{reflist}} {{turok}} [[Kaarangay:Lawas]] 5mh23akgc9ywzsssk36atk5lmpxtzs7 14 125391 7784746 2238200 2026-08-08T07:13:05Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Kasaysayan 7784746 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Years}} [[Kaarangay:Kasaysayan]] h49mrgatd5dmz5f6d25v75m9crx26tg 0 132910 7784747 7748942 2026-08-08T07:25:24Z Unlimitedmusic7 68048 + mga sumpay 7784747 wikitext text/x-wiki [[File:US long grain rice.jpg|thumb]] An '''humay''' o '''paray''' (Iningles:Rice) (Pambansa:Palay) , monocot nga mga tanom ''Oryza sativa'' o ''Oryza glaberrima''. It iya pinarotan nga [[liso]] in gintatawag nga '''bugas'''. Komo usa ka [[grano]] cereal, ini an panguna nga [[pagkaon]] hin dako nga bahin han kanan [[kalibutan]] [[katawhan]], labi na ha [[Salatan-Sinirangan nga Asya|Sinirangan nga Salatan Asya]], an [[Butnga Sinirangan]], [[Amerika Latina]] ngan [[Caribe]]. Ini an grano nga may-ada ikaduha nga gidadakoi nga produksyon, kahuman la han [[mais]]. Tungod nga dako nga bahin han mais in ginpapaturok diri para ha [[tawo]] nga pagconsumo nga katuyoan, an bugas in gihihinongdani nga grano kun [[nutrisyon]] han katawhan ngan pagkarawat hin calorie it ginhihimangrawan, nga nahatag labaw han kat-lima nga mga calorie nga gincoconsumo han tawo nga espesye han kalibutan. Ha kadaan an mga [[Waray (katawhan)|waray-waray]] ini diritsu in guin pri[[pritu]] nadaku an busag nga sulod hini ngan naguiguin ma-[[asin]] an putus han humay. ==Mga pamaagi ug proseso han pagtanom hin humay ha uma== # An gigisiyahani nga bubuhaton, amo an pag ARADO. It pag-arado amo ine an pagtusak han tuna nga pagsasaburan han humay. # Ikaduha,an pag MOTOR. It pag motor liwat asya ine an paglimpyo han tuna nga pagsasaburan. Kinahanglan balik-balikon it pag motor han tuna basi magkatatanggal an mga si-ot o an mga una na nga ginanihan. # Ikatulo,an pag HARAS ngan pag APIS. Asya ine liwat an paglimpyo ngan pag ayad hin tapi o tagaytay. # Ikaupat,an pag SAPHID o pag SUROD. It pag saphid o pag surod amo na ine an pagpatag han tuna nga pagsasabwagan han binhi nga imo napili ig tanom. # Ikalima,an pagpa TUOY o pag PALABTOG han binhi nga imo napili. Pag-abot hin baynte ka oras na pagpatuoy, poydi mo na ine haw-ason ngan ihuwad liwat ha kinap hin patag. # Ikaunom,an pag SABWAG han binhi. Tikang han adlaw nga paghaw-as han binhi, mamumulat ka anay ma upat ka adlaw ugsa han pagsabwag ha uma. # Ikapito,an pag GANI. Pag abot han baynte diyas tikang han pagsabwag han binhi, amo na it pagpa gani. Kinahanglanon liwat magka may-ada eksakto nga tubig it im tanom basi masayon ngan di matig-a pag gani. Manginginahanglan kana hito hin tawo nga magturupad hini nga trabahuon ha paagi hin pagsuhol haira. # Ikawalo,an pag TANOM. An pag tanom, pagkinbuwasan la ngahaw han pagpa gani. Manginginahanglan ka gihapon hine hin magtratrabaho basi mapadagmit ngan malaksi mahuman. Siguraduha gihapon na dire mawawarayan tubig im tanuman basi dire pagmad-an ngan mamatay im tanom. # Ika-siyam,an pag ABONO. Pag-abot liwat hin lima kaadlaw tikang han pag tanom asya na an im pag-abono basi mag maupay an pagtubo han im tanom. Pagkatima liwat, mamumulat ka ngada ha kuwarenta-e-singko diyas san-o ka mag-abono utro. # Imo pagbuburusitahon tim uma o tanuman para mabantayan ngan makabaro ka na maupay it pagtubo tim tanom. Pag-abot han oras han pag ulbo han bunga, imo gud ine titimangnuon hin kaurupayda. Poydi mo gihapon esprihan para dire pagyatuton ngan mananapon para magmaupay it kuha hit humay. ==Pinanbasaran== {{Mga kasarigan}} ==Bibliograpiya== *{{Cite book|ref=Watson|author=Watson, Andrew | date = 1983|title=Agricultural innovation in the early Islamic world|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-06883-5}} *{{Cite book|first=Yaowanuch|last=Vespada||title=The genetic wonder of Thai rice| date = 1998|publisher=Plan Motif Publisher|page=110 }} *{{Cite book|first=Yaowanuch|last=Vespada||title=The genetic wonder of Thai rice| date = 1998|publisher=Plan Motif Publisher|page=110 }} *{{Cite book|authors=Songkran Chitrakon and Boriboon Somrith|title=Science and technology with Thai rice, National center for genetic engineering| date = 2003|publisher=The public information department|page=30}} *{{Cite book|title=The ecology of life| date = 1998|publisher=Plan Motif Plubisher|page=44}} *{{Cite book|first=Yaowanuch|last=Vespada|title=The genetic wonder of Thai rice| date = 1998|publisher=Plan Motif Publisher|page=45 }} *{{Cite book|first=Yaowanuch|last=Vespada||title=The genetic wonder of Thai rice| date = 1998|publisher=Plan Motif Publisher|page=110 }} *{{Cite book|first=Yaowanuch|last=Vespada||title=The genetic wonder of Thai rice| date = 1998|publisher=Plan Motif Publisher|page=45 }} *{{Cite book|first=Yaowanuch|last=Vespada||title=The genetic wonder of Thai rice| date = 1998|publisher=Plan Motif Publisher|page=45 }} ==Mga sumpay ha gawas== {{Sister project links|wikt=rice|n=no|q=no|s=no|b=Cookbook:Rice}} * [http://agritrade.cta.int/Agriculture/Commodities/Rice ''Agritrade'' articles on rice trading] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150110232219/http://agritrade.cta.int/Agriculture/Commodities/Rice |date=2015-01-10 }} * [http://ricewiki.big.ac.cn/ RiceWiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190408005814/http://ricewiki.big.ac.cn/ |date=2019-04-08 }} * {{dmoz|Science/Agriculture/Field_Crops/Cereals/Rice}} * [http://irri.org/ International Rice Research Institute] * [http://www.trademap.org/open_access/Index.aspx?proceed=true&product=1006 Rice latest trade data on ITC Trade Map] * [http://irri.org/our-science/global-rice-science-partnership-grisp Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111128033938/http://irri.org/our-science/global-rice-science-partnership-grisp |date=2011-11-28 }} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/ |date=2015-09-21 }} * {{Wayback |date=20101021043815 |url=http://thecaloriecounter.net/calories-in-rice.html |title=Calories in rice }} * [http://irri.org/knowledge/irri-training/knowledge-bank Rice Knowledge Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202224921/http://irri.org/knowledge/irri-training/knowledge-bank |date=2013-12-02 }} * [http://www.pub.ac.za/resources/docs/biotech_biodiv_module_gr11_2005.pdf A Brief History of Rice (p. 9 – p. 12)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425044506/https://www.pub.ac.za/resources/docs/biotech_biodiv_module_gr11_2005.pdf |date=2012-04-25 }} * [http://www.havanatimes.org/?p=25078 A Cuban Skirmish for Rice] by Isbel Diaz Torres, ''Havana Times'', 16 Hunyo 2010 * [http://nfa.gov.ph/ National Food Authority.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815040459/http://www.nfa.gov.ph/ |date=2012-08-15 }} * [http://www.abc.net.au/health/talkinghealth/factbuster/stories/2009/01/27/2475255.htm Safe Storage of Cooked Rice] * [http://uark.libguides.com/rice Rice Research and Practice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202221346/http://uark.libguides.com/rice |date=2013-12-02 }} * {{Cite journal |last=Pazuki |first=Arman |last2=Sohani |first2=Mehdi |lastauthoramp=yes |date=2013 |title=Phenotypic evaluation of scutellum-derived calluses in ‘Indica’ rice cultivars |url=http://aas.bf.uni-lj.si/september2013/08Pazuki.pdf |format=PDF |journal=Acta Agriculturae Slovenica |volume=101 |issue=2 |pages=239–247 |doi=10.2478/acas-2013-0020 |accessdate=2 Pebrero 2014 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203200611/http://aas.bf.uni-lj.si/september2013/08Pazuki.pdf |url-status= }} [[Kaarangay:Humay]] [[kaarangay:banwa]] 6zkimn7k2mia4w9bjzouh38r3oc0v6t 14 150928 7784751 2258016 2026-08-08T08:01:37Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Meteorolohiya 7784751 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Clouds}} [[Kaarangay:Meteorolohiya]] a5o5r3xdmyfjpixxkrhdgnw64rqphr0 0 155883 7784731 6278293 2026-08-07T20:21:03Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaaarangay:K-Pop 7784731 wikitext text/x-wiki Hi Han '''Sunhwa''' (natawo: [[Oktubre 6]], [[1990]] ha [[Busan]], [[South Korea]]) kay usa nga artista, modelo, paragkanta ngan paragsayaw. Hi Sunhwa kay pinakakilala ha pagiging miyembro ngan puto han usa ka sikat nga South Korean girl group na an ngaran Secret. Una hiya na nakitan ha telebisyon han pag api niya hin usa ka competisyon na an ngaran "Superstar Survival". Mas nagin sikat pa hiya han napili hiya para maging usa ka permanente nga cast han pasalida nga Invincible Youth. Upod hi Jeon Hyosung, Jung Hana ngan Song Jieun, hiran upat inapi han upat ka miyembro na girl group na an tawag Secret. ==Kinabuhi ngan career== Hi Han Sunhwa kay natawo dida han Octubre 6, 1990 ha Busan South Korea. An iya nanay nanganak ha iya ha edad na 20. Kay hiya man an pinakanmagurang na anak, hiya it nagaalaga, nagpapakaon ngan nagtututdo kanan parte ha eskwelahan han iya duwa nga bugto kun an ira kaganak nagtratrabaho. {{DEFAULTSORT:Sunhwa}} [[Kaaarangay:K-Pop]] [[Kaarangay:Mga natawo han 1990]] [[Kaarangay:Biyograpiya|Sunhwa]] 5p9qxuldmpa3xstw6spaw09ajw0hp59 7784732 7784731 2026-08-07T20:21:29Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:K-Pop 7784732 wikitext text/x-wiki Hi Han '''Sunhwa''' (natawo: [[Oktubre 6]], [[1990]] ha [[Busan]], [[South Korea]]) kay usa nga artista, modelo, paragkanta ngan paragsayaw. Hi Sunhwa kay pinakakilala ha pagiging miyembro ngan puto han usa ka sikat nga South Korean girl group na an ngaran Secret. Una hiya na nakitan ha telebisyon han pag api niya hin usa ka competisyon na an ngaran "Superstar Survival". Mas nagin sikat pa hiya han napili hiya para maging usa ka permanente nga cast han pasalida nga Invincible Youth. Upod hi Jeon Hyosung, Jung Hana ngan Song Jieun, hiran upat inapi han upat ka miyembro na girl group na an tawag Secret. ==Kinabuhi ngan career== Hi Han Sunhwa kay natawo dida han Octubre 6, 1990 ha Busan South Korea. An iya nanay nanganak ha iya ha edad na 20. Kay hiya man an pinakanmagurang na anak, hiya it nagaalaga, nagpapakaon ngan nagtututdo kanan parte ha eskwelahan han iya duwa nga bugto kun an ira kaganak nagtratrabaho. {{DEFAULTSORT:Sunhwa}} [[Kaarangay:K-Pop]] [[Kaarangay:Mga natawo han 1990]] [[Kaarangay:Biyograpiya|Sunhwa]] 80ye38ibxu76mzyuf0zz1cppyey8r10 7784733 7784732 2026-08-07T20:21:38Z Unlimitedmusic7 68048 7784733 wikitext text/x-wiki Hi Han '''Sunhwa''' (natawo: [[Oktubre 6]], [[1990]] ha [[Busan]], [[South Korea]]) kay usa nga artista, modelo, paragkanta ngan paragsayaw. Hi Sunhwa kay pinakakilala ha pagiging miyembro ngan puto han usa ka sikat nga South Korean girl group na an ngaran Secret. Una hiya na nakitan ha telebisyon han pag api niya hin usa ka competisyon na an ngaran "Superstar Survival". Mas nagin sikat pa hiya han napili hiya para maging usa ka permanente nga cast han pasalida nga Invincible Youth. Upod hi Jeon Hyosung, Jung Hana ngan Song Jieun, hiran upat inapi han upat ka miyembro na girl group na an tawag Secret. ==Kinabuhi ngan career== Hi Han Sunhwa kay natawo dida han Octubre 6, 1990 ha Busan South Korea. An iya nanay nanganak ha iya ha edad na 20. Kay hiya man an pinakanmagurang na anak, hiya it nagaalaga, nagpapakaon ngan nagtututdo kanan parte ha eskwelahan han iya duwa nga bugto kun an ira kaganak nagtratrabaho. {{DEFAULTSORT:Sunhwa}} [[Kaarangay:K-pop]] [[Kaarangay:Mga natawo han 1990]] [[Kaarangay:Biyograpiya|Sunhwa]] qmhut0atp68g8pcf3bs8agd4qouf0ob 0 156398 7784761 6260495 2026-08-08T08:15:27Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Meteorolohiya 7784761 wikitext text/x-wiki [[File:Wall cloud with lightning - NOAA - rotated.jpg|thumb|220px]] An '''dalugdog''' (Iningles:Thunder) (Pambansa:Kulog) in tingog nga hinimo han [[kidlat]]. {{turok}} [[Kaarangay:Meteorolohiya]] [[ja:雷#雷鳴]] a9rin6jeswrii0tptdj58y7z560pleq 0 156399 7784755 4898264 2026-08-08T08:05:09Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Meteorolohiya 7784755 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Atlanta Lightning Strike edit1.jpg|thumb]] Iton '''kidlat''' u '''linti''' (Iningles:Lightning) (Pambansa:Kidlat) in pagdiskarga hin kuryente ha kahanginan, agsob inuupdan hin pag[[dalugdog]] {{turok}} [[Kaarangay:Meteorolohiya]] [[sv:Åska#Blixten]] 9bc4n461gaz2rhr3odsnxkd5q24eocq 14 160396 7784749 2261794 2026-08-08T07:29:49Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Fisika 7784749 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Meteorology}} [[Kaarangay:Fisika]] 8tb6az5gmuqr1q6gaiw5spb0ant1cnq 14 164009 7784741 2600116 2026-08-08T07:01:48Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Siyensyas Sosyales 7784741 wikitext text/x-wiki [[Kaarangay:Siyensyas Sosyales]] mthaumd6p07gpkrz26mryqskyd7c8ab 0 165278 7784767 2263968 2026-08-08T09:17:20Z Unlimitedmusic7 68048 + mga sumpay 7784767 wikitext text/x-wiki [[File:Vasnetsov samolet.jpg|thumb]] Iton '''Bungtohanon nga susmatanon''' in mga [[leyenda]], [[musika]], yinakan nga [[kaagi]], [[darahonon]], [[patawa]], kustombre nga nagin [[tradisyon]] han usa nga [[kultura]] o subkultura o hugpo. {{turok}} [[Kaarangay:Bungtohanon nga susmatanon]] 9wngk76tm1h2n0c582525u0horvfb2p 14 165279 7784766 2564420 2026-08-08T09:13:56Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Sosyolohiya 7784766 wikitext text/x-wiki [[Kaarangay:Sosyolohiya]] 6x0h9co3gl0lqw4h5cmvbpofg6pe2f1 0 196441 7784762 7041513 2026-08-08T08:36:35Z Llez 14758 7784762 wikitext text/x-wiki {{botmade|Lsjbot|Bivalvia|date=2013-02}} {{Taxobox | name = ''Nucula proxima'' | status = | image = | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Mollusca]] | classis = [[Bivalvia]] | ordo = [[Nuculoida]] | familia = [[Nuculidae]] | genus = [[Nucula]] | species = '''Nucula proxima''' | binomial = Nucula proxima | binomial_authority = [[Thomas Say|Say]], 1822 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''''Nucula proxima'''''<ref name = "col3"/><ref name = "col402"/><ref name = "col418"/> in uska species han [[Bivalvia]] nga ginhulagway ni [[Thomas Say]] hadton 1822. An ''Nucula proxima'' in nahilalakip ha [[genus]] nga ''[[Nucula]]'', ngan [[familia]] nga [[Nuculidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Waray hini subspecies nga nakalista.<ref name = "COL"/> [[File:Nucula proxima 02.jpg|thumb|left|200 px|Fossil, Pliocene, Florida]] ==Mga kasarigan== <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= https://catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/nucula+proxima/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|author= Bisby F.A., Roskov Y.R., Orrell T.M., Nicolson D., Paglinawan L.E., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., Baillargeon G., Ouvrard D. (ed.)| date = 2011|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 24 Septyembre 2012}}</ref> <ref name = "col3"> (1996) , database, NODC Taxonomic Code</ref> <ref name = "col402">Turgeon, D. D., A. E. Bogan, E. V. Coan, W. K. Emerson, W. G. Lyons, W. Pratt, et al. (1988) Common and scientific names of aquatic invertebrates from the United States and Canada: mollusks, American Fisheries Society Special Publication 16</ref> <ref name = "col418">Turgeon, D. D., J. F. Quinn, Jr., A. E. Bogan, E. V. Coan, F. G. Hochberg, W. G. Lyons, et al. (1998) Common and scientific names of aquatic invertebrates from the United States and Canada: Mollusks, 2nd ed., American Fisheries Society Special Publication 26</ref> <ref name = "source">''ITIS: The Integrated Taxonomic Information System''. Orrell T. (custodian), 26 Abril 2011</ref> </references> [[Kaarangay:Nucula]] a38sccuympx1ujn8inh78i79vry415f 0 196454 7784763 7041502 2026-08-08T08:40:16Z Llez 14758 7784763 wikitext text/x-wiki {{botmade|Lsjbot|Bivalvia|date=2013-02}} {{Taxobox | name = ''Nucula crenulata'' | status = | image = | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Mollusca]] | classis = [[Bivalvia]] | ordo = [[Nuculoida]] | familia = [[Nuculidae]] | genus = [[Nucula]] | species = '''Nucula crenulata''' | binomial = Nucula crenulata | binomial_authority = [[Arthur Adams zoologist |A. Adams]], 1856 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''''Nucula crenulata'''''<ref name = "col3"/><ref name = "col402"/><ref name = "col418"/> in uska species han [[Bivalvia]] nga ginhulagway ni [[Arthur Adams zoologist |Arthur Adams]] hadton 1856. An ''Nucula crenulata'' in nahilalakip ha [[genus]] nga ''[[Nucula]]'', ngan [[familia]] nga [[Nuculidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Waray hini subspecies nga nakalista.<ref name = "COL"/> [[File:Nucula crenulata 01.jpg|thumb|left|200 px|Fossil, Pliocene, Florida]] ==Mga kasarigan== <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= https://catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/nucula+crenulata/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|author= Bisby F.A., Roskov Y.R., Orrell T.M., Nicolson D., Paglinawan L.E., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., Baillargeon G., Ouvrard D. (ed.)| date = 2011|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 24 Septyembre 2012}}</ref> <ref name = "col3"> (1996) , database, NODC Taxonomic Code</ref> <ref name = "col402">Turgeon, D. D., A. E. Bogan, E. V. Coan, W. K. Emerson, W. G. Lyons, W. Pratt, et al. (1988) Common and scientific names of aquatic invertebrates from the United States and Canada: mollusks, American Fisheries Society Special Publication 16</ref> <ref name = "col418">Turgeon, D. D., J. F. Quinn, Jr., A. E. Bogan, E. V. Coan, F. G. Hochberg, W. G. Lyons, et al. (1998) Common and scientific names of aquatic invertebrates from the United States and Canada: Mollusks, 2nd ed., American Fisheries Society Special Publication 26</ref> <ref name = "source">''ITIS: The Integrated Taxonomic Information System''. Orrell T. (custodian), 26 Abril 2011</ref> </references> [[Kaarangay:Nucula]] ftej4iiai8tco7cwipi99uac0pwyygh 0 264423 7784765 2321952 2026-08-08T09:11:35Z Unlimitedmusic7 68048 + mga sumpay 7784765 wikitext text/x-wiki An '''konklave papal''' in pagkirigta han [[Kolehiyo han mga Kardinal]] nga nagkatitirok para pumili hin uska bag-o nga [[Obispo]] han Roma, nga ginkikilala gihap komo an [[Santo Papa]]. An santo papa in kinokonsidera nga apostoliko nga manurunod ni [[San Pedro]] ngan kalibutanon nga pinuno han [[Singbahan Katoliko Romano]]. An konklave in nagin pamaagi hin pagpili hin santo papa ha labaw han katunga nga panahon han pagkaada han singbahan, ngan an pinakadaan gingagamit pa nga pamaagi han pagpili hin pinuno han uska institusyon. An kaagi han politikal nga panginlabot ha pagpili han santo papa ngan tungod hini maiha nga pagkabakante ha butnga han mga papa, in inmabot ha interregnum han 1268-1271, nga nagpabujat kan Papa Gregorio X nga magsugo ha durante han Ikaduha nga Konseho han Lyons hadton 1274 nga an mga mamimili nga kardinal in dapat igtrangka ha seclusion ''cum clave'' (Linatin para han "nga may yabi") ngan diri gintutugotan paglakat hangtod may-ada na uska bag-o nga Obispo han Roma nga mapili. An mga konklave in ginbubuhat yana ha Kapilya Sixtina han Palasyo Apostoliko. {{turok}} [[Kaarangay:Pagpili hin Papa]] 9ofracfrm8g5a5c1va3vo3maepu0sse 14 290800 7784764 2597226 2026-08-08T09:03:53Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Papa 7784764 wikitext text/x-wiki [[Kaarangay:Papa]] c3bbw251lt7vnuq5lx7088iy0qjqane 0 472096 7784768 6253488 2026-08-08T09:23:27Z Unlimitedmusic7 68048 + mga sumpay 7784768 wikitext text/x-wiki [[File:Büdösfürdő.JPG|thumb|Singbahan]] Iton '''singbahan''' in uska termino han pagtitirok han mga molupyo ha uska [[bungto]] (nagtikang ha kadaan nga [[Griniyego|Griyego]]), pero agsob pagkaintindi in kanan Kristiyano paghuram han pulong komo pagtitirok han mga Kristiyano ha uska istruktura hit pag-ampo ngan han pagkirigta han mga naapi dinhi, labi na ha [[Kristiyanismo]]. {{turok}} [[Category:Singbahan| ]] 9joi2k19875j6rd5i8oi37b5wyu9fyq 14 472100 7784769 2602694 2026-08-08T09:24:09Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Kristyanismo 7784769 wikitext text/x-wiki [[Kaarangay:Kristyanismo]] 47t2x5jykgedj5889us6mk9kzpe2l0l 0 890288 7784729 7434687 2026-08-07T19:39:14Z InternetArchiveBot 41587 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 7784729 wikitext text/x-wiki {{botmade|Lsjbot|Mantodea|date=2013-07}} {{Taxobox | name = ''Rhombodera basalis'' | status = | image = Giant Shield Mantis (Rhombodera basalis) (8674968117).jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Arthropoda]] | classis = [[Insecta]] | ordo = [[Mantodea]] | familia = [[Mantidae]] | genus = [[Rhombodera]] | species = '''Rhombodera basalis''' | binomial = Rhombodera basalis | binomial_authority = de Haan, 1842 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Hexapoda]] | synonyms = ''Rhombodera deflexa'' <small>([[Henri Saussure|Saussure]], 1871)</small><ref name = "col91371"/> }} An '''''Rhombodera basalis'''''<ref name = "col91414"/><ref name = "col91483"/><ref name = "col91644"/><ref name = "col91697"/><ref name = "col91720"/> in uska species han [[Mantodea]] nga ginhulagway ni De Haan hadton 1842. An ''Rhombodera basalis'' in nahilalakip ha [[genus]] nga ''[[Rhombodera]]'', ngan [[familia]] nga [[Mantidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Waray hini subspecies nga nakalista.<ref name = "COL"/> ==Mga kasarigan== <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= https://catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/rhombodera+basalis/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|author= Bisby F.A., Roskov Y.R., Orrell T.M., Nicolson D., Paglinawan L.E., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., Baillargeon G., Ouvrard D. (ed.)| date = 2011|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 24 Septyembre 2012}}</ref> <ref name = "col91414">Hebard (1920) , Proc. Acad. nat. Sci. Philad. 72</ref> <ref name = "col91483">Werner (1933) , Treubia 14</ref> <ref name = "col91644">de Haan (1842) , Verh. Nat. gesch. Nederl. Bezitt. Ins.</ref> <ref name = "col91697">Werner (1931) , Proc. Zool. Soc. London 1931</ref> <ref name = "col91720">Werner (1928) , Ent. Mitt. 17(6)</ref> <ref name = "source">''MantodeaSF: Mantodea Species File''. Otte D., Spearman L., Stiewe M.B.D., 28 Abril 2010</ref> <ref name = "col91371">Saussure (1871) , Mem. Soc. Hist. nat. Geneve 21</ref> </references> ==Mga sumpay ha gawas== [https://bogomoly.ru/rhombodera-basalis/ Rhombodera basalis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306140646/https://bogomoly.ru/rhombodera-basalis/ |date=2021-03-06 }} {{Commons category|Rhombodera basalis}} [[Kaarangay:Rhombodera]] 81s99o6782yt0ppg29pxwa9eu6hbxe1 0 1145364 7784773 6548753 2026-08-08T10:35:05Z Magnefl 15170 /* Image gallery */ foto 7784773 wikitext text/x-wiki {{botmade|Lsjbot|Hymenoptera|date=2013-08}} {{Taxobox | name = ''Andricus kollari'' | status = | image = Oak marble galls.JPG | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Arthropoda]] | classis = [[Insecta]] | ordo = [[Hymenoptera]] | familia = [[Cynipidae]] | genus = [[Andricus]] | species = '''Andricus kollari''' | binomial = Andricus kollari | binomial_authority = ([[Hartig (awtor)|Hartig]], 1843) | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Hexapoda]] | superfamilia = [[Cynipoidea]] | synonyms = }} An '''''Andricus kollari'''''<ref name = "col4828"/> in uska species han [[Hymenoptera]] nga syahan ginhulagway ni [[Hartig (awtor)|Hartig]] hadton 1843. An ''Andricus kollari'' in nahilalakip ha [[genus]] nga ''[[Andricus]]'', ngan [[familia]] nga [[Cynipidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Waray hini subspecies nga nakalista.<ref name = "COL"/> ==Mga kasarigan== <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= https://catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/andricus+kollari/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|author= Bisby F.A., Roskov Y.R., Orrell T.M., Nicolson D., Paglinawan L.E., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., Baillargeon G., Ouvrard D. (ed.)| date = 2011|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 24 Septyembre 2012}}</ref> <ref name = "col4828">Nieves-Aldrey, J. L. (2001) Hymenoptera, Cynipidae, Fauna Iberica, vol. 16</ref> <ref name = "source">''ITIS: The Integrated Taxonomic Information System''. Orrell T. (custodian), 26 Abril 2011</ref> </references> ==Mga sumpay ha gawas== {{Commons category|Andricus kollari}} ==Image gallery== <gallery> Developing Oak Marble gall.JPG Andricus kollari - the Oak Marble gall.JPG Kelsterbach fg07.jpg Quercus robur.jpg Quercus petraea 02.jpg Andricus kollari.jpg|''Andricus kollari'' babaye nga asexual </gallery> [[Kaarangay:Andricus]] hsg628vtyvgsp3aos7eg6ki9q4g7cqh 7784774 7784773 2026-08-08T10:37:55Z Magnefl 15170 /* Image gallery */ text 7784774 wikitext text/x-wiki {{botmade|Lsjbot|Hymenoptera|date=2013-08}} {{Taxobox | name = ''Andricus kollari'' | status = | image = Oak marble galls.JPG | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Arthropoda]] | classis = [[Insecta]] | ordo = [[Hymenoptera]] | familia = [[Cynipidae]] | genus = [[Andricus]] | species = '''Andricus kollari''' | binomial = Andricus kollari | binomial_authority = ([[Hartig (awtor)|Hartig]], 1843) | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Hexapoda]] | superfamilia = [[Cynipoidea]] | synonyms = }} An '''''Andricus kollari'''''<ref name = "col4828"/> in uska species han [[Hymenoptera]] nga syahan ginhulagway ni [[Hartig (awtor)|Hartig]] hadton 1843. An ''Andricus kollari'' in nahilalakip ha [[genus]] nga ''[[Andricus]]'', ngan [[familia]] nga [[Cynipidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Waray hini subspecies nga nakalista.<ref name = "COL"/> ==Mga kasarigan== <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= https://catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/andricus+kollari/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|author= Bisby F.A., Roskov Y.R., Orrell T.M., Nicolson D., Paglinawan L.E., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., Baillargeon G., Ouvrard D. (ed.)| date = 2011|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 24 Septyembre 2012}}</ref> <ref name = "col4828">Nieves-Aldrey, J. L. (2001) Hymenoptera, Cynipidae, Fauna Iberica, vol. 16</ref> <ref name = "source">''ITIS: The Integrated Taxonomic Information System''. Orrell T. (custodian), 26 Abril 2011</ref> </references> ==Mga sumpay ha gawas== {{Commons category|Andricus kollari}} ==Image gallery== <gallery> Developing Oak Marble gall.JPG Andricus kollari - the Oak Marble gall.JPG Kelsterbach fg07.jpg Quercus robur.jpg Quercus petraea 02.jpg Andricus kollari.jpg|Babaye nga ''Andricus kollari'' han asexual nga henerasyon </gallery> [[Kaarangay:Andricus]] 2xau70h9zkg5c7r15a19bat7sqrl7o0 0 1847125 7784727 7469597 2026-08-07T14:52:09Z CommonsDelinker 126 Replacing Cyphon.padi.jpg with [[File:Cyphon_sp_Belgium.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: wrong species in title). 7784727 wikitext text/x-wiki {{botmade|Lsjbot|Coleoptera|date=2013-09}} {{Taxobox | name = Scirtoidea | status = | image = Cyphon sp Belgium.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Arthropoda]] | classis = [[Insecta]] | ordo = [[Coleoptera]] | familia = | genus = | species = | binomial = Scirtoidea | binomial_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Hexapoda]] | superfamilia = '''Scirtoidea''' | synonyms = }} An '''Scirtoidea'''<ref name = "COL"/> in uska [[superfamilia]] han [[Coleoptera]]. An Scirtoidea in nahilalakip ha [[ordo]] nga [[Coleoptera]], [[classis]] nga [[Insecta]], [[punoan]] nga [[Arthropoda]], ngan [[regnum]] nga [[Animalia]].<ref name = "COL"/> An [[familia]] nga Scirtoidea in naglalakip hin 82 ka mga species, sumala ha [[Catalogue of Life]]<ref name = "COL"/>. An [[kladograma]] hini sumala ha [[Catalogue of Life]]<ref name = "COL"/>: {{Clade | label1 = '''Scirtoidea&nbsp;''' | 1={{Clade | 1=[[Clambidae]] | 2=[[Eucinetidae]] | 3=[[Scirtidae]] }} }} ==Mga kasarigan== <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= https://catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/scirtoidea/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|author= Bisby F.A., Roskov Y.R., Orrell T.M., Nicolson D., Paglinawan L.E., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., Baillargeon G., Ouvrard D. (ed.)| date = 2011|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 24 Septyembre 2012}}</ref> </references> ==Mga sumpay ha gawas== {{Commons category|Scirtoidea}} {{Wikispecies|Scirtoidea|''Scirtoidea''}} [[Kaarangay:Scirtoidea]] d4db3mq5ukewmhpt4d35pmqhkiao2j0 0 1982856 7784770 5367362 2026-08-08T09:29:11Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Bungtohanon nga susmatanon 7784770 wikitext text/x-wiki An '''pantasma''' ([[Griniyego]]: φάντασμα, "aparisyon", [[Iningles]]: ''ghost'') amo an usa nga fiksiyonal [[bungtohanon nga susmatanon]] nga gingagamit hit pagbutong hin ispiritual. {{turok}} [[Kaarangay:Bungtohanon nga susmatanon]] by1kq0vv09p4f9wxdnhilwwhjnqnj0f 14 2871793 7784753 7781827 2026-08-08T08:03:48Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Meteorolohiya 7784753 wikitext text/x-wiki [[Kaarangay:Meteorolohiya]] n3h21yojqtbegpvmljzsuudnh693dwv 0 2874602 7784730 7759318 2026-08-07T20:14:30Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Internet 7784730 wikitext text/x-wiki An '''paklit ha web''' in magkasurumpay nga software mga akseso ha [[Internet]] nga nagsusulod hin impormasyon nga dokumento han teksto nga sitio ha web. {{turok}} [[Kaarangay:Internet]] d0fa1wg7uelygxne2sqbkh59qij52ea 0 2875458 7784760 6203628 2026-08-08T08:13:16Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Meteorolohiya 7784760 wikitext text/x-wiki [[File:Surge-en.svg|thumb]] Iton '''storm surge''' o '''dulok'''<ref>Oyzon, Voltaire Q.; Fullmer, John Mark; Cruzada, Evelyn C. ''Learner's Classified Dictionary for Learning English-Waray-Kana-Inabaknon-Tagalog Vocabularies.'' Tacloban City. 2014. p.23. ISBN 978-971-94520-8-9. </ref> in tigda nga pagtubo han [[tubig]] nga naiigo han mga lugar harani ha [[baybayon]]. Iton dulok in agsob nahihitabo tungod han [[bagyo]]. ==Mga kasarigan== {{reflist}} {{turok}} [[Kaarangay:Meteorolohiya]] qb8ny64y0oavnq9oyjwb3z97zs955vt 0 2879532 7784738 6248973 2026-08-08T02:37:15Z Shrekiolous 67693 +categorías 7784738 wikitext text/x-wiki An '''''The Black Cauldron''''' in usa 1985 nga Amerikano nga animasyon nga pelikula ginpagawas han Walt Disney Feature Animation. {{turok}} [[Kaarangay:1985 nga mga pelikula]] [[Kaarangay:Mga pelikula han Walt Disney Pictures]] [[Kaarangay:Mga pelikula han Estados Unidos]] bhhewwiqwe9r4320kqjq3psdimhw7n0 14 2880471 7784736 6223265 2026-08-07T21:05:48Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Cocos 7784736 wikitext text/x-wiki [[Kaarangay:Cocos]] dci607n1takjm62nnotlqxmzdk5n51u 0 2885207 7784737 6277573 2026-08-08T00:19:12Z InternetArchiveBot 41587 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 7784737 wikitext text/x-wiki [[File:Leonkavallo Postcard-1910.jpg|thumb|upright|Hi Leoncavallo didâ hin 1910 nga postcard]] Hi '''Ruggero''' (o kundi man '''Ruggiero''')<ref>An iya syahan nga ngaran ginsusurat gihapon nga "Ruggiero" hin damo nga mga barasahon. An iya sertipikado hin pagkatawo naglilista han iya bug-os nga ngaran nga "Ruggiero Giacomo Maria Giuseppe Emmanuele Raffaele Domenico Vincenzo Francesco Donato Leoncavallo". Kitaa hi Dryden (2007) p. 4. Bisan pa man, an lapida han iya lubnganan naglilista han iya syahan nga ngaran nga "Ruggero". Kitaa [http://www.leoncavallo.ch/documenti.htm Fondazione Ruggero Leoncavallo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180514065331/http://www.leoncavallo.ch/documenti.htm |date=2018-05-14 }}.</ref>''' Leoncavallo''' ({{IPA-it|rudˈdʒɛːro leˌoŋkaˈvallo|lang}}; 23 Abril 1857{{spaced ndash}}9 Agosto 1919) usá nga Italyano nga [[kompositor]] hin [[opera]] [[librettista]]. Bisan pa man nagpagawás hiyá hin damo nga mga opera nga iba pa nga mga karantahon han iya karera, an iya opera nga ''[[Pagliacci]]'' (1892) an amo la nga nagpapabilin nga iya amot nga nagpadayon, bisan pa man hin pira nga mga pagsari nga maka-iwas han lambong han iya gidakoi nga pagkamalinamposon. Ha yana kilalado hiya hin dako tungod han ''Pagliacci'', usá han mga gisikati nga mga buhat dida han repertory, nga nalilista nga ika-20 dida han talaan han [[Operabase]] han mga opera nga gidamo-i hin pagpasundayag ha kalibutan dida han 2013/14 nga panahón.<ref>{{cite web|title=Opera Statistics|url=http://operabase.com/top.cgi?lang=en#opera|publisher=[[Operabase]]|accessdate=8 Mayo 2011}}</ref> An iya iba nga mga kilaldo nga mga buhat naglalakip han kanta nga "[[Mattinata (Leoncavallo)|Mattinata]]", nga ginpasikat ni [[Enrico Caruso]], pati gihapon an [[siday nga simponiko]] nga ''La nuit de mai''. ==Mga opera== {{Listen|type=music|filename=Vesti La Giubba.ogg|title="Vesti la giubba"|filename2=No Pagliaccio non son.ogg|title2="No! Pagliaccio non son!"|description2=Both from ''[[Pagliacci]]'', performed by [[Enrico Caruso]]}} * ''[[Pagliacci]]'' &ndash; 21 Mayo 1892, [[Teatro Dal Verme]], Milan. *''[[I Medici]]'' &ndash; 9 Nobyembre 1893, Teatro Dal Verme, Milan). (An syahan nga bahin han waray matapos nga trilohiya, ''Crepusculum''.) *''[[Chatterton (opera)|Chatterton]]'' &ndash; 10 Marso 1896, [[Teatro Argentina]], Roma. (Pagliwat hin buhat nga sinurat han 1876.) *''[[La bohème (Leoncavallo)|La bohème]]'' &ndash; 6 Mayo 1897, [[La Fenice|Teatro La Fenice]], Venesya. *''[[Zazà]]'' &ndash; 10 November 1900, [[Teatro Lirico (Milan)|Teatro Lirico]], Milan. *''[[Der Roland von Berlin (opera)|Der Roland von Berlin]]'' &ndash; 13 Disyembre 1904, [[Berlin State Opera|Königliches Opernhaus]], [[Berlin]]. *''Maïa'' &ndash; 15 Enero 1910, [[Teatro dell'Opera di Roma|Teatro Costanzi]], Roma. *''[[Zingari]]'' &ndash; 16 Septyembre 1912, [[Hippodrome, London|Hippodrome]], London. *''Mimi Pinson'' &ndash; 1913, [[Teatro Massimo]], Palermo. (Pagliwat han ''La bohème''.) *[[Mameli (opera)|''Mameli'']] &ndash; 27 Abril 1916, [[Teatro Carlo Felice]], Genoa. (Tigamni nga an ''Fondazione Leoncavallo'' nagklasipika hiní nga opera imbes nga operetta.<ref>See [http://www.leoncavallo.ch/opere.htm ''Le Opere di Leoncavallo''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181002233659/http://leoncavallo.ch/opere.htm |date=2018-10-02 }}, Fondazione Leoncavallo {{it icon}}</ref>) *''Edipo re'' &ndash; 13 Disyembre 1920, [[Chicago Opera Association|Chicago Opera]]. (Ginpagawas katapos han kamatay han kompositor, an pag-orchestrar diri kan Leoncavallo, gintima o posible ginkomposo ni Giovanni Pennacchio.) ==Mga operetta== [[File:Ruggiero leoncavallo.jpg|thumb|upright|Hi Ruggero Leoncavallo]] *''La jeunesse de Figaro'' &ndash; 1906, Estados Unidos. *''Malbrouck'' &ndash; 19 Enero 1910, [[National Dramatic Theatre|Teatro Nazionale]], Roma. *''La reginetta delle rose'' &ndash; 24 Hunyo 1912, [[Teatro Costanzi]], Roma. *''[[Are You There?]]'' &ndash; 1 Nobyembre 1913, [[Prince of Wales Theatre]], London. *''La candidata'' &ndash; 6 Pebrero 1915, Teatro Nazionale, Roma. *''Prestami tua moglie'' &ndash; 2 Septyembre 1916, Casino delle Terme, Montecatini. (Ininglis nga titulo: ''Lend me your wife''.) *''Goffredo Mameli '' &ndash; 27 Abril 1916, [[Teatro Carlo Felice]], [[Genoa]]. * ''A chi la giarrettiera?'' &ndash; 16 Oktubre 1919, [[Teatro Adriano]], Roma. (Ininglis nga titulo: ''Whose Garter Is This?'') Ginpagawas katapos han kamatay han kompositor. *''Il primo bacio'' &ndash; 29 Abril 1923 Salone di cura, Montecatini. Ginpagawas katapos han kamatay han kompositor. *''La maschera nuda '' &ndash; 26 June 1925 Teatro Politeama, Naples. Ginpagawas katapos han kamatay han kompositor. ==Iba nga mga sinurat== *''La nuit de mai'' – ''poème symphonique'' para hin tenor ngan orchestra ha kan [[Alfred de Musset]], Paris 1886 (ginpasundayag gihapon ngan ginrekord han 1990 ngan – upod kan [[Plácido Domingo]] – han 2010) *''Séraphitus Séraphita'' – ''[[Symphonic poem|Poema Sinfonico]]'' ha kan [[Honoré de Balzac]], Teatro al[[la Scala]], Milan 1894 ==Mga pinanbasaran== {{reflist}} {{turók}} {{DEFAULTSORT:Leoncavallo, Ruggero}} [[Kaarangay:Biyograpiya]] [[Kaarangay:Musika]] [[Kaarangay:Mga natawo han 1857]] [[Kaarangay:Mga namatay han 1919]] [[Kaarangay:Italya]] [[Kaarangay:Mga Italyano nga kompositor]] [[Kaarangay:Mga Italyano nga kompositor hin kanta]] s6ough5j9tsput00o154vf8h013bj7m 0 2886440 7784758 6257035 2026-08-08T08:07:36Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Hangin 7784758 wikitext text/x-wiki [[File:Monsoon_clouds_Lucknow.JPG|thumb]] An '''monson''' amo an [[hangin]] han salatan ha amihanan nga nahuhulog tikang ha [[dampog]] ha [[uran]]. {{turok}} [[Kaarangay:Hangin]] f7wxrawwcg90xul8zrr4jwiain4d1g2 0 2886441 7784756 6257049 2026-08-08T08:06:05Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Mga dampog 7784756 wikitext text/x-wiki [[File:GoldenMedows.jpg|thumb]] An '''dampog cumulus''' in nakikita nga [[dampog]] hin gudtiay nga grupo nga hinimo han tubig dirudilain nga mga pagporma nga nalutaw ha atmosfera ha igbaw han bawbaw han usa uran ha yelo ngan buhawi. {{turok}} [[Kaarangay:Mga dampog]] f3qize3688h8l2zmlss69syh3p48m1h 0 2886780 7784771 6331483 2026-08-08T09:31:18Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Bungtohanon nga susmatanon 7784771 wikitext text/x-wiki An '''leyenda''' (tikang han Iningles: ''legend'') usa nga narasyon hin kuwento nga [[bungtohanon nga susmatanon]] hin agsob igkombina hin [[kasaysayan]], agsob ha elemento hin mga lugar hin henero. {{turok}} [[Kaarangay:Bungtohanon nga susmatanon]] 805an2ln00sqk9fy07f7c1677jrvck9 0 2889074 7784757 6282721 2026-08-08T08:06:47Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Mga dampog 7784757 wikitext text/x-wiki [[Paypay:CirrusField-color.jpg|thumb]] An '''cirrus''' in nakikita nga [[dampog]] hin gudtiay nga turo nga kompuwesto bagtik nga kristal nga hinimo han tubig dirudilain nga mga yilu nga nalutaw ha atmosfera ha igbaw han bawbaw han usa nga lawas-kalibotan. Ini in ginkikilala liwat altitud mga 8 000 metro. {{turok}} [[Kaarangay:Mga dampog]] gyb3u4145gsc1ov88l22wfoi7qhyepo 0 2890169 7784754 6332589 2026-08-08T08:04:26Z Unlimitedmusic7 68048 + Kaarangay:Mga dampog 7784754 wikitext text/x-wiki [[Paypay:Fly00890_-_Flickr_-_NOAA_Photo_Library.jpg|thumb]] An '''cumulonimbus''' amo an nga [[dampog]] hin gudtiay nga turo nga [[tipahitaas]], [[kasuok]] ngan kulog hinimo han langit dirudilain nga mga bagyo nga nalutaw ha atmosfera ha igbaw han bawbaw han usa nga [[kidlat]]. {{turok}} [[Kaarangay:Mga dampog]] is3e9f3j8a7egymqq672edd52ebuzuq 0 2890634 7784772 6407005 2026-08-08T09:34:21Z Unlimitedmusic7 68048 + mga sumpay, Kaarangay:Bungtohanon nga susmatanon 7784772 wikitext text/x-wiki [[Paypay:Lucifer_Liege_Luc_Viatour.jpg|thumb]] An '''Lucifer''' usa ka [[bungtohanon nga susmatanon]] han [[Dimunyu|demonyo]] sa mga pagtawo ha [[relihiyon]] han [[Singbahan Katoliko|Romano nga Kristiyano]]. An Lucifer an kaaway hin [[Satanas]] mga [[Bibliya]] ngan mga [[anghel]] ha [[mitolohiya]]. Hira an nagpapakalat hin kayawaan ngan [[diyos]] nagsusulay han mga planeta [[Venus]] padulong ha langit tanan na karautan. {{turok}} [[Kaarangay:Bungtohanon nga susmatanon]] 5iafqac7gs4dhntvmkv5oc6vq0vlcfa 0 2906485 7784734 2026-08-07T20:38:52Z Unlimitedmusic7 68048 + bag-o 7784734 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Tate McRae | image = Tate_McRae_@_Fonda_Theatre_03_14_2022_(52297725271)_(cropped).jpg | caption = | background = | birth_name = Tate Rosner McRae | birth_date = {{birth date and age|2003|7|1}} | birth_place = [[Calgary]], [[Alberta]], [[Kanada]] | instrument = | genre = Pop | occupation = parakanta, manunurat hin kanta, parasayaw | years_active = 2012 - yana | associated_acts = [[The Kid LAROI]], [[Tiësto]], [[Troye Sivan]], [[Khalid]], [[Morgan Wallen]] | label = [[RCA Records|RCA]] | website = {{URL|tatemcrae.com}} }} Hi '''Tate Rosner McRae''' (natawo [[Hulyo 1]], [[2003]]) in uska [[Kanada|Kanadiano]] nga parakanta, manunurat hin kanta, ngan parasayaw. [[Kaarangay:Musika]] [[Kaarangay:Mga natawo han 2003]] obcsx1epp9l73801g7o5g0rpigv9t8t 0 2906486 7784743 2026-08-08T07:04:44Z Unlimitedmusic7 68048 + bag-o 7784743 wikitext text/x-wiki #redirect [[Kamurayaw]] dei0x60v29o93al5cjycyhrltwiw18h