Wikipedia wawiki https://wa.wikipedia.org/wiki/Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wikipedia Wikipedia copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet Wikipedia 0 1041 425087 418978 2026-06-09T03:27:19Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425087 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Wikipedia-logo-v2.svg|thumb|Li simbole k' on-z ertrouve sol waibe.]] [[File:Wikipedia walon 11000 årtikes.jpg|thumb|waitroûlêye do [[Wikipedia walon]] a 11000 årtikes]] '''Wikipedia''' est ene libe et franke [[eciclopedeye]] avou tos des lingaedjes, sicrîte pa des [[:Wikt:bénvlant|bénvlants]] so l' atuze [[Wiki]]. Elle a stî askepieye pa ene troke di djins, amon yeusses [[Jimmy Wales]]. E setimbe 2003, pol pordjet en etir i gn aveut dins les 300.000 pådjes e 41 lingaedjes diferins. C' est di ces trevéns la k' a cmincî li [[eciclopedeye Wikipedia e walon|li modêye e walon]]. Ci no la di ''Wikipedia'' est eployî po l'&nbsp;eciclopedeye ey eto pol pordjet basti ciste eciclopedeye la. == Sotnance == Tot come [[Nupedia]], Wikipedia est sotnou pås [[libes programes]] eyet li Fondåcion po les libes programes ([[Free Software Foundation]]) da [[Richard Stallman]]. Stallman est l'&nbsp;ene des djins k'&nbsp;a spårdou lon et lådje l'&nbsp;idêye d'&nbsp;aveur ene «eciclopedeye libe univiersele» (loukîz si scrijhaedje [[Daegntoele|so les fis]], en inglès, sol sudjet: "[https://web.archive.org/web/20101231012023/http://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia.html The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource]") divant ki Wikipedia et Nupedia ni soeyexhe askepyîs. == Mwaissès piceures == Li pordjet Wikipedia a troes mwaissès piceures ki definixhèt si plaece sol [[Daegntoele]] eyet ndè fjhèt ene sacwè d'&nbsp;unike: * Prumirmint et dvant tot, li pordjet Wikipedia est ene [[eciclopedye]] -- et nén on diccionaire, ni on forom, ni ene copinreye, ni ene waibe di rdjiblaedje, evnd. Il est foirt consecant ki les årikes soeyexhe neutes, sins tni avou ene u l' ôte des idêyes ki les djins ont so on metou sudjet. '''note:''' li Wikipedia e walon (e motoit kékès ôtes pitits wikipedias) a ossu des intrêyes di diccionaire; mins ele sont bén metowe erî des årtikes eciclopedikes (les intrêyes di diccionaire kimincèt totes avou ''Motî:''). * Li pordjet est ossu on [[wiki]], çou ki permete ki tot l'&nbsp;minme kéne pådje poye esse sicrîte et candjeye påzès djins. Wikipedia est li prumire eciclopedeye djeneralisse et serieuse a s'&nbsp;aveur diswalpé dizo cisse cogne la. Adon ki l'&nbsp;pordjet Wikipedia a candjî, po si såme di fé ene eciclopedeye, ene grande pårt del culteure d'&nbsp;oridjene des [[waibe wiki|waibes wiki]], i ndè wåde tofer ses aspets di kiminålté (adjinçné et manaedjî pa ene kiminålté d' uzeus-bouteus). * Wikipedia est [[contnou å lådje|libe]], dizo l'&nbsp;licince GNU GFDL. Les tecses, imådjes et ôtes medias ‘libes’ sont-st insi bistokés a totes les djins del Daegn på prôpietaire del licince. Dabôrd, on pout tertos spåde et ramidrer do tecse libe, tot waerantixhant ki nolu ndè pôrè rastrinde l'&nbsp;accès, minme po des rcandjeyès modêyes. L'&nbsp;uzeu pout eployî li contnou di Wikipedia, minme po ndè fé des çanses, tant k'&nbsp;i respectêye li licince et k'&nbsp;i rclame li pordjet Wikipedia come estant li sourdant di si eplaidaedje. Come les bouteus sepèt pår ki leu bouye serè libmint spårdåve, i sont-st enondés po tofer rimete ene paltêye. Loukîz eto: ''[[copyleft]]'', [[GFDL]] eyet [[Wikipedia:Abondroets]]. Les pårticipants a Wikipedia emantchnut des sacwès eshonne, tot shuvant des [[Wikipedia:Rîles a shure|rîles et rcomandåcions]] po wårder l'&nbsp;pordjet d' assene. == Istwere == Li pordjet fourit-st askepyî pa Jimmy Wales eyet Larry Sanger e djanvî [[2001]]. Li soce Bomis (bomis.com), on poirtay sol Daegntoele ki c' esteut da Jimmy Wales, a dné on fel côp di spale, avou d' l' aidance et des aidants. Li prumire anêye, c' esta Larry Sanger k' acvierna l'&nbsp;pordjet en inglès, come redacteu payî a plin tins. Dispoy adon, li pordjet rote pa avou les uzeus ki s' arindjèt inte di zels, tot shuvant les rîles et rcomandåcions k'&nbsp;ont skepyî fwait a fwait. == Ôtes pordjets aloyîs a Wikipedia == * [[Wiktionary]] : on [[motî so les fis|diccionaire so les fis]] so wiktionary.org, askepyî li [[12 di decimbe]] [[2002]], en inglès pol moumint. * [[Wikiquote]] : ene ramexhnêye des meyeusès citåcions (http://wikiquote.org/), askepeye li [[27 di djun]] [[2003]]. * [[Wikibooks]] : des lives electronikes po les studiants (http://www.wikibooks.org), ene waibe escourceye li [[10 di djulete]] [[2003]]) Li [[20 d' djun]] [[2003]], li [http://wikimediafoundation.org Fondåcion Wikimedia] a stî metowe so pîs po manaedjî ey ecwårler les diferins pordjets des Wikipedia. Ene modêye papî et ene so plake lazer ont stî propôzêyes e moes d'&nbsp;awousse 2003 pa Jimbo Wales. Vey [[:en:User:Jimbo Wales/Pushing To 1.0]]. Po pus di racsegnes (mins en inglès), loukîz eto: [[:en:wikipedia|Wikipedia en inglès]] == Pårticipants == Wikipedia est edité pa bråmint d'&nbsp;djins, tos les djoûs. Wikipedia les lome pårticipants, contribouweus ou editeus. I n'&nbsp;a pont d'&nbsp;«mwaisse» do pordjet. So 13 moes (a pårti d'&nbsp;djanvî 2001), Larry Sanger esteut payî pa Bomis, l'&nbsp;eterprijhe da Jimbo Wales, po fé di mwaisse editeu pol wikipedia en inglès. Il a dné si demission e fevrî 2002. Des eployîs di Bomis (asteure et dins l'&nbsp;passé) pårticipèt ou ont pårticipé å pordjet, so l'&nbsp;eciclopeye (Tim Shell) ou come programeus (Jason Richey et Toan Vo). I gn a måy yeu di mwaisse editeu sol wikipedia e walon; li pordjet est djeré di manire ewale påzès pårticipants. == Costés teknikes == Wikipedia et ses pordjets paraleles sont des [[waibe wiki|waibes wiki]] libes. Diswalpés å cmince pa des cminåltés di programeus di libes programes, les wikis sont des waibes dinamikes, ki tot viziteu pout candjî l'&nbsp;pådje k'&nbsp;il est ki lét. Li sintacse wiki est bén pus simpe ki l'&nbsp;[[HTML]], i sufixh d'&nbsp;on ptit moumint po l'&nbsp;aprinde (deus apostrofes po mete e clintcheyès letes, troes po mete e cråxhès letes, deus cwårêyès åtchetes po fé on loyén). So ene waibe wiki, li limite inte li viziteu et l'&nbsp;oteur disparexhe. Askepyî e [[1995]] pa [[Ward Cunningham]], li no ''Wiki'' vént do [[hawayin]] «''wikiwiki''», ki vout dire «vite, raddimint». So Wikipedia les pårticipans radjoutèt leu contribucion åzès contribucions des ôtes, i coridjèt les flotches d'&nbsp;ôtes editeus eyet ovrèt-st eshonne so les tinmes pus målåjheys, tot respectant li neutralité di pont d'&nbsp;vuwe. So on wiki, tote l'&nbsp;istwere des contribucions est tofer wårdêye. Insi, minme cwand i gn a-st on «vandale» (li no dné åzès djins ki disfacèt ou distrujhèt des pådjes d'&nbsp;on wiki), on wiki n'&nbsp;est nén e dandjî, ca on pout rivni al modêye di dvant des pådjes vandalijheyes. Wikipedia est li pus gros Wiki do monde (pol modêye en inglès, todi). == Divant çoula == Ritrovez cisse section, ki cåze di l'&nbsp;idêye di wårder li cnoxhance del djin dispoy l'&nbsp;Antikité disk'&nbsp;asteure, sol wikipedia en inglès: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia] ''vos estoz bénvnous po l'&nbsp;ratourner e walon ([[:en:Wikipedia#Antecedents|seccion "Antecedents"]])'' == Ershonnants pordjets == Wikipedia est di tenawete comparêye ås pordjets so les fis shuvants: * [[Wiktionary]], on pordjet di [[diccionaire]] libe. * [[Nupedia]], on pordjet d'&nbsp;eciclopedeye. * [[Everything2]] pus djeneralisse et ki n'&nbsp;vout nén esse ene eciclopedeye. Si contnou est lu avou dizo licince [[copyleft]]. * [[H2G2]], èn eshonna d'&nbsp;årtikes eciclopedikes assez eteroclite. Les årtikes èn polèt nén esse librumint candjîs. * [[Disinfopedia]], on pordjet sol tinme del [[propagande]]. * [[Consumerium]], on pordjet po dner åzès consomateus des informåcions so les prodûts, ey a fé crexhe li pouvwere do consomateu dins ene economeye di martchî. * [[Enciclopedia Libre]]: pordjet indepindint d'&nbsp;on Wikipedia en espagnol. == Les diferins Wikipedias == [[File:Wikipedia walon 9999 årtikes.jpg|thumb|pårteye del waitroûlêye do [[Wikipedia walon]] a 9999 årtikes]] E moes d' setimbe 2003, Wikipedia egzistéve dins pus di 40 lingaedjes. Ût eciclopedeyes avént pus di dijh meye årtikes. Les wikipedias avou l'&nbsp;pus d'&nbsp;årtikes estént les wikipedias en inglès (150.000 årtikes), almand (30.000 årtikes), francès (15.000 årtikes). Tant k' å [[wikipedia e walon]], il aveut 300 årtikes. Li 19 di måss 2008, il avindeut 9999 årtikes (loukîz l' waitroûlêye ciddé djondant). E moes d' octôbe 2004, les wikipedias avou l' pus d' årtikes estént les wikipedias en inglès (400.000), almand (170.000), djaponès (78.000), francès (60.000), suwedwès (50.000), polonès (46.000), neyerlandès (38.000), espagnol (33.000). Tant k' å wikipedia e walon, il aveut 3.000 årtikes. Li walon fourit l' prumî [[lingaedje d' oyi]] dlérin a esse riprezinté so Wikipedia. E 2005, gn ourit eto li [[normand]]. Emey les mancîs lingaejdes [[galo-roman]]s, gn a ossu l' [[occitan]] a esse sol Wiki. Dins les ôtes pitits lingaedjes vijhéns do walon, les djins do [[lussimbordjwès]] et minme les cis do [[limbordjwès]] sont vayants assez. == Aberweter li båze di dnêyes == Les båzes di dnêyes, po tos les lingaedjes, polèt esse aberwetêyes a pårti del hårdêye [http://download.wikipedia.org http://download.wikipedia.org] [[Categoreye:Daegntoele]] btpxsfhek1w7ixk24bjw1pcbvxkm8wg Biarin 0 9544 425081 424551 2026-06-08T16:32:47Z Jean-Pol GRANDMONT 58 + Imådje:0 Beauraing.JPG 425081 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire|Biarin}} Li '''grand Biarin'''<ref>{{Grand comene}}</ref> {{odio|Wa Biarin.ogg|lang=wa}} (fr: ''Beauraing''), c' est ene [[rebanêye comene]] di [[Walonreye]] el [[province di Nameur]]. [[Imådje:Beauraing Namur Belgium Map.png|thumb|Eplaeçmint Biarin]] [[Imådje:0 Beauraing.JPG|thumb|Tote li veye]] == Mwaissès dnêyes == * Dimorants: 8.128 ([[2002]]) * Arondixhmint: [[Dinant]] * Sitindêye: 174,44&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]] * Dinsité: 45,59 djins/km² == Ban d' Biarin == * [[Biarin (veye)]] * [[Baronveye]] * [[Dion]] * [[Djavingue]] * [[Fechå]] * [[Felene]] * [[Focan]] * [[Froedfontinne]] * [[Martoujin]] * [[Onai]] * [[Pondrome]] ** [[Tanveye]] * [[Vôneche]] * [[Vieme-dilé-Biarin]] * [[Wancene]] * [[Yinene]] == Istwere == E [[1932]], l' [[raparexhaedje di l' Aviedje|Aviedje î a vnou dins ene grote]]. == Tuzance walone == === Eredjistrumint === {{mic}} [https://atlas.limsi.fr/sounds/Beauraing.mp3 Ciddé, vos ploz schoûter èn eredjistrumint] del [[fåve do vî vî tins]] «[[Li bijhe et l' solea]]» ratournêye pa Joseph Dawagne avou l' accint do payis d' Biarin pol [[Djåzant atlasse éndjolike des lingaedjes di France et d' avår la]]. == Difoûtrinne hårdêye == * [http://www.beauraing.be/ Waibe del comene] {{ProvinceNameur}} {{Commonscat|Beauraing}} [[Categoreye:Veyes di Walonreye]] [[Categoreye:Comenes di Walonreye]] 5l58gnqxi5ndfkggmsmlbbk587yht6p Wikipedia:Wikinoveles 4 13692 425077 425024 2026-06-08T13:14:00Z Solwève 8941 425077 wikitext text/x-wiki == Letes toûnreces del [[Federåcion Walonreye-Brussele]] == === 2026 === # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=3822dd9235 Lete do 8 di djun 2026] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=cb78458fa2 Lete do 13 di may 2026] (sol [[Fiesse ås lingaedjes walons]]) [https://objectifplumes.be/form/newsletter-registration Po rçure ces letes la pa emile] === Årtchives des anêyes di dvant === # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=6b97213825 Lete do 3 d' may 2022] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=a99c8ac059 Lete do 1î d' djulete 2022] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=adcf4a87e4 Lete do 5 di setimbe 2022] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=ba36bb0ecc Lete do 6 di decimbe 2022] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=ea15e9aa30 Lete do 17 di fevrî 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=c8f88d6646 Lete do 3 d' may 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=6e2c3141b4 Lete do 6 di djulete 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=7c6a446b6e Lete do 11 d' octôbe 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=d2b2012733 Lete do 20 d' decimbe 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=4c7c850252 Lete do 15 di måss 2024] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=1087b88c58 Lete do 10 di djun 2024] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=5406e004fc Lete do 13 di nôvimbe 2024] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=f19b1e6fb7 Lete do 16 di decimbe 2024] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=d0a6a47984 Lete do 27 di fevrî 2025] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=d9d29e81ae Lete do 29 d' avri 2025] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=8ab890b9c9 Lete do 13 di djun 2025] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=9554bb879a Lete do 21 di decimbe 2025] == Les lingaedjes do payis et les politikîs == === On politikî flamind cåze des ptits lingaedjes del Walonreye === Å moumint del [[Fiesse ås lingaedjes walons]] 2026, li politikî flamind Wouter Patho (mimbe del [[N-VA]] et vice-prezidint do redjonalisse pårti uropeyin Libe Aliance uropeyinne) a fwait on long tecse (e flamind) åd fwait des lingaedjes di Walonreye, so s' pådje Fesse-bok. {{nl}} [https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02jqDQQ9dGxp5XaiS7hS64519Q41YPM8sAs2tJhZZ36dWraAPocbqdoyhCqJTvr28Yl&id=61572158078903 Lére vaici] === Les tåvlêyes di cåzaedje å pårlumint del Federåcion Walonreye-Brussele === I gn a yeu ene [[kession å Govienmint]] so les [[Copinreye|tåvlêyes di cåzaedje]] e lingaedje do payis, å pårlumint del [[Federåcion Walonreye-Brussele]]. {{fr}} [https://archive.pfwb.be/1000000020df043#page=95 Lére li kesse et l' response del Minisse del Tuzance] (ki cåze eto do [[Decret Valmy Féaux]] et espliker douvént k' il a, å pus sovint, miné a des pordjets so les seulès belès-letes). == Bate di noûmots del fiesse ås lingaedjes walons 2026 == Pol [[bate di noûmots del fiesse ås lingaedjes walons]], li tinme e [[2026]] esteut: «les årts vicants» (dj' ô bén, les årts k' on fwait so li scanfår, u ôte pårt mins padvant on publik). [https://livre.cfwb.be/fileadmin/sites/lali/uploads/Document/Activites/FALW/2026/Classement_noumots_2026.pdf Rizultats oficirs] == Novea studia del Federåcion Walonreye-Brussele so les lingaedjes do payis == * {{fr}} [https://livre.cfwb.be/actualites/actualite/une-etude-sur-la-vitalite-et-le-role-social-des-langues-regionales-de-wallonie Sacwants racsegnes] * {{fr}} [https://statistiques.cfwb.be/fileadmin/sites/ccfwb/uploads/documents/Zoom_Langues_endogenes_vdef.pdf Lére li modêye éndjolike do studia] == Studia sol sardignwès et l' walon == [[Ovraedje ås Longuès Apresses]] ([[TLP]], fén di sgondaire) rimetant li [[walon]] å [[sardignwès]], interessant aprume pa les [[responda]]s di deus djins ki disfindèt tchaeke onk des lingaedjes ([[Laurent Dabe]] et Cristian Urru). Et pår pa l' inkete sociolinwistike avou 711 responses pol sarde et 378 pol walon, mins dins totes les classes d' ådje (çou k' est co foirt råle po les studias d' sociolinwince). L' ovraedje est metou so l' [[Aberteke]] avou l' åjhmince del sicrijheuse, ey [https://lucyin.walon.org/guerni/doclinw/Gattermayer_sarde_walon.pdf esse aberwetåve ciddé] <center><gallery> Gattermayer sardignwès walon inkete.jpg Gattermayer sardignwès walon respondas.jpg </gallery></center> == Cåbaret walon d' Limerlé == [[Imådje:Plake e walon cåbaret Limerlé pourcea coshet.jpg|thumb|c' est dizo ç' plantchî la]] Li [[cåbaret walon]] d' [[Limerlé]] si ténrè li semdi 16 di may a 7 eures al nute a «Voyaedjåjhe e lodjisse» [''Périple en la demeure''] (gros bastimints e mitan do viyaedje). [https://lucyin.walon.org/tchanson/Caubaret_Limerlee_2026.pdf Sacwants tecses di tchansons k' î seront tchantêyes] (avou des [[hårdêye (Daegntoele)|hårdêyes]] po-z awè l' air). Racsegnes : <u>info@peripleenlademeure.com</u> [https://www.youtube.com/watch?v=SlGMFrwJt7A&feature=youtu.be Sovnance do cåbaret 2024] == Fiesse ås lingaedjes walons 2026 == Li programe del [[Fiesse ås lingaedjes walons]] 2026 est metou so les fis : [https://falw.be/index.php?page=2026/accueil vaici] Ci srè li 30 di may a Lidje (å B3, li bibioteke del province, 1 plaece des årts, a [[Djudla]]). [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=cb78458fa2 Totes les racsegnes] == Fé rispiter l’ walon avou les Relîs Namurwès == Ene après-nonne å Delta ([[Aisse del Tuzance|måjhone del tuzance]] di [[Nameur]]), li mierkidi 27 di may. Programe : * Ocupaedje po ls efants et les familes avou [[Joëlle Spierkel]] (li minme k' al [[Fiesse ås lingaedjes walons]] 2025) * Fåves, mintes et paskeyes avou [[Anne-Marie François]], [[Alain Baume]], [[Gérard Beaumont]], [[Jean-Louis Gérard]], [[Joseph Dewez]], [[Bernard Van Vynckt]]… * Conferince di Joseph Dewez sol walon dins l' lingaedje francès e l' Beldjike. [https://www.ledelta.be/evenements/fe-rispiter-lwalon-avou-les-relis-namurwes/ Racsegnes] == Scoles di walon d' Bive, ashyinnes do bontins 2026 == [[Imådje:Scole di Bive do 21 d' avri 2026.jpg|thumb|scole do 21 d' avri 2026]] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-04-07_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 7 d' avri] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-04-14_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 14 d' avri] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-04-21_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 21 d' avri] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-04-28_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 28 d' avri] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-05-05_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 5 di may (scole pås scolîs)] * [[Scoles di Bive|Racsegnes so les scoles di Bive]] == Strimaedje di «Cwate paskeyes d' asteure» == Li strimaedje del [[ramexhnêye di noveles]] «[[Cwate paskeyes d' asteure (noveles)|Cwate paskeyes d' asteure]]» sicrît pa [[Lucyin Mahin]], s' a passé al bibioteke di [[Djedene]] li '''18 d' avri 2026 a 2 eures di l' après-nonne'''. * {{fr}} [http://aberteke.walon.org/riclame_Muzeye.jpg Po-z atchter l' live] * [https://www.youtube.com/watch?v=OIjEZ3MjoZo&t=1942s Tos les spitchs do strimaedje] * Lijhaedje d' on boket do live (å strimaedje): [[Imådje:Wa lijhaedje di L' efuyeye.ogg]] == Bate "[[On scrijheu, on djheu (bate)|on scrijheu, on djheu]]" 2026 == Evoyîz vosse tecse divant l' 31 di djulete a Annie Rak – Roulotte théâtrale, rue de la Paix 18, 7370 Dour-Elouges. [https://objectifplumes.be/actualites/concours-un-auteur-une-voix-edition-2026 Pus d' infôrmåcion (e francès).] == Cåzaedje so les lives e lingaedje do payis dins li scolaedje == Li 28 di måss, [[Romain Berger]] frè on cåzaedje sol fôre do live di Brussele. Li tinme, c' est "les lives e lingaedje do payis, ene atote po-z ewoeyî les efants al varyisté des lingaedjes". [https://flb.be/wp-content/uploads/2026/01/FLB26_ProJeunesse_OK.pdf Racsegnes (pådje 16)] == Spectåke e walon a Bande == Pol deujhinme anêye, gn årè on spectåke e walon «''Copinans Tortos esson.ne''» a [[Binde (viyaedje)|Bande]] li '''12 di fevrî a deus eures et dmey di l' après-nonne''' (14e.30). Racsegnes: elodie@ccnassogne.be / 084/214908 ([[aisse del tuzance]] di [[Nassogne]]). == Novea catalogue di lives e walon po les livreyes et les bibiotekes == Les edicions Altura (tinowes pa Primaëlle Vertenoeil, k' a eto bouté so les prumîs lives e walon des edicions [[Tétras Lyre (eplaideu)|Tétras Lyre]] et so les dierins lives des edicions del province di Lidje) ont fwait on novea catalogue po mete a l' oneur les ovraedjes di 10 soces u eplaideus d' lives e walon. Li catalogue egzistêye so papî po les livreyes et les bibiotekes, et on l' pout eto aberweter e PDF. C' est on pordjet moenné tot shuvant l' « contrat-câde del filire do live » (po sotni l' live come ene industreye del tuzance) del [[Federåcion Walonreye-Brussele]]. * [https://www.alturaedition.com/soutien-aux-langues-regionales Pus d' infôrmåcions sol waibe d' Altura] * [https://drive.google.com/file/d/1J0_7sx1qtPHJ7RViWBY-5i4xlaojzu52/view?pli=1 Aberweter l' catalogue] == Ene sicole a pårt so li scrijhaedje e Feller li 24 di fevrî == [https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?p=9200 Racsegnes so Berdelaedjes] == Walon e scole : conte-rindou d' on scoleu == Vocial on conte-rindou des scolaedjes d' on scoleu avou l' programe «[[walon e scole]]» del «[[FWB]]» e [[waeyén-tins]] 2025. {{fr}} [https://lucyin.walon.org/guerni/Conte-rindou%20waeyin-tins.pdf Aberwetåve vaici (modêye do 22 d' djanvî 2026)] == {{HDVs}} == *[[Wikipedia:Wikinoveles/Egurniyaedjes 2025|Egurniyaedjes 2025]] *[[Wikipedia:Wikinoveles/Egurniyaedjes|Tos les egurniyaedjes]] kp3u45yha5oenfnvgm3um9nujtree10 Pitante bocse amerikinne 0 27376 425086 396550 2026-06-09T02:44:30Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425086 wikitext text/x-wiki [[Category:Spôrts di toursixhaedje]] Li '''pitante bocse amerikinne''' u '''kick-boxing amerikin''', c' est on [[spôrt di toursixhaedje]] ki s' pratike so on rigne, tot bouxhant avou ses pîs et ses pougns. == Askepiaedje del bocse pîs et pougns == Dins les anêyes 1960, åzes [[Stats-Unis]], c' esteut l' môde do [[caraté]] et des ôtes spôrts di toursixhaedjes ([[Kempo]], [[Kung-fu]], [[Taekwondo]], [[Bando]], evnd.). [[Image:contre_front1.jpg|thumb|[côp d' pî direk d’ arestaedje]] Des rlomés lûteus ont fwait del reclame po leus prôpès piceures po s' bate, did la ene cåkêye di diciplines k' ont la skepyî, inte di zeles, li [[Bando kickboxing]], li tecnike li pus rshonnante al viye [[Bocse birmåne]]. Ça stî ene idêye da [[Bruce Lee]], li rlomé acteur di cinema, å mitan des anêyes 1970) di lûter avou des wants. Adon, ci fourit l' askepiaedje do Kick-boxing amerikin ki s' a vitmint spårdou totavå, po divni onk des spôrts di toursixhaedje li pus pratiké å monde. == Federåcions == Emey les federåcions les mî cnoxhowes, ki s' ocupnut do manaedjmint des tites professionels eyet amateurs dins les [[bocses pîs-pougns]], i gn a : * l' [[World Kickboxing Association|WKA]] vinou å monde åzès USA e 1976 * l' [[World Association of KickBoxing Organizations|WAKO]] vinou å monde e [Almagne]] e 1978 == Hårdêyes difoûtrines == * [https://web.archive.org/web/20090319052048/http://mikemiles.com/history1.html "A History of Kickboxing"] par Mikes Miles historien do ''kick-boxing américain'' * [http://www.dovuscu.com/ World amateur sport Kickboxing Organization (W.A.S.K.O.)] * [http://www.wakoweb.com World Association of Kickboxing Organizations (W.A.K.O)] * [http://www.ikbc.org/ International Kickboaxing Board of Control (IKBC)] * [https://web.archive.org/web/20170614113347/http://kickboxing-wka.co.uk/ The World Kickboxing & Karate Association (W.K.A.)]] * [https://web.archive.org/web/20220309132312/http://www.worldkickboxingnetwork.com/ World Kickboxing Network (W.K.N.)]] * [https://web.archive.org/web/20101230073551/http://www.wku-kickboxing.com/ World Kickboxing Union (W.K.U.)]] == Sourdant == * Alain Delmas, 1. ''Dictionnaire encyclopédique de la [[boxe]] et des autres boxes'', Amiens, 1981-2005 - 2. ''Lexique de [[combatique]] '', Ligue Midi-Pyrénées, Toulouse, 1975 a6c8mdt962uu387lxi03yz1hxp4oexm Luigi Carlo Borromeo 0 42419 425085 419586 2026-06-09T01:59:04Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425085 wikitext text/x-wiki [[Image:Pesaro cathedral grave bishop borromeo.JPG|Right|thumb|180px|si tombe e l' catedråle di Pesaro.]] '''Luigi Carlo Borromeo''' a skepyî a [[Graffignana]] li [[26 d' octôbe]] [[1893]] ey a morou a [[Pesaro]] li [[4 di djulete]] [[1975]]. C' esteut on [[curé]] [[itålyin]] k' a divnou [[eveke]] de Pesaro li 28 di decimbe [[1952]] disk' a s' moirt. I fourit [[apriyesté]] e 1918.<ref>[http://www.graffignanaviva.it/pages/101216_028-ANNO.pdf Correva l'anno] {{it}}</ref> Di 1951 a 1952, il a stî aide-[[eveke]] di [[Lodi]]. I fourit pere di concile a totes les ashyinnes do [[Concile Vatican II]],<ref>[http://www.torrossa.com/resources/an/2405304 Mons. Luigi Carlo Borromeo a Pesaro negli anni Cinquanta] {{it}}</ref>. Il esteut eto on mimbe do pårti wårdiveus ''Coetus Internationalis Patrum''. E [[1971]], il a strimé li novele [[pårotche]] di sint [[sint Tchåle Boromé|Charles Borromée]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160913184923/http://www.sancarlopesaro.it/storiaparrocchia La storia della parrocchia] {{it}}</ref> == Bibiografeye == * Ernesto Preziosi, ''"La marea che sale…" Mons. Luigi Borromeo vescovo di Pesaro e l'apertura a sinistra'', in ''Frammenti. Quaderni per la ricerca'', nº 11, 2007. == Hårdêyes difoûtrinnes == * {{it}} [https://web.archive.org/web/20161228062636/http://www.arcidiocesipesaro.it/ Waibe do diyoceze Pesaro] == Sourdants == {{Commonscat}} [[Categoreye:Curés Itålyins|Borromeo, Luigi Carlo]] 3kvjonpn0p1yriu15n4s60yp57y5iiu Åtche (årtchitecteure) 0 44547 425078 377577 2026-06-08T14:03:29Z Shaan Sengupta 28768 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Årvolou ouxh Tchevtogne.jpg]] → [[File:Eglijhe catolike bizantene Tchevetogne årvolowe poite.jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 425078 wikitext text/x-wiki {{po|åtche|åtche (discramiaedje)}} {{Wiccionaire|åtche}} Ene '''åtche''' u èn '''air''' e-n [[årtchitecteure]], c' est on bastixhaedje a môde di [[dmey-ceke]]. S' i continowe pa on bastixhaedje a môde di [[plafond]], on l' lome èn '''[[årvô]]'''. <gallery> File:Banassa årvô Bijhe.jpeg|åtche rominne (poirtå) File:Eglijhe catolike bizantene Tchevetogne årvolowe poite.jpg|årvô ouxh di l' eglijhe di Tchevtogne File:'Liege's lovely environs' engraving by William Miller after Birket Foster.jpg|Pont ds Åtches </gallery> == Rilomêyès åtches == Les cenes do [[Pont ds Åtches]] ([[Lidje (veye)|Lidje]]) == {{HDV}} == [[djambe d' air]] {{Commonscat|Arches|les åtches}} [[Categoreye:Årtchitecteure]] pwwesznaq4cm1ix7tib7uz1pu5l6sli Årvô 0 44548 425079 344215 2026-06-08T14:03:31Z Shaan Sengupta 28768 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Årvolou ouxh Tchevtogne.jpg]] → [[File:Eglijhe catolike bizantene Tchevetogne årvolowe poite.jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 425079 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} Èn '''årvô''', c' est on passaedje u on refonçmint metou dizo ene [[åtche (årtchitecteure)|åtche]]. <gallery> File:Limbôr årvô.jpg|a [[Limbôr]] File:Swira årvô.jpg|a [[Swira]] File:Eglijhe catolike bizantene Tchevetogne årvolowe poite.jpg|årvô ouxh di l' eglijhe di Tchevtogne </gallery> {{Commonscat|Archways|les årvôs (passaedjes)}} [[Category:Årtchitecteure]] 2sha6y7iv7lkw3ibyviobrtghq5qyra Paskèyes (sitroete plake) 0 53538 425082 410578 2026-06-08T18:00:03Z Lucyin 16 425082 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|fr|Paskèyes}}'' (sitroete plake)}} {{Dizo-tite|''Paskeyes''}} {{po|paskeye|paskeye (discramiaedje)}} [[Imådje:Plake paskeyes.jpg|thumb]] '''Paskeyes''' ('''''Paskèyes'''''), c' est l' tite d' ene [[sitroete plake]] ki rashonne les meyeusès tchansons do [[cåbaret da Tchantchès]]. Elle ont stî eredjistrêyes e [[Triyanon (Lidje)|Triyanon]] inte [[1995]] et [[2005]] Li plake a stî prodûte pal Province di Lidje e [[2008]]. == Contnou == Gn a 14 tchansons, totes po rire, et so des airs kinoxhowes. # Les femes å volant ([[André Berly]]) # Li tunel dizo Cwinte ([[Gérard Wislez]]) # Les [[ralintixheus]] ([[Gérard Wislez]]) # Li sorire da Eliane ([[André Berly]]) # Les ptits potikets ([[Gérard Wislez]]) # N a [[Lidje]] ki bodje ([[Gérard Wislez]]) # Les saetchs del veye di Lidje ([[Marcel Slangen]]) # Ene grosse tiesse ås paskeyes ([[Gérard Wislez]]) # Dj' a èn [[ordinateur]] ([[Nicole Goffart]]) # Il åreut bén volou ene [[moto]] ([[André Berly]]) # Les bons [[docteur]]s ([[André Berly]]) # Li mårtire del mecanike ([[Marcel Slangen]]) # Magnans walon ([[André Berly]]) # Pôve Minou ([[François Duysinx]]) == Bokets == [[Imådje:Wa Berly André Magnans Walon.ogg|thumb|boket di «Magnans walon» da André Berly (l° 13)]] == {{HDV}} == * [[André_Berly#Egzimpe_di_tchanson_da_sinne|Tecse do boket l° 1]] * [[Nicole_Goffart#Ene_di_ses_paskeyes|Tecse do boket l° 9]] [[Categoreye:Plakes di muzike e walon]] [[Categoreye:Rireyes]] 7o8lp7fr4ndoh4l3ygs02o11h7gsfjx 425083 425082 2026-06-08T18:00:24Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Paskeyes (sitroete plake)]] viè [[Paskèyes (sitroete plake)]] 425082 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|fr|Paskèyes}}'' (sitroete plake)}} {{Dizo-tite|''Paskeyes''}} {{po|paskeye|paskeye (discramiaedje)}} [[Imådje:Plake paskeyes.jpg|thumb]] '''Paskeyes''' ('''''Paskèyes'''''), c' est l' tite d' ene [[sitroete plake]] ki rashonne les meyeusès tchansons do [[cåbaret da Tchantchès]]. Elle ont stî eredjistrêyes e [[Triyanon (Lidje)|Triyanon]] inte [[1995]] et [[2005]] Li plake a stî prodûte pal Province di Lidje e [[2008]]. == Contnou == Gn a 14 tchansons, totes po rire, et so des airs kinoxhowes. # Les femes å volant ([[André Berly]]) # Li tunel dizo Cwinte ([[Gérard Wislez]]) # Les [[ralintixheus]] ([[Gérard Wislez]]) # Li sorire da Eliane ([[André Berly]]) # Les ptits potikets ([[Gérard Wislez]]) # N a [[Lidje]] ki bodje ([[Gérard Wislez]]) # Les saetchs del veye di Lidje ([[Marcel Slangen]]) # Ene grosse tiesse ås paskeyes ([[Gérard Wislez]]) # Dj' a èn [[ordinateur]] ([[Nicole Goffart]]) # Il åreut bén volou ene [[moto]] ([[André Berly]]) # Les bons [[docteur]]s ([[André Berly]]) # Li mårtire del mecanike ([[Marcel Slangen]]) # Magnans walon ([[André Berly]]) # Pôve Minou ([[François Duysinx]]) == Bokets == [[Imådje:Wa Berly André Magnans Walon.ogg|thumb|boket di «Magnans walon» da André Berly (l° 13)]] == {{HDV}} == * [[André_Berly#Egzimpe_di_tchanson_da_sinne|Tecse do boket l° 1]] * [[Nicole_Goffart#Ene_di_ses_paskeyes|Tecse do boket l° 9]] [[Categoreye:Plakes di muzike e walon]] [[Categoreye:Rireyes]] 7o8lp7fr4ndoh4l3ygs02o11h7gsfjx Rite bizantin 0 55057 425080 425070 2026-06-08T14:03:34Z Shaan Sengupta 28768 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Årvolou ouxh Tchevtogne.jpg]] → [[File:Eglijhe catolike bizantene Tchevetogne årvolowe poite.jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 425080 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Eglijhe catolike bizantene Tchevetogne åbes.jpg|thumb|eglijhe bizantene di Tchevetogne]] [[Imådje:Eglijhe catolike bizantene Tchevetogne åtés.jpg|thumb|åté avou des letes grekes (Tchevetogne)]] [[Imådje:Eglijhe catolike bizantene Tchevetogne imådjes meur (fresses).jpg|thumb|fresses å meur (Tchevetogne)]] Li '''rite bizantin''' u '''rite di Constantinope''', c' est on rite liturdjike des crustins, [[catolike]]s et [[ortodosse]]s, di l' [[Urope levantrece]] et do [[Mîtrin Levant]]. Il a bråmint wårdé les uzances di l' eglijhe do Levant, cwand ele s' a schåyî des catolikes romins. == Kékes Eglijhes ki shuvèt l' rite bizantin == === eglijhes ortodosses === * eglijhe ortodosse greke * egijhe ortodosse di Djeruzalem * eglijhe ortodosse d' Alegzandreye (Edjipe) * eglijhe ortodosse d' Oucrinne * eglijhe ortodosse di Rûsseye<ref>{{en}} [[:en:Byzantine_Rite#List_of_Churches_of_Byzantine_liturgical_tradition|sol Wiki inglès]]</ref> === eglijhes catolikes === * eglijhe catolike bizantene greke * eglijhe catolike cope (Li Caire, Edjipe) * eglijhe catolike armenyinne (Beyroute, Liban) * eglijhe catolike siryinne (Damasse, Sireye) * eglijhe catolike greke d' Oucrinne (Kiyev) * eglijhe catolike d' Etiopeye<ref>{{en}} [[:en:Eastern_Catholic_Churches|sol Wiki inglès, avou]]</ref> === e l' Walonreye === Ene pårteye des moennes di l' eglijhe catolike bizantene di [[Tchevetogne]] shût li rite bizantin grek.<ref>{{fr}} [https://ritrit.com/fr/abbaye/monastere-benedictin-de-chevetogne waibe do moustî d' Tchevetogne]</ref> == Kékes diferinces avou les catolikes romins == * Les fiesses crustinnes ([[Noyé]], [[Påke]]) ni sont nén ås minmès dates. Noyé tome todi l' 6 di djanvî. * Les messes sont bråmint pus longues, avou toplin des tchants. * Li bateme si fwait tot trimpant tot l' efant dins l' benoete aiwe * Les [[curé]]s s' polèt [[mariaedje|maryî]], dins des condicions ki candhnut d' ene eglijhe a l' ôte. Mins i n' polèt nén coûtchî avou leu femes li nute do semdi å dimegne, la k' i vont dire messe li londmwin. Gn a pont d' messe tins del samwinne.<ref> L' espaitchance di s' maryî ås catolikes romins date do moumint k' il ont dit messe tos les djoûs (esplikêyes da [[Joseph Dewez]] a [[Uzeu:Lucyin]], li 30 di may 2026).</ref> * Les eglijhes sont ritchmint garneyes di totes sôres di pondeures ([[fresses]]). <gallery> Eglijhe catolike bizantene Tchevetogne dilé.jpg Eglijhe catolike bizantene Tchevetogne poite.jpg Eglijhe catolike bizantene Tchevetogne årvolowe poite.jpg Cathedral Uglich inside 01.jpg Eglijhe catolike bizantene Tchevetogne.jpg The Italo-Albanian Basilian church in Palermo.jpg Act of baptizing.jpg|bateme bizantin </gallery> == Dins les belès-letes e walon == Dins l' novele «Anouchca» do live «[[Cwate paskeyes d' asteure]]», [[Lucyin Mahin]] cåze del date di Noyé amon les ortodosses d' on forveyou payis d' Urope levantrece (li Sildaveye). <blockquote><i>Bén tapez ene miete so vosse sûtifone « Sildaveye / rilidjons », vos vieroz ki nonante-cénk åcint di ç’ pitit payis la des Hôtès Carpates, c’ est des ortodosses. Come vos l’ savoz surmint […] les ortodosses ni fiestixhèt nén l’ Noyé li 25 di decimbe, mins li 6 di djanvî, cwand nozôtes, dji magnans l’ wastea des Rwès. Vos n’ è savîz rén ? Bén vo vs la kékes grames pus sûtis, asteure. Veyoz bén ! Tot lijhant do walon, on dvént pus pezant d’ sepiance.</i><ref>p. 35.</ref></blockquote> == Sourdants == [[Categoreye:Crustinnisse]] d4800thtwmez1sctm9fmf88eaxgq4u2 Paskeyes (sitroete plake) 0 55058 425084 2026-06-08T18:00:25Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Paskeyes (sitroete plake)]] viè [[Paskèyes (sitroete plake)]] 425084 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Paskèyes (sitroete plake)]] 2qzlupzk3nsq5myhrfntgq47t7qcld2