Wikipedia wawiki https://wa.wikipedia.org/wiki/Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wikipedia Wikipedia copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet Jean Guillaume 0 3654 425401 409064 2026-06-22T21:48:07Z Solwève 8941 /* Corwaitaedje di si powezeye */ 425401 wikitext text/x-wiki {{Infoboesse}} [[Imådje:jean_guillaume_wi.jpg|thumb|Coviete do scrinea avou les troes plakes lazer des arimés da Jean Guillaume]] '''Jean Guillaume''', c' esteut on [[scrijheu e walon|scrijheu]] et [[rcwereu sol walon]]. Il a skepyî e [[1918]] a [[Fosse]] ey a morou e [[2001]]. On l'&nbsp;lome å pus sovint: "li pere Guillaume". Dins l'&nbsp;civil, il esteut [[djezwite]], et [[professeur]] d'&nbsp;[[univiersité]], a [[UCL|Lovén]], pu a [[Nameur]]. == Vicåreye et ouves == Come sicrijheu, a-st eplaidî: des ramexhnêyes di rimeas: «[[Disk' å solea (arimés)|Disk' å solea]]» ([[1947]]), "[[Gregnes d' awousse (arimés)|Gregnes d' awousse]]" ([[1949]]), «[[Årzeye (arimés)|Årzeye]]» ([[1951]]). Ces bokets la eyet des noveas fourît rashonnés divins «[[L' ouve powetike e walon da Jean Guillaume (live)|Œuvres Poétique Wallonnes]]» (1989). On dierin rascodaedje, «[[Padrî les hourêyes (arimés)|Padrî les hourêyes]]» a stî rpubliyî après s'&nbsp;moirt (2001 & 2012), et tos ses scrijhaedjes, k'&nbsp;i lét lu-minme, ont stî metous [[Œuvres poétiques wallonnes (plakes)|so troes plakes lazer]] (2003). Li Djan Guillaume a pår candjî l'&nbsp;livea estetike del [[powezeye]] walone, tot bastixhant ses powinmes so des imådjes, nén so des accions, avou on stîle foirt ramassé: nén on mot d'&nbsp;trop. Å cmince, ci fourit ene pitite revolucion, et cwand il a prezinté ses prumîs bokets azès [[Relîs Namurwès]], i s'&nbsp;a fwait rwaitî d'&nbsp;cresse. [[Imådje:Guillaume_diskausolea.jpg|thumb|Coviete di "Disk' å solea"]] Mins bénrade, ene trope di pus djonnes fijheus d'&nbsp;rimeas d'&nbsp;après Nameur ([[Georges Smal]], [[Victor George]], [[Émile Gilliard]], [[Lucien Somme]]) si vont fé ecoraedjî et rcoridjî på Djan Guillaume. Les sudjets da J. Guillaume, c'&nbsp;est l'&nbsp;vicaedje en on viyaedje té k'&nbsp;i l'&nbsp;a cnoxhou cwand il aveut moens ki 12 ans. Por lu, li walon esteut aloyî a ç'&nbsp;civilizåcion la. Si n'&nbsp;a-t i måy divizé, dins ses scrijhaedjes e walon, di bokets di s'&nbsp;veye come [[grande djin]], a Lovén, Nameur u a l'&nbsp;etrindjir ([[Itåleye]]). Come ricwereu sol walon, Djan Guillaume a studyî et-z eplaidî les ouves da [[Michel Renard]], [[Georges Willame]] eyet [[Franz Dewandelaer]], troes scrijheus d'&nbsp;après [[Nivele]]. Foû do walon, esteut eto on fén corwaiteu di des powezeyes e francès, inte di zeles, les cenes da [[Nerval]] eyet [[Van Lerberghe]]. == Lives da sinne == * [[Disk' å solea (arimés)|Disk' å solea]] (<small>''Djusqu'au solia''</small>) ([[1947]]) * [[Gregnes d' awousse (arimés)|Gregnes d' awousse]] ([[1949]]) * [[Årzeye (arimés)|Årzeye]] (<small>''Aurzîye''</small>) ([[1951]]) * ''[[L' ouve powetike e walon da Jean Guillaume (live)|Œuvres Poétique Wallonnes]]'' ([[1989]]) * [[Padrî les hourêyes (arimés)|Padrî les hourêyes]] (<small>''Padrî l's-uréyes''</small>, eplaidî après s' moirt e [[2001]] dins les [[Cayés walons]], pu replaidî come [[live (po lére)|live]] e [[2012]]. ==Sacwants powinmes do pere Guillaume== ===Les grands tchårs=== :Les grands tchårs ont rpassé :Epoirtant l'&nbsp;esté. :I gn a pus k'&nbsp;des [[Wikt:steule|steule]]s :Mierseules come des aveules :[[Wikt:mafe|Mafe]]s et [[Wikt:berôdî|berôdî]]s :Sont plins a brotchî. :Et l'&nbsp;clotchî soune a moirt :Todi pus foirt. ===R.I.P.=== ''tot seu dins l'&nbsp;oto di s'&nbsp;pa, k'&nbsp;i fjheut ene froedeure di tchén, Djan, 10 ans, voet passer on mo ptit etermint, dins on ptit hamtea, å mitan des tchamps'' :L'&nbsp;etermint :Passe påjhirmint :Åd triviè del campagne :Po ndaler :D'&nbsp;on pas hodé :Rpiker l'&nbsp;vî cousse el daegn. :Waire di djins; :Sacwants vijhéns :Po roter padrî l'&nbsp;coir. :Et po rdire :A ds ôtes k'&nbsp;ayir: :"Ça fwait k'&nbsp;Batisse est moirt". == Corwaitaedje di si powezeye == [[File:Plaque poétique de Jean Guillaume au jardin des poètes (Namur).jpg|thumb|On boket d' powezeye da Jean Guillaume, å corti des powetes a Nameur.]] Li powezeye da Jean Guillaume est dandjreus li cene k' est li dpus addé les ptitès djins, tot s' siervant li dpus d' leu cauzaedje.<ref name="BL">[[Bernard Louis]] sol pådje [[Facebook]] ''Payis condruze et walon'', 15 di djanvî 2013</ref> Les tinmes sont les cis do monde des viyaedjes, aprume d' ene cinse. Mins pacô, li scrijheu rishonne a on [[terorisse]], distrujheu pol seu plaijhi d' distrure… :''Dj' end a m' sô :''D' esse tofer al laxhe come on boû ! :''Dji vou coscheure, dji vou comoure ! :''Dji vou broûler les moyes di four. :''Pol plaijhi :''D' vey evi, :''Fé tot sclater, :''Fé tot sketer. …[[foircixheu d' comere]]… :''Froxhî les fruts a tinrijhon :''Råyî les florijhons …et al fén, [[camicåze]]. :''Mins s' on vout, k' on m' mostere li pougn, :''K' on m' margougne :''Et k' on m' sikete :''Disk' al betchete.<ref>Jean Guillaume, ''[[Disk' å solea (arimés)|Disk' å solea]]'', p. 81-82.</ref> == Si avuzion del nateure do walon == Li Pere Guillaume a todi dit qui l' walon esteut moirt avou ses djins.<ref name="BL"/> Dins l' responda a Pierrot Dufaux (plake 1 des eredjistrumints d' ses ouves), i ricnoxhe k' i n' såreut cåzer walon divant les djins k' i n' kinoxhe nén (pår el radio). Dins s' tiesse, li walon est assoçné a on monde k' a disparexhou. C' est dansdreus ciste idêye la k' i mostere, dins «[[Padrî les hourêyes]]» divins ces vers ci (p. 20) : <poem>Evoye tos les nos : Zande, Felisse; Gn a pus d' "ké novele" ou d' "kediss" Kî vloz k' on atôtche e tournant ? Pus ene djin po lyi dire "moman".</poem> == Sourdants == <references/> ==Hårdêye difoûtrinne== * [http://rifondou.walon.org/guillaume-rif.html Ene pådje sol pere Guillaume] {{Abt}} * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} [[Categoreye:sicrijheus e walon|Guillaume, Jean]] [[Categoreye:ricwereus sol walon|Guillaume, Jean]] 0bzyj8lry74oyyaws77wf2hd4nogj3f Laurent Hendschel 0 6183 425400 420855 2026-06-22T21:47:53Z Solwève 8941 /* Ès voye, come waloneu */ 425400 wikitext text/x-wiki {{Infoboesse}} '''Laurent Hendschel''' (purade lomé '''Lorint''' emon les [[waloneu]]s) a skepyî e [[1966]]. C' est on [[tchanteu e walon|tchanteu]] et on [[scrijheu e walon]], ey eto on [[rcwereu sol walon]]. Il a stî spoté li «påpe» do [[rifondaedje do walon|rfondaedje]]. Il a stî rprins dins l' [[antolodjeye «Scrire»]]. Di s' mestî, il est [[ratourneu]]. == Ès voye, come waloneu == [[Imådje:Hendschel_dicauctaedje_Bive.jpg|thumb|Lorint Hendschel, ki dicåçtêye si live "So l' anuti" (Bive, 2006)]] [[Imådje:Lorint.gif|thumb|Lorint et s' båshele, co tote djonnete, dins [[Raboulets (gazete éndjolike)|Rabulèts]]]] [[Imådje:Rantoele00.jpg|thumb|Prumî limero sayrece del Rantoele]] Deujhinme do [[Grand Pris del Tchanson Walone]] e 1989, il atake totossu rade a studyî eyet scrire li walon, et mousse l' anêye minme ås [[Relîs Namurwès]].<ref>[[Émile Gilliard]], « ''1950. Pacifique révolution chez les'' Rèlîs », dins [[Joseph Dewez]], [[Jean Germain]], [[Émile Gilliard]] et [[Bernard Louis]], ''Le Centième anniversaire des Rèlîs namurwès'', [[Lidje]], [[SLLW]], col. [[Memwere walone (coleccion)|Memwere walone]] {{l°|14}}, 2011 (ISBN 978-2-930505-10-7), p. 33.</ref> I håynêye ses nouvès idêyes en on livret “On walon po dmwin” (1990) et s' comince-t i a ls apliker come mwaisse adjinçneu do [[motî Walo pus|motî Walo+]] (1992), li prumî motî francès-walon po troes des cwate coines do payis. Li minme anêye, i rshût li "Prix biennal de la Littérature wallonne" del veye di Lidje. Adonpwis, il eplaide «[[Ridaedjes (powezeyes)|Ridaedjes]]» (1993), ene [[ramexhnêye di powezeyes]] avanciveuses, dins l' [[pitite coleccion di l' SLLW]]. Et mostrer comint, podbon, on pout foirdjî on rfondou walon divins «''[[Quelques propositions en vue de l'établissement d'une langue wallonne écrite commune]]''» (1993) et comint-z ahiver on diccionaire di tot l' walon (Å raploû-tot des walons, 1994). E minme tins, il aponteye on sistinme «live et cassete» po-z aprinde li walon (Li walon rade et bén, 1994). E 1995, i va ratourner kékes [[floriconte]]s, inte di zels, [[Rodje Capucete (floriconte)|Rodje Capucete]], [[li båshele ås brocales (floriconte)|li båshele ås brocales]], [[li gros laid cani (floriconte)|li gros laid cani]] eyet «[[Li princesse eyet li ptit poes floriconte)|Li princesse eyet li ptit poes]]». C' est co lu k' enonde l' idêye del gazete «[[Li Rantoele gazete|Li Rantoele]]» (1995), ki dvént ene [[Soce Nén Recwårlante]] et rprinde les rcwerances so li rfondaedje. Adon, po rawijhî ses couteas, et vey çou ki li rfondaedje dene podbon, Lorint Hendschel sicrît sacwants bokets e rfondou: «[[Sacwantès fåviretes di houte did ci (fåves)|Sacwantès fåviretes di houte did ci]]» (1994), «[[Did lon (noveles)|Did lon]]» (1995) et li grand [[roman]] istorike [[So l' anuti (roman)|So l' anuti]], sicrît e 1994, eyet eplaidî fok e 2006. I va pus lon dins ses rcweraedjes et studeye les pondants et les djondants do tchmin k' a shuvou l' walon e [[20inme sieke]], et les idêyes des waloneus so ces trevéns la. I scrît on clapant corwaitaedje so ç' sudjet la e 1996, «''Ecole dialectologique et [[djermêye 48|génération 48]] - esquisse d'une analyse''». Cite anêye la, avou [[Émile Gilliard|Émille Gilliard]] ''ex aequo'', i rshût eto li "Prix triennal de l'œuvre en prose de la Fédération Wallonie-Bruxelles" po s' roman [[So l' anuti (roman)|So l'anuti]] eyet ses ôtes contes. Il est onk des prumîs a vey li consecwince del revolucion [[Etrernete]]. Eto, i va mete so les fis, e 1996, on prezintaedje do walon (Les pådjes do lingaedje walon) ey e 1998 ene sinteze sol grammaire do walon: Li waibe del croejhete walone. A pårti di 1998, il overe sol ratournaedje e walon des sistinmes [[Linux]], et scrire si apriyesse a fwait [[so les fis]], dizo l' tite: «Avou l' sistinme Gnu/Linux, voste éndjole djåze walon». C' est ç' papî la ki va-st enonder [[Pablo Sarachaga]] sol voye do boutaedje pol lingaedje walon, et drovi l' ouxh des libes programes sicrîts e rfondou walon. Tot boutant di s' mestî, come [[ratourneu]], i s' rimete ås scoles et disfinde, e 1999, on memwere di linwince «''Vers la substitution linguistique en Wallonie''», tot scrijhant troes tchaptrês do live di sinteze acvierné pa [[Lucyin Mahin]], «''[[Ké walon po dmwin ? (live)|Qué walon po dmwin]]''» E 2000, i prezinte ene tchanson sol plake lazer «[[Emacralaedje (plake di tchansons)|Emacralaedje]]», tot porshuvant ses studias di sociolinwince, po ene teze di doctorat (mins il a dvou leyî ouve). E 2001, i dene li prumî cours di rfondou walon å [[Noû-Lovén]]. E 2002, i ratoûne li [[Djeneze]], li prumî live del Bibe, e walon, dizo l' tite «Å Cmince». Dispu l' moes d' djun 2003, Lorint Hendschel a prins on «condjî sabatike» po ses boutaedjes pol walon. Mins on l' rivoerè tolminme a Bive, pol [[sitrimaedje d' on live|sitrimaedje]] di «So l' anuti». Di tenawete, i va bouter anonimmint sol Wikipedia. E 2020, i rashonne ene grande pårteye di ses arimés et libes powinmes, rimetous tertos e rfondou, dins on live ki l' tite, c' est : «[[Dins des sôres di romances (live)|Dins des sôres di romances]]». Cwatre ans après (2024), Lorint Hendschel rivént dins l' monde walon-cåzant, e-z ebanant des årtikes so si prôpe [[waibe-blok]] : '''[https://amonlorint.wordpress.com/ Amon Lorint]'''. E 2024, il a dné 4 tecses pol [[Tchansons a mete e muzike (ramexhnêye 2024)|ramexhnêye di tchansons a mete e muzike]] del [[Fiesse ås lingaedjes walons]]. E 2025, il eplaide si deujhinme roman «[[Li djoû k' Monsieu a rivnou (roman)|Li djoû k' Monsieu a rivnou]]» (oto-editaedje amon [https://www.bookelis.com/ BookElis]). Li minme sicrijhaedje mot po mot est publiyî dins deus modêyes: ene e rfondou walon (come il a stî scrît) et l' ôte e rfondou walon sins betchfessîs scrijhas (peure ortografeye Feller). Les deus sont prezintés avou on ratournaedje e francès. Li prumî d' decimbe 2025, Lorint Hensdchel a rçû po ç' live la li pris del prôze dins les lingaedjes do payis del Federåcion Walonreye-Brussele (Espiègle de prose en langue régionale). Li minme anêye, les «fåviretes di houte did ci» fourît replaideyes e Feller-Léonard-Louis come limero a pårt des [[Cayés walons]]. <gallery> Calindri Schoovaerts desséns Mahin Hendschel.jpg|Si portrait, a droete, dins l' calindrî walon 2010 Plaque poétique de Laurent Hendschel au jardin des poètes (Namur).jpg|On boket d' powezeye da Laurent Hendschel, å corti des powetes a [[Nameur (veye)|Nameur]] </gallery> == Les nouvès idêyes et les noveas waloneus enondés pa Lorint Hendschel == === Diccionairaedje === Lorint Hendschel a cmincî a bouter sol diccionairaedje a pårti del [[djivêye des motîs do walon]] ramexhnêye pa [[Johan Viroux]]. I va esse li mwaisse adjinçneu do prumî [[franwal|motî francès-walon]] ki dene les minmes mots dins sacwants accints do walon [[Mes 3000 prumîs mots walons (franwal)|Walo + : Mes 3000 prumîs mots walons]]. Après, i va rescontrer [[Tiri Dumont]] et bouter sol [[DTW]] avou lu. === Rifondaedje === Come [[ricwereus sol walon|ricwereu]], Lorint Hendschel fourit li mwaisse teyoricyin eyet l' enondeu do [[rifondaedje do walon|rfondaedje et do linwe-ehåyaedje]] do walon. C' est les idêyes sipårdowes pa ci ptit live la ki vont fé comprinde a [[Lucyin Mahin]] kel schapaedje do walon passe par la, et-z atôtchî Lorint Hendschel e 1993. Djusse après, Lorint Hendschel fourit l' mwaisse viene del [[Tåvlotêye rifondaedje di l' UCW|Commission normalizåcion di l' UCW]]. Cwand cisse-ciale toûne a cou d' poyon, e 2000, i renonde li [[Tåvlotêye rifondaedje del Rantoele]], tot-z askepiant li [[Djåspinreye Rifondaedje]] so Yahoo. === Noûmots === C' est lu ki saye di ratourner l' prumî li motlî infôrmatike po s' endè siervi å cmince so Microsoft, pu so Linux. C' est tot fjhant ciste ovraedje la k' i va rescontrer [[Pablo Sarachaga]]. == Sacwantès hårdêyes == === Hårdêye divintrinne === * [[So l' anuti (roman)|Li roman "So l' Anuti"]] * [[Sacwantès fåviretes di houte did ci]] === Hårdêyes difoûtrinnes === Ôtes pordjets Wikimedia * {{Wikisourd-sicrijheus}} * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} Scrijhaedjes * [https://amonlorint.wordpress.com/ Si waibe] "Amon Lorint" * [https://web.archive.org/web/20210227164728/http://users.skynet.be/lorint/ Si viye waibe so «Skynet», egurniyeye] * [https://web.archive.org/web/20190324155149/http://users.skynet.be/lorint/wallang/wal-wal.html Les pådjes do lingaedje walon] (e walon, francès, inglès, neyerlandès) * {{fr}} [http://croejhete.walon.org/ Li waibe del croejhete walone] * [http://picr.walon.org/ Li ptite croejhete] * [http://dtw.walon.org/ Li fond di dnêyes do Diccionaire di Tot l'&nbsp;Walon (DTW)] * [http://rifondou.walon.org/Hendschel_Laurent.php Les pådjes da Lorint Hendschel] {{Abt}} * [http://djeneze.walon.org/ “Å Cmince” (modêye e walon del Djeneze)] <!--Videyos di s' passaedje å [[GPCW]] 1989 * [http://www.youtube.com/watch?v=ZOB_V1L6Dtw Prumire tchanson do Grand Pris 1989] * [http://www.youtube.com/watch?v=8VtNLIHmg5I&feature=related Deujhinme boket]--> Fitchîs odio * {{mic}} [https://atlas.limsi.fr/sounds/Hastiere.mp3 Ciddé, vos ploz schoûter èn eredjistrumint] del [[fåve do vî vî tins]] «[[Li bijhe et l' solea]]» ratournêye par lu pol [[Djåzant atlasse éndjolike des lingaedjes di France et d' avår la]]. Videyos * {{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=mV1v1Snnvu8 Eterviou po s' Pris d' prôze] == Sourdants == [[Categoreye:Rifondeus do walon|Hendschel]] [[Categoreye:Ricwereus sol walon|Hendschel]] [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Hendschel]] [[Categoreye:Tchanteus et fjheus d' tchansons e walon|Hendschel]] [[Categoreye:Li Rantoele (soce et gazete)|Hendschel]] [[Categoreye:Relîs namurwès|Hendschel]] [[Categoreye:Lorint Hendschel|*]] cpmb866hd7k7f16n29u0orsft3d45w3 Jean-Denys Boussart 0 7483 425395 416555 2026-06-22T21:26:26Z Solwève 8941 /* Ouve pol walon */ 425395 wikitext text/x-wiki {{infoboesse}} '''Jean-Denys Boussart''' (e walon: Djihan-Dnixh, sipoté '''Marcatchou''') a skepyî li [[14 di fevrî]] [[1940]]. Il a morou li [[10 di may]] [[2017]]. C'&nbsp;esteut on [[scrijheu e walon]] et bouteu pol [[foclore]] di [[Lidje (veye)|Lidje]]. A eto stî prezidint do [[Cåvea lidjwès (soce)|Cåvea lidjwès]], di 1975 a 2017. Et-z esse ossu al [[S.L.L.W.]]. Jean-Denys Boussart est rprins dins l' grosse [[antolodjeye da Piron]] et l' [[antolodjeye Fleurs diyalectåles]]. <gallery> Jean-Denys Boussart.png|E 1979. boussart_j-d.jpg|E 2004. </gallery> == Ouve pol walon == [[File:Stèle commémorative de Jean-Denys Boussart.jpg|thumb|Li monumint ki rind bon dvwer a Jean-Denys Boussart et s 'tchin, sol plaece ''Jehan le Bel'' a [[Djudla Mouze]].]] Il a scrît des [[pitit roman|noveles]]: «[[Li rodje dame (noveles)|Li rodje dame]]» (1976); des arimés: “Li prumire voye” (1966); “Mi [[pårotche]] po ene noere çanse” (1968); “Li [[botike]] ås araedjas” (1968). Pol [[teyåte e walon]], i scrijha “[[Li grande cizete (teyåte)|Li grande cizete]]” (1971), «Li houssî Houssa» eyet «li troejhinme djoû» (1976). E 1992, i rexhe ene pîce pol [[teyåte di marionetes]], «Li rwè des soteas» (''Le roi des sotais''). Portant, do tins k' il esteut prezidint do [[Cåvea lidjwès (soce)|Cåvea lidjwès]], n' a nouk anouwaire di cisse soce la k' a moussî foû Ene ramexhnêye di ses scrijhaedjes a stî eplaideye après s' moirt på [[Cåvea lidjwès (soce)|Cåvea lidjwès]] avou l' tite: ''[[Scrijhaedjes, powezeyes et tchansons da Djan-Dnixh Boussårt (live)|Scriyèdjes powézèyes èt tchansons d'à Jean-Denys Boussart]]'' (sins leu sins date, mins k' a moussî foû dandjreus e 2018. I scrijheut eto e francès so des sudjets foclorikes u d' actouwalité dins li [[pitite gazete|ptite gazete]] “Vlan”, ene coirnêye ki s' lome “Vlan avå les voyes”. == Djihan-Dnixh Boussart et l' mouvmint ravicantisse == Djihan-Dnixh Boussart esteut disconte di l' ehåyaedje do walon, tant do [[linwe-ehåyaedje|statut]] ki do [[rifondaedje d' ene langue|coir do lingaedje]]. Por lu, li walon ni dveut wårder foû k' ene fonccion foclorike. == Si bouye pol foclore == Il a stî des anêyes et des razanêyes li "[[mayeur]]" del [[franke Republike di Sint Foyén]], a [[Djudla Mouze]]. == Hårdêye difoûtrinne == * [http://rifondou.walon.org/boussart-rif.html Li pådje Djihan-Dnixh Boussart] (so l' [[Aberteke (waibe)|Aberteke]]) * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Boussart]] [[Categoreye:Bouteus pol walon|Boussart]] [[Categoreye:Foclore del Walonreye|Boussart]] [[Categoreye:Rilomés foclorisses|Boussart]] [[Categoreye:SLLW|Boussart]] f6jaxk17lggnxa1fkyrdjighqszzhgj 425396 425395 2026-06-22T21:26:54Z Solwève 8941 /* Ouve pol walon */ 425396 wikitext text/x-wiki {{infoboesse}} '''Jean-Denys Boussart''' (e walon: Djihan-Dnixh, sipoté '''Marcatchou''') a skepyî li [[14 di fevrî]] [[1940]]. Il a morou li [[10 di may]] [[2017]]. C'&nbsp;esteut on [[scrijheu e walon]] et bouteu pol [[foclore]] di [[Lidje (veye)|Lidje]]. A eto stî prezidint do [[Cåvea lidjwès (soce)|Cåvea lidjwès]], di 1975 a 2017. Et-z esse ossu al [[S.L.L.W.]]. Jean-Denys Boussart est rprins dins l' grosse [[antolodjeye da Piron]] et l' [[antolodjeye Fleurs diyalectåles]]. <gallery> Jean-Denys Boussart.png|E 1979. boussart_j-d.jpg|E 2004. </gallery> == Ouve pol walon == [[File:Stèle commémorative de Jean-Denys Boussart.jpg|thumb|Li monumint ki rind bon dvwer a Jean-Denys Boussart et s' tchin, sol plaece ''Jehan le Bel'' a [[Djudla Mouze]].]] Il a scrît des [[pitit roman|noveles]]: «[[Li rodje dame (noveles)|Li rodje dame]]» (1976); des arimés: “Li prumire voye” (1966); “Mi [[pårotche]] po ene noere çanse” (1968); “Li [[botike]] ås araedjas” (1968). Pol [[teyåte e walon]], i scrijha “[[Li grande cizete (teyåte)|Li grande cizete]]” (1971), «Li houssî Houssa» eyet «li troejhinme djoû» (1976). E 1992, i rexhe ene pîce pol [[teyåte di marionetes]], «Li rwè des soteas» (''Le roi des sotais''). Portant, do tins k' il esteut prezidint do [[Cåvea lidjwès (soce)|Cåvea lidjwès]], n' a nouk anouwaire di cisse soce la k' a moussî foû Ene ramexhnêye di ses scrijhaedjes a stî eplaideye après s' moirt på [[Cåvea lidjwès (soce)|Cåvea lidjwès]] avou l' tite: ''[[Scrijhaedjes, powezeyes et tchansons da Djan-Dnixh Boussårt (live)|Scriyèdjes powézèyes èt tchansons d'à Jean-Denys Boussart]]'' (sins leu sins date, mins k' a moussî foû dandjreus e 2018. I scrijheut eto e francès so des sudjets foclorikes u d' actouwalité dins li [[pitite gazete|ptite gazete]] “Vlan”, ene coirnêye ki s' lome “Vlan avå les voyes”. == Djihan-Dnixh Boussart et l' mouvmint ravicantisse == Djihan-Dnixh Boussart esteut disconte di l' ehåyaedje do walon, tant do [[linwe-ehåyaedje|statut]] ki do [[rifondaedje d' ene langue|coir do lingaedje]]. Por lu, li walon ni dveut wårder foû k' ene fonccion foclorike. == Si bouye pol foclore == Il a stî des anêyes et des razanêyes li "[[mayeur]]" del [[franke Republike di Sint Foyén]], a [[Djudla Mouze]]. == Hårdêye difoûtrinne == * [http://rifondou.walon.org/boussart-rif.html Li pådje Djihan-Dnixh Boussart] (so l' [[Aberteke (waibe)|Aberteke]]) * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Boussart]] [[Categoreye:Bouteus pol walon|Boussart]] [[Categoreye:Foclore del Walonreye|Boussart]] [[Categoreye:Rilomés foclorisses|Boussart]] [[Categoreye:SLLW|Boussart]] tvethq71xr7wo9pnbx57fbemthxn318 Wikipedia:Wikinoveles 4 13692 425403 425377 2026-06-23T11:57:03Z Solwève 8941 425403 wikitext text/x-wiki == Årtchives di Singulîs sol waibe do Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene == Cåzu tos les vîs limeros del gazete [[Singulîs (gazete)|Singulîs]] ont stî metous sol waibe do [[Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene]]. [https://www.museedelaparole.be/documents/singuliers Totes les anêyes dispu 1996] == Boûsses di scrijhaedje po des pordjets literaires == Li [[Siervice des Lingaedjes do Payis]] del Federåcion Walonreye-Brussele a metou so pî, vola ddja sacwants anêyes, des boûsses di dmorance po les scrijhresses et scrijheus e walon poleur ovrer coeymint dins on muzêye. Asteure, c' est l' [[SLLW]] ki fwait l' djuri po relire les wangnants. I fåt evoyî s' candidateure divant l' 10 di setimbe. [https://sllwallonnes.com/bourses-de-residence-de-jour-pour-autrice-et-auteur-de-langue-regionale/ Racsegnes] == Copinreye do Tchårnoe (dilé Harsin) == Vola dedja leu programe po 2025-2026 del copinreye do [[Tchårnoe-dlé-Harsin]] (li mårdi a 8 eures å bontins, al dimeye di ût (7 e.30). {| class="wikitable" |+ Tinme des copinreyes 26-27 |- ! Moes !! Djoû !! Sudjet |- | Moes d' setimbe || li 15 || nos [[oujhea]]s |- | Moes d' octôbe || li 20 || [[Facteur]]s et factoresses |- | Moes d' nôvimbe || li 17 || Bate al machene |- | Moes d' decimbe || li 15 || Do tins del [[guere di 40|guere]] |- | Moes d' djanvî || li 19 || Aprestadje do spectåke di Bande |- | Moes d' fevrî || li 16 || Sudjets libes |- | Moes d' måss || li 16 || Mi [[pasmint d' tins|ptit molon]] [''hobby''] |- | Moes d' avri || li 20 || li mestî d' [[curé]] |- | Moes d' may || li 18 || les [[moxhes al låme]] |- | Moes d' djun || li 15 || li [[fenåjhe|fenåmoes]] |} == Letes toûnreces del [[Federåcion Walonreye-Brussele]] == === 2026 === # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=3822dd9235 Lete do 8 di djun 2026] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=cb78458fa2 Lete do 13 di may 2026] (sol [[Fiesse ås lingaedjes walons]]) [https://objectifplumes.be/form/newsletter-registration Po rçure ces letes la pa emile] === Årtchives des anêyes di dvant === # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=6b97213825 Lete do 3 d' may 2022] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=a99c8ac059 Lete do 1î d' djulete 2022] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=adcf4a87e4 Lete do 5 di setimbe 2022] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=ba36bb0ecc Lete do 6 di decimbe 2022] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=ea15e9aa30 Lete do 17 di fevrî 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=c8f88d6646 Lete do 3 d' may 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=6e2c3141b4 Lete do 6 di djulete 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=7c6a446b6e Lete do 11 d' octôbe 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=d2b2012733 Lete do 20 d' decimbe 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=4c7c850252 Lete do 15 di måss 2024] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=1087b88c58 Lete do 10 di djun 2024] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=5406e004fc Lete do 13 di nôvimbe 2024] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=f19b1e6fb7 Lete do 16 di decimbe 2024] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=d0a6a47984 Lete do 27 di fevrî 2025] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=d9d29e81ae Lete do 29 d' avri 2025] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=8ab890b9c9 Lete do 13 di djun 2025] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=9554bb879a Lete do 21 di decimbe 2025] == Les lingaedjes do payis et les politikîs == === On politikî flamind cåze des ptits lingaedjes del Walonreye === Å moumint del [[Fiesse ås lingaedjes walons]] 2026, li politikî flamind Wouter Patho (mimbe del [[N-VA]] et vice-prezidint do pårti redjonalisse uropeyin «Libe Aliance uropeyinne») a fwait on long tecse (e [[neyerlandès]]) åd fwait do [[walon]] et des ôtes lingaedjes di Walonreye, so s' pådje [[Fesse-bok]]. {{nl}} [https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02jqDQQ9dGxp5XaiS7hS64519Q41YPM8sAs2tJhZZ36dWraAPocbqdoyhCqJTvr28Yl&id=61572158078903 Lére vaici] === Les tåvlêyes di cåzaedje å pårlumint del Federåcion Walonreye-Brussele === I gn a yeu ene [[kession å Govienmint]] so les [[Copinreye|tåvlêyes di cåzaedje]] e walon eyet dins les ôtes lingaedje do payis, å pårlumint del [[Federåcion Walonreye-Brussele]]. {{fr}} [https://archive.pfwb.be/1000000020df043#page=95 Lére li kesse et l' response del Minisse del Tuzance] (ki cåze eto do [[Decret Valmy Féaux]] et espliker douvént k' il a, å pus sovint, miné a des pordjets so les seulès belès-letes). == Bate di noûmots del fiesse ås lingaedjes walons 2026 == Pol [[bate di noûmots del fiesse ås lingaedjes walons]], li tinme e [[2026]] esteut: «les årts vicants» (dj' ô bén, les årts k' on fwait so li scanfår, u ôte pårt mins padvant on publik). [https://livre.cfwb.be/fileadmin/sites/lali/uploads/Document/Activites/FALW/2026/Classement_noumots_2026.pdf Rizultats oficirs] == Novea studia del Federåcion Walonreye-Brussele so les lingaedjes do payis == * {{fr}} [https://livre.cfwb.be/actualites/actualite/une-etude-sur-la-vitalite-et-le-role-social-des-langues-regionales-de-wallonie Sacwants racsegnes] * {{fr}} [https://statistiques.cfwb.be/fileadmin/sites/ccfwb/uploads/documents/Zoom_Langues_endogenes_vdef.pdf Lére li modêye éndjolike do studia] == Studia sol sardignwès et l' walon == [[Ovraedje ås Longuès Apresses]] ([[TLP]], fén di sgondaire) rimetant li [[walon]] å [[sardignwès]], interessant aprume pa les [[responda]]s di deus djins ki disfindèt tchaeke onk des lingaedjes ([[Laurent Dabe]] et Cristian Urru). Et pår pa l' inkete sociolinwistike avou 711 responses pol sarde et 378 pol walon, mins dins totes les classes d' ådje (çou k' est co foirt råle po les studias d' sociolinwince). L' ovraedje est metou so l' [[Aberteke]] avou l' åjhmince del sicrijheuse, ey [https://lucyin.walon.org/guerni/doclinw/Gattermayer_sarde_walon.pdf esse aberwetåve ciddé] <center><gallery> Gattermayer sardignwès walon inkete.jpg Gattermayer sardignwès walon respondas.jpg </gallery></center> == Cåbaret walon d' Limerlé == [[Imådje:Plake e walon cåbaret Limerlé pourcea coshet.jpg|thumb|c' est dizo ç' plantchî la]] Li [[cåbaret walon]] d' [[Limerlé]] si ténrè li semdi 16 di may a 7 eures al nute a «Voyaedjåjhe e lodjisse» [''Périple en la demeure''] (gros bastimints e mitan do viyaedje). [https://lucyin.walon.org/tchanson/Caubaret_Limerlee_2026.pdf Sacwants tecses di tchansons k' î seront tchantêyes] (avou des [[hårdêye (Daegntoele)|hårdêyes]] po-z awè l' air). Racsegnes : <u>info@peripleenlademeure.com</u> [https://www.youtube.com/watch?v=SlGMFrwJt7A&feature=youtu.be Sovnance do cåbaret 2024] == Fiesse ås lingaedjes walons 2026 == Li programe del [[Fiesse ås lingaedjes walons]] 2026 est metou so les fis : [https://falw.be/index.php?page=2026/accueil vaici] Ci srè li 30 di may a Lidje (å B3, li bibioteke del province, 1 plaece des årts, a [[Djudla]]). [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=cb78458fa2 Totes les racsegnes] == Fé rispiter l’ walon avou les Relîs Namurwès == Ene après-nonne å Delta ([[Aisse del Tuzance|måjhone del tuzance]] di [[Nameur]]), li mierkidi 27 di may. Programe : * Ocupaedje po ls efants et les familes avou [[Joëlle Spierkel]] (li minme k' al [[Fiesse ås lingaedjes walons]] 2025) * Fåves, mintes et paskeyes avou [[Anne-Marie François]], [[Alain Baume]], [[Gérard Beaumont]], [[Jean-Louis Gérard]], [[Joseph Dewez]], [[Bernard Van Vynckt]]… * Conferince di Joseph Dewez sol walon dins l' lingaedje francès e l' Beldjike. [https://www.ledelta.be/evenements/fe-rispiter-lwalon-avou-les-relis-namurwes/ Racsegnes] == Scoles di walon d' Bive, ashyinnes do bontins 2026 == [[Imådje:Scole di Bive do 21 d' avri 2026.jpg|thumb|scole do 21 d' avri 2026]] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-04-07_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 7 d' avri] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-04-14_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 14 d' avri] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-04-21_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 21 d' avri] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-04-28_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 28 d' avri] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-05-05_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 5 di may (scole pås scolîs)] * [[Scoles di Bive|Racsegnes so les scoles di Bive]] == Strimaedje di «Cwate paskeyes d' asteure» == Li strimaedje del [[ramexhnêye di noveles]] «[[Cwate paskeyes d' asteure (noveles)|Cwate paskeyes d' asteure]]» sicrît pa [[Lucyin Mahin]], s' a passé al bibioteke di [[Djedene]] li '''18 d' avri 2026 a 2 eures di l' après-nonne'''. * {{fr}} [http://aberteke.walon.org/riclame_Muzeye.jpg Po-z atchter l' live] * [https://www.youtube.com/watch?v=OIjEZ3MjoZo&t=1942s Tos les spitchs do strimaedje] * Lijhaedje d' on boket do live (å strimaedje): [[Imådje:Wa lijhaedje di L' efuyeye.ogg]] == Bate "[[On scrijheu, on djheu (bate)|on scrijheu, on djheu]]" 2026 == Evoyîz vosse tecse divant l' 31 di djulete a Annie Rak – Roulotte théâtrale, rue de la Paix 18, 7370 Dour-Elouges. [https://objectifplumes.be/actualites/concours-un-auteur-une-voix-edition-2026 Pus d' infôrmåcion (e francès).] == Cåzaedje so les lives e lingaedje do payis dins li scolaedje == Li 28 di måss, [[Romain Berger]] frè on cåzaedje sol fôre do live di Brussele. Li tinme, c' est "les lives e lingaedje do payis, ene atote po-z ewoeyî les efants al varyisté des lingaedjes". [https://flb.be/wp-content/uploads/2026/01/FLB26_ProJeunesse_OK.pdf Racsegnes (pådje 16)] == Spectåke e walon a Bande == Pol deujhinme anêye, gn årè on spectåke e walon «''Copinans Tortos esson.ne''» a [[Binde (viyaedje)|Bande]] li '''12 di fevrî a deus eures et dmey di l' après-nonne''' (14e.30). Racsegnes: elodie@ccnassogne.be / 084/214908 ([[aisse del tuzance]] di [[Nassogne]]). == Novea catalogue di lives e walon po les livreyes et les bibiotekes == Les edicions Altura (tinowes pa Primaëlle Vertenoeil, k' a eto bouté so les prumîs lives e walon des edicions [[Tétras Lyre (eplaideu)|Tétras Lyre]] et so les dierins lives des edicions del province di Lidje) ont fwait on novea catalogue po mete a l' oneur les ovraedjes di 10 soces u eplaideus d' lives e walon. Li catalogue egzistêye so papî po les livreyes et les bibiotekes, et on l' pout eto aberweter e PDF. C' est on pordjet moenné tot shuvant l' « contrat-câde del filire do live » (po sotni l' live come ene industreye del tuzance) del [[Federåcion Walonreye-Brussele]]. * [https://www.alturaedition.com/soutien-aux-langues-regionales Pus d' infôrmåcions sol waibe d' Altura] * [https://drive.google.com/file/d/1J0_7sx1qtPHJ7RViWBY-5i4xlaojzu52/view?pli=1 Aberweter l' catalogue] == Ene sicole a pårt so li scrijhaedje e Feller li 24 di fevrî == [https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?p=9200 Racsegnes so Berdelaedjes] == Walon e scole : conte-rindou d' on scoleu == Vocial on conte-rindou des scolaedjes d' on scoleu avou l' programe «[[walon e scole]]» del «[[FWB]]» e [[waeyén-tins]] 2025. {{fr}} [https://lucyin.walon.org/guerni/Conte-rindou%20waeyin-tins.pdf Aberwetåve vaici (modêye do 22 d' djanvî 2026)] == {{HDVs}} == *[[Wikipedia:Wikinoveles/Egurniyaedjes 2025|Egurniyaedjes 2025]] *[[Wikipedia:Wikinoveles/Egurniyaedjes|Tos les egurniyaedjes]] fmkev9at2f49sn3241c7xgrahyvexow Lolote (tchanson) 0 21970 425397 397162 2026-06-22T21:29:02Z Solwève 8941 425397 wikitext text/x-wiki {{Dizo-tite|''Sintèz come èm′ keûr bat''}} {{Listen|filename=Wa Lolote.ogg|title="Lolote"|description=([[emey tchapele]],<BR>prononçaedje zero-cnoxheu,<BR>sins halcrosse E}} [[File:T-shirt faisant référence à la chanson wallonne de Jacques Bertrand "Sintèz come èm keûr bat !".jpg|thumb|On ome poite, sicrît so s' ticheur, on boket do cåzaedje di Lolote.]] '''Lolote''' (on l' lome eto : '''Sintoz come èm cour bate''', ''Sintez come èm′ keûr bat''), c' est ene rilomêye tchanson ki l' [[cåzaedje (tchanson)|cåzaedje]] a stî scrît pa [[Djåke Bietrand]]. Elle a stî redjårbêye dins ene cåkêye d' accints, copurade les cis do [[Coûtchant walon]], des [[aschates walon-picård]], do [[borin]], evnd. Ele si tchante sol minme air kel [[Li pantalon trawé (tchanson)|pantalon trawé]]. Ciste air la a stî [[compôzeu|compôzêye]] pa [[Joseph-Denis Doche]] pol cåzaedje d' ene tchanson e francès "''Souvenirs d'un vieux militaire''" da Émile Debraux, k' a rexhou e [[1819]]. == Djins ki l' ont tchanté == Elle est rprinjhe dins l' [[tchansnî do Chwès]] (tchantêye pa Marc Keizer dins l' [[sitroete plake]] «[[Nameur, Sambe et Mouze (sitroete plake)|Nameur, Sambe et Mouze]]») et dins l' [[tchansnî des Relîs]]. [[Bob Dechamps]] el tchantéve si bén k' on tuze padecô ki c' est lu ki l' a scrît. [[William Dunker]] l' a rarindjî a môde di [[slô]] (sol sitroete plake «[[Ça va bén (plake di muzike)|Ça va bén]]»). Les [[Composs Binde]] l' ont rabiyî ene miete a môde di «[[deur rok]]», sol sitroete plake «[[Evoye (sitroete plake)|Evoye]]». == Hårdêyes difoûtrinnes == * {{Wks|Lolote_(Sintèz_come_èm_keûr_bat)}} (Tecse rimetou e Feller ey e rfondou) * [http://rifondou.walon.org/tchanson/bertrand_jacques.php#lolote Tecse e rfondou, ene miete rarindjî po rfé des rimes] {{Abt}} * {{mic}} ** [http://lucyin.walon.org/tchanson/odio/Bertrand_Lolote_Keizer.ogg Tchantaedje Marc Keizer] ** Redjårbaedje des Composs Binde: [[Imådje:Bertrand Lolotte Composs Binde.ogg]] [[Categoreye:tchansons e walon]] eixluqott4xq68rg2u9h6p6hegg0c2j Singulîs (gazete) 0 23930 425402 410670 2026-06-23T11:53:49Z Solwève 8941 /* {{HD}} */ 425402 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Rivowe singuli coviete1.gif|thumb|120px|Prumire coviete (1993-2000)]] [[Imådje:Rivowe singulis coviete2.jpg|thumb|2inme coviete (dispu 2001)]] '''Singulis''', ki s' no e francès, c' est '''''Singuliers''''', c' est ene [[gazete e walon|rivuwe]] di [[belès letes]] del [[Province do Lussimbork]]. == Istwere == Ele fourit metowe en alaedje e [[1993]] pa [[Michel Francard]], [[Raymond Mouzon]] et Christian Robinet, po-z eplaidî des tecses di [[belès letes]] e walon ey e [[gåmès]], di scrijheus del [[Province do Lussimbork]]. Gn aveut eto en coirnêye di noveles, e francès, des [[waloneu|boutaedjes pol walon]] avårla. Les askepieus rmetént inla eshonne deus rvowes k'&nbsp;egzistént ddja: ''[[Li Lussimbork diyalectå (gazete)|Le Luxembourg dialectal]]'' (sicrijhaedjes e walon, eplaidî [[Li Tchestea|å Tchestea]]) eyet [[ké novele ? (gazete)|ké novele ?]]" (noveles e francès avou tecse e walon do [[Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene|Muzêye del Parole å Payis d'&nbsp;Bastogne]]). Elle a stî lontins adjinçnêye pa [[Michel Francard]]. Dispoy 2005, li mwaisse redacteur, c' est [[Pierre Otjacques]]. Diviè l' mitan des anêyes 2010, gn a eto èn [[gazete so les fis|eplaidaedje éndjolike]] (racourti di tchaeke limero) k' on pout rçure po rén dins si [[emilreye]] == Contnou del rivuwe == A tchaeke limero, gn a on ratacaedje, sovint scrît e walon, pa troes mwaisses sicrijheus ki s' ricandjèt. Pu vnèt les tecses literaires, avou on motlî ådzo. Adonpwis, gn a des noveles so les soces del province, mins ele sont scrîtes e francès. Gn a yeu lontins ene coirnêye di prezintaedje des waloneus del province, sicrîte e francès pa Christian Robinet (1994-2004). Cisse-ciale a stî replaeceye pa ene rîlêye di tecses e walon so les [[vîs mestîs]]. E francès eto, gn a yeu ene coine "Situdias". Ladvins, on-z a djåzé do [[linwe-ehåyaedje do walon]] tot dnant l' pene a des avanciveus ([[Lorint Hendschel]], [[Lucyin Mahin]]) et a des wårdiveus (Van Crombrugge, [[Albert Maquet]], Dispu 2000, [[Joël Thiry]] î tént ene coirnêye so les viyès [[tchansons e walon]]. Bråmint des scrijhaedjes (et des scrijheus) di Singulîs ont stî rprins dins l' antolodjeye [[Scrijheus d' Årdene (antolodjeye)|Scrijheus d' Årdene]]. == Sacwants scrijheus d' Singulîs == * [[Joseph Bily]] k' î scrît eto les ratacaedjes. * [[Maurice Georges]] * [[André Lamborelle]] * [[Jean-Marie Lhote]] * [[Willy Leroy]] k' î scrît eto pacô les ratacaedjes. * [[Lucyin Mahin]] î a bråmint publiyî ses [[powezeye|powinmes]] et eto des tecses di [[prôze]]. * [[Pierre Otjacques]] k' î scrît, avou, a s' toû, les ratacaedjes. * [[Emile Pècheur]] * [[Georges Pècheur]] * [[Arthur Schmitz]] * [[Georges Thémelin]] (e gåmès) == Scrijheus k' î sont voltî rpubliyîs == * [[Fernand Bonneau]] (gåmès) * [[Marcel David]] * [[Pire-Djôzef Dozîmont]] * [[Gaston Lucy]] * [[Fernande Weynand]] (gåmès) == {{HDs}} == * [https://www.museedelaparole.be/documents/singuliers Tos les limeros di Singulîs sol waibe do Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20150217214825/http://museedelaparole.be/fr/singuliers/ Des ôtès racsegnes so li rvuwe] (sol waibe so [[Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene]]) * [http://revues.be/30-singuliers sol waibe "revues.be"] * {{wks|Singuliers}} (pådje del gazete) [[Categoreye:Gazetes e walon]] [[Categoreye:Gåmès]] 64dyspjn04be6vezujrib3o39djx1li Joseph Dewez 0 23995 425398 418409 2026-06-22T21:44:49Z Solwève 8941 425398 wikitext text/x-wiki {{infoboesse}} '''Joseph Dewez''' (e walon, '''Djôzef Dewé''') a skepyî a [[Liernu]] li [[27 di måss]] [[1950]]. C' est on [[scrijheu e walon]] == Ouve e walon == I scrît foû k' des [[powinme]]s, la k' i note l' accint d' [[Liernu]]. C' est del [[powezeye imådjrece]], a môde del sicole namurwesse da [[Jean Guillaume]] et [[Georges Smal]]. Si prumire ramexhnêye a vudî e 1993, dzo l' tite ''Do vint dins lès croles''. Trinte ans pus tård, e 2023, si deujhinme live, ''[[Evoye, Abråm (powinmes)|Evoye, Abråm]]'', a rexhou dins l' coleccion « Di Walonreye » di [[Tétras Lyre]]. Todi e 2023, li veye di [[Tcheslet]] lyi a dné l' prumî [[Pris Émile Lempereur]], po ''[[Dji n' sé sofler|Dji n' pou sofler]]''.<ref>« Prix Émile Lempereur - Châtelet - 2023 », dins ''[[El Bourdon (gazete)|El Bourdon]]'', {{l°|756}}, may 2023, p. 32.</ref> Il est [[Relî namurwès]]. Et ndè divni prezidint après [[Lucyin Somme]]. Il a stî relî dins l' [[Antolodjeye Scrire]]. I fourit eto li prumî powete walon a-z esse publiyî [[so les fis]] del Måjhone del powezeye di [[Nameur]]. Aveut målåjhey di cåzer e walon dvant les djins å cmince, mins a-st aprins belmint avou l' [[scole di walon d' Nameur|sicole di walon d' Nameur]]. Il a eto scrît ene libe powezeye sol [[rîtåve]] di [[Belvå-so-Lesse|Belvå]], ''[[Li Maîsse di Waha nos conte li rètâbe di Bèlvau (live)|Li Maîsse di Waha nos conte li rètâbe di Bèlvau]]'' (2017). <gallery mode="packed"> Joseph Dewez.jpg|Joseph Dewez al Fôre do live di [[Brussele (veye)|Brussele]], e 2025, avou s' live ''[[Dji n' sé sofler]]'' Plaque poétique de Joseph Dewez au jardin des poètes (Namur).jpg|On boket d' powezeye da Joseph Dewez, å corti des powetes a [[Nameur (veye)|Nameur]] </gallery> == Hårdêyes difoûtrinnes == * [https://web.archive.org/web/20080216055411/http://www.maisondelapoesie.be/textes_et_poemes/textes_et_poemes.php?id=429 Powinmes da sinnes sol waibe del Måjhone del powezeye di Nameur] * [https://www.youtube.com/watch?v=e8Ba5swwLAQ On boket d' si tecse « Au Novèl an » lî pa Joëlle Spierkel] (sol tchinne [[YouTube (waibe)|YouTube]] del [[SLLW]]) * {{fr}} [https://objectifplumes.be/author/joseph-dewez-r-n/ Ès pådje « Objectif Plumes »] (ene waibe del [[Federåcion Walonreye-Brussele]]) * {{itvwc}} [http://aberteke.walon.org/etrevenswatv.php#fies-lw17rt1 A ene ronde tåve e walon] {{tvwc}} * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} == Sourdants == [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Dewez]] [[Categoreye:Relîs namurwès|Dewez]] [[Categoreye:SLLW|Dewez]] 9dopvlhjn59z2n122xsr3a3fcn8g4eq 425399 425398 2026-06-22T21:45:59Z Solwève 8941 /* Ouve e walon */ 425399 wikitext text/x-wiki {{infoboesse}} '''Joseph Dewez''' (e walon, '''Djôzef Dewé''') a skepyî a [[Liernu]] li [[27 di måss]] [[1950]]. C' est on [[scrijheu e walon]] == Ouve e walon == I scrît foû k' des [[powinme]]s, la k' i note l' accint d' [[Liernu]]. C' est del [[powezeye imådjrece]], a môde del sicole namurwesse da [[Jean Guillaume]] et [[Georges Smal]]. Si prumire ramexhnêye a vudî e 1993, dzo l' tite ''Do vint dins lès croles''. Trinte ans pus tård, e 2023, si deujhinme live, ''[[Evoye, Abråm (powinmes)|Evoye, Abråm]]'', a rexhou dins l' coleccion « Di Walonreye » di [[Tétras Lyre]]. Todi e 2023, li veye di [[Tcheslet]] lyi a dné l' prumî [[Pris Émile Lempereur]], po ''[[Dji n' sé sofler|Dji n' pou sofler]]''.<ref>« Prix Émile Lempereur - Châtelet - 2023 », dins ''[[El Bourdon (gazete)|El Bourdon]]'', {{l°|756}}, may 2023, p. 32.</ref> Il est [[Relî namurwès]]. Et ndè divni prezidint après [[Lucyin Somme]]. Il a stî relî dins l' [[Antolodjeye Scrire]]. I fourit eto li prumî powete walon a-z esse publiyî [[so les fis]] del Måjhone del powezeye di [[Nameur]]. Aveut målåjhey di cåzer e walon dvant les djins å cmince, mins a-st aprins belmint avou l' [[scole di walon d' Nameur|sicole di walon d' Nameur]]. Il a eto scrît ene libe powezeye sol [[rîtåve]] di [[Belvå-so-Lesse|Belvå]], ''[[Li Maîsse di Waha nos conte li rètâbe di Bèlvau (live)|Li Maîsse di Waha nos conte li rètâbe di Bèlvau]]'' (2017). <gallery> Joseph Dewez.jpg|Joseph Dewez al Fôre do live di [[Brussele (veye)|Brussele]], e 2025, avou s' live ''[[Dji n' sé sofler]]'' Plaque poétique de Joseph Dewez au jardin des poètes (Namur).jpg|On boket d' powezeye da Joseph Dewez, å corti des powetes a [[Nameur (veye)|Nameur]] </gallery> == Hårdêyes difoûtrinnes == * [https://web.archive.org/web/20080216055411/http://www.maisondelapoesie.be/textes_et_poemes/textes_et_poemes.php?id=429 Powinmes da sinnes sol waibe del Måjhone del powezeye di Nameur] * [https://www.youtube.com/watch?v=e8Ba5swwLAQ On boket d' si tecse « Au Novèl an » lî pa Joëlle Spierkel] (sol tchinne [[YouTube (waibe)|YouTube]] del [[SLLW]]) * {{fr}} [https://objectifplumes.be/author/joseph-dewez-r-n/ Ès pådje « Objectif Plumes »] (ene waibe del [[Federåcion Walonreye-Brussele]]) * {{itvwc}} [http://aberteke.walon.org/etrevenswatv.php#fies-lw17rt1 A ene ronde tåve e walon] {{tvwc}} * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} == Sourdants == [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Dewez]] [[Categoreye:Relîs namurwès|Dewez]] [[Categoreye:SLLW|Dewez]] qvl5c3lmhd28939rytfks15n4hzjcmp Paul-Henri Thomsin 0 24032 425393 421851 2026-06-22T21:18:15Z Solwève 8941 425393 wikitext text/x-wiki [[Imådje:thomsin.jpg|thumb|(diviè 1995)]] '''Paul-Henri Thomsin''' a skepyî e [[1948]]. C' est on [[scrijheu e walon]] do [[payis d' Lidje (diyalectolodjeye)|payis d' Lidje]]. Il a stî relî dins l' [[Antolodjeye Scrire]]. == Ouve pol walon == I ratourna bråmint des [[bindes d' imådjes]]. Tot fén seu, il eplaida ås «[[Noer Dessén (eplaideu)|Noer Dessén]]» on live e francès avou des fråzes et ratourneures e walon: [[L' amour a môde di Lidje (live)|L' amour a môde di Lidje]] (2002). [[Imådje:thomsin1.jpg|thumb]] [[Imådje:thomsin2.jpg|thumb]] [[Imådje:thomsin3.jpg|thumb]] Mins si mwaisse ouve, c' est ses biyets di totes les samwinnes dins li ptite gazete [http://fr.wikipedia.org/wiki/Vlan_(hebdomadaire) Vlan] (1992-2011), ene coirnêye ki s' lome «Vlan avå lès vôyes». Tot cåzant del såjhon et des fiesses, i mostere ene bele apriyesse do walon, et ene grande sinsiûlisté. I rascoya, po ça, li [[pris del Veye di Lidje]] e 1997. Il a eto ratourné des [[fåve di djåzantès biesses|fåves da Lafontinne]]. == Sacwants lives da På-Hinri Thomsin == * Ratournaedjes di [[bindes d' imådjes]] ** Letes di m' molén (1984). ** Maigret et l' danseuse d' å Gaiy-Molén (1994). ** Li ptit boudtchike (1996). ** Walonreye, tere di ledjindes (2001). ** [[Natacha (binde d' imådjes)|Natacha]]: [[Ene wadjeure di sôlêye (binde d' imådjes)|Ene wadjeure di sôlêye]] (2006). ** [[Li diåle e coir : Ene avinteure di Bakelandt, l' espiyon di Napoleyon a Lidje]] (2009). ** [[Astérix amon lès Bèljes]] (2022). * Lives francès et walon: ** [[L' amour a môde di Lidje (live)|L' amour a môde di Lidje]] (2002). == Li walon avå les voyes == E moes d' decimbe 2004, Paul-Henri Thomsin eplaida li pus ptit live måy imprimé e walon, veyanmint k' i n' est ki 5 cm hôt : «Li walon avå les voyes». End a fwait 10.000 k' ont stî dnés tot avå l' [[martchî d' Noyé]] a [[Lidje]]. [[Imådje:Li walon ava lès vôyes N°3 Couverture.jpg|thumb|Li walon avå les voyes (3inme modêye)<BR>(avou ene regue po l' muzurer)]] L' atuze diswalpêye, c' esteut kel walon esteut on bea cado ki nos avans-st avou d' nos tåyes, et k' lyi faleut rinde li statut d' bistoke. Po s' fé buskinter sifwaitmint, les djins ont corou après come ci n' est nén possibe. Li stok a stî spoujhî so 15 djoûs. Gn a yeu ene deujhinme pu ene troejhinme modêye. Après çoula, i nd a replaidî on sfwait avou les ratourneures sol santé. On l' dinéve po rén dins les ospitås d' Lidje. == Plakes dins les pavêyes a Lidje == Il a scrît les tecses di sacwants plakes di pire metowes dins les rowes del veye di Lidje. <gallery mode="packed"> File:Adage Wallons - Palais princes-évêques Liège 01.jpg File:Adages Wallons - Musée vie wallonne Liège 01.jpg File:Adages Wallons - Halle aux viandes Liège 01.jpg File:Plaque aphorisme Paul-Henri Thomsin.jpg </gallery> == Hårdêye difoûtrinne == [http://rifondou.walon.org/thomsin-rif.html Si pådje so l' Aberteke]. [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Thomsin]] 05dtfchea8au2h7js3er3og4112wcmh Scultreye 0 38829 425391 425390 2026-06-22T13:16:56Z TommyG 10218 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Cine posteure.jpg]] → [[File:Cînè posteure.jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 425391 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Schaesseus posteure Nameur nute.jpg|thumb|Scultreye di fier des [[schaesseu]]s a [[Nameur]]]] Li '''scultreye'''<ref>[[E203]] a «Sikultrèie»; [[E1]] a «sculterèye»</ref> ou '''sculteure''', c' est l' [[årt]] di fé des [[posteure]]s ou tot ôte cayet årtistike dins l' espåce, di ses prôpès mwins. Li ci (cene) ki les fwait si lome on '''sculteu''' (sculteuse, sicultresse) ou '''scultureu'''<ref>[[E203]] a "Sikulteû" ou "Sikultureû"</ref> (scultureuse); li scultêye sacwè si lome eto '''sculteure''' ou '''scultreye'''. == Sôres di scultreyes == * so bwès * so pire ** so måbe * e fier * e bronze <gallery> Tchén d' bierdjî posteure Espagne.jpg|Scultreye di pire d' on gros tchén e l' Espagne Sint-Djuråd posteure.jpg|Sculteure di [[Sint Djuråd]] a [[Sint-Djuråd]] Cînè posteure.jpg|Posteure di vatche a [[Cînè]] Nameur tchivå Bayåd-rac.jpg|Posteure do [[Tchvå Bayåd]] a [[Nameur]] Posteure liyon fontinne.jpg|Posteure d' ene tiesse ldi liyon so ene fontinne Abbé Fouéré 001.JPG|Ene sculteure ki shût les rîles di l' [[årt brouxhire]] Dame di bwès sculteye pa Djozé Schoovaerts.jpg|Bwès sculté pa [[José Schoovaerts]] </gallery> == Rilomés sculteus == === eternåcionålmint === * [[Auguste Rodin]] * [[Albert Houart‎]] * [[Marcel Broodthaers]] === el Walonreye === * [[Jacques Servotte]] * [[José Schoovaerts]] == Sourdants == {{Wiccionaire}}{{Commonscat|Sculptures|li sculteure}} [[Categoreye:Årts]] [[Categoreye:Siculteure|*]] 0tt4iyo80wcm75eg1v9bxsssacujtxm Xavier Bernier 0 42392 425394 423282 2026-06-22T21:20:22Z Solwève 8941 425394 wikitext text/x-wiki {{infoboesse}} '''Xavier Bernier''' ([[riwalnijhåve]] '''''Zavî Biernî'''''), c' est on bouteu pol walon, aprume pal voye des [[tchanson e walon|tchansons]]. Pu divni [[tchanteu e walon|tchanteu]] et [[scrijheu e walon|scrijheu]]. Il a vnou å monde a [[Croupet (viyaedje)|Crupet]]. Di s' mestî, il est mwaisse di muzike al hôte sicole di [[Tornè]]. <gallery> Bernier Xavier esplicant.jpg|a ene conferince so les tchansons e walon ([[Chevri]], 2017) Bernier Xavier waitant å hôt.jpg|item est i Bernier Xavier grawiant guitåre.jpg|a s' prumî concert come «Loriot» Loriot en concert lors de la Fête de la Musique 2026.jpg|ås fiesses del muzike a Nameur, e 2026 </gallery> == Ouves pol walon == === Come ricwereu et come tchanteu === E [[2002]], i fwait s' memwere so les tchansons e walon, et l' lomer «[[Tchantans nosse bea lingaedje (tchansnî)|Tchantans nosse bea lingaedje]]». I prezinte eto des coferinces so les [[tchansons e walon]]. Il a bouté sol livret del plake des Crapådes «[[A tot spiyî (stroete plake et livret)|A tot spiyî]]» E [[2022]], il amonte ene [[binde di tchanteus]] k' i lome «[[Loriot (binde di tchanteus)|Loriot]]» (do no d' on [[ôrimiele|rlomé oujhea xhufleu]]). Il î tchante lu-minme e walon, des viyès tchansons, des ratournaedjes eyet des tchansons da sinne. Li prumî concert si dna a [[Sint-Serwai]]. === Come sicrijheu === Dispu 2020, sacwants d' ses powinmes ont parexhou dins «[[Les Cayés walons]]». Si prumî live, ''[[Tchansons d’one miète pus lon (tchansnî)|Tchansons d’one miète pus lon]]'', a rexhou e 2024 dins l' [[Pitite coleccion del SLLW]]. E 2024, il a dné 2 tecses pol [[Tchansons a mete e muzike (ramexhnêye 2024)|ramexhnêye di tchansons a mete e muzike]] del [[Fiesse ås lingaedjes walons]]. == Onk di ses powinmes metou e muzike == {{Listen|filename=Wa Bernier Tchanson moxhons.ogg|title="Tchanson po les moxhons"|description=<center>([[emey tchapele]] pa [[Joëlle Spierkel]]<BR>et les copineus d' [[Rotchfoirt]]<BR>[https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2023-10-31_Sicole_di_Bive.pdf Tecse])</center>}} == {{HDs}} == * [https://web.archive.org/web/20160509072521/http://www.ucwallon.be/PDF/bxtnblospls.pdf Si memwere] * [https://lucyin.walon.org/tchanson/tchansonswatv.php#zavii Bokets di s' prumî concert come «loriot»] [[Categoreye:Bouteus pol walon|Bernier]] [[Categoreye:Tchanteus e walon|Bernier]] [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Bernier]] [[Categoreye:Relîs namurwès|Bernier]] [[Categoreye:SLLW|Bernier]] 7me0stsi4augi83mf1mzcre2hjpvoo1 Tchårnea ordinaire 0 44687 425392 425386 2026-06-22T13:17:33Z TommyG 10218 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Ombion tchårnale.jpg]] → [[File:Ombion hesse (hintche) et ptitès tchårnales (droete).jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 425392 wikitext text/x-wiki Li '''tchårnea ordinaire''' u '''tchårnale kimene'''<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz l' [[ALW]] al [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=6&alw_page=421 notule '''6''' 159].</ref>, c' est l' [[tchårnale]] li pus corante e l' [[Urope]]. {{sla}} ''[[Carpinus betulus]]''. == Motlî == On bwès d’ tchårnales si lome on '''[[tchårnoe]]'''. Li mot a dné des [[tchårnoe (toponimeye)|nos d' viyaedjes]] come [[Tchårnoe-dlé-Harsin]] u [[Tchårneu]] (''[[Tchårneû]]''). == Discrijhaedje == Les [[foye]]s sont dintêyes sol boird. Les nierveures sont stocaesses et bén paraleles, si bén k' on pout råyî l' verdeur inte di zeles, on côp so deus, et fé ene foye di gåyotaedje. Les [[frut]]s rishonnnut ene miete a des [[fayene]]s, mins volnut evoye mins come les cis do [[bwès d' poye]] ([[ayåbe]]). <gallery> Ombion hesse (hintche) et ptitès tchårnales (droete).jpg|pititès tchårnales (a droete) a costé d' ene grosse hesse (a hintche)]] Tchårnales relêyes.jpg|coxhes relêye di l' ivier Foyes di tchårnale rigåyotêye.jpg|foye rigåyotêye Grinnes tchårnale2.jpg|foyes des grinnes e moes d' setimbe Grinnes tchårnale1.jpg|grinnes e moes d' setimbe </gallery> == Uzaedje == Li bwès est foirt deur. I broûle bén. I sierveut eto po fé des mantches. Bén hårbêyes, les tchårnales fijhèt des belès [[håye]]s, des [[dreve]]s et des [[gloriete]]s. == Sourdant == [[Categoreye:Åbes]] jyrtpjdev6m84xut9qcuym85w7z6iif