Wikipedia wawiki https://wa.wikipedia.org/wiki/Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wikipedia Wikipedia copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet Roger Viroux 0 16244 425873 415918 2026-07-16T02:34:44Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425873 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Virou.jpg|thumb|diviè 1970]] [[Imådje:Viroux Roger.jpg|thumb|e 2002 (a hintche)]] [[Imådje:Walons scrijheus Banbwès Roger Viroux.jpg|thumb|e 2003 (padvant)]] '''Roger Viroux''' a skepyî li [[27 d' octôbe]] [[1927]], et mori li [[30 di setimbe]] [[2005]]. C' esteut on [[scrijheu e walon]] et on franc [[waloneu]]. Il est rprins dins l' [[antolodjeye Fleurs diyalectåles]] et dins "[[Scrire (antolodjeye)|Scrire]]". Di s' mestî, esteut prof di langues (a [[Tamene]], [[Lovervå]] pu [[Fosse]]). I fjheut voltî ratourner a ses scolîs on mot dins ene dijhinne di diferins lingaedjes. Il a eto stî [[mayeur]] do [[Ban-Bwès]] et dire si siermint e walon (pu docô après e francès, po shuve li lwè). Roger Viroux esteut l' pa da [[Johan Viroux]]. == Ouve e walon == Come sicrijheu, il a purade fwait des [[arimé]]s, mins eto del [[prôze nén racontrece]], inte did zeles, del [[croejhete]] esplikêye e walon. C' esteut l' enondeu (1963) del Soce "Les [[Walons Scrijheus d' après l' Ban-Bwès (soce)|Walons Scrijheus d' après l' Ban-Bwès]]" (WASAB), et del rivuwe "[[Noveles des Walons Scrijheus d' après l' Ban-Bwès|Noveles]]" (1982) Deus [[ramexhnêyes d' arimés]] da sinne ont stî eplaidîs come limero especiås des [[Cayés Walons]] : Li guere - Li famile (1991) eyet "Biessolodjeye" des powezeyes so les biesses, k' a vudî e 1994. == Apoirt di Rodjî Viroux a l' ehåyaedje do walon. == === Ehåyaedje do statut === [[Imådje:Lete di doû Roger Viroux.jpg|thumb|Si lete di doû, pår e walon]] I fourit onk des prumîs a rclamer k' on cåzaxhe walon etur waloneus, et l' djåzer avou ses efants. I scrijheut todi e walon a ses soçons waloneus. I repetéve tofer kel walon, c' esteut ene vraiye langue, et mostrer, tot rmetant l' walon ås ôtes lingaedjes, k' il esteut foirt ritche. I rabaxhive sovint li [[francès|lingaedje francès]], po-z aler disconte des cis ki sont foirt rindous après l' [[francofonreye]]. Eto, i s' fåt afranki do lingaedje francès, endaléve-t i, et s' siervi do walon po totafwait. I djheut ossu k' i gn a k' on seu walon, poy k' on s' comprind bén tertos. Cwand il a stî å Consey a Fosse, on côp come mayeur (1989-1991), il a todi prusté [[siermint]] e walon: :''Dji djeure di esse fidele å rwè. Come li walon n' est nén admetou come langue pal mwaisse-lwè del Beldjike, i dveut ricmincî e francès après. A Fosse, il aveut fwait mete des plakes di rowe e walon. Il aveut metou dins s' testamint ki si messe d' [[etermint]] divreut esse pår e walon. Çou ki fourit fwait, pa l' abé [[René Dardenne]]. Ci fourit l' prumire messe d' etermint dijhowe rén k' e walon. Des bokets e walon ont stî léjhous tot åd dilon del messe : des cis da sinne ("Padrî l' pont", "I fåt semer"); onk da [[Roger Tabareux]], « li vî rôleu », léjhou på fi da Tabareux, et l' adiè a Rodjî, ki [[Andrée Bacq]] aveut scrît esprès po ç' djoû la. Rodjî Viroux esteut po ene eure di walon e scole po tertos, avou des ponts sol bultén. === Ehåyaedje do coir do lingaedje === * Ortografeye : il aveut clawé les rîles do [[sistinme Feller]] po sacwants ponts, po ls eployî dins les scrijhaedjes di si rvuwe. Ces ponts la n' estént nén todi les minmes ki les dujhances des [[Relîs Namurwès]], mågré k' il esteut lu-minme on Relî. * [[Croejhete]] : li Rodjî esteut foirt sipepieus po k' on wåde li croejhete pår walone. Inte di des ôtes ponts : pol [[plaeçaedje di l' addjectif]], li metaedje des pronos coplemints divant l' [[aidant viebe]], evnd. * [[Forcoridjaedje]]s : çouci l' a aminé a-z atåvler des forcoridjaedjes di croejhete, tot metant a tot côp bon l' addjectif divant l' no, dabôrd k' i n' î estént nén dins l' lingaedje corant d' adon : :les addjectifs di nåcionålité : les <span style="color:#ff0000;"><B>walons scrijheus</B></span> d' après l' Ban-Bwès. :les addjectifs lanawaire calkés do francès : des <span style="color:#ff0000;"><B>atomikès reyaccions</B></span>. * [[Rifrancijhaedje]] do walon. Rodjî ni veyeut nén voltî l' eployaedje di tote ene cåkêye di mots calkés do francès. C' est po ça k' i s' aveut djoké do bouter avou l' gazete [[Li Chwès]]. * Motlî : il aléve ricweri les vîs mots ene miete rovyîs ([[:Wikt:alot|alot d' sonk]], [[:Wikt:gråce|gråce]]), minme s' i n' estént nén pår di Fosse ([[:Wikt:sikepyî|sikepyî]]). * [[Esplicant motî]] : il a stî onk des prumîs a-z espliker e walon les målåjheys mots di ses scrijhaedjes, çou ki fwait d' lu èn anonceu di l' [[esplicant motî do walon]]. * [[Noûmot]]s : il a foirdjî sacwants noûmots, come [[:Wikt:batch ås mizeres|batch ås mizeres]], la k' il a [[calcaedje del tcherpinte|calké l' tcherpinte]] do neyerlandès ''vuilnisbak''. Gn a eto : [[distcheyaedje]]s, [[mwaisse-lwè]], evnd. * Rifondaedje : Rodjî Viroux n' a nén veyou voltî li [[rfondaedje do walon]]. I vleut ki tchaeconk continowe a scrire e Feller come e s' payis. Il aveut scrît on tecse siconte do rfondou, mins ki mankéve d' astocas bén årgumintés. === Ôtès boutaedjes pol walon === Il a bråmint bouté [[walon e scole|dins les scoles]] : adjinçner des programes, diner des cours et-z emantchî des bates di recitaedjes. Il a metou so pî l' [[Bate del Marlagne]]. Il esta aspalé på [[WASAB]]. == Rilomêye == Rodjî Viroux esteut cnoxhou long et lådje come on [[Don Quijote]] do walon. Il a sovint stî dins l' [[gazete]], nén seulmint ''L' Avenir'' di Nameur, mins minme ene feye dins li rlomêye rivuwe francesse Paris-Match. == Alére == Prezintaedje pa lu-minme dins les [[Noveles des WASAB]] l° 59, pp 2-3. == Hårdêyes difoûtrinnes == * [http://rifondou.walon.org/viroux-rif.html Pådje avou des scrijhaedjes da sinne] * [https://web.archive.org/web/20090719140023/http://www.quenovel.be/page03.htm Coirnêye do walon sol waibe "Ké noveles" di Fosse-li-Veye] * [http://lucyin.walon.org/guerni/viroux_guere40.html#guere_40_Viroux Si vicåreye el guere di 40] * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Viroux Roger]] [[Categoreye:Ricwereus sol walon|Viroux Roger]] [[Categoreye:Eplaideus e walon|Viroux Roger]] [[Categoreye:Bouteus pol walon|Viroux Roger]] a39p0vksqvt8cq5llfmuno35p4t2qjh Du (viyaedje) 0 19243 425863 399560 2026-07-15T17:40:11Z Lucyin 16 /* No di des plaeces di Du */ 425863 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire|Du}} '''Du''' (fr: ''Dhuy''), c' est èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Inguezêye]]. == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros del posse]]: ** asteure: '''5310''' ** Di 1969 a 1977: '''5044''' * [[Limero diyalectolodjike]]: '''Na 25'''. * [[Arondixhmint]]: [[Nameur]] * Eplaeçmint sol Daegn: {{sol mape|50_33_18_N_04_51_36_E_region:BE|50°33'N 4°51'E}} == No di des plaeces di Du == * ås [[bwès (toponimeye)|Boscayes]] (e F. ''Les Boscailles''); * a [[gote (toponimeye)|Gotinne]] (''Gotin.ne'', F. ''Gothaine''); * å Grand [[sårt (toponimeye)|Sårt]], å Ptit Sårt * a Rion (e F. ''Rhion'')<ref>[[Live Haust so les nos d' plaeces del Walonreye]] p. 72.</ref> == Istwere == Gn a yeu des [[coûsses di tchvås]] e 19inme sieke. Li prumî pris s' loméve «sele d' oneur».<ref>[[Louis Henrard]], [[Li bidete da Colas (arimé)|Li bidete da Colas]] p. 27 (tot pinsant ki li scrijhaedje est rashiou so des dnêyes istorikes).</ref> == Difoûtrinne hårdêye == * [http://rifondou.walon.org/rilidjon/aviedje.html#boscaye Priyire a Notrudame des Boscayes] [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye]] [[Categoreye:Province di Nameur]] mjbbj47p8ess0yqfaaq05wrognebf6p 425864 425863 2026-07-15T17:47:17Z Lucyin 16 /* Difoûtrinne hårdêye */ 425864 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire|Du}} '''Du''' (fr: ''Dhuy''), c' est èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Inguezêye]]. == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros del posse]]: ** asteure: '''5310''' ** Di 1969 a 1977: '''5044''' * [[Limero diyalectolodjike]]: '''Na 25'''. * [[Arondixhmint]]: [[Nameur]] * Eplaeçmint sol Daegn: {{sol mape|50_33_18_N_04_51_36_E_region:BE|50°33'N 4°51'E}} == No di des plaeces di Du == * ås [[bwès (toponimeye)|Boscayes]] (e F. ''Les Boscailles''); * a [[gote (toponimeye)|Gotinne]] (''Gotin.ne'', F. ''Gothaine''); * å Grand [[sårt (toponimeye)|Sårt]], å Ptit Sårt * a Rion (e F. ''Rhion'')<ref>[[Live Haust so les nos d' plaeces del Walonreye]] p. 72.</ref> == Istwere == Gn a yeu des [[coûsses di tchvås]] e 19inme sieke. Li prumî pris s' loméve «sele d' oneur».<ref>[[Louis Henrard]], [[Li bidete da Colas (arimé)|Li bidete da Colas]] p. 27 (tot pinsant ki li scrijhaedje est rashiou so des dnêyes istorikes).</ref> == Difoûtrinne hårdêye == * [http://rifondou.walon.org/rilidjon/aviedje.html#boscaye Priyire a Notrudame des Boscayes] == Sourdants == [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye]] [[Categoreye:Province di Nameur]] 8x7blwfn6nq6pucxkp6690378kenofz 425865 425864 2026-07-15T17:48:07Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Du]] viè [[Du (viyaedje)]] : esteut trop court po esse rahoukî 425864 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire|Du}} '''Du''' (fr: ''Dhuy''), c' est èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Inguezêye]]. == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros del posse]]: ** asteure: '''5310''' ** Di 1969 a 1977: '''5044''' * [[Limero diyalectolodjike]]: '''Na 25'''. * [[Arondixhmint]]: [[Nameur]] * Eplaeçmint sol Daegn: {{sol mape|50_33_18_N_04_51_36_E_region:BE|50°33'N 4°51'E}} == No di des plaeces di Du == * ås [[bwès (toponimeye)|Boscayes]] (e F. ''Les Boscailles''); * a [[gote (toponimeye)|Gotinne]] (''Gotin.ne'', F. ''Gothaine''); * å Grand [[sårt (toponimeye)|Sårt]], å Ptit Sårt * a Rion (e F. ''Rhion'')<ref>[[Live Haust so les nos d' plaeces del Walonreye]] p. 72.</ref> == Istwere == Gn a yeu des [[coûsses di tchvås]] e 19inme sieke. Li prumî pris s' loméve «sele d' oneur».<ref>[[Louis Henrard]], [[Li bidete da Colas (arimé)|Li bidete da Colas]] p. 27 (tot pinsant ki li scrijhaedje est rashiou so des dnêyes istorikes).</ref> == Difoûtrinne hårdêye == * [http://rifondou.walon.org/rilidjon/aviedje.html#boscaye Priyire a Notrudame des Boscayes] == Sourdants == [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye]] [[Categoreye:Province di Nameur]] 8x7blwfn6nq6pucxkp6690378kenofz 425867 425865 2026-07-15T17:50:23Z Lucyin 16 425867 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire|Du}} '''Du''' (fr: ''Dhuy''), c' e-st èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Inguezêye]], e l' [[province di Nameur]]. == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros del posse]]: ** asteure: '''5310''' ** Di 1969 a 1977: '''5044''' * [[Limero diyalectolodjike]]: '''Na 25'''. * [[Arondixhmint]]: [[Nameur]] * Eplaeçmint sol Daegn: {{sol mape|50_33_18_N_04_51_36_E_region:BE|50°33'N 4°51'E}} == No di des plaeces di Du == * ås [[bwès (toponimeye)|Boscayes]] (e F. ''Les Boscailles''); * a [[gote (toponimeye)|Gotinne]] (''Gotin.ne'', F. ''Gothaine''); * å Grand [[sårt (toponimeye)|Sårt]], å Ptit Sårt * a Rion (e F. ''Rhion'')<ref>[[Live Haust so les nos d' plaeces del Walonreye]] p. 72.</ref> == Istwere == Gn a yeu des [[coûsses di tchvås]] e 19inme sieke. Li prumî pris s' loméve «sele d' oneur».<ref>[[Louis Henrard]], [[Li bidete da Colas (arimé)|Li bidete da Colas]] p. 27 (tot pinsant ki li scrijhaedje est rashiou so des dnêyes istorikes).</ref> == Difoûtrinne hårdêye == * [http://rifondou.walon.org/rilidjon/aviedje.html#boscaye Priyire a Notrudame des Boscayes] == Sourdants == [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye]] [[Categoreye:Province di Nameur]] lijud8x0ejtvfrhnxpgqwy516tu6428 425868 425867 2026-07-15T17:57:21Z Lucyin 16 425868 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire|Du}} '''Du''' (fr: ''Dhuy''), c' e-st èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Inguezêye]], e l' [[province di Nameur]]. [[Imådje:Du eglijhe.jpg|thumb]] [[Imådje:Du scoles.jpg|thumb]] == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros del posse]]: ** asteure: '''5310''' ** Di 1969 a 1977: '''5044''' * [[Limero diyalectolodjike]]: '''Na 25'''. * [[Arondixhmint]]: [[Nameur]] * Eplaeçmint sol Daegn: {{sol mape|50_33_18_N_04_51_36_E_region:BE|50°33'N 4°51'E}} == No di des plaeces di Du == * ås [[bwès (toponimeye)|Boscayes]] (e F. ''Les Boscailles''); * a [[gote (toponimeye)|Gotinne]] (''Gotin.ne'', F. ''Gothaine''); * å Grand [[sårt (toponimeye)|Sårt]], å Ptit Sårt * a Rion (e F. ''Rhion'')<ref>[[Live Haust so les nos d' plaeces del Walonreye]] p. 72.</ref> == Istwere == Gn a yeu des [[coûsses di tchvås]] e 19inme sieke. Li prumî pris s' loméve «sele d' oneur».<ref>[[Louis Henrard]], [[Li bidete da Colas (arimé)|Li bidete da Colas]] p. 27 (tot pinsant ki li scrijhaedje est rashiou so des dnêyes istorikes).</ref> == Difoûtrinne hårdêye == * [http://rifondou.walon.org/rilidjon/aviedje.html#boscaye Priyire a Notrudame des Boscayes] == Sourdants == {{Commonscat|Dhuy (Belgium)}} [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye]] [[Categoreye:Province di Nameur]] 0jvgrfzrj7ace1rdn0y6cndlmqy007u Sociolinwince do walon 0 21759 425882 405365 2026-07-16T09:20:15Z Lucyin 16 425882 wikitext text/x-wiki [[Imådje:TP_sociolinwince_Bietris.jpg|thumb|[[Bernard Louis]] et ene situdiante tins d' on TP d' sociolinwince avou l' soce des rcåzeus d' Bietris (adjinçnés pa Michel Francard)]] [[Imådje:Lahaye.jpg|thumb|[[Joseph Lahaye]] å minme ovroe]] [[Imådje:Yves Gourdin.jpg|thumb|[[Yves Gourdin]] a ç' raploû la eto]] Li '''sociolinwince do walon''' ([[sociolinwince]] do [[walon]]) a stî vormint enondêye pa [[Michel Francard]]. Il a studyî les abitudes di cåzaedjes des Walons et leu rsinta po ç' lingaedje la. Adonpwis, il a scolé les studiants d' romane a l' [[UCL]], tot lzî fjhant fé des TP avou des walon-cåzants do costé d' Bastogne. Il a eto fwait responde des studiants les waloneus del [[soce des rcåzeus d' Bietris]]. == Tuzêyes di sociolinwince, sins chifes == * [[Jules Feller]], cwand i tournéve avou [[Djhan Haust]] po trover des temons po l' ''Dictionnaire Général de la Langue Wallonne'', inte 1900 et 1910, il a noté sovint li sintumint des djins des viyaedjes cwand i lzî djhént k' il alént fé des rcwerances so les mots e walon. Dins les gros borks, come [[Bouyon]], [[Li Tchestea]], [[Måtche-el-Fåmene|Måtche]] u [[Bastogne]], gn aveut nouk ki vleut responde, sogne di ricnoxhe k' i djåzéve li walon (Feller, ''Notes de philologie wallonne'', 1912). Mins nerén, gn a nou chifraedje di ces reyaccions la. * Pareymint, li [[Beldjike|govienmint d' Brussele]] n' a måy volou di dmander cwè so l'uzaedje do walon dins les rcinsmints djenerås (1866, 1880, 1890, 1900, 1910, 1920, 1930, 1947), mågré des dmandes del SLLW (''Annales'' [[SLLW]], 24, 1911 p.84-89, 28, 1920 p. 73-90). * Gn a dinltins yeu des rcwerances sol divizaedje do walon dins les viyaedjes di [[Élessene]], [[Purnôde]] eyet [[Lûtbwès (Viyé-l'-Boune-Aiwe)|Lûtbwès]]. == Estudes di sociolinwince do walon ezès univs flamindes == Merveye assez, gn a yeu sacwants studias sol sociolinwince do walon k' ont stî fwaits dins les univiersités flamindjes: * E. Marckx, ''Etude sociolinguistique de la vitalité du dialecte wallon a Neuvillers (Ne 33)'' (situdia sociolinwistike sol vicansté do pårler walon a [[Nuviè]]), memwere al l' univ d' Anviesse (''Rijksuniversiteit Antwerpen'') e 1987. On rwaite li porcintaedje di djins ki djåzèt co walon, si c' est des omes u des femes, di kéne ådje, a ké moumint et dins kéne sôre di bate di dvizes. * Gérard, Nicolas ''La standardisation et l'enseignement des langues régionales romanes de Wallonie à la lumière de son institutionnalisation'' (li rfondaedje et l' acsegnmint des lingaedjes romans del Walonreye veyou pal bawete des soces ki boutnut po), memwere al l' univ do Vî-Lovén (K.U.L.) e 2002. I louke kimint çki 4 soces ki parpinsnut l' walon, tournèt : li [[SLLW]], li [[CRLE]], l' [[UCW]] eyet [[Li Rantoele (soce)|Li Rantoele]]. == Sociolinwincieus do walon == (et waloneus k' ont fwait del sociolinwince, tot l' sepant u nén) * di leu mestî : ** [[Michel Francard]] (linwincieus a l' [[univiersité]]) li prumî a aveur rexhou des chifes sol rissintance des djonnes eviè l' djåzaedje e walon. I fjheut responde les studiants ki moussént a l' univiersité di 1988 a 1991. Ses studias ont stî eplaidîs dins li rvuwe "''[[Dialectes de Wallonie (rivuwe sol walon)|Dialectes de Wallonie]]''". Adonpwis, il a corwaitî li vicansté do walon dins les viyaedjes metous a l' aschate des pårlers walon et [[lussimbordjwès]], [[Tîtindje]] eyet [[Buhô|Bhô]]. ** [[Jean-Pierre Hiernaux]] (sociolodjisse a l' univiersité) a acvierné deus tezes, tot fjhant rcweri so les såmes et les idêyes des waloneus. * fijheus d' tezes et d' memweres. ** E. Marckx e 1987. ** Jacques Werner (acvierné pa J.P. Hiernaux): e 1996, il a fwait responde 20 waloneus, et, did la, fé des trokes, sorlon li sôre di boutaedje k' i rindèt do må po, les idêyes di tchaeke sol walon, eyet leu-z apinse so l' avni do walon. ** Bénédicte Nihoul (acviernêye pa J.P. Hiernaux) e 1997: elle a fwait responde 13 djonnes [[:Wikt:raprinde|raprindisses]], k' ele lome ([[:Wikt:waloneu|noû-waloneus]]) : shijh situdiant(e)s ås [[Relîs Namurwès|scoles di walon d' Nameur]], deus scoleus do [[walon e scole]], et troes djouweus d' teyåte e walon. ** [[Lorint Hendschel]] (acvierné pa M. Francard) a studyî li cnoxhance do walon emey les djins d' [[Åssôrt]] e 1998. ** Daphné Leclercq, a corwaitî les cåzaedjes do viyaedje di Bhô e 1999. Et rindjî les respondeus sorlon k' i djåzént kel francès, k' i djåzént deus lingaejes (francès et lussimbordjwès, walon et francès, francès et almand), troes lingaedjes (francès, lussimbordjwès et almand; walon, lussimbordjwès et francès) u cwate lingaedjes (walon, lussimbordjwès, francès et almand). ** Nicolas Gérard (acvierné pa Pierre Swiggers) e 2002. * ricwereus po leu plaijhi. ** [[Joseph-Maurice Remouchamps]], e 1920, aveut scrît ås comenes, et lzî dmander s' on eployive li walon dins les dvizaedjes des conseys cominås. ** [[Emile Meurice]] fijha ene [[inkete]], e [[1996]] a [[Lidje]]. Il dna a 584 djonnes ene djivêye di spots ou d' mots e walon et lzî dmander s' i les comprindént. ** [[Lucyin Mahin]] a fwait sacwants rcweras al vole: *** E 1994, ene inkete dilé 21 waloneus et rcåzeus rashonnés a [[Transene]], po vey s' i pinsént k' on pleut djåzer e walon di totes sôres di sacwès (avou ene lisse di 25 sudjets k' i faleut dire si åy u non). *** E 2002, il a cachî so l' uzaedje u l' comprindaedje do walon pa 36 djins k' ont vnou dire leu tchaplet po s' pa, a [[Libråmont]]. * Soces. ** e 1997, l' [[UCW]] a prezinté des statistikes so les rwaitants des teyåtes e walon, bråmint etcherpintêyes pa Luc Baufays. ** e 2004, [[Pablo Sarachaga]], a spårdou sacwantès statistikes sol [[:Wikt:cibernaiviaedje|cibernaiviaedje]] so les [[Waibe e walon|waibes e walon]] del [[Li Rantoele (soce)|Rantoele]]. * Diyalectolodjisses. ** [[Jean-Jacques Gaziaux]], tot studiant l' uzaedje des pronos d' atouwance, ramexhna des dnêyes sociolinwistikes, so les diferinces d'eployaedje do prono [[:Wikt:ti-minme 2|ti-minme]] e [[Payis d' Djodogne]] ey e [[Coûtchant walon]]. I djåze ossu del tchuze di [[:Wikt:dire vos|dire vos]] u d' [[:Wikt:atouwer|atouwer]] dins diferins léts sociås, come les ovrîs et les gros cinsîs, u inte près-parints. (''Langages et conventions sociales; tutoiement et vouvoiement'', [[Diyalekes di Walonreye|D.W.]], T. 28, 2000, pp 65-86). == Hårdêyes difoûtrinnes == (e francès) * [http://aberteke.walon.org/sociolinwyince.html Pådje del sociolinwince do walon] * [http://aberteke.walon.org/sociolinwyince_werner.html Racourti del teze da Werner] * [http://aberteke.walon.org/sociolinwyince_nihoul.html Racourti del teze da Bénédicte Nihoul] * Memwere da Nicolas Gérard ** [http://ucwalone.ibelgique.com/doc/stscolin.pdf Tot l' ovraedje] (aberwetåve) ** [http://aberteke.walon.org/gerard_memwere.html Rascourti parexhou dins "Singuliers"] [[Categoreye:lingaedje walon]] g1uv2pnmofpyc1atn3kez3sj8jxazm1 Beldjike romande 0 23119 425878 404422 2026-07-16T09:05:00Z Lucyin 16 425878 wikitext text/x-wiki {{po|Walonreye|Walonreye (discramiaedje)}} Li '''Beldjike romande''' u '''Beldjike romane''' u '''Walonreye romande''', c' est l' boket del [[Walonreye]] la k' les vîs lingaedjes do payis estént di stok [[lingaedje roman|roman]]. Les viyaedjes del Walonreye romande ont rçû tchon [[limero diyalectolodjike]], diné pa [[Joseph-Maurice Remouchamps]] e 1935. Els a eplaidî dins l' ''Bulletin de la commission royale de Toponymie et dialectologie'', 9, 1935, 211-271. Ces limeros, et l' atuze del '''BR''' la siervèt co pol djoû d' ouy, metans dins l' [[ALW]], mins eto dins les rvowes di l' [[SLLW]] come "Dialectes de Wallonie", u dins les tezes des studiants d' romane des univiesités (ULg, [[Univiersité Catolike di Lovén|UCL]], [[Libe Univiersité d' Brussele|ULB]]), ostant dins l' [[toponimeye]] ki dins l' [[diyalectolodjeye]]. [[Categoreye:Diyalectolodjeye walone]] [[Categoreye:Walonreye]] 2ptcbyi4d1d6n2tlbaz3vm8sa8tq1eq Limotche (foclore) 0 26149 425871 421548 2026-07-16T01:35:13Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425871 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire|limotche}} Li '''limotche''' (u '''''lumrotche'''''), c' est ene [[mascaråde]] ki s' passe a [[Fosse-li-Veye (veye)|Fosse]], et sacwants ôtes viyaedjes di l' [[:Wikt:Eter-Sambe-et-Mouze|Eter-Sambe-et-Mouze]]. == Mwaisse personaedje == A Fosse, li mwaisse personaedje di cisse mascaråde la riprezinte on spér. I rexhe li londi del [[dicåce]]. Il a on valet d' pike pindou å cô. On l' moenne disk' å hamtea des Hôts-Vints. A [[Vietrivå]], a [[Mtet]], a [[Nådjumont]], a [[Préle]] et a [[Rojni]], i rprezinte ene vatche. == Hårdêye difoûtrinne == [https://web.archive.org/web/20070706212712/http://www.quenovel.be/page030.htm#Enqu%EAtes%20du%20Mus%E9e%20de%20la%20Vie%20Wallonne Inkete do Muzêye del veye walone sol limotche] [[Categoreye:Foclore del Walonreye]] annzeqwpss2nq1zuay9ajgcn7hhyhbj Marcel Fabry 0 36446 425874 425733 2026-07-16T08:26:31Z Lucyin 16 425874 wikitext text/x-wiki {{Infoboesse}} '''Marcel Fabry''' c' esteut on [[scrijheu e walon]] ey on [[bouteu pol walon]]. Il aveut skepyî li [[6 di fevrî]] [[1891]]. Il a morou e [[1953]]. Di s' mestî, il esteut fonccionaire al comene di [[Lidje (veye)|Lidje]]. == Ouve pol walon == Il a-st enondé li [[walon e scole]] après Lidje et scrire des tecses po les scolîs ''[[Lectures Wallones]]'' eplaidîs dins les [[Inketes do Muzêye do Vicaedje des Walons]] e [[1932]].<ref>[[EMVW]] tôme III, 16-54.</ref> Il a eto scrît ene [[croejhete (linwince)|croejhete]], k' el tite e francès c' est ''[[Grammaire pratique du wallon liégeois]]'' ([[1951]]). == {{HD}} == {{Wikisourd-sicrijheus}} == Sourdants == [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Fabry]] 0xbxi68cubk8ru6q5cdexpikxz4duf4 Douda d'Êwe d'Oûthe (pitit roman) 0 38129 425857 406628 2026-07-15T12:06:25Z Lucyin 16 425857 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Douda d'Êwe d'Oûthe}}'' (pitit roman)}} {{Dizo-tite|Douda d' Aiwe d' Oûte}} [[Imådje:Brialmont Douda.jpg|thumb|Coviete]] '''Douda d' Aiwe d' Oûte''' (''Douda d’Êwe d’Oûthe''), c' est on [[ptit roman]] scrît pa [[René Brialmont]], ey eplaidî dins l' [[Coleccion Pårlaedjes do Teroe]] e [[2013]]. == Plaeçaedje dins li spåce et dins l' tins == Li spoûle si passe dins les [[viyaedje]]s et [[hamtea]]s dilé l' [[Aiwe d' Oûte]] : [[Opagne]], [[Bårvea-so-l'-Aiwe d' Oûte]], [[Nî (Houton)|Nî]], [[Boumål]], [[Izir]], [[Grand Bru]], [[Viyé-Sinte-Djetrou]], [[Lignli]], [[Werisse]], [[Bouxheamont]]. C' est on racontaedje [[istorike]], ca il est plaecî do [[tins des Holandès]]. == Tinme == On cinsî d' Opagne va epronter ene [[îpe]] a on vijhén po irper on tchamp so Bouxheamont. Nén on sudjet po fé on roman, dit-st i l' ôte. Mins li scrijheu nos dit Djôzef Dalrossete, l' epronteu, on toursiveus potince. Cwè çk' i va bén poleur fé d' foû-ordinaire avou ene îpe ? Mins po pezer so l' usteye, li prusteu, Colas Lomtotoute, î a-st emantchî ene viye pezante posteure di metå, ki rprezinte ene gade, ritrovêye Diu sait wice, «paski l' îpe est on pô coûte di dints». I ricmande bén a Djôzef Dalrossete di nel nén piede. Li londmwin, divant l' pikete do djoû, atele si cavale, et sayî d' esse al Minieye divant les ovrîs. C' est ene cårire di [[galinne]]. Il î va haper sacwants pires, pu les rascovri d' ansene. Cwè çk' il a bén a trexhe, sabaye, Maria deyî ? == Sol no d' Douda == Douda, c' est l' [[såvadje no]] d' on [[Oûtlî]] k' aveut on difåt d’ prononciåcion ki lyi fjheut dire « d » ou « t » al plaece di « g » ou « k ». E [[1815]], å ndalaedje des Francès et a l’ arivêye des Holandès, il aveut abouté : «Fårè bén dis'''''t'''''andjî l’ '''''D'''''ouda dis'''''t'''''onte li '''''T'''''amembert !» Ci « Douda » la, metou po « Gouda », esteut dmoré por lu come ene [[cwåte di vizite]]. == Conte-rindou d' lijheus == :Au strumadje do lîve da René Brialmont à Barvê, René a lî l' prumi chapite di s' lîve...c'èsteut bia, bia, bia èt si télemint plaîjant qui tot l' monde riyeut à skèter sès bot'nîres !<ref>[[Joëlle Spierkel]], {{Ran}} 66, esté 2103</ref> == {{HD}} == * [https://walon.1fr1.net/t188-rene-brialmont#748 Boket foû do live] (mwaisse modêye) {{wenz}} == Sourdants == <references/> [[Categoreye:Romans e walon]] khy8cr8gvne9d6wo453f575yhmhp9uj 425858 425857 2026-07-15T12:07:47Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Douda d' Aiwe d' Oûte (pitit roman)]] viè [[Douda d'Êwe d'Oûthe (pitit roman)]] : vraiy tite 425857 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Douda d'Êwe d'Oûthe}}'' (pitit roman)}} {{Dizo-tite|Douda d' Aiwe d' Oûte}} [[Imådje:Brialmont Douda.jpg|thumb|Coviete]] '''Douda d' Aiwe d' Oûte''' (''Douda d’Êwe d’Oûthe''), c' est on [[ptit roman]] scrît pa [[René Brialmont]], ey eplaidî dins l' [[Coleccion Pårlaedjes do Teroe]] e [[2013]]. == Plaeçaedje dins li spåce et dins l' tins == Li spoûle si passe dins les [[viyaedje]]s et [[hamtea]]s dilé l' [[Aiwe d' Oûte]] : [[Opagne]], [[Bårvea-so-l'-Aiwe d' Oûte]], [[Nî (Houton)|Nî]], [[Boumål]], [[Izir]], [[Grand Bru]], [[Viyé-Sinte-Djetrou]], [[Lignli]], [[Werisse]], [[Bouxheamont]]. C' est on racontaedje [[istorike]], ca il est plaecî do [[tins des Holandès]]. == Tinme == On cinsî d' Opagne va epronter ene [[îpe]] a on vijhén po irper on tchamp so Bouxheamont. Nén on sudjet po fé on roman, dit-st i l' ôte. Mins li scrijheu nos dit Djôzef Dalrossete, l' epronteu, on toursiveus potince. Cwè çk' i va bén poleur fé d' foû-ordinaire avou ene îpe ? Mins po pezer so l' usteye, li prusteu, Colas Lomtotoute, î a-st emantchî ene viye pezante posteure di metå, ki rprezinte ene gade, ritrovêye Diu sait wice, «paski l' îpe est on pô coûte di dints». I ricmande bén a Djôzef Dalrossete di nel nén piede. Li londmwin, divant l' pikete do djoû, atele si cavale, et sayî d' esse al Minieye divant les ovrîs. C' est ene cårire di [[galinne]]. Il î va haper sacwants pires, pu les rascovri d' ansene. Cwè çk' il a bén a trexhe, sabaye, Maria deyî ? == Sol no d' Douda == Douda, c' est l' [[såvadje no]] d' on [[Oûtlî]] k' aveut on difåt d’ prononciåcion ki lyi fjheut dire « d » ou « t » al plaece di « g » ou « k ». E [[1815]], å ndalaedje des Francès et a l’ arivêye des Holandès, il aveut abouté : «Fårè bén dis'''''t'''''andjî l’ '''''D'''''ouda dis'''''t'''''onte li '''''T'''''amembert !» Ci « Douda » la, metou po « Gouda », esteut dmoré por lu come ene [[cwåte di vizite]]. == Conte-rindou d' lijheus == :Au strumadje do lîve da René Brialmont à Barvê, René a lî l' prumi chapite di s' lîve...c'èsteut bia, bia, bia èt si télemint plaîjant qui tot l' monde riyeut à skèter sès bot'nîres !<ref>[[Joëlle Spierkel]], {{Ran}} 66, esté 2103</ref> == {{HD}} == * [https://walon.1fr1.net/t188-rene-brialmont#748 Boket foû do live] (mwaisse modêye) {{wenz}} == Sourdants == <references/> [[Categoreye:Romans e walon]] khy8cr8gvne9d6wo453f575yhmhp9uj 425861 425858 2026-07-15T12:13:27Z Lucyin 16 425861 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Douda d'Êwe d'Oûthe}}'' (pitit roman)}} {{Dizo-tite|Douda d' Aiwe d' Oûte}} [[Imådje:Brialmont Douda.jpg|thumb|Coviete]] '''Douda d' Aiwe d' Oûte''' (''Douda d’Êwe d’Oûthe''), c' est on [[ptit roman]] scrît pa [[René Brialmont]], ey eplaidî dins l' [[Coleccion Pårlaedjes do Teroe]] e [[2013]]. L' ovraedje est shuvou d' on [[motlî]] d' ene dijhinne di pådjes, rashiou come l° '''[S56]''' dins l' [[djivêye des motîs do walon]]. == Plaeçaedje dins li spåce et dins l' tins == Li spoûle si passe dins les [[viyaedje]]s et [[hamtea]]s dilé l' [[Aiwe d' Oûte]] : [[Opagne]], [[Bårvea-so-l'-Aiwe d' Oûte]], [[Nî (Houton)|Nî]], [[Boumål]], [[Izir]], [[Grand Bru]], [[Viyé-Sinte-Djetrou]], [[Lignli]], [[Werisse]], [[Bouxheamont]]. C' est on racontaedje [[istorike]], ca il est plaecî do [[tins des Holandès]]. == Tinme == On cinsî d' Opagne va epronter ene [[îpe]] a on vijhén po irper on tchamp so Bouxheamont. Nén on sudjet po fé on roman, dit-st i l' ôte. Mins li scrijheu nos dit Djôzef Dalrossete, l' epronteu, on toursiveus potince. Cwè çk' i va bén poleur fé d' foû-ordinaire avou ene îpe ? Mins po pezer so l' usteye, li prusteu, Colas Lomtotoute, î a-st emantchî ene viye pezante posteure di metå, ki rprezinte ene gade, ritrovêye Diu sait wice, «paski l' îpe est on pô coûte di dints». I ricmande bén a Djôzef Dalrossete di nel nén piede. Li londmwin, divant l' pikete do djoû, atele si cavale, et sayî d' esse al Minieye divant les ovrîs. C' est ene cårire di [[galinne]]. Il î va haper sacwants pires, pu les rascovri d' ansene. Cwè çk' il a bén a trexhe, sabaye, Maria deyî ? == Sol no d' Douda == Douda, c' est l' [[såvadje no]] d' on [[Oûtlî]] k' aveut on difåt d’ prononciåcion ki lyi fjheut dire « d » ou « t » al plaece di « g » ou « k ». E [[1815]], å ndalaedje des Francès et a l’ arivêye des Holandès, il aveut abouté : «Fårè bén dis'''''t'''''andjî l’ '''''D'''''ouda dis'''''t'''''onte li '''''T'''''amembert !» Ci « Douda » la, metou po « Gouda », esteut dmoré por lu come ene [[cwåte di vizite]]. == Conte-rindou d' lijheus == :Au strumadje do lîve da René Brialmont à Barvê, René a lî l' prumi chapite di s' lîve...c'èsteut bia, bia, bia èt si télemint plaîjant qui tot l' monde riyeut à skèter sès bot'nîres !<ref>[[Joëlle Spierkel]], {{Ran}} 66, esté 2103</ref> == {{HD}} == * [https://walon.1fr1.net/t188-rene-brialmont#748 Boket foû do live] (mwaisse modêye) {{wenz}} == Sourdants == <references/> [[Categoreye:Romans e walon]] 0bcbeitwa138gywdur1l442irchzwrl Ledjir metro di Tchålerwè 0 45103 425870 421056 2026-07-16T01:26:03Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425870 wikitext text/x-wiki Li '''Ledjir metro di Tchålerwè''', c' esteut on pordjet des [[anêyes 1960]]. El vizêye, c' ît d' discandjî el rantoele des [[Tram vicinå di Tchålerwè|trams vicinås di Tchålerwè]] ey el rantoele des [[Tram del STET|verts trams di Tchålerwè]].<ref>https://www.techno-science.net/definition/15586.html</ref> == Pordjet == [[Imådje:Metro_Charleroi_60.svg|vignette|450x450px|Pordjet del rantoele då ledjir metro]]El prumire estape del rantoele do ledjir metro a stî fwaite avou li blouke cintråle di Tchålerwè. Come di djusse, les prumirès ståcions a drovi, c' estént [[Tchålerwè Nonne (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Ståcion Cintråle]], k' aveut èn ôte no a l' epoke, eyet [[Tchålerwè Vilete (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Viyete]], e [[1976]].<ref>https://www.charleroi-decouverte.be/pages/index.php?id=433</ref> Å terminusse nonnrece, El blouke a stî achevêye e 2012<ref>https://www.lalibre.be/regions/hainaut/metro-la-boucle-enfin-bouclee-51b8e64fe4b0de6db9c59fa4</ref> : * Charleroi Gare Centrale – ''[[Tchålerwè Nonne (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Ståcion Cintråle]]'' <br /> Divant li [[3 d' djanvî]] [[2023]], li ståcion si loméve : Charleroi Sud - [[Tchålerwè Nonne (Ledjir metro d' Tchålerwè)|''Tchålerwè Nonne'']]. * Charleroi Villette – ''[[Tchålerwè Vilete (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Viyete]]'' * Charleroi Ouest – ''[[Tchålerwè Coûtchant (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Coûtchant]]'' * Charleroi Palais – ''[[Tchålerwè Palå (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Palå]]'' Divant l' [[8 di setimbe]] [[2023]], li ståcion si loméve&nbsp;: Charleroi Beaux-Arts – ''[[Tchålerwè Beas-Årts (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Beas-Årts]]'' * Charleroi Waterloo (''å cominçmint'' : Charleroi Nord) – ''[[Tchålerwè Waterlô (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Waterlô]] (å cmince : Tchårlerwè Bijhe)'' * Charleroi Janson – ''[[Tchålerwè Janson (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Janson]]'' * Charleroi Parc – ''[[Tchålerwè Park (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Park]]'' * Charleroi Tirou (''å cominçmint'' : Charleroi Écluse) – ''[[Tchålerwè Tirou (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchårlerwè Tirou]] (å cominçmint : Tchålerwè Scluse)'' * Charleroi Sambre (raddjouté e [[2023]]) – ''[[Tchålerwè Sambe (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Sambe]]'' Après li mwaisse blouke, i gn aveut ût ôtès direccions (lomêyes «&nbsp;antenes&nbsp;»). * Antenes rexhant del sitåcion [[Tchålerwè Waterlô (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Waterlô]] : ** Blouke di Tchålerwè - Lodlinsåt - Djumet - Gochliye (djamåy cominceye) ** Blouke di Tchålerwè - Lodlinsåt - Djumet - El Ronsåt (djamåy cominceye) ** Blouke di Tchålerwè - Djilî (achevêye e 2012 eyet abwesnêye) ** Blouke di Tchålerwè - Montgneye-so-Sambe - Tcheslinea - Tcheslet (e werkaedje, doet esse drovou e [[2027]]<ref>https://www.telesambre.be/info/metro-le-point-sur-les-travaux-damenagement-de-la-ligne-m5-chatelineau/67417</ref>) * Antene rexhant del ståcion [[Tchålerwè Tirou (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Tirou]] ** Blouke di Tchålerwè - Mårcinele - Couyet - Lavervå (djamåy cominceye) * Antene rexhant del ståcion [[Tchålerwè Vilete (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Viyete]] : ** Blouke di Tchålerwè - Mårcinele - Mont-dzeu-Mårciene (djamåy cominceye) * Antenes rexhant del ståcion [[Tchålerwè Beas-Årts (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Beas-Årts]] : ** Blouke di Tchålerwè - Dårmè - Mårciene - Moncea-so-Sambe - Liene - Fontinne-l'-Eveke (achevêye e 1992 eyet abwesnêye) ** Blouke di Tchålerwè - Dårmè - Djumet - El Rou-dlé-Tchålerwè - Sovret - Courcele (djamåy cominceye) == Avancixhaedje == === 1976-1980 === Les deus prumirès ståcions a-z awè drovou, c' est : [[Tchålerwè Nonne (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Nonne]] eyet [[Tchålerwè Vilete (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Vilete]]. D' èç costé la del rantoele tchålerwetresse, gn aveut seulmint les trams vicinås ki rôlént. Come sicrît so l' imådje, li dierin tram del [[Societé des Transpoirts Etercommunås d' Tchålerwè|S.T.E.T.]] a rôlé e [[1974]], çou k' est deus ans dvant l' metaedje e rote des deus prumirès ståcions. Divant d' ariver a [[Tchålerwè Coûtchant (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Coûtchant]], les trams prindént les voyes. I passént inte l' avnante eståcion eyet li tchimin d' fier, po rprinde li Rowe do Grand Cintrå. Come di djusse, ciste eståcion ci n' egzistéve nén co. Tolminme, ès trawa aveut ddja stî schavé. El novele voye fijheut k' les trams èn passént pus på prijhon, åré po daler å vî depot. Ces deus bastimints la n' egzistêynut pus. Li ståcion Eden sierveut come terminusse eto. La k' i gn aveut troes rays, wice ki les motrices polént s' erpoizer. Après l' viyaduk, les rames porshuvént leu voye viè [[Djumet]] eyet [[Gochliye]], al Bijhe, u co viè [[Mårciene]], å Coûtchant. [[Imådje:Stadtbahn Charleroi, Gleisplan 1976.png|sans_cadre|515x515px|droite]] {| class="wikitable" !'''Limero''' des lenes !Trote !Anêyes |- |'''<big>41</big>''' |Trejhniye Sicoles – El Rou-dlé-Tchålerwè Plomcot – Tchålerwè Eden |1952-1988 |- |'''<big>43</big>''' |El Rou-dlé-Tchålerwè Plomcot – Tchålerwè Nonne |1953-1985 |- |'''<big>57</big>''' |Courcele Plaece des Trîs – Gochliye – Tchålerwè Nonne |1952-1988 |- |'''<big>61</big>''' |Tchålerwè Nonne – Tchålerwè Eden – Gochliye – Sovret – El Rou-dlé-Tchålerwè – Djumet – Tchålerwè Nonne |1952-1978 |- |'''<big>62</big>''' |Gochliye Calvaire – Tchålerwè Nonne |1932-1988 |- |'''<big>63</big>''' |Fontinne-l'-Eveke Metro – Forchiye – Courcele – Gochliye – Djumet – Tchålerwè Nonne |1952-1986 |- |'''<big>64</big>''' |Tchålerwè Eden – Djumet – El Rou-dlé-Tchålerwè – Sovret – Gochliye – Tchålerwè Nonne – Tchålerwè Eden |1952-1978 |- |'''<big>65</big>''' |Tchålerwè Nonne – Dårmè – Lodlinsåt Coûtchant – Djumet Goyîssåt – Djumet Tchîf-leu – Lodlinsåt Bonnaire – Tchålerwè Nonne |1976-1982 |- |'''<big>66</big>''' |Tchålerwè Nonne – Lodlinsåt Bonnaire – Djumet Tchîf-leu – Djumet Goyîssåt – Lodlinsåt Coûtchant – Dårmè – Tchålerwè Nonne |1976-1982 |- |'''<big>80</big>''' |Mauradje – El Lovire – Tchapele – Trejhniye – Courcele – El Rou-dlé-Tchålerwè – Moncea-so-Sambe – Mårciene – Tchålerwè Eden |1962-1984 |- |'''<big>85</big>''' |Tchålerwè Nonne – Dårmè – El Dochriye – Djumet Goyîssåt – Djumet Hegne – Lodlinsåt Bonnaire – Tchålerwè Nonne |1976-1982 |- |'''<big>86</big>''' |Tchålerwè Nonne – Lodlinsåt Bonnaire – Djumet Hegne – Djumet Goyîssåt – El Dochriye – Dårmè – Tchålerwè Nonne |1976-1982 |- |'''<big>89</big>''' |Treijhniye Depot – Tchålerwè Eden |? |- |'''<big>90</big>''' |El Lovire Gazomete – Anderluwe Monumint – Tchålerwè Eden |1976-1993 |- |'''<big>91</big>''' |Anderluwe Djonccion – Twin Basse-Veye |1945-1983 |- |'''<big>92</big>''' |Twin Basse-Veye – Tchålerwè Eden |1945-1982 |- |'''<big>93</big>''' |El Lovire Gazomete – Anderluwe Monumint |1976-1993 |} === 1980-1982 === Li [[30 di djun]] [[1980]], deus novelès ståcions drovît&nbsp;: [[Tchålerwè Coûtchant (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Coûtchant]] eyet [[Dårmè Pidjes (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Dårmè Pidjes]]. Çoula fwait k' les lenes ki dalént å Nôr ni passént pus på viyaduk. Al plaece, ele porshuvént disk' a l' eståcion di Dårmè, wice k' après les trams erprindént li [[N5]]. Po les cis ki dalént a l' Ouwess, rén n' aveut co candjî. Li dessén mostere eto on drovaedje a droete, viè [[Tchålerwè Beas-Årts (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Beas-Årts]] («&nbsp;Palå&nbsp;», dispu [[2023]]). Les lenes 65, 66, 85 eyet 86 avént disparexhou inte li [[23 d' may]] [[1982]] yet li [[1î d' djanvî]] [[1983]]. La k' il ont stî rcandjî påzès otobusses. Les lenes del prumîre blouke di Djumet, les 85 eyet 86, egzistêynut co asteure. Seulmint, ele n' ont nén wårdé leus tracés. E [[1988]], li lene 85 fjha pus k' ene droete di [[Tchålerwè (corinveye)|Tchålerwè]] disk' a [[Gochliye]].<ref>https://www.zone01.be/collecties/document/1988-nmvb-charleroi-33-4</ref> Li 86, c' esta l' ôte sinse. Asteure, ces lenes ont des rotes bén da zels. Ces deus lenes la si schåynut podbon a [[Goyîssåt (Hamtea di Djumet)|Goyîssåt&nbsp;]]: li 85 va dins l' cinte di [[Djumet]], tins k' el 86 va disk' a [[Egne (Hamtea di Djumet)|Egne]] padvant d' erprinde li voye viè [[Gochliye]].<ref>https://www.letec.be/Content/Uploads/PDF/Plans%20du%20r%C3%A9seau/CH/2023/TEC_Charleroi_NORD-SUD-nov2023.pdf</ref> Les lenes 65 eyet 66 n' ont nén sorviké, mins sacwants elemints s' ertrovnut dins l' varyisté d' ouy des efants del prumire blouke. [[Imådje:Stadtbahn Charleroi, Gleisplan 1980.png|sans_cadre|544x544px|droite]] {| class="wikitable" !'''Limero''' des lenes !Trote !Anêyes |- |'''<big>41</big>''' |Trejhniye Sicoles – El Rou-dlé-Tchålerwè Plomcot – Tchålerwè Eden |1952-1988 |- |'''<big>43</big>''' |El Rou-dlé-Tchålerwè Plomcot – Tchålerwè Nonne |1953-1985 |- |'''<big>57</big>''' |Courcele Plaece des Trîs – Gochliye – Tchålerwè Nonne |1952-1988 |- |'''<big>62</big>''' |Gochliye Calvaire – Tchålerwè Nonne |1932-1988 |- |'''<big>63</big>''' |Fontinne-l'-Eveke Metro – Forchiye – Courcele – Gochliye – Djumet – Tchålerwè Nonne |1952-1986 |- |'''<big>65</big>''' |Tchålerwè Nonne – Dårmè – Lodlinsåt Coûtchant – Djumet Goyîssåt – Djumet Tchîf-leu – Lodlinsåt Bonnaire – Tchålerwè Nonne |1976-1982 |- |'''<big>66</big>''' |Tchålerwè Nonne – Lodlinsåt Bonnaire – Djumet Tchîf-leu – Djumet Goyîssåt – Lodlinsåt Coûtchant – Dårmè – Tchålerwè Nonne |1976-1982 |- |'''<big>80</big>''' |Mauradje – El Lovire – Tchapele – Trejhniye – Courcele – El Rou-dlé-Tchålerwè – Moncea-so-Sambe – Mårciene – Tchålerwè Eden |1962-1984 |- |'''<big>85</big>''' |Tchålerwè Nonne – Dårmè – El Dochriye – Djumet Goyîssåt – Djumet Hegne – Lodlinsåt Bonnaire – Tchålerwè Nonne |1976-1982 |- |'''<big>86</big>''' |Tchålerwè Nonne – Lodlinsåt Bonnaire – Djumet Hegne – Djumet Goyîssåt – El Dochriye – Dårmè – Tchålerwè Nonne |1976-1982 |- |'''<big>89</big>''' |Anderlues Djonccion – Tchålerwè Eden |1980-2012 |- |'''<big>90</big>''' |El Lovire Gazomete – Anderluwe Monumint – Tchålerwè Eden |1976-1993 |- |'''<big>91</big>''' |Anderlues Djonccion – Twin Basse-Veye |1945-1983 |- |'''<big>92</big>''' |Twin Basse-Veye – Tchålerwè Eden |1945-1982 |- |'''<big>93</big>''' |El Lovire Gazomete – Anderluwe Monumint |1976-1993 |}<br /> === 1982-1983 === Li [[21 di djun]] [[1982]], c' est on boket di l' antene viè [[Fontinne-l'-Eveke (viyaedje)|Fontinne-l'-Eveke]] k' on-z ava drovou. Troes novelès ståcions cminça a vir des trams rôler&nbsp;: [[Goutrou Morniye (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Goutrou Morniye]], [[Liene (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Liene]] eyet [[Paradis (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Paradis]]. Ki ci soeye a hintche ubén a droete, les motrices rprindént co leu tchmin so les voyes avou les otos. Après [[Paradis (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Paradis]], on voet on trawa, c' est l' ci po daler disk' a [[Fontinne-l'-Eveke Pétria (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Pétria]]. A l' atake, c' estént les lenes 89, 90 eyet 92 ki passént dzeu. Seulmint, li siervice 92 a staté li [[29 di may]] [[1983]]. [[Imådje:Stadtbahn Charleroi, Gleisplan 1982.png|sans_cadre|579x579px|droite]] {| class="wikitable" !'''Limero''' des lenes !Trote !Anêyes |- |'''<big>41</big>''' |Trejhniye Sicoles – El Rou-dlé-Tchålerwè Plomcot – Tchålerwè Nonne |1952-1988 |- |'''<big>43</big>''' |El Rou-dlé-Tchålerwè Plomcot – Tchålerwè Nonne |1953-1985 |- |'''<big>57</big>''' |Courcele Plaece des Trîs – Gochliye – Tchålerwè Nonne |1952-1988 |- |'''<big>62</big>''' |Gochliye Calvaire – Tchålerwè Nonne |1932-1988 |- |'''<big>63</big>''' |Fontinne-l'-Eveke Metro – Forchiye – Courcele – Gochliye – Djumet – Tchålerwè Nonne |1952-1986 |- |'''<big>65</big>''' |Tchålerwè Nonne – Dårmè – Lodlinsåt Coûtchant – Djumet Goyîssåt – Djumet Tchîf-leu – Lodlinsåt Bonnaire – Tchålerwè Nonne |1928-1982 |- |'''<big>66</big>''' |Tchålerwè Nonne – Lodlinsåt Bonnaire – Djumet Tchîf-leu – Djumet Goyîssåt – Lodlinsåt Coûtchant – Dårmè – Tchålerwè Nonne |1928-1982 |- |'''<big>80</big>''' |Mauradje – El Lovire – Tchapele – Trejhniye – Courcele – El Rou-dlé-Tchålerwè – Moncea-so-Sambe – Mårciene – Tchålerwè Nonne |1962-1984 |- |'''<big>85</big>''' |Tchålerwè Nonne – Dårmè – El Dochriye – Djumet Goyîssåt – Djumet Hegne – Lodlinsåt Bonnaire – Tchålerwè Nonne |1935-1982 |- |'''<big>86</big>''' |Tchålerwè Nonne – Lodlinsåt Bonnaire – Djumet Hegne – Djumet Goyîssåt – El Dochriye – Dårmè – Tchålerwè Nonne |1935-1982 |- |'''<big>89</big>''' |Anderlues Djonccion – Tchålerwè Nonne |1980-2012 |- |'''<big>90</big>''' |El Lovire Gazomete – Anderluwe Monumint – Tchålerwè Nonne |1976-1993 |- |'''<big>91</big>''' |Anderlues Djonccion – Twin Basse-Veye |1945-1983 |- |'''<big>92</big>''' |Twin Basse-Veye – Tchålerwè Nonne |1945-1982 |- |'''<big>93</big>''' |El Lovire Gazomete – Anderluwe Monumint |1976-1993 |} <br /> === 1983-1985 === Les deus ståcions e-n absisse ki recloynut [[Dårmè Pidjes (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Dårmè Pidjes]] sont-st e siervice. On moes shuvant l' metaedje e rote, li lene 41 prindeut les rays do metro disk' a l' eståcion [[Dårmè (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Dårmè]]. Låvå, ele erprindeut li voye vicinåle disk' a [[Trejhniye]], poy seulmint disk' å [[El Rou-dlé-Tchålerwè|Rou]], a pårti del mitan di l' [[1985|anêye 1985]]. Li lene 80 passéve, aprume, pa [[Dårmè (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Dårmè]] po daler disk' å [[Moncea-so-Sambe]] po rmonter a [[Trejhniye]] eyet porshuve ès voye disk' a [[Mauradje]]. Mins nerén, on boket a stî seré. Adon, el lene passéve pus k' pa [[Gochliye]]. Houte di çoula, ça n' est nén scrît sol dessén, mins les 62 eyet 63 egzistént co, a ç' moumint la. [[Imådje:Stadtbahn Charleroi, Gleisplan 1983.png|sans_cadre|583x583px|droite]] {| class="wikitable" !'''Limero''' des lenes !Trote !Anêyes |- |'''<big>41</big>''' |Treijhniye Sicoles – El Rou-dlé-Tchålerwè Plomcot – Tchålerwè Nonne |1952-1986 |- |'''<big>43</big>''' |El Rou-dlé-Tchålerwè Plomcot – Tchålerwè Nonne |1953-1985 |- |'''<big>57</big>''' |Courcele Plaece des Trîs – Gochliye – Tchålerwè Nonne |1952-1988 |- |'''<big>62</big>''' |Gochliye Calvaire – Tchålerwè Nonne |1932-1988 |- |'''<big>63</big>''' |Fontinne-l'-Eveke Metro – Forchiye – Courcele – Gochliye – Djumet – Tchålerwè Nonne |1952-1986 |- |'''<big>80</big>''' |Mauradje – El Lovire – Tchapele – Trejhniye – Courcele – El Rou-dlé-Tchålerwè – Moncea-so-Sambe – Mårciene – Tchålerwè Nonne |1962-1984 |- |'''<big>80</big>''' |Mauradje – El Lovire – Tchapele – Trejhniye – Courcele – Gochliye – Djumet – Tchålerwè Nonne |1984-1986 (''Èç lene a stî limitêye'' ''diska Trejhniye Sicoles'' ''po les boutaedjes etur'' ''èç ståcion eyet Mauradje'') |- |'''<big>89</big>''' |Anderlues Monumint – Tchålerwè Nonne |1980-2012 |- |'''<big>90</big>''' |El Lovire Gazomete – Anderluwe Monumint – Tchålerwè Nonne |1976-1993 |- |'''<big>91</big>''' |Anderlues Djonccion – Twin Basse-Veye |1945-1983 |- |'''<big>93</big>''' |El Lovire Gazomete – Anderluwe Monumint |1976-1993 |} === 1985-1986 === So les deus antenes levantreces, des ståcions estént presse a esse drovowes. Inte di yeusses, [[Tchålerwè Waterlô (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Waterlô]], ki dmeure el dierinne divant li schaytaedje des rays&nbsp;: ene prumire voye viè [[Djilî]] ey ene ôte disk' a [[Montniye-so-Sambe|Montgneye-so-Sambe]]. Li lene 54 årè dvou ratinde [[1992]] po cmincî a rôler.<ref>https://www.charleroi-decouverte.be/pages/index.php?id=434</ref> Do costé d' [[Montniye-so-Sambe|Montgneye-so-Sambe]], il a tourné a rén disk' åzès boutaedjes del [[dijhnêye 2020]].<ref name=":5" /> A l' epoke, on-z aveut decidé di leyî ces pårteyes la ås [[STET|vetes]]. Come di djusse, leus trams n' avént k' des ouxhs a droete eyet nén des deus costés come åzès [[Vicinå tram di Tchålerwè|Vicinås]]. Vola pocwè k' po daler åzès terminusses, les trams rôlnut a hintche eyet nén a droete.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=dXJ9SDK1Kp4</ref> Mins nerén, ça dmeure absant do dessén padzo.[[Imådje:Stadtbahn Charleroi, Gleisplan 1985.png|alt=|sans_cadre|583x583px|droite]] {| class="wikitable" !'''Limero''' des lenes !Trote !Anêyes |- |'''<big>41</big>''' |El Rou-dlé-Tchålerwè Plomcot – Tchålerwè Nonne |1986-1988 |- |'''<big>''54''</big>''' |''Djilî Metro – Tchålerwè Nonne'' |''1992-2012'' ''(èç lène ci a seulmint'' ''a stî drovowe e 1992)'' |- |'''<big>57</big>''' |Courcele Plaece des Trîs – Gochliye – Tchålerwè Nonne |1952-1988 |- |'''<big>62</big>''' |Gochliye Calvaire – Tchålerwè Nonne |1986-1988 |- |'''<big>63</big>''' |Fontinne-l'-Eveke Metro – Forchiye – Courcele – Gochliye – Djumet – Tchålerwè Nonne |1952-1986 |- |'''<big>80</big>''' |Mauradje – El Lovire – Tchapele – Trejhniye – Courcele – Gochliye – Djumet – Tchålerwè Nonne |1984-1986 (èç lene ci a rade stî limitêye disk' a Trejhniye Sicoles po les boutaedjes etur låvå eyet Mauradje) |- |'''<big>''84''</big>''' |''Montgneye-so-Sambe Cintnaire – Tchålerwè Nonne'' |''Djamåy'' |- |'''<big>''89''</big>''' |''Anderluwe Monumint – Montgneye-so-Sambe Cintnaire'' |''Djamåy'' ''(èç lene ci a stî'' ''limitêye disk' a'' ''Tchålerwè'' ''Nonne)'' |- |'''<big>89</big>''' |Anderlues Monumint – Tchålerwè Nonne |1980-2012 |- |'''<big>90</big>''' |El Lovire Gazomete – Anderluwe Monumint – Tchålerwè Nonne |1976-1993 |- |'''<big>93</big>''' |El Lovire Gazomete – Anderluwe Monumint |1976-1993 |} === 1986-1992 === E [[1982]], l' antene viè [[Fontinne-l'-Eveke (viyaedje)|Fontinne-l'-Eveke]] si stateut a [[Paradis (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Paradis]]. Après les motrices dalént sol voye. Cwate-z ans après, li metro passe dins l' trawa, wice k' on-z ertrouve li ståcion [[Fontinne (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Fontinne]]. Epwis, on-z endè rexhe po-z ariver a [[Pétria (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Pétria]], ki dveut esse el terminusse. Cwek' les voyes vicinåles ont stî wårdêyes&nbsp;: po-z ataker disk' [[El Lovire (pitit ban)|El Lovire]], poy seulmint disk' a [[Anderluwe Monumint (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Anderluwe Monumint]]. Li lene 63 est sierveye påzès busses dispu [[1986]]. El lene egzistêye co avou l' [[KT]], tenawete k' elle est limitêye a [[Djumet Madlinne (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Djumet Madlinne]], avou l' rôlaedje do [[M3 (Ledjir metro d' Tchålerwè)|M3]].[[Imådje:Stadtbahn Charleroi, Gleisplan 1986.png|sans_cadre|583x583px|droite]] {| class="wikitable" |+ !'''Limero''' des lenes !Trote !Anêyes |- |'''<big>41</big>''' |Djumet Goyissåt – Tchålerwè Nonne |1986-1988 |- |'''<big>''54''</big>''' |''Djilî Metro – Tchålerwè Nonne'' |''1992-2012'' ''(èç lène ci a seulmint'' ''a stî drovowe e 1992)'' |- |'''<big>55</big>''' |Courcele Plaece des Trîs – Gochliye Fåbork di Brussele |1986-1988 |- |'''<big>57</big>''' |Courcele Plaece des Trîs – Gochliye – Tchålerwè Nonne |1986-1988 |- |'''<big>59</big>''' |Trejhniye Sicoles – Courcele – Gochliye – Tchålerwè Nonne |1986-1988 |- |'''<big>62</big>''' |Gochliye Calvaire – Tchålerwè Nonne |1986-1988 |- |'''<big>63</big>''' |Fontinne-l'-Eveke Metro – Forchiye – Courcele – Gochliye – Djumet – Tchålerwè Nonne |?-1986 |- |'''<big>''80''</big>''' |''Mauradje – El Lovire – Tchapele – Trejhniye – Courcele – Gochliye – Djumet – Tchålerwè Nonne'' |''Djamåy'' ''(èç lene ci a stî'' ''limitêye disk' a'' ''Trejhniye Sicoles)'' |- |'''''<big>81</big>''''' |''Bracgnere – El Lovire – Tchapele – Trejhniye – Courcele – Gochliye – Djumet – Tchålerwè Nonne'' |''Djamåy'' ''(èç lene ci a stî'' ''limitêye disk' a'' ''Trejhniye Sicoles)'' |- |'''''<big>82</big>''''' |''El Lovire – Tchapele – Trejhniye – Courcele – Gochliye – Djumet – Tchålerwè Nonne'' |''Djamåy'' ''(èç lene ci a stî'' ''limitêye disk' a'' ''Trejhniye Sicoles)'' |- |'''<big>''84''</big>''' |''Montgneye-so-Sambe Cintnaire – Tchålerwè Nonne'' |''Djamåy'' |- |'''<big>''89''</big>''' |''Anderluwe Monumint – Montgneye-so-Sambe Cintnaire'' |''Djamåy'' ''(èç lene ci a stî'' ''limitêye disk' a'' ''Tchålerwè'' ''Nonne)'' |- |'''<big>89</big>''' |Anderlues Monumint – Tchålerwè Nonne |1980-2012 |- |'''<big>90</big>''' |El Lovire Gazomete – Anderluwe Monumint – Tchålerwè Nonne |1976-1993 |- |'''<big>93</big>''' |El Lovire Gazomete – Anderluwe Monumint |1976-1993 |} === 1992-1996 === So les deus antenes prezintêyes å dzo-tchaptrê «&nbsp;'''1985-1986&nbsp;'''», li lene 54 a stî metowe e rote, e [[1992]]. A l' epoke, i gn aveut co troes lenes. Mins nerén, el 90 a staté d' rôler, li [[29 d' awousse]] [[1993]].<ref>https://web.archive.org/web/20250304194732/http://www.trams-trolleybus.be/Trams2.html</ref> [[Imådje:Stadtbahn_Charleroi,_Gleisplan_1992.png|alt=|585x585px|droite]] <br /> {| class="wikitable" |+ !Limero des lenes !Trote !Anêyes |- |'''<big>54</big>''' |Djilî Metro – Tchålerwè Nonne |1992-2012 |- |'''<big>''62''</big>''' |''Gochliye Calvaire – Tchålerwè Nonne'' |''Djamåy'' |- |'''<big>''84''</big>''' |''Montgneye-so-Sambe Cintnaire – Tchålerwè Nonne'' |''Djamåy'' |- |'''<big>''89''</big>''' |''Anderluwe Monumint – Montgneye-so-Sambe Cintnaire'' |''Djamåy'' ''(èç lene ci a stî'' ''limitêye disk' a'' ''Tchålerwè'' ''Nonne)'' |- |'''<big>89</big>''' |Anderlues Monumint – Tchålerwè Nonne |1980-2012 |- |'''<big>90</big>''' |El Lovire Gazomete – Anderluwe Monumint – Tchålerwè Nonne |1976-1993 |- |'''<big>93</big>''' |El Lovire Gazomete – Anderluwe Monumint |1976-1993 |} === 1996-2012 === Li [[30 d' awousse]] [[1996]], deus novelès lenes ont cmincî a prinde do siervice'''&nbsp;''': les 55 eyet 88. Ambedeus vont djusk' a [[Tchålerwè Park (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Park]].<ref name=":7">https://metrocharleroi.over-blog.com/article-historique-pourquoi-un-metro-48324708.html</ref> Seulmint, l' antene viè [[Montgneye-so-Sambe]] tournéve co a rén.<ref>https://web.archive.org/web/20060118042213/http://www.trams-trolleybus.be/metrostation20.html</ref> Al copete do mårtchî, l' antene viè [[Gochliye]], ewou çk' i gn a l' [[M3 (Ledjir metro d' Tchålerwè)|M3]] asteure, n' esteut drola k' po les trams monter disk' a depot di Djumet. Li ptite blouke del Nonne a stî mwaisse-rifwaite e [[1997]]. La k' les ståcions [[Tchålerwè Coûtchant (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Coûtchant]] eyet [[Fontinne-l'-Eveke Pétria (Ledjir metro di Tchålerwè)|Pétria]] eto. <ref name=":7" />[[Imådje:Stadtbahn Charleroi, Gleisplan 1997.png|585x585px|droite]] {| class="wikitable" |+ !Limero des lenes !Trote !Anêyes !Ercandjî på |- |'''<big>54</big>''' |Djilî Metro – Tchålerwè Nonne |1992-2012 |'''<big>M4</big>''' |- |'''<big>55</big>''' |Djilî Metro – Tchålerwè Park |1996-2012 |'''<big>M4</big>''' |- |'''<big>''57''</big>''' |''Tcheslet – Montgneye-so-Sambe Cintnaire –'' ''Tchålerwè Nonne'' |''Djamåy'' |'''<big>''M5''</big>''' |- |'''<big>''62''</big>''' |''Gochliye Calvaire – Tchålerwè Nonne'' |''Djamåy'' |'''<big>''M3''</big>''' |- |'''<big>84/</big>''' |Fontinne-l'-Eveke Pétria – Djilî Metro |1996-2012 |'''<big>/</big>''' |- |'''<big>88</big>''' |Anderluwe Monumint – Tchålerwè Park |1996-2012 |'''<big>M1, M2</big>''' |- |'''<big>89</big>''' |Anderluwe Monumint – Tchålerwè Nonne |1980-2012 |'''<big>M1, M2</big>''' |} <br /><center><gallery widths="240" heights="240"> Imådje:Films BN 1.jpg Imådje:Films BN 2.jpg Imådje:Films BN 3.jpg </gallery><br /></center> === 2012-2013 === [[Imådje:Charleroi Metro Network 2012.png|880x880px|alt=|centré]] <br /> El rantoele etur 2012 eyet 2013 esteut cåzumint l' minme k' el ci d' asteure. Åré k' li [[M3 (Ledjir metro d' Tchålerwè)|M3]] n' esteut nén co abwesnêye, pask' i les boutaedjes n' estént nén co finis. A l' atake, li lene [[M2 (Ledjir metro d' Tchålerwè)|M2]] dveut s' arester a [[Petrea (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Petrea]], li dierinne eståcion d' [[Fontinne-l'-Eveke]] po daler viè [[Anderluwe]], on côp li [[M3 (Ledjir metro d' Tchålerwè)|M3]] abwesnêye.<br /> === 2013-2023 === [[Imådje:Map of the Charleroi premetro network with background.png|vignette|686x686px|Mape del rantoele do '''ledjir metro''' inte [[2013]] eyet [[2023]].]] * Lenes ki vegnnut di l' antene del ståcion [[Tchålerwè Beas-Årts (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Beas-Årts]] : **[[M1 (Ledjir metro d' Tchålerwè)|M1]] (Rodje) : [[Anderluwe]] - [[Fontinne-l'-Eveke]] - [[Goutrou]] - [[Moncea-so-Sambe]] - [[Mårciene]] - Blouke di [[Tchålerwè (veye)|Tchålerwè]] (nén-ôrlodjeu sinse) [[Imådje:Charleroi metro line 1 map.png|centré|272x272px]] **[[M2 (Ledjir metro d' Tchålerwè)|M2]] (Vete) : [[Anderluwe]] (d'aboird nén adviné) - [[Fontinne-l'-Eveke]] - [[Goutrou]] - [[Moncea-so-Sambe]] - [[Mårciene]] - Blouke di [[Tchålerwè (veye)|Tchålerwè]] (ôrlodjeu sinse) [[Imådje:Charleroi metro line 2 map.png|centré|272x272px]] ** [[M3 (Ledjir metro d' Tchålerwè)|M3]] (Djaene) : [[Gochliye]] - [[Djumet]] - [[Lodlinsåt]] - [[Dårmè]] - Blouke di [[Tchålerwè (veye)|Tchålerwè]] (ôrlodjeu sinse)[[Imådje:Charleroi metro line 3 map.png|centré|258x258px]] <br /> * Lene issowe del antene del ståcion [[Tchålerwè Waterlô (Ledjir Metro)|Tchålerwè Waterlô]] : **[[M4 (Ledjir metro d' Tchålerwè)|M4]] (Bleu) : [[Djilî]] - Blouke di [[Tchålerwè (veye)|Tchålerwè]] (nén-ôrlodjeu sinse) [[Imådje:Charleroi metro line 4 map.png|centré|258x258px]] === Asteure === Ouy, li rantoele est cåzumint l' minme ki pindant l' [[Anêyes 2010|dijhnêye 2010]]. Totfeye, [[Tchålerwè Nonne (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Nonne]]<nowiki/>a divnou [[Tchålerwè Ståcion Cintråle (Ledjir metro di Tchålerwè)|Tchålerwè Ståcion Cintråle]]. Avou ça, k' ene novele ståcion a stî radjoutêye inte ci-ci eyet [[Tchålerwè Tirou (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchårlerwè Tirou]] : [[Tchålerwè Sambe (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Sambe]]. Å [[Setimbe|moes d' setimbe]] [[2024]], la k' c' est l' eståcion des [[Tchålerwè Beas-Årts (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Beas-Årts]] k' a candjî d' no. Enute, on-z el lome [[Tchålerwè Palå (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Palå]].[[Imådje:Ligne 5 Charleroi.png|vignette|363x363px|centré|Ene mape avou li rantoele d' asteure, mins nén avou les vraiys nos des avnantès ståcions pol novele lene.]] === Pordjet === [[Imådje:Métro 5C.jpg|vignette|Mape do [[TEC]] so ene plake d' ene hale di busse.]] Avou l' novea ospitå k' on fé basti, li plan mobilité 2019-2024 prevoet l' servixhaedje del lene 5, antene raloyant li Blouke di Tchålerwè, [[Montniye-so-Sambe]] eyet [[Tcheslinea]], disk' a l' avnant ospitå.<ref>https://www.telesambre.be/plan-mobilite-2019-2024-notre-region-na-pas-ete-oubliee</ref> Des boutaedjes avént ddja sti fwaits etur [[1985]] yet [[1991]], mins nole lene raloyant [[Tchålerwè (veye)|Tchålerwè]] disk' e [[Montgneye-so-Sambe]] veypus disk' a [[Tcheslet]] aveut stî metowe e-n alaedje. Do côp, les ståcions d' èç antene sont al elaidixhaedje. Mins nerén, e [[2022]], on novea pordjet d' lene a stî metou so pî, avou des noveas nos po kékès ståcions. Totfeye, avou on plan di l' [[Union Uropeyinne]], gn a swessante miyons d' Uros k' ont stî dnés po ç' pordjet ci.<ref name=":3">https://www.rtbf.be/info/regions/hainaut/detail_charleroi-presentation-du-nouveau-tram-qui-roulera-sur-la-nouvelle-ligne-de-metro-vers-chatelet?id=10899920</ref> Å totå, c' est cint cénkante miyons ki vont daler po les boutaedjes del novele lene.<ref>https://www.lecho.be/economie-politique/belgique/wallonie/la-wallonie-va-injecter-plus-d-un-milliard-dans-son-transport-public/10343482.html</ref> Ådzeu d' ça, les rames BN vont esse mwaisse rifwaites.<ref name=":3"/><ref name=":4">https://www.rtl.be/info/regions/hainaut/voici-a-quoi-ressemblent-les-nouveaux-trams-carolos-entierement-relookes-1345468.aspx</ref> == Rame == === Type SM === Li «&nbsp;Type SM&nbsp;», ubén lomé ossu li «&nbsp;Type Speciå Metro&nbsp;», c' esteut des rames «&nbsp;Type S&nbsp;» k' avént stî candjî po poleur håbiter el rantoele do ledjir metro. Li prumirès Type SM avént comincî a pairyî dins l' dierinne troke des [[anêyes 1970]]. Mins néren, elles avént stî patrake li [[4 d' avri]] [[1988]]. Les Type SM estént blancs avou ene foncêye vete moustatche padvant. Ces trams la avént on cârô pantografe. I gn end aveut cwarante-ey-onk. Les limeros dalént di 9120 a 9160.<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20090924030959/http://t-e-commun.charleroi.over-blog.org/article-7037534.html</ref><center><gallery widths="240" heights="240"> Imådje:Motrice type-SM 9148 - 2015-12-05 - 04.jpg|Ene rame SM ås [[Tchålerwè Beas-Årts (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Beas-Årts]] e [[2015]]. Contråvmint, dins l' [[Anêyes 1980|dijhnêye 1980]], el tram rola n' roule nén sol rantoele po les siervices comerciås. </gallery></center> === Type SJ === ==== Siervice comerciå ==== Li «&nbsp;Type SJ&nbsp;», ubén lomé eto «&nbsp;Type Speciå Djumet&nbsp;», c' esteut des rames «&nbsp;Type S&nbsp;» k' avént stî candjî po poleur håbiter el rantoele do ledjir metro. Li prumirès Type SJ avént comincî a pairyî dins l' dierinne troke des [[anêyes 1970]]. Mins néren, elles avént stî patrake li [[4 d' avri]] [[1988]]. Les Types SJ estént blancs ådzeu, orandje padzeu ey avou ene bleue lene inte les deus coleurs. Les SJ avént on cârô pantografe eto. I gn end aveut cwénze. Les limeros dalént di 9170 a 9184.<ref name=":1" /><center><gallery widths="240" heights="240"> Imådje:Charleroi apr 1980 04.jpg|[[Tchålerwè Nonne (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Nonne]] (asteure lomêye : [[Tchålerwè Ståcion Cintråle (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Ståcion Cintråle]]) e-n [[avri]] [[1980]], avou ene type SJ å lon. Imådje:Omgebouwde rode S tram in Charleroi-Sud.jpg|Ene rame sol lene 65 e 1980, e [[Tchålerwè Nonne (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Nonne]]. </gallery></center> ==== Siervice tecnike ==== Des ancyinnès '''SJs''' ont stî riprindowes på [[TEC]] po l' siervice tecnike do ledjir metro<ref name=":1" /><ref>http://www.passion-metrique.net/forums/viewtopic.php?f=2&t=4669&start=60</ref> : <center> {| class="wikitable" !Limero !Siervice !Livrêye !Rimarkes |- |7874 |Voyes |TEC |Ancyinnmint '''9174''' |- |9175 |Dipanaedje |Vicinås |/ |- |9176 |Caténère |Vicinås |/ |- |7879 |Voyes |TEC |Ancyinnmint '''9179''' |- |7882 |? |TEC |Ancyinnmint '''9182<ref name=":2">http://www.passion-metrique.net/forums/viewtopic.php?f=2&t=4669&start=135</ref>''' |- |7884 |Voyes |TEC |Ancyinnmint '''9184''' |- |9591 |Caténère |Bleu (Vicinås) |Sovint lomé : '''Li''' '''Bleu moxhon''' ([FR] ''L'Oiseau bleu'') |} </center> === BN LRV === <br />Les BN LRV (veur no : Brugeoise et Nivelloise Light Rail Vehicle) ont comincî å pairyî è 1981 ey ont progressivmint discandjî les Type SJs ey les Type SMs. Les BN LRVs sont cor uzêyes asteure. Ces rames sont etirmint fabrikêye po 'l ledjir metro eyet e 1981 is estént foirt noveas ey ene mitan pus modienes ki les Type SMs eyet SJs. Ces rames euxhant cåzumint cwarante ans, li TEC a decidé di les radiercî e parfondeur.<ref>https://www.lesoir.be/art/1420088/article/actualite/regions/hainaut/2017-01-19/charleroi-plus-40-millions-injectes-d-ici-2020</ref> ==== Modele d' oridjene ==== ===== Livrêye des Vicinås ===== <center><gallery widths="240" heights="240"> Imådje:Beaux-Arts station juni 1983 4.jpg|BN LRV ås Beas-Årts e [[djun]] [[1983]]. |BN LRV å [[Fontinne-l'-Eveke (viyaedje)|Fontinne-l'-Eveke]] etur 1982 eyet 1986 so 'l lene 90. Imådje:Charleroi Sud tram 90 1987.jpg|BN LRV a Tchålerwè Nonne e [[1987]], sol lene 90. Imådje:Charleroi Sud tram 1992 3.jpg|BN LRV a Tchålerwè Nonne, sol lene 89 todi e [[1992]]. </gallery></center> ===== Livrêye do TEC ===== <center><gallery widths="240" heights="240"> Imådje:Métro Léger Charleroi - LRV 7504 in Parc station.jpg|BN LRV å 'l ståcion Tchålerwè Park (dins les [[anêyes 2000]]). Imådje:Charleroi Villette tram.jpg|BN LRV sol lene 89 a Tchålerwè Vilete viè [[Anderluwe]] å [[1î d' octôbe]] [[2011]]. Imådje:BN LRV Class 7.000.jpg|Deus BN LRVs å depot d' [[Anderluwe]] etur 2009 ey asteure. Imådje:Métro léger de Charleroi - ligne M3 - Traversée de Gosselies 01.jpg|BN LRV, lene M3, å [[Gochliye]]. Foto ki date pindant u padri 2013. </gallery></center> ===== Ôtes livrêyes ===== <center><gallery widths="240" heights="240"> Imådje:Charleroi tramlus 5.JPG|BN LRV a Tchålerwè Tirou, li [[27 di fevrî]] [[2012]], avou li prumîre livrêye pol lançmint do rnovea metro. Imådje:Tram by Charleroi Sud.jpg|BN LRV a Tchålerwè Nonne, li [[18 d' avri]] [[2016]], avou li deujhinme livrêye pol lançmint do rnovea metro. </gallery></center> ==== Modele mwaisse-erfé ==== Li [[KT]] a yeu l' dår di mwaisse-erfé les motrices, e [[2018]]. Li prumire d' inte di yeusses a comincî a rôler sol rantoele, al fén di l' [[2021|anêye 2021]].<ref name=":5">https://www.rtl.be/actu/le-tout-nouveau-tram-de-charleroi-enfin-devoile-video/2021-12-20/article/439863</ref> Ene mitan si passe dins èn atulî d' [[Alstom]], a [[Fleuru]]. Ene ôte si trevén dins les cis do [[KT|KT Tchålerwè]].<ref name=":6">https://www.rtbf.be/article/un-quart-des-motrices-des-trams-du-reseau-tec-charleroi-ont-ete-modernisees-11405149</ref> Les toets, les ouxhs, les sidjes eyet les tchenes electrikes ont stî rcandjîs. Ces boutaedjes la sont dvins l' minme idêye ki l' askepiance del lene [[M5 (Ledjir metro di Tchålerwè)|M5]].<ref name=":5" /> Å [[moes d' djulete]] [[2024]], on-z aveut ddja ovré so vint-cénk rames å cint.<ref name=":6" /> <center><gallery widths="240" heights="240"> Imådje:Métro léger de Charleroi - véhicule 7429 rénové - 2024-02-01 - 01.jpg|Li rame avou el limero 7429, so les noveas rays, po daler a [[Tchålerwè Ståcion Cintråle (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Ståcion Cintråle]]. Imådje:TEC Charleroi BN 7409 renovée M5.jpg|Li 7409, c' est l' ene des deus prumires a-z awè vudî avou l' novele livrêye. Li machinisse est e scolaedje ey il est so l' antene di [[Montniye-so-Sambe]]. Imådje:BN LRV - deuropening met rolstoelplank (cropped).jpg|Enute, les ouxhs si drouvnut so les costés. Padvant, ele si racrapotént åddins. </gallery></center> ==== Rassonraedje ==== Totes les '''BN LRVs''', dj' ô bén cwarante-shijh so les céncwante, ki rolnut sol rantoele s'ront rassonrêyes e [[2025]]. Les boutaedjes ont comincîs e [[2020]]. E-n efet, ces motrices rola ont stî metowes e-n ovraedje a l' atake del [[Anêyes 1980|dijhnêye 1980]]. Alôrse, elle ont mezåjhe d' esse rassonrêyes.<ref>https://www.dhnet.be/regions/charleroi/voici-le-nouveau-tram-carolo-a-22-millions-d-euros-5baba8d9cd70d3638d8b2bbb</ref> Ele vont esse totes metowes e djaene k' est l' novea coleur del [[TEC]]. Ene novelisté, c' est l' rôlante poite po rcandjî les ancyinnes. El prumire rame rassonrêye a roté li [[20 di decimbe]] [[2021]]. Asteure, c' est totes les ôtès vweteures k' on va rassonrer.<ref name=":4"/> ==== Motrices ==== Les motrices vont då limero '''7400''' disk' a '''7454''', i gn'a, en fwait, 55 soç metro. Padvant, avou li livrêye di Vicinås, les limeros '''74xx''' estént les limeros '''61xx'''.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20200927140439/http://www.t-e-commun-charleroi.be/pages/le-mlc/le-materiel-roulant/bn.html</ref><center> {| class="wikitable" |+Lisse des motrices<ref>http://www.tramworld.eu/belgium/charbn-01.html</ref><ref>http://www.tramworld.eu/belgium/charbn-02.html</ref><ref>http://www.tramworld.eu/belgium/charbn-03.html</ref><ref>http://www.tramworld.eu/belgium/charbn-04.html</ref> !Limero !Estat !Livrêye !Rimarkes |- |7400 |Evoyî |/ |Evoyî e [[1991]]. |- |7401 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7402 |Siervice tecnike al [[Tram del Coisse Bedje|Coisse Bedje]] |De Lijn (djaene) |Normålmint, èç motrice åreut dvou rtorné roci. Di pus, li '''7402''' si lome todi '''6102''' eyet il a troes compårtumint.<ref name=":0" /> |- |7403 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |Li '''7403''' n' est nén li '''6103''' d'oridjinne, mins ene ote '''6103''' askepêye padri on rascråwe |- |7404 |Siervice comerciå |4, 3, 2, 1 |/ |- |7405 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7406 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7407 |Evoyî |De Lijn |Li '''7407''' (ubén li '''6107''', d' ès veur no, a stî ricassî al [[De Kusttram|Coisse]]). |- |7408 |Siervice comerciå |TEC (djaene) |Li '''7408''', c' est li prumî tram djaene a esse metou e siervice comerciå.<ref>https://www.telesambre.be/des-le-21-juin-decouvrez-le-1er-tram-renove-du-reseau-carolo</ref> |- |7409 |Siervice comerciå |TEC (djaene) |Li '''7409''', c' est li prumî tram djaene eyet rifé mwaisse. |- |7410 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7411 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7412 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7413 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7414 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7415 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7416 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7417 |Evoyî |Vicinås |Li '''7417''' (ubén li '''6117''', d' ès veur no, a stî ricassî e [[1992]]). |- |7418 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7419 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7420 |Evoyî |Vicinås |Li '''7420''' (ubén li '''6120''', d'ès veur no, est håyné dins l' ståcion Beas-Årts). |- |7421 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7422 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7423 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7424 |Evoyî |Vicinås |Li '''7024''' (ubén li '''6124''', d' ès veur no, a stî ricassî al [[De Kusttram|Coisse]]. |- |7425 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7426 |Siervice comerciå |TEC (djaene - vî modele) |Li '''7026''', ki s' loméve '''6026''', a pindant lonmint stî so les coleurs «&nbsp;4, 3, 2, 1&nbsp;». |- |7427 |Siervice comerciå |TEC (djaene - vî modele) | |- |7428 |Siervice comerciå |4, 3, 2, 1 |/ |- |7429 |Siervice comerciå |Vicinås |Todi avou li livrêye Vicinås, do côp ele si lome cor, '''6129'''. |- |7430 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7431 |Evoyî |De Lijn |Li '''7431''' (ubén li '''6131''', d' ès veur no, a stî ricassî al [[De Kusttram|Coisse]]). |- |7432 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7433 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7434 |Evoyî |Vicinås |Li '''7434''' (ubén li '''6134''', a yeu on rascråwe al ståcion Paradis). |- |7435 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7436 |Siervice comerciå |TEC (djaene) |Li '''7436''', c' est li prumî tram a awè stî pondou e djaene, mins sins aveur stî rifé mwaisse. |- |7437 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |Li '''7437''' (ubén li '''6137''', d' ès veur no, a stî ricassî e [[1988]]), mins elle aveut stî rifwaite e [[2007]].<ref>https://web.archive.org/web/20201020063449/http://rail.life/reeks.php?s=tchbn&v=datum</ref> |- |7438 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7439 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |Li '''7439''', lomé li '''6139''' a ç' tins rola, a stî distrût e [[Perone-dilé-Bince]], e [[1982]]. Mins nerén, elle aveut stî rifwaite e [[2011]].<ref name=":2" /> |- |7440 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7441 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7442 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7443 |Siervice comerciå |TEC (djaene - vî modele) |/ |- |7444 |Siervice comerciå |TEC (djaene) |/ |- |7445 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |Li '''7445''' (ubén li '''6145''', a yeu on rascråwe e [[1988]]). Mins nerén, elle a stî fwaite pask' ele rôleut e 2019.<ref>https://www.facebook.com/838162112898224/photos/a.838162446231524/2001085673272523/?type=3&theater</ref> |- |7446 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7447 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7448 |Siervice comerciå |Vicinås |Todi avou li livrêye Vicinås, do côp ele si lome cor, '''6148'''. |- |7449 |Evoyî |Vicinås |Li '''7449''' (ubén li '''6149''', a yeu on rascråwe e [[1988]]). |- |7450 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7451 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |/ |- |7452 |Siervice comerciå |TEC (3 coleurs) |Li '''7452''', lomé li '''6152''' so les coleurs del SNCV, a stî distrût på on broûlaedje e [[1983]]. Mins nerén, elle aveut stî rifwaite e [[2010]].<ref>http://www.passion-metrique.net/forums/viewtopic.php?f=2&t=4669&start=120</ref> |- |7453 |Siervice comerciå |4, 3, 2, 1 |/ |- |7454 |Siervice comerciå |4, 3, 2, 1 |/ |} </center> == Depot == Li ledjir metro a, asteure, deus depots. Li ci d' Djumet, k' est a costé del [[M3 (Ledjir metro d' Tchålerwè)|M3]] eyet li ci d' [[Anderluwe]] a costé di l' eståcion [[Anderluwe Djonccion (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Djonccion]]. Li depot d' Djumet sieve eto come atulî. On boket d' l' ovraedje po rfé mwaisse les [[BN Light Rail Vehicle|L.R.V.]] est fwait laddé.<ref>https://www.telesambre.be/info/tec-charleroi-comment-se-passe-la-modernisation-des-trams-carolos/56598</ref> == Referinces eyet sourdants == [[Categoreye:Tchimin d' fier]] [[Categoreye:Tchålerwè]] [[Categoreye:Ledjirs metros]] <references responsive="" />{{Ledjir metro d' Tchålerwè}}{{Trams ey Ledjirs metros e 'l Beldjike}} rsjjsevnaqtfchv1imotc4nyoo0ua9o Ortografeye do walon 0 50656 425872 413241 2026-07-16T02:09:32Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425872 wikitext text/x-wiki {{Djermon}} L' '''ortografeye do walon''', c' est tot les sistinmes d' [[ortografeye]] ki sont ou k' ont stou siervous po scrire li [[lingaedje walon]]. == Sôres == === Davance === Divant [[Sistinme Feller|Feller]], djans dvant l' [[20inme sieke]], gn aveut tot plin des ortografeyes. Ele sont pår lomêyes : [[ortografeyes di dvant Feller]]. Nole d' inte di yeusses aveut stî erconoxhowe tot-z estant oficire. === Asteure === [[File:Vitrine A c' t' heure Dînant.jpg|thumb|essegne d' on botike sicrîte dins ene sipontanêye ortografeye, a [[Dinant]]]] Les ortografeyes eyet les sistinmes ortografikes dizo n' sont nén erconoxhous oficirmint. Mins nerén, ci n' est nén po ça ki mwints oteurs pinsnut k' el [[sistinme Feller]] est l' « seule ortografeye ».<ref>https://web.archive.org/web/20221023122302/http://www.fondationwallonne.org/Re-Bel_versionF.pdf</ref> E walon, gn a come di djusse deus grandès sôres d' ortografeyes. Li [[sistinme Feller]], l' pus vî des deus, ki rwaite purade l' escrijhaedje avou les diyalekes eyet les patwès. Èn ovraedje scrît pa cist ome ci a rexhou e [[1901]].<ref>https://web.archive.org/web/20221023122259/http://connaitrelawallonie.wallonie.be/fr/histoire/timeline/8-juillet-1901-essai-dorthographe-wallonne-par-jules-feller-0</ref> Totfeye, gn a yeu sacwantès sayes di fé ene ortografeye comene avou pluzieurs diyalekes. C' est çk' on lome des [[Rfondants walons|rfondants]]. Metans : èn ovraedje so les [[måtche di l' Eter-Sambe-et-Mouze|måtches di l' Eter-Sambe-et-Mouze]], vudî e [[2022]].<ref>https://www.telesambre.be/un-recueil-d-ecrits-wallons-sur-les-marches-de-l-entre-sambre-et-meuse</ref> Asteme k' on rfondant, ci n' est nén l' minme sacwè k' el [[rifondou]]. Li [[rfondou]], pus spepieuzmint lomé « rfondou wårdiveus », ki rwaite puvite les betchfessîs scrijhas. Houte di çoula, il egzisse co des ptitès ortografeyes, el pus sovint seulmint uzêyes pås askepieus. Po comincî, gn a li [[Rifondou avancivös|rfondou avancivös]] (''rifondou avanciveus''), metou so pî pa [[Djôr Staelens]] a l' atake del [[Anêyes 2020|dijhnêye 2020]]. Ci sistinme ortografike ci est co ki candje bråmint, mins èn [[Ké rfondou walon po dmwin ? (live)|ovraedje]] aveut rexhou tot djhant foû ses mwaissès rîles. Al copete do mårtchî, on pout rtrover des sayes di sistinmes ortografikes so les waibes. == Hårdêyes == === Divintrinnes === * [[Walon#Ortografeye do walon]] * [[Sistinme Feller#Situdiaedje des ôtes sistinmes]] * [[Sistinme Feller]] * [[Rifondou walon]] === Difoûtrinnes === * {{Wks|Categoreye:Ouves sorlon l' ortografeye}} ** {{Wks|Categoreye:Ouves sicrîtes e rfondou}} ** {{Wks|Categoreye:Ouves sicrîtes e rfondant namurwès}} ** {{Wks|Categoreye:Ouves sicrîtes e Feller}} ** {{Wks|Categoreye:Ouves sicrîtes dins ene ortografeye espontanêye}} ** {{Wks|Categoreye:Ouves sicrîtes dins ene ortografeye do 19inme sieke}} ** {{Wks|Categoreye:Ouves sicrîtes dins ene ortografeye do 18inme sieke}} ** {{Wks|Categoreye:Ouves sicrîtes dins ene ortografeye do 17inme sieke}} == Referinces eyet sourdants == <references /> [[Categoreye:Lingaedje walon]] [[Categoreye:Ortografeye]] q9uys29sq1gq3g8h31orh74c0ffnwx5 Jommeke (binde d' imådjes) 0 51825 425869 421770 2026-07-16T01:10:43Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425869 wikitext text/x-wiki {{Dizo-tite|''De belevenissen van Jommeke''}} '''''De belevenissen van Jommeke''''', å pus sovint racourti e «''[[Francès|&nbsp;]]'''Jommeke'''[[Francès|&nbsp;]]''», c' est l' no d' ene rilêye di [[binde d' imådjes]]. Ça a stî askepyî pa [[Jef Nys]] eyet c' est eplaidî dispu [[1955]].<ref>https://www.dutchmultimedia.nl/top-10-populairste-belgische-stripfiguren-aller-tijden/</ref> == Istwere == === Cominçmint === A l' atake, [[Jef Nys]] dessinéve po ene gazete catolike, k' les limeros rexhént on côp samwinne&nbsp;: [[Kerkelijk leven]]. Mins nerén, pus l' tins passe, pus l' oteur s' margaye avou l' manaedjaedje del gazete. Çoula fwait ki troes ans après awè comincî a dessiné les '''''Jommeke''''', [[Jef Nys]] prind ses afwaires eyet bague amon èn ôte eplaideu : [[Het Volk]]. El piceure di ci-ci, c' est k' c' est ene soce raloyeye å [[Beweging.net|sindicat crustin flamind]].<ref name=":2">https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/01/17/jommeke-is-65-jaar-jong/</ref> Dins les prumirès varyistés des alboms, ça arive, afeye, di vey ene sôre di riclame po des institucions crustinnes flamindes.<ref name=":0" /> === Eplaidaedje === Kékes eplaideus s' ont metou a fé rexhe les '''Jommeke'''. Les 175 prumîs alboms ont stî metou sol mårtchî pa [[Het Volk]], èn eplaideu anverswès. Do 176inme disk' å 216inme albom, c' est [[De Stripuitgeverij]] ki s' end a ocupé. Po les dozes shuvants, l' eplaideu c' esteut [[Mezzanine]]. Disk' e [[2020]] eyet dispoy li limero 242, c' est [[Ballon Media]] ki s' afwaire di l' eplaidaedje del binde. Ouy, c' est [[Standaard Uitgeverij]] k' overe dins ci dominne la.<ref name=":9" /> Come di djusse, ces deus societés la ont rabindlé. Adonpwis, '''Jommeke''' eyet [[Suske en Wiske]] sont des ovraedjes ki vnèt del minme societé.<ref>https://web.archive.org/web/20191023173033/https://www.ballonmedia.com/Nieuws/2019/SU-BM-bundelen-de-krachten</ref>[[Imådje:Jef Nys.jpg|vignette|Foto di '''Jef Nys''', l' oteur des '''Jommeke'''. Disk' a s' revoyance, il a rexhou 248 alboms.<ref name=":0" />]] === Shuvance === Ene miete divant les vint ans del binde, e [[1972]], des spiroutîs ont vnou aspaler l' pere da '''''Jommeke'''''. Ces djins la sont ubén des dessineus, ubén des sinnarisses.<ref name=":2" /> [[Jef Nys]] a priyî les cis ki boutént avou lu eyet les cis ki l' ont shuvou d' escrire des istweres sins mwints elemints&nbsp;: pont d' alcol, pont d' åre, pont d' boureataedje, pont di drouke, pont di seke, pont d' loyén avou on pårti politike et tchik et tchak.<ref>https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/05/30/jommeke/</ref> Dispu l' moirt di l' askepieu, c' est foiravant [[Philippe Delzenne]] eyet [[Gerd Van Loock]] ki s' end ocupnut.<ref name=":3">https://www.bedetheque.com/serie-23103-BD-Jommeke.html</ref> == Linwistike == === Etercåzaedje === Disk' e [[1990]], li [[neyerlandès]] uzé pa [[Jef Nys]] n' esteut nén di l' [[abéyene]] ([NL] ''Algemeen Belgisch Nederlands''). Come di djusse, l' oteur uzéve voltî des elemints do diyaleke anverswès, k' c' est on diyaleke do [[braibançon]]. Metans k' les «&nbsp;''gij&nbsp;''», pronos d' atôtchance del deujhinme djin do sudjet tonikes, ont divnou des «''&nbsp;jij&nbsp;''» po s' acoirder avou l' sistinme d' atôtchance di l' [[ayène]] ([NL] ''Algemeen Nederlands'').<ref name=":0">Dumont, S. (2023). ''Traduction des pronoms d’adresse de huit bandes dessinées belges, quatre bandes dessinées de deux séries ainsi que leurs premières traductions : Tintin et Jommeke''. [Memwere di master] UMons.</ref> Ces piceures la ont stî abandné dins l' adierça d' ataker l' martchî des [[bindes d' imådjes]] del [[Neyerlande]].<ref>https://stripjournaal.com/2015/10/30/jommeke-viert-feest-maar-niet-in-nederland/</ref> C' est djustumint li fwait k' '''Jommeke''' sreut trop flamind k' i fwait ki l' ovraedje n' a nén mårtchî el [[Neyerlande]].<ref>De Dobbeleer, M. (2023). Reading girl-and womanhood in the classic Flemish family comics series Jommeke: a conversation with Katrien De Graeve and Sara De Vuyst. In ''Sugar, spice, and the not so nice: comics picturing girlhood'' (Vol. 11, pp. 167-189). Leuven University Press.</ref> L' adierça ît, grandmint, d' mî s' vinde e l' [[Neyerlande]].<ref name=":0" /> Dins les alboms e noer eyet blanc, '''Filiberke''' n' saveut nén rôler ses «'''[[Ebreu|&nbsp;]]'''R'''[[Ebreu|&nbsp;]]'''». Çou ki fwait ki, a tchaeke côp, i prononce on «'''[[Ebreu|&nbsp;]]'''L'''[[Ebreu|&nbsp;]]'''» al plaece d' èç lete la. Ci problinme di lingaedje a stî rsaetchî dins les varyistés avou les coleurs.<ref name=":0" /> Cwek' ça, dins l' setinme paskêye, Gobelijn, on sincieus ey on soçon des deus gaméns, a trové ene divudindje a cisse rujhe la. Adon-après, todi dins les viyès varyistés, '''Filiberke''' prononce, nouv côp so dijh, ses «'''[[Ebreu|&nbsp;]]'''R'''[[Ebreu|&nbsp;]]'''» comifåt.<ref>https://stripheld.hoembeka.be/jommeke/weetjes/wistje.htm</ref> Dins cisse bindes d' imådjes la, des vrais lingaedjes sont distaetchîs del vraiye veye. Paregzimpe, l' [[Espagnol (lingaedje)|espagnol]] dins les '''Jommeke''', c' est ene varyisté d' [[neyerlandès]]<nowiki/>avou des cawetes, «&nbsp;-os&nbsp;», radjoutêyes al fén di mwints mots.<ref name=":8">https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2009/10/20/_ik_jommekos_kentgijdewegosnaarhetdorpos-1-619359/</ref> Po l' itålyin, on radjoute ossu ene cawete, li lete «&nbsp;-o&nbsp;».Copadecô, come dins [[Tintin (binde d' imådjes)|Tintin]], i gn a des personaedjes ki djåzèt dins des lingaedjes edvintés.<ref>https://stripheld.hoembeka.be/jommeke/taal/vreemd.htm</ref> === Etimolodjeye === Li [[Pitit no|ptit no]] «&nbsp;'''Jommeke&nbsp;'''», c' est l' raptitixhant do ptit no «&nbsp;Jomme&nbsp;» ki vént del minme etimon k' [[Wiyåme]]. C' est a cåze di ça k' '''Jommeke''' a plou må d' si lomer «&nbsp;'''Willempie'''&nbsp;» el [[Neyerlande]].<ref name=":1">https://www.nieuwsblad.be/cnt/geg2gtr7q</ref> E-n [[Inglès (lingaedje)|inglès]], on-z a inmé ostant on [[ptit no]] ki vént d' l' [[Ebreu|ebreu'''&nbsp;''']]: '''Jeremy'''.<ref name=":5" /> Mins nerén, dins les traduxhaedjes [[Almand (lingaedje)|tîxhons]] eyet [[Suwedwès (lingaedje)|suwedwès]], ci ptit no la a stî rcandjî pa «'''&nbsp;Peter&nbsp;'''», ki vout dire «'''&nbsp;Pire&nbsp;'''».<ref name=":2" /><ref name=":6">https://stripheld.hoembeka.be/jommeke/jsite3/weetjes/zweeds.htm</ref> Ci-ci, c' est ossu on [[ptit no]] ki vént d' l' [[ebreu]]. Les [[ptits nos]] des deus båsheles, ki sont deus soçones da '''Jommeke''', '''Annemieke''' eyet '''Rozemieke''', sont eto des raptitixhants. El cawete «'''&nbsp;Mieke&nbsp;'''», c' est l' raptitixhant neyerlandès po «'''&nbsp;'''Mareye'''&nbsp;'''».<ref>https://web.archive.org/web/20240629130409/https://www.signification-noms-prenoms.com/signification-du-prenom/annemieke/</ref> E francès, on-z a prindou des cåzu-pareys, åré k' les cawetes ni sont nén des raptitixhants'''[[Ebreu|&nbsp;]]''': '''Anne-Marie''' eyet '''Rose-Marie'''.<ref name=":0" /> == Personaedjes == === Jommeke === Li portagonisse, '''Jommeke''', c' est on gamén k' est dijh ans yet cwate moes vî.<ref>https://www.demorgen.be/nieuws/hiep-hiep-hoera-jommeke-wordt-60~b04be5df/</ref> Il vike dé ses parints&nbsp;: Marie, si mame, eyet Teofiel, si pa. === Flip === Li portagonisse a on papigåy ki s' lome Flip. Dins les prumirès varyistés des '''''Jommeke''''', k' estént e noer et blanc ey avou des elemints do patwès d' Anverse, Flip esteut ene bistoke do mononke da '''Jommeke'''. Cist ome la, boutéve, a l' oridjene, å [[Congo bedje]]. Dins les pus novelès varyistés, Flip, c' est l' papigåy del contesse Groenvijver k' est dné å portagonisse. Bén ki Flip est ene biesse, i cåze yet s' codût come ene djin.<ref>https://web.archive.org/web/20231111151203/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/65494957/ACME_6_Maaheen-libre.pdf?1611429083=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DThe_Maternal_Arf_Raising_Canines_in_the.pdf&Expires=1699718988&Signature=hKy5nM0wiK0g-IsN7kcHK1KN7WqOG~5SdEV-UH2Gf8LTZGZJtChkqiXTnNKXXQUgvd-YAlXXCkX-lR8dFcF9NlqFyYNPb6-BifhfU6cPeDUGF7nKGzrc1LCu8CCiRoXPPO-ZhEvCzaSKydUF4IxiBBUt8qm5FmlhtuXuPw-iLdJSNtRxTxkTToOPFK-1-UkPMY-ztijd5OlIZspgqfaGEX0Z7z9MGqo~X0~Bs6BaoxSmMpc2Q7ZiENqBxzBbJ10zC~okQ7FMJL5uSgRod9DDrO1ePx5bvDm78LQPf9vJhH92NB4m-rLFdNaIG-wC1qtm-n7UISJ48~CS~s9rBNWa8w__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA#page=51</ref> D' ayeur, bén ki ça n' soeye nén si personaedje preferé, [[Jef Nys]] s erconoxhe tolminme mia e Flip.<ref name=":1" /> === Marie eyet Teofiel === Marie eyet Teofiel, c' est les parints da '''Jommeke'''. Ès mame, c' est purade el rime-rame del mame dame del måjhone pår mouwrece. Teofil, lu, c' est putoit l' rime-rame del pa ki s' måvele todi po rén. === Filiberke === La k' ès grand soçon, c' est Filiberke. Ces deus gaméns la ont l' minme ådje. Fizicmint, i rshonne foirt a '''Jommeke''', åré k' il a des noers tchiveas eyet des noers iys. I poite tofer ene noere marone avou ene rodje tchimijhe. Tot come '''Jommeke''', Filiberke a ene biesse di måjhone, Pekkie, k' est on tchén. Avou ça k' il a yeu on pexhon lomé Pistache. Après, ci djonne ci l' a dné a Jan Haring, come bistoke, divins ''De goudvis van Filiberke''. === Annemieke eyet Rozemieke === '''Jommeke''' a ossu deus amisses, Annemieke yet Rozemieke, ki c' est des djermalêyes. Ces deus comeres la ont dvou ratinde l' anêye [[2017]] po-z awè ene rilêye a leu no&nbsp;: ''De Miekes''.<ref>https://www.hbvl.be/cnt/dmf20170808_03008307</ref> === Anatool === L' antagonisse li pus impôrtant dins ces bindes d' imådjes la, c' est Anatool.<ref>https://www.standaard.be/cnt/dmf20130207_00462076</ref> Cist ome la boute sovint come vårlet d' måjhone dé des ritchès sakîs. Ådzeu d' ça, c' est l' personaedje ki [[Jef Nys]] inmeut mî.<ref name=":1" /> == Cåde == [[Imådje:Overzicht ontwerpen jommekes doorheen de tijd.jpg|vignette|Cwate eplaidaedjes diferins d' ene istwere di '''Jommeke''', e [[neyerlandès]].]] === Plaeces === '''Jommeke''' vike dins on viyaedje lomé&nbsp;: «&nbsp;Zonnedorp&nbsp;». Ès måjhone si trouve sol Rowe do Paradis ([NL] ''Hemelstraat''), å limero 12.<ref name=":7">http://vrijmetselarijvoordummies.blogspot.com/2009/10/jef-nys-1927-2009.html</ref> Ci no ci sreut ratourné e «&nbsp;Viyaedje do Solea&nbsp;», e [[Walon (lingaedje)|walon]]. Cisse comene la si trouvreut nén lon d' [[Anverse]].<ref>https://stripheld.hoembeka.be/jommeke/reizen/buurt.htm</ref> Tot rwaitant l' tins, l' univiers da '''Jommeke''' sreut puvite intimporel. Bén k' les avinteures si pasnut principålmint e l' [[Flande]], i gn a des peskêyes ki s' pasnut ene miete pattavå sol [[Daegne]].<ref name=":3" /> Kécfeye, les advinteures prindèt plaece dins des edroets k' egzistnut. Metans, a [[Middelkerke]], rén k' a rloukî l' no do 286inme albom, k' el tite c' est&nbsp;: ''Missie Middelkerke''. Ci n' est nén l' seule paskêye avou on ban del [[Coisse bedje]], minme si ça dmeure tacite. Dins ''De mandoline van Carolien'', on boket d' l' istwere si passe a [[Koksijde]]. On l' sait adviner, plamour k' el Nys-Vermoote, ene måjhone di pexheu, est ricnoxhåve.<ref>https://www.stripverhalen.net/Jommeke/De-mandoline-van-Caroline/</ref> '''Jommeke''' a metou ses pî dins ene pekêye d' ôtès comenes flamindes. Cwand '''Jommeke''' vént e l' [[Walonreye]], c' est nouv côps so dijh po daler e-n [[Årdene]], come dins ''Het geheim van de hoefslag''.<ref>https://stripheld.hoembeka.be/jommeke/albums/173.htm</ref> === Tins === Djans, les personaedjes ni vicnut nén dins ene epoke bén defineye.<ref name=":2" /> Djenerålmint, les avinteures prindnut plaece å prezint di l' eplaidaedje. D' ayeur, il arive, télcôp, ki sacwantès tchôzes candjnut. Dins li prumî rexhaedje del paskêye «&nbsp;''De muzikale Bella&nbsp;''», on voet k' les parints da '''Jommeke''', Teofiel eyet Marie, al pådje 10, schoûter on fouyton al radio. Dins les novelès varyistés, el radio a stî rcandjeye pa ene tévé. Totfeye, li monde da '''Jommeke''' riprezintreut li société tipike del Flande crustinne des dijhnêyes [[Anêyes 1950|1950]] eyet [[Anêyes 1960|1960]].<ref name=":7" /> == Rilêyes == === Sayes === Etur [[1957]] yet [[1958]], [[Jef Nys]] a-st eplaidî troes alboms avou des crakes. El diferince inte ces troes lives ci eyet li mwaisse-rilêye, c' est k' les lives padzo n' ont pont d' istwere. I gn a seulmint ene fåve po rire a tchaeke pådje.<ref>https://web.archive.org/web/20240621221022/https://www.lastdodo.nl/nl/items/3934631-jommeke-s-album-1</ref><ref>https://web.archive.org/web/20240621221022/https://www.lastdodo.nl/nl/items/23953-jommeke-s-album-2</ref><ref>https://web.archive.org/web/20240621221021/https://www.lastdodo.nl/nl/items/23955-jommeke-s-album-3</ref> <center> {| class="wikitable" |+Lisse des troes alboms di saye&nbsp;: |1. ''Jommeke's album 1'' |2. ''Jommeke's album 2'' |3. ''Jommeke's album 3'' |} </center> === Mwaisse-rilêye === <center> {| class="wikitable" |+Lisse nén complete des alboms&nbsp;: |1. ''De jacht op een voetbal'' |65. ''De grasmobiel'' |129. ''De whiskymaker'' |193. ''De zilveren traan'' |257. ''Tobias Snuffel'' |321. ''Stoute Choco'' |- |2. ''De zingende aap'' |66. ''De vrolijke bende'' |130. ''Het geheim van Ambiorix'' |194. ''Dinopolis'' |258. ''De kwakzalver'' |322. ''Potvis Valentijn'' |- |3. ''De koningin van Onderland'' |67. ''De slaapkop'' |131. ''De kippen van Gobelijn'' |195. ''Gerommel in de Far West'' |259. ''Storm aan zee'' |323. ''Superkwak en Megaboemel'' |- |4. ''Purperen pillen'' |68. ''De gele spin'' |132. ''De spookkrater'' |196. ''De Elfenbron'' |260. ''Oost west, thuis best'' |324. ''De sterren van Zonnedorp'' |- |5. ''De muzikale Bella'' |69. ''Straffa Toebaka'' |133. ''Het gekkengas'' |197. ''Het schuimspook'' |261. ''De recordjagers'' |325. ''Spoken op school'' |- |6. ''Het hemelhuis'' |70. ''De verborgen tempel'' |134. ''De prinsen van Snoby'' |198. ''De Kraaienburcht'' |262. ''De brulharp'' |326. ''Grootouderbal'' |- |7. ''De zwarte Bomma'' |71. ''De sprekende ezel'' |135. ''De kruik van Aztrakan'' |199. ''De vergeten mijn'' |263. ''De Keizer van Tuktut'' |327. ''Trammelant in het Verkeerde Land'' |- |8. ''De ooievaar van Begonia'' |72. ''Choco ontvoerd'' |136. ''Het monster uit de diepte'' |200. ''Stefanie Stekkebeen'' |264. ''De wens van Amma-Moai'' |328. ''Het staatsgeheim'' |- |9. ''De schildpaddenschat'' |73. ''De gekke wekker'' |137. ''Apen te koop'' |201. ''De Kovonita's'' |265. ''Papegaaienbruiloft'' |329. ''Over koetjes en ezels'' |- |10. ''De straalvogel'' |74. ''De Kikiwikies'' |138. ''De rib van Kalafar'' |202. ''De panda van Wanda'' |266. ''Pannekoeken van Pierehaar'' | rowspan="55" | |- |11. ''De zonnemummie'' |75. ''Prinses Pott'' |139. ''De blauwe grot'' |203. ''De lachende mango's'' |267. ''Olmek en Toltek'' |- |12. ''Paradijseiland'' |76. ''Het rode oog'' |140. ''De Chinese kast'' |204. ''De verdwenen tuinkabouter'' |268. ''Prins Carnaval'' |- |13. ''Het Jampuddingspook'' |77. ''Peuterweelde'' |141. ''De bruid van El Toro'' |205. ''De kopermicroben'' |269. ''De lawaai-eter'' |- |14. ''Op heksenjacht'' |78. ''Juffrouw Perlefinneke'' |142. ''De documenten van Langneus'' |206. ''De ring van Mac Rum'' |270. ''De gestrande pennenzak'' |- |15. ''Het staartendorp'' |79. ''Het plezante klieske'' |143. ''Va Kwak en moe Boemel'' |207. ''De geniale malloten'' |271. ''De koning van Bananopia'' |- |16. ''De gouden jaguar'' |80. ''De njam-njambloem'' |144. ''De pijp van Geurig Gras'' |208. ''Het raadsel van Kiekebilleke'' |272. ''De boemerang van Kirimbir'' |- |17. ''Diep in de put'' |81. ''De luchtzwemmers'' |145. ''Het levenselixir'' |209. ''Blinkende knopen'' |273. ''Odilon vermist'' |- |18. ''Met Fifi op reis'' |82. ''Opstand in Kokowoko'' |146. ''Komkommer in 't zuur'' |210. ''Het pompoenenkasteel'' |274. ''Baron Anatolsky'' |- |19. ''Wie zoekt die vindt'' |83. ''De stenen aapjes'' |147. ''Het Yacochacabeeldje'' |211. ''De geest van Anakwaboe'' |275. ''Chaos in Pimpeltjesland'' |- |20. ''Apen in huis'' |84. ''De plank van Jan Haring'' |148. ''De vliegende brigade'' |212. ''De limonadelelies'' |276. ''De onderwatertoerist'' |- |21. ''Het verkeerde land'' |85. ''De granda papiljan'' |149. ''De grote puzzel'' |213. ''Zeven sterren'' |277. ''De babbelpil'' |- |22. ''Het wonderdrankje'' |86. ''De lustige slurvers'' |150. ''De gestoorde zeereis'' |214. ''Holeman'' |278. ''Het Nianmonster'' |- |23. ''Dolle fratsen'' |87. ''De stad in de vulkaan'' |151. ''Het meermonster'' |215. ''De kimono van Yamamatsu'' |279. ''Fifi de speurneus'' |- |24. ''De verloren zoon'' |88. ''Jommeke in Bobbejaanland'' |152. ''S.O.S. Benistal'' |216. ''De laatste viking'' |280. ''De Vogelvriend'' |- |25. ''De zeven snuifdozen'' |89. ''Het piepend bed'' |153. ''Het hoofd van Samos'' |217. ''Zoektocht naar Sorab'' |281. ''Bollywood in Bellewaerde'' |- |26. ''Kinderen baas'' |90. ''De kleine professor'' |154. ''De hellestokers'' |218. ''het blauwe prieeltje'' |282. ''School op stelten'' |- |27. ''Geheime opdracht'' |91. ''Prins Filiberke'' |155. ''De kleine vandaal'' |219. ''Operatie Bonsaï'' |283. ''De notenkraker'' |- |28. ''De Samsons'' |92. ''Het aards paradijs'' |156. ''De superster'' |220. ''De frietbaron'' |284. ''De redding van Doris Dada'' |- |29. ''De vliegende ton'' |93. ''De haaienrots'' |157. ''De koningin van Kachar El Nachar'' |221. ''Wowofski'' |285. ''In de klauwen van Prutelia'' |- |30. ''Jommeke in de Far West'' |94. ''De supervrouw'' |158. ''Het probleem van Jeff Klaxon'' |222. ''Strijd om de bizon'' |286. ''Missie Middelkerke'' |- |31. ''Knappe Mataboe'' |95. ''Melanie'' |159. ''De kokoskoe'' |223. ''De komkommerprinses'' |287. ''Het kistje van Sir Pimpeldon'' |- |32. ''In Pimpeltjesland'' |96. ''Paniek rond Odilon'' |160. ''De verdroogde bron'' |224. ''De rare kwibussen'' |288. ''De zwarte diamant'' |- |33. ''Jacht op Gobelijn'' |97. ''De valse kameel'' |161. ''Drie toverstokjes'' |225. ''De erfenis van Sorgeloos'' |289. ''De rondekoning'' |- |34. ''Jommeke in de knel'' |98. ''De kaart van Wawa Wang'' |162. ''De zwarte parel'' |226. ''Het luchtkasteel'' |290. ''De ideeëndief'' |- |35. ''Gekke grappen'' |99. ''De grote knoeiboel'' |163. ''Het Midasmysterie'' |227. ''Het brein van Gobelijn'' |291. ''Pampa en de blauwe duif'' |- |36. ''Neuzen bij de vleet'' |100. ''Het jubilee'' |164. ''Het verdwenen kasteel'' |228. ''De goudkoorts van Anatool'' |292. ''De roodstaartpapegaai'' |- |37. ''De schat van de zeerover'' |101. ''Het monster in de ruïne'' |165. ''Spaghetti met kaas'' |229. ''Het slimme varken'' |293. ''Balletkoorts'' |- |38. ''Kaas met gaatjes'' |102. ''De vampier van Drakenburg'' |166. ''De mandoline van Caroline'' |230. ''Pekkie in Hollywood'' |294. ''De wraak van de mummies'' |- |39. ''Lieve Choco'' |103. ''De bron van El Razar'' |167. ''De appelvreters'' |231. ''Het Zeemeerdinges'' |295. ''De Jungfrau smelt!'' |- |40. ''Anakwaboe'' |104. ''De vlucht van Bella'' |168. ''Het heksenbal'' |232. ''Duel in Venetië'' |296. ''De vuurdraak'' |- |41. ''Twee halve lappen'' |105. ''De knook van Azmor'' |169. ''De slangengodin'' |233. ''Paljaskof'' |297. ''Speelgoed overboord'' |- |42. ''De witte bolhoed'' |106. ''Zoete mosterd'' |170. ''het Choco-complot'' |234. ''De pechvogel'' |298. ''De schrik van Onderland'' |- |43. ''Filiberke gaat trouwen'' |107. ''De pestkopjes'' |171. ''De goudvis van Filiberke'' |235. ''Mama Mataboe'' |299. ''De Flipposaurus'' |- |44. ''De Jommekesclub'' |108. ''De sidderplanten'' |172. ''Fifi in de knoei'' |236. ''De dobbelmannetjes'' |300. ''De plasticjagers'' |- |45. ''De zeepkoning'' |109. ''Guitenstreken'' |173. ''Het geheim van de hoefslag'' |237. ''Het roze olifantje'' |301. ''Feest in Zonnedorp'' |- |46. ''De tocht naar Asnapije'' |110. ''De viool van Varazdina'' |174. ''Het zevende zwaard'' |238. ''Kamperen is plezant'' |302. ''De sneeuwmaker'' |- |47. ''Diamanten in de zoo'' |111. ''De olijke oliemannen'' |175. ''De verdwaalde vuurtoren'' |239. ''Graaf Dondersteen'' |303. ''De atchoembloem'' |- |48. ''De zilveren giraf'' |112. ''Het ei van de smartlapvogel'' |176. ''De snoezige dino's'' |240. ''De beer op sokken'' |304. ''Het probleem Gobelijn'' |- |49. ''De groene maskers'' |113. ''In de greep van Mac Rum'' |177. ''Kwistig kwissen'' |241. ''Nobelprijs voor Gobelijn'' |305. ''Het verdwenen hoefijzer'' |- |50. ''De plastieken walvis'' |114. ''Het kriebelkruid'' |178. ''Het bedreigde paradijs'' |242. ''De puddingkoningin'' |306. ''Rubberman'' |- |51. ''De fwietmachine'' |115. ''De lappenpop van Anatool'' |179. ''Paniek op de Akropolis'' |243. ''Het zwarte prikgevaar'' |307. ''De valse kerstman'' |- |52. ''De zingende oorbellen'' |116. ''De gelukzoekers'' |180. ''Filicasso'' |244. ''Groene Haring'' |308. ''Het verpeste kamp'' |- |53. ''Het kristallen eendje'' |117. ''De stenen handdruk'' |181. ''De valse papegaai'' |245. ''Het vreemde avontuur'' |309. ''De schat van niemand'' |- |54. ''Broeder Anatolius'' |118. ''De bedrogen miljonair'' |182. ''Het zingende moeras'' |246. ''Filiberke en Biliferke'' |310. ''Project Pegasus'' |- |55. ''Tita Telajora'' |119. ''Het apencircus'' |183. ''Berta Gobelijn'' |247. ''Krokodillentranen'' |311. ''De jampuddingcup'' |- |56. ''De vruchtenmakers'' |120. ''De vlag van Lord Chester'' |184. ''De kroon van Kazimir'' |248. ''Fifi kampioen'' |312. ''Zonnedorp kampioen!'' |- |57. ''Het geheim van Macu Ancapa'' |121. ''De rare doedelzak'' |185. ''De modekonigin'' |249. ''Het oké-parfum'' |313. ''Monster in Zonnedorp'' |- |58. ''De strijd om de Incaschat'' |122. ''Het Boheems schommelpaard'' |186. ''De pruik van Anatool'' |250. ''Savooien op de Galapagos'' |314. ''Griezels in het woud'' |- |59. ''De Kuko-eieren'' |123. ''De schat van Angkor'' |187. ''De zwarte cactus'' |251. ''Schattenjagers in Bokrijk'' |315. ''Rare vogels'' |- |60. ''Alarm in de rode baai'' |124. ''Het geheimzinnige eiland'' |188. ''De vurige inktvis'' |252. ''Het spookdorp'' |316. ''Op stap met Generaal Vlamkruit'' |- |61. ''De hoed van Napoleon'' |125. ''Drie in een slag'' |189. ''De koppige cobra'' |253. ''Choco verliefd'' |317. ''De ruimtereis van Piki'' |- |62. ''Luilekkerland'' |126. ''Het bal van Mathilde'' |190. ''Alarm in het begijnhof'' |254. ''Paradijseiland in gevaar'' |318. ''De drie geesten van Kerst'' |- |63. ''Madam Pepermunt'' |127. ''De watervallen van Svanjabak'' |191. ''De magische spiegel'' |255. ''De clanstrijd'' |319. ''Bie en de superbijen'' |- |64. ''De kristallen grot'' |128. ''De grote zeilrace'' |192. ''De drietand van Neptunus'' |256. ''De blauwe wenssteen'' |320. ''Het ongeluksbeeldje'' |} </center> == Ratournaedjes == === Almand === [[Het Volk]] a sayî, pindant l' [[dijhnêye 1970]], di s' fé ene plaece so l' mårtchî des bindes d' imådjes almand-cåzant. El tite, c' ît «&nbsp;'''''Peter + Alexander'''''&nbsp;».<ref name=":2" /> Dispu [[2011]], èn eplaideu [[Almand (lingaedje)|almand-cåzant]] overe åzès ratournaedjes. Å [[moes di djun]] [[2024]], 30 lives ont ddja rexhou&nbsp;:<ref>https://jommeke.de/</ref> <center> {| class="wikitable sortable" !Ôre oridjinå !Tite oridjinå !Tite do ratournaedje !Ôre do ratournaedje |- |9. |''De schildpaddenschat'' |''Der Schildkrötenschatz'' |1. |- |13. |''Het Jampuddingspook'' |''Das Jampuddinggespenst'' |2. |- |26. |''Kinderen baas'' |''Kinderherrschaft'' |3. |- |84. |''De plank van Jan Haring'' |''Die Planke von Jan Haring'' |4. |- |17. |''Diep in de put'' |''Der tiefe Brunnen'' |5. |- |223. |''De komkommerprinses'' |''Die Gurkenprinzessin'' |6. |- |219. |''Operatie Bonsaï'' |''Operation Bonsai'' |7. |- |12. |''Paradijseiland'' |''Die Paradiesinsel'' |8. |- |256. |''De blauwe wenssteen'' |''Der blaue Wunschstein'' |9. |- |74. |''De Kikiwikies'' |''Die Kikiwikis'' |10. |- |214. |''Holeman'' |''Holeman'' |11. |- |38. |''Kaas met gaatjes'' |''Käse mit Löchern'' |12. |- |42. |''De witte bolhoed'' |''Die weiße Melone'' |13. |- |3. |''De koningin van Onderland'' |''Die Königin von Unterland'' |14. |- |135. |''De kruik van Aztrakan'' |''Der Krug von Aztrakan'' |15. |- |287. |''Het kistje van Sir Pimpeldon'' |''Das Kästchen von Sir Pimpeldon'' |16. |- |201. |''De Kovonita's'' |''Die Kovonitas'' |17. |- |271. |''De koning van Bananopia'' |''Der König von Bananopia'' |18. |- |48. |''De zilveren giraf'' |''Die silberne Giraffe'' |19. |- |295. |''De Jungfrau smelt!'' |''Jungfraujoch in Gefahr'' |20. |- |50. |''De plastieken walvis'' |''Der U-Boot-Wal'' |21. |- |90. |''De kleine professor'' |''Der kleine Professor'' |22. |- |242. |''De puddingkoningin'' |''Die Puddingkönigin'' |23. |- |52. |''Het zingende moeras'' |''Das singende Moor'' |24. |- |183. |''Berta Gobelijn'' |''Berta Gobelijn'' |25. |- |300. |''De plasticjagers'' |''Die Plastikjäger'' |26. |- |32. |''In Pimpeltjesland'' |''Im Land der Pimpelchen'' |27. |- |274. |''Baron Anatolsky'' |''Baron Anatolsky'' |28. |- |292. |''De roodstaartpapegaai'' |''Der Graupapagei'' |29. |- |11. |''De zonnemummie'' |''Die Sonnenmumie'' |30. |} </center> === Chinwès === On-z a-st ataké les ratournaedjes des '''''Jommeke''''' e [[Chinwès (lingaedje)|chinwès]], e [[2018]].<ref>https://www.demorgen.be/nieuws/jommeke-trekt-naar-china-met-vlaamse-creativiteit-veroveren-we-de-wereld~bb73d7ca/</ref> La k' c' est l' societé [[Bright Media]] k' a rçuvou les droets po on prumî eplaidaedje di 25 bindes d' imådjes.<ref>https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2018/06/06/jommeke-beleeft-zijn-avonturen-voortaan-ook-in-het-chinees/</ref> === Francès === Les '''''Jommeke''''' ont cnoxhou troes termenes di ratournaedjes. Li prumire, c' est avou les ''Éditions du Samedi'', k' eplaidént sacwantès [[bindes d' imådjes]] dins li rvuwe po djonnes ki vudive tos les moes, tins del [[Anêyes 1960|dijhnêye 1960]]&nbsp;: ''Samedi Jeunesse''. Li deujhinme termene, c' est cwand les ''Éditions du Samedi'' ont stî acatés på ''Éditions Rossel'', e [[1973]]. Li dierinne termene, c' est avou ''Glénat'' k' a rexhou sacwants limeros, 27, a l' atake ey al mitan des [[anêyes 1980]].<ref name=":0" /> Les tites ont candjî. Aprume, ça aveut stî «&nbsp;''Les Aventures de Jojo&nbsp;''». Pus pindant ey après l' deujhinme termene, el tite a divnou : «''&nbsp;Les Aventures de Gil et Jo&nbsp;''». Come di djusse, el portagonisse a candjî d' no. A l' atake, i s' loméve «''&nbsp;''Jojo''&nbsp;''» po divni «''&nbsp;''Gil''&nbsp;''». El no «''&nbsp;Jo&nbsp;''», c' est l' ci d' ès-n' amisse, ki s' lome Filiberke, e [[neyerlandès]].<ref name=":0" /> <center> {| class="wikitable" !Ôre oridjinå !Tite oridjinå !Tite do ratournaedje !Moes ey anêye d' eplaidaedje !Termene |- |2. |''De zingende aap'' |''Le singe chantant'' |setimbe 1961 | rowspan="13" |1<ref>http://www.jchr.be/langage/samedi-jeunesse.htm#n90</ref> |- |5. |''De muzikale Bella'' |''La Bella Mélomane'' |djanvî 1963 |- |6. |''Het hemelhuis'' |''La maison du ciel'' |setimbe 1963 |- |4. |''De purpere pillen'' |''Les Pilules Pourpres'' |djanvî 1964 |- |16. |''De gouden jaguar'' |''Le jaguar d'or'' |decimbe 1964 |- |11. |''De zonnemummie'' |''La momie du soleil'' |avrî 1965 |- |19. |''Wie zoekt die vindt'' |''Qui cherche trouve'' |djulete 1965 |- |22. |''Het wonderdrankje'' |''La boisson miracle'' |decimbe 1965 |- |24. |''De verloren zoon'' |''Le fils perdu'' |fevrî 1967 |- |17. |''Diep in de put'' |''Au fond du puits'' |djun 1967 |- |18. |''Met Fifi op reis'' |''En voyage avec Fifi'' |setimbe 1967 |- |28. |''De Samsons'' |''Les samsons'' |djanvî 1968 |- |25. |''De zeven snuifdozen'' |''Les 7 tabatières'' |awousse 1968 |- | colspan="5" | |- !Ôre oridjinå !Tite oridjinå !Tite do ratournaedje !Ôre do ratournaedje !Termene |- |33. |''Jacht op Gobelijn'' |''La chasse au professeur Gobelin'' |1. | rowspan="27" |2.<ref>https://www.bedetheque.com/serie-2155-BD-Gil-et-Jo-Les-aventures-de.html</ref><ref>https://www.bedetheque.com/serie-2155-BD-Gil-et-Jo-Les-aventures-de__1.html</ref><ref>https://www.bedetheque.com/serie-2155-BD-Gil-et-Jo-Les-aventures-de__2.html</ref> |- |42. |''De witte bolhoed'' |''Le melon blanc'' |2. |- |43. |''Filiberke gaat trouwen'' |''Mystère aux Indes'' |3. |- |48. |''De zilveren giraf'' |''La Girafe d'argent'' |4. |- |50. |''De plastieken waalvis'' |''La baleine de plastique'' |5. |- |52. |''De zingende oorbellen'' |''Les boucles d'Oreilles chantantes'' |6. |- |17. |''Diep in de put'' |''Le Secret de la Source profonde'' |7. |- |18. |''Met Fifi op reis'' |''Bijou voyage'' |8. |- |38. |''Kaas met gaatjes'' |''Le fromage à trous'' |9. |- |41. |''Twee halve lappen'' |''Le mystérieux parchemin'' |10. |- |45. |''De zeepkoning'' |''Le roi du savon'' |11. |- |64. |''De kristallen grot'' |''Le caneton de cristal'' |12. |- |46. |''De tocht naar Asnapije'' |''Mission en Asnapie'' |13. |- |27. |''Geheime opdracht'' |''Agents Secrets'' |14. |- |28. |''De Samsons'' |''Les Samsons'' |15. |- |16. |''De gouden jaguar'' |''Le jaguar d'or'' |16. |- |26. |''Kinderen baas'' |''Le monde à l'envers'' |17. |- |57. |''Het geheim van Macu Ancapa'' |''Macu Ancapa'' |18. |- |58. |''De strijd om de Incaschat'' |''Le trésor des Incas'' |19. |- |29. |''De vliegende ton'' |''Le Tonneau volant'' |20. |- |34. |''Jommeke in de knel'' |''Gil prisonnier'' |21. |- |************* |******************************** |************************************ |22. |- |65. |''De grasmobiel'' |''L'herbomobile'' |23. |- |30. |''Jommeke in de Far West'' |''Gil au Far West'' |24. |- |61. |''De hoed van Napoleon'' |''Le chapeau de Napoléon'' |25. |- |12. |''Paradijseiland'' |''L'Île de Paradis'' |26. |- |63. |''Madam Pepermunt'' |''Madame Pastimenthe'' |27. |} </center> === Inglès === C' est [[Europress]] ki s' a ocupé des ratournaedjes d' ces bindes d' imådjes la e-n [[Inglès (lingaedje)|inglès]]. El tite a l' minme tcherpinte k' el deujhinme e [[Francès (lingaedje)|francès''&nbsp;'']]: «''[[Francès|&nbsp;]]The Adventures of Jeremy and Frankie[[Francès|&nbsp;]]''».<ref name=":5">https://depoort.com/nl/45936-deep-in-the-well.html</ref> Lanawaire, shijh tradujhaedjes ont rexhou etur [[2015]] eyet [[2020]]. El tite a stî racourti e «[[2016|&nbsp;]]'''Jeremy'''[[2016|&nbsp;]]». Les deus tîces ont stî ebanés inte [[2015]] eyet [[2016|2016&nbsp;]]: <ref>https://stripheld.hoembeka.be/jommeke/weetjes/jeremy.htm</ref> * ''Paradise Island'' ([NL] ''Paradijseiland'') * ''Children in Charge'' ([NL] ''Kinderen baas'') * ''Frankie's Bride to Be'' ([NL] ''Filiberke gaat trouwen'') * ''The Soap King'' ([NL] ''De zeepkoning'') * ''The Plastic Hunters'' ([NL] ''De plasticjagers'') * ''The Hunt for the Soccer Ball'' ([NL] ''De jacht op een voetbal'') === Ôtes lingaedjes === ==== Suwedwès ==== Come el pupårt des tites des ratournaedjes d' èç binde d' imådjes ci, li tite e [[Suwedwès (lingaedje)|suwedwès]] rprind l' no do portagonisse eyet l' ci d' ès soçon&nbsp;: '''''Peter och Alexander'''''.<ref name=":6" /> La k' c' est les minmes pitits nos k' e-n [[Almand (lingaedje)|almand]]. I gn a yeu seulmint deus alboms k' ont stî tradûts. Les deus ont stî ebanés e [[1973]].<ref>https://www.seriesam.com/cgi-bin/guide?s=Fenomenala+%E4ventyr+med+Peter+och+Alexander+(1973)</ref> * ''Jakten på professor Grubbel'' ([NL] ''Jacht op Gobelijn'') * ''Den flygande tunna'' ([NL] ''De vliegende ton'') ==== Suwomi ==== L' istwere des ratournaedjes des '''Jommeke''' e [[finwès]] est l' minme ki les cis e [[Suwedwès (lingaedje)|suwedwès]]. L' an d' eplaidaedje est ossu l' minme. Seulmint, '''Jommeke''' dvént '''Esa''', pindant k' '''Filiberke''' dvént '''Vesa'''.<ref name=":9">https://stripheld.hoembeka.be/jommeke/weetjes/fins.htm</ref> * ''Lentävä tynnyri'' ([NL] ''Jacht op Gobelijn'') * ''Aavikon arvoitus'' ([NL] ''De vliegende ton'') ==== Walon ==== Les '''''Jommeke''''' n' ont, disk' asteure, nén co stî ratournés e [[Walon (lingaedje)|walon]]. == Tuzance peuprece == === Bon dvwer === Gn aveut on manedje dins [[Bobbejaanland]] ki lu rind bon dvwer&nbsp;: ''Jommekesland'' ([WA] Payis d' '''Jommeke'''). Il a roté inte [[1978]] eyet [[1982]].<ref>https://www.hln.be/scherpenheuvel-zichem/vader-kapoen-stopt-na-vijftig-jaar~ab5bad78/</ref> Dins les årts di voyes, i gn a sacwantès dvanteures ewou çk' on-z a pondou des desséns avou '''Jommeke'''. Il egzistêye deus statuwes k' erprezintnut li portagonisse. <center><gallery> Imådje:Parcours BD Jommeke 1.jpg|Ene divanteure pondowe po rinde bon dvwer a '''Jommeke''', a [[Låken]]. Imådje:L1760830.jpg|Ene ôte, a [[Wilrijk]], on ptit ban d' [[Anverse]]. Imådje:Mural of Belgian Comic Strip Characters - panoramio.jpg|Ene troejhinme pondeure dins l' [[Anverse (cinte-veye)|corinveye d' Anverse]]. Imådje:Jommeke&Flip.jpg|Li statuwe ki riprezinte '''Jommeke''' avou s' påpigåye, Flip, a [[Middelkerke]]. Imådje:Temse statue Jommeke 03.jpg|Èn ôte monumint avou les deus personaedjes, a [[Temse]]. </gallery></center> === Fime === '''Jommeke''', c' est eto ene deujhinne di fime, ki n' si shuvnut nén. Li prumî a stî atåvlé på askepieu, [[Jef Nys]]. Il a vudî e [[1968]] ey i s' lome «&nbsp;''De Schat van de Zeerover''&nbsp;».<ref>https://www.moviemeter.nl/film/14276</ref> E [[2008]], al fén do [[moes d' nôvimbe]], c' est l' rexhaedje do deujhinme&nbsp;: ''Schatten uit de diepte.''<ref>https://www.imdb.com/title/tt1330140/</ref> === Herleme === On-z a ametou '''Jommeke''', aprume avou l' albom «&nbsp;''De njam-njambloem''&nbsp;», di sey raecisse. Ene sacwè, påregzimpe, avou l' ci k' on-z el a ametou, c' est d' aveur dessiner des grossès lepes ås Afrikins di cist albom la.<ref>https://web.archive.org/web/20240624010527/https://www.dewereldmorgen.be/artikel/2017/06/27/racisme-in-strips-jommeke/</ref> Poirtant, [[Jef Nys]] a bén scrît dins s' testamint k' i n' doet nén awè do raecisse dins ses ouves, come i nd doè nén awè do drouke, do seke, et vos nd åroz.<ref>https://www.demorgen.be/nieuws/striptekenaar-jef-nys-jommeke-blijft-braaf~bb6fe71a/?referrer=https://www.google.com/</ref> C' est l' veur ki dins les ancyinnès varyistés, les cis e noer eyet blanc, i gn aveut des mots rwaitîs tot-z estant måhonteus eviè les Noers&nbsp;: «&nbsp;''neger&nbsp;''» ubén «''&nbsp;nikker&nbsp;''», metans.<ref name=":4">https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/controversi%C3%ABle-strips</ref> Ådzeu d' ça, [[Bruno De Lille]], ancyin sicretaire d' Estat, a clatchî k' '''Jommeke''', c' est ene bindes d' imådje nén amiståve eneviè les comeres. Sapinse a lu, li rôle des femes didins, c' est seulmint d' bouter dins leu coujhene.<ref>https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/10/27/in-jommeke-lijken-vrouwen-in-de-keuken-te-wonen/</ref> Èn egzimpe, c' est cwand '''Jommeke''' dit, tot djåzant a Annemieke eyet Rozemieke, ki fé a mangnî, c' est èn ovraedje po les comeres.<ref name=":4" /> === Tuzance flaminde === '''Jommeke''', ki ci soeye li portagonisse ubén l' rilêye, est foirt cnoxhou e l' [[Flande]].<ref>https://depoort.com/nl/populaire-reeksen</ref> Ene des piceures del binde, ki fwait k' ça a divnou peuprece dins ci redjon la, c' est li fwait k' les istweres si finixhnut bén, çou ki est préjhî amon l' publik flamind.<ref name=":8" /> Cwek' çoula n' est nén del «&nbsp;hôte tuzance&nbsp;», sorlon, ça dmeure èn ovraedje do nouvinme årt flamind impôrtant å livea del tuzance flaminde.<ref>https://www.hln.be/binnenland/van-jommeke-tot-asperges-dit-moet-volgens-jullie-in-de-vlaamse-canon~a302d3da/</ref> [[Ballon Media]] a dmandé, etur [[2018]] yet [[2020]], a troes årtisses d' erdessiner troes alboms&nbsp;: * 2018&nbsp;: ''Jacht op een voetbal'' (pa [[Griffo]]).<ref>https://web.archive.org/web/20181101055200/http://www.stripspeciaalzaak.be/2018-Besprekingen/Jomme.htm</ref> * 2019&nbsp;: ''Paradijseiland'' (pa [[Steven Dupré]]).<ref>https://web.archive.org/web/20191216152651/http://stripspeciaalzaak.be/2019-Besprekingen/Jomme-2.htm</ref> * 2020&nbsp;: ''De haaienrots'' (pa [[Conz]]).<ref>https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/12/10/striptekenaar-conz-uit-oostende-ik-heb-7-maanden-aan-het-nieuw/</ref> == Referinces eyet sourdants == <references responsive="" /> [[Categoreye:Bindes d' imådjes]] [[Categoreye:Tuzance flaminde]] i9drld6g305lywchq99r2kj7js6b71t Le avventure di Pinocchio Storia di un burattino (live) 0 55145 425856 425781 2026-07-15T12:04:37Z Lucyin 16 /* Ratournaedje e walon */ 425856 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|it|Le avventure di Pinocchio <small>Storia di un burattino</small>}}'' (live)}} {{Dizo-tite|Les aviretes da Pinokio / ''Lès-avirètes da Pinocchio''}} [[Imådje:Pinocchio by Collodi, first edition Paggi 1883.jpg|thumb|Mwaisse eplaidaedje]] '''Les aviretes da Pinokio''', e-n [[itålyin (lingaedje)|itålyin]] '''''Le avventure di Pinocchio''''', sortitré ''Storia di un burattino'' (istwere d' ene [[marionete di bwès|marionete]]), c' est on [[live (po lére)|live]] sicrît pa [[Carlo Collodi]]. Il a stî eplaidî pol prumî côp e [[1883]]. [[Pinokio]], li poplinete di bwès askepieye pa l' oteur, va divni on rlomé persounaedje do [[teyåte di marionetes]]. <gallery> Pinocchio; the adventures of a little wooden boy (IA pinocchioadventu00coll 0).pdf|e-n inglès (1909) 1930_Pinokjo.jpeg|e-n [[esperanto]] (1930) C. COLLODI, Le avventure di Pinocchio (prefazione di Attilio Momigliano, lineografie di B. Albi Bachini di anni 15, Editrice La Tifernate, Libreria G. PACI, Unione Arti grafiche, 1944-1948) 1a edizione.jpg|replaidaedje e-n itålyin (1948) Fauconnier JL Pinokio.JPG|ratournaedje e walon (2025) </gallery> == Racourti == C' est ene istwere po ls efants, po les fé schoûter et ndaler a scole. C' est on fjheu d' plplinetes di bwès k' est ki fabrike on sudjet. Mins totenoncô, ci-ci kimince a cåzer. C' est Pinokio k' a skepyî, et s' pa, c' est li sculteu d' marionetes, Djepeto. I va bénrade rigreter d' aveur fwait èn arsouye insi. Diré l' prumî djoû, Pinokio schipe des mwins di s' pa, et pete evoye fé des biestreyes avå les voyes. Tot å long do live, ci serè djourmåy des bounès rezolucions (aler studyî, rintrer a tins e l' måjhon…) shuvowes di rtcheyaedjes dins les arnåjhreyes. Kimint tot çoula va-t i fini ? == Ratournaedje e walon == Li live a stî rmetou e walon pa [[Jean-Luc Fauconnier]] sol tite «''Lès-avirètes da Pinocchio''». Il a stî renimådjî pa [[Jacques Raes]], avou des desséns foirt diferins des oridjinås. Insi, il a stî eplaidî ås [[Edicions Tintenfass]] e [[2025]] (ISBN 978-3-98651-106-7). L' ovraedje est shuvou d' on [[motlî]] d' ene vintinne di pådjes, rashiou come l° '''[O108]''' dins l' [[djivêye des motîs do walon]]. {{Commonscat|Pinocchio books|ç' live la}} [[Categoreye:Lives e-n itålyin|Pinokio]] [[Categoreye:Redjårbaedjes e walon|Pinokio]] [[Categoreye:Lives e walon|Pinokio]] 9ipzhp4t2py7wpsiig8h6fr5lqbrthb 425860 425856 2026-07-15T12:10:03Z Lucyin 16 425860 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|it|Le avventure di Pinocchio <small>Storia di un burattino</small>}}'' (live)}} {{Dizo-tite|Les aviretes da Pinokio / ''Lès-avirètes da Pinocchio''}} [[Imådje:Pinocchio by Collodi, first edition Paggi 1883.jpg|thumb|Mwaisse eplaidaedje]] [[Imådje:Fauconnier JL Pinokio.JPG|ratournaedje e walon (2025)|thumb]] '''Les aviretes da Pinokio''', e-n [[itålyin (lingaedje)|itålyin]] '''''Le avventure di Pinocchio''''', sortitré ''Storia di un burattino'' (istwere d' ene [[marionete di bwès|marionete]]), c' est on [[live (po lére)|live]] sicrît pa [[Carlo Collodi]]. Il a stî eplaidî pol prumî côp e [[1883]]. [[Pinokio]], li poplinete di bwès askepieye pa l' oteur, va divni on rlomé persounaedje do [[teyåte di marionetes]]. <gallery> Pinocchio; the adventures of a little wooden boy (IA pinocchioadventu00coll 0).pdf|e-n inglès (1909) 1930_Pinokjo.jpeg|e-n [[esperanto]] (1930) C. COLLODI, Le avventure di Pinocchio (prefazione di Attilio Momigliano, lineografie di B. Albi Bachini di anni 15, Editrice La Tifernate, Libreria G. PACI, Unione Arti grafiche, 1944-1948) 1a edizione.jpg|replaidaedje e-n itålyin (1948) </gallery> == Racourti == C' est ene istwere po ls efants, po les fé schoûter et ndaler a scole. C' est on fjheu d' plplinetes di bwès k' est ki fabrike on sudjet. Mins totenoncô, ci-ci kimince a cåzer. C' est Pinokio k' a skepyî, et s' pa, c' est li sculteu d' marionetes, Djepeto. I va bénrade rigreter d' aveur fwait èn arsouye insi. Diré l' prumî djoû, Pinokio schipe des mwins di s' pa, et pete evoye fé des biestreyes avå les voyes. Tot å long do live, ci serè djourmåy des bounès rezolucions (aler studyî, rintrer a tins e l' måjhon…) shuvowes di rtcheyaedjes dins les arnåjhreyes. Kimint tot çoula va-t i fini ? == Ratournaedje e walon == Li live a stî rmetou e walon pa [[Jean-Luc Fauconnier]] sol tite «''Lès-avirètes da Pinocchio''». Il a stî renimådjî pa [[Jacques Raes]], avou des desséns foirt diferins des oridjinås. Insi, il a stî eplaidî ås [[Edicions Tintenfass]] e [[2025]] (ISBN 978-3-98651-106-7). L' ovraedje est shuvou d' on [[motlî]] d' ene vintinne di pådjes, rashiou come l° '''[O108]''' dins l' [[djivêye des motîs do walon]]. {{Commonscat|Pinocchio books|ç' live la}} [[Categoreye:Lives e-n itålyin|Pinokio]] [[Categoreye:Redjårbaedjes e walon|Pinokio]] [[Categoreye:Lives e walon|Pinokio]] qlwkvh8a4g8h2v1npqwn9fdplvfbjse Douda d' Aiwe d' Oûte (pitit roman) 0 55171 425859 2026-07-15T12:07:47Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Douda d' Aiwe d' Oûte (pitit roman)]] viè [[Douda d'Êwe d'Oûthe (pitit roman)]] : vraiy tite 425859 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Douda d'Êwe d'Oûthe (pitit roman)]] dyriej18uqbe1upeg37hnxx1q41mzzv Lès-avirètes da Pinocchio 0 55172 425862 2026-07-15T13:02:12Z Lucyin 16 Redjiblaedje viè [[Le avventure di Pinocchio Storia di un burattino (live)]] 425862 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Le avventure di Pinocchio Storia di un burattino (live)]] 6y09y5gcdex9zgbqra2h6y46u7a1pmy Du 0 55173 425866 2026-07-15T17:48:07Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Du]] viè [[Du (viyaedje)]] : esteut trop court po esse rahoukî 425866 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Du (viyaedje)]] kpr79643qwww7zddo7seciizno8iqdg Inketes do Muzêye do Vicaedje des Walons 0 55174 425875 2026-07-16T08:31:07Z Lucyin 16 Redjiblaedje viè [[Enquêtes du Musée de la Vie Wallonne (rivuwe)]] 425875 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Enquêtes du Musée de la Vie Wallonne (rivuwe)]] m1p4v2ni5aopbqu89my7aznntfuippc EMVW 0 55175 425876 2026-07-16T08:53:46Z Lucyin 16 Redjiblaedje viè [[Enquêtes du Musée de la Vie Wallonne (rivuwe)]] 425876 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Enquêtes du Musée de la Vie Wallonne (rivuwe)]] m1p4v2ni5aopbqu89my7aznntfuippc Enquêtes du Musée de la Vie Wallonne (rivuwe) 0 55176 425877 2026-07-16T09:03:30Z Lucyin 16 Pådje ahivêye avou «{{DISPLAYTITLE:''{{lang|fr|Enquêtes du Musée de la Vie Wallonne}}'' (rivuwe)}} {{Dizo-tite|Inketes do Muzêye do Vicaedje des Walons}} Les '''Inketes do Muzêye do Vicaedje des Walons''' (ki l' vraiy tite e francès, c' est '''''Enquêtes du Musée de la Vie Wallonne'''''), c' esteut ene [[rivuwe]] sicrîte e francès mins po rcweri so les mots et les sacwès tipike do vicaedje des Walons (usteyes, cåzaedje, foclore). Elle esteut eplaidêye på Muzêye do Vicae...» 425877 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|fr|Enquêtes du Musée de la Vie Wallonne}}'' (rivuwe)}} {{Dizo-tite|Inketes do Muzêye do Vicaedje des Walons}} Les '''Inketes do Muzêye do Vicaedje des Walons''' (ki l' vraiy tite e francès, c' est '''''Enquêtes du Musée de la Vie Wallonne'''''), c' esteut ene [[rivuwe]] sicrîte e francès mins po rcweri so les mots et les sacwès tipike do vicaedje des Walons (usteyes, cåzaedje, foclore). Elle esteut eplaidêye på [[Muzêye do Vicaedje des Walons]]. == Istwere == Les inketes ont-st ataké e 1920. Mins li rvuwe n' a cmincî k' e 1924. L' askepieu des inketes et del rivuwe, c' esteut [[Joseph-Maurice Remouchamps]]. == Egzimpes di limeros == Les limeros 25 a 28, Tôme III, 7inme et 8inme anêye (1931 et 1932) sont rashonnés e-n on seu live, ki contént : * conte-rindou do strimaedje del «Fontinne del Tradicion» avou des passaedjes di spitchs e walon da [[Joseph Vrindts]] et [[Louis Lagauche]] (pp. 1-15). * 5 tecses comintés pa [[Marcel Fabry]] pol [[walon e scole]] (pp. 16-54). * Enkete so les [[clawtî]]s (pp. 55-124). [[Categoreye:Lives sol walon]] 3pwgaicacnza4e616sieiu42qazfn2v Joseph-Maurice Remouchamps 0 55177 425879 2026-07-16T09:14:48Z Lucyin 16 Pådje ahivêye avou «'''Joseph-Maurice Remouchamps''', c' esteut on bouteu pol Walonreye et pol walon. Il aveut skepyî li [[24 d' octôbe]] [[1877]] a [[Lidje (veye)|Lidje]]. Il î a morou li [[26 di djanvî]] [[1939]]. C' esteut l' fi da [[Edouard Remouchamps]]. == Ouve pol walon == C' est lu k' a-st askepyî l' atuze del [[Beldjike romande]]. E 1920, il aveut scrît ås comenes, et lzî dmander s' on eployive li walon dins les dvizaedjes des conseys cominås.<ref>[[E1]] p. {{?}}<...» 425879 wikitext text/x-wiki '''Joseph-Maurice Remouchamps''', c' esteut on bouteu pol Walonreye et pol walon. Il aveut skepyî li [[24 d' octôbe]] [[1877]] a [[Lidje (veye)|Lidje]]. Il î a morou li [[26 di djanvî]] [[1939]]. C' esteut l' fi da [[Edouard Remouchamps]]. == Ouve pol walon == C' est lu k' a-st askepyî l' atuze del [[Beldjike romande]]. E 1920, il aveut scrît ås comenes, et lzî dmander s' on eployive li walon dins les dvizaedjes des conseys cominås.<ref>[[E1]] p. {{?}}</ref> E [[1920]], il enonde les [[inketes do Muzêye do Vicaedje des Walons]]. E [[1935]], il emantche les [[limeros diyalectolodjikes]] po les [[ancyins ptits bans del Walonreye]]. == {{HD}} == {{fr}} [https://www.wallonie-en-ligne.net/Encyclopedie/Biographies/Notices/Remouchamps-J-M.htm Ene notule biyografike] [[Categoreye:Rilomés Walons|Remouchamps, Joseph Maurice]] [[Categoreye:Bouteus pol walon|Remouchamps, Joseph Maurice]] a2wo5s3s16le97fqxrowy5w75lnehlp 425880 425879 2026-07-16T09:17:15Z Lucyin 16 425880 wikitext text/x-wiki '''Joseph-Maurice Remouchamps''' (ki sinéve purade '''J.M. Remouchamps'''), c' esteut on [[bouteu pol walon]] et pol [[Walonreye]]. Il aveut skepyî li [[24 d' octôbe]] [[1877]] a [[Lidje (veye)|Lidje]]. Il î a morou li [[26 di djanvî]] [[1939]]. C' esteut l' fi da [[Edouard Remouchamps]]. == Ouve pol walon == C' est lu k' a-st askepyî l' atuze del [[Beldjike romande]]. E 1920, il aveut scrît ås comenes, et lzî dmander s' on eployive li walon dins les dvizaedjes des conseys cominås.<ref>[[E1]] p. {{?}}</ref> E [[1920]], il enonde les [[inketes do Muzêye do Vicaedje des Walons]]. E [[1935]], il emantche les [[limeros diyalectolodjikes]] po les [[ancyins ptits bans del Walonreye]]. == {{HD}} == {{fr}} [https://www.wallonie-en-ligne.net/Encyclopedie/Biographies/Notices/Remouchamps-J-M.htm Ene notule biyografike] == Sourdant == [[Categoreye:Rilomés Walons|Remouchamps, Joseph Maurice]] [[Categoreye:Bouteus pol walon|Remouchamps, Joseph Maurice]] 3nfnzn4wg58ez9x2ps0ih62ddm9uo1e 425883 425880 2026-07-16T09:22:26Z Lucyin 16 425883 wikitext text/x-wiki '''Joseph-Maurice Remouchamps''' (ki sinéve purade '''J.M. Remouchamps'''), c' esteut on [[bouteu pol walon]] et pol [[Walonreye]]. Il aveut skepyî li [[24 d' octôbe]] [[1877]] a [[Lidje (veye)|Lidje]]. Il î a morou li [[26 di djanvî]] [[1939]]. C' esteut l' fi da [[Edouard Remouchamps]]. Il a eto fwait del politike come [[senateur]]. == Ouve pol walon == C' est lu k' a-st askepyî l' atuze del [[Beldjike romande]]. E 1920, il aveut scrît ås comenes, et lzî dmander s' on eployive li walon dins les dvizaedjes des conseys cominås.<ref>[[E1]] p. {{?}}</ref> E [[1920]], il enonde les [[inketes do Muzêye do Vicaedje des Walons]]. E [[1935]], il emantche les [[limeros diyalectolodjikes]] po les [[ancyins ptits bans del Walonreye]]. == {{HD}} == {{fr}} [https://www.wallonie-en-ligne.net/Encyclopedie/Biographies/Notices/Remouchamps-J-M.htm Ene notule biyografike] == Sourdant == [[Categoreye:Rilomés Walons|Remouchamps, Joseph Maurice]] [[Categoreye:Bouteus pol walon|Remouchamps, Joseph Maurice]] aqfltbtiq6isq7nfn3xp9luxz3wplnc J.M. Remouchamps 0 55178 425881 2026-07-16T09:18:45Z Lucyin 16 Redjiblaedje viè [[Joseph-Maurice Remouchamps]] 425881 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Joseph-Maurice Remouchamps]] f1yeo4x0oj5ov59zdq30rnln9074wl9