Wikipedia wawiki https://wa.wikipedia.org/wiki/Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wikipedia Wikipedia copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 6626 426308 417736 2026-08-11T07:02:13Z Lucyin 16 426308 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Wa mots avou å JP Pirson.ogg|thumb|sacwants mots rfondous avou l' betchfessîs å et prononcîs avou l' [[son å]]]] [[Imådje:Ave_et_Auve_plake.jpg|thumb|li dobe prononçaedje est rilevåve dins l' no e francès do viyaedje d' [[Åve-el-Fåmene]] (''Ave-et-Auffe'')]] [[Imådje:Plake Brå-dlé-Lierneu.jpg|thumb|Bra si prononce cial ''Brâ'', mins po [[Brå-dlé-Libråmont]], c' est ''Brau'']] Li '''betchfessî å''', c' est on [[betchfessî scrijha]] ki si scrît avou l' [[lete Å]]. C' est onk des prumîs betchfessîs do [[rfondou walon]], avou l' [[betchfessî ô]], la k' il estént ddja cåzu decidés dins l' [[Franwal Walo +]] == Prononçaedjes == === Prononçaedje «å» (/ɔː/) === * [[Wikt:å|'''å''']] {{odio|Wa å.ogg|lang=wa}} ** [[Wikt:å|å]]: di set eures '''å''' matén disca nouv eures al nute li magazin esteut drovou {{odio|Wa di set eures å matén disca nouv eures al nute li magazin esteut drovou.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:florixhåjhe|florixh'''å'''jhe]] {{odio|Wa florixhåjhe.oga|lang=wa}} * [[Wikt:ålwetrin|'''å'''lwetrin]] {{odio|Wa ålwetrin.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:vårén|vårén]]: di fé bodjî s' paltot a ç' ''v'''å'''rin'' la {{odio|Wa a fé bodjî s' paltot a ç' vårén la.ogg|lang=wa}}<ref>boket d' fråze do ratournaedje del fåve [[Li bijhe et l' solea]] pa [[André Mottet]].</ref> * [[Wikt:råyeu|r'''å'''yeu]] d' [[Wikt:clå|cl'''å'''s]] dins les årmås {{odio|Wa on råyeu d' clås dins les årmås.ogg|lang=wa}}; u: on [[Wikt:råyeu|r'''å'''yeu]] d' [[Wikt:årmås|'''å'''rm'''å'''s]] {{odio|Wa on råyeu d' årmås.ogg|lang=wa}} ([[spot des dmorants|spot]] des djins d' [[Serè]], prononcî come e l' Hesbaye). === Prononçaedje «â» (/aː/) === * [[Wikt:Brå|Brå]]: ''Br'''â''''' {{odio|Wa-fel Brâ wa Brå.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:Mådindje|Mådindje]]: ''M'''â'''dindje'' {{odio|Wa Mådindje.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:tåye|tåye]]: ''t'''â'''ye'' {{odio|Wa-fel tâyes wa tåye.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:å|å]]: i vénrè '''''â''''' matén {{odio|Wa-fel â wa i vénrè å matén.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:såreut|såreut]]: al difén el bijhe a dit k' elle èn ''s'''â'''réve'' {{odio|Wa-fel al difén el bijhe a dit k' elle èn såreut wa-fel sâréve.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:råyeu|r'''å'''yeu]] d' [[Wikt:clå|cl'''å'''s]] {{odio|Wa-fel râyeû d' clâs.ogg|lang=wa}} ([[spot des dmorants|spot]] des djins d' [[Serè]], come dit a Serè minme). === Prononçaedje «au» (/oː/) === Li scrijha «au» est rprins do sistinme [[Feller-Léonard]] * [[Wikt:åbe|åbe]]: ''on-'''au'''be'' {{odio|Wa (èn) åbe.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:kixhåde|kixhåde]]: ''kich'''au'''de'' {{odio|Wa kixhåde wa-fel kichaude.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:dicåce|dicåce]]: ''dic'''au'''ce'' {{odio|Wa-fel dicauce dicåce.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:a pîs dschås|a pîs dschås]]: ''a pîs dch'''au'''s'' {{odio|Wa-fel a pîs dchau a pîs dschås.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:råyeu|råyeu]] d' [[Wikt:clå|clås]] dins les [[Wikt:årmå|årmås]]: ''in r'''au'''yeû d' cl'''au'''s dins les '''au'''rm'''aus''''' {{odio|Wa-fel rauyeû d' claus dins les aurmaus.ogg|lang=wa}} ([[spot des dmorants|spot]] des djins d' [[Serè]], come i sereut rprononcî après Nameur u l' [[Årdene nonnrece]]). === Prononçaedje «ôⁿ» (/õ/) === * [[Wikt:vicåreye|vicåreye]]: li pus bea des cados, l' amour ki candje li ''vic'''ôⁿ'''rèye'' {{odio|Darras wa vicåreye wa-fel vicônrèye.ogg|lang=wa}} (tchanté pa [[Jean-Pierre Darras]]) * [[Wikt:råtchåd|råtchåd]]: avou leus vîs ''r'''ôⁿ'''tch'''ôⁿ'''s'' {{odio|Lefebvre wa råtchåd wa-fel rôntchôn.ogg|lang=wa}} (tchanté pa [[Jacques Lefebvre]]) === Prononçaedje «an» (/ã/) === * [[Wikt:Wåtche|Wåtche]]: ''W'''an'''tche'' {{odio|Wa-fel Wantche Wåtche.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:håvurna|håvurna]]: ''h'''an'''vèrnau'' {{odio|Wa-fel hanvèrnau wa håvurna.oga|lang=wa}} * [[Wikt:Måmdiy|Måmdiy]]: tier di ''M'''an'''.m'dîy'' {{odio|Wa-fel Tier dè Manmdîy wa Tier di Måmdiy.ogg|lang=wa}} === Prononçaedjes pus courts === Li longueur pout baxhî dins sacwants mots, aprume dizo spotchance do francès, k' a on prononçaedje court po les minmes mots calkés do walon (''Libr'''a'''mont'', di [[Wikt:Libråmont|Libr'''å'''mont]]). * [[Wikt:wårder|wårder]]: ''wârder => w'''a'''rder'' {{odio|Wa-fel warder wa wårder.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:tchabårer|tchabårer]]: ''tchabaurer => tchab'''o'''rer'' {{odio|Wa-fel tchaborer wa tchabårer.ogg|lang=wa}} == Sourdants etimolodjikes do betchfessî å == === Cas erîlés a pårti do stok etimolodjike === Fonolodjicmint, li betchfessî å pout esse riwaitî come li rashiaedje d' on [[foninme]] do walon, ki provént d' on stok latén, pu rålmint tîxhon di ces sôres cial : * shuvion A + L u R + cossoune : ** latén "''calce''" => [[Wikt:tchåsse 2|tchåsse]] ** tîxhon "''bald''" => [[Wikt:både|både]], [[Wikt:bådet|bådet]] ** latén "''arbolum''" => [[Wikt:åbe|åbe]] ** latén "''carnus''" => [[Wikt:tchå|tchå]] ** gayel "''carro''" => latén "''carrus''" => [[Wikt:tchår|tchår]] ** latén "''tabula''" => [[Wikt:tåve|tåve]] * Cawetes latenes ''-ala'' et ''-alis'' ** latén "''scala''" => [[Wikt:schåle|schåle]] ** latén "''canalis''" => [[Wikt:tchenå|tchenå]] * shuvion A + M + Cossoune ** tîxhon : "''brambasia''" => [[Wikt:frambåjhe|frambåjhe]] ** latén : "''mansionen''" => [[Wikt:måjhon|måjhon]] * shuvion A + S + Cosoune ** latén "''pascha''" => [[Wikt:Påke|Påke]]<ref>Bråmint des egzimpes ont stî poujhîs dins "''Toponymie de Smuid et de Transinne''", memwere da Catherine Klepper a l’ ULB e 1997, p. 12.</ref> Portant, ls minmes bodjes etimolodjikes polèt aveur [[fornaiviaedje linwistike|fornaivyî]]. Insi : * "''caldus''" a dné "[[Wikt:tchåfer|tchåfer]]" et [[Wikt:kixhåde|kixhåde]], mins eto [[Wikt:tchôd|tchôd]], [[Wikt:tchôdire|tchôdire]], [[Wikt:schôder|schôder]] ([[betchfessî ô]]), [[Wikt:tcholeur|tcholeur]]. * "''altus''" a dné [[Wikt:håssî|håssî]] ([[Wikt:håsse 2|håsse 2]], [[Wikt:rahåsse|rahåsse]]), mins eto [[Wikt:hôt|hôt]], [[Wikt:hôteur|hôteur]] === Ortografiaedje d' èn accint === Divant R, li A divént åjheymint long e walon ("â", "å" u "ô"). On a pacô ricnoxhou cist accint la come on betchfessî. * [[Wikt:årtisse|årtisse]], [[Wikt:årmêye|årmêye]] * [[cawete -åcion]] * [[cawete -ål]] Mins des ôtes côps, on n' ritént nén l' accint : * [[Wikt:sotane|sotane]], [[Wikt:dwane|dwane]], [[Wikt:dwanî|dwanî]] (sotåne, douwåne après Lidje) === Cas a pårt === Les mots ki shuvnut n' egzistèt nén a Lidje dizo l' ortografeye "å". * [[Wikt:pår|pår]] : latén ''per'' k' a dné ''pâr'' dins l' Eter-Sambe -et-Mouze et a Vervî (pa des voyes diferinnes), ''pôr'' a Lidje et ''por'' di [[Hu]] a [[Måmdey]] ([[sipårdaedje del pitite banane]]). == Istwere do betchfessî å == === Eployaedje e sistinme Feller === [[Imådje:Lete a-tchapea Lidje 1757.jpg|thumb|300px|pådje do motî da Cambresier ki mostere les deus sôres di scrijhaedjes pol Payis d' Lidje e 1757]] Il esteut eployî dins l'&nbsp;sistinme di scrijhaedje [[sistinme Feller|Feller]] po, teyoricmint, riprezinter on son a mitan vôye inte /ô/ eyet /â/, tipike di sacwantès coines del [[Hesbaye]]. Mins, dins l'&nbsp;pratike, c'&nbsp;est eployî po les pårlers d'&nbsp;Lidje ossu bén po /ô/ (a [[Lidje]]) ki po /â/ (a [[Serè]]). Insi, i sierveut ddja d' betchfessî scrijha sins l' dire, dins ene sôre di [[rifondaedje d' ene langue|rfondaedje]] naturel. Sorlon les rawetes do [[motî da Cambresier]] (1757), i shonne k'&nbsp;å 18inme sieke, li prononçaedje li pus corant a Lidje di l'&nbsp;oyon "å" esteut "â" (dins l' imådje ''[[Wikt:brå|brå]], [[Wikt:bråcler|bråcler]], [[Wikt:bråyete|bråyete]], [[Wikt:breyåd|breyåd]]''). A [[Limbôr]], a l'&nbsp;Ess di Lidje, l'&nbsp;oyon est scrît come e 20inme sieke a Nameur (au). On scrît sifwaitmint "â", å minme moumint, dins l' [[teyåte lidjwès (operås)|teyåte lidjwès]] (1756-1757). Li prononçaedje ålwetrin, a môde daenwesse, ni datreut ki do [[19inme sieke]] a [[Lidje (veye)|Lidje minme]]. Å 20inme sieke, i s' rescontréve, a l'&nbsp;Ouwess di Lidje, disk'&nbsp;a [[Hu]] et [[Hanut]]. A Nameur, c' est [[Jean Guillaume]], tot carwaitant l' [[Motî da Léonard]] avou [[Lucien Léonard|si oteur]], ki lyi fjha riscrire avou "au" tos les mots k' alént esse rifondous avou l' betchfessî å. Les ôtes sicrijhaedjes "au" (''tchaud'', ''aute'', on ''pau'', on ''trau'')<ref>[[Wikt:tchôd|tchôd]], [[Wikt:ôte|ôte]], on [[Wikt:pô|pô]], on [[Wikt:trô|trô]].</ref> , ki corespondèt å [[betchfessî ô]], serént scrîts avou "ô". Les [[Relîs namurwès]] alént bénrade accepter cisse rîle la. === Eployaedje e rfondou walon === E 1992, avou l' [[Motî Walo +]], on s' rinda conte ki bråmint des mots des cwate coines del Walonreye estént les minmes, a pårt on prononçaedje d' ene longue voyale, ki pleut esse â, å (ålwetrin) u ó. C' est tot naturelmint k' on-z atåvla di scrire tos ces mots la avou l' lete å, k' aparexheut come oridjinåle, et ki mostréve li pus pwès do lidjwès dins li [[rfondou walon]]. Li [[betchfessî å]] aveut vnou å monde. Li lete Å fourit acceptêye come sicrijha do rfondou å [[raploû d' Tchålerwè so li rfondaedje]] e 1996. Elle est eployeye e come betchfessî scrijha, avou les minmès valixhances k'&nbsp;elle a po do bon dins les pårlers lidjwès. Ele riprezinte çou k'&nbsp;est scrît dins les scrijhaedjes coinreces come ''â'', ''å'', ''ô'', ''au''. A cåze di si eployaedje e rfondou, li betchfessî å va esse ricnoxhou totavå come sene ortografike do walon. [[Imådje:abole-unicode.gif|center|framed|Dispu 2002, li å est ricnoxhou eternåcionålmint come on sene ortografike do walon <small>(saetchî foû do live eplaidî på Consorciom Unicôde, 2002).</small>]] === Istwere des foninmes ki s' vont scrire avou l' betchfessî å === Li troke latene "al" + Cossoune" (come dins "''palma''" ([[Wikt:påme|påme]]), "''salvu''" ([[Wikt:såf|såf]])) va divni [ó] (long O) e francès ey dins ene grande sitindowe des [[accints do walon]]. Li troke a passé "al" a "aw" do [[7inme sieke]] å [[10inme sieke]]. Cisse troke la va divni "ó" do [[14inme sieke|14inme]] å [[16inme sieke]].<ref>[[Live_da_Remacle_sol_datåcion_des_mots_walons_di_dvant_1600|''La différenciation dialectale en Belgique romane avant 1600'']] p. 38.</ref> Dins l' [[payis d' Lidje (diyalectolodjeye)|payis d' Lidje]] et l' ci d' [[Bastogne]], cisse troke la va divni soeye-t i "â", soeye-t i "å" [à:]. Ci candjmint la est ddja bén la dispu l' [[11inme sieke]], come on l' voet pa des "o" metous dins les [[scrîta|vîs scrijhas]] po des bodjes laténs avou "a" * ''Soseis'' (1064) po [[Wikt:Sosoye|Sosoye]] (la ki l' bodje est dandjreus [[Wikt:så|så]], latén "''salice''. * ''Giv'''o'''fosse'' (deujhinme mitan do 12inme sieke) po [[Wikt:Tchvåfosse|Tchvåfosse]].<ref>[[L. Remacle]], ''Différentiation'', come cial ådzeu, p. 41.</ref> == Mapes ALW a corwaitî == Sacwants mapes [[ALW]] vont mostrer on spårdaedje classike des disfondowes: * [[Wikt:tchår|tchår]]: [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=96 Mape '''1''' 12] * [[Wikt:clå|clå]]: [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=114 Mape '''1''' 21] * [[Wikt:tchåsse#Etimolodjeye 1|tchåsse]]: [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=102 Mape '''1''' 15] On les pout rtrover, maxhî avou les cenes do [[betchfessî sch]] dins l' mape di [[Wikt:schåle|schåle]] [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=134 ALW '''1''' 31] Dins l' cene di [[Wikt:håye|håye]], li cogne «â» est sorriprezintêye; les dnêye sont maxheye ås cenes do [[H prumrece]]: [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=172 ALW '''1''' 50] == Hårdêyes difoûtrinnes == * [http://rifondou.walon.org/cours/nl-abole.html Sicole do Noû-Lovén sol betchfessî å] (so l' [[Aberteke (waibe)|Aberteke]]) * [http://rifondou.walon.org/sicole/29.html Sicole po ls efants sol betchfessî å] (so l' [[Aberteke (waibe)|Aberteke]]) * [http://lucyin.walon.org/livreye/aurmonijhaedje.html#au Teyoreye sol betchfessî å] (so l' [[Aberteke (waibe)|Aberteke]])e francès) * [[Wikt:Categoreye:Mots avou l' betchfessî å|Mots avou l' betchfessî å dedja studyîs sol Wiccionaire]] * [https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?p=7527#7527 Bae di dvizes so les disfondowes avou «ê»] == Sourdants & pî-notes == {{Commonscat|Pronunciation of Walloon words standardized with diasystem å|des eredjistrumints di mots avou l' betchfessî å}} [[Categoreye:Betchfessî scrijhas|A]] [[Categoreye:Sons et letes do walon]] ryo1g6t26euayiayqpci36r27z11211 426309 426308 2026-08-11T07:03:54Z Lucyin 16 426309 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Wa mots avou å JP Pirson.ogg|thumb|sacwants mots rfondous avou l' betchfessî å et prononcîs avou l' [[son å]]]] [[Imådje:Ave_et_Auve_plake.jpg|thumb|li dobe prononçaedje est rilevåve dins l' no e francès do viyaedje d' [[Åve-el-Fåmene]] (''Ave-et-Auffe'')]] [[Imådje:Plake Brå-dlé-Lierneu.jpg|thumb|Bra si prononce cial ''Brâ'', mins po [[Brå-dlé-Libråmont]], c' est ''Brau'']] Li '''betchfessî å''', c' est on [[betchfessî scrijha]] ki si scrît avou l' [[lete Å]]. C' est onk des prumîs betchfessîs do [[rfondou walon]], avou l' [[betchfessî ô]], la k' il estént ddja cåzu decidés dins l' [[Franwal Walo +]] == Prononçaedjes == === Prononçaedje «å» (/ɔː/) === * [[Wikt:å|'''å''']] {{odio|Wa å.ogg|lang=wa}} ** [[Wikt:å|å]]: di set eures '''å''' matén disca nouv eures al nute li magazin esteut drovou {{odio|Wa di set eures å matén disca nouv eures al nute li magazin esteut drovou.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:florixhåjhe|florixh'''å'''jhe]] {{odio|Wa florixhåjhe.oga|lang=wa}} * [[Wikt:ålwetrin|'''å'''lwetrin]] {{odio|Wa ålwetrin.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:vårén|vårén]]: di fé bodjî s' paltot a ç' ''v'''å'''rin'' la {{odio|Wa a fé bodjî s' paltot a ç' vårén la.ogg|lang=wa}}<ref>boket d' fråze do ratournaedje del fåve [[Li bijhe et l' solea]] pa [[André Mottet]].</ref> * [[Wikt:råyeu|r'''å'''yeu]] d' [[Wikt:clå|cl'''å'''s]] dins les årmås {{odio|Wa on råyeu d' clås dins les årmås.ogg|lang=wa}}; u: on [[Wikt:råyeu|r'''å'''yeu]] d' [[Wikt:årmås|'''å'''rm'''å'''s]] {{odio|Wa on råyeu d' årmås.ogg|lang=wa}} ([[spot des dmorants|spot]] des djins d' [[Serè]], prononcî come e l' Hesbaye). === Prononçaedje «â» (/aː/) === * [[Wikt:Brå|Brå]]: ''Br'''â''''' {{odio|Wa-fel Brâ wa Brå.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:Mådindje|Mådindje]]: ''M'''â'''dindje'' {{odio|Wa Mådindje.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:tåye|tåye]]: ''t'''â'''ye'' {{odio|Wa-fel tâyes wa tåye.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:å|å]]: i vénrè '''''â''''' matén {{odio|Wa-fel â wa i vénrè å matén.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:såreut|såreut]]: al difén el bijhe a dit k' elle èn ''s'''â'''réve'' {{odio|Wa-fel al difén el bijhe a dit k' elle èn såreut wa-fel sâréve.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:råyeu|r'''å'''yeu]] d' [[Wikt:clå|cl'''å'''s]] {{odio|Wa-fel râyeû d' clâs.ogg|lang=wa}} ([[spot des dmorants|spot]] des djins d' [[Serè]], come dit a Serè minme). === Prononçaedje «au» (/oː/) === Li scrijha «au» est rprins do sistinme [[Feller-Léonard]] * [[Wikt:åbe|åbe]]: ''on-'''au'''be'' {{odio|Wa (èn) åbe.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:kixhåde|kixhåde]]: ''kich'''au'''de'' {{odio|Wa kixhåde wa-fel kichaude.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:dicåce|dicåce]]: ''dic'''au'''ce'' {{odio|Wa-fel dicauce dicåce.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:a pîs dschås|a pîs dschås]]: ''a pîs dch'''au'''s'' {{odio|Wa-fel a pîs dchau a pîs dschås.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:råyeu|råyeu]] d' [[Wikt:clå|clås]] dins les [[Wikt:årmå|årmås]]: ''in r'''au'''yeû d' cl'''au'''s dins les '''au'''rm'''aus''''' {{odio|Wa-fel rauyeû d' claus dins les aurmaus.ogg|lang=wa}} ([[spot des dmorants|spot]] des djins d' [[Serè]], come i sereut rprononcî après Nameur u l' [[Årdene nonnrece]]). === Prononçaedje «ôⁿ» (/õ/) === * [[Wikt:vicåreye|vicåreye]]: li pus bea des cados, l' amour ki candje li ''vic'''ôⁿ'''rèye'' {{odio|Darras wa vicåreye wa-fel vicônrèye.ogg|lang=wa}} (tchanté pa [[Jean-Pierre Darras]]) * [[Wikt:råtchåd|råtchåd]]: avou leus vîs ''r'''ôⁿ'''tch'''ôⁿ'''s'' {{odio|Lefebvre wa råtchåd wa-fel rôntchôn.ogg|lang=wa}} (tchanté pa [[Jacques Lefebvre]]) === Prononçaedje «an» (/ã/) === * [[Wikt:Wåtche|Wåtche]]: ''W'''an'''tche'' {{odio|Wa-fel Wantche Wåtche.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:håvurna|håvurna]]: ''h'''an'''vèrnau'' {{odio|Wa-fel hanvèrnau wa håvurna.oga|lang=wa}} * [[Wikt:Måmdiy|Måmdiy]]: tier di ''M'''an'''.m'dîy'' {{odio|Wa-fel Tier dè Manmdîy wa Tier di Måmdiy.ogg|lang=wa}} === Prononçaedjes pus courts === Li longueur pout baxhî dins sacwants mots, aprume dizo spotchance do francès, k' a on prononçaedje court po les minmes mots calkés do walon (''Libr'''a'''mont'', di [[Wikt:Libråmont|Libr'''å'''mont]]). * [[Wikt:wårder|wårder]]: ''wârder => w'''a'''rder'' {{odio|Wa-fel warder wa wårder.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:tchabårer|tchabårer]]: ''tchabaurer => tchab'''o'''rer'' {{odio|Wa-fel tchaborer wa tchabårer.ogg|lang=wa}} == Sourdants etimolodjikes do betchfessî å == === Cas erîlés a pårti do stok etimolodjike === Fonolodjicmint, li betchfessî å pout esse riwaitî come li rashiaedje d' on [[foninme]] do walon, ki provént d' on stok latén, pu rålmint tîxhon di ces sôres cial : * shuvion A + L u R + cossoune : ** latén "''calce''" => [[Wikt:tchåsse 2|tchåsse]] ** tîxhon "''bald''" => [[Wikt:både|både]], [[Wikt:bådet|bådet]] ** latén "''arbolum''" => [[Wikt:åbe|åbe]] ** latén "''carnus''" => [[Wikt:tchå|tchå]] ** gayel "''carro''" => latén "''carrus''" => [[Wikt:tchår|tchår]] ** latén "''tabula''" => [[Wikt:tåve|tåve]] * Cawetes latenes ''-ala'' et ''-alis'' ** latén "''scala''" => [[Wikt:schåle|schåle]] ** latén "''canalis''" => [[Wikt:tchenå|tchenå]] * shuvion A + M + Cossoune ** tîxhon : "''brambasia''" => [[Wikt:frambåjhe|frambåjhe]] ** latén : "''mansionen''" => [[Wikt:måjhon|måjhon]] * shuvion A + S + Cosoune ** latén "''pascha''" => [[Wikt:Påke|Påke]]<ref>Bråmint des egzimpes ont stî poujhîs dins "''Toponymie de Smuid et de Transinne''", memwere da Catherine Klepper a l’ ULB e 1997, p. 12.</ref> Portant, ls minmes bodjes etimolodjikes polèt aveur [[fornaiviaedje linwistike|fornaivyî]]. Insi : * "''caldus''" a dné "[[Wikt:tchåfer|tchåfer]]" et [[Wikt:kixhåde|kixhåde]], mins eto [[Wikt:tchôd|tchôd]], [[Wikt:tchôdire|tchôdire]], [[Wikt:schôder|schôder]] ([[betchfessî ô]]), [[Wikt:tcholeur|tcholeur]]. * "''altus''" a dné [[Wikt:håssî|håssî]] ([[Wikt:håsse 2|håsse 2]], [[Wikt:rahåsse|rahåsse]]), mins eto [[Wikt:hôt|hôt]], [[Wikt:hôteur|hôteur]] === Ortografiaedje d' èn accint === Divant R, li A divént åjheymint long e walon ("â", "å" u "ô"). On a pacô ricnoxhou cist accint la come on betchfessî. * [[Wikt:årtisse|årtisse]], [[Wikt:årmêye|årmêye]] * [[cawete -åcion]] * [[cawete -ål]] Mins des ôtes côps, on n' ritént nén l' accint : * [[Wikt:sotane|sotane]], [[Wikt:dwane|dwane]], [[Wikt:dwanî|dwanî]] (sotåne, douwåne après Lidje) === Cas a pårt === Les mots ki shuvnut n' egzistèt nén a Lidje dizo l' ortografeye "å". * [[Wikt:pår|pår]] : latén ''per'' k' a dné ''pâr'' dins l' Eter-Sambe -et-Mouze et a Vervî (pa des voyes diferinnes), ''pôr'' a Lidje et ''por'' di [[Hu]] a [[Måmdey]] ([[sipårdaedje del pitite banane]]). == Istwere do betchfessî å == === Eployaedje e sistinme Feller === [[Imådje:Lete a-tchapea Lidje 1757.jpg|thumb|300px|pådje do motî da Cambresier ki mostere les deus sôres di scrijhaedjes pol Payis d' Lidje e 1757]] Il esteut eployî dins l'&nbsp;sistinme di scrijhaedje [[sistinme Feller|Feller]] po, teyoricmint, riprezinter on son a mitan vôye inte /ô/ eyet /â/, tipike di sacwantès coines del [[Hesbaye]]. Mins, dins l'&nbsp;pratike, c'&nbsp;est eployî po les pårlers d'&nbsp;Lidje ossu bén po /ô/ (a [[Lidje]]) ki po /â/ (a [[Serè]]). Insi, i sierveut ddja d' betchfessî scrijha sins l' dire, dins ene sôre di [[rifondaedje d' ene langue|rfondaedje]] naturel. Sorlon les rawetes do [[motî da Cambresier]] (1757), i shonne k'&nbsp;å 18inme sieke, li prononçaedje li pus corant a Lidje di l'&nbsp;oyon "å" esteut "â" (dins l' imådje ''[[Wikt:brå|brå]], [[Wikt:bråcler|bråcler]], [[Wikt:bråyete|bråyete]], [[Wikt:breyåd|breyåd]]''). A [[Limbôr]], a l'&nbsp;Ess di Lidje, l'&nbsp;oyon est scrît come e 20inme sieke a Nameur (au). On scrît sifwaitmint "â", å minme moumint, dins l' [[teyåte lidjwès (operås)|teyåte lidjwès]] (1756-1757). Li prononçaedje ålwetrin, a môde daenwesse, ni datreut ki do [[19inme sieke]] a [[Lidje (veye)|Lidje minme]]. Å 20inme sieke, i s' rescontréve, a l'&nbsp;Ouwess di Lidje, disk'&nbsp;a [[Hu]] et [[Hanut]]. A Nameur, c' est [[Jean Guillaume]], tot carwaitant l' [[Motî da Léonard]] avou [[Lucien Léonard|si oteur]], ki lyi fjha riscrire avou "au" tos les mots k' alént esse rifondous avou l' betchfessî å. Les ôtes sicrijhaedjes "au" (''tchaud'', ''aute'', on ''pau'', on ''trau'')<ref>[[Wikt:tchôd|tchôd]], [[Wikt:ôte|ôte]], on [[Wikt:pô|pô]], on [[Wikt:trô|trô]].</ref> , ki corespondèt å [[betchfessî ô]], serént scrîts avou "ô". Les [[Relîs namurwès]] alént bénrade accepter cisse rîle la. === Eployaedje e rfondou walon === E 1992, avou l' [[Motî Walo +]], on s' rinda conte ki bråmint des mots des cwate coines del Walonreye estént les minmes, a pårt on prononçaedje d' ene longue voyale, ki pleut esse â, å (ålwetrin) u ó. C' est tot naturelmint k' on-z atåvla di scrire tos ces mots la avou l' lete å, k' aparexheut come oridjinåle, et ki mostréve li pus pwès do lidjwès dins li [[rfondou walon]]. Li [[betchfessî å]] aveut vnou å monde. Li lete Å fourit acceptêye come sicrijha do rfondou å [[raploû d' Tchålerwè so li rfondaedje]] e 1996. Elle est eployeye e come betchfessî scrijha, avou les minmès valixhances k'&nbsp;elle a po do bon dins les pårlers lidjwès. Ele riprezinte çou k'&nbsp;est scrît dins les scrijhaedjes coinreces come ''â'', ''å'', ''ô'', ''au''. A cåze di si eployaedje e rfondou, li betchfessî å va esse ricnoxhou totavå come sene ortografike do walon. [[Imådje:abole-unicode.gif|center|framed|Dispu 2002, li å est ricnoxhou eternåcionålmint come on sene ortografike do walon <small>(saetchî foû do live eplaidî på Consorciom Unicôde, 2002).</small>]] === Istwere des foninmes ki s' vont scrire avou l' betchfessî å === Li troke latene "al" + Cossoune" (come dins "''palma''" ([[Wikt:påme|påme]]), "''salvu''" ([[Wikt:såf|såf]])) va divni [ó] (long O) e francès ey dins ene grande sitindowe des [[accints do walon]]. Li troke a passé "al" a "aw" do [[7inme sieke]] å [[10inme sieke]]. Cisse troke la va divni "ó" do [[14inme sieke|14inme]] å [[16inme sieke]].<ref>[[Live_da_Remacle_sol_datåcion_des_mots_walons_di_dvant_1600|''La différenciation dialectale en Belgique romane avant 1600'']] p. 38.</ref> Dins l' [[payis d' Lidje (diyalectolodjeye)|payis d' Lidje]] et l' ci d' [[Bastogne]], cisse troke la va divni soeye-t i "â", soeye-t i "å" [à:]. Ci candjmint la est ddja bén la dispu l' [[11inme sieke]], come on l' voet pa des "o" metous dins les [[scrîta|vîs scrijhas]] po des bodjes laténs avou "a" * ''Soseis'' (1064) po [[Wikt:Sosoye|Sosoye]] (la ki l' bodje est dandjreus [[Wikt:så|så]], latén "''salice''. * ''Giv'''o'''fosse'' (deujhinme mitan do 12inme sieke) po [[Wikt:Tchvåfosse|Tchvåfosse]].<ref>[[L. Remacle]], ''Différentiation'', come cial ådzeu, p. 41.</ref> == Mapes ALW a corwaitî == Sacwants mapes [[ALW]] vont mostrer on spårdaedje classike des disfondowes: * [[Wikt:tchår|tchår]]: [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=96 Mape '''1''' 12] * [[Wikt:clå|clå]]: [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=114 Mape '''1''' 21] * [[Wikt:tchåsse#Etimolodjeye 1|tchåsse]]: [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=102 Mape '''1''' 15] On les pout rtrover, maxhî avou les cenes do [[betchfessî sch]] dins l' mape di [[Wikt:schåle|schåle]] [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=134 ALW '''1''' 31] Dins l' cene di [[Wikt:håye|håye]], li cogne «â» est sorriprezintêye; les dnêye sont maxheye ås cenes do [[H prumrece]]: [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=172 ALW '''1''' 50] == Hårdêyes difoûtrinnes == * [http://rifondou.walon.org/cours/nl-abole.html Sicole do Noû-Lovén sol betchfessî å] (so l' [[Aberteke (waibe)|Aberteke]]) * [http://rifondou.walon.org/sicole/29.html Sicole po ls efants sol betchfessî å] (so l' [[Aberteke (waibe)|Aberteke]]) * [http://lucyin.walon.org/livreye/aurmonijhaedje.html#au Teyoreye sol betchfessî å] (so l' [[Aberteke (waibe)|Aberteke]])e francès) * [[Wikt:Categoreye:Mots avou l' betchfessî å|Mots avou l' betchfessî å dedja studyîs sol Wiccionaire]] * [https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?p=7527#7527 Bae di dvizes so les disfondowes avou «ê»] == Sourdants & pî-notes == {{Commonscat|Pronunciation of Walloon words standardized with diasystem å|des eredjistrumints di mots avou l' betchfessî å}} [[Categoreye:Betchfessî scrijhas|A]] [[Categoreye:Sons et letes do walon]] t1gj7tlamed46i7zt1r2lx65fvo4wty 0 27615 426302 426254 2026-08-10T18:21:32Z Lucyin 16 /* Hårdêye difoûtrinne */ 426302 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Dewandelaer Franz bokets del nute coviete divintrinne.jpg|thumb|coviete divintrinne]] [[Imådje:Bokets nute.jpg|thumb|Bwès da Walter Van Billingen metou dins l' live, et kécfeye k' a siervou d' decôr po djouwer l' pîce]] '''Bokets del nute''' (''Boquèts dèl nûte''), c' est l' [[live e walon|live]] d' ene [[pîce di teyåte]] foirt a pårt da [[Franz Dewandelaer]]. Il a vudî l' an [[1935]]. == Mwaissès dnêyes == C' est kécfeye li prumire ouve di [[belès-letes]] e walon ki critike li [[forsipoujhaedje des ovrîs]] des [[houyire]]s pa les patrons. Li pîce a wangnî li Pris di Rwè Albert al bate di scrijhaedje des [[Relîs Namurwès]] di 1934. Et çoula, emey cåzu 150 ouves prezintêyes laddlé. Elle a stî [[creyåcion (teyåte)|djouwêye pol prumî côp]] å "Waux-hall" di [[Nivele (veye)|Nivele]] li 7 d' octôbe 1934. Franz Dewandelear fijheut l' cåzeu a solo. Padrî lu, on keur di set djins ki cåzént. I estént pårtis e deus gropes, ki cåzént tchaeke a s' toû, pu après, tertos eshonne. Dins l' pîce, gn eto des tchansons (so des cnoxhowès airs) et des danses. Li pîce a eto stî redjårbêye avou l' accint d' [[Serè]] pa François Masset ey e l' accint d' [[Tchålerwè]] pa [[Émile Lempereur]]. == Li live == Li pîce a stî eplaideye e 1935 ås Edicions A. Dandoy å [[Tcheslet]], avou des [[bwès (graveure)|bwès]] da [[Dessineu po les lives e walon|Walter Van Bellinghen]]. Gn a èn adrovaedje di bén 6 pådjes, e francès, da [[Émile Lempereur]]. Adonpwis, l' [[adviertance (live)|adviertance]] do scrijheu kel dit lu-minme (ki c' est ene pîce nén come les ôtes) : :''Ça n' est nén ene pîce,'' :''Ça n' est nén ene powezeye,'' :''Ça n' est nén minme on fime,'' :''Bokets del nute,'' :''Yet portant, c' est tot ça.'' :''Dji lai a les cis ki m' liront'' :''El bezogne di classer mes "Bokets del nute" dins les ::''[[powezeye|ouves powetikes]]'' ::''[[teyåte|ouves dramatikes]]'' ::''ouves dramatike en èn ake'' :''oubén dins les'' ::''ouves a fote å batch'' == Personaedjes == Gn a k' on '''cåzeu tot seu''' ki c' esteut l' Franz Dewandelaer lu-minme, al creyåcion d' Nivele et on keur di persounadjes. Li cåzeu tot seu est stampé padvant l' sinne. Les djins do keur, tos omes, sont moussîs e peur. Il ont ene cingue di rodje flanele, ene lådje marone di bleuwe toele. I sont plaecîs e triyingue dissu l' sinne. == Decôr == Li decôr al creyåcion a Nivele, c' esteut èn ovroe dessiné e noer å fond avou troes tchminêye ki foumiént. Li dzo do stoelî esteut rodje; li dzeu, c' esteut l' nute avou ès poûssire d' [[estoeles]]. Come sol bwès da Van Billinghen k' est dins l' live al pådje 50. == {{HDVs}} == * [http://rifondou.walon.org/teyaute/Dewandelaer_bokets_nute.php Bokets del pîce] (so l' [[Aberteke]]). * {{Wks|Boquèts_dèl_Nûte}} [[Categoreye:Pîces di teyåte e walon]] [[Categoreye:Lives e walon]] 6vucqusuiepvcsijp7h46h4ptgr4f7k 426303 426302 2026-08-10T18:22:10Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Bokets del nute (teyåte)]] viè [[Boquèts dèl Nûte (teyåte)]] : vraiy tite 426302 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Dewandelaer Franz bokets del nute coviete divintrinne.jpg|thumb|coviete divintrinne]] [[Imådje:Bokets nute.jpg|thumb|Bwès da Walter Van Billingen metou dins l' live, et kécfeye k' a siervou d' decôr po djouwer l' pîce]] '''Bokets del nute''' (''Boquèts dèl nûte''), c' est l' [[live e walon|live]] d' ene [[pîce di teyåte]] foirt a pårt da [[Franz Dewandelaer]]. Il a vudî l' an [[1935]]. == Mwaissès dnêyes == C' est kécfeye li prumire ouve di [[belès-letes]] e walon ki critike li [[forsipoujhaedje des ovrîs]] des [[houyire]]s pa les patrons. Li pîce a wangnî li Pris di Rwè Albert al bate di scrijhaedje des [[Relîs Namurwès]] di 1934. Et çoula, emey cåzu 150 ouves prezintêyes laddlé. Elle a stî [[creyåcion (teyåte)|djouwêye pol prumî côp]] å "Waux-hall" di [[Nivele (veye)|Nivele]] li 7 d' octôbe 1934. Franz Dewandelear fijheut l' cåzeu a solo. Padrî lu, on keur di set djins ki cåzént. I estént pårtis e deus gropes, ki cåzént tchaeke a s' toû, pu après, tertos eshonne. Dins l' pîce, gn eto des tchansons (so des cnoxhowès airs) et des danses. Li pîce a eto stî redjårbêye avou l' accint d' [[Serè]] pa François Masset ey e l' accint d' [[Tchålerwè]] pa [[Émile Lempereur]]. == Li live == Li pîce a stî eplaideye e 1935 ås Edicions A. Dandoy å [[Tcheslet]], avou des [[bwès (graveure)|bwès]] da [[Dessineu po les lives e walon|Walter Van Bellinghen]]. Gn a èn adrovaedje di bén 6 pådjes, e francès, da [[Émile Lempereur]]. Adonpwis, l' [[adviertance (live)|adviertance]] do scrijheu kel dit lu-minme (ki c' est ene pîce nén come les ôtes) : :''Ça n' est nén ene pîce,'' :''Ça n' est nén ene powezeye,'' :''Ça n' est nén minme on fime,'' :''Bokets del nute,'' :''Yet portant, c' est tot ça.'' :''Dji lai a les cis ki m' liront'' :''El bezogne di classer mes "Bokets del nute" dins les ::''[[powezeye|ouves powetikes]]'' ::''[[teyåte|ouves dramatikes]]'' ::''ouves dramatike en èn ake'' :''oubén dins les'' ::''ouves a fote å batch'' == Personaedjes == Gn a k' on '''cåzeu tot seu''' ki c' esteut l' Franz Dewandelaer lu-minme, al creyåcion d' Nivele et on keur di persounadjes. Li cåzeu tot seu est stampé padvant l' sinne. Les djins do keur, tos omes, sont moussîs e peur. Il ont ene cingue di rodje flanele, ene lådje marone di bleuwe toele. I sont plaecîs e triyingue dissu l' sinne. == Decôr == Li decôr al creyåcion a Nivele, c' esteut èn ovroe dessiné e noer å fond avou troes tchminêye ki foumiént. Li dzo do stoelî esteut rodje; li dzeu, c' esteut l' nute avou ès poûssire d' [[estoeles]]. Come sol bwès da Van Billinghen k' est dins l' live al pådje 50. == {{HDVs}} == * [http://rifondou.walon.org/teyaute/Dewandelaer_bokets_nute.php Bokets del pîce] (so l' [[Aberteke]]). * {{Wks|Boquèts_dèl_Nûte}} [[Categoreye:Pîces di teyåte e walon]] [[Categoreye:Lives e walon]] 6vucqusuiepvcsijp7h46h4ptgr4f7k 426305 426303 2026-08-10T18:23:46Z Lucyin 16 426305 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|fr|Boquèts dèl Nûte}}'' (teyåte)}} {{Dizo-tite|Bokets del nute}} [[Imådje:Dewandelaer Franz bokets del nute coviete divintrinne.jpg|thumb|coviete divintrinne]] [[Imådje:Bokets nute.jpg|thumb|Bwès da Walter Van Billingen metou dins l' live, et kécfeye k' a siervou d' decôr po djouwer l' pîce]] '''Bokets del nute''' (''Boquèts dèl Nûte''), c' est l' [[live e walon|live]] d' ene [[pîce di teyåte]] foirt a pårt da [[Franz Dewandelaer]]. Il a vudî l' an [[1935]]. == Mwaissès dnêyes == C' est kécfeye li prumire ouve di [[belès-letes]] e walon ki critike li [[forsipoujhaedje des ovrîs]] des [[houyire]]s pa les patrons. Li pîce a wangnî li Pris di Rwè Albert al bate di scrijhaedje des [[Relîs Namurwès]] di 1934. Et çoula, emey cåzu 150 ouves prezintêyes laddlé. Elle a stî [[creyåcion (teyåte)|djouwêye pol prumî côp]] å "Waux-hall" di [[Nivele (veye)|Nivele]] li 7 d' octôbe 1934. Franz Dewandelear fijheut l' cåzeu a solo. Padrî lu, on keur di set djins ki cåzént. I estént pårtis e deus gropes, ki cåzént tchaeke a s' toû, pu après, tertos eshonne. Dins l' pîce, gn eto des tchansons (so des cnoxhowès airs) et des danses. Li pîce a eto stî redjårbêye avou l' accint d' [[Serè]] pa François Masset ey e l' accint d' [[Tchålerwè]] pa [[Émile Lempereur]]. == Li live == Li pîce a stî eplaideye e 1935 ås Edicions A. Dandoy å [[Tcheslet]], avou des [[bwès (graveure)|bwès]] da [[Dessineu po les lives e walon|Walter Van Bellinghen]]. Gn a èn adrovaedje di bén 6 pådjes, e francès, da [[Émile Lempereur]]. Adonpwis, l' [[adviertance (live)|adviertance]] do scrijheu kel dit lu-minme (ki c' est ene pîce nén come les ôtes) : :''Ça n' est nén ene pîce,'' :''Ça n' est nén ene powezeye,'' :''Ça n' est nén minme on fime,'' :''Bokets del nute,'' :''Yet portant, c' est tot ça.'' :''Dji lai a les cis ki m' liront'' :''El bezogne di classer mes "Bokets del nute" dins les ::''[[powezeye|ouves powetikes]]'' ::''[[teyåte|ouves dramatikes]]'' ::''ouves dramatike en èn ake'' :''oubén dins les'' ::''ouves a fote å batch'' == Personaedjes == Gn a k' on '''cåzeu tot seu''' ki c' esteut l' Franz Dewandelaer lu-minme, al creyåcion d' Nivele et on keur di persounadjes. Li cåzeu tot seu est stampé padvant l' sinne. Les djins do keur, tos omes, sont moussîs e peur. Il ont ene cingue di rodje flanele, ene lådje marone di bleuwe toele. I sont plaecîs e triyingue dissu l' sinne. == Decôr == Li decôr al creyåcion a Nivele, c' esteut èn ovroe dessiné e noer å fond avou troes tchminêye ki foumiént. Li dzo do stoelî esteut rodje; li dzeu, c' esteut l' nute avou ès poûssire d' [[estoeles]]. Come sol bwès da Van Billinghen k' est dins l' live al pådje 50. == {{HDVs}} == * [http://rifondou.walon.org/teyaute/Dewandelaer_bokets_nute.php Bokets del pîce] (so l' [[Aberteke]]). * {{Wks|Boquèts_dèl_Nûte}} [[Categoreye:Pîces di teyåte e walon]] [[Categoreye:Lives e walon]] o1f5uq7okjqrt1o08er3mdal8r0n42d 426306 426305 2026-08-10T18:26:20Z Lucyin 16 426306 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|fr|Boquèts dèl Nûte}}'' (teyåte)}} {{Dizo-tite|Bokets del nute}} [[Imådje:Dewandelaer Franz bokets del nute coviete divintrinne.jpg|thumb|coviete divintrinne]] [[Imådje:Bokets nute.jpg|thumb|Bwès da Walter Van Billingen metou dins l' live, et kécfeye k' a siervou d' decôr po djouwer l' pîce]] '''Bokets del nute''' (''Boquèts dèl Nûte''), c' est l' [[live e walon|live]] d' ene [[pîce di teyåte]] foirt a pårt da [[Franz Dewandelaer]]. Il a vudî l' an [[1935]] (li pîce aveut stî creyeye e [[1934]]). == Mwaissès dnêyes == C' est kécfeye li prumire ouve di [[belès-letes]] e walon ki critike li [[forsipoujhaedje]] des [[ovrî]]s des [[houyire]]s påzès patrons. Li pîce a wangnî li Pris di Rwè Albert al bate di scrijhaedje des [[Relîs Namurwès]] di 1934. Et çoula, emey cåzu 150 ouves prezintêyes laddlé. Elle a stî [[creyåcion (teyåte)|djouwêye pol prumî côp]] å "Waux-hall" di [[Nivele (veye)|Nivele]] li 7 d' octôbe 1934. Franz Dewandelear fijheut l' cåzeu a solo. Padrî lu, on keur di set djins ki cåzént. I estént pårtis e deus gropes, ki cåzént tchaeke a s' toû, pu après, tertos eshonne. Dins l' pîce, gn eto des tchansons (so des cnoxhowès airs) et des danses. Li pîce a eto stî redjårbêye avou l' accint d' [[Serè]] pa François Masset ey e l' accint d' [[Tchålerwè]] pa [[Émile Lempereur]]. == Li live == Li pîce a stî eplaideye e 1935 ås Edicions A. Dandoy å [[Tcheslet]], avou des [[bwès (graveure)|bwès]] da [[Dessineu po les lives e walon|Walter Van Bellinghen]]. Gn a èn adrovaedje di bén 6 pådjes, e francès, da [[Émile Lempereur]]. Adonpwis, l' [[adviertance (live)|adviertance]] do scrijheu kel dit lu-minme (ki c' est ene pîce nén come les ôtes) : :''Ça n' est nén ene pîce,'' :''Ça n' est nén ene powezeye,'' :''Ça n' est nén minme on fime,'' :''Bokets del nute,'' :''Yet portant, c' est tot ça.'' :''Dji lai a les cis ki m' liront'' :''El bezogne di classer mes "Bokets del nute" dins les ::''[[powezeye|ouves powetikes]]'' ::''[[teyåte|ouves dramatikes]]'' ::''ouves dramatike en èn ake'' :''oubén dins les'' ::''ouves a fote å batch'' == Personaedjes == Gn a k' on '''cåzeu tot seu''' ki c' esteut l' Franz Dewandelaer lu-minme, al creyåcion d' Nivele et on keur di persounadjes. Li cåzeu tot seu est stampé padvant l' sinne. Les djins do keur, tos omes, sont moussîs e peur. Il ont ene cingue di rodje flanele, ene lådje marone di bleuwe toele. I sont plaecîs e triyingue dissu l' sinne. == Decôr == Li decôr al creyåcion a Nivele, c' esteut èn ovroe dessiné e noer å fond avou troes tchminêye ki foumiént. Li dzo do stoelî esteut rodje; li dzeu, c' esteut l' nute avou ès poûssire d' [[estoeles]]. Come sol bwès da Van Billinghen k' est dins l' live al pådje 50. == {{HDVs}} == * [http://rifondou.walon.org/teyaute/Dewandelaer_bokets_nute.php Bokets del pîce] (so l' [[Aberteke]]). * {{Wks|Boquèts_dèl_Nûte}} [[Categoreye:Pîces di teyåte e walon]] [[Categoreye:Lives e walon]] 548iek66w4bura0b3tfjlj5hhilqgv3 426307 426306 2026-08-10T18:31:47Z Lucyin 16 /* Li live */ 426307 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|fr|Boquèts dèl Nûte}}'' (teyåte)}} {{Dizo-tite|Bokets del nute}} [[Imådje:Dewandelaer Franz bokets del nute coviete divintrinne.jpg|thumb|coviete divintrinne]] [[Imådje:Bokets nute.jpg|thumb|Bwès da Walter Van Billingen metou dins l' live, et kécfeye k' a siervou d' decôr po djouwer l' pîce]] '''Bokets del nute''' (''Boquèts dèl Nûte''), c' est l' [[live e walon|live]] d' ene [[pîce di teyåte]] foirt a pårt da [[Franz Dewandelaer]]. Il a vudî l' an [[1935]] (li pîce aveut stî creyeye e [[1934]]). == Mwaissès dnêyes == C' est kécfeye li prumire ouve di [[belès-letes]] e walon ki critike li [[forsipoujhaedje]] des [[ovrî]]s des [[houyire]]s påzès patrons. Li pîce a wangnî li Pris di Rwè Albert al bate di scrijhaedje des [[Relîs Namurwès]] di 1934. Et çoula, emey cåzu 150 ouves prezintêyes laddlé. Elle a stî [[creyåcion (teyåte)|djouwêye pol prumî côp]] å "Waux-hall" di [[Nivele (veye)|Nivele]] li 7 d' octôbe 1934. Franz Dewandelear fijheut l' cåzeu a solo. Padrî lu, on keur di set djins ki cåzént. I estént pårtis e deus gropes, ki cåzént tchaeke a s' toû, pu après, tertos eshonne. Dins l' pîce, gn eto des tchansons (so des cnoxhowès airs) et des danses. Li pîce a eto stî redjårbêye avou l' accint d' [[Serè]] pa François Masset ey e l' accint d' [[Tchålerwè]] pa [[Émile Lempereur]]. == Li live == Li pîce a stî eplaideye e 1935 ås Edicions A. Dandoy å [[Tcheslet]], avou des [[bwès (graveure)|bwès]] da [[Dessineu po les lives e walon|Walter Van Bellinghen]]. Gn a èn adrovaedje di bén 6 pådjes, e francès, da [[Émile Lempereur]]. Adonpwis, l' [[adviertance (live)|adviertance]] do scrijheu kel dit lu-minme (ki c' est ene pîce nén come les ôtes) : <blockquote><i><poem> Ça n' est nén ene pîce, Ça n' est nén ene powezeye, Ça n' est nén minme on fime, Bokets del nute, Yet portant, c' est tot ça. Dji lai a les cis ki m' liront El bezogne di classer mes "Bokets del nute" dins les ouves powetikes ouves dramatikes ouves dramatike en èn ake oubén dins les ouves a fote å batch </poem></i></blockquote> == Personaedjes == Gn a k' on '''cåzeu tot seu''' ki c' esteut l' Franz Dewandelaer lu-minme, al creyåcion d' Nivele et on keur di persounadjes. Li cåzeu tot seu est stampé padvant l' sinne. Les djins do keur, tos omes, sont moussîs e peur. Il ont ene cingue di rodje flanele, ene lådje marone di bleuwe toele. I sont plaecîs e triyingue dissu l' sinne. == Decôr == Li decôr al creyåcion a Nivele, c' esteut èn ovroe dessiné e noer å fond avou troes tchminêye ki foumiént. Li dzo do stoelî esteut rodje; li dzeu, c' esteut l' nute avou ès poûssire d' [[estoeles]]. Come sol bwès da Van Billinghen k' est dins l' live al pådje 50. == {{HDVs}} == * [http://rifondou.walon.org/teyaute/Dewandelaer_bokets_nute.php Bokets del pîce] (so l' [[Aberteke]]). * {{Wks|Boquèts_dèl_Nûte}} [[Categoreye:Pîces di teyåte e walon]] [[Categoreye:Lives e walon]] oi8438qgdkb92dz2bim8jmsu26wekrc 0 55240 426304 2026-08-10T18:22:10Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Bokets del nute (teyåte)]] viè [[Boquèts dèl Nûte (teyåte)]] : vraiy tite 426304 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Boquèts dèl Nûte (teyåte)]] 7z93wjfqefx64dwp61388ue9oyh01lp