Wikipedia wawiki https://wa.wikipedia.org/wiki/Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wikipedia Wikipedia copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 6626 426313 426309 2026-08-11T20:45:08Z Lucyin 16 426313 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Wa mots avou å JP Pirson.ogg|thumb|sacwants mots rfondous avou l' betchfessî å et prononcîs avou l' [[son å]]]] [[Imådje:Ave_et_Auve_plake.jpg|thumb|li dobe prononçaedje est rilevåve dins l' no e francès do viyaedje d' [[Åve-el-Fåmene]] (''Ave-et-Auffe'')]] [[Imådje:Plake Brå-dlé-Lierneu.jpg|thumb|Bra si prononce cial ''Brâ'', mins po [[Brå-dlé-Libråmont]], c' est ''Brau'']] Li '''betchfessî å''', c' est on [[betchfessî scrijha]] ki si scrît avou l' [[lete Å]]. C' est onk des prumîs betchfessîs do [[rfondou walon]], avou l' [[betchfessî ô]], la k' il estént ddja cåzu decidés dins l' [[Franwal Walo +]] == Prononçaedjes == === Prononçaedje «å» (/ɔː/) === * [[Wikt:å|'''å''']] {{odio|Wa å.ogg|lang=wa}} ** [[Wikt:å|å]]: di set eures '''å''' matén disca nouv eures al nute li magazin esteut drovou {{odio|Wa di set eures å matén disca nouv eures al nute li magazin esteut drovou.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:florixhåjhe|florixh'''å'''jhe]] {{odio|Wa florixhåjhe.oga|lang=wa}} * [[Wikt:ålwetrin|'''å'''lwetrin]] {{odio|Wa ålwetrin.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:vårén|vårén]]: di fé bodjî s' paltot a ç' ''v'''å'''rin'' la {{odio|Wa a fé bodjî s' paltot a ç' vårén la.ogg|lang=wa}}<ref>boket d' fråze do ratournaedje del fåve [[Li bijhe et l' solea]] pa [[André Mottet]].</ref> * [[Wikt:råyeu|r'''å'''yeu]] d' [[Wikt:clå|cl'''å'''s]] dins les årmås {{odio|Wa on råyeu d' clås dins les årmås.ogg|lang=wa}}; u: on [[Wikt:råyeu|r'''å'''yeu]] d' [[Wikt:årmås|'''å'''rm'''å'''s]] {{odio|Wa on råyeu d' årmås.ogg|lang=wa}} ([[spot des dmorants|spot]] des djins d' [[Serè]], prononcî come e l' Hesbaye). === Prononçaedje «â» (/aː/) === * [[Wikt:Brå|Brå]]: ''Br'''â''''' {{odio|Wa-fel Brâ wa Brå.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:Mådindje|Mådindje]]: ''M'''â'''dindje'' {{odio|Wa Mådindje.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:tåye|tåye]]: ''t'''â'''ye'' {{odio|Wa-fel tâyes wa tåye.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:å|å]]: i vénrè '''''â''''' matén {{odio|Wa-fel â wa i vénrè å matén.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:såreut|såreut]]: al difén el bijhe a dit k' elle èn ''s'''â'''réve'' {{odio|Wa-fel al difén el bijhe a dit k' elle èn såreut wa-fel sâréve.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:råyeu|r'''å'''yeu]] d' [[Wikt:clå|cl'''å'''s]] {{odio|Wa-fel râyeû d' clâs.ogg|lang=wa}} ([[spot des dmorants|spot]] des djins d' [[Serè]], come dit a Serè minme). === Prononçaedje «au» (/oː/) === Li scrijha «au» est rprins do sistinme [[Feller-Léonard]] * [[Wikt:åbe|åbe]]: ''on-'''au'''be'' {{odio|Wa (èn) åbe.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:kixhåde|kixhåde]]: ''kich'''au'''de'' {{odio|Wa kixhåde wa-fel kichaude.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:dicåce|dicåce]]: ''dic'''au'''ce'' {{odio|Wa-fel dicauce dicåce.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:a pîs dschås|a pîs dschås]]: ''a pîs dch'''au'''s'' {{odio|Wa-fel a pîs dchau a pîs dschås.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:råyeu|råyeu]] d' [[Wikt:clå|clås]] dins les [[Wikt:årmå|årmås]]: ''in r'''au'''yeû d' cl'''au'''s dins les '''au'''rm'''aus''''' {{odio|Wa-fel rauyeû d' claus dins les aurmaus.ogg|lang=wa}} ([[spot des dmorants|spot]] des djins d' [[Serè]], come i sereut rprononcî après Nameur u l' [[Årdene nonnrece]]). === Prononçaedje «ôⁿ» (/õ/) === * [[Wikt:vicåreye|vicåreye]]: li pus bea des cados, l' amour ki candje li ''vic'''ôⁿ'''rèye'' {{odio|Darras wa vicåreye wa-fel vicônrèye.ogg|lang=wa}} (tchanté pa [[Jean-Pierre Darras]]) * [[Wikt:råtchåd|råtchåd]]: avou leus vîs ''r'''ôⁿ'''tch'''ôⁿ'''s'' {{odio|Lefebvre wa råtchåd wa-fel rôntchôn.ogg|lang=wa}} (tchanté pa [[Jacques Lefebvre]]) === Prononçaedje «an» (/ã/) === * [[Wikt:Wåtche|Wåtche]]: ''W'''an'''tche'' {{odio|Wa-fel Wantche Wåtche.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:håvurna|håvurna]]: ''h'''an'''vèrnau'' {{odio|Wa-fel hanvèrnau wa håvurna.oga|lang=wa}} * [[Wikt:Måmdiy|Måmdiy]]: tier di ''M'''an'''.m'dîy'' {{odio|Wa-fel Tier dè Manmdîy wa Tier di Måmdiy.ogg|lang=wa}} === Prononçaedjes pus courts === Li longueur pout baxhî dins sacwants mots, aprume dizo spotchance do francès, k' a on prononçaedje court po les minmes mots calkés do walon (''Libr'''a'''mont'', di [[Wikt:Libråmont|Libr'''å'''mont]]). * [[Wikt:wårder|wårder]]: ''wârder => w'''a'''rder'' {{odio|Wa-fel warder wa wårder.ogg|lang=wa}} * [[Wikt:tchabårer|tchabårer]]: ''tchabaurer => tchab'''o'''rer'' {{odio|Wa-fel tchaborer wa tchabårer.ogg|lang=wa}} == Sourdants etimolodjikes do betchfessî å == === Cas erîlés a pårti do stok etimolodjike === Fonolodjicmint, li betchfessî å pout esse riwaitî come li rashiaedje d' on [[foninme]] do walon, ki provént d' on stok latén, pu rålmint tîxhon di ces sôres cial : * shuvion A + L u R + cossoune : ** latén "''calce''" => [[Wikt:tchåsse 2|tchåsse]] ** tîxhon "''bald''" => [[Wikt:både|både]], [[Wikt:bådet|bådet]] ** latén "''arbolum''" => [[Wikt:åbe|åbe]] ** latén "''carnus''" => [[Wikt:tchå|tchå]] ** gayel "''carro''" => latén "''carrus''" => [[Wikt:tchår|tchår]] ** latén "''tabula''" => [[Wikt:tåve|tåve]] * Cawetes latenes ''-ala'' et ''-alis'' ** latén "''scala''" => [[Wikt:schåle|schåle]] ** latén "''canalis''" => [[Wikt:tchenå|tchenå]] * shuvion A + M + Cossoune ** tîxhon : "''brambasia''" => [[Wikt:frambåjhe|frambåjhe]] ** latén : "''mansionen''" => [[Wikt:måjhon|måjhon]] * shuvion A + S + Cosoune ** latén "''pascha''" => [[Wikt:Påke|Påke]]<ref>Bråmint des egzimpes ont stî poujhîs dins "''Toponymie de Smuid et de Transinne''", memwere da Catherine Klepper a l’ ULB e 1997, p. 12.</ref> Portant, ls minmes bodjes etimolodjikes polèt aveur [[fornaiviaedje linwistike|fornaivyî]]. Insi : * "''caldus''" a dné "[[Wikt:tchåfer|tchåfer]]" et [[Wikt:kixhåde|kixhåde]], mins eto [[Wikt:tchôd|tchôd]], [[Wikt:tchôdire|tchôdire]], [[Wikt:schôder|schôder]] ([[betchfessî ô]]), [[Wikt:tcholeur|tcholeur]]. * "''altus''" a dné [[Wikt:håssî|håssî]] ([[Wikt:håsse 2|håsse 2]], [[Wikt:rahåsse|rahåsse]]), mins eto [[Wikt:hôt|hôt]], [[Wikt:hôteur|hôteur]] === Ortografiaedje d' èn accint === Divant R, li A divént åjheymint long e walon ("â", "å" u "ô"). On a pacô ricnoxhou cist accint la come on betchfessî. * [[Wikt:årtisse|årtisse]], [[Wikt:årmêye|årmêye]] * [[cawete -åcion]] * [[cawete -ål]] Mins des ôtes côps, on n' ritént nén l' accint : * [[Wikt:sotane|sotane]], [[Wikt:dwane|dwane]], [[Wikt:dwanî|dwanî]] (sotåne, douwåne après Lidje) === Cas a pårt === Les mots ki shuvnut n' egzistèt nén a Lidje dizo l' ortografeye "å". * [[Wikt:pår|pår]] : latén ''per'' k' a dné ''pâr'' dins l' Eter-Sambe -et-Mouze et a Vervî (pa des voyes diferinnes), ''pôr'' a Lidje et ''por'' di [[Hu]] a [[Måmdey]] ([[sipårdaedje del pitite banane]]). == Istwere do betchfessî å == === Eployaedje e sistinme Feller === [[Imådje:Lete a-tchapea Lidje 1757.jpg|thumb|300px|pådje do motî da Cambresier ki mostere les deus sôres di scrijhaedjes pol Payis d' Lidje e 1757]] Il esteut eployî dins l'&nbsp;sistinme di scrijhaedje [[sistinme Feller|Feller]] po, teyoricmint, riprezinter on son a mitan vôye inte /ô/ eyet /â/, tipike di sacwantès coines del [[Hesbaye]]. Mins, dins l'&nbsp;pratike, c'&nbsp;est eployî po les pårlers d'&nbsp;Lidje ossu bén po /ô/ (a [[Lidje]]) ki po /â/ (a [[Serè]]). Insi, i sierveut ddja d' betchfessî scrijha sins l' dire, dins ene sôre di [[rifondaedje d' ene langue|rfondaedje]] naturel. Sorlon les rawetes do [[motî da Cambresier]] (1757), i shonne k'&nbsp;å 18inme sieke, li prononçaedje li pus corant a Lidje di l'&nbsp;oyon "å" esteut "â" (dins l' imådje ''[[Wikt:brå|brå]], [[Wikt:bråcler|bråcler]], [[Wikt:bråyete|bråyete]], [[Wikt:breyåd|breyåd]]''). A [[Limbôr]], a l'&nbsp;Ess di Lidje, l'&nbsp;oyon est scrît come e 20inme sieke a Nameur (au). On scrît sifwaitmint "â", å minme moumint, dins l' [[teyåte lidjwès (operås)|teyåte lidjwès]] (1756-1757). Li prononçaedje ålwetrin, a môde daenwesse, ni datreut ki do [[19inme sieke]] a [[Lidje (veye)|Lidje minme]]. Å 20inme sieke, i s' rescontréve, a l'&nbsp;Ouwess di Lidje, disk'&nbsp;a [[Hu]] et [[Hanut]]. A Nameur, c' est [[Jean Guillaume]], tot carwaitant l' [[Motî da Léonard]] avou [[Lucien Léonard|si oteur]], ki lyi fjha riscrire avou "au" tos les mots k' alént esse rifondous avou l' betchfessî å. Les ôtes sicrijhaedjes "au" (''tchaud'', ''aute'', on ''pau'', on ''trau'')<ref>[[Wikt:tchôd|tchôd]], [[Wikt:ôte|ôte]], on [[Wikt:pô|pô]], on [[Wikt:trô|trô]].</ref> , ki corespondèt å [[betchfessî ô]], serént scrîts avou "ô". Les [[Relîs namurwès]] alént bénrade accepter cisse rîle la. === Eployaedje e rfondou walon === E 1992, avou l' [[Motî Walo +]], on s' rinda conte ki bråmint des mots des cwate coines del Walonreye estént les minmes, a pårt on prononçaedje d' ene longue voyale, ki pleut esse â, å (ålwetrin) u ó. C' est tot naturelmint k' on-z atåvla di scrire tos ces mots la avou l' lete å, k' aparexheut come oridjinåle, et ki mostréve li pus pwès do lidjwès dins li [[rfondou walon]]. Li [[betchfessî å]] aveut vnou å monde. Li lete Å fourit acceptêye come sicrijha do rfondou å [[raploû d' Tchålerwè so li rfondaedje]] e 1996. Elle est eployeye e come betchfessî scrijha, avou les minmès valixhances k'&nbsp;elle a po do bon dins les pårlers lidjwès. Ele riprezinte çou k'&nbsp;est scrît dins les scrijhaedjes coinreces come ''â'', ''å'', ''ô'', ''au''. A cåze di si eployaedje e rfondou, li betchfessî å va esse ricnoxhou totavå come sene ortografike do walon. [[Imådje:abole-unicode.gif|center|framed|Dispu 2002, li å est ricnoxhou eternåcionålmint come on sene ortografike do walon <small>(saetchî foû do live eplaidî på Consorciom Unicôde, 2002).</small>]] === Istwere des foninmes ki s' vont scrire avou l' betchfessî å === Li troke latene "al" + Cossoune" (come dins "''palma''" ([[Wikt:påme|påme]]), "''salvu''" ([[Wikt:såf|såf]])) va divni [ó] (long O) e francès ey dins ene grande sitindowe des [[accints do walon]]. Li troke a passé "al" a "aw" do [[7inme sieke]] å [[10inme sieke]]. Cisse troke la va divni "ó" do [[14inme sieke|14inme]] å [[16inme sieke]].<ref>[[Live_da_Remacle_sol_datåcion_des_mots_walons_di_dvant_1600|''La différenciation dialectale en Belgique romane avant 1600'']] p. 38.</ref> Dins l' [[payis d' Lidje (diyalectolodjeye)|payis d' Lidje]] et l' ci d' [[Bastogne]], cisse troke la va divni soeye-t i "â", soeye-t i "å" [à:]. Ci candjmint la est ddja bén la dispu l' [[11inme sieke]], come on l' voet pa des "o" metous dins les [[scrîta|vîs scrijhas]] po des bodjes laténs avou "a" * ''Soseis'' (1064) po [[Wikt:Sosoye|Sosoye]] (la ki l' bodje est dandjreus [[Wikt:så|så]], latén "''salice''. * ''Giv'''o'''fosse'' (deujhinme mitan do 12inme sieke) po [[Wikt:Tchvåfosse|Tchvåfosse]].<ref>[[L. Remacle]], ''Différentiation'', come cial ådzeu, p. 41.</ref> == Mapes ALW a corwaitî == Sacwants mapes [[ALW]] vont mostrer on spårdaedje classike des disfondowes: * [[Wikt:tchår|tchår]]: [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=96 Mape '''1''' 12] * [[Wikt:clå|clå]]: [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=114 Mape '''1''' 21] * [[Wikt:tchåsse#Etimolodjeye 1|tchåsse]]: [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=102 Mape '''1''' 15] On les pout rtrover, maxhî avou les cenes do [[betchfessî sch]] dins l' mape di [[Wikt:schåle|schåle]] [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=134 ALW '''1''' 31] Dins l' cene di [[Wikt:håye|håye]], li cogne «â» est sorriprezintêye; les dnêye sont maxheye ås cenes do [[H prumrece]]: [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=172 ALW '''1''' 50] == Hårdêyes difoûtrinnes == * [http://rifondou.walon.org/cours/nl-abole.html Sicole do Noû-Lovén sol betchfessî å] (so l' [[Aberteke (waibe)|Aberteke]]) * [http://rifondou.walon.org/sicole/29.html Sicole po ls efants sol betchfessî å] (so l' [[Aberteke (waibe)|Aberteke]]) * [http://lucyin.walon.org/livreye/aurmonijhaedje.html#au Teyoreye sol betchfessî å] (so l' [[Aberteke (waibe)|Aberteke]])e francès) * [[Wikt:Categoreye:Mots avou l' betchfessî å|Mots avou l' betchfessî å dedja studyîs sol Wiccionaire]] * [https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?p=7527#7527 Bae di dvizes so les disfondowes avou «ê»] == Sourdants & pî-notes == {{Commonscat|Pronunciation of Walloon words standardized with diasystem å|des eredjistrumints di mots avou l' betchfessî å}} [[Categoreye:Betchfessîs scrijhas|A]] [[Categoreye:Sons et letes do walon]] f4f5ad34bz1qhakykycr3gnyqpj5g0z 0 26169 426314 423252 2026-08-12T02:30:28Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 426314 wikitext text/x-wiki Li '''Portugal''' (minme sicrijhaedje e [[portuguès (lingaedje)|portuguès]]), c' est on payis d' [[Urope coûtchantrece]], mimbe di l' [[Union Uropyinne]] Il est metou tot a l' [[Ouwess]] do [[Urope|continint]], so l' [[Oceyan Atlantike]] et avou fok ene frontire avou l' [[Sipagne]], a l' [[Ess]] eyet å [[Nôr]] Sitindowe : 91.632 km² Dimanants : 10.300.000 (des Portuguès et des Portuguesses). Mwaisse-veye: [[Lisbone]] (''Lisboa''). Ôtès grandès veyes: [[Porto]], Setúbal, Coimbra, Faro. == Li Portugal eyet l' [[ebagance]] == Dins les [[anêyes 1960]] eyet [[anêyes 1970|1970]], gn a bråmint des Portuguès k' ont vnou bouter el [[Beldjike]]. Dispu les [[anêyes 1990]], c' est l' contråves mouvmint : li Portuguès rçût bråmint des abagants, des Payis d' Urope levantrece, eyet do [[Braezi]]. == Istwere do Portugal == Li Portugal a stî al tiesse d' èn [[Impire portuguès|impire]]. Ladvins, gn a yeu, on moumint, les veyes d' [[Asfi]] et d' [[El Djadida]], e l' [[Afrike bijhrece]] ([[Marok]] d' asteure). Les payis d' asteure k' estént [[colnijhaedje|coloneyes]] portuguesses : li [[Braezi]], li [[Mozambike]], li [[Guinêye Bissaw]], les [[Iyes do Vert Cap]], li [[Timor Levantrece]], li veye di [[Macaw]] (el [[Chine]]. Cåzu totes les coloneyes portuguesses s' ont dislaxhî e 1975 après l' [[revolucion des djalofrenes]]. == Årts et tourisse == * [[Stîle manouwelyin]] * [[Fiesse ås danses]] [[Fiesse ås danses d' Andanças|d' Andanças]]. == Rilomés Portuguès == * [[Vasco d' Gama]] * [[Salazar]] * [[Eusebio]] == Hårdêye difoûtrinne == * [https://web.archive.org/web/20070926234753/http://www.visitportugal.com/Cultures/en-US/default.html Official Travel and Tourism office website] * [https://web.archive.org/web/20231112154106/https://growiktionary.org/ Weather forecast for Portugal] {{stub}} [[Categoreye:Portugal|*]] [[Categoreye:Payis del Mîtrinne Mer]] bh5tfq69hqasmv1l8hpzkmfbyj6clvk 0 26949 426322 426165 2026-08-12T10:36:50Z Lucyin 16 426322 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Dosimont Pierre-Joseph.jpg|thumb|(diviè 1940)]] '''Pierre-Joseph Dosimont''', ki sinéve voltî '''''Pirre Djônsef''''' ('''Pire-Djôzef'''), a skepyî li [[28 di måss]] [[1868]] a [[Årveye]]. S' î a-t i morou li [[10 di måss]] [[1954]]. Di s' mestî, il esteut [[tonlî]]. Avou ses frés, il a metou so pås so fotches li societé «Tomeca» ki fjheut des [[bourtea]]s d' bwès, ey eto des [[batwere]]s di plastike. == Ouve e walon == Il a cmincî a scrire e walon k' il aveut passé swessante ans. Des [[tchanson e walon|tchansons]] k' i fjheut so des cnoxhowès airs. Cwand i cminça a scrire e walon, i n' kinoxheut nén [[Djôzef Calozet]], portant do viyaedje astok ([[Nåwinne]]). Cwand i l' a yeu rescontré, i s' a sintou ecoraedjî, aprume k' i l' aveut metou e rlåcion avou [[Jean Haust]] et bouter avou lu so [[ALW|ses rcweraedjes]]. Adon, il a scrît des cints et des cints d' tecses, [[arimé]]s, [[teyåte e walon|teyåte]], [[prôze]]. Tos les papîscrîts da Pire-Djôzef Dosimont estént wårdés ås [[Vîs Papîs (institucion)|Vîs Papîs]] a [[Sint-Houbert (veye)|Sint-Houbert]], mins l' institucion a bagué a [[Årlon]] dins les [[anêyes 2010]]. Les «egurniyaedjes Dozîmont», c' est tot so des cayés di scole. End a 2 metes hôt. Ene pårteye a stî [[fotocopiaedje|fotocopieye]]; les papîs sont wårdés pal [[Rantoele (soce)|Rantoele]]. Portant gn a eto di ses papîscrîts ki trinnént avå l' payis, come les troes cayés ritrovés a [[Vresse]] et rcopyîs pa [[Louis Baijot]] e 2009. Gn a yeu deus [[schôtlêyes di tecses]] k' ont stî eplaideyes : [[L' Årdene foyowe (tecses)|L' Årdene foyowe]] (1944), shuvou di di [[L' Årdene ås côpons (tecses)|L' Årdene ås côpons]]. Gn a eto èn ôte livret, sins date (dandjreus e 1947), lomé [[Cwir et rcwir (arimés)|Cwir et rcwir]]. Les troes lives, et co des ôtes pitits livrets, ont stî [[imprimé]]s pa Arthur Duchêne [[ås Libins]]. Ses ouves sont co bén replaideyes dins les [[gazetes e walon]] "[[Coutcouloudjoû (gazete)|Coutcouloudjoû]]" eyet ''[[Singulîs (gazete)|Singuliers]]''. Sol fén di s' veye, il a volou fé on [[motî]] walon (mins sovint sins l' francès). Mins gn a sacwants papîscrîts ki n' ont måy sitî rassonrés. == Come fijheu d' arimés == Come fijheu d' arimés, il a l' dår di fé moussî ene pekêye di beas mots dins ses ouves. Li målåjhmince, c' est k' i n' respectêye waire l' avançmint del fråze walone, et fé bråmint des "rmetaedjes divant" a môde del powezeye francesse. Padecô, ça rind l' comprindaedje målåjhey. Metans <blockquote><i>Lu lessai bout o pacawe<br>Quand gn’ è des compons qu’ i vaye<br>Et qu’ les bréches lurtièt bin roit<br>S’l’air dol choflatte qui mousse foû.</i></blockquote> Fåt comprinde: :''Li laecea boût e pacawe<br>Cwand gn a des côpons k' i våye<br>Et k' les braijhes lurtièt bin roed<br>Dizo l' shoflaedje di l' air ki mousse foû del shoflete. == Come diccionairî == I cmince pa mete tos les mots k' il eploye tos les djoûs, mins gn a toplin des calcaedjes di francès avou. Li dierin rassonraedje avize aveur sitî fwait e 1948, so on calpin ås letes. Il est evoyî a Mr R. Ruttienr (?) a Biarin. == Hant avou des ôtes waloneus == I rescontréve sovint [[Djôzef Calozet]]. I lyi a fwait èn arimé eplaidî dins les [[Cayés walons]]. I fourit temoen da [[Jean Haust]] dins ses inketes di l' [[ALW]]. I vneut eto voltî a [[Rdû]], amon l' sicretaire Delaite. Si fi, Châles Delaite, onk des aidants do [[Rasgotaedje des bassårdinreces]] si sovént bén d' lu. Ostant po rescontrer Haust e Sårtea (inte [[Nåwinne]] et [[Årvaye]]), ki po vni a Rdû, i passéve pa les bwès, tot rotant droet come èn î, «come s' il åreut yeu ene bardaxhe plantêye dins l' dos».<ref>Temognaedje da Châle Delaite a [[Lucyin Mahin]], tins des inketes pol Rasgotaedje (1995-1997).</ref> == {{HDV}} == [[L' Årdene ås côpons (tecses)#Adrovaedje|Adrovaedje da Djôzef Calozet dins onk di ses lives]] == Hårdêyes difoûtrinnes == * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} * {{Wikisourd-sicrijheus}} * [http://rifondou.walon.org/dosimont-rif.php Sacwants d' ses scrijhaedjes rimetous e rfondou walon] (so [[L' Aberteke (waibe)|l' Aberteke]]). * [http://walon.cultureforum.net/scrijeuses-f8/pj-dosimont-t102.htm Des ôtes tecses] (sol [[waibe (Daegntoele)|waibe]] “Li walon d’ emon nozôtes”). == Sourdant == [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Dosimont]] q1yorl0c4km2bnjtrn3oub8l09zthtr 426323 426322 2026-08-12T10:41:11Z Lucyin 16 /* Ouve e walon */ 426323 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Dosimont Pierre-Joseph.jpg|thumb|(diviè 1940)]] '''Pierre-Joseph Dosimont''', ki sinéve voltî '''''Pirre Djônsef''''' ('''Pire-Djôzef'''), a skepyî li [[28 di måss]] [[1868]] a [[Årveye]]. S' î a-t i morou li [[10 di måss]] [[1954]]. Di s' mestî, il esteut [[tonlî]]. Avou ses frés, il a metou so pås so fotches li societé «Tomeca» ki fjheut des [[bourtea]]s d' bwès, ey eto des [[batwere]]s di plastike. == Ouve e walon == Il a cmincî a scrire e walon k' il aveut passé swessante ans. Des [[tchanson e walon|tchansons]] k' i fjheut so des cnoxhowès airs. Cwand i cminça a scrire e walon, i n' kinoxheut nén [[Djôzef Calozet]], portant do viyaedje astok ([[Nåwinne]]). Cwand i l' a yeu rescontré, i s' a sintou ecoraedjî, aprume k' i l' aveut metou e rlåcion avou [[Jean Haust]] et bouter avou lu so [[ALW|ses rcweraedjes]]. Adon, il a scrît des cints et des cints d' tecses, [[arimé]]s, [[teyåte e walon|teyåte]], [[prôze]]. Tos les papîscrîts da Pire-Djôzef Dosimont estént wårdés ås [[Vîs Papîs (institucion)|Vîs Papîs]] a [[Sint-Houbert (veye)|Sint-Houbert]], mins l' institucion a bagué a [[Årlon]] dins les [[anêyes 2010]]. Les «egurniyaedjes Dozîmont», c' est tot so des cayés di scole. End a 2 metes hôt. Ene pårteye a stî [[fotocopiaedje|fotocopieye]]; les papîs sont wårdés pal [[Rantoele (soce)|Rantoele]]. Portant gn a eto di ses papîscrîts ki trinnént avå l' payis, come les troes cayés ritrovés a [[Vresse]] et rcopyîs pa [[Louis Baijot]] e 2009. Gn a yeu troes [[schôtlêyes di tecses]] k' ont stî eplaideyes : «Cwir et rcwir», pu [[L' Årdene foyowe (tecses)|L' Årdene foyowe]] (1944), shuvou di di [[L' Årdene ås côpons (tecses)|L' Årdene ås côpons]]. Les troes lives, et co des ôtes pitits livrets, ont stî [[imprimé]]s pa Arthur Duchêne [[ås Libins]]. <center><gallery> Dosimont Pierre-Joseph L' Årdene foyowe.jpg|L' Årdene foyowe Dosimont Pierre-Joseph Cwir et rcwir.jpg|Cwir et rcwir Dosimont Pierre-Joseph Årdene ås côpons.jpg|L' Årdene ås côpons </gallery></center> Ses ouves sont co bén replaideyes dins les [[gazetes e walon]] "[[Coutcouloudjoû (gazete)|Coutcouloudjoû]]" eyet ''[[Singulîs (gazete)|Singuliers]]''. Sol fén di s' veye, il a volou fé on [[motî]] walon (mins sovint sins l' francès). Mins gn a sacwants papîscrîts ki n' ont måy sitî rassonrés. == Come fijheu d' arimés == Come fijheu d' arimés, il a l' dår di fé moussî ene pekêye di beas mots dins ses ouves. Li målåjhmince, c' est k' i n' respectêye waire l' avançmint del fråze walone, et fé bråmint des "rmetaedjes divant" a môde del powezeye francesse. Padecô, ça rind l' comprindaedje målåjhey. Metans <blockquote><i>Lu lessai bout o pacawe<br>Quand gn’ è des compons qu’ i vaye<br>Et qu’ les bréches lurtièt bin roit<br>S’l’air dol choflatte qui mousse foû.</i></blockquote> Fåt comprinde: :''Li laecea boût e pacawe<br>Cwand gn a des côpons k' i våye<br>Et k' les braijhes lurtièt bin roed<br>Dizo l' shoflaedje di l' air ki mousse foû del shoflete. == Come diccionairî == I cmince pa mete tos les mots k' il eploye tos les djoûs, mins gn a toplin des calcaedjes di francès avou. Li dierin rassonraedje avize aveur sitî fwait e 1948, so on calpin ås letes. Il est evoyî a Mr R. Ruttienr (?) a Biarin. == Hant avou des ôtes waloneus == I rescontréve sovint [[Djôzef Calozet]]. I lyi a fwait èn arimé eplaidî dins les [[Cayés walons]]. I fourit temoen da [[Jean Haust]] dins ses inketes di l' [[ALW]]. I vneut eto voltî a [[Rdû]], amon l' sicretaire Delaite. Si fi, Châles Delaite, onk des aidants do [[Rasgotaedje des bassårdinreces]] si sovént bén d' lu. Ostant po rescontrer Haust e Sårtea (inte [[Nåwinne]] et [[Årvaye]]), ki po vni a Rdû, i passéve pa les bwès, tot rotant droet come èn î, «come s' il åreut yeu ene bardaxhe plantêye dins l' dos».<ref>Temognaedje da Châle Delaite a [[Lucyin Mahin]], tins des inketes pol Rasgotaedje (1995-1997).</ref> == {{HDV}} == [[L' Årdene ås côpons (tecses)#Adrovaedje|Adrovaedje da Djôzef Calozet dins onk di ses lives]] == Hårdêyes difoûtrinnes == * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} * {{Wikisourd-sicrijheus}} * [http://rifondou.walon.org/dosimont-rif.php Sacwants d' ses scrijhaedjes rimetous e rfondou walon] (so [[L' Aberteke (waibe)|l' Aberteke]]). * [http://walon.cultureforum.net/scrijeuses-f8/pj-dosimont-t102.htm Des ôtes tecses] (sol [[waibe (Daegntoele)|waibe]] “Li walon d’ emon nozôtes”). == Sourdant == [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Dosimont]] c09ezrw1ezc92v8j2lz0p1nwgmgjdpl 0 32071 426321 426221 2026-08-12T10:34:12Z Lucyin 16 426321 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-vsis|L'Ardenne fouyue}}'' (live)}} {{Dizo-tite|L' Årdene foyowe}} {{po|Årdene|Årdene (discramiaedje)}} [[Imådje:Dosimont Pierre-Joseph L' Årdene foyowe.jpg|thumb]] '''L' Årdene foyowe''' (''L'Ardenne fouyue''), c' est on [[live e walon]] da [[Pire-Djôzef Dosimont]]. C' est ene [[schôtlêye di tecses]] (bråmint des [[arimé]]s avou kékes [[pititès prôzes]]). I vuda e [[1944]], di l' imprimreye Duchêne [[dås Libins]]. Il a stî shuvou di «[[L' Årdene ås côpons (tecses)|L' Årdene ås côpons]]». == Contnou == Li live kimince pa on «[[dvanzouve]]» lomé «Po siervi d' avant-propôs». Li scrijheu raconte kimint k' i s' a metou a scrire e walon. Si pere, k' aveut fwait ses scoles a Nameur, el cåzéve voltî. <blockquote><i>Popa inméve d' cåzer s' walon. I tchantéve voltî les bokets des oteurs did pa låvå. I nd esteut fir.</i></blockquote> I n' a sayî di scrire k' a 60 ans. L' ortografeye k' i shût, il a aprins di Paul Bauvir, on fivî d' Årvaye, professeur a Vierton. <blockquote><i>Dj' aveu passé swessante ans vwand dj' a don sayî di scrire li walon d' Årvaye. Dj' a yeu, po m' disgroxhi, li tchance di trover on professeur d' Årvaye lu ossu, ki m' a-st apris bråmint a scrire et a m' fé comprinde des ôtes. I faleut ça po n' nén trop fé rire di mi des ci ki sont poentous s' les regues.</i></blockquote> On î aprind eto k' il a stî ecoraedjî pa [[Djôzef Calozet]], on vijhén d' [[Nåwinne]]. Pu pa [[Jean Haust]]. Åresse, il a divnou, avou des soçons da sinne, onk des [[temoen (diyalectolodjeye)|temoens]] po l' [[ALW]]. <blockquote><i>Monsieu Haust, lu, a l' toû po disterer les vîs mots ki sourdèt d' ene tiesse come trukes foû d' tere. E l' plaece di cråwe po råyî, il a vnou kékes côps dlé mi avou ene kiriyele du kessions et i nos a falou nos mwintes po n' î responde k' a mitan !</i></blockquote> == Shuvance == Li [[motlî]] do live (målåjheys mots) a stî ristudyî dins on memwere di romane, «''[[Glossaire du patois d'Arville à partir de L'Ardenne fouyue de P.J. Dosimont]]'' ». =={{HD}} == {{Wks|L’Ardenne_fouyue}} (li live e-n etir) [[Categoreye:Lives e walon]] 4gex6vg6qzmhx7l6ulwpawdxz7lsorz 0 38116 426320 318818 2026-08-12T10:33:25Z Lucyin 16 426320 wikitext text/x-wiki {{Omonimeye}} {{Wiccionaire|Årdene}} * [[Årdene]] (djeyograficmint et diyalectolodjicmint) ** Lives e walon avou l' mot «Årdene» dins leu tite: *** [[L' Årdene foyowe]] ([[Pire-Djôzef Dozîmont]]) *** [[L' Årdene ås côpons (tecses)|L' Årdene ås côpons]] ([[Pire-Djôzef Dozîmont]]) * [[Dipårtumint des Årdenes]] (France) 46qdqcuckjqwmfe8hpu64qintwumk8z 0 38683 426310 392049 2026-08-11T12:37:09Z Martin Macha 2111 18926 /* */ 426310 wikitext text/x-wiki {{Infoboesse payis|prezidint=Abelardo de la Espriella|prumî minisse=Abelardo de la Espriella}} Li '''Colombeye''', c' est on payis d' [[Amerike nonnrece]]. Mwaisse veye: [[Bogotá]]. Li [[lingaedje oficir]], c' est l'[[espagnol]]. Prezidint : Gustavo Petro <gallery> Vista panorámica de Bogotá desde el Cerro de Monserrate.JPG|Bogotá. Gabriel Garcia Marquez, 2009.jpg|[[Gabriel García Márquez]]. </gallery> == Dipårtumint. == Li Colombeye est pårteye e 32 [[Province|dipårtumint]]. {| class="wikitable" ! colspan="1" rowspan="1" |Dipårtumint. ! colspan="1" rowspan="1" |Mwaisse veye |- |Amazonas |Leticia |- |Antioquia |Medellín |- |Arauca |Arauca |- |Atlántico |Barranquilla |- |Bolívar |Cartagena de Indias |- |Boyacá |Tunja |- |Caldas |Manizales |- |Caquetá |Florencia |- |Casanare |Yopal |- |Cauca |Popayán |- |Cesar |Valledupar |- |Chocó |Quibdó |- |Córdoba |Montería |- |Cundinamarca |Bogotá |- |Guainía |Inírida |- |Guaviare |San José del Guaviare |- |Huila |Neiva |- |La Guajira |Riohacha |- |Magdalena |Santa Marta |- |Meta |Villavicencio |- |Nariño |San Juan de Pasto |- |Norte de Santander |San José de Cúcuta |- |Putumayo |Mocoa |- |Quindío |Armenia |- |Risaralda |Pereira |- |San Andrés y Providencia |San Andrés |- |Santander |Bucaramanga |- |Sucre |Sincelejo |- |Tolima |Ibagué |- |Valle del Cauca |Cali |- |Vaupés |Mitú |- |Vichada |Puerto Carreño |} [[Categoreye:Payis]] [[Categoreye:Colombeye|*]] [[Categoreye:Amerike nonnrece]] ddvttbn443twjbou7s90nfhwbri3mm8 426311 426310 2026-08-11T12:37:46Z Martin Macha 2111 18926 /* */ 426311 wikitext text/x-wiki {{Infoboesse payis|prezidint=Abelardo de la Espriella|prumî minisse=Abelardo de la Espriella}} Li '''Colombeye''', c' est on payis d' [[Amerike nonnrece]]. Mwaisse veye: [[Bogotá]]. Li [[lingaedje oficir]], c' est l'[[espagnol]]. Prezidint : [[Abelardo de la Espriella]] <gallery> Vista panorámica de Bogotá desde el Cerro de Monserrate.JPG|Bogotá. Gabriel Garcia Marquez, 2009.jpg|[[Gabriel García Márquez]]. </gallery> == Dipårtumint. == Li Colombeye est pårteye e 32 [[Province|dipårtumint]]. {| class="wikitable" ! colspan="1" rowspan="1" |Dipårtumint. ! colspan="1" rowspan="1" |Mwaisse veye |- |Amazonas |Leticia |- |Antioquia |Medellín |- |Arauca |Arauca |- |Atlántico |Barranquilla |- |Bolívar |Cartagena de Indias |- |Boyacá |Tunja |- |Caldas |Manizales |- |Caquetá |Florencia |- |Casanare |Yopal |- |Cauca |Popayán |- |Cesar |Valledupar |- |Chocó |Quibdó |- |Córdoba |Montería |- |Cundinamarca |Bogotá |- |Guainía |Inírida |- |Guaviare |San José del Guaviare |- |Huila |Neiva |- |La Guajira |Riohacha |- |Magdalena |Santa Marta |- |Meta |Villavicencio |- |Nariño |San Juan de Pasto |- |Norte de Santander |San José de Cúcuta |- |Putumayo |Mocoa |- |Quindío |Armenia |- |Risaralda |Pereira |- |San Andrés y Providencia |San Andrés |- |Santander |Bucaramanga |- |Sucre |Sincelejo |- |Tolima |Ibagué |- |Valle del Cauca |Cali |- |Vaupés |Mitú |- |Vichada |Puerto Carreño |} [[Categoreye:Payis]] [[Categoreye:Colombeye|*]] [[Categoreye:Amerike nonnrece]] khhu7kv2h6bqr5evufso7yydw9dybc4 0 45913 426315 426220 2026-08-12T10:21:34Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[L' Årdene ås côpons (tecses)]] viè [[L'Ardenne aux Cômpons (live)]] : vraiy tite / (live) come "L'Ardenne fouyue" 426220 wikitext text/x-wiki {{po|Årdene|Årdene (discramiaedje)}} {{Wiccionaire|côpon}} '''L' Årdene ås côpons''' (''L'Ardenne aux Cômpons''), c' est on [[live e walon]] da [[Pire-Djôzef Dosimont]]. C' est ene [[schôtlêye di tecses]] di [[prôze]] (avou deus [[arimé]]s) so l' pårtixhaedje des [[manêye]]s, scrîts dins on [[sistinme di dvant Feller]]. I vuda après ''[[L' Årdene foyowe (tecses)|L'Ardenne fouyue]]'', di l' imprimreye Duchêne [[dås Libins]]. I n' est nén daté; mins les scrijhaedjes el sont deus feyes (moes d' decimbe 1929 eyet octôbe 1934). == Contnou do live == === Adrovaedje === L' adrovaedje est fwait pa [[Djôzef Calozet]] :::''A m' bon vî camaeråde, P.J. Dosimont :''Dj' avans sovint batou nosse copene eshonne e cåzant do bon vî tins; vos, dins vosse ritche patwès d' [[Årveye]], mi, dins m' nozé patwès d' [[Nåwinne]]. :''Vos m' vinîz trover å Sårtea, åd triviè des bwès ki vs kinoxhîz come vosse catrucime, et tot binåjhe, vos m' dijhîz: «Dj' a co rtrové des beas vîs mots, ki dj' a stitchî dins ene tchanson.» Et vos leyîz rafroedi vosse pupe po prinde vosse boune vwès d' mårlî et m' fé conoxhe so ene air do tins passé vos noveas coplets avou leu rfrin. :… === Divant-z-ouve === Gn a ene coûte [[divanzouve]] ki dit: :Insi k' nos peres fijhént si bén divant d' ovrer, dji tén a shure leu-z egzimpe po çci ossu, fé l' sene del croes et dire: «ki ç' soeye a l' oneur do Bon Diu et å schapaedje di mi åme». [[Categoreye:Lives e walon]] 5emyd781wwnpdelfpy11wu3igspbhfw 426317 426315 2026-08-12T10:29:37Z Lucyin 16 426317 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-vsis|L'Ardenne aux Cômpons}}'' (live)}} {{Dizo-tite|L' Årdene foyowe}} {{po|Årdene|L' Årdene ås côpons}} [[Imådje:Dosimont Pierre-Joseph Årdene ås côpons.jpg|thumb]] {{Wiccionaire|côpon}} '''L' Årdene ås côpons''' (''L'Ardenne aux Cômpons''), c' est on [[live e walon]] da [[Pire-Djôzef Dosimont]]. C' est ene [[schôtlêye di tecses]] di [[prôze]] (avou deus [[arimé]]s) so l' pårtixhaedje des [[manêye]]s, scrîts dins on [[sistinme di dvant Feller]]. I vuda après ''[[L' Årdene foyowe (tecses)|L'Ardenne fouyue]]'', di l' imprimreye Duchêne [[dås Libins]]. I n' est nén daté.<ref>Dandjreus assez k' il a vudî e 1944.</ref> Les tecses, zels, ont deus feyes leu date scrijhaedje (moes d' decimbe 1929 eyet moes d' octôbe 1934). == Contnou do live == === Adrovaedje === L' adrovaedje est fwait pa [[Djôzef Calozet]] <blockquote><i>A m' bon vî camaeråde, P.J. Dosimont Dj' avans sovint batou nosse copene eshonne e cåzant do bon vî tins; vos, dins vosse ritche patwès d' [[Årveye]], mi, dins m' nozé patwès d' [[Nåwinne]]. Vos m' vinîz trover å Sårtea, åd triviè des bwès ki vs kinoxhîz come vosse catrucime, et tot binåjhe, vos m' dijhîz: «Dj' a co rtrové des beas vîs mots, ki dj' a stitchî dins ene tchanson.» Et vos leyîz rafroedi vosse pupe po prinde vosse boune vwès d' mårlî et m' fé conoxhe so ene air do tins passé vos noveas coplets avou leu rfrin.</i></blockquote> === Divant-z-ouve === Gn a ene coûte [[divanzouve]] ki dit: <blockquote><i>Insi k' nos peres fijhént si bén divant d' ovrer, dji tén a shure leu-z egzimpe po çci ossu, fé l' sene del croes et dire: «ki ç' soeye a l' oneur do Bon Diu et å schapaedje di mi åme».</i></blockquote> [[Categoreye:Lives e walon]] i51ypgwk7axtmjv8kn2i6f1luj3esry 426318 426317 2026-08-12T10:30:09Z Lucyin 16 /* Divant-z-ouve */ 426318 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-vsis|L'Ardenne aux Cômpons}}'' (live)}} {{Dizo-tite|L' Årdene foyowe}} {{po|Årdene|L' Årdene ås côpons}} [[Imådje:Dosimont Pierre-Joseph Årdene ås côpons.jpg|thumb]] {{Wiccionaire|côpon}} '''L' Årdene ås côpons''' (''L'Ardenne aux Cômpons''), c' est on [[live e walon]] da [[Pire-Djôzef Dosimont]]. C' est ene [[schôtlêye di tecses]] di [[prôze]] (avou deus [[arimé]]s) so l' pårtixhaedje des [[manêye]]s, scrîts dins on [[sistinme di dvant Feller]]. I vuda après ''[[L' Årdene foyowe (tecses)|L'Ardenne fouyue]]'', di l' imprimreye Duchêne [[dås Libins]]. I n' est nén daté.<ref>Dandjreus assez k' il a vudî e 1944.</ref> Les tecses, zels, ont deus feyes leu date scrijhaedje (moes d' decimbe 1929 eyet moes d' octôbe 1934). == Contnou do live == === Adrovaedje === L' adrovaedje est fwait pa [[Djôzef Calozet]] <blockquote><i>A m' bon vî camaeråde, P.J. Dosimont Dj' avans sovint batou nosse copene eshonne e cåzant do bon vî tins; vos, dins vosse ritche patwès d' [[Årveye]], mi, dins m' nozé patwès d' [[Nåwinne]]. Vos m' vinîz trover å Sårtea, åd triviè des bwès ki vs kinoxhîz come vosse catrucime, et tot binåjhe, vos m' dijhîz: «Dj' a co rtrové des beas vîs mots, ki dj' a stitchî dins ene tchanson.» Et vos leyîz rafroedi vosse pupe po prinde vosse boune vwès d' mårlî et m' fé conoxhe so ene air do tins passé vos noveas coplets avou leu rfrin.</i></blockquote> === Divant-z-ouve === Gn a ene coûte [[divanzouve]] ki dit: <blockquote><i>Insi k' nos peres fijhént si bén divant d' ovrer, dji tén a shure leu-z egzimpe po çci ossu, fé l' sene del croes et dire: «ki ç' soeye a l' oneur do Bon Diu et å schapaedje di mi åme».</i></blockquote> == Sourdant == [[Categoreye:Lives e walon]] 6wijbcph5868gt7108dnz6drg6pfc36 426319 426318 2026-08-12T10:30:51Z Lucyin 16 426319 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-vsis|L'Ardenne aux Cômpons}}'' (live)}} {{Dizo-tite|L' Årdene foyowe}} {{po|Årdene|Årdene (discramiaedje)}} [[Imådje:Dosimont Pierre-Joseph Årdene ås côpons.jpg|thumb]] {{Wiccionaire|côpon}} '''L' Årdene ås côpons''' (''L'Ardenne aux Cômpons''), c' est on [[live e walon]] da [[Pire-Djôzef Dosimont]]. C' est ene [[schôtlêye di tecses]] di [[prôze]] (avou deus [[arimé]]s) so l' pårtixhaedje des [[manêye]]s, scrîts dins on [[sistinme di dvant Feller]]. I vuda après ''[[L' Årdene foyowe (tecses)|L'Ardenne fouyue]]'', di l' imprimreye Duchêne [[dås Libins]]. I n' est nén daté.<ref>Dandjreus assez k' il a vudî e 1944.</ref> Les tecses, zels, ont deus feyes leu date scrijhaedje (moes d' decimbe 1929 eyet moes d' octôbe 1934). == Contnou do live == === Adrovaedje === L' adrovaedje est fwait pa [[Djôzef Calozet]] <blockquote><i>A m' bon vî camaeråde, P.J. Dosimont Dj' avans sovint batou nosse copene eshonne e cåzant do bon vî tins; vos, dins vosse ritche patwès d' [[Årveye]], mi, dins m' nozé patwès d' [[Nåwinne]]. Vos m' vinîz trover å Sårtea, åd triviè des bwès ki vs kinoxhîz come vosse catrucime, et tot binåjhe, vos m' dijhîz: «Dj' a co rtrové des beas vîs mots, ki dj' a stitchî dins ene tchanson.» Et vos leyîz rafroedi vosse pupe po prinde vosse boune vwès d' mårlî et m' fé conoxhe so ene air do tins passé vos noveas coplets avou leu rfrin.</i></blockquote> === Divant-z-ouve === Gn a ene coûte [[divanzouve]] ki dit: <blockquote><i>Insi k' nos peres fijhént si bén divant d' ovrer, dji tén a shure leu-z egzimpe po çci ossu, fé l' sene del croes et dire: «ki ç' soeye a l' oneur do Bon Diu et å schapaedje di mi åme».</i></blockquote> == Sourdant == [[Categoreye:Lives e walon]] 3teqabnjh8d4ae896mbeded9a7h6zch 10 48731 426312 426173 2026-08-11T20:43:48Z Lucyin 16 426312 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Goza.JPG|thumb|250 px|Boket d' gozåd ås pemes]] Li '''gozåd''' {{odio|Wa gozåd wa-fel gozau.ogg|lang=wa}}, c' est ene [[påstedjreye]] avou deus coûtches di påsse, et des fruts (u do [[poudingue]]), å mitan. Les fruts sont sovint a ptits bokets ([[peme]]s), des côps tot etirs avou l' pirete ([[pronne]]s). Mins pacô, on les spotche ([[côrin]] d' [[biyoke]]s). Gn a des '''gros gozåds''' (grosse ronde tåte) et des '''coirnous gozåds''' (a môde di [[gozete]]). Dinltins, les gozåds esteut fwait avou des restants d' påsse di pwin (sins boure ni souke), k' on cujheut avou l' cûtêye di [[pwins]]. On fjheut on rond d' påsse, mete les fruts so ene mitan, pu rtourner l' ôte mitan d' påsse dissu les fruts. Li gozåd est diferin del [[rombosse]] la k' on mete ene [[peme]] etire. {{Wiccionaire|gozåd}} <center> {{fonte|text='''[[Gozåd|Lére l' årtike]]'''|font=Times New Roman|size=150%|color=#000000|}} </center> aekpdu5qehzsmkr4o21342ha6dm6wo9 0 55241 426316 2026-08-12T10:21:34Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[L' Årdene ås côpons (tecses)]] viè [[L'Ardenne aux Cômpons (live)]] : vraiy tite / (live) come "L'Ardenne fouyue" 426316 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[L'Ardenne aux Cômpons (live)]] 3mwegppsbr9lvwr3k8nmjunnkwwgbmh