Wikipedia wawiki https://wa.wikipedia.org/wiki/Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wikipedia Wikipedia copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 24435 426424 378825 2026-08-22T15:21:34Z Lucyin 16 426424 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Djindarmes1.jpg|thumb|Båraedje sol voye pa des djindåres e l' Beldjike eviè 1960]] Li '''djindåmreye'''<ref>Rifondowe [[calcaedje (linwince)|calkêye]] erîlêymint do francès «''gens d' armes''» («[[Wikt:djin|djin]]» d' «[[Wikt:åre|årme]]»), avou [[displouctaedje des trokes di cossounes divintrinnes]] (''janda'''rmr'''èye'' => djindå'''mr'''eye), ey avou l' [[cawete -reye]]; totes les cognes diccionairreces </ref>, c' est ene institucion k' est tcherdjeye di fé respecter li lwè avå les voyes, aprume dins les campagnes. Elle n' a l' droet d' aduzer ki les civils. Li djindåmreye est diferinne del [[police]] ki fwait respecter li lwè dins les veyes. == Motlî == Les '''djindåres''' sont sovint des omes, mins asteure, gn a eto des '''femes-djindåres'''. == Istwere == El [[Beldjike]], li djindåmreye a-st ataké tins do [[Redjime francès]]. Dins les ôtes payis eto, c' est l' sistinme [[France|francès]] k' a stî copyî, avou cåzu l' minme no pattavå. == Djindåmreyes a pårt == Po controler les militaires avå les voyes, gn a l' [[police militaire]] (les empîs). E l' Espagne, li coir ki rshonne al djindåmreye si lome li '''guardia civil'''. == Sourdant == [[Categoreye:Administråcion]] [[Categoreye:Djustice]] rgg30fhn2fezighldzbqbfci38hs00j 426425 426424 2026-08-22T16:46:27Z Lucyin 16 426425 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Djindarmes1.jpg|thumb|Båraedje sol voye pa des djindåres (divant avou sôdårds padrî) des sô e l' Beldjike eviè 1960]] Li '''djindåmreye'''<ref>Rifondowe [[calcaedje (linwince)|calkêye]] erîlêymint do francès «''gens d' armes''» («[[Wikt:djin|djin]]» d' «[[Wikt:åre|årme]]»), avou [[displouctaedje des trokes di cossounes divintrinnes]] (''janda'''rmr'''èye'' => djindå'''mr'''eye), ey avou l' [[cawete -reye]]; totes les cognes diccionairreces sont waire u foirt ricopieyes do francès.</ref>, c' est ene institucion k' est tcherdjeye di fé respecter li lwè avå les voyes, aprume dins les campagnes. E l' Beldjike, ele si lome oficirmint «Gendarmerie» (e Walonreye ey dins les [[Redîmés Payis]], e l' almand), eyet «Rijkswacht» e l' [[Flande]]. Li djindåmreye est diferinne del [[police]] ki fwait respecter li lwè dins les veyes. <center><gallery> Gendarmes en poste à l'avenue de la Couronne à Ixelles en 1910 - Belgique.jpg|Poyous-bounets e 1910 Aquarelle - 'L'Escorte Royale' - Marie-Claire Lefébure 3.jpg|poyous-bounets (shuveus do Rwè) Rijkswachter Landbouwmuseum De Nostalgie - Uikhoven 10-06-2019 11-07-05.jpg|bleu costume e 20inme sieke Caricature of a French officer (18174296330).jpg|mwaisse djindåre e 20inme sieke 0 Défilé de la musique de la gendarmerie le 21 juillet 1989.jpg|muzike del djindåmreye å 21 di djulete </gallery></center> == Motlî == Les '''djindåres''' sont sovint des omes, mins asteure, gn a eto des '''femes-djindåres'''. On les lome eto, rabaxhanmint, les «gableus» (mins li mot est dné eto ås [[danî]]s). On dit, avou : les «Laids». Li calcaedje do francès «polet» a ddja stî eployî dins des ratournaedjes di fåves po fé on djeu d' mot, mins ni shonne nén veyou foirt voltî. == Istwere == El [[Beldjike]], li djindåmreye a-st ataké tins do [[Redjime francès]]. Dins les ôtes payis eto, c' est l' sistinme [[France|francès]] k' a stî copyî, avou cåzu l' minme no pattavå. Disk' å cmince do 20inme sieke, les djindåres avént on hôt bounet, did la leu no les «poyous-bounets». C' est co ç' costume la Après, il ont yeu on bleu costume, ey ene bleuwe camionete Volkswagen. Did la leu lomaedje «les bleus». == Kékes ovraedjes == Elle n' a l' droet d' aduzer ki les civils (nén les militaires ki sont so les voyes). C' est zels ki dvant ramasser les [[dzarteu]]s et les [[bracnî]]s. C' est zels ki dvént sayî d' trover les plaece la k' on fjheut co des bates di coks. E cmince do 21inme sieke, les [[tchampete]]s ont stî rmetous avou l' djindåmreye. == Djindåmreyes a pårt == Po controler les militaires avå les voyes, gn a l' [[police militaire]] (les empîs). E l' Espagne, li coir ki rshonne al djindåmreye si lome li ''guardia civil''. == Dins les belès-letes e walon == Dins l' pitit roman «[[Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece (novele)|Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece]]» da [[Willy Bal]], on voet on bracnî porshuvou des djindåres. On aprind k' i n' plént moussî dins ene måjhon d' on rcwerou k' après l' [[lever do solea|pikete do djoû]]. Dins ene binde d' imådjes ratournêye pa [[Paul-Henri Thomsin]], on voet les poyous-bounets sayî d' ramasser les cis k' adjinçnént des [[bates di coks]] après leu disfinse å cmince do 20inme sieke. == Sourdant == {{Commonscat|Gendarmerie/Rijkswacht|l' djindåmreye (e l' Beldjike)}} [[Categoreye:Administråcion]] [[Categoreye:Djustice]] djac7gx6ntnt6nwq4ut56m0nokl3qt6 426426 426425 2026-08-22T16:47:11Z Lucyin 16 426426 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Djindarmes1.jpg|thumb|Båraedje sol voye pa des djindåres (divant avou sôdårds padrî) des sô e l' Beldjike eviè 1960]] Li '''djindåmreye'''<ref>Rifondowe [[calcaedje (linwince)|calkêye]] erîlêymint do francès «''gens d' armes''» («[[Wikt:djin|djin]]» d' «[[Wikt:åre|årme]]»), avou [[displouctaedje des trokes di cossounes divintrinnes]] (''janda'''rmr'''èye'' => djindå'''mr'''eye), ey avou l' [[cawete -reye]]; totes les cognes diccionairreces sont waire u foirt ricopieyes do francès.</ref>, c' est ene institucion k' est tcherdjeye di fé respecter li lwè avå les voyes, aprume dins les campagnes. E l' Beldjike, ele si lome oficirmint «Gendarmerie» (e Walonreye ey dins les [[Redîmés Payis]], e l' almand), eyet «Rijkswacht» e l' [[Flande]]. Li djindåmreye est diferinne del [[police]] ki fwait respecter li lwè dins les veyes. == Motlî == Les '''djindåres''' sont sovint des omes, mins asteure, gn a eto des '''femes-djindåres'''. On les lome eto, rabaxhanmint, les «gableus» (mins li mot est dné eto ås [[danî]]s). On dit, avou : les «Laids». Li calcaedje do francès «polet» a ddja stî eployî dins des ratournaedjes di fåves po fé on djeu d' mot, mins ni shonne nén veyou foirt voltî. == Istwere == El [[Beldjike]], li djindåmreye a-st ataké tins do [[Redjime francès]]. Dins les ôtes payis eto, c' est l' sistinme [[France|francès]] k' a stî copyî, avou cåzu l' minme no pattavå. Disk' å cmince do 20inme sieke, les djindåres avént on hôt bounet, did la leu no les «poyous-bounets». C' est co ç' costume la Après, il ont yeu on bleu costume, ey ene bleuwe camionete Volkswagen. Did la leu lomaedje «les bleus». <center><gallery> Gendarmes en poste à l'avenue de la Couronne à Ixelles en 1910 - Belgique.jpg|Poyous-bounets e 1910 Aquarelle - 'L'Escorte Royale' - Marie-Claire Lefébure 3.jpg|poyous-bounets (shuveus do Rwè) Rijkswachter Landbouwmuseum De Nostalgie - Uikhoven 10-06-2019 11-07-05.jpg|bleu costume e 20inme sieke Caricature of a French officer (18174296330).jpg|mwaisse djindåre e 20inme sieke 0 Défilé de la musique de la gendarmerie le 21 juillet 1989.jpg|muzike del djindåmreye å 21 di djulete </gallery></center> == Kékes ovraedjes == Elle n' a l' droet d' aduzer ki les civils (nén les militaires ki sont so les voyes). C' est zels ki dvant ramasser les [[dzarteu]]s et les [[bracnî]]s. C' est zels ki dvént sayî d' trover les plaece la k' on fjheut co des bates di coks. E cmince do 21inme sieke, les [[tchampete]]s ont stî rmetous avou l' djindåmreye. == Djindåmreyes a pårt == Po controler les militaires avå les voyes, gn a l' [[police militaire]] (les empîs). E l' Espagne, li coir ki rshonne al djindåmreye si lome li ''guardia civil''. == Dins les belès-letes e walon == Dins l' pitit roman «[[Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece (novele)|Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece]]» da [[Willy Bal]], on voet on bracnî porshuvou des djindåres. On aprind k' i n' plént moussî dins ene måjhon d' on rcwerou k' après l' [[lever do solea|pikete do djoû]]. Dins ene binde d' imådjes ratournêye pa [[Paul-Henri Thomsin]], on voet les poyous-bounets sayî d' ramasser les cis k' adjinçnént des [[bates di coks]] après leu disfinse å cmince do 20inme sieke. == Sourdant == {{Commonscat|Gendarmerie/Rijkswacht|l' djindåmreye (e l' Beldjike)}} [[Categoreye:Administråcion]] [[Categoreye:Djustice]] fh3y1wsymhrthmsswyeyl87now95wjg 426427 426426 2026-08-22T16:47:42Z Lucyin 16 /* Istwere */ 426427 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Djindarmes1.jpg|thumb|Båraedje sol voye pa des djindåres (divant avou sôdårds padrî) des sô e l' Beldjike eviè 1960]] Li '''djindåmreye'''<ref>Rifondowe [[calcaedje (linwince)|calkêye]] erîlêymint do francès «''gens d' armes''» («[[Wikt:djin|djin]]» d' «[[Wikt:åre|årme]]»), avou [[displouctaedje des trokes di cossounes divintrinnes]] (''janda'''rmr'''èye'' => djindå'''mr'''eye), ey avou l' [[cawete -reye]]; totes les cognes diccionairreces sont waire u foirt ricopieyes do francès.</ref>, c' est ene institucion k' est tcherdjeye di fé respecter li lwè avå les voyes, aprume dins les campagnes. E l' Beldjike, ele si lome oficirmint «Gendarmerie» (e Walonreye ey dins les [[Redîmés Payis]], e l' almand), eyet «Rijkswacht» e l' [[Flande]]. Li djindåmreye est diferinne del [[police]] ki fwait respecter li lwè dins les veyes. == Motlî == Les '''djindåres''' sont sovint des omes, mins asteure, gn a eto des '''femes-djindåres'''. On les lome eto, rabaxhanmint, les «gableus» (mins li mot est dné eto ås [[danî]]s). On dit, avou : les «Laids». Li calcaedje do francès «polet» a ddja stî eployî dins des ratournaedjes di fåves po fé on djeu d' mot, mins ni shonne nén veyou foirt voltî. == Istwere == El [[Beldjike]], li djindåmreye a-st ataké tins do [[redjime francès]]. Dins les ôtes payis eto, c' est l' sistinme [[France|francès]] k' a stî copyî, avou cåzu l' minme no pattavå. Disk' å cmince do 20inme sieke, les djindåres avént on hôt bounet, did la leu no les «poyous-bounets». C' est co ç' costume la Après, il ont yeu on bleu costume, ey ene bleuwe camionete Volkswagen. Did la leu lomaedje «les bleus». <center><gallery> Gendarmes en poste à l'avenue de la Couronne à Ixelles en 1910 - Belgique.jpg|Poyous-bounets e 1910 Aquarelle - 'L'Escorte Royale' - Marie-Claire Lefébure 3.jpg|poyous-bounets (shuveus do Rwè) Rijkswachter Landbouwmuseum De Nostalgie - Uikhoven 10-06-2019 11-07-05.jpg|bleu costume e 20inme sieke Caricature of a French officer (18174296330).jpg|mwaisse djindåre e 20inme sieke 0 Défilé de la musique de la gendarmerie le 21 juillet 1989.jpg|muzike del djindåmreye å 21 di djulete </gallery></center> == Kékes ovraedjes == Elle n' a l' droet d' aduzer ki les civils (nén les militaires ki sont so les voyes). C' est zels ki dvant ramasser les [[dzarteu]]s et les [[bracnî]]s. C' est zels ki dvént sayî d' trover les plaece la k' on fjheut co des bates di coks. E cmince do 21inme sieke, les [[tchampete]]s ont stî rmetous avou l' djindåmreye. == Djindåmreyes a pårt == Po controler les militaires avå les voyes, gn a l' [[police militaire]] (les empîs). E l' Espagne, li coir ki rshonne al djindåmreye si lome li ''guardia civil''. == Dins les belès-letes e walon == Dins l' pitit roman «[[Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece (novele)|Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece]]» da [[Willy Bal]], on voet on bracnî porshuvou des djindåres. On aprind k' i n' plént moussî dins ene måjhon d' on rcwerou k' après l' [[lever do solea|pikete do djoû]]. Dins ene binde d' imådjes ratournêye pa [[Paul-Henri Thomsin]], on voet les poyous-bounets sayî d' ramasser les cis k' adjinçnént des [[bates di coks]] après leu disfinse å cmince do 20inme sieke. == Sourdant == {{Commonscat|Gendarmerie/Rijkswacht|l' djindåmreye (e l' Beldjike)}} [[Categoreye:Administråcion]] [[Categoreye:Djustice]] lrukrxk3gamgsisgw9ux1aph3ftpkj2 426428 426427 2026-08-22T16:52:25Z Lucyin 16 426428 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Djindarmes1.jpg|thumb|Båraedje sol voye pa des djindåres (divant avou sôdårds padrî) des sô e l' Beldjike eviè 1960]] Li '''djindåmreye'''<ref>Rifondowe [[calcaedje (linwince)|calkêye]] erîlêymint do francès «''gens d' armes''» («[[Wikt:djin|djin]]» d' «[[Wikt:åre|årme]]»), avou [[displouctaedje des trokes di cossounes divintrinnes]] (''janda'''rmr'''èye'' => djindå'''mr'''eye), ey avou l' [[cawete -reye]]; totes les cognes diccionairreces sont waire u foirt ricopieyes do francès.</ref>, c' esteut<ref>Elle a stî replaeceye pal «police des campagne» (''police rurale'') cwand les tchampetes ont stî rashonnés avou.</ref> ene institucion k' est tcherdjeye di fé respecter li lwè avå les voyes, aprume dins les campagnes. E l' Beldjike, ele si lome oficirmint «Gendarmerie» (e Walonreye ey dins les [[Redîmés Payis]], e l' almand), eyet «Rijkswacht» e l' [[Flande]]. Li djindåmreye est diferinne del [[police]] ki fwait respecter li lwè dins les veyes. == Motlî == Les '''djindåres''' sont sovint des omes, mins asteure, gn a eto des '''femes-djindåres'''. On les lome eto, rabaxhanmint, les «gableus» (mins li mot est dné eto ås [[danî]]s). On dit, avou : les «Laids». Li calcaedje do francès «polet» a ddja stî eployî dins des ratournaedjes di fåves po fé on djeu d' mot, mins ni shonne nén veyou foirt voltî. == Istwere == El [[Beldjike]], li djindåmreye a-st ataké tins do [[redjime francès]]. Dins les ôtes payis eto, c' est l' sistinme [[France|francès]] k' a stî copyî, avou cåzu l' minme no pattavå. Disk' å cmince do 20inme sieke, les djindåres avént on hôt bounet, did la leu no les «poyous-bounets». C' est co ç' costume la Après, il ont yeu on bleu costume, ey ene bleuwe camionete Volkswagen. Did la leu lomaedje «les bleus». <center><gallery> Gendarmes en poste à l'avenue de la Couronne à Ixelles en 1910 - Belgique.jpg|Poyous-bounets e 1910 Aquarelle - 'L'Escorte Royale' - Marie-Claire Lefébure 3.jpg|poyous-bounets (shuveus do Rwè) Rijkswachter Landbouwmuseum De Nostalgie - Uikhoven 10-06-2019 11-07-05.jpg|bleu costume e 20inme sieke Caricature of a French officer (18174296330).jpg|mwaisse djindåre e 20inme sieke 0 Défilé de la musique de la gendarmerie le 21 juillet 1989.jpg|muzike del djindåmreye å 21 di djulete </gallery></center> == Kékes ovraedjes == Elle n' a l' droet d' aduzer ki les civils (nén les militaires ki sont so les voyes). C' est zels ki dvant ramasser les [[dzarteu]]s et les [[bracnî]]s. C' est zels ki dvént sayî d' trover les plaece la k' on fjheut co des bates di coks. E cmince do 21inme sieke, les [[tchampete]]s ont stî rmetous avou l' djindåmreye. == Djindåmreyes a pårt == Po controler les militaires avå les voyes, gn a l' [[police militaire]] (les empîs). E l' Espagne, li coir ki rshonne al djindåmreye si lome li ''guardia civil''. == Dins les belès-letes e walon == Dins l' pitit roman «[[Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece (novele)|Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece]]» da [[Willy Bal]], on voet on bracnî porshuvou des djindåres. On aprind k' i n' plént moussî dins ene måjhon d' on rcwerou k' après l' [[lever do solea|pikete do djoû]]. Dins ene binde d' imådjes ratournêye pa [[Paul-Henri Thomsin]], on voet les poyous-bounets sayî d' ramasser les cis k' adjinçnént des [[bates di coks]] après leu disfinse å cmince do 20inme sieke. == Sourdants == {{Commonscat|Gendarmerie/Rijkswacht|l' djindåmreye (e l' Beldjike)}} [[Categoreye:Administråcion]] [[Categoreye:Djustice]] 6l6p0exe2811wwtoqg8vhto42euh8kz 426429 426428 2026-08-22T16:59:44Z Lucyin 16 426429 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Djindarmes1.jpg|thumb|Båraedje sol voye pa des djindåres (divant avou sôdårds padrî) des sô e l' Beldjike eviè 1960]] Li '''djindåmreye'''<ref>Rifondowe [[calcaedje (linwince)|calkêye]] erîlêymint do francès «''gens d' armes''» («[[Wikt:djin|djin]]» d' «[[Wikt:åre|årme]]»), avou [[displouctaedje des trokes di cossounes divintrinnes]] (''janda'''rmr'''èye'' => djindå'''mr'''eye), ey avou l' [[cawete -reye]]; totes les cognes diccionairreces sont waire u foirt ricopieyes do francès.</ref>, c' esteut<ref>Elle a stî replaeceye pal «Police» li 31 di decimbe 2000, ki rashonne l' ancyinne police, li djindåmreye et les tchampetes.</ref> ene institucion k' est tcherdjeye di fé respecter li lwè avå les voyes, aprume dins les campagnes. E l' Beldjike, ele si lome oficirmint «Gendarmerie» (e Walonreye ey dins les [[Redîmés Payis]], e l' almand), eyet «Rijkswacht» e l' [[Flande]]. Li djindåmreye est diferinne del [[police]] ki fwait respecter li lwè dins les veyes. == Motlî == Les '''djindåres''' sont sovint des omes, mins asteure, gn a eto des '''femes-djindåres'''. On les lome eto, rabaxhanmint, les «gableus» (mins li mot est dné eto ås [[danî]]s). On dit, avou : les «Laids». Li calcaedje do francès «polet» a ddja stî eployî dins des ratournaedjes di fåves po fé on djeu d' mot, mins ni shonne nén veyou foirt voltî. == Istwere == El [[Beldjike]], li djindåmreye a-st ataké tins do [[redjime francès]]. Dins les ôtes payis eto, c' est l' sistinme [[France|francès]] k' a stî copyî, avou cåzu l' minme no pattavå. Disk' å cmince do 20inme sieke, les djindåres avént on hôt bounet, did la leu no les «poyous-bounets». C' est co ç' costume la Après, il ont yeu on bleu costume, ey ene bleuwe camionete Volkswagen. Did la leu lomaedje «les bleus». <center><gallery> Gendarmes en poste à l'avenue de la Couronne à Ixelles en 1910 - Belgique.jpg|Poyous-bounets e 1910 Aquarelle - 'L'Escorte Royale' - Marie-Claire Lefébure 3.jpg|poyous-bounets (shuveus do Rwè) Rijkswachter Landbouwmuseum De Nostalgie - Uikhoven 10-06-2019 11-07-05.jpg|bleu costume e 20inme sieke Caricature of a French officer (18174296330).jpg|mwaisse djindåre e 20inme sieke 0 Défilé de la musique de la gendarmerie le 21 juillet 1989.jpg|muzike del djindåmreye å 21 di djulete </gallery></center> == Kékes ovraedjes == Elle n' a l' droet d' aduzer ki les civils (nén les militaires ki sont so les voyes). C' est zels ki dvant ramasser les [[dzarteu]]s et les [[bracnî]]s. C' est zels ki dvént sayî d' trover les plaece la k' on fjheut co des bates di coks. E cmince do 21inme sieke, les [[tchampete]]s ont stî rmetous avou l' djindåmreye. == Djindåmreyes a pårt == Po controler les militaires avå les voyes, gn a l' [[police militaire]] (les empîs). E l' Espagne, li coir ki rshonne al djindåmreye si lome li ''guardia civil''. == Dins les belès-letes e walon == Dins l' pitit roman «[[Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece (novele)|Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece]]» da [[Willy Bal]], on voet on bracnî porshuvou des djindåres. On aprind k' i n' plént moussî dins ene måjhon d' on rcwerou k' après l' [[lever do solea|pikete do djoû]]. Dins ene binde d' imådjes ratournêye pa [[Paul-Henri Thomsin]], on voet les poyous-bounets sayî d' ramasser les cis k' adjinçnént des [[bates di coks]] après leu disfinse å cmince do 20inme sieke. == Sourdants == {{Commonscat|Gendarmerie/Rijkswacht|l' djindåmreye (e l' Beldjike)}} [[Categoreye:Administråcion]] [[Categoreye:Djustice]] t51ie4s473af5t4q10scv3y31s6vfzs 426430 426429 2026-08-22T17:04:20Z Lucyin 16 426430 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Djindarmes1.jpg|thumb|Båraedje sol voye pa des djindåres (divant avou sôdårds padrî) des sô e l' Beldjike eviè 1960]] Li '''djindåmreye'''<ref>Rifondowe [[calcaedje (linwince)|calkêye]] erîlêymint do francès «''gens d' armes''» («[[Wikt:djin|djin]]» d' «[[Wikt:åre|årme]]»), avou [[displouctaedje des trokes di cossounes divintrinnes]] (''janda'''rmr'''èye'' => djindå'''mr'''eye), ey avou l' [[cawete -reye]]; totes les cognes diccionairreces sont waire u foirt ricopieyes do francès.</ref>, c' esteut<ref>Elle a stî replaeceye pal «Police» li 31 di decimbe 2000, ki rashonne l' ancyinne police, li djindåmreye et les tchampetes.</ref> ene institucion k' est tcherdjeye di fé respecter li lwè avå les voyes, aprume dins les campagnes. E l' Beldjike, ele si loméve oficirmint «''Gendarmerie nationale''» (e Walonreye) «''Rijkswacht''» (e l' [[Flande]]) eyey «Nationale Gendarmerie» (dins les [[Redîmés Payis]], e l' almand). == Motlî == Les '''djindåres''' sont sovint des omes, mins asteure, gn a eto des '''femes-djindåres'''. On les lome eto, rabaxhanmint, les «gableus» (mins li mot est dné eto ås [[danî]]s). On dit, avou : les «Laids». Li calcaedje do francès «polet» a ddja stî eployî dins des ratournaedjes di fåves po fé on djeu d' mot, mins ni shonne nén veyou foirt voltî. == Istwere == Dins çou ki va divni l' Beldjike, li djindåmreye a-st ataké tins do [[redjime francès]]. Dins les ôtes payis eto, c' est l' sistinme [[France|francès]] k' a stî copyî, avou cåzu l' minme no pattavå. E l' [[Beldjike]] indepindante, elle a stî oficialijheye pa ene lwè do 19 di nôvimbe [[1830]]. Disk' å cmince do 20inme sieke, les djindåres avént on hôt bounet, did la leu no les «poyous-bounets». C' est co ç' costume la Après, il ont yeu on bleu costume, ey ene bleuwe camionete Volkswagen. Did la leu lomaedje «les bleus». <center><gallery> Gendarmes en poste à l'avenue de la Couronne à Ixelles en 1910 - Belgique.jpg|Poyous-bounets e 1910 Aquarelle - 'L'Escorte Royale' - Marie-Claire Lefébure 3.jpg|poyous-bounets (shuveus do Rwè) Rijkswachter Landbouwmuseum De Nostalgie - Uikhoven 10-06-2019 11-07-05.jpg|bleu costume e 20inme sieke Caricature of a French officer (18174296330).jpg|mwaisse djindåre e 20inme sieke 0 Défilé de la musique de la gendarmerie le 21 juillet 1989.jpg|muzike del djindåmreye å 21 di djulete </gallery></center> == Kékes ovraedjes == Elle n' a l' droet d' aduzer ki les civils (nén les militaires ki sont so les voyes). C' est zels ki dvant ramasser les [[dzarteu]]s et les [[bracnî]]s. C' est zels ki dvént sayî d' trover les plaece la k' on fjheut co des bates di coks. E cmince do 21inme sieke, les [[tchampete]]s ont stî rmetous avou l' djindåmreye. == Djindåmreyes a pårt == Po controler les militaires avå les voyes, gn a l' [[police militaire]] (les empîs). E l' Espagne, li coir ki rshonne al djindåmreye si lome li ''guardia civil''. == Dins les belès-letes e walon == Dins l' pitit roman «[[Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece (novele)|Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece]]» da [[Willy Bal]], on voet on bracnî porshuvou des djindåres. On aprind k' i n' plént moussî dins ene måjhon d' on rcwerou k' après l' [[lever do solea|pikete do djoû]]. Dins ene binde d' imådjes ratournêye pa [[Paul-Henri Thomsin]], on voet les poyous-bounets sayî d' ramasser les cis k' adjinçnént des [[bates di coks]] après leu disfinse å cmince do 20inme sieke. == Sourdants == {{Commonscat|Gendarmerie/Rijkswacht|l' djindåmreye (e l' Beldjike)}} [[Categoreye:Administråcion]] [[Categoreye:Djustice]] l6q3pghz1uk8xjbdpfqa4lni4sisslq 426431 426430 2026-08-22T17:04:41Z Lucyin 16 426431 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Djindarmes1.jpg|thumb|Båraedje sol voye pa des djindåres (divant avou sôdårds padrî) des sô e l' Beldjike eviè 1960]] Li '''djindåmreye'''<ref>Rifondowe [[calcaedje (linwince)|calkêye]] erîlêymint do francès «''gens d' armes''» («[[Wikt:djin|djin]]» d' «[[Wikt:åre|årme]]»), avou [[displouctaedje des trokes di cossounes divintrinnes]] (''janda'''rmr'''èye'' => djindå'''mr'''eye), ey avou l' [[cawete -reye]]; totes les cognes diccionairreces sont waire u foirt ricopieyes do francès.</ref>, c' esteut<ref>Elle a stî replaeceye pal «Police» li 31 di decimbe 2000, ki rashonne l' ancyinne police, li djindåmreye et les tchampetes.</ref> ene institucion k' est tcherdjeye di fé respecter li lwè avå les voyes, aprume dins les campagnes. E l' [[Beldjike]], ele si loméve oficirmint «''Gendarmerie nationale''» (e Walonreye) «''Rijkswacht''» (e l' [[Flande]]) eyey «Nationale Gendarmerie» (dins les [[Redîmés Payis]], e l' almand). == Motlî == Les '''djindåres''' sont sovint des omes, mins asteure, gn a eto des '''femes-djindåres'''. On les lome eto, rabaxhanmint, les «gableus» (mins li mot est dné eto ås [[danî]]s). On dit, avou : les «Laids». Li calcaedje do francès «polet» a ddja stî eployî dins des ratournaedjes di fåves po fé on djeu d' mot, mins ni shonne nén veyou foirt voltî. == Istwere == Dins çou ki va divni l' Beldjike, li djindåmreye a-st ataké tins do [[redjime francès]]. Dins les ôtes payis eto, c' est l' sistinme [[France|francès]] k' a stî copyî, avou cåzu l' minme no pattavå. E l' [[Beldjike]] indepindante, elle a stî oficialijheye pa ene lwè do 19 di nôvimbe [[1830]]. Disk' å cmince do 20inme sieke, les djindåres avént on hôt bounet, did la leu no les «poyous-bounets». C' est co ç' costume la Après, il ont yeu on bleu costume, ey ene bleuwe camionete Volkswagen. Did la leu lomaedje «les bleus». <center><gallery> Gendarmes en poste à l'avenue de la Couronne à Ixelles en 1910 - Belgique.jpg|Poyous-bounets e 1910 Aquarelle - 'L'Escorte Royale' - Marie-Claire Lefébure 3.jpg|poyous-bounets (shuveus do Rwè) Rijkswachter Landbouwmuseum De Nostalgie - Uikhoven 10-06-2019 11-07-05.jpg|bleu costume e 20inme sieke Caricature of a French officer (18174296330).jpg|mwaisse djindåre e 20inme sieke 0 Défilé de la musique de la gendarmerie le 21 juillet 1989.jpg|muzike del djindåmreye å 21 di djulete </gallery></center> == Kékes ovraedjes == Elle n' a l' droet d' aduzer ki les civils (nén les militaires ki sont so les voyes). C' est zels ki dvant ramasser les [[dzarteu]]s et les [[bracnî]]s. C' est zels ki dvént sayî d' trover les plaece la k' on fjheut co des bates di coks. E cmince do 21inme sieke, les [[tchampete]]s ont stî rmetous avou l' djindåmreye. == Djindåmreyes a pårt == Po controler les militaires avå les voyes, gn a l' [[police militaire]] (les empîs). E l' Espagne, li coir ki rshonne al djindåmreye si lome li ''guardia civil''. == Dins les belès-letes e walon == Dins l' pitit roman «[[Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece (novele)|Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece]]» da [[Willy Bal]], on voet on bracnî porshuvou des djindåres. On aprind k' i n' plént moussî dins ene måjhon d' on rcwerou k' après l' [[lever do solea|pikete do djoû]]. Dins ene binde d' imådjes ratournêye pa [[Paul-Henri Thomsin]], on voet les poyous-bounets sayî d' ramasser les cis k' adjinçnént des [[bates di coks]] après leu disfinse å cmince do 20inme sieke. == Sourdants == {{Commonscat|Gendarmerie/Rijkswacht|l' djindåmreye (e l' Beldjike)}} [[Categoreye:Administråcion]] [[Categoreye:Djustice]] slln0swhsrfzqci42dynofrais7ebyj 426432 426431 2026-08-22T17:19:06Z Lucyin 16 426432 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Djindarmes1.jpg|thumb|Båraedje sol voye pa des djindåres (divant avou sôdårds padrî) des sô e l' Beldjike eviè 1960]] Li '''djindåmreye'''<ref>Rifondowe [[calcaedje (linwince)|calkêye]] erîlêymint do francès «''gens d' armes''» («[[Wikt:djin|djin]]» d' «[[Wikt:åre|årme]]»), avou [[displouctaedje des trokes di cossounes divintrinnes]] (''janda'''rmr'''èye'' => djindå'''mr'''eye), ey avou l' [[cawete -reye]]; totes les cognes diccionairreces sont waire u foirt ricopieyes do francès.</ref>, c' esteut<ref>Elle a stî replaeceye pal «Police» li 31 di decimbe 2000, ki rashonne l' ancyinne police, li djindåmreye et les tchampetes.</ref> ene institucion k' est tcherdjeye di fé respecter li lwè avå les voyes, aprume dins les campagnes. E l' [[Beldjike]], ele si loméve oficirmint «''Gendarmerie nationale''» (e Walonreye) «''Rijkswacht''» (e l' [[Flande]]) eyey «Nationale Gendarmerie» (dins les [[Redîmés Payis]], e l' almand). == Motlî == Les '''djindåres''' sont sovint des omes, mins asteure, gn a eto des '''femes-djindåres'''. On les lome eto, rabaxhanmint, les «gableus» (mins li mot est dné eto ås [[danî]]s). On dit, avou : les «Laids». Li calcaedje do francès «polet» a ddja stî eployî dins des ratournaedjes di fåves po fé on djeu d' mot, mins ni shonne nén veyou foirt voltî. == Istwere == Dins çou ki va divni l' Beldjike, li djindåmreye a-st ataké tins do [[redjime francès]]. Dins les ôtes payis eto, c' est l' sistinme [[France|francès]] k' a stî copyî, avou cåzu l' minme no pattavå. E l' [[Beldjike]] indepindante, elle a stî oficialijheye pa ene lwè do 19 di nôvimbe [[1830]]. Disk' å cmince do 20inme sieke, les djindåres avént on hôt bounet, did la leu no les «poyous-bounets». C' est co ç' costume la Après, il ont yeu on bleu costume, ey ene bleuwe camionete Volkswagen. Did la leu lomaedje «les bleus». <center><gallery> Gendarmes en poste à l'avenue de la Couronne à Ixelles en 1910 - Belgique.jpg|Poyous-bounets e 1910 Aquarelle - 'L'Escorte Royale' - Marie-Claire Lefébure 3.jpg|poyous-bounets (shuveus do Rwè) Rijkswachter Landbouwmuseum De Nostalgie - Uikhoven 10-06-2019 11-07-05.jpg|bleu costume e 20inme sieke Caricature of a French officer (18174296330).jpg|mwaisse djindåre e 20inme sieke 0 Défilé de la musique de la gendarmerie le 21 juillet 1989.jpg|muzike del djindåmreye å 21 di djulete </gallery></center> == Kékes ovraedjes == Elle n' a l' droet d' aduzer ki les civils (nén les militaires ki sont so les voyes). C' est zels ki dvant ramasser les [[dzarteu]]s et les [[bracnî]]s. C' est zels ki dvént sayî d' trover les plaece la k' on fjheut co des bates di coks. E cmince do 21inme sieke, les [[tchampete]]s ont stî rmetous avou l' djindåmreye. == Djindåmreyes a pårt == Po controler les militaires avå les voyes, gn a l' [[police militaire]] (les empîs). E l' Espagne, li coir ki rshonne al djindåmreye si lome li ''guardia civil''. == Dins les belès-letes e walon == Dins l' pitit roman «[[Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece (novele)|Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece]]» da [[Willy Bal]], on voet on bracnî porshuvou des djindåres. On aprind k' i n' plént moussî dins ene måjhon d' on rcwerou k' après l' [[lever do solea|pikete do djoû]]. Dins ene binde d' imådjes ratournêye pa [[Paul-Henri Thomsin]], on voet les poyous-bounets sayî d' ramasser les cis k' adjinçnént des [[bates di coks]] après leu disfinse å cmince do 20inme sieke. == {{HDs}} == * {{fr}} [[:fr:Gendarmerie_(Belgique)|L' ancyinne djindåmreye (1830-2000)]] * {{fr}} [[:fr:Réforme des polices de Belgique|Refôme des polices e l' Beldjike]] * {{fr}} [[fr:Police belge|Police bedje d' asteure]] == Sourdants == {{Commonscat|Gendarmerie/Rijkswacht|l' djindåmreye (e l' Beldjike)}} [[Categoreye:Administråcion]] [[Categoreye:Djustice]] [[Categoreye:Beldjike]] b0mze3dggplip1tu8qck63oz1qb8k3t 426433 426432 2026-08-22T17:19:42Z Lucyin 16 426433 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Djindarmes1.jpg|thumb|Båraedje sol voye pa des djindåres (divant avou sôdårds padrî) e l' Beldjike eviè 1960]] Li '''djindåmreye'''<ref>Rifondowe [[calcaedje (linwince)|calkêye]] erîlêymint do francès «''gens d' armes''» («[[Wikt:djin|djin]]» d' «[[Wikt:åre|årme]]»), avou [[displouctaedje des trokes di cossounes divintrinnes]] (''janda'''rmr'''èye'' => djindå'''mr'''eye), ey avou l' [[cawete -reye]]; totes les cognes diccionairreces sont waire u foirt ricopieyes do francès.</ref>, c' esteut<ref>Elle a stî replaeceye pal «Police» li 31 di decimbe 2000, ki rashonne l' ancyinne police, li djindåmreye et les tchampetes.</ref> ene institucion k' est tcherdjeye di fé respecter li lwè avå les voyes, aprume dins les campagnes. E l' [[Beldjike]], ele si loméve oficirmint «''Gendarmerie nationale''» (e Walonreye) «''Rijkswacht''» (e l' [[Flande]]) eyey «Nationale Gendarmerie» (dins les [[Redîmés Payis]], e l' almand). == Motlî == Les '''djindåres''' sont sovint des omes, mins asteure, gn a eto des '''femes-djindåres'''. On les lome eto, rabaxhanmint, les «gableus» (mins li mot est dné eto ås [[danî]]s). On dit, avou : les «Laids». Li calcaedje do francès «polet» a ddja stî eployî dins des ratournaedjes di fåves po fé on djeu d' mot, mins ni shonne nén veyou foirt voltî. == Istwere == Dins çou ki va divni l' Beldjike, li djindåmreye a-st ataké tins do [[redjime francès]]. Dins les ôtes payis eto, c' est l' sistinme [[France|francès]] k' a stî copyî, avou cåzu l' minme no pattavå. E l' [[Beldjike]] indepindante, elle a stî oficialijheye pa ene lwè do 19 di nôvimbe [[1830]]. Disk' å cmince do 20inme sieke, les djindåres avént on hôt bounet, did la leu no les «poyous-bounets». C' est co ç' costume la Après, il ont yeu on bleu costume, ey ene bleuwe camionete Volkswagen. Did la leu lomaedje «les bleus». <center><gallery> Gendarmes en poste à l'avenue de la Couronne à Ixelles en 1910 - Belgique.jpg|Poyous-bounets e 1910 Aquarelle - 'L'Escorte Royale' - Marie-Claire Lefébure 3.jpg|poyous-bounets (shuveus do Rwè) Rijkswachter Landbouwmuseum De Nostalgie - Uikhoven 10-06-2019 11-07-05.jpg|bleu costume e 20inme sieke Caricature of a French officer (18174296330).jpg|mwaisse djindåre e 20inme sieke 0 Défilé de la musique de la gendarmerie le 21 juillet 1989.jpg|muzike del djindåmreye å 21 di djulete </gallery></center> == Kékes ovraedjes == Elle n' a l' droet d' aduzer ki les civils (nén les militaires ki sont so les voyes). C' est zels ki dvant ramasser les [[dzarteu]]s et les [[bracnî]]s. C' est zels ki dvént sayî d' trover les plaece la k' on fjheut co des bates di coks. E cmince do 21inme sieke, les [[tchampete]]s ont stî rmetous avou l' djindåmreye. == Djindåmreyes a pårt == Po controler les militaires avå les voyes, gn a l' [[police militaire]] (les empîs). E l' Espagne, li coir ki rshonne al djindåmreye si lome li ''guardia civil''. == Dins les belès-letes e walon == Dins l' pitit roman «[[Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece (novele)|Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece]]» da [[Willy Bal]], on voet on bracnî porshuvou des djindåres. On aprind k' i n' plént moussî dins ene måjhon d' on rcwerou k' après l' [[lever do solea|pikete do djoû]]. Dins ene binde d' imådjes ratournêye pa [[Paul-Henri Thomsin]], on voet les poyous-bounets sayî d' ramasser les cis k' adjinçnént des [[bates di coks]] après leu disfinse å cmince do 20inme sieke. == {{HDs}} == * {{fr}} [[:fr:Gendarmerie_(Belgique)|L' ancyinne djindåmreye (1830-2000)]] * {{fr}} [[:fr:Réforme des polices de Belgique|Refôme des polices e l' Beldjike]] * {{fr}} [[fr:Police belge|Police bedje d' asteure]] == Sourdants == {{Commonscat|Gendarmerie/Rijkswacht|l' djindåmreye (e l' Beldjike)}} [[Categoreye:Administråcion]] [[Categoreye:Djustice]] [[Categoreye:Beldjike]] 57ohh7cgho7lue1f3t3258syphrcu2o 426434 426433 2026-08-22T17:20:07Z Lucyin 16 426434 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Djindarmes1.jpg|thumb|Båraedje sol voye pa des djindåres (divant avou sôdårds padrî) e l' Beldjike eviè 1960]] Li '''djindåmreye'''<ref>Rifondowe [[calcaedje (linwince)|calkêye]] erîlêymint do francès «''gens d' armes''» («[[Wikt:djin|djin]]» d' «[[Wikt:åre|årme]]»), avou [[displouctaedje des trokes di cossounes divintrinnes]] (''janda'''rmr'''èye'' => djindå'''mr'''eye), ey avou l' [[cawete -reye]]; totes les cognes diccionairreces sont waire u foirt ricopieyes do francès.</ref>, c' esteut<ref>Elle a stî replaeceye pal «Police» li 31 di decimbe 2000, ki rashonne l' ancyinne police, li djindåmreye et les tchampetes.</ref> ene institucion k' esteut tcherdjeye di fé respecter li lwè avå les voyes, aprume dins les campagnes. E l' [[Beldjike]], ele si loméve oficirmint «''Gendarmerie nationale''» (e Walonreye) «''Rijkswacht''» (e l' [[Flande]]) eyey «Nationale Gendarmerie» (dins les [[Redîmés Payis]], e l' almand). == Motlî == Les '''djindåres''' sont sovint des omes, mins asteure, gn a eto des '''femes-djindåres'''. On les lome eto, rabaxhanmint, les «gableus» (mins li mot est dné eto ås [[danî]]s). On dit, avou : les «Laids». Li calcaedje do francès «polet» a ddja stî eployî dins des ratournaedjes di fåves po fé on djeu d' mot, mins ni shonne nén veyou foirt voltî. == Istwere == Dins çou ki va divni l' Beldjike, li djindåmreye a-st ataké tins do [[redjime francès]]. Dins les ôtes payis eto, c' est l' sistinme [[France|francès]] k' a stî copyî, avou cåzu l' minme no pattavå. E l' [[Beldjike]] indepindante, elle a stî oficialijheye pa ene lwè do 19 di nôvimbe [[1830]]. Disk' å cmince do 20inme sieke, les djindåres avént on hôt bounet, did la leu no les «poyous-bounets». C' est co ç' costume la Après, il ont yeu on bleu costume, ey ene bleuwe camionete Volkswagen. Did la leu lomaedje «les bleus». <center><gallery> Gendarmes en poste à l'avenue de la Couronne à Ixelles en 1910 - Belgique.jpg|Poyous-bounets e 1910 Aquarelle - 'L'Escorte Royale' - Marie-Claire Lefébure 3.jpg|poyous-bounets (shuveus do Rwè) Rijkswachter Landbouwmuseum De Nostalgie - Uikhoven 10-06-2019 11-07-05.jpg|bleu costume e 20inme sieke Caricature of a French officer (18174296330).jpg|mwaisse djindåre e 20inme sieke 0 Défilé de la musique de la gendarmerie le 21 juillet 1989.jpg|muzike del djindåmreye å 21 di djulete </gallery></center> == Kékes ovraedjes == Elle n' a l' droet d' aduzer ki les civils (nén les militaires ki sont so les voyes). C' est zels ki dvant ramasser les [[dzarteu]]s et les [[bracnî]]s. C' est zels ki dvént sayî d' trover les plaece la k' on fjheut co des bates di coks. E cmince do 21inme sieke, les [[tchampete]]s ont stî rmetous avou l' djindåmreye. == Djindåmreyes a pårt == Po controler les militaires avå les voyes, gn a l' [[police militaire]] (les empîs). E l' Espagne, li coir ki rshonne al djindåmreye si lome li ''guardia civil''. == Dins les belès-letes e walon == Dins l' pitit roman «[[Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece (novele)|Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece]]» da [[Willy Bal]], on voet on bracnî porshuvou des djindåres. On aprind k' i n' plént moussî dins ene måjhon d' on rcwerou k' après l' [[lever do solea|pikete do djoû]]. Dins ene binde d' imådjes ratournêye pa [[Paul-Henri Thomsin]], on voet les poyous-bounets sayî d' ramasser les cis k' adjinçnént des [[bates di coks]] après leu disfinse å cmince do 20inme sieke. == {{HDs}} == * {{fr}} [[:fr:Gendarmerie_(Belgique)|L' ancyinne djindåmreye (1830-2000)]] * {{fr}} [[:fr:Réforme des polices de Belgique|Refôme des polices e l' Beldjike]] * {{fr}} [[fr:Police belge|Police bedje d' asteure]] == Sourdants == {{Commonscat|Gendarmerie/Rijkswacht|l' djindåmreye (e l' Beldjike)}} [[Categoreye:Administråcion]] [[Categoreye:Djustice]] [[Categoreye:Beldjike]] j5nf4feawnn0aab7k7uugw49il4tzq3 426435 426434 2026-08-22T17:20:17Z Lucyin 16 /* Motlî */ 426435 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Djindarmes1.jpg|thumb|Båraedje sol voye pa des djindåres (divant avou sôdårds padrî) e l' Beldjike eviè 1960]] Li '''djindåmreye'''<ref>Rifondowe [[calcaedje (linwince)|calkêye]] erîlêymint do francès «''gens d' armes''» («[[Wikt:djin|djin]]» d' «[[Wikt:åre|årme]]»), avou [[displouctaedje des trokes di cossounes divintrinnes]] (''janda'''rmr'''èye'' => djindå'''mr'''eye), ey avou l' [[cawete -reye]]; totes les cognes diccionairreces sont waire u foirt ricopieyes do francès.</ref>, c' esteut<ref>Elle a stî replaeceye pal «Police» li 31 di decimbe 2000, ki rashonne l' ancyinne police, li djindåmreye et les tchampetes.</ref> ene institucion k' esteut tcherdjeye di fé respecter li lwè avå les voyes, aprume dins les campagnes. E l' [[Beldjike]], ele si loméve oficirmint «''Gendarmerie nationale''» (e Walonreye) «''Rijkswacht''» (e l' [[Flande]]) eyey «Nationale Gendarmerie» (dins les [[Redîmés Payis]], e l' almand). == Motlî == Les '''djindåres''' sont sovint des omes, mins asteure, gn a eto des '''femes-djindåres'''. On les lome eto, rabaxhanmint, les «gableus» (mins li mot est dné eto ås [[dwanî]]s). On dit, avou : les «Laids». Li calcaedje do francès «polet» a ddja stî eployî dins des ratournaedjes di fåves po fé on djeu d' mot, mins ni shonne nén veyou foirt voltî. == Istwere == Dins çou ki va divni l' Beldjike, li djindåmreye a-st ataké tins do [[redjime francès]]. Dins les ôtes payis eto, c' est l' sistinme [[France|francès]] k' a stî copyî, avou cåzu l' minme no pattavå. E l' [[Beldjike]] indepindante, elle a stî oficialijheye pa ene lwè do 19 di nôvimbe [[1830]]. Disk' å cmince do 20inme sieke, les djindåres avént on hôt bounet, did la leu no les «poyous-bounets». C' est co ç' costume la Après, il ont yeu on bleu costume, ey ene bleuwe camionete Volkswagen. Did la leu lomaedje «les bleus». <center><gallery> Gendarmes en poste à l'avenue de la Couronne à Ixelles en 1910 - Belgique.jpg|Poyous-bounets e 1910 Aquarelle - 'L'Escorte Royale' - Marie-Claire Lefébure 3.jpg|poyous-bounets (shuveus do Rwè) Rijkswachter Landbouwmuseum De Nostalgie - Uikhoven 10-06-2019 11-07-05.jpg|bleu costume e 20inme sieke Caricature of a French officer (18174296330).jpg|mwaisse djindåre e 20inme sieke 0 Défilé de la musique de la gendarmerie le 21 juillet 1989.jpg|muzike del djindåmreye å 21 di djulete </gallery></center> == Kékes ovraedjes == Elle n' a l' droet d' aduzer ki les civils (nén les militaires ki sont so les voyes). C' est zels ki dvant ramasser les [[dzarteu]]s et les [[bracnî]]s. C' est zels ki dvént sayî d' trover les plaece la k' on fjheut co des bates di coks. E cmince do 21inme sieke, les [[tchampete]]s ont stî rmetous avou l' djindåmreye. == Djindåmreyes a pårt == Po controler les militaires avå les voyes, gn a l' [[police militaire]] (les empîs). E l' Espagne, li coir ki rshonne al djindåmreye si lome li ''guardia civil''. == Dins les belès-letes e walon == Dins l' pitit roman «[[Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece (novele)|Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece]]» da [[Willy Bal]], on voet on bracnî porshuvou des djindåres. On aprind k' i n' plént moussî dins ene måjhon d' on rcwerou k' après l' [[lever do solea|pikete do djoû]]. Dins ene binde d' imådjes ratournêye pa [[Paul-Henri Thomsin]], on voet les poyous-bounets sayî d' ramasser les cis k' adjinçnént des [[bates di coks]] après leu disfinse å cmince do 20inme sieke. == {{HDs}} == * {{fr}} [[:fr:Gendarmerie_(Belgique)|L' ancyinne djindåmreye (1830-2000)]] * {{fr}} [[:fr:Réforme des polices de Belgique|Refôme des polices e l' Beldjike]] * {{fr}} [[fr:Police belge|Police bedje d' asteure]] == Sourdants == {{Commonscat|Gendarmerie/Rijkswacht|l' djindåmreye (e l' Beldjike)}} [[Categoreye:Administråcion]] [[Categoreye:Djustice]] [[Categoreye:Beldjike]] l5pbbtce3jtfl1ojwvamgrqskf6hu61 426436 426435 2026-08-22T19:13:41Z JFVoll 29122 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Caricature of a French officer (18174296330).jpg]] → [[File:Caricature of a Belgian Gendarmerie Rijkswacht officer.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Explanation states clearly that it is a BELGIAN and not FRENCH gendarmerie / Rijkswacht officer; figures seem unnecessary 426436 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Djindarmes1.jpg|thumb|Båraedje sol voye pa des djindåres (divant avou sôdårds padrî) e l' Beldjike eviè 1960]] Li '''djindåmreye'''<ref>Rifondowe [[calcaedje (linwince)|calkêye]] erîlêymint do francès «''gens d' armes''» («[[Wikt:djin|djin]]» d' «[[Wikt:åre|årme]]»), avou [[displouctaedje des trokes di cossounes divintrinnes]] (''janda'''rmr'''èye'' => djindå'''mr'''eye), ey avou l' [[cawete -reye]]; totes les cognes diccionairreces sont waire u foirt ricopieyes do francès.</ref>, c' esteut<ref>Elle a stî replaeceye pal «Police» li 31 di decimbe 2000, ki rashonne l' ancyinne police, li djindåmreye et les tchampetes.</ref> ene institucion k' esteut tcherdjeye di fé respecter li lwè avå les voyes, aprume dins les campagnes. E l' [[Beldjike]], ele si loméve oficirmint «''Gendarmerie nationale''» (e Walonreye) «''Rijkswacht''» (e l' [[Flande]]) eyey «Nationale Gendarmerie» (dins les [[Redîmés Payis]], e l' almand). == Motlî == Les '''djindåres''' sont sovint des omes, mins asteure, gn a eto des '''femes-djindåres'''. On les lome eto, rabaxhanmint, les «gableus» (mins li mot est dné eto ås [[dwanî]]s). On dit, avou : les «Laids». Li calcaedje do francès «polet» a ddja stî eployî dins des ratournaedjes di fåves po fé on djeu d' mot, mins ni shonne nén veyou foirt voltî. == Istwere == Dins çou ki va divni l' Beldjike, li djindåmreye a-st ataké tins do [[redjime francès]]. Dins les ôtes payis eto, c' est l' sistinme [[France|francès]] k' a stî copyî, avou cåzu l' minme no pattavå. E l' [[Beldjike]] indepindante, elle a stî oficialijheye pa ene lwè do 19 di nôvimbe [[1830]]. Disk' å cmince do 20inme sieke, les djindåres avént on hôt bounet, did la leu no les «poyous-bounets». C' est co ç' costume la Après, il ont yeu on bleu costume, ey ene bleuwe camionete Volkswagen. Did la leu lomaedje «les bleus». <center><gallery> Gendarmes en poste à l'avenue de la Couronne à Ixelles en 1910 - Belgique.jpg|Poyous-bounets e 1910 Aquarelle - 'L'Escorte Royale' - Marie-Claire Lefébure 3.jpg|poyous-bounets (shuveus do Rwè) Rijkswachter Landbouwmuseum De Nostalgie - Uikhoven 10-06-2019 11-07-05.jpg|bleu costume e 20inme sieke Caricature of a Belgian Gendarmerie Rijkswacht officer.jpg|mwaisse djindåre e 20inme sieke 0 Défilé de la musique de la gendarmerie le 21 juillet 1989.jpg|muzike del djindåmreye å 21 di djulete </gallery></center> == Kékes ovraedjes == Elle n' a l' droet d' aduzer ki les civils (nén les militaires ki sont so les voyes). C' est zels ki dvant ramasser les [[dzarteu]]s et les [[bracnî]]s. C' est zels ki dvént sayî d' trover les plaece la k' on fjheut co des bates di coks. E cmince do 21inme sieke, les [[tchampete]]s ont stî rmetous avou l' djindåmreye. == Djindåmreyes a pårt == Po controler les militaires avå les voyes, gn a l' [[police militaire]] (les empîs). E l' Espagne, li coir ki rshonne al djindåmreye si lome li ''guardia civil''. == Dins les belès-letes e walon == Dins l' pitit roman «[[Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece (novele)|Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece]]» da [[Willy Bal]], on voet on bracnî porshuvou des djindåres. On aprind k' i n' plént moussî dins ene måjhon d' on rcwerou k' après l' [[lever do solea|pikete do djoû]]. Dins ene binde d' imådjes ratournêye pa [[Paul-Henri Thomsin]], on voet les poyous-bounets sayî d' ramasser les cis k' adjinçnént des [[bates di coks]] après leu disfinse å cmince do 20inme sieke. == {{HDs}} == * {{fr}} [[:fr:Gendarmerie_(Belgique)|L' ancyinne djindåmreye (1830-2000)]] * {{fr}} [[:fr:Réforme des polices de Belgique|Refôme des polices e l' Beldjike]] * {{fr}} [[fr:Police belge|Police bedje d' asteure]] == Sourdants == {{Commonscat|Gendarmerie/Rijkswacht|l' djindåmreye (e l' Beldjike)}} [[Categoreye:Administråcion]] [[Categoreye:Djustice]] [[Categoreye:Beldjike]] 0m0joli92ai6vtlaoyqnm86n6prp6x5 0 25555 426437 421722 2026-08-23T08:44:10Z Lucyin 16 426437 wikitext text/x-wiki [[Imådje:The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries, by Jacques-Louis David (1812) - National Gallery of Art (Samuel H. Kress Foundation) - 2.jpg|thumb|si portrait (1812)]] [[Imådje:Imperial Coat of Arms of France (1804-1815).svg|thumb|ses årmureyes, avou l' aigue]] [[Imådje:NapoleonCaricature.jpg|thumb|[[Caricateure]] di 1814 ki mostere les tchîfs d' Estats di l' Urope ki djouwnut avou Napoyeon, come si ça sereut ene [[tourpene]]]] '''Napoleyon Bonapåre'''<ref>come prononcî e walon metans dins les scrpits da [[Charles-Nicolas Simonon]]</ref> (di s' vraiy no '''Napoleone Buonaparte''', [[francijhaedje|rifrancijhî]] '''Napoléon Bonaparte''') u '''Napoleyon prumî'''<ref>[[E203]] a «aik»</ref>; ucobén, e l' fén do 19inme sieke, '''li vî Napoleyon'''<ref>po fé l' diferince avou [[Napoleyon III]].</ref>, ci fourit li prumî [[impreur]] di [[France]]. Il a skepyî li [[15 d' awousse]] [[1769]] a [[Ajaccio]], el [[Côsse]], ey a morou li [[5 di may]] [[1821]] a l' [[Iye Sinte-Elinne]]. El Walonreye, i continouwrè li [[redjime francès]]. Il est rindjî å '''limero 34''' des djins les pus inflouwinnes di l' [[Istwere]] dins l' [[djivêye Michael Hart]]. == Biyografeye == E [[1802]], i s' racmoidrè avou l' Påpe, et siner l' [[Concordat]]. Et shuvanmint, mete ene ahote al margaye inte les [[curé djureu|curés djureus]] eyet ls ôtes. E [[1803]], do 9 di djulete å 5 d' awousse, i vént e voyaedje oficir e l' Beldjike, divnowe francesse. I passe pa [[Nameur (veye)|Nameur]] (on li rçût pa ene lûte di [[schaesseu]]s)<ref>[[Edouard Thirionet]], [[:s:Les schaesseus|Les schaesseus]].</ref> et finixh a [[Lidje (veye)|Lidje]]. Li [[18 di may]] [[1804]], i s' fwait lomer «[[impreur]] des Francès». I va amonter l' [[Grande Årmêye]], et s' aler bate dins tote l' Urope, disconte des Holandès, des Inglès, des Otrichyins, des Rûsses, des Prûsyins, des Espagnols. Il aveut dins l' epinse d' elzî apoirter l' liberté siconte des [[rweyåme|rwès]] l' elzès spotchént. Mins gn aveut k' lu ki tuzéve insi. C' est çk' on veya bén al [[guere d' Espagne da Napoleyon|guere d' Espagne]], la k' c' est l' peupe ki lûta conte les Francès, e-n ene sôre di [[gueriya]]. Dins bråmint des [[batreye (militaire)|batreyes]], gn aveut des Walons des deus costés : des cis avou ls Otrichyins, come li conte di Latour, et des ôtes, egadjîs volontaires, avou Napoleyon. Inte di zels, [[Tchårlî Djambe-di-bwès]]. Po-z ecwårler ses tropes, i va vinde li [[Louwiziane]] ås [[Estats Unis d' Amerike|Amerikins]]. Ci fourit l' pus grand martchî d' atchtaedje di teres di tos les tins. Å cmince, i wangna mwintès batreyes. Mins li djoû k' i vla ataker les Rûsses dins leu payis, e plin ivier, tot lyi tourna l' cou. Et ci fourity l' [[batreye del Berezina|Berezina]] (1812). I fourit plouzé, ey evoyî a l' [[Iye d' Ele]] (1814). Adon, li Walonreye va esse metowe avou l' [[Rweyåme Uni des Bas Payis]]. Mins Napoleyon parvénrè a steper evoye, ey a ratropler ene novele årmêye e 1815. Les Aloyîs (Otrichyins, Prûsyins, Inglès) si rapoûlnut co on côp. Gn a ene prumî dispoûslêye Li [[batreye di Waterlô|mwaisse batreye]] si fjha a [[Waterlô]]. Et Napoleyon ramassa ene dôpinne. I fourit evoyî ås ziverkôfs (Iye Sinte-Elinne), la k' i dihota. == Veye privêye == E s' deujhinme noice, i maria [[Mareye-Louwisse d' Otriche]] ki lyi dna on fi, k' on rloma pus tård (après s' moirt) [[Napoleyon II]]. == Sôdårs et redjimint walons da Napoleyon == * [[Tchårlî Djambe-di-bwès]] * Li redjimint des tchesseus d' Aremberg. == Politike linwistike da Napoleyon == I meta e-n alaedje ene [[politike linwistike]] la k' tertos diveut djåzer l' [[francès]]. E l' Walonreye, il askepia les «coledje napoleyonyins», la k' tos les efants des bordjoes alént studyî. C' est don zels ki, e 1830, vont mete li francès naturelmint come lingaedje oficir del [[Beldjike]], poy ki c' esteut e francès k' il avént studyî totes les novelès lwès. Sifwaitmint, ezès [[Bas Payis]], i vola k' les Holandès djåzénxhe francès. C' est kécfeye po s' rivindjî d' çoula ki [[Wiyåme d' Orandje]] vola k' les Bedjes cåzénxhe holandès, [[redjime holandès|tins k' i fourit mwaisse el Beldjike]]. == Rimanances da Napoleyon el Walonreye == [[Imådje:canon_napoleyon.jpg|thumb|canon do tins d' Napoleyon]] Napoleyon a leyî bråmint des sovnances el Walonreye: * les pîces di manoye : des [[Napoleyon (manoye)|napoleyon]]. * tote li tcherpinte des lwès modienes : li [[côde Napoleyon]]. * les costumes des [[måtches di l' Eter-Sambe-et-Mouze]]. * des nos d' plaece, et d' cåbarets. * on no d' famile : [[:Wikt:Limpreur|Limpreur]]. * des assaetchances touristikes el Walonreye, come li [[hourêye di Waterlô]], des muzêyes come a [[Lignè]], des ptits [[Canon (del guere)|canons]] e sacwantès plaeces. * l' uzaedje corant do laid mot : "[[:Wikt:miere|miere]]", al manire di [[Cambrone]]. == Dins les belès-letes e walon == Dins [[Li pantalon trawé (tchanson)|Li pantalon trawé]], li raconteu s' aveut-st egadjî dins l' årmêye di Napoleyon, et pårticipé al campagne di Rûsseye. <blockquote><i><poem>Vos sovnoz vs bén, Linåd, m’ tcher camaeråde Do fameus tins do grand Napoleyon, Ki nos rivnéns tot stourdis del salåde Ki les Cozakes nos dnît a côps d’ canon ?</poem></i></blockquote> [[Nicolas Defrecheux]] fwait cåzer Napoleyon dins ene di ses paskeyes, loumeye ''«Ine istwére di l'ampîre»''.<ref>Pådjes 204-208 del «Edicion do cintinnî» fwaite pa [[Jean Haust]] et [[Charles Defrecheux]].</ref> Dins «[[Åtoû d' l' aistrêye do tins di m' grand-mere]]», [[L. Lambillion]] raconte li spoûle d' on mononke-tåye k' a stî fwait prijhnî des Rûsses al minme guere, et k' a rivnou d' låvå a pî. Dins l' novele «Les schaesseus» (''Les Chacheûs'') da [[Edouard Thirionet]], on raconte li lûte adjinçnêye a Nameur pol vizite da Napoleyon, come prumî consul (1803). <blockquote><i>Et a l’ mwairreye, li Prumî Consul, avou ses mwaisses sôdårds, deus d’ ses doets so s’ vinte etur deus botnires di s’ djilet, rît dins… s’ båbe e veyant nos tayons spotchîs come des sorets.</i><ref>[[Li Ban-cloke]], l° 1, 1910.</ref></blockquote> Dins onk des romans [[Joseph Calozet]], onk des personaedjes a stî a Madrid avou Napoleyon. Dins [[Li houlot (roman)|Li houlot]], on dene bråmint des esplikêyes sol minme campagne d' Espagne, et l' [[gueriya]] k' a shuvou. Ene [[Al bèle fontinne (teyåte)|pîce di teyåte]] sicrîte pa [[Joseph Mignolet]], cåze del dibande francesse e l' [[Rûsseye]], avou '''Napoleyon''', inte [[1812]] eyet [[1814]]. [[Antoine-Joseph Alexandre]], dins s' live «[[Virgile à Mautche avous ses biergîs (live)|Virdjile a Måtche avou ses bierdjîs]]» cåze del poenneur li djoû k' on-z a aprins s' moirt: <blockquote><i><poem>« On-z a veyou plorer l’ vî gåre, a tchôdès låmes, el djoû k’ Napoleyon mora. Et nos vîs gurnadîs årént bén rpris les åres, s’ il avént co rveyou. Les grands tchinnes do bwès d’ Måtche et les sapéns d’ l’ Azeye end ont stî djoleymint stonés. Et, divins l’ minme moumint, å mitan del Rûsseye, li Krimlin a tronné.</i><ref>[[s:Virgile_à_Mautche_avou_ses_biergîs/V|Cwatrinme egloke, lijhåve so Wikisourd]]</ref></poem></blockquote> == Alére == * [[D. Salme]]; "[[Li Houlot (roman)|Li houlot]]"; Les tchesseus d' Aremberg (et) les zafes do vî Napoleyon (p. 147-161). == Hårdêyes divintrinnes == * [[Li pantalon trawé (tchanson)]] * [[Te souviens-tu (tchanson e francès)]] == Hårdêyes difoûtrinnes == * [http://rifondou.walon.org/lambillion.html Racontaedje del campagne di Rûsseye d' on sôdård walon] (sicrît pa [[L. Lambillion]]). * [http://rifondou.walon.org/Salme_Dieudonne.php#tchesseu On boket sol guere d' Espagne da Napoleyon] (sicrît pa [[D. Salme]]) == Sourdants et pî-notes == {{Commonscat|Napoleon I of France}} [[Categoreye:Rilomés politikîs]] [[Categoreye:Rilomés sôdårds]] [[Categoreye:Rilomés Francès]] [[Categoreye:Rwès et impreurs]] 9p1eyhvjjjkcz7ku888mtwysv67rvsa 0 26980 426438 382249 2026-08-23T08:50:22Z Lucyin 16 426438 wikitext text/x-wiki {{infoboesse}} '''Lambert-Joseph-Louis Lambillion''', c' est on [[scrijheu e walon]] k' a vnou å monde [[Nameur|al Plante]] li [[6 di djun]] e [[1853]]. Il a morou a [[Djambe]] li [[12 di måss]]<ref>Sorlon l’ [[Motî biyobibiografike des scrijheus e walon]] ça sreut l' 22 d' måss, mins c' est surmint flotchrece. Li 12 di måss est acertiné dvins l' ''[[:d:Q2728291|Biyografeye nåcionåle di Beldjike]]'', t. 43 et dvins l' gazete ''Lambillionea'', 1996, eplaideye pa l' ''Soce d' entomolodjeye namurwesse'' la k' i fourit prezidint.</ref> e [[1922]]. == Ouve e walon == I scrijheut fok del prôze, des [[Live di sovnances|sovnances]] et des [[fåves do vî vî tins]] u des [[rapoitroûle]]s. Il a-st eplaidî : * "[[Åtoû d' l' aistrêye do tins di m' grand-mere (sovnances)|Åtoû d' l' aistrêye do tins di m' grand-mere]] ("''[[Autoû d' l'aîstréye do timps di m' grand-mére]]''" ), [[1906]]. * "[[Ene schorseye di fåves do vî tins (fåves)|Ene schorseye di fåves do vî tins]] ("''One choûrchîye di fauves do vî timps''"), [[1907]]. Di s' mestî, i fjheut [[entomolodjeye|entomolodjisse]]. == Hårdêye difoûtrinne == * [http://rifondou.walon.org/lambillion.html On tecse da sinne e rfondou] (so [[l' Aberteke (waibe)|l' Aberteke]]). * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} == Pî-notes == <references/> [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Lambillion]] srk49tdvvw3gjqgusj90xioebdtke9z 426439 426438 2026-08-23T08:51:19Z Lucyin 16 426439 wikitext text/x-wiki {{infoboesse}} '''Lambert-Joseph-Louis Lambillion''', c' est on [[scrijheu e walon]] k' a vnou å monde [[Nameur|al Plante]] li [[6 di djun]] e [[1853]]. Il a morou a [[Djambe]] li [[12 di måss]]<ref>Sorlon l’ [[Motî biyobibiografike des scrijheus e walon]] ça sreut l' 22 d' måss, mins c' est surmint flotchrece. Li 12 di måss est acertiné dvins l' ''[[:d:Q2728291|Biyografeye nåcionåle di Beldjike]]'', t. 43 et dvins l' gazete ''Lambillionea'', 1996, eplaideye pa l' ''Soce d' entomolodjeye namurwesse'' la k' i fourit prezidint.</ref> e [[1922]]. == Ouve e walon == I scrijheut fok del prôze, des [[Live di sovnances|sovnances]] et des [[fåves do vî vî tins]] u des [[rapoitroûle]]s. Il a-st eplaidî : * "[[Åtoû d' l' aistrêye do tins di m' grand-mere (sovnances)|Åtoû d' l' aistrêye do tins di m' grand-mere]] ("''[[Autoû d' l'aîstréye do timps di m' grand-mére (sovnances)|Autoû d' l'aîstréye do timps di m' grand-mére]]'' " ), [[1906]]. * "[[Ene schorseye di fåves do vî tins (fåves)|Ene schorseye di fåves do vî tins]] ("''One choûrchîye di fauves do vî timps''"), [[1907]]. Di s' mestî, i fjheut [[entomolodjeye|entomolodjisse]]. == Hårdêye difoûtrinne == * [http://rifondou.walon.org/lambillion.html On tecse da sinne e rfondou] (so [[l' Aberteke (waibe)|l' Aberteke]]). * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} == Pî-notes == <references/> [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Lambillion]] 2bry80mf2wl9egbehj6m0wtpjwh9ot1 426440 426439 2026-08-23T08:52:19Z Lucyin 16 426440 wikitext text/x-wiki {{infoboesse}} '''Lambert-Joseph-Louis Lambillion''', c' est on [[scrijheu e walon]] k' a vnou å monde [[Nameur|al Plante]] li [[6 di djun]] e [[1853]]. Il a morou a [[Djambe]] li [[12 di måss]]<ref>Sorlon l’ [[Motî biyobibiografike des scrijheus e walon]] ça sreut l' 22 d' måss, mins c' est surmint flotchrece. Li 12 di måss est acertiné dvins l' ''[[:d:Q2728291|Biyografeye nåcionåle di Beldjike]]'', t. 43 et dvins l' gazete ''Lambillionea'', 1996, eplaideye pa l' ''Soce d' entomolodjeye namurwesse'' la k' i fourit prezidint.</ref> e [[1922]]. == Ouve e walon == I scrijheut fok del prôze, des [[Live di sovnances|sovnances]] et des [[fåves do vî vî tins]] u des [[rapoitroûle]]s. Il a-st eplaidî : * «[[Åtoû d' l' aistrêye do tins di m' grand-mere (sovnances)|Åtoû d' l' aistrêye do tins di m' grand-mere]]» («''[[Autoû d' l'aîstréye do timps di m' grand-mére (sovnances)|Autoû d' l'aîstréye do timps di m' grand-mére]]''»), [[1906]]. * "[[Ene schorseye di fåves do vî tins (fåves)|Ene schorseye di fåves do vî tins]] ("''One choûrchîye di fauves do vî timps''"), [[1907]]. Di s' mestî, i fjheut [[entomolodjeye|entomolodjisse]]. == Hårdêye difoûtrinne == * [http://rifondou.walon.org/lambillion.html On tecse da sinne e rfondou] (so [[l' Aberteke (waibe)|l' Aberteke]]). * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} == Pî-notes == <references/> [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Lambillion]] 2h5hw9rt47t9s98jksitx89mbb7keiw 0 30844 426422 425916 2026-08-22T15:13:08Z Lucyin 16 /* Calcaedjes do francès */ 426422 wikitext text/x-wiki Li '''displouctaedje des trokes di cossounes divintrinnes''', c' est cwand gn a ene '''tcheyantès cossounes''', dj' ô bén : ene [[cossoune]] etimolodjike ki n' si rtrouve nén å mitan d' on mot. C' est ene aplicåcion del [[rîle des troes cossounes]]. C' est foirt corant dins les [[calcaedje (linwince)|calcaedjes]]. Mins on rtrouve eto el minme piceure dins les [[codjowaedje do walon|codjowaedjes]] et dins l' [[aparintaedje]]. C' est l' minme cayet ki po les [[displouctaedje des trokes di cossounes å coron|trokes di cossounes å coron]]. == Dins les calcaedjes == === Calcaedjes do francès === :''su'''bst'''antif'' => [[Wikt:sustantif|su'''st'''antif]] :'''genda'''rm(e)r'''ie => [[Wikt:djindåmreye|djindå'''mr'''eye]] :[[betchete es-]] : "''expliquer''" ("°è'''cspl'''iker) => e'''spl'''iker === Calcaedje do neyerlandès === :''Herstape'' : [[Wikt:Hestape|He'''st'''ape]] === Calcaedjes di l' inglès === :''[[Wikt:beefsteak|beefsteak]]'' : [[Wikt:buftek|bu'''ft'''ek]] :''bobsled'' : [[bobescleye]] :''folklore'' : [[foclôre]] == Dins les codjowaedjes == Dins les [[codjowaedje do walon|codjowaedjes]], les rîles di displouctaedje des cossounes divintrinnes rotèt (come po les [[Displouctaedje des trokes di cossounes å coron#Dins les codjowaedjes|cossounes å coron]]. === divant on halcrosse e å coron === S' i gn a deus cossounes divant l' bodje di codjowaedje (tchi'''ct'''er, sho'''fl'''er, wå'''rd'''er, adie'''rs'''î, li viebe ni pout esse codjowé rîlêymint e l' indicatif et suddjonctif prezintreces et cmandeu singulîs (on-z åreut deus cossounes å coron). C' est eto l' cas avou les [[dmeye cossoune]] "y" tche'''ry'''î. On-z è rexhe avou sacwantès piceures : * Piceure del [[ristitcheye voyale]] : ** [[Codjowaedje shofler|Codjowaedje shofler]] : dji °sho<FONT COLOR="#ff0000"><B>fl</B></FONT>e => dji sho<FONT COLOR="#ff0000"><B>f</B></FONT><FONT COLOR="#0000ff"><B>e</B></FONT><FONT COLOR="#ff0000"><B>l</B></FONT>e près lu. * Piceure del mouyeye cawete : ** [[Codjowaedje tchicter|Codjowaedje tchicter]] : ti °tchi<FONT COLOR="#ff0000"><B>ct</B></FONT>es => ti tchi<FONT COLOR="#ff0000"><B>ct</B></FONT><FONT COLOR="#0000ff"><B>êy</B></FONT>e di trop. ** [[Codjowaedje adiersî|Codjowaedje adiersî]] : => °adie<FONT COLOR="#ff0000"><B>rs</B></FONT>e => adie<FONT COLOR="#ff0000"><B>rs</B></FONT><FONT COLOR="#0000ff"><B>ey</B></FONT>e ti côp ! ** [[Codjowaedje tcheryî]] : i °tche<FONT COLOR="#ff0000"><B>ry</B></FONT>e => i tche<FONT COLOR="#ff0000"><B>r</B></FONT><FONT COLOR="#0000ff"><B>ey</B></FONT>e å bwès. * Piceure do tcheyaedje d' ene cossoune : ** [[Codjowaedje wårder|Codjowaedje wårder]] : po k' ele °wå<FONT COLOR="#ff0000"><B>rd</B></FONT>e => po k' ele wå<FONT COLOR="#ff0000"><B>d</B></FONT>e ses cwårs. ** [[Codjowaedje siervi]] : ça sie<FONT COLOR="#ff0000"><B>rv</B></FONT>e => ça n' sie<FONT COLOR="#ff0000"><B>v</B></FONT>e a rén. == Avou les cawetes di codjowaedjes ki cmincèt pa des cossounes == S' i gn a deus cossounes divant l' bodje di codjowaedje, li viebe ni pout esse codjowé rîlêymint si l’ cawete di codjowaedje kimince pa ene cossoune * indicatif futurresse et condicioneu : cawete -rè, rans, -roz, -reus, envd. (on-z åreut troes cossounes ki s' shuvèt) * [[riwaitants]] di l' indicatif et suddjonctif prezintreces, [[cawete namurwesse -nut]] (on-z åreut eto troes cossounes ki s' shuvèt) On-z è rexhe avou sacwantès piceures : * Piceure del [[ristitcheye voyale]] : ** [[Codjowaedje shofler|Codjowaedje shofler]] : dji °sho<FONT COLOR="#ff0000"><B>fl</B></FONT>rè => dji sho<FONT COLOR="#ff0000"><B>f</B></FONT><FONT COLOR="#0000ff"><B>e</B></FONT><FONT COLOR="#ff0000"><B>l</B></FONT>rè après lu. * Piceure del mouyeye cawete : ** [[Codjowaedje tchicter|Codjowaedje tchicter]] : ti °tchi<FONT COLOR="#ff0000"><B>ct</B></FONT>rès => ti tchi<FONT COLOR="#ff0000"><B>ct</B></FONT><FONT COLOR="#0000ff"><B>êy</B></FONT>rès tant et n’ ariver a rén. ** [[Codjowaedje adiersî|Codjowaedje adiersî]] : => il °adie<FONT COLOR="#ff0000"><B>rs</B></FONT>rè => il adie<FONT COLOR="#ff0000"><B>rs</B></FONT><FONT COLOR="#0000ff"><B>ey</B></FONT>rè mî s’ côp li feye ki vént ! ** [[Codjowaedje tcheryî]] : i °tche<FONT COLOR="#ff0000"><B>ry</B></FONT>nut => i tche<FONT COLOR="#ff0000"><B>r</B></FONT><FONT COLOR="#0000ff"><B>ey</B></FONT>e å bwès. * Piceure do tcheyaedje d' ene cossoune : ** [[Codjowaedje wårder|Codjowaedje wårder]] : s’ ele °wå<FONT COLOR="#ff0000"><B>rd</B></FONT>reut => s’ ele wå<FONT COLOR="#ff0000"><B>d</B></FONT>reut ses cwårs ! ** [[Codjowaedje siervi]] : i n’ °sie<FONT COLOR="#ff0000"><B>rv</B></FONT>nut => i n' sie<FONT COLOR="#ff0000"><B>v</B></FONT>nut pus a rén. == Istwere do tcheyaedje des dobès cossounes divintrinnes == Diviè 1200, on voet ddja bén ça dins li [[scrîta]]. * [[:Wikt:Hestape|Hestape]] ([[neyerlandès]] ''Herstape'') : diviè 1200 : ''Ha'''ristapl'''ia'' (nén displouctêye); 1143 : ''Ha'''st'''aples'' (displouctêye). * [[:Wikt:cotlî|cotlî]] : corti + lî => ''co'''rtil'''î'' : 1272 : ''li co'''thel'''iers'' (li R a tcheyou evoye). * [[:Wikt:Bietrêye|Bietrêye]] : 1139 : ''Be'''rtr'''eis''; 1360 : ''Bie'''tr'''eez''.<ref>[[L. Remacle]], ''Réduction des groupes pluriconsonnantiques intérieurs'', divins [[Istwere del fonolodjeye do walon divant 1600|''La différenciation dialectale en Belgique romane avant 1600'']] p. 135-136.</ref> == Sourdants & pî-notes == <References/> [[Categoreye:Sons et letes do walon]] [[Categoreye:Rifondaedje do walon]] [[Categoreye:Croejhete walone]] [[Categoreye:Codjowaedjes]] b73vv0f8pq2qu37c5ozsnwzft75qv9v 426423 426422 2026-08-22T15:13:33Z Lucyin 16 /* Dins les calcaedjes */ 426423 wikitext text/x-wiki Li '''displouctaedje des trokes di cossounes divintrinnes''', c' est cwand gn a ene '''tcheyantès cossounes''', dj' ô bén : ene [[cossoune]] etimolodjike ki n' si rtrouve nén å mitan d' on mot. C' est ene aplicåcion del [[rîle des troes cossounes]]. C' est foirt corant dins les [[calcaedje (linwince)|calcaedjes]]. Mins on rtrouve eto el minme piceure dins les [[codjowaedje do walon|codjowaedjes]] et dins l' [[aparintaedje]]. C' est l' minme cayet ki po les [[displouctaedje des trokes di cossounes å coron|trokes di cossounes å coron]]. == Dins les calcaedjes == === Calcaedjes do francès === :''su'''bst'''antif'' => [[Wikt:sustantif|su'''st'''antif]] :''genda'''rm(e)r'''ie'' => [[Wikt:djindåmreye|djindå'''mr'''eye]] :[[betchete es-]] : "''expliquer''" ("°è'''cspl'''iker) => e'''spl'''iker === Calcaedje do neyerlandès === :''Herstape'' : [[Wikt:Hestape|He'''st'''ape]] === Calcaedjes di l' inglès === :''[[Wikt:beefsteak|beefsteak]]'' : [[Wikt:buftek|bu'''ft'''ek]] :''bobsled'' : [[bobescleye]] :''folklore'' : [[foclôre]] == Dins les codjowaedjes == Dins les [[codjowaedje do walon|codjowaedjes]], les rîles di displouctaedje des cossounes divintrinnes rotèt (come po les [[Displouctaedje des trokes di cossounes å coron#Dins les codjowaedjes|cossounes å coron]]. === divant on halcrosse e å coron === S' i gn a deus cossounes divant l' bodje di codjowaedje (tchi'''ct'''er, sho'''fl'''er, wå'''rd'''er, adie'''rs'''î, li viebe ni pout esse codjowé rîlêymint e l' indicatif et suddjonctif prezintreces et cmandeu singulîs (on-z åreut deus cossounes å coron). C' est eto l' cas avou les [[dmeye cossoune]] "y" tche'''ry'''î. On-z è rexhe avou sacwantès piceures : * Piceure del [[ristitcheye voyale]] : ** [[Codjowaedje shofler|Codjowaedje shofler]] : dji °sho<FONT COLOR="#ff0000"><B>fl</B></FONT>e => dji sho<FONT COLOR="#ff0000"><B>f</B></FONT><FONT COLOR="#0000ff"><B>e</B></FONT><FONT COLOR="#ff0000"><B>l</B></FONT>e près lu. * Piceure del mouyeye cawete : ** [[Codjowaedje tchicter|Codjowaedje tchicter]] : ti °tchi<FONT COLOR="#ff0000"><B>ct</B></FONT>es => ti tchi<FONT COLOR="#ff0000"><B>ct</B></FONT><FONT COLOR="#0000ff"><B>êy</B></FONT>e di trop. ** [[Codjowaedje adiersî|Codjowaedje adiersî]] : => °adie<FONT COLOR="#ff0000"><B>rs</B></FONT>e => adie<FONT COLOR="#ff0000"><B>rs</B></FONT><FONT COLOR="#0000ff"><B>ey</B></FONT>e ti côp ! ** [[Codjowaedje tcheryî]] : i °tche<FONT COLOR="#ff0000"><B>ry</B></FONT>e => i tche<FONT COLOR="#ff0000"><B>r</B></FONT><FONT COLOR="#0000ff"><B>ey</B></FONT>e å bwès. * Piceure do tcheyaedje d' ene cossoune : ** [[Codjowaedje wårder|Codjowaedje wårder]] : po k' ele °wå<FONT COLOR="#ff0000"><B>rd</B></FONT>e => po k' ele wå<FONT COLOR="#ff0000"><B>d</B></FONT>e ses cwårs. ** [[Codjowaedje siervi]] : ça sie<FONT COLOR="#ff0000"><B>rv</B></FONT>e => ça n' sie<FONT COLOR="#ff0000"><B>v</B></FONT>e a rén. == Avou les cawetes di codjowaedjes ki cmincèt pa des cossounes == S' i gn a deus cossounes divant l' bodje di codjowaedje, li viebe ni pout esse codjowé rîlêymint si l’ cawete di codjowaedje kimince pa ene cossoune * indicatif futurresse et condicioneu : cawete -rè, rans, -roz, -reus, envd. (on-z åreut troes cossounes ki s' shuvèt) * [[riwaitants]] di l' indicatif et suddjonctif prezintreces, [[cawete namurwesse -nut]] (on-z åreut eto troes cossounes ki s' shuvèt) On-z è rexhe avou sacwantès piceures : * Piceure del [[ristitcheye voyale]] : ** [[Codjowaedje shofler|Codjowaedje shofler]] : dji °sho<FONT COLOR="#ff0000"><B>fl</B></FONT>rè => dji sho<FONT COLOR="#ff0000"><B>f</B></FONT><FONT COLOR="#0000ff"><B>e</B></FONT><FONT COLOR="#ff0000"><B>l</B></FONT>rè après lu. * Piceure del mouyeye cawete : ** [[Codjowaedje tchicter|Codjowaedje tchicter]] : ti °tchi<FONT COLOR="#ff0000"><B>ct</B></FONT>rès => ti tchi<FONT COLOR="#ff0000"><B>ct</B></FONT><FONT COLOR="#0000ff"><B>êy</B></FONT>rès tant et n’ ariver a rén. ** [[Codjowaedje adiersî|Codjowaedje adiersî]] : => il °adie<FONT COLOR="#ff0000"><B>rs</B></FONT>rè => il adie<FONT COLOR="#ff0000"><B>rs</B></FONT><FONT COLOR="#0000ff"><B>ey</B></FONT>rè mî s’ côp li feye ki vént ! ** [[Codjowaedje tcheryî]] : i °tche<FONT COLOR="#ff0000"><B>ry</B></FONT>nut => i tche<FONT COLOR="#ff0000"><B>r</B></FONT><FONT COLOR="#0000ff"><B>ey</B></FONT>e å bwès. * Piceure do tcheyaedje d' ene cossoune : ** [[Codjowaedje wårder|Codjowaedje wårder]] : s’ ele °wå<FONT COLOR="#ff0000"><B>rd</B></FONT>reut => s’ ele wå<FONT COLOR="#ff0000"><B>d</B></FONT>reut ses cwårs ! ** [[Codjowaedje siervi]] : i n’ °sie<FONT COLOR="#ff0000"><B>rv</B></FONT>nut => i n' sie<FONT COLOR="#ff0000"><B>v</B></FONT>nut pus a rén. == Istwere do tcheyaedje des dobès cossounes divintrinnes == Diviè 1200, on voet ddja bén ça dins li [[scrîta]]. * [[:Wikt:Hestape|Hestape]] ([[neyerlandès]] ''Herstape'') : diviè 1200 : ''Ha'''ristapl'''ia'' (nén displouctêye); 1143 : ''Ha'''st'''aples'' (displouctêye). * [[:Wikt:cotlî|cotlî]] : corti + lî => ''co'''rtil'''î'' : 1272 : ''li co'''thel'''iers'' (li R a tcheyou evoye). * [[:Wikt:Bietrêye|Bietrêye]] : 1139 : ''Be'''rtr'''eis''; 1360 : ''Bie'''tr'''eez''.<ref>[[L. Remacle]], ''Réduction des groupes pluriconsonnantiques intérieurs'', divins [[Istwere del fonolodjeye do walon divant 1600|''La différenciation dialectale en Belgique romane avant 1600'']] p. 135-136.</ref> == Sourdants & pî-notes == <References/> [[Categoreye:Sons et letes do walon]] [[Categoreye:Rifondaedje do walon]] [[Categoreye:Croejhete walone]] [[Categoreye:Codjowaedjes]] et2hq9mqfcsvtbtnq490is16eryhjer 0 55255 426441 2026-08-23T08:59:52Z Lucyin 16 Pådje ahivêye avou «{{DISPLAYTITLE:''{{lang|fr|Autoû d' l'aîstréye do timps di m' grand-mére (sovnances)}}''}} {{Dizo-tite|Åtoû d' l' aistrêye do tins di m' grand-mere}} '''Åtoû d' l' aistrêye do tins di m' grand-mere''' ('''''Autoû d' l'aîstréye do timps di m' grand-mére'''''), c' est on [[live di sovnances]] sicrît pa [[Lambert-Joseph-Louis Lambillion]] ey eplaidî a [[Nameur (veye)|Nameur]] e [[1906]]. C' est tos racontaedjes del grand-mere di scrijheu, istorikes ou...» 426441 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|fr|Autoû d' l'aîstréye do timps di m' grand-mére (sovnances)}}''}} {{Dizo-tite|Åtoû d' l' aistrêye do tins di m' grand-mere}} '''Åtoû d' l' aistrêye do tins di m' grand-mere''' ('''''Autoû d' l'aîstréye do timps di m' grand-mére'''''), c' est on [[live di sovnances]] sicrît pa [[Lambert-Joseph-Louis Lambillion]] ey eplaidî a [[Nameur (veye)|Nameur]] e [[1906]]. C' est tos racontaedjes del grand-mere di scrijheu, istorikes ou d' doûcès creyances vikêyes, ki des côps rimontèt a [[Louwis catoize]]. [[Categoreye:Lives e walon]] 3rzmebtg60ntcdmbh07140up9zl98yv