Wikipedia wawiki https://wa.wikipedia.org/wiki/Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wikipedia Wikipedia copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 14569 426489 425121 2026-08-28T12:48:37Z Lucyin 16 /* Hårdêyes difoûtrinnes */ 426489 wikitext text/x-wiki {{Dizo-tite|''Lucien Mahin''}} {{Infoboesse}} '''Lucien Mahin''' (ki s' no est pus sovint scrît '''Lucyin'''; di s' prumî [[no d' pene]] '''[[Louline Voye]]''', li [[halene]] evoye), c' est on [[scrijheu e walon]] et on [[rcwereu sol walon]] k' a skepyî a [[Viyance]] li [[31 di decimbe]] [[1953]]. C' est eto on [[bouteu pol walon]], ey on fel eplaideu sol [[Daegntoele]] di [[waibe (Daegntoele)|waibes]] e [[waibe e walon|walon]]. == Mwaissès racsegnes == Come sicrijheu, il est pus cnoxhou come [[romantî]]. Mins sacwants corwaiteus come Maurice Georges li ritnént aprume come on [[powete]], diski dins les [[anêyes 2000]]. Come ricwereu sol walon, il a stî aprume [[diccionairî]], mins docô après [[rifondeu]]. Il a eto fwait des rcwerances sol [[croejhete (linwince)|croejhete]]. Il a stî rprins dins les [[antolodjeye]]s "[[Limes (antolodjeye)|Limes]]" (1992), "[[Paroles d' oïl (antolodjeye)|Paroles d' oïl]]", "[[antolodjeye Scrire|Scrire]]" (1992) eyet "[[Scrijheus d' Årdene (antolodjeye)|Scrijheus d' Årdene]]" (2002). Di s' mestî, il esteut [[årtisse (veterinaire)|årtisse]] (po les biesses). Si a-t i bouté tote si veye e [[Marok]]. Aprume al sicole veterinaire di [[Rabat]] come [[acsegnant]] et [[rcwereu]]. Adonpwis, come [[årtisse (veterinaire)|årtisse]] a s' boûsse dins les [[Douccala]]. <gallery> Mahin Lucyin 1983.jpg|(diviè 1983) Lucyin_Mahin_06.jpg|(diviè 2000) Lucyin tchivå avala.jpg|sognant on tchvå (2004) Lucyin Mahin avou les fåcnîs.jpg|avou les [[fåcnî]]s do Marok (2005) Mahin Lucyin scoles Transene2.jpg|dinant scole di walon (2019) Mahin Gravy.jpg|avou [[Victor Gravy]] (2024) </gallery> == Si ovraedje pol walon, cronolodjicmint == [[Imådje:mahin_sitrimaedje_bauke_1984.jpg|thumb|Spitch da Lucyin Mahin å strimaedje di "Ene båke so les bwès d' l' Årdene"]] [[Imådje:Mahin Crapådaedje papîscrît coridjî Léonard.jpg|thumb|papîscrît di s' tot prumî arimé e walon, ricoridjî pa [[Lucien Léonard]]]] [[Imådje:leonard_coridjaedje_mahin.jpg|thumb|ôte scrijhaedje, ricoridjî eto pa [[Lucien Léonard]]]] [[Imådje:Mahin Lucyin Ritrovinne 94 papii moennaedje.jpg|thumb|papî d' minaedje al ritrovinne des rcåzeus d' walon adjinçnêye a [[Transene]] e [[1994]]]] [[Imådje:In-tiesse LM askepieu.jpg|thumb|Intiesse di ses letes (diviè 2001)]] [[Imådje:Lucien Mahin untypical diaporama.jpg|thumb|Po n' nén esse a stok avou on diyaporama, a ene [[conferince]] a [[Djistou]] e 2007]] E 1981, i cmince a-z eplaidî dins l' coirnêye "[[Cwand dji n' sai rén, dji m' tai (coirnêye di gazete)|Cwand dji n' sai rén, dji m' tai]]" di l' ''[[Avenir du Luxembourg]]'', des scrijhaedjes ricoridjîs d' avance pa [[Lucyin Léonard]], ki lyi aprind, insi, a rashir l' accint d' [[Transene]] sorlon l' [[sistinme Feller]]. Docô, il enonde on live di scole, "[[Ene båke so les bwès d' l' Årdene (live)|Ene båke so les bwès d' l' Årdene]]", ki va rexhe e [[1984]] (prumî tome) ey e [[1993]] (deujhinme et troejhinme tomes). Po li strimaedje do prumî tome, i preye a [[Rdû]] [[Raymond Mouzon]] eyet Omer Marchal. Pol rexhowe des deus ôtes, E 1993, il adjinçnêye, todi a Rdû, on raploû so l' avni do walon, avou come pretcheu des rlomés waloneus come [[Lorint Hendschel]], [[Lucyin Somme]], [[Emile Pècheur]], [[Michel Francard]] et Noël Anselot. C' est a dater d' adon k' i va bouter avou [[Lorint Hendschel]] et [[Tiri Dumont]] sol [[rifondaedje do walon]]. Dispu 1993, et disk’ a 2006, i va eredjistrer 43 [[cassetes]] di cåzeus d' walon, å cmince dins l' Årdene nonnrece, pu ene miete tocosté e l' Walonreye. Inte les deus vudaedjes des "Båkes", il aveut scrît on prumî [[ptit roman]], [[Li ptite comere avou l' blanke camizole (pitit roman)|Li ptite comere avou l' blanke camizole]], ki serè eplaidî a l' [[SLLW]] e 1989. E 1994, i rashonne a [[Transene]] ene ritrovinne di rcåzeus d' walon. Dipus d' 60 djins seront berwetés pa des djonnes guides inte troes ashyinnes : ene so les viyès usteyes (minêye pa [[Arthur Schmitz]] et [[Johan Viroux]]), ene so des sacwès d' actouwalité (li [[bardouxha]] å Rwanda, espliké pa Omer Marchal et les cåzaedjes minés pa Lorint Hendschel) et l' troejhinme sol [[diyalectolodjeye]] la k' gn aveut eto [[Marcel Slangen]] et [[Thierry Dumont]]. Li rtrovinne a stî rapoirtêye å posse (Pierrot Dufaux, 900.000 Walons), ey al tévé (Jany Paquay, ''[[Wallons-nous]]''). C' est so ces etrevéns la (1993-1995) k' i scrît, e francès, ene rîlêye di 16 tecses so les [[noûmot do walon|noûmots]] et l' rifondaedje do walon: "Waldim" (po walon did dimwin). E 1995, i rabindele les waloneus co ene feye a Transene et ça va esse l' askepiaedje del "[[Soce des rcåzeus d' Årdene nonnrece|Soce des Rcåzeus d' Walon]], ki serè minêye pa [[Pierre Otjacques]], [[Yves Gourdin]] et [[Louis Baijot]] et ki va eplaidî li [[Coutcouloudjoû (gazete)|Coutcouloudjoû]]. Ele vike co å djoû d' ouy. Todi e 1995, i cmince pa studyî les mots di l' [[Årdene nonnrece]], et rashonner li [[Båze di dnêyes di l' Årdene nonnrece]], k' i n' a måy sitî tote fwaite. E 1996, i rashonne å [[Noû Lovén]] sacwants waloneus ki voeynut di l' avni pol walon : gn aveut la a costé d' [[Michel Francard]] : [[Dominique Heymans]], [[Tiri Dumont]], [[Joseph Lahaye]], [[Charles Massaux]] eyet [[Lorint Hendschel]]. Li [[Li Rantoele (soce)|soce "Li Rantoele"]] va bénrade askepyî. E [[1997]], il amonte ene [[waibe]] e walon, [[l' Aberteke (waibe)|l' Aberteke]]. E 1998, i saye d' atôtchî les politikîs a Rdû po on raploû sol rapoirt inte li walon et l' economeye. Jean-Claude Somja eyet Jean-Pierre Hiernaux seront al pirlodje. Li minme anêye, i adjinçnêye on ptit [[motî]] et l' cossemer a môde di [[sillabusse]] : "[[R4|Les 3000 mots walons ki vnèt l' pus a pont e 1998]]". Et todi dins les rfondaedjes, ataker ene saye di [[franwal]] (lete B). C' est so ç' sillabusse la k' il eplaide pol prumî côp li rîle di [[disfaflotaedje]] des longuès voyales "î", "û" eyet "oû" divant des doûcès [[cossoune]]s. I porshût tot boutant sol [[DTW]], eyet fé tote li lete Z. E [[1999]], il adjinçnêye, avou 22 ôtes vayants scrijheus, on gros spès [[live sol walon|live e francès sol walon]], [[Ké walon po dmwin ? (live)|''Qué'' walon po dmwin ?]]. A pårti di [[2000]], so ene idêye da Pablo Sarachaga, i cmince a bouter so èn [[esplicant motî do walon]], et n' pus låtchî cisse bouye la disk' å djoû d' ouy. Les dnêyes seront-st eplaideyes aprume [http://moti.walon.org so l' Aberteke]. C' est ciste anêye la ossu k' i dene ene [[conferince]] e walon å Noû Lovén po waitî kimint çk' on vike après 10 ans di [[rifondaedje do walon|rfondaedje]]. Li tite, c' est : [http://rifondou.walon.org/coferince.html Rifonde nosse walon: dijh ans d' boutaedje dissu (1991-2000)]. E 2009, i rapice si saye di 3000 mots k' a moussî foû e 1998, et l' diner a [[Yannick Bauthière]] ki boute avou [[Djan Cayron]] so on motî [[walfran]] & [[franwal]] di deus côps 4000 mots. Et rapontyî tos les foyous avou les vraiyès [[rfondowes]]. Il endè rexhrè li [[Motî Yoran Embanner walon]] ki vudrè po les [[fiesses del Walonreye]] 2009. E [[2003]], il atake les [[scoles di Bive]], po des grandès djins, walon-cåzants, aprinde a lére li rfondou avou leu accint. Li minme anêye, i ratoûne l' deujhinme [[afitcha pol Walonreye esse mwaisse di s' tuzance, di ses scoles et di ses sincieusès rcwerances]].<ref>eplaidî dins li rvuwe «Toudi» tôme 6, l° 59-60, pp. 16-18.»</ref> E [[2004]], i fwait rexhe li prumî [[roman e walon|roman]] eplaidî e rfondou walon, [[Li batreye des cwate vints (roman)|Li batreye des cwate vints]]. Li minme anêye, l' esplicant motî di i serè rcopyî, pitchote a midjote, sol [[Wikipedia e walon]] et recråxhî drola, disk' ås djoûs d' ouy. Loukîz a : [[Esplicant motî]]. E [[2005]], l' esplicant motî va esse metou so [[Wikipedia]], et coplé a ene [[eciclopedeye Wikipedia e walon|eciclopedeye do walon]]; Lucyin Mahin divént onk des manaedjeu di cist ovraedje di [[nûtons]] la. Et rprinde eto l' acviernance del [[Rantoele-gazete]]. E [[2006]], il vude ene ramexhnêye di noveles, [[Eviè Nonne (noveles)|Eviè Nonne]]. Po li strimaedje, il mete so pî, a [[Bive]], ene fiesse la k' on va prezinter troes lives e walon : [[Eviè Nonne (noveles)]], [[So l' anuti (roman)]] eyet [[El fi do schayteu (sovnances)]]. E 2007, i dene deus conferinces e francès, ene so les [https://web.archive.org/web/20070930202315/http://chanae.walon.org/~lucyin/guerni/coferince_bive.ppt mots walons ki provnèt do gayel] ey ene so l' [https://web.archive.org/web/20070930191800/http://chanae.walon.org/~lucyin/guerni/coferince_baurire.ppt istwere et l' avni do lingaedje walon]. E [[2008]], il eplaide so "Youtube" des ptitès [[videyo]]s e walon, et porshuve disk' å djoû d' ouy. C' est l' tchinne di [[tévé walon-cåzante]]. E [[2009]], il escoursixh, coplé pa ene pougneye di Wikipedyisses anonimes, li [[Wiccionaire]] walon. Come d' efet, li [[waibe (Daegntoele)|waibes]] "Wiktionary" lyi shonne li meyeuse plaece po publiyî, co bråmint pus spepieuzmint, li diccionairaedje e walon. Li minme anêye, i copele l' UTAN (Univiersité des troes côps vint di Nameur) po-z amonter on cåbaret walon a [[Bive]]. End årè co onk e 2010. E [[2011]], si gros spès roman [[Vera (roman)|Vera]], est strimé a ene pitite fiesse a [[Transene]]. E [[2012]], i s' rashît sol [[rantoele di soçnaedje]] "[[Facebook]]" po copiner sol pådje "Condroz et walon", enondêye pa [[Jean-Pierre Dumont]]. I cmince a-z eplaidî todi dpus d' mots walon sol Wiccionaire inglès ([[:en:Wikt:Uzeu:Lucyin|waitîz si pådje d' uzeu, ciddé]]). E [[2013]], i ratoûne e walon les [[bouyote (B.I.)|bouyotes]] del [[binde d' imådjes]] : [[Gama-coûte (binde d' imådjes)|Gama-coûte]]. E [[2014]], il askepeye ene novele [[copinreye]] a [[Libin]]. Li mineu del trope serè Jacques Dupuis, ki porshût les raploûs tos les moes. <center><gallery> Mahin Féaux.png|avou [[Valmy Féaux]] al fôre ås lives di Brussele, e 2013 Lucyin Mahin fotografieu 2014.jpg|come fotografieu å raploû d' Tchålerwè so les lives e walon po les djonnes (2014) Lucyin Aisse Tuzance Bive essegne.jpg|divant l' [[Aisse del Tuzance]] di Bive, e 2013 Scole eterdjermêye Lucyin Mahin son tch.jpg|Ocupaedje coinrece del [[Fiesse ås lingaedjes walons]] 2017 </gallery></center> [[Imådje:Poirtåve etikete Lucyin Mahin raploû Pwetî.jpg|thumb|Poirtåve etikete come pretcheu å raploû d' Pwetî so les mancîs lingaedjes (2018)]] [[Imådje:Raploû Lile pretchaedje Boula Rantoele.jpg|thumb|Prezintaedje d' on papî fwait avou l' [[Flipe Boula]] a on raploû d' linwincieus a [[Lîle]] (2019)]] [[Imådje:Lucyin_fôre_Etåle.jpg|thumb|al fôre ås lives a [[Etåle]] (2019)]] [[Imådje:Mahin Lucyin posteures Servotte Jacques.jpg|thumb|tins d' on rapoirtaedje mon [[Jacques Servotte]] (2020)]] [[Imådje:Wa Tchant Walons Djiblou.webm|thumb|å cåbaret walon d' Djiblou (2022)]] E [[2015]], i va ataker a bouter avou l' [[soce sins papîs]] «[[Fiesse ås lingaedjes walons]]». Aprume come djuri pol bate des [[noûmot]]s. Il adjinçnêye ossu èn ocupaedje coinrece: on raploû a [[Libin]] so l' biestof del copinreye. E [[2016]], i porshût tos ses ovraedjes (Li Rantoele-gazete, tévé walon-cåzante, Wikipedia, Wiccionaire, scoles di Bive, copinreye di Libin, Fiesse ås lingaedjes walons). I va rapougnî li bouye d' intrêye et d' arindjaedje des dnêyes sol [[DTW]], divnou eterovråve dispu ciste anêye la. E [[2017]], i ratoûne les bouyotes do deujhinme pårteye del [[B.I.]] sol [[nierocérudjeye]], «[[Gama-coûte 2]]». Po les ocupaedjes coinreces del «[[Fiesse ås lingaedjes walons]]», il adjinçnêye ene sicole eterdjermêye avou les efants des scoles di [[Bive]]. E [[2018]], i prind pårt a on raploû d' [[linwincieu]]s so les [[mancîs lingaedjes]] a [[Pwetî]], ey î prezinter l' walon. Il î va rescontrer [[Philippe Boula de Mareüil]] et lyi dner on côp di spale po-z ahessî l’ aroyaedje do walon sol [[Djåzant atlasse éndjolike des lingaedjes di France et d' avår la]] d' ene grosse vintinne ponts walons. Et minme aidî po des ponts foû [[Walonreye walon-cåzante]], ([[Picårdeye walone]], [[Flande]], [[payis d’ Årlon]], et pår e l' [[Occitaneye]]). Cist ovraedje la lyi mostere l’ impôrtance d’ eredjistrer les accints do walon, ca les dierins [[cåzeus nés-natifs]] ont ddja dipus d’ 60 ans bén sounés. Po çoula, i va aprinde a mî mwaistri li rascodaedje d' eredjistrumints odio, et cmincî a ndè mete sol [[Wiccionaire]]. (Tos ses fitchîs eplaidîs so les [[cmons d' Wikipedia]] sont rashonnés so ene [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Audio_files_recorded_by_Lucien_Mahin categoreye a pårt]). Al [[fiesse ås lingaedjes walons]] di ciste anêye la, i va prezinter li prumire [[videyete]] di croejhete walone, fwaite tot etercåzant avou s’ feye divant on [[blanc tåvlea]] avou deus troes fråzes enimådjant on pont d’ croejhete. C' est eto l' anêye d' on grand rassonraedje do [[Wiccionaire walon]] avou l' arivêye di [[Julien Casters]], k' a ene grande apriyesse so les modeles des waibes Wikipedia. E [[2019]], i va rexhe si [[ramexhnêye di noveles]], [[Moudes a rvinde]]. Li fiesse di strimaedje si va passer a [[Sint-Houbert]], avou l' coplaedje des scolîs et mwaisses di scole, et di l' [[Aisse del tuzance]] di Måtche. I prind pårt a on raploû d' linwincieus a [[Lîle]] so les atlasses des lingaedjes galo-roman, come aidant scrijheu do papî sol [[djåzant atlasse des lingaedjes di France]]. E [[2020]], i cmince a fé des pådjes sol novea [[Wikisourd]]. Et recråxhî li mape del Walonreye sol [[Djåzant Atlasse]]. Avou [[Flipe Boula]], il eplaidnut deus studias diyalectolodjikes so cist ovraedje la ; onk di zels rexhe dins ene rivuwe di l' [[univiersité]] d' [[Lîle]].<ref>Philippe Boula de Mareüil, Lucien Mahin & Frédéric Vernier, « ''Les parlers romans dans l’atlas sonore des langues et dialectes de Belgique'' » (''Bien Dire et Bien Aprandre'', n° 35, 2020, pp. 85-108).([https://aberteke.walon.org/Bijhe-Solea_32_ponts.pdf lijhåve vaici])</ref> Li minme anêye, et pår e [[2021]], i pårticipe a l' enondaedje do [[Wikisourd]], et-z î replaidî ses scrijhaedjes, aprume les cis ki n' estént nén co [[so les fis]]. Mins eto les cis di des ôtes sicrijheus, sovint dins pluzieurs sistinmes ortografikes. Dispu 2020, il aide li [[grand Bive]] a obtini et wårder li label [[Nosse comene dit oyi]], pa ses [[scoles di Bive|scolaedjes di walon]] a l' aisse del tuzance, et come «djin fene kinoxheuse» po li scrijhaedje des plakes di rowe e walon. <center><gallery> Wa plake å Moncê Rotchète.jpg Wa plake Belfontinne Hans-è-bos.jpg Wa plake Grå-Fayi vôye Cwarnîmont.jpg Plake vî molén Nayômé.jpg Wa plake Graide tchamps Praize.jpg </gallery></center> Li [[Rantoele-gazete|Rantoele]] limero 100 rexhe al fén di 2021. C' est l' 25inme anêye del gazete k' i s' end a foirt ocupé dispu li cminçmint. Å [[Noyé]] 2021, i copele [[Dimitri François]] po mete so pî ene [[messe e walon]]. L' ocupaedje serè porshuvou les anêyes d' après, avou todi dpus d' tecses e walon. Al fén di [[2021]] ey å cmince di [[2022]], i porshût l' ecråxhmint del mape del Walonreye do [[Djåzant Atlasse]], avou des noveas ponts a [[Walcoû]], [[Tchålerwè]] 3, [[Clavir]], [[Welin]], [[Lane]], [[Astire]], [[Rotchfoirt]] 2, [[Leglijhe]], [[Tcheslet]], [[Måtche-el-Fåmene]]. E 2022, i tént on stande di [[lives e walon]] å wekene do live a [[Påke]] a [[Rdû]] (avou [[Dimitri François]] et [[Jean-Luc Geoffroy]]. E moes d' setimbe, i prind pårt avou s' feye å [[cåbaret walon]] d' [[Djiblou]] adjinçné pa [[Jacques Desmet]]. Il eplaide [[so les fis]] on roman måy edité da [[Joseph Mignolet]], «[[L' amour a l' Alambra]]». Ses ratournaedjes di deus [[letes sint På]] parexhnut divins [[Li Novea Testamint e walon]]. Ciste anêye la, il est ricnoxhou come sicoleu pol novea pordjet «walon e scole» pal [[Siervice des Lingaedjes do Payis|Federåcion Walonreye-Brussele]] ([https://livre.cfwb.be/repertoire-langues-et-cultures-regionales-en-classe/lucien-mahin Vaici]). E 2023, i saye li sistinme do «walon e scole», et scrire si apriyesse ([https://lucyin.walon.org/guerni/doclinw/Experience_initiation_wallon_avril%2023.pdf cial e francès]). Et fé ene pitite inkete di [[sociolinwince]] avou 250 sicolîs d' [[Sint-Houbert]] ([https://lucyin.walon.org/guerni/doclinw/inkete_sociolinwince_Sint-Houbert.pdf lijhåve droci, e francès]). Mins si novele bouye, li pus consecante, c' est l' eredjistrumint do [[Ptit Prince]] dins l' ratournaedje e rfondou da Lorint Hendschel, avou on [[prononçaedje eterpayis]] ([https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?t=2853 schoûtåve ciddé]). Did la, edåmer avou [[Philippe Boula de Mareüil]] li prumire saye di [[sinteze do pårlaedje]] e walon. Cist ovraedje la serè porshuvou e 2024, avou l' aidance da [[Pablo Sarachaga]], [[Joselyne Mostenne]] eyet di féns cnoxheus e l' [[sûtisté éndjolike]] do [[CNRS]] francès, metous esprès sol pordjet. E 2024, si ovraedje come [[noûmotisse]] est riscompinsé (come e 2019) pal tchuze di cénk di ses propôzicions dins les 12 prumîs del [[bate di noûmots del Fiesse ås lingaedjes walons]] ([https://livre.cfwb.be/fileadmin/sites/lali/uploads/Document/Activites/FALW/2024/Classement_noumots_2024.pdf loukîz ciddé]) Todi e 2024, il a dné 4 tecses pol [[Tchansons a mete e muzike (ramexhnêye 2024)|ramexhnêye di tchansons a mete e muzike]] del [[Fiesse ås lingaedjes walons]]. E 2025, il a eredjistré, avou [[Roland Neuprez]] et ristudyî tot ene rîlêye di mots avou li [[Scrijha H e sistinme Feller]] (https://lucyin.walon.org/guerni/Mots%20avou%20H%20(studia).pdf). C' est eto l' anêye k' il atake a evoyî des eredjistrumints di [[rima]]s et di ptitès tchansons e walon å [[Pordjet Mensieur]]. (https://projet-melchior.be/resources/mahin-lucien.13632). Come mwaisse di scole di walon, il a dné des cours dins ût sicoles diferinnes, et scrire si rsinta so l' ovraedje ([https://lucyin.walon.org/guerni/Conte-rindou%20waeyin-tins.pdf|ciddé]) après s' awè rsovni di si apriyesse come prof di walon (papî rindou a on raploû des scoleus d' walon do ministere). E [[2026]], il a rexhou si onzinme live, [[Cwate paskeyes d' asteure (noveles)|Cwate paskeyes d' asteure]], todi avou l' [[Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene]]. == Literateure == === Termenes di scrijhaedje === [[Imådje:Mahin Lucien 3Båkes.JPG|thumb|les troes tômes di «[[Ene båke…]]»]] [[Imådje:Mahin Evie Nonne.jpg|thumb|[[Eviè Nonne]]]] Ses prumîs scrijhaedjes (1981-1984), come di djusse, mostrèt l' airance des ptits viyaedjes di l' Årdene. Dins «li ptite comere avou l' blanke camizole», on-z a minme l' eplaeçmint del sinne: [[Ricogne]], [[Glaireuse]], [[Atrivå]]. C' est l' prumire termene des scrijhaedjes da Louline Voye. E 1992, cwand i ratake a scrire des belès letes après ene setche termene (1984-1991), i s' rind vite conte k' i n' a pus waire d' ahé po poujhî ses sudjets dins l' "vî payis", ca asteure, il est fén enaiwé dins l' monde des ptits cinsîs (les "''fellah''") do Marok. C' est adon k' i va rexhe des powinmes ki provnèt do vicaedje d' avår la. Et les [[roman e walon|romans]] et noveles foû payis. === Powinme === Il a scrît sacwants [[erîlés powinmes]], come des [[rondea]]s, des [[xhiltea]]s, des [[triyolet]], des [[haycou]]s. C' est ces-la k' ont stî [[compôzeu|metous e muzike]] pa [[Bruno Picård]]. I s' a-st afranki foirt yeure do [[rimaedje]], et s' mete e-n afwaire sol tipetape do boket. Dispu les anêyes 2000, ses [[arimé]]s sont purade del powezeye al libe. Mins l' inspiråcion shonne bråmint pus flåwe dispu 2005. Il a pacô [[ramexhnêye d' arimés|ramexhné sacwants d' ses arimés]], mins todi a môde di sillabusses, måy eplaidîs. Il a afeye ratourné des scrijheus di des ôtes lingaedjes, come [[Omar Xhayam]] et [[Nazik al-Mala'ika]]. Troes d' ses powinmes ont stî corwaitîs pa Elodie Mertz, ene situdiante e romane a l' [[UCL]] (2011). Dins l' antolodjeye "[[Scrijheus d' Årdene (antolodjeye)|Scrijheus d' Årdene]]", et eto bråmint dins [[Singulîs (gazete)|Singuliers]], il est aprume eplaidî come [[fijheu d' arimés]], et foirt préjhî pa René Georges. Diviè 1999, i scrijha èn arimé årmonak dins on rfondant do [[Coûtchant walon]], dizo l' no d' pene di «Djina d' l' Årdjetea» / «Djina Spirito». Ces scrîts, parexhous dins l' [[Rantoele Belès Letes]] fourît préjhîs pa [[Willy Bal]]. I fourît eto corwaitîs diyalectolodjicmint pa [[Marie-Guy Boutier]]. === Romans et ramexhnêyes di noveles === I dmeure Årdinwès po plaecî les spoûles k' scrît dins les [[anêyes 1980]] (Li ptite comere..., [http://rifondou.walon.org/lv/aiwekidoime-rif.html C' est todi l' aiwe ki doime ki neye], pititès prôzes parexhowes dins les [[Cayés walons]]). Mins nerén, dispu l' mitan des anêyes 1990, i candje pår di decor. Ses paskeyes si vont passer e [[Rwanda]] («[[Li batreye des cwate vints (roman)|Li batreye des cwate vints]]»), å [[Marok]] ey e l' [[Aldjereye]] («[[Eviè Nonne (noveles)|Eviè Nonne]]»), et pår el [[Crimêye]] («[[Vera (roman)|Vera]]»). Dins «[[Moudes a rvinde]]» (2019), c' est mitan mitan: ça s' pout passer el Walonreye, po des djins vinous d' ôte pårt; ou adon, c' est des Walons di stok ki vont viker des aviretes dins les lon-payis. Sifwaitmint dins [[Cwate paskeyes d' asteure]] (2026). Ses persounaedjes vont sovint [[mori]] al fén del paskeye («Li ptite comere», «C' est todi l' aiwe ki doime ki neye», «Li batreye des cwate vints», deus des noveles di «Moudes a rvinde»). Dins «Vera», gn a pont d' moirts å coron, mins ci n' est nén vormint po dire ene [[fén djoyeuse]]. Dins «Cwate paskeyes d' asteure», les féns sont pus «côpantes» (on n' sait nén çou ki s' va passer après). <center><gallery> Mahin Lucyin Vera.jpg|Vera Coviete Moudes a rvinde.jpg|Moudes a rvinde Coviete_Cwate_paskeyes_d'_asteure.png|Cwate_paskeyes_d'_asteure </gallery></center> === Ratournaedje eyet redjårbaedje === Amon ses boutaedjes dins les [[belès-letes]], '''Lucyin Mahin''' a-st ossu ratourné eyet, télcôp, redjårbé des scrijhaedjes e walon. Èn egzimpe, deus tchansons&nbsp;; «&nbsp;''[[Ah ! le petit vin blanc (tchanson e francès)|Ah ! le petit vin blanc&nbsp;]]''» eyet «''[[Ah ! le petit vin blanc (tchanson e francès)|&nbsp;]][[À la claire fontaine (tchanson e francès)|À la claire fontaine]][[Ah ! le petit vin blanc (tchanson e francès)|&nbsp;]]''», deus tchansons e francès, k' ont tchaeconk divnou avou lu&nbsp;: [[C' est l' bire di l' Amponete]] eyet [[Addé l' ri al claire aiwe (tchanson)|Addé l' ri al claire aiwe]].<ref>https://web.archive.org/web/20160305002950/http://walon.cultureforum.net/t198-ah-le-petit-vin-blanc#699</ref> == Linwince == === Motîs === [[File:Årdene nonnrece viyaedjes-corin.jpg|thumb|aroyaedje do «Rasgoutadje»]] Il a cmincî ciste ovraedje la tot rascodant les mots k' il eployive dins les tecses d' "[[Ene båke so les bwès d' l' Årdene (lives)|Ene båke so les bwès d' l' Årdene]]". Et ndè fé des djivêyes après tchaeke tchaptrê. Teyoricmint, i n' diveut-st eployî ki les mots cnoxhous après Transene. Mins on rtrouve dedja dins les djivêyes des "Båkes" des mots ramexhnés di håre et d' hote. Ey eto des [[noûmot]]s. Avou li «[[Båze di dnêyes di l' Årdene nonnrece]]», k' i lome "Rasgoutadje des bassårdinreces", i stind ses rcwerances so tote l' [[Årdene nonnrece]], li stindêye "naturele" pol walon d' Transene. A pårti di 1997, totes ses bouyes di diccionairaedjes si stindront a tote li [[Walonreye linwistike]]. I va insi cmincî pa fé des radjoutaedjes å [[DTW]] (i raspepeye tos les «Z»). E 2000, c' est ene novele bouye ki [[Pablo Sarachaga]] lyi atåvele: èn [[esplicant motî]] di walon. El va ataker so ene sorwaibe do dominne «walon.org» («moti.walon.org»). Adonpwis, li minme Pablo el va eberweter sol [[Wikipedia walon]]: les årtikes straegnmint linwistikes kiminçront pa ene betchete «Motî:». E 2009, avou l' aidance di Wikipedyisses anonimes k' el sitombixhît å cmince, i va diswalper li gros [[Wiccionaire walon]]. Endè va edvinter toplin des piceures, nén rcopieyes di wiccionaires di ds ôtes lingaedjes, mins puvite tuzêyes a pårti des batchrêye di mots dedja studyî so les deus ôtes pordjets. A pårti di 2018, Julien Casters et Pablo Sarachaga vénront rarindjî spus éndjolicmint li fond di dnêyes låvå rashonné. === Foirdjaedje d' noûmots === [[Imådje:LM noûmots askepiaedje.jpg|thumb|left|150px|Si prumî gros studia so les noûmots (1995-1996)]] [[Imådje:Adjinçna del pea noûmots.jpg|thumb|Prumire saye di trovaedje di mots di texholodjeye (istolodjeye)]] Li tot prumî mot k' il a scrît e walon, e 1981, c' esteut on noûmot (''crapaudadje'' po "fiançailles"). Dispu ç' tins la, il endè fwait tos les djoûs, aprume dispu l' enondaedje do [[Wikipedia e walon]] (2004). Sacwants d' ses trovas sont-st eployîs long et lådje: [[rifondou walon]] (1993), [[noûmot]] (1997), [[emile]] (1999). Di 2015 a 2018, i fourit djuri pol [[bate di noûmots del fiesse ås lingaedjes walons]]. E 2019, come simpe bateu, i va rascode li deujhinme pris avou les addjectifs «[[Wikt:avanciveus|avanciveus]]» / «[[Wikt:wårdiveus|wårdiveus]]». Et esse eto dins les 6 prumîs avou «[[Wikt:soûmintrece|soûmintrece]]». E 2020-2024, i si retrouve 3 côps dins les 10 prumîs avou [[Wikt:ansiner|ansiner]] / [[Wikt:ansinåve|ansinåve]] ([[ansene di plante]]); [[biyonaxhe]], [[pårti corti]], [[Wikt:raspitansté|raspitansté]]. E 2025, il est co rprins å tåvlea avou on noûmot so les shijh ritnous: «[[foû-vwès]]». Sifwaitmint l' an 2026, avou [[Wikt:riwalnijhî|riwalnijhî]]. === {{HDs}} === * {{fr}} [http://aberteke.walon.org/waldim03.html Noûmots rashious sol no d' fijhaedje] (Waldim 3, 1993) * {{fr}} [http://aberteke.walon.org/waldim07.html L' essegnance des sons et les noûmots] (Waldim 7, 1994) * {{fr}} [http://aberteke.walon.org/p-5noumots.php Tchaptrê so les noûmots] (divins «[[Ké walon po dmwin (live)|Ké walon po dmwin]]», 1999) * [http://lucyin.walon.org/diccionairaedje/noumots.html Sacwants tecses e walon so les noûmots] {{Abt}} * {{fr}} [http://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?p=4569#4569 Novea scrijhaedje so si apriyesse come noûmotî] {{Berd}} (2015) == Come rifondeu == I fwait cnoxhance del prumire ekipe di rfondeus, aprume [[Lorint Hendschel]] eyet [[Tiri Dumont]] e 1993. L' idêye lyi shonne si clapante k' i va passer les troes cwårts di s' tins po li [[rfondaedje do walon]]. Il est l' mwaisse pilé del [[Tåvlotêye rifondaedje del Rantoele]]. Pus tård, i va purade atåvler des rexhowes po les rujhes di rfondaedje sol [[djåspinreye éndjolike]] «[[Berdelaedjes (waibe)|Berdelaedje]]<nowiki/>s» {{Lka}} [http://berdelaedje.walon.org/viewforum.php?f=7 Ridant des kesses so li rfondaedje di Berdelaedje] == Come eplaideu == [[Imådje:Calindri Schoovaerts desséns Mahin Hendschel.jpg|thumb|dessiné pa [[José Schoovaerts]] e 2021; esbåtche del coviete di s' roman [[Vera (roman)|Vera]] ki va rexhe e 2011]] I va ataker a-z eplaidî des tecses dås ôtes sicrijheus so [[l' Aberteke (waibe)|l' Aberteke]] a pårti di 1997. [http://rifondou.walon.org/rif-oteurs.html Li lisse est nouzome]. Cwand i rprind li mwaisse sicrijhaedje del [[Rantoele-gazete]], e 2005, i va eto publiyî sacwants scrijheus d' [[prôze nén racontrece]] ([[Yannick Bauthière]], [[José Schoovaerts]], [[Emile Pècheur]], [[Jean Goffart]], [[André Gauditiaubois]], [[Jules Boulard]], [[Georges Sfasie]], [[Jean Cayron]], [[François Nyns]] et mo des ôtes), et minme di couyonådes (da [[Christine Tombeur]] pu Christian Thirion). C' est la k' i ratoûne eto e walon des tecses ponous e francès pol Rantoele-gazete (metans da André Demoulin, Martial Ledecq,…). C' est lu ki va aprester et bråmint ecwårler li live da [[Lorint Hendschel]] "[[So l' anuti (roman)|So l' anuti]]" (2006). Dins l' minme pitite [[coleccion Belès Letes del Rantoele]], i va arindjî e-n on [[rfondant walon]] carolo li roman da [[Jean Goffart]], [[Dji m' lome Meliye (roman)|Dji m' lome Meliye]]. E 2013, c' est l' toû di [[On Sånî a pårt (roman)|On Sånî a pårt]] da [[Jacques Desmet]], k' i rpasse li riscrijhaedje e rfondou da [[Pablo Sarachaga]], pol rimete a [[Djan Cayron]], li dierin adjinçneu do pordjet. == Djudjmints sor lu == [[Imådje:Dicåçtaedje Francard po Mahin.jpg|thumb|[[:wa:Dicåçtaedje|Dicåçtaedje]] di [[:wa:Live Francård sol walon et l' picård|s' live]] pa [[:wa:Michel Francard|Michel Francard]] mostrant k' i préjhe si ovraedje come rifondeu et linwe-ehåyeu]] === Pauline Degroot === :''Dji n’ pou nén arester m’ saye so Lucyin Mahin sins scrire ene miete e walon. I n’ mancreut pus k’ ça après les tuzaedjes k’ i nos a dit : "èn ovraedje sol walon doet esse sicrît e walon!" :''Vos savoz bén ki dji n’ so nén a mi åjhe ca mes scrijhaedjes ni seront nén e rfondou mins boutans todi, nos vierans bén après. :''Dj’ a yeu do plaijhi a rescontrer nost ome et a l’ schoûter espliker les pondants et les djondants di s’-t egadjmint dins l’ walon. Dji voe voltî l’ foice et l’ volté k’ i mete po l’ fé viker : ses lives, ses cours, l’ ovraedje so internete po l’ Wiccionaire, les videyos... Dj’ a compris k’ il a dins s’ tiesse ene machine tot enondêye ki påte do walon po trevåtchî tot çk’ i sait : les ratourneures d’ avår ci come les problinmes d’ avår la. Li walon li moenne so les voyes del linwistike, do foclore, del botanike… Les biesses, les åbes, les fleurs et les djins d’ amon nozôtes sont todi avou lu, minme å Marok, dj’ a l’ idêye ! :''Mins i n’ si reclôt nén dins si ptit corti, i drouve ses ouys a des ôtes payis come l’ Oucrinne. I n’ est nén èn ome d’ ayir ca i n’ vike nén tot rwaitant a l’ årvier : i fwait e walon çou k’ on saye dins tos les romans : miner eshonne li veye edvintêye des mwaisses personaedjes et l’ istwere do payis ou çk’ i vicnut avou l’ ton et les mots d’ on lingaedje ki s’ cåze minme cwand il est scrît. :''Saiss bén cwè ? Dj’ a stî prijhe dins l’ mouvmint del sipoûle di Vera come pa les taessons, les fleurs di tonoere et l’ leu des Ropetes d’ « Ene båke so les bwès d’ l’ Årdene ». :''A l’ fén des fén, gn a troes idêyes ki m’ shonnnut bén vnowes : :''Po fé viker on lingaedje, i l’ fåt cåzer et scrire. :''Po fé viker on lingaedje, i s’ fåt astoker l’ onk l’ ôte purade ki di s’ discopecyî po des biestreyes. :''Po fé viker on lingaedje, i fåt prinde totes les bounès idêyes k’ on pout trover et totes les bounès voltés k’ on rescontere. :''Merci a Lucyin Mahin po l’ tins passé, po les lives riçûs, po les biscûtes, po l’ shijhe ki m’ a bråmint apris.<ref>Pauline Degroot, Rencontre et retour sur la production d’un auteur wallon aujourd’hui : Lucien Mahin, ovraedje pol cours di literateure walone, [[UCL]], 2015</ref> === Ôtès djins === :''On pout dîre qui vos rotoz po l’ walon avou on baston d’ pèlérin, ô, vos !<ref>[[Joëlle Spierkel]], 2022.</ref> :''Méme si dj'néme né lu r'fondou, dju v'z'èstime bincôp, ca v'z'èstez ôn binamé ome qui s'ouveure mwért po d'féde lu walong. Vos fyèt pu's' quu çu qu'vosse houlé possébe... èt mèté qu c'èst mi qu'a twért. Qui v'vasse bèng! Nos n' sitchâns né dè méme costé, mès nos dumonâns né inactifs è nos-èstâns d'bone fwè tos lès deûs': c'èst çu qui cônte! I-n-a qu' lès cis qui n'fiyèt rèng qui n'sônt né critikés. Mèrci por vosse passiôn po l'walong.<ref>Jean Dechamps, e moes d' decimbe 2022.</ref> == Ovraedjes foû do walon == Come ricwereu e l' [[årtisyince]], il a scrît ene septantinne di papîs sincieus so les maladeyes des roemiants, inte 1978 et 1991 ([https://lucyin.walon.org/lv/eplaidaedjes_sincieus.html lijheyes ciddé]). Pu tård, come årtisse a s' boûsse dins les [[Douccala]] ([[Marok]]), il a divnou fén cnoxheu del [[five ås crexhoûles des payis del Mîtrinne Mer]]. Come fotografe po s' plaijhi, il a-st eplaidî toplin di ses fotos so les [[Cmons d' Wikipedia]] ([[c:Category:Photographs_by_Lucien_Mahin|vaici]]). == Hårdêyes divintrinnes == * [[Uzeu:Lucyin|Si pådje d' uzeu]] * [[Li ptite comere avou l' blanke camizole (pitit roman)|Pådje del novele «Li ptite comere avou l' blanke camizole»]] * [[Les 3000 mots di rfondou]] * [[Båze di dnêyes di l' Årdene nonnrece|Pådje del «Båze di dnêyes di l' Årdene nonnrece»]] * [[l' Aberteke (waibe)|Pådje del waibe e walon «l' Aberteke»]] * [[Ké walon po dmwin ? (live)|Pådje do live di sinteze «Ké walon po dmwin ?»]] * [[Li batreye des cwate vints (roman)|Pådje do roman «Li batreye des cwate vints»]] * [[Eviè Nonne (noveles)|Pådje del ramexhnêye di noveles «Eviè Nonne»]] * [[Motî Yoran Embanner walon]] * [[Tévé walon-cåzante|Pådje del Tévé walon-cåzante]] * [[Vera (roman)|Pådje do roman «Vera»]] * [[Moudes a rvinde (noveles)|Pådje del ramexhnêye di noveles «Moudes a rvinde»]] * [[Cwate paskeyes d' asteure (noveles)|Pådje del ramexhnêye di noveles «Cwate paskeyes d' asteure»]] == Hårdêyes difoûtrinnes == * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} * {{Wikisourd-sicrijheus}} * [https://www.matele.be/choutoz-one-miete-le-wallon-a-l-international Responda sol tévé coinrece di Rotchfoirt] (emission [[schoûtez ene miete]]). * {{fr}} [https://livre.cfwb.be/index.php?id=834 Si foyou sol repertwere des scoleus e walon] * [http://youtube.com/@mahinlucien Si tchinne di tévé e walon] ** [http://www.youtube.com/watch?v=yYZNwQadskM Ene tchanson ene miete otobiyografike] (tchantêye pa [[Bruno Picard]]) * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20230328160452/https://www.servicedulivre.be/Auteur/mahin-lucien Pådje sol waibe do Siervice do Live del Province di Lussimbork] * [http://lucyin.walon.org/lv/ Li waibe da sinne] ** [http://rifondou.walon.org/lv/biyografeye.html Dipus d' racsegnes so s' vicåreye] ** {{fr}} [http://lucyin.walon.org/lv/index-fr.php#biographie Notule biyobibiografike] ** [http://lucyin.walon.org/lv/scrijhaedjes.html Djivêye di ses scrijhaedjes di belès-letes] * [http://aberteke.walon.org/ Si gazete so les fis, l' Aberteke] * [[s:Responda manké da Lucyin Mahin po l’ emission Foû des rays|Responda manké da Lucyin Mahin po l’ emission Foû des rays]] * Si boutaedje sol Wikipedia ** {{fr}} [http://lucyin.walon.org/guerni/walon_so_wiki.pdf Årtike di gazete so si idêye d' askepyî on Wikipedia] ** [http://moti.walon.org/ L' esplicant motî do walon, adjinçné avou Pablo Sarachaga] ** [[Wikt:Mwaisse pådje|Li "wiccionaire" walon, ki c' est lu k' a metou so pås so fotches]] ** {{en}} [http://commons.wikimedia.org/wiki/User:Lucyin Si pådje d' uzeu so les cmons d' Wikipedia] * Sacwants scrijhaedjes nén [[eplaidî]]s : ** [http://rifondou.walon.org/lv/aiwekidoime-rif.html C' est todi l' aiwe ki doime ki neye] (novele) ** [http://lucyin.walon.org/lv/150kilou.pdf Ramexhnêye d' arimés po ls efants] (bate del Marlagne, 1999) * Papîs d' gazete ** {{fr}} [http://www.lavenir.net/article/detail.aspx?articleid=DMF20131005_00370384 Papî d' Avni, octôbe 2013] * Conferinces ** [http://lucyin.walon.org/guerni/coferince_bive.ppt So les etimolodjeyes gayeles do walon] (e francès ey e walon, prezintêye a l' Univiersité des Troes-côps-vint a [[Bive]], li 6 di måss 2007) ** [http://rifondou.walon.org/coferince.html Sol rifondaedje do walon, [[Noû-Lovén]], måss 2001] * Scolyince ** [https://rifondou.walon.org/sicole/ Scoles da Djihinne] ** [https://rifondou.walon.org/sicole/index0.html Scoles da Souzane] == Sourdants == {{Commonscat|Lucien Mahin}} [[Categoreye:Rifondeus do walon|Mahin]] [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Mahin]] [[Categoreye:Ricwereus sol walon|Mahin]] [[Categoreye:Eplaideus e walon|Mahin]] [[Categoreye:Bouteus pol walon|Mahin]] [[Categoreye:Li Rantoele (soce et gazete)|Mahin]] [[Categoreye:Tuzance walone|Mahin]] obfujzh5bie83me22lvq7wh9cwwl1qh 0 25555 426492 426437 2026-08-28T14:06:37Z Lucyin 16 426492 wikitext text/x-wiki [[Imådje:The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries, by Jacques-Louis David (1812) - National Gallery of Art (Samuel H. Kress Foundation) - 2.jpg|thumb|si portrait (1812)]] [[Imådje:Imperial Coat of Arms of France (1804-1815).svg|thumb|ses årmureyes, avou l' aigue]] [[Imådje:NapoleonCaricature.jpg|thumb|[[Caricateure]] di 1814 ki mostere les tchîfs d' Estats di l' Urope ki djouwnut avou Napoyeon, come si ça sereut ene [[tourpene]]]] '''Napoleyon Bonapåre'''<ref>riscrît e walon metans dins les ouves da [[Charles-Nicolas Simonon]]</ref> u '''Napoleyon Bounapåre'''<ref>''Bounapârt'' dins l' tite d' ene novale da [[Henri Frénay]].</ref> (di s' vraiy no '''Napoleone Buonaparte''', [[francijhaedje|rifrancijhî]] '''Napoléon Bonaparte''') u '''Napoleyon prumî'''<ref>[[E203]] a «aik»</ref>; ucobén, e l' fén do 19inme sieke, '''li vî Napoleyon'''<ref>po fé l' diferince avou [[Napoleyon III]].</ref>, ci fourit li prumî [[impreur]] di [[France]]. Il a skepyî li [[15 d' awousse]] [[1769]] a [[Ajaccio]], el [[Côsse]], ey a morou li [[5 di may]] [[1821]] a l' [[Iye Sinte-Elinne]]. El Walonreye, i continouwrè li [[redjime francès]]. Il est rindjî å '''limero 34''' des djins les pus inflouwinnes di l' [[Istwere]] dins l' [[djivêye Michael Hart]]. == Biyografeye == E [[1802]], i s' racmoidrè avou l' Påpe, et siner l' [[Concordat]]. Et shuvanmint, mete ene ahote al margaye inte les [[curé djureu|curés djureus]] eyet ls ôtes. E [[1803]], do 9 di djulete å 5 d' awousse, i vént e voyaedje oficir e l' Beldjike, divnowe francesse. I passe pa [[Nameur (veye)|Nameur]] (on li rçût pa ene lûte di [[schaesseu]]s)<ref>[[Edouard Thirionet]], [[:s:Les schaesseus|Les schaesseus]].</ref> et finixh a [[Lidje (veye)|Lidje]]. Li [[18 di may]] [[1804]], i s' fwait lomer «[[impreur]] des Francès». I va amonter l' [[Grande Årmêye]], et s' aler bate dins tote l' Urope, disconte des Holandès, des Inglès, des Otrichyins, des Rûsses, des Prûsyins, des Espagnols. Il aveut dins l' epinse d' elzî apoirter l' liberté siconte des [[rweyåme|rwès]] l' elzès spotchént. Mins gn aveut k' lu ki tuzéve insi. C' est çk' on veya bén al [[guere d' Espagne da Napoleyon|guere d' Espagne]], la k' c' est l' peupe ki lûta conte les Francès, e-n ene sôre di [[gueriya]]. Dins bråmint des [[batreye (militaire)|batreyes]], gn aveut des Walons des deus costés : des cis avou ls Otrichyins, come li conte di Latour, et des ôtes, egadjîs volontaires, avou Napoleyon. Inte di zels, [[Tchårlî Djambe-di-bwès]]. Po-z ecwårler ses tropes, i va vinde li [[Louwiziane]] ås [[Estats Unis d' Amerike|Amerikins]]. Ci fourit l' pus grand martchî d' atchtaedje di teres di tos les tins. Å cmince, i wangna mwintès batreyes. Mins li djoû k' i vla ataker les Rûsses dins leu payis, e plin ivier, tot lyi tourna l' cou. Et ci fourity l' [[batreye del Berezina|Berezina]] (1812). I fourit plouzé, ey evoyî a l' [[Iye d' Ele]] (1814). Adon, li Walonreye va esse metowe avou l' [[Rweyåme Uni des Bas Payis]]. Mins Napoleyon parvénrè a steper evoye, ey a ratropler ene novele årmêye e 1815. Les Aloyîs (Otrichyins, Prûsyins, Inglès) si rapoûlnut co on côp. Gn a ene prumî dispoûslêye Li [[batreye di Waterlô|mwaisse batreye]] si fjha a [[Waterlô]]. Et Napoleyon ramassa ene dôpinne. I fourit evoyî ås ziverkôfs (Iye Sinte-Elinne), la k' i dihota. == Veye privêye == E s' deujhinme noice, i maria [[Mareye-Louwisse d' Otriche]] ki lyi dna on fi, k' on rloma pus tård (après s' moirt) [[Napoleyon II]]. == Sôdårs et redjimint walons da Napoleyon == * [[Tchårlî Djambe-di-bwès]] * Li redjimint des tchesseus d' Aremberg. == Politike linwistike da Napoleyon == I meta e-n alaedje ene [[politike linwistike]] la k' tertos diveut djåzer l' [[francès]]. E l' Walonreye, il askepia les «coledje napoleyonyins», la k' tos les efants des bordjoes alént studyî. C' est don zels ki, e 1830, vont mete li francès naturelmint come lingaedje oficir del [[Beldjike]], poy ki c' esteut e francès k' il avént studyî totes les novelès lwès. Sifwaitmint, ezès [[Bas Payis]], i vola k' les Holandès djåzénxhe francès. C' est kécfeye po s' rivindjî d' çoula ki [[Wiyåme d' Orandje]] vola k' les Bedjes cåzénxhe holandès, [[redjime holandès|tins k' i fourit mwaisse el Beldjike]]. == Rimanances da Napoleyon el Walonreye == [[Imådje:canon_napoleyon.jpg|thumb|canon do tins d' Napoleyon]] Napoleyon a leyî bråmint des sovnances el Walonreye: * les pîces di manoye : des [[Napoleyon (manoye)|napoleyon]]. * tote li tcherpinte des lwès modienes : li [[côde Napoleyon]]. * les costumes des [[måtches di l' Eter-Sambe-et-Mouze]]. * des nos d' plaece, et d' cåbarets. * on no d' famile : [[:Wikt:Limpreur|Limpreur]]. * des assaetchances touristikes el Walonreye, come li [[hourêye di Waterlô]], des muzêyes come a [[Lignè]], des ptits [[Canon (del guere)|canons]] e sacwantès plaeces. * l' uzaedje corant do laid mot : "[[:Wikt:miere|miere]]", al manire di [[Cambrone]]. == Dins les belès-letes e walon == Dins [[Li pantalon trawé (tchanson)|Li pantalon trawé]], li raconteu s' aveut-st egadjî dins l' årmêye di Napoleyon, et pårticipé al campagne di Rûsseye. <blockquote><i><poem>Vos sovnoz vs bén, Linåd, m’ tcher camaeråde Do fameus tins do grand Napoleyon, Ki nos rivnéns tot stourdis del salåde Ki les Cozakes nos dnît a côps d’ canon ?</poem></i></blockquote> [[Nicolas Defrecheux]] fwait cåzer Napoleyon dins ene di ses paskeyes, loumeye ''«Ine istwére di l'ampîre»''.<ref>Pådjes 204-208 del «Edicion do cintinnî» fwaite pa [[Jean Haust]] et [[Charles Defrecheux]].</ref> Dins «[[Åtoû d' l' aistrêye do tins di m' grand-mere]]», [[L. Lambillion]] raconte li spoûle d' on mononke-tåye k' a stî fwait prijhnî des Rûsses al minme guere, et k' a rivnou d' låvå a pî. Dins l' novele «Les schaesseus» (''Les Chacheûs'') da [[Edouard Thirionet]], on raconte li lûte adjinçnêye a Nameur pol vizite da Napoleyon, come prumî consul (1803). <blockquote><i>Et a l’ mwairreye, li Prumî Consul, avou ses mwaisses sôdårds, deus d’ ses doets so s’ vinte etur deus botnires di s’ djilet, rît dins… s’ båbe e veyant nos tayons spotchîs come des sorets.</i><ref>[[Li Ban-cloke]], l° 1, 1910.</ref></blockquote> Dins onk des romans [[Joseph Calozet]], onk des personaedjes a stî a Madrid avou Napoleyon. Dins [[Li houlot (roman)|Li houlot]], on dene bråmint des esplikêyes sol minme campagne d' Espagne, et l' [[gueriya]] k' a shuvou. Ene [[Al bèle fontinne (teyåte)|pîce di teyåte]] sicrîte pa [[Joseph Mignolet]], cåze del dibande francesse e l' [[Rûsseye]], avou '''Napoleyon''', inte [[1812]] eyet [[1814]]. [[Antoine-Joseph Alexandre]], dins s' live «[[Virgile à Mautche avous ses biergîs (live)|Virdjile a Måtche avou ses bierdjîs]]» cåze del poenneur li djoû k' on-z a aprins s' moirt: <blockquote><i><poem>« On-z a veyou plorer l’ vî gåre, a tchôdès låmes, el djoû k’ Napoleyon mora. Et nos vîs gurnadîs årént bén rpris les åres, s’ il avént co rveyou. Les grands tchinnes do bwès d’ Måtche et les sapéns d’ l’ Azeye end ont stî djoleymint stonés. Et, divins l’ minme moumint, å mitan del Rûsseye, li Krimlin a tronné.</i><ref>[[s:Virgile_à_Mautche_avou_ses_biergîs/V|Cwatrinme egloke, lijhåve so Wikisourd]]</ref></poem></blockquote> == Alére == * [[D. Salme]]; "[[Li Houlot (roman)|Li houlot]]"; Les tchesseus d' Aremberg (et) les zafes do vî Napoleyon (p. 147-161). == Hårdêyes divintrinnes == * [[Li pantalon trawé (tchanson)]] * [[Te souviens-tu (tchanson e francès)]] == Hårdêyes difoûtrinnes == * [http://rifondou.walon.org/lambillion.html Racontaedje del campagne di Rûsseye d' on sôdård walon] (sicrît pa [[L. Lambillion]]). * [http://rifondou.walon.org/Salme_Dieudonne.php#tchesseu On boket sol guere d' Espagne da Napoleyon] (sicrît pa [[D. Salme]]) == Sourdants et pî-notes == {{Commonscat|Napoleon I of France}} [[Categoreye:Rilomés politikîs]] [[Categoreye:Rilomés sôdårds]] [[Categoreye:Rilomés Francès]] [[Categoreye:Rwès et impreurs]] gjtmhe9ssrbrud3ezdxtja62v5urztv 0 28052 426511 405366 2026-08-29T10:03:59Z Lucyin 16 /* Hårdêye divintrinne */ 426511 wikitext text/x-wiki Li '''ripouwaryin''' u '''ripåryin''', c' est on [[lingaedje coinrece]] [[francike]] djåzé dins 8 viyaedjes do canton d' [[Vervî]] a [[Bhô]], a [[Bijhe (costé del daegne)|Bijhe]] des [[Redîmés Payis]] ([[Neyåw]] et avårla), et disk' a [[Åxhe]] et pus lon so l' [[Almagne]]. Côde [[Côde ISO 639|ISO]] : '''ksh''' (djusse po l' accint d' [[Cologne]]) [[File:Ripuarisch.png‎|thumb|Mape del sitindêye do ripouwåryin]] [[Image:Weetschaff_Op_dr_Eck_6.jpg‎|thumb|Essegne e ripouwaryin]] [[Image:Inschrift_Kreuzblume.JPG|thumb|Sicrijhaedje e ripouwaryin a Cologne]] == Les viyaedjes do canton d' Vervî ki djåzèt ripouwaryin == * [[Åbe (viyaedje)|Åbe]] ('''Aobel''', ''Aubel'') * [[Welkenrote]] ('''Wälekete''') et [[Hinri-Tchapele]] ('''Op Kapäl''') * [[Bailou]] ('''Baole''', ''Baelen'') et [[Membaxh]] ('''Mämek''', ''Membach'') == Ortografeye == Li ripouwaryin eploye li dobe lete AO po rinde on long [[son å]] (''ripoarisch'', ''Aobel'', ''Baole'' si prononçnut ''ripåårich'', ''Ååbel'', ''Bååle'') == Hårdêye divintrinne == * [[:ksh:Wikipedia:Houpsigk|Leu waibe so Wikipedia]] ** [[:ksh:Kölle|Egzimpe di pådje]] (so [[Cologne]]) == Hårdêye difoûtrinne == * [http://rifondou.walon.org/lingaedje_walon_politike.html#djuridike Sipoûle d' on prustaedje di siermint al comene e ripouwaryin] [[Categoreye:Lingaedjes]] [[Categoreye:Almand (lingaedje)]] qzatju56279509875uufoapujahp26v 426512 426511 2026-08-29T10:05:35Z Lucyin 16 426512 wikitext text/x-wiki Li '''ripouwaryin''' u '''ripåryin''', c' est on [[lingaedje coinrece]] [[francike]] djåzé dins 8 viyaedjes do canton d' [[Vervî]] a [[Bhô]], a [[Bijhe (costé del daegne)|Bijhe]] des [[Redîmés Payis]] ([[Neyåw]] et avårla), et disk' a [[Åxhe]] et pus lon so l' [[Almagne]]. Côde [[Côde ISO 639|ISO]] : '''ksh''' (djusse po l' accint d' [[Cologne]]) [[File:Ripuarisch.png‎|thumb|Mape del sitindêye do ripouwåryin]] == Les viyaedjes do canton d' Vervî ki djåzèt ripouwaryin == * [[Åbe (viyaedje)|Åbe]] ('''Aobel''', ''Aubel'') * [[Welkenrote]] ('''Wälekete''') et [[Hinri-Tchapele]] ('''Op Kapäl''') * [[Bailou]] ('''Baole''', ''Baelen'') et [[Membaxh]] ('''Mämek''', ''Membach'') == Ortografeye == Li ripouwaryin eploye li dobe lete AO po rinde on long [[son å]] (''ripoarisch'', ''Aobel'', ''Baole'' si prononçnut ''ripåårich'', ''Ååbel'', ''Bååle'') <gallery> Weetschaff_Op_dr_Eck_6.jpg‎|Essegne e ripouwaryin Inschrift_Kreuzblume.JPG|Sicrijhaedje e ripouwaryin a Cologne </gallery> == Hårdêye divintrinne == * [[:ksh:Wikipedia:Houpsigk|Leu waibe so Wikipedia]] ** [[:ksh:Kölle|Egzimpe di pådje]] (so [[Cologne]]) == Hårdêye difoûtrinne == * [http://rifondou.walon.org/lingaedje_walon_politike.html#djuridike Sipoûle d' on prustaedje di siermint al comene e ripouwaryin] [[Categoreye:Lingaedjes]] [[Categoreye:Mancîs lingaedjes]] [[Categoreye:Almand (lingaedje)]] 72ysnty24zmtiiqciy8z0050vkgib19 426513 426512 2026-08-29T10:06:31Z Lucyin 16 426513 wikitext text/x-wiki Li '''ripouwaryin''' u '''ripåryin''', c' est on [[lingaedje coinrece]] [[francike]] djåzé dins 8 viyaedjes do canton d' [[Vervî]] a [[Bhô]], a [[Bijhe (costé del daegne)|Bijhe]] des [[Redîmés Payis]] ([[Neyåw]] et avårla), et disk' a [[Åxhe]] et pus lon so l' [[Almagne]]. Côde [[Côde ISO 639|ISO]] : '''ksh''' (djusse po l' accint d' [[Cologne]]) [[File:Ripuarisch.png‎|thumb|Mape del sitindêye do ripouwåryin]] == Les viyaedjes do canton d' Vervî ki djåzèt ripouwaryin == * [[Åbe (viyaedje)|Åbe]] ('''Aobel''', ''Aubel'') * [[Welkenrote]] ('''Wälekete''') et [[Hinri-Tchapele]] ('''Op Kapäl''') * [[Bailou]] ('''Baole''', ''Baelen'') et [[Membaxh]] ('''Mämek''', ''Membach'') == Ortografeye == Li ripouwaryin eploye li dobe lete AO po rinde on long [[son å]] (''ripoarisch'', ''Aobel'', ''Baole'' si prononçnut ''ripåårich'', ''Ååbel'', ''Bååle'') <gallery> Weetschaff_Op_dr_Eck_6.jpg‎|Essegne e ripouwaryin Inschrift_Kreuzblume.JPG|Sicrijhaedje e ripouwaryin a Cologne </gallery> == {{HDs}} == * [[:ksh:Wikipedia:Houpsigk|Leu waibe so Wikipedia]] ** [[:ksh:Kölle|Egzimpe di pådje]] (so [[Cologne]]) * [http://rifondou.walon.org/lingaedje_walon_politike.html#djuridike Sipoûle d' on prustaedje di siermint al comene e ripouwaryin] [[Categoreye:Lingaedjes]] [[Categoreye:Mancîs lingaedjes]] [[Categoreye:Almand (lingaedje)]] pum1by3lfdz557sd1094vpubg2fblpd 426514 426513 2026-08-29T10:07:23Z Lucyin 16 426514 wikitext text/x-wiki Li '''ripouwaryin''' u '''ripåryin''', c' est on [[lingaedje coinrece]] [[francike]] djåzé dins 8 viyaedjes do canton d' [[Vervî]] a [[Bhô]], a [[Bijhe (costé del Daegne)|Bijhe]] des [[Redîmés Payis]] ([[Neyåw]] et avårla), et disk' a [[Åxhe]] et pus lon so l' [[Almagne]]. Côde [[Côde ISO 639|ISO]] : '''ksh''' (djusse po l' accint d' [[Cologne]]) [[File:Ripuarisch.png‎|thumb|Mape del sitindêye do ripouwåryin]] == Les viyaedjes do canton d' Vervî ki djåzèt ripouwaryin == * [[Åbe (viyaedje)|Åbe]] ('''Aobel''', ''Aubel'') * [[Welkenrote]] ('''Wälekete''') et [[Hinri-Tchapele]] ('''Op Kapäl''') * [[Bailou]] ('''Baole''', ''Baelen'') et [[Membaxh]] ('''Mämek''', ''Membach'') == Ortografeye == Li ripouwaryin eploye li dobe lete AO po rinde on long [[son å]] (''ripoarisch'', ''Aobel'', ''Baole'' si prononçnut ''ripåårich'', ''Ååbel'', ''Bååle'') <gallery> Weetschaff_Op_dr_Eck_6.jpg‎|Essegne e ripouwaryin Inschrift_Kreuzblume.JPG|Sicrijhaedje e ripouwaryin a Cologne </gallery> == {{HDs}} == * [[:ksh:Wikipedia:Houpsigk|Leu waibe so Wikipedia]] ** [[:ksh:Kölle|Egzimpe di pådje]] (so [[Cologne]]) * [http://rifondou.walon.org/lingaedje_walon_politike.html#djuridike Sipoûle d' on prustaedje di siermint al comene e ripouwaryin] [[Categoreye:Lingaedjes]] [[Categoreye:Mancîs lingaedjes]] [[Categoreye:Almand (lingaedje)]] 5402e317y6go3ww8qvvd6yixq2bmzdz 426515 426514 2026-08-29T10:07:49Z Lucyin 16 426515 wikitext text/x-wiki Li '''ripouwaryin''' u '''ripåryin''', c' est on [[lingaedje coinrece]] [[francike]] djåzé dins 8 viyaedjes do canton d' [[Vervî]] a [[Bhô]], a [[Bijhe (costé del Daegne)|Bijhe]] des [[Redîmés Payis]] ([[Neyåw]] et avår la), et disk' a [[Åxhe]] et pus lon so l' [[Almagne]]. Côde [[Côde ISO 639|ISO]] : '''ksh''' (djusse po l' accint d' [[Cologne]]) [[File:Ripuarisch.png‎|thumb|Mape del sitindêye do ripouwåryin]] == Les viyaedjes do canton d' Vervî ki djåzèt ripouwaryin == * [[Åbe (viyaedje)|Åbe]] ('''Aobel''', ''Aubel'') * [[Welkenrote]] ('''Wälekete''') et [[Hinri-Tchapele]] ('''Op Kapäl''') * [[Bailou]] ('''Baole''', ''Baelen'') et [[Membaxh]] ('''Mämek''', ''Membach'') == Ortografeye == Li ripouwaryin eploye li dobe lete AO po rinde on long [[son å]] (''ripoarisch'', ''Aobel'', ''Baole'' si prononçnut ''ripåårich'', ''Ååbel'', ''Bååle'') <gallery> Weetschaff_Op_dr_Eck_6.jpg‎|Essegne e ripouwaryin Inschrift_Kreuzblume.JPG|Sicrijhaedje e ripouwaryin a Cologne </gallery> == {{HDs}} == * [[:ksh:Wikipedia:Houpsigk|Leu waibe so Wikipedia]] ** [[:ksh:Kölle|Egzimpe di pådje]] (so [[Cologne]]) * [http://rifondou.walon.org/lingaedje_walon_politike.html#djuridike Sipoûle d' on prustaedje di siermint al comene e ripouwaryin] [[Categoreye:Lingaedjes]] [[Categoreye:Mancîs lingaedjes]] [[Categoreye:Almand (lingaedje)]] mpkz8xhnylqp4jli4culktngzq804dl 426516 426515 2026-08-29T10:08:19Z Lucyin 16 426516 wikitext text/x-wiki Li '''ripouwaryin''' u '''ripåryin''', c' est on [[lingaedje coinrece]] [[francike]] djåzé dins 8 viyaedjes do canton d' [[Vervî]] a [[Bhô]], a [[Bijhe (costé del Daegne)|Bijhe]] des [[Redîmés Payis]] ([[Neyåw]] et avår la), et disk' a [[Åxhe]] et pus lon so l' [[Almagne]]. Côde [[Côde ISO 639|ISO]] : '''ksh''' (djusse po l' accint d' [[Cologne]]) [[File:Ripuarisch.png‎|thumb|Mape del sitindêye do ripouwåryin]] == Les viyaedjes do canton d' Vervî ki djåzèt ripouwaryin == * [[Åbe (viyaedje)|Åbe]] ('''Aobel''', ''Aubel'') * [[Welkenrote]] ('''Wälekete''') et [[Hinri-Tchapele]] ('''Op Kapäl''') * [[Bailou]] ('''Baole''', ''Baelen'') et [[Membaxh]] ('''Mämek''', ''Membach'') == Ortografeye == Li ripouwaryin eploye li dobe lete AO po rinde on long [[son å]] (''ripoarisch'', ''Aobel'', ''Baole'' si prononçnut ''ripåårich'', ''Ååbel'', ''Bååle'') <center><gallery> Weetschaff_Op_dr_Eck_6.jpg‎|Essegne e ripouwaryin Inschrift_Kreuzblume.JPG|Sicrijhaedje e ripouwaryin a Cologne </gallery></center> == {{HDs}} == * [[:ksh:Wikipedia:Houpsigk|Leu waibe so Wikipedia]] ** [[:ksh:Kölle|Egzimpe di pådje]] (so [[Cologne]]) * [http://rifondou.walon.org/lingaedje_walon_politike.html#djuridike Sipoûle d' on prustaedje di siermint al comene e ripouwaryin] [[Categoreye:Lingaedjes]] [[Categoreye:Mancîs lingaedjes]] [[Categoreye:Almand (lingaedje)]] hmw0yvqw19gm5znd9ull9g5imo68e9v 0 32914 426521 383275 2026-08-29T10:45:14Z Lucyin 16 426521 wikitext text/x-wiki {{Omonimeye}} {{Wiccionaire}} {{Wiccionaire|Flamind}} * Li [[Flamind (deus lingaedjes)|Flamind]] est on eshonna di deus lingaedjes : **Li [[wess-flamind]] (West-Vlaams), spepieuzmint, c' est l' lingaedje coinrece des del province di [[Flande Coûtchantrece]], del [[Flande francesse]] et d' l' ouwess del [[Flande Zelandesse]] ([[Bas Payis]]). **L' [[ess-flamind]] (Oost-Vlaams), c' est l' lingaedje coinrece del province di [[Flande Levantrece]] et di l' ess del [[Flande Zelandesse]] ([[Bas Payis]]). * Li [[rfondou flamind|flamind]], c' est l' no corant do [[neyerlandès]], k' on lome eto, pacô, "rifondou flamind" * On Flamind (avou ene [[grande lete]]), c' est onk ki dmeure el [[Flande]] u k’ endè provént. oac7zgvizpyv7pub4t46hgkse68pwf9 426522 426521 2026-08-29T10:45:50Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Flamind]] viè [[Flamind (discramiaedje)]] 426521 wikitext text/x-wiki {{Omonimeye}} {{Wiccionaire}} {{Wiccionaire|Flamind}} * Li [[Flamind (deus lingaedjes)|Flamind]] est on eshonna di deus lingaedjes : **Li [[wess-flamind]] (West-Vlaams), spepieuzmint, c' est l' lingaedje coinrece des del province di [[Flande Coûtchantrece]], del [[Flande francesse]] et d' l' ouwess del [[Flande Zelandesse]] ([[Bas Payis]]). **L' [[ess-flamind]] (Oost-Vlaams), c' est l' lingaedje coinrece del province di [[Flande Levantrece]] et di l' ess del [[Flande Zelandesse]] ([[Bas Payis]]). * Li [[rfondou flamind|flamind]], c' est l' no corant do [[neyerlandès]], k' on lome eto, pacô, "rifondou flamind" * On Flamind (avou ene [[grande lete]]), c' est onk ki dmeure el [[Flande]] u k’ endè provént. oac7zgvizpyv7pub4t46hgkse68pwf9 426525 426522 2026-08-29T10:47:28Z Lucyin 16 426525 wikitext text/x-wiki {{Omonimeye}} {{Wiccionaire}} {{Wiccionaire|Flamind}} * Li [[Flamind (deus lingaedjes)|Flamind]] est on eshonna di deus lingaedjes : **Li [[wess-flamind]] (West-Vlaams), spepieuzmint, c' est l' lingaedje coinrece des del province di [[Flande Coûtchantrece]], del [[Flande francesse]] et d' l' ouwess del [[Flande Zelandesse]] ([[Bas Payis]]). **L' [[ess-flamind]] (Oost-Vlaams), c' est l' lingaedje coinrece del province di [[Flande Levantrece]] et di l' ess del [[Flande Zelandesse]] ([[Bas Payis]]). * Li [[rifondou flamind|flamind]], c' est l' no corant do [[neyerlandès]], k' on lome eto, pacô, "rifondou flamind" * On Flamind (avou ene [[grande lete]]), c' est onk ki dmeure el [[Flande]] u k’ endè provént. 3fmjasevdmmdgjfcwhdnvuvo7l7pa22 426526 426525 2026-08-29T10:47:54Z Lucyin 16 426526 wikitext text/x-wiki {{Omonimeye}} {{Wiccionaire}} {{Wiccionaire|Flamind}} * Li [[Flamind (deus lingaedjes)|Flamind]] est on eshonna di deus lingaedjes : **Li [[wess-flamind]] (West-Vlaams), spepieuzmint, c' est l' lingaedje coinrece des del province di [[Flande coûtchantrece]], del [[Flande francesse]] et d' l' ouwess del [[Flande Zelandesse]] ([[Bas Payis]]). **L' [[ess-flamind]] (Oost-Vlaams), c' est l' lingaedje coinrece del province di [[Flande levantrece]] et di l' ess del [[Flande zelandesse]] ([[Bas Payis]]). * Li [[rifondou flamind|flamind]], c' est l' no corant do [[neyerlandès]], k' on lome eto, pacô, "rifondou flamind" * On Flamind (avou ene [[grande lete]]), c' est onk ki dmeure el [[Flande]] u k’ endè provént. cph1osvzru4o0hgauos6rjnocpzll5v 426527 426526 2026-08-29T10:48:23Z Lucyin 16 426527 wikitext text/x-wiki {{Omonimeye}} {{Wiccionaire}} {{Wiccionaire|Flamind}} * Li [[Flamind (deus lingaedjes)|Flamind]] est on eshonna di deus lingaedjes : **Li [[wess-flamind]] (West-Vlaams), spepieuzmint, c' est l' lingaedje coinrece des del province di [[Flande coûtchantrece]], del [[Flande francesse]] et d' l' ouwess del [[Flande zelandesse]] (ezès [[Bas Payis]]). **L' [[ess-flamind]] (Oost-Vlaams), c' est l' lingaedje coinrece del province di [[Flande levantrece]] et di l' ess del [[Flande zelandesse]] (ezès [[Bas Payis]]). * Li [[rifondou flamind|flamind]], c' est l' no corant do [[neyerlandès]], k' on lome eto, pacô, "rifondou flamind" * On Flamind (avou ene [[grande lete]]), c' est onk ki dmeure el [[Flande]] u k’ endè provént. 34lsjul5e3upx3axbp1ds68jsegmrxi 0 33440 426490 426482 2026-08-28T14:03:34Z Lucyin 16 426490 wikitext text/x-wiki {{po|Henri Frénay & Henri Frenay|Henri Frenay (discramiaedje)}} {{infoboesse}} '''Henri Frénay'''<ref>L' ortografeye avou «é» acertinêye dins [[Istwere di nouv måjhones do Grand Broû d' Roclindje]], on live eplaidî på scrijheu.</ref> (di s' plin no '''Henri-Joseph Frénay'''), c' esteut on [[scrijheu e walon]] et on [[rcwereu sol walon]]. Il aveut skepyî a [[Roclindje]] li [[3 d' may]] [[1874]].<ref>[[Motî Coppe]].</ref> Il a morou e [[1954]].<ref>dinêye do [[Muzêye do Vicaedje des Walons]] (evoyeye pa [[Batisse Frankinet]] a [[Uzeu:Lucyin]]).</ref> == Vicåreye == Di s' mestî, il esteut martchand d' [[tchapea]]s di strin. Po çoula, i cwita l' Walonreye po [[Paris]] a l' ådje di 14 ans, la k' il ovra come ovrî tchaplî. Mirancoleye aidant, a l' ådje di 20 ans, i cmince a scrire des [[arimé]]s so s' viyaedje. I les evoye a [[Théophile Bovy]] k' eplaide adon «[[Li Clabot (gazete)|Li Clabot]]». Ci-ci est foirt sibaré pa l' ovraedje do novea scrijheu, aprume paski les letes vinèt d' Paris, ey ossu pask' i nel kinoxhe gote. Adon, i lyi va mostrer li croejhete del powezeye e walon, et dandjreus eto di l' ortografeye Feller, ki cmince a esse sipårdowe, hinkeplinke, di ces trevéns la.<ref>Fr. Olyff, adrovaedje di «[[Istwere di nouv måjhones do Grand Broû d' Roclindje]]».</ref> Mins i nel respectêyrè k' a mitan. Metans, i continowe a scrire les [[halcrosses H]] come e francès.<ref>«home» ([[Wikt:ome|ome]]) p. 71 di «[[Istwere di nouv måjhones do Grand Broû d' Roclindje|Istwere di nouv måjhones…]]», «heûrêye» ([[Wikt:eurêye|eurêye]]) p. 136, «heûre» ([[Wikt:eure|eure]]) p. 86, houy ([[Wikt:ouy#Walon 2|ouy]]), p. 116, «histwère» ([[Wikt:istwere|istwere]]) tite et p. 97, «hôrlodje» ([[Wikt:ôrlodje|ôrlodje]]) p. 87, «habèye» ([[Wikt:abeye#Walon 2|abeye]]) p. 125).</ref> == Ouve pol walon == Il a studyî li motlî des fabricants d' [[tchapea]] di strin del [[vå]] do [[Djer]]. Si studia a stî eplaidî po on prumî divins l' [[Bultén do Diccionaire Walon]] dizo l' tite «Li Trèye».<ref>Tôme 11 (1921-1922), l° 1-4, p. 5-48.</ref> Come ouve di [[belès-letes]], il eplaida: * Troes ramexhnêyes di powinmes : «''Mirâcolèye''» (mirancoleye) (1903), «''Raméhons''» (ramexhons) (1910) eyet «Foûrèhon» (foûrexhon). * 5 [[comedeye]]s : ** ''Djôsèf li tchapli'' (Djôzef li tchaplî), e troes akes (1914). ** Li pantalon da Lambert, e troes akes. ** ''Djhan l'contraire'' (Djihan l' contraire), e-n èn ake, creyeye a [[Roclindje]] li 20 di decimbe 1922. ** ''Moncheû l'Minisse'' (Monsieu l' Minisse), e-n èn ake, creyeye a Roclindje, avou, li 26 di decimbe 1923. ** ''Les Toûrmints d'on poète'' (Les tourmints d' on powete), e-n èn ake, ossu. * On [[live di sovnances]]: ''[[Histwère di noûf mohones dè Grand Broû d'Roclindje (sovnances)|Histwère di noûf mohones dè Grand Broû d'Roclindje]] ([[Istwere di nouv måjhones do Grand Broû d' Roclindje]]) (1927). * On «Foyton dèl Vallèye di Djeer», e troes epizôdes: ** ''Li pistolet da Colas′Colis′'' (Li pistolet da Colasse Colisse) ** ''Sôdârts da Bounapårt'' (sôdårds da [[Bounapåre]]) ** ''Arnold mons l'Mårli'' (Arnol mon l' Mårlî)<ref>[[Istwere di nouv måjhones do Grand Broû d' Roclindje]], p. 2.</ref> == Alére == {{fr}} Conrad Detrez, ''Le long héritage d'un Wallon de Paris'', ''Revue des Deux Mondes'', moes d' djun 1983, pp. 554-558. == {{HD}} == * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} * {{Wikisourd-sicrijheus}} * [http://rifondou.walon.org/frenay-rif.html Pådje avou sacwants d' ses scrijhaedjes] (so l' [[Aberteke (waibe)|Aberteke]]) == Sourdants == [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Frenay]] [[Categoreye:Ricwereus sol walon|Frenay]] k1vljtlrch8o7fg9u03ou7mqrys5kfp 0 35700 426493 426324 2026-08-28T14:44:47Z Lucyin 16 426493 wikitext text/x-wiki {{infoboesse}} [[Imådje:Fr papî mariaedje JB Bastien.jpg|thumb|si ake di mariaedje]] '''Jean-Baptiste Bastien''' a skepyî a [[Heuzî]] li [[27 di nôvimbe]] [[1851]]. C' esteut on [[scrijheu e walon]] d' [[arimé]]s et d' [[tchanson]]s. Il a stî relî dins l' [[antolodjeye di Vervî]]. Di s' mestî, il esteut [[prof]] di [[dessén]]. == Ouve pol walon == Po ses scrijhaedjes, i foirdja on [[diccionaire di rimes]] di 16.000 mots.<ref>[[Jean Wisimus]], [[Antolodjeye di Vervî]], p. 189.</ref> [[Jean Wisimus]] riprindrè voltî des fråzes di ses scrijhaedjes dins l' [[Motî d' Vervî]]. == {{HD}} == * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} * {{Wikisourd-sicrijheus}} == Sourdants == [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Bastien]] 9iepef7588maomuj5v9gb6yt0jk4x28 426494 426493 2026-08-28T14:46:13Z Lucyin 16 426494 wikitext text/x-wiki {{infoboesse}} [[Imådje:Fr papî mariaedje JB Bastien.jpg|thumb|si ake di mariaedje]] '''Jean-Baptiste Bastien'''<ref>di s' plin no : François Jean Baptiste Victor</ref> a skepyî a [[Heuzî]] li [[27 di nôvimbe]] [[1851]]. C' esteut on [[scrijheu e walon]] d' [[arimé]]s et d' [[tchanson]]s. Il a stî relî dins l' [[antolodjeye di Vervî]]. Di s' mestî, il esteut [[prof]] di [[dessén]]. == Ouve pol walon == Po ses scrijhaedjes, i foirdja on [[diccionaire di rimes]] di 16.000 mots.<ref>[[Jean Wisimus]], [[Antolodjeye di Vervî]], p. 189.</ref> [[Jean Wisimus]] riprindrè voltî des fråzes di ses scrijhaedjes dins l' [[Motî d' Vervî]]. == {{HD}} == * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} * {{Wikisourd-sicrijheus}} == Sourdants == [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Bastien]] r2yuquobfmkru8mkaziwmbfn4iqvie2 426495 426494 2026-08-28T14:47:15Z Lucyin 16 426495 wikitext text/x-wiki {{infoboesse}} [[Imådje:Fr papî mariaedje JB Bastien.jpg|thumb|si ake di mariaedje]] '''Jean-Baptiste Bastien'''<ref>di s' plin no : François Jean Baptiste Victor</ref> a skepyî a [[Heuzî]] li [[27 di nôvimbe]] [[1851]]. C' esteut on [[scrijheu e walon|scrijheu]] d' [[arimé]]s et d' [[tchanson]]s e walon. Il a stî relî dins l' [[antolodjeye di Vervî]]. Di s' mestî, il esteut [[prof]] di [[dessén]]. == Ouve pol walon == Po ses scrijhaedjes, i foirdja on [[diccionaire di rimes]] di 16.000 mots.<ref>[[Jean Wisimus]], [[Antolodjeye di Vervî]], p. 189.</ref> [[Jean Wisimus]] riprindrè voltî des fråzes di ses scrijhaedjes dins l' [[Motî d' Vervî]]. == {{HD}} == * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} * {{Wikisourd-sicrijheus}} == Sourdants == [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Bastien]] m9h5d9864o1yrd2m4mxq3jl0ys4jof3 0 36942 426505 414019 2026-08-29T09:54:49Z Samiha 267 426505 wikitext text/x-wiki [[File:Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|thumb|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes]] [[File:John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|thumb|John William Waterhouse, 1891]] L' '''Odissêye''', c' est ene [[epopêye]] sicrîte pa [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot fiyant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. :::'''Li moirt do tchén''' <poem><i> Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !</i><ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.cultureforum.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref> </poem> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commons|Category:Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] 2zdm5nuwu2s67dvu7oxf28gzpvxyus8 426510 426505 2026-08-29T10:00:27Z Samiha 267 /* Racourti */ 426510 wikitext text/x-wiki [[File:Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|thumb|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes]] [[File:John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|thumb|John William Waterhouse, 1891]] L' '''Odissêye''', c' est ene [[epopêye]] sicrîte pa [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot fiyant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persouedje, c' est li rwé d' ene veye greke, [[Itake]]ki p == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. :::'''Li moirt do tchén''' <poem><i> Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !</i><ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.cultureforum.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref> </poem> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commons|Category:Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] kaviz1mgrvyn2j5u753g0f90ajtjaxe 426517 426510 2026-08-29T10:10:22Z Samiha 267 /* Racourti */ 426517 wikitext text/x-wiki [[File:Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|thumb|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes]] [[File:John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|thumb|John William Waterhouse, 1891]] L' '''Odissêye''', c' est ene [[epopêye]] sicrîte pa [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot fiyant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persouedje, c' est li rwé d' ene veye greke, [[Itake]]ki pårticipe al [[guere di Trwé]]. C' est lu k' enonde l'idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. So çtins la, si feme, penelope, el ratind tot texhant des carpetes. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. :::'''Li moirt do tchén''' <poem><i> Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !</i><ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.cultureforum.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref> </poem> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commons|Category:Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] bbl7cz4qduk0ucgtip49ncl9m4j3bg3 426518 426517 2026-08-29T10:23:18Z Samiha 267 426518 wikitext text/x-wiki [[File:Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|thumb|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes]] [[File:John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|thumb|John William Waterhouse, 1891]] L' '''Odissêye''', c' est ene [[epopêye]] sicrîte pa [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot fiyant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounadje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant des carpetes. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. :::'''Li moirt do tchén''' <poem><i> Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !</i><ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.cultureforum.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref> </poem> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commons|Category:Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] osl828sy7iwxbdr13yjin4wfn8wu0qv 426519 426518 2026-08-29T10:26:39Z Samiha 267 426519 wikitext text/x-wiki [[File:Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|thumb|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes]] [[File:John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|thumb|John William Waterhouse, 1891]] L' '''Odissêye''', c' est ene [[epopêye]] sicrîte pa [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot fiyant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant des carpetes. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. :::'''Li moirt do tchén''' <poem><i> Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !</i><ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.cultureforum.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref> </poem> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commons|Category:Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] 79on3ygarsgmrh7qog1xrs5wg8p841o 426520 426519 2026-08-29T10:34:19Z Lucyin 16 426520 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|thumb|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes]] [[Imådje:John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|thumb|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891]] L' '''Odissêye''', c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant des carpetes. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. :::'''Li moirt do tchén''' <poem><i> Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !</i><ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.cultureforum.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref> </poem> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commons|Category:Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] ivq0rnoxtsaqlwy3vczd3u67xvhnlv8 0 46207 426524 423425 2026-08-29T10:46:49Z Lucyin 16 426524 wikitext text/x-wiki {{Djermon}} [[Lingaedje|Lingaedjes]] > [[Indo-uropeyin]] > [[Tîxhon]] > [[Bas almand]] : '''ess-flamind''' L' '''ess-flamind''', c' est li lingaedje k' est cåzé aprume e l' [[Province di Flande levantrece|Flande levantrece]] eyet dins l' cogne levantrece del [[Flande Zelandesse]]. [[Categoreye:Lingaedjes tîxhons]] rj0ac2aii4bquma5tm4tckl2w2fe6yi 426530 426524 2026-08-29T11:09:27Z Lucyin 16 426530 wikitext text/x-wiki {{Djermon}} [[Lingaedje|Lingaedjes]] > [[Indo-uropeyin]] > [[Tîxhon]] > [[Bas almand]] : '''ess-flamind''' L' '''ess-flamind''', c' est l' [[lingaedje coinrece]] k' est cåzé aprume e l' [[Province di Flande levantrece|Flande levantrece]] eyet dins l' [[Levant (costé del Daegne)|Levant]] del [[Flande zelandesse]]. I n' a nou [[côde ISO]].<ref>[[:en:Esat-Flemish|Wikipedia inglès]]</ref> == Sourdant == [[Categoreye:Lingaedjes tîxhons]] 1me7xvshhgyfdymovu1ekqvlvl5oi2c 426531 426530 2026-08-29T11:10:45Z Lucyin 16 426531 wikitext text/x-wiki {{Djermon}} [[Lingaedje|Lingaedjes]] > [[Indo-uropeyin]] > [[Tîxhon]] > [[Bas almand]] : '''ess-flamind''' L' '''ess-flamind''', c' est l' [[flamind (deus lingaedjes)|flamind]] k' est cåzé aprume e l' [[Province di Flande levantrece|Flande levantrece]] eyet dins l' [[Levant (costé del Daegne)|Levant]] del [[Flande zelandesse]]. I n' a nou [[côde ISO]].<ref>[[:en:East-Flemish|Wikipedia inglès]]</ref> == Sourdant == [[Categoreye:Lingaedjes tîxhons]] r66jdwcna1yb1r8x0747ibb8a2odbmx 426532 426531 2026-08-29T11:11:21Z Lucyin 16 426532 wikitext text/x-wiki {{Djermon}} [[Lingaedje|Lingaedjes]] > [[Indo-uropeyin]] > [[Tîxhon]] > [[Bas almand]] : '''ess-flamind''' L' '''ess-flamind''', c' est l' [[flamind (deus lingaedjes)|flamind]] k' est cåzé aprume e l' [[Province di Flande levantrece|Flande levantrece]] eyet dins l' [[Levant (costé del Daegne)|Levant]] del [[Flande zelandesse]]. I n' a nou [[côde ISO]].<ref>[[:en:East-Flemish|Wikipedia inglès]]</ref> == Sourdant == [[Categoreye:Lingaedjes tîxhons]] [[Categoreye:Lingaedjes]] 07mjaedjsf1o5hlimuc5l1h6aljedby 0 55263 426491 2026-08-28T14:04:34Z Lucyin 16 Redjiblaedje viè [[Napoleyon Bonapåre]] 426491 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Napoleyon Bonapåre]] dm873q81w6vo3yk27jvku2n8606qxdj 0 55264 426496 2026-08-29T09:14:40Z Samiha 267 Pådje ahivêye avou «{djermon}} '''Cologne''' (e_n almond '''''Köln''''', c'est ene veye d' [[Almagne]], nén lon del walonreye ==rilomêyet== Elle est cnoxhowe aprume avou l' [[aiwe di Cologne]]. ==Lingaedje== Gn a on lingaedje coinrece, ene miete ricnoxhou, li Colognès ( ''Kölnisch'' ). Sacwants mots walon d' etimolodjeye tîxhine. Voye di ci accint la. Categoreyes:Veyes et viyaedjes di l' Almagne}}» 426496 wikitext text/x-wiki {djermon}} '''Cologne''' (e_n almond '''''Köln''''', c'est ene veye d' [[Almagne]], nén lon del walonreye ==rilomêyet== Elle est cnoxhowe aprume avou l' [[aiwe di Cologne]]. ==Lingaedje== Gn a on lingaedje coinrece, ene miete ricnoxhou, li Colognès ( ''Kölnisch'' ). Sacwants mots walon d' etimolodjeye tîxhine. Voye di ci accint la. [[Categoreyes:Veyes et viyaedjes di l' Almagne}} dbc4b36v6d3k3wkft19rzshczjj0jpp 426497 426496 2026-08-29T09:21:47Z Samiha 267 426497 wikitext text/x-wiki {{djermon}} '''Cologne''' (e-n almond '''''Köln'''''), c'est ene veye d' [[Almogne]], nén lon del Walonreye. ==Rilomêye== Elle est cnoxhowe aprume avou l' [[aiwe di Cologne]]. ==Lingaedje== Gn a on lingaedje coinrece, ene miete ricnoxhou, li Colognès (''Kölnisch''). Sacwants mots walon d' etimolodjeye tîxhone ont vnou dandjreus pal Voye di ci accint la. [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di l' Almagne]] pcg7bu9ahrjixsw5cbkycoixad1byjh 426498 426497 2026-08-29T09:24:16Z Samiha 267 426498 wikitext text/x-wiki {{djermon}} '''Cologne''' (e-n almond '''''Köln'''''), c'est ene [[veye]] d' [[Almagne]], nén lon del [[Walonreye]]. ==Rilomêye== Elle est cnoxhowe aprume avou l' [[aiwe di Cologne]]. ==Lingaedje== Gn a on lingaedje coinrece, ene miete ricnoxhou, li Colognès (''Kölnisch''). Sacwants mots walon d' etimolodjeye tîxhone ont vnou dandjreus pal Voye di ci accint la. [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di l' Almagne]] gyecyaceuzx4q44uab7uhl7mo5vzukt 426499 426498 2026-08-29T09:25:33Z Samiha 267 426499 wikitext text/x-wiki {{djermon}} '''Cologne''' (e-n almond '''''Köln'''''), c'est ene [[veye]] d' [[Almagne]], nén lon del [[Walonreye]]. ==Rilomêye== Elle est cnoxhowe aprume avou l' [[aiwe di Cologne]]. ==Lingaedje== Gn a on lingaedje coinrece, ene miete ricnoxhou, li Colognès (''Kölnisch''). Sacwants mots walon d' etimolodjeye tîxhone ont vnou dandjreus pal voye di ci accint la. [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di l' Almagne]] rf7lpdgo5zvzqlmjzzjdndxxoknnwsd 426500 426499 2026-08-29T09:26:07Z Samiha 267 426500 wikitext text/x-wiki {{djermon}} '''Cologne''' (e-n almond '''''Köln'''''), c' est ene [[veye]] d' [[Almagne]], nén lon del [[Walonreye]]. ==Rilomêye== Elle est cnoxhowe aprume avou l' [[aiwe di Cologne]]. ==Lingaedje== Gn a on lingaedje coinrece, ene miete ricnoxhou, li Colognès (''Kölnisch''). Sacwants mots walon d' etimolodjeye tîxhone ont vnou dandjreus pal voye di ci accint la. [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di l' Almagne]] 88l39nn5vp8m68nsbebysztr8p3kd0q 426501 426500 2026-08-29T09:40:20Z Solwève 8941 426501 wikitext text/x-wiki {{djermon}} '''Cologne''' (e-n almand '''''Köln'''''), c' est ene [[veye]] d' [[Almagne]], nén lon erî del [[Walonreye]]. ==Rilomêye== Elle est cnoxhowe aprume po l' [[aiwe di Cologne]]. ==Lingaedje== I gn a on lingaedje coinrece, ene miete ricnoxhou, li colognès (''Kölnisch''). Sacwants mots walon d' etimolodjeye tîxhone ont vnou dandjreus pal voye di ci accint la. [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di l' Almagne]] 5qok7vchk7r8gyxx4cyqzh46jd40txc 426503 426501 2026-08-29T09:48:06Z Lucyin 16 426503 wikitext text/x-wiki {{djermon}} '''Cologne''' (e-n almand '''''Köln'''''), c' est ene [[veye]] d' [[Almagne]], nén lon erî del [[Walonreye]]. ==Rilomêye== Elle est cnoxhowe aprume po l' [[aiwe di Cologne]]. ==Lingaedje== I gn a on lingaedje coinrece, ene miete ricnoxhou, li colognès (''Kölnisch''), èn accint do [[ripouwaryin]] (avou on côde ISO «ksh»). Sacwants mots walons d' etimolodjeye tîxhone ont vnou dandjreus pal voye di ci accint la. [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di l' Almagne]] 6ctvjhpzc5pzt9pr63t1ryf7h87f5f6 426504 426503 2026-08-29T09:49:54Z Lucyin 16 426504 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|de|Köln}}''}} {{Dizo-tite|Cologne}} '''Cologne''' (e-n almand '''''Köln'''''), c' est ene [[veye]] d' [[Almagne]], nén lon erî del [[Walonreye]]. ==Lingaedje== I gn a on lingaedje coinrece, ene miete ricnoxhou, li colognès (''Kölnisch''), èn accint do [[ripouwaryin]] (avou on côde ISO «ksh»). Sacwants mots walons d' etimolodjeye tîxhone ont vnou dandjreus pal voye di ci accint la. ==Rilomêye== Elle est cnoxhowe aprume po l' [[aiwe di Cologne]]. [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di l' Almagne]] e7ju5oul832nkydol84sr5y9gokxulb 426506 426504 2026-08-29T09:56:23Z Lucyin 16 426506 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|ksh|Kölle}}'' / ''{{lang|de|Köln}}''}} {{Dizo-tite|Cologne}} '''Cologne''' (e-n almand '''''Köln'''''), c' est ene [[veye]] d' [[Almagne]], nén lon erî del [[Walonreye]]. ==Lingaedje== I gn a on [[lingaedje coinrece]], ene miete ricnoxhou, li colognès (''Kölnisch''), èn accint do [[ripouwaryin]] (avou on côde ISO «ksh»). Sacwants mots walons d' etimolodjeye tîxhone ont vnou dandjreus pal voye di ci accint la. ==Rilomêye== Elle est cnoxhowe aprume po l' [[aiwe di Cologne]]. [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di l' Almagne]] dwzxu0aq9w286tp83v4ftabys0i9yf7 426507 426506 2026-08-29T09:56:52Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Köln]] viè [[Kölle / Köln]] 426506 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|ksh|Kölle}}'' / ''{{lang|de|Köln}}''}} {{Dizo-tite|Cologne}} '''Cologne''' (e-n almand '''''Köln'''''), c' est ene [[veye]] d' [[Almagne]], nén lon erî del [[Walonreye]]. ==Lingaedje== I gn a on [[lingaedje coinrece]], ene miete ricnoxhou, li colognès (''Kölnisch''), èn accint do [[ripouwaryin]] (avou on côde ISO «ksh»). Sacwants mots walons d' etimolodjeye tîxhone ont vnou dandjreus pal voye di ci accint la. ==Rilomêye== Elle est cnoxhowe aprume po l' [[aiwe di Cologne]]. [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di l' Almagne]] dwzxu0aq9w286tp83v4ftabys0i9yf7 426509 426507 2026-08-29T09:57:32Z Lucyin 16 426509 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|ksh|Kölle}}'' / ''{{lang|de|Köln}}''}} {{Dizo-tite|Cologne}} '''Cologne''' (e ripouwaryin, '''''Kölle''''', e-n almand '''''Köln'''''), c' est ene [[veye]] d' [[Almagne]], nén lon erî del [[Walonreye]]. ==Lingaedje== I gn a on [[lingaedje coinrece]], ene miete ricnoxhou, li colognès (''Kölnisch''), èn accint do [[ripouwaryin]] (avou on côde ISO «ksh»). Sacwants mots walons d' etimolodjeye tîxhone ont vnou dandjreus pal voye di ci accint la. ==Rilomêye== Elle est cnoxhowe aprume po l' [[aiwe di Cologne]]. [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di l' Almagne]] cqg1aeo0pf4sjw1npeixkk3m6yw0k8i 426528 426509 2026-08-29T10:51:22Z Lucyin 16 426528 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|ksh|Kölle}}'' / ''{{lang|de|Köln}}''}} {{Dizo-tite|Cologne}} '''Cologne''' (ki si scrît insi eto e [[francès]] ey e-n inglès; e [[ripouwaryin]], '''''Kölle''''', e-n almand '''''Köln''''', e [[neyerlandès]] ey e [[flamind]] ''Keulen''), c' est ene [[veye]] d' [[Almagne]], nén lon erî del [[Walonreye]]. == Ôte lomaedjes == E ripouwaryin, on scrît eto '''''Cöln''''' u '''''Cölln'''''<ref>[[:ksh:Kölle|Wikipedia e ripouwaryin]].</ref> Tot on tins, e l' hôte [[Mîtrinne Ådje]], on l' loméve '''''Colonia''''', vinant do [[latén]] '''''Colonia Claudia Ara Agrippinensium'''''. ==Lingaedje== I gn a on [[lingaedje coinrece]], ene miete ricnoxhou, li colognès (''Kölnisch''), èn accint do [[ripouwaryin]] (avou on côde ISO «ksh»). Sacwants mots walons d' etimolodjeye tîxhone ont vnou dandjreus pal voye di ci accint la. ==Rilomêye== Elle est cnoxhowe aprume po l' [[aiwe di Cologne]]. == Sourdant == [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di l' Almagne]] 0jm9ybnll03fchxav1gfee7sikhsgum 426529 426528 2026-08-29T11:02:47Z Lucyin 16 426529 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|ksh|Kölle}}'' / ''{{lang|de|Köln}}''}} {{Dizo-tite|Cologne}} '''Cologne''' (ki si scrît insi eto e [[francès]] ey e-n [[inglès]]; la-minme, e [[ripouwaryin]], '''''Kölle''''', e-n almand '''''Köln''''', e [[neyerlandès]] ey e [[flamind]] ''Keulen''), c' est ene [[veye]] d' [[Almagne]], nén lon erî del [[Walonreye]]. == Ôte lomaedjes == E ripouwaryin, on scrît eto '''''Cöln''''' u '''''Cölln'''''<ref>[[:ksh:Kölle|Wikipedia e ripouwaryin]].</ref> Tot on tins, e l' hôte [[Mîtrinne Ådje]], on l' loméve '''''Colonia''''', vinant do [[latén]] '''''Colonia Claudia Ara Agrippinensium'''''. ==Lingaedje== I gn a on [[lingaedje coinrece]], ene miete ricnoxhou, li colognès (''Kölnisch''), èn accint do [[ripouwaryin]] (avou on côde ISO «ksh»). Sacwants mots walons d' etimolodjeye tîxhone ont vnou dandjreus pal voye di ci accint la. ==Rilomêye== Elle est cnoxhowe aprume po l' [[aiwe di Cologne]]. == Sourdant == {{Commonscat|Cologne}} [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di l' Almagne]] 249ggjwe0inlagu35xe0c2lzvf6m7ve 0 55265 426502 2026-08-29T09:45:16Z Lucyin 16 Redjiblaedje viè [[Köln]] 426502 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Köln]] qlmh8p9rf16vzhndi29y2tgn0d49xmz 0 55266 426508 2026-08-29T09:56:52Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Köln]] viè [[Kölle / Köln]] 426508 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Kölle / Köln]] ds6e293bplsj3as3fy4medkf0usfdzr 0 55267 426523 2026-08-29T10:45:50Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Flamind]] viè [[Flamind (discramiaedje)]] 426523 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Flamind (discramiaedje)]] sg8a6ad56jvo4jdbavju7b9msb91n9g