Wikipedia wawiki https://wa.wikipedia.org/wiki/Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wikipedia Wikipedia copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 4 13692 426711 426592 2026-09-07T08:06:19Z Solwève 8941 426711 wikitext text/x-wiki == Rintrêye del måjhone del tuzance di Nameur == I gn årè deus ocupaedjes å Delta ([[Aisse del Tuzance|måjhone del tuzance]] di [[Nameur]]), li dimegne 13 di setimbe : * 11h et 15h : vizite do Delta e walon, avou les [[Lès Rèlîs Namurwès (soce)|Relîs Namurwès]] * 13h30 et 15h : ocupaedje po ls efants et les familes avou [[Joëlle Spierkel]] (li minme k' al [[Fiesse ås lingaedjes walons]] 2025) [https://www.ledelta.be/evenements/un-dimanche-a-partager-grande-ouverture-de-saison/ Racsegnes] == Novele tchanson e walon == ''[https://relis-namurwes.be/doc/tabareux/VoyedispenesChant.mp3 Vôye di spènes]'' Cåzaedjes di [[Roger Tabareux]], metous e muzike et tchantés pa [[Xavier Bernier]]. == Djournêye del tchanson walone a Walin == Li 12 di setimbe, a [[Walin (rebanêye comene)|Walin]], [[Lorint Hendschel]] et [[Xavier Bernier]] vont rfé leu cåzaedje del [[Fiesse ås lingaedjes walons]] 2025. Et pwis, i gn årè on concert da Xavier. [https://www.quefaire.be/decouverte-de-la-musique-de-8764959.shtml Racsegnes] == Novele videyo sol tévé waloncåzante == [[Imådje:Deus_pires_levêyes_Opagne.jpg|thumb]] * {{itvwc}} [https://www.youtube.com/watch?v=tV5v9dvvCfw Les pires levêyes d' Opagne] (responda da Jean-Pol Pirson) == Scoles di Bive erî-såjhon 2026 == [[Imådje:Scole di Bive do 21 d' avri 2026.jpg|thumb|left|scole do 21 d' avri 2026]] Vocial les dates: * 13 d' octôbe 2026 * 20 d' octôbe 2026 * 27 d' octôbe 2026 * 3 d' nôvimbe 2026 * 10 di nôvimbe 2026 (scole pås scolîs) == Strimaedje do novea live di [[Joëlle Spierkel]] == I rexhrè e moes d' setimbe, ås edicions namurwesses. On l' prezintrè l' prumî di setimbe al rweyale atenêye Dinant-Herbuchenne : [https://objectifplumes.be/agenda/roger-tabareux-chronique-de-vie-en-prose-et-en-poesie-presente-par-joelle-spierkel racsegnes] == Årtchives di Singulîs sol waibe do Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene == Cåzu tos les vîs limeros del gazete [[Singulîs (gazete)|Singulîs]] ont stî metous sol waibe do [[Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene]]. [https://www.museedelaparole.be/documents/singuliers Totes les anêyes dispu 1996] == Boûsses di scrijhaedje po des pordjets literaires == Li [[Siervice des Lingaedjes do Payis]] del Federåcion Walonreye-Brussele a metou so pî, vola ddja sacwants anêyes, des boûsses di dmorance po les scrijhresses et scrijheus e walon poleur ovrer coeymint dins on muzêye. Asteure, c' est l' [[SLLW]] ki fwait l' djuri po relire les wangnants. I fåt evoyî s' candidateure divant l' 10 di setimbe. [https://sllwallonnes.com/bourses-de-residence-de-jour-pour-autrice-et-auteur-de-langue-regionale/ Racsegnes] == Copinreye do Tchårnoe (dilé Harsin) == Vola dedja leu programe po 2025-2026 del copinreye do [[Tchårnoe-dlé-Harsin]] (li mårdi a 8 eures å bontins, al dimeye di ût (7 e.30). {| class="wikitable" |+ Tinme des copinreyes 26-27 |- ! Moes !! Djoû !! Sudjet |- | Moes d' setimbe || li 15 || nos [[oujhea]]s |- | Moes d' octôbe || li 20 || [[Facteur]]s et factoresses |- | Moes d' nôvimbe || li 17 || Bate al machene |- | Moes d' decimbe || li 15 || Do tins del [[guere di 40|guere]] |- | Moes d' djanvî || li 19 || Aprestadje do spectåke di Bande |- | Moes d' fevrî || li 16 || Sudjets libes |- | Moes d' måss || li 16 || Mi [[pasmint d' tins|ptit molon]] [''hobby''] |- | Moes d' avri || li 20 || li mestî d' [[curé]] |- | Moes d' may || li 18 || les [[moxhes al låme]] |- | Moes d' djun || li 15 || li [[fenåjhe|fenåmoes]] |} == Letes toûnreces del [[Federåcion Walonreye-Brussele]] == === 2026 === # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=3822dd9235 Lete do 8 di djun 2026] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=cb78458fa2 Lete do 13 di may 2026] (sol [[Fiesse ås lingaedjes walons]]) [https://objectifplumes.be/form/newsletter-registration Po rçure ces letes la pa emile] === Årtchives des anêyes di dvant === # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=6b97213825 Lete do 3 d' may 2022] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=a99c8ac059 Lete do 1î d' djulete 2022] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=adcf4a87e4 Lete do 5 di setimbe 2022] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=ba36bb0ecc Lete do 6 di decimbe 2022] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=ea15e9aa30 Lete do 17 di fevrî 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=c8f88d6646 Lete do 3 d' may 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=6e2c3141b4 Lete do 6 di djulete 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=7c6a446b6e Lete do 11 d' octôbe 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=d2b2012733 Lete do 20 d' decimbe 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=4c7c850252 Lete do 15 di måss 2024] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=1087b88c58 Lete do 10 di djun 2024] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=5406e004fc Lete do 13 di nôvimbe 2024] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=f19b1e6fb7 Lete do 16 di decimbe 2024] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=d0a6a47984 Lete do 27 di fevrî 2025] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=d9d29e81ae Lete do 29 d' avri 2025] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=8ab890b9c9 Lete do 13 di djun 2025] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=9554bb879a Lete do 21 di decimbe 2025] == Les lingaedjes do payis et les politikîs == === On politikî flamind cåze des ptits lingaedjes del Walonreye === Å moumint del [[Fiesse ås lingaedjes walons]] 2026, li politikî flamind Wouter Patho (mimbe del [[N-VA]] et vice-prezidint do pårti redjonalisse uropeyin «Libe Aliance uropeyinne») a fwait on long tecse (e [[neyerlandès]]) åd fwait do [[walon]] et des ôtes lingaedjes di Walonreye, so s' pådje [[Fesse-bok]]. {{nl}} [https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02jqDQQ9dGxp5XaiS7hS64519Q41YPM8sAs2tJhZZ36dWraAPocbqdoyhCqJTvr28Yl&id=61572158078903 Lére vaici] === Les tåvlêyes di cåzaedje å pårlumint del Federåcion Walonreye-Brussele === I gn a yeu ene [[kession å Govienmint]] so les [[Copinreye|tåvlêyes di cåzaedje]] e walon eyet dins les ôtes lingaedje do payis, å pårlumint del [[Federåcion Walonreye-Brussele]]. {{fr}} [https://archive.pfwb.be/1000000020df043#page=95 Lére li kesse et l' response del Minisse del Tuzance] (ki cåze eto do [[Decret Valmy Féaux]] et espliker douvént k' il a, å pus sovint, miné a des pordjets so les seulès belès-letes). == Fiesse ås lingaedjes walons 2026 == Li programe del [[Fiesse ås lingaedjes walons]] 2026 est metou so les fis : [https://falw.be/index.php?page=2026/accueil vaici] C' esteut li 30 di may a Lidje (å B3, li bibioteke del province, 1 plaece des årts, a [[Djudla Mouze]]). [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=cb78458fa2 Totes les racsegnes] === Bate di noûmots === Pol [[bate di noûmots del fiesse ås lingaedjes walons]], li tinme e [[2026]] esteut: «les årts vicants» (dj' ô bén, les årts k' on fwait so li scanfår, u ôte pårt mins padvant on publik). [https://livre.cfwb.be/fileadmin/sites/lali/uploads/Document/Activites/FALW/2026/Classement_noumots_2026.pdf Rizultats oficirs] == Novea studia del Federåcion Walonreye-Brussele so les lingaedjes do payis == * {{fr}} [https://livre.cfwb.be/actualites/actualite/une-etude-sur-la-vitalite-et-le-role-social-des-langues-regionales-de-wallonie Sacwants racsegnes] * {{fr}} [https://statistiques.cfwb.be/fileadmin/sites/ccfwb/uploads/documents/Zoom_Langues_endogenes_vdef.pdf Lére li modêye éndjolike do studia] == Studia sol sardignwès et l' walon == [[Ovraedje ås Longuès Apresses]] ([[TLP]], fén di sgondaire) rimetant li [[walon]] å [[sardignwès]], interessant aprume pa les [[responda]]s di deus djins ki disfindèt tchaeke onk des lingaedjes ([[Laurent Dabe]] et Cristian Urru). Et pår pa l' inkete sociolinwistike avou 711 responses pol sarde et 378 pol walon, mins dins totes les classes d' ådje (çou k' est co foirt råle po les studias d' sociolinwince). L' ovraedje est metou so l' [[Aberteke]] avou l' åjhmince del sicrijheuse, ey [https://lucyin.walon.org/guerni/doclinw/Gattermayer_sarde_walon.pdf esse aberwetåve ciddé] <center><gallery> Gattermayer sardignwès walon inkete.jpg Gattermayer sardignwès walon respondas.jpg </gallery></center> == Cåbaret walon d' Limerlé == [[Imådje:Plake e walon cåbaret Limerlé pourcea coshet.jpg|thumb|c' est dizo ç' plantchî la]] Li [[cåbaret walon]] d' [[Limerlé]] si ténrè li semdi 16 di may a 7 eures al nute a «Voyaedjåjhe e lodjisse» [''Périple en la demeure''] (gros bastimints e mitan do viyaedje). [https://lucyin.walon.org/tchanson/Caubaret_Limerlee_2026.pdf Sacwants tecses di tchansons k' î seront tchantêyes] (avou des [[hårdêye (Daegntoele)|hårdêyes]] po-z awè l' air). Racsegnes : <u>info@peripleenlademeure.com</u> [https://www.youtube.com/watch?v=SlGMFrwJt7A&feature=youtu.be Sovnance do cåbaret 2024] == Fé rispiter l’ walon avou les Relîs Namurwès == Ene après-nonne å Delta ([[Aisse del Tuzance|måjhone del tuzance]] di [[Nameur]]), li mierkidi 27 di may. Programe : * Ocupaedje po ls efants et les familes avou [[Joëlle Spierkel]] (li minme k' al [[Fiesse ås lingaedjes walons]] 2025) * Fåves, mintes et paskeyes avou [[Anne-Marie François]], [[Alain Baume]], [[Gérard Beaumont]], [[Jean-Louis Gérard]], [[Joseph Dewez]], [[Bernard Van Vynckt]]… * Conferince di Joseph Dewez sol walon dins l' lingaedje francès e l' Beldjike. [https://www.ledelta.be/evenements/fe-rispiter-lwalon-avou-les-relis-namurwes/ Racsegnes] == Scoles di walon d' Bive, ashyinnes do bontins 2026 == [[Imådje:Scole di Bive do 21 d' avri 2026.jpg|thumb|scole do 21 d' avri 2026]] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-04-07_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 7 d' avri] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-04-14_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 14 d' avri] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-04-21_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 21 d' avri] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-04-28_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 28 d' avri] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-05-05_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 5 di may (scole pås scolîs)] * [[Scoles di Bive|Racsegnes so les scoles di Bive]] == Strimaedje di «Cwate paskeyes d' asteure» == Li strimaedje del [[ramexhnêye di noveles]] «[[Cwate paskeyes d' asteure (noveles)|Cwate paskeyes d' asteure]]» sicrît pa [[Lucyin Mahin]], s' a passé al bibioteke di [[Djedene]] li '''18 d' avri 2026 a 2 eures di l' après-nonne'''. * {{fr}} [http://aberteke.walon.org/riclame_Muzeye.jpg Po-z atchter l' live] * [https://www.youtube.com/watch?v=OIjEZ3MjoZo&t=1942s Tos les spitchs do strimaedje] * Lijhaedje d' on boket do live (å strimaedje): [[Imådje:Wa lijhaedje di L' efuyeye.ogg]] == Bate "[[On scrijheu, on djheu (bate)|on scrijheu, on djheu]]" 2026 == Evoyîz vosse tecse divant l' 31 di djulete a Annie Rak – Roulotte théâtrale, rue de la Paix 18, 7370 Dour-Elouges. [https://objectifplumes.be/actualites/concours-un-auteur-une-voix-edition-2026 Pus d' infôrmåcion (e francès).] == Cåzaedje so les lives e lingaedje do payis dins li scolaedje == Li 28 di måss, [[Romain Berger]] frè on cåzaedje sol fôre do live di Brussele. Li tinme, c' est "les lives e lingaedje do payis, ene atote po-z ewoeyî les efants al varyisté des lingaedjes". [https://flb.be/wp-content/uploads/2026/01/FLB26_ProJeunesse_OK.pdf Racsegnes (pådje 16)] == Spectåke e walon a Bande == Pol deujhinme anêye, gn årè on spectåke e walon «''Copinans Tortos esson.ne''» a [[Binde (viyaedje)|Bande]] li '''12 di fevrî a deus eures et dmey di l' après-nonne''' (14e.30). Racsegnes: elodie@ccnassogne.be / 084/214908 ([[aisse del tuzance]] di [[Nassogne]]). == Novea catalogue di lives e walon po les livreyes et les bibiotekes == Les edicions Altura (tinowes pa Primaëlle Vertenoeil, k' a eto bouté so les prumîs lives e walon des edicions [[Tétras Lyre (eplaideu)|Tétras Lyre]] et so les dierins lives des edicions del province di Lidje) ont fwait on novea catalogue po mete a l' oneur les ovraedjes di 10 soces u eplaideus d' lives e walon. Li catalogue egzistêye so papî po les livreyes et les bibiotekes, et on l' pout eto aberweter e PDF. C' est on pordjet moenné tot shuvant l' « contrat-câde del filire do live » (po sotni l' live come ene industreye del tuzance) del [[Federåcion Walonreye-Brussele]]. * [https://www.alturaedition.com/soutien-aux-langues-regionales Pus d' infôrmåcions sol waibe d' Altura] * [https://drive.google.com/file/d/1J0_7sx1qtPHJ7RViWBY-5i4xlaojzu52/view?pli=1 Aberweter l' catalogue] == Ene sicole a pårt so li scrijhaedje e Feller li 24 di fevrî == [https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?p=9200 Racsegnes so Berdelaedjes] == Walon e scole : conte-rindou d' on scoleu == Vocial on conte-rindou des scolaedjes d' on scoleu avou l' programe «[[walon e scole]]» del «[[FWB]]» e [[waeyén-tins]] 2025. {{fr}} [https://lucyin.walon.org/guerni/Conte-rindou%20waeyin-tins.pdf Aberwetåve vaici (modêye do 22 d' djanvî 2026)] == {{HDVs}} == *[[Wikipedia:Wikinoveles/Egurniyaedjes 2025|Egurniyaedjes 2025]] *[[Wikipedia:Wikinoveles/Egurniyaedjes|Tos les egurniyaedjes]] 6fkvgpcwg15y5befv4xf6f9r1lqo440 0 36942 426698 426690 2026-09-06T12:23:21Z Lucyin 16 /* Mon do ciclope */ 426698 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. Ene des pus cnoxhowes, c' est l' passaedje dilé les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Ulisse si fwait loyî å mastea do batea po les ôre, sins les shuve. Les ôtes maréns ont ristopé leus orayes. <gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery> So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant des carpetes. == Voyes di l' Odissêye == [[Imådje:De Troya a Ítaca (II).jpg|thumb|ene des voyes possibes di l' Odissêye]] [[Imådje:Odysseus' Journey.svg|thumb|ôtès voyes, kécfeye]] Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks cometèt kékes [[crime]]s, aprume po haper di l' amagnî. Et i nd ervont avou doze amfôres di vén. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôlé li ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === Li pont l° 3, on pinse ki c' est e l' Tunizeye d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]]. C' est la k' il aterixhnut après on long voyaedje, mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter. I n’ vlèt pus nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas. === Mon do ciclope === Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do froumadje ; i veyèt do laecea ; i veyèt on pô did tot. Li ciclope n’ est nén la. I magnèt. I fjhèt do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzè croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Pu i va rdoirmi. Les Greks si djhèt : « il est divnou fô ! ». Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Li londmwin al [[pikete]] do djoû, li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinte dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche. I s’ mete a l’ intrêye do trô, et i rawåde ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes måyes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont sol batea, i criyèt : « A ! on t’ a bén avou, po on monse aveule. C’ est l’ riscompinse di tos les crimes ki t’ as fwait. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !</poem></i><ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] 9r97ic3jc8jv2m8unbnf47o4h8wq5ua 426700 426698 2026-09-06T12:25:41Z Lucyin 16 /* Mon do ciclope */ 426700 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. Ene des pus cnoxhowes, c' est l' passaedje dilé les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Ulisse si fwait loyî å mastea do batea po les ôre, sins les shuve. Les ôtes maréns ont ristopé leus orayes. <gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery> So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant des carpetes. == Voyes di l' Odissêye == [[Imådje:De Troya a Ítaca (II).jpg|thumb|ene des voyes possibes di l' Odissêye]] [[Imådje:Odysseus' Journey.svg|thumb|ôtès voyes, kécfeye]] Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks cometèt kékes [[crime]]s, aprume po haper di l' amagnî. Et i nd ervont avou doze amfôres di vén. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôlé li ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === Li pont l° 3, on pinse ki c' est e l' Tunizeye d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]]. C' est la k' il aterixhnut après on long voyaedje, mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter. I n’ vlèt pus nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas. === Mon do ciclope === Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do froumadje ; i veyèt do laecea ; i veyèt on pô did tot. Li ciclope n’ est nén la. I magnèt. I fjhèt do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzè croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Pu i va rdoirmi. Les Greks si djhèt : « il est divnou fô ! ». Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinte dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche. I s’ mete a l’ intrêye do trô, et i rawåde ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes måyes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont sol batea, i criyèt : « A ! on t’ a bén avou, po on monse aveule. C’ est l’ riscompinse di tos les crimes ki t’ as fwait. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !</poem></i><ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] ozgiwzi6yzxmxaxi40x2g6vy5us6tp2 426703 426700 2026-09-06T12:32:46Z Lucyin 16 426703 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. Ene des pus cnoxhowes, c' est l' passaedje dilé les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Ulisse si fwait loyî å mastea do batea po les ôre, sins les shuve. Les ôtes maréns ont ristopé leus orayes. <gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery> So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant des carpetes. == Voyes di l' Odissêye == [[Imådje:De Troya a Ítaca (II).jpg|thumb|ene des voyes possibes di l' Odissêye]] [[Imådje:Odysseus' Journey.svg|thumb|ôtès voyes, kécfeye]] Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks cometèt kékes [[crime]]s, aprume po haper di l' amagnî. Et i nd ervont avou doze amfôres di vén. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôlé li ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === Li pont l° 3, on pinse ki c' est e l' Tunizeye d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]]. C' est la k' il aterixhnut après on long voyaedje, mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter. I n’ vlèt pus nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas.<ref name=":0" /> === Mon do ciclope === Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do froumadje ; i veyèt do laecea ; i veyèt on pô did tot. Li ciclope n’ est nén la. I magnèt. I fjhèt do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzè croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Pu i va rdoirmi. Les Greks si djhèt : « il est divnou fô ! ». Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinte dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche. I s’ mete a l’ intrêye do trô, et i rawåde ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes måyes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont sol batea, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va.<ref name=":0" /> == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !</poem></i><ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] 8dszkl31l9w96wso00qn1er38g2jvq2 426706 426703 2026-09-06T12:44:57Z Lucyin 16 /* Mon do ciclope */ 426706 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. Ene des pus cnoxhowes, c' est l' passaedje dilé les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Ulisse si fwait loyî å mastea do batea po les ôre, sins les shuve. Les ôtes maréns ont ristopé leus orayes. <gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery> So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant des carpetes. == Voyes di l' Odissêye == [[Imådje:De Troya a Ítaca (II).jpg|thumb|ene des voyes possibes di l' Odissêye]] [[Imådje:Odysseus' Journey.svg|thumb|ôtès voyes, kécfeye]] Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks cometèt kékes [[crime]]s, aprume po haper di l' amagnî. Et i nd ervont avou doze amfôres di vén. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôlé li ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === Li pont l° 3, on pinse ki c' est e l' Tunizeye d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]]. C' est la k' il aterixhnut après on long voyaedje, mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter. I n’ vlèt pus nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas.<ref name=":0" /> === Mon do ciclope === [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb| Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. Li ciclope n’ est nén la. I magnèt. I fjhèt do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzè croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Pu i va rdoirmi. Les Greks si djhèt : « il est divnou fô ! ». Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinte dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche. I s’ mete a l’ intrêye do trô, et i rawåde ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes måyes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont sol batea, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va.<ref name=":0" /> == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !</poem></i><ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] 5cm816osbu0x4v6tc9rboxzcyuutabr 426707 426706 2026-09-06T12:45:56Z Lucyin 16 /* Mon do ciclope */ 426707 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. Ene des pus cnoxhowes, c' est l' passaedje dilé les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Ulisse si fwait loyî å mastea do batea po les ôre, sins les shuve. Les ôtes maréns ont ristopé leus orayes. <gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery> So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant des carpetes. == Voyes di l' Odissêye == [[Imådje:De Troya a Ítaca (II).jpg|thumb|ene des voyes possibes di l' Odissêye]] [[Imådje:Odysseus' Journey.svg|thumb|ôtès voyes, kécfeye]] Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks cometèt kékes [[crime]]s, aprume po haper di l' amagnî. Et i nd ervont avou doze amfôres di vén. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôlé li ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === Li pont l° 3, on pinse ki c' est e l' Tunizeye d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]]. C' est la k' il aterixhnut après on long voyaedje, mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter. I n’ vlèt pus nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas.<ref name=":0" /> === Mon do ciclope === [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb|li ciclope hene ene grosse pire eviè les Greks k' on rexhou do trô d' rotche et ki s' fotnut d' lu]] Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. Li ciclope n’ est nén la. I magnèt. I fjhèt do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzè croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Pu i va rdoirmi. Les Greks si djhèt : « il est divnou fô ! ». Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinte dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche. I s’ mete a l’ intrêye do trô, et i rawåde ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes måyes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont sol batea, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va.<ref name=":0" /> == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !</poem></i><ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] kb6416m331ym0s0zcd1umgjaqx5mmao 426708 426707 2026-09-06T12:49:30Z Lucyin 16 /* Mon do ciclope */ 426708 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. Ene des pus cnoxhowes, c' est l' passaedje dilé les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Ulisse si fwait loyî å mastea do batea po les ôre, sins les shuve. Les ôtes maréns ont ristopé leus orayes. <gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery> So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant des carpetes. == Voyes di l' Odissêye == [[Imådje:De Troya a Ítaca (II).jpg|thumb|ene des voyes possibes di l' Odissêye]] [[Imådje:Odysseus' Journey.svg|thumb|ôtès voyes, kécfeye]] Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks cometèt kékes [[crime]]s, aprume po haper di l' amagnî. Et i nd ervont avou doze amfôres di vén. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôlé li ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === Li pont l° 3, on pinse ki c' est e l' Tunizeye d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]]. C' est la k' il aterixhnut après on long voyaedje, mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter. I n’ vlèt pus nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas.<ref name=":0" /> === Mon do ciclope === Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. Li ciclope n’ est nén la. I magnèt. I fjhèt do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzè croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Pu i va rdoirmi. Les Greks si djhèt : « il est divnou fô ! ». Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinte dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche. I s’ mete a l’ intrêye do trô, et i rawåde ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes måyes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb|li ciclope hene ene grosse pire eviè les Greks k' on rexhou do trô d' rotche et ki s' fotnut d' lu]] Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont sol batea, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va.<ref name=":0" /> == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !</poem></i><ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] hiv7hqun4fvcy5vp3lxjvcrg430zdfj 426709 426708 2026-09-06T12:50:30Z Lucyin 16 /* Boket foû do live */ 426709 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. Ene des pus cnoxhowes, c' est l' passaedje dilé les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Ulisse si fwait loyî å mastea do batea po les ôre, sins les shuve. Les ôtes maréns ont ristopé leus orayes. <gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery> So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant des carpetes. == Voyes di l' Odissêye == [[Imådje:De Troya a Ítaca (II).jpg|thumb|ene des voyes possibes di l' Odissêye]] [[Imådje:Odysseus' Journey.svg|thumb|ôtès voyes, kécfeye]] Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks cometèt kékes [[crime]]s, aprume po haper di l' amagnî. Et i nd ervont avou doze amfôres di vén. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôlé li ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === Li pont l° 3, on pinse ki c' est e l' Tunizeye d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]]. C' est la k' il aterixhnut après on long voyaedje, mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter. I n’ vlèt pus nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas.<ref name=":0" /> === Mon do ciclope === Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. Li ciclope n’ est nén la. I magnèt. I fjhèt do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzè croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Pu i va rdoirmi. Les Greks si djhèt : « il est divnou fô ! ». Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinte dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche. I s’ mete a l’ intrêye do trô, et i rawåde ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes måyes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb|li ciclope hene ene grosse pire eviè les Greks k' on rexhou do trô d' rotche et ki s' fotnut d' lu]] Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont sol batea, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va.<ref name=":0" /> == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !<ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></poem></i></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] gl6kb39u8w9z340b9y24fyyyqkfrdbd 426710 426709 2026-09-06T12:52:50Z Lucyin 16 /* Mon do ciclope */ 426710 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. Ene des pus cnoxhowes, c' est l' passaedje dilé les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Ulisse si fwait loyî å mastea do batea po les ôre, sins les shuve. Les ôtes maréns ont ristopé leus orayes. <gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery> So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant des carpetes. == Voyes di l' Odissêye == [[Imådje:De Troya a Ítaca (II).jpg|thumb|ene des voyes possibes di l' Odissêye]] [[Imådje:Odysseus' Journey.svg|thumb|ôtès voyes, kécfeye]] Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks cometèt kékes [[crime]]s, aprume po haper di l' amagnî. Et i nd ervont avou doze amfôres di vén. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôlé li ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === Li pont l° 3, on pinse ki c' est e l' Tunizeye d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]]. C' est la k' il aterixhnut après on long voyaedje, mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter. I n’ vlèt pus nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas.<ref name=":0" /> === Mon do ciclope === Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. Li ciclope n’ est nén la. I magnèt. I fjhèt do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzè croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Pu i va rdoirmi. Les Greks si djhèt : « il est divnou fô ! ». [[Imådje:CAMU-D2496.jpg|thumb|våze avou Ulisse sospindou a on bassî]] Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinte dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche. I s’ mete a l’ intrêye do trô, et i rawåde ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes måyes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb|li ciclope hene ene grosse pire eviè les Greks k' on rexhou do trô d' rotche et ki s' fotnut d' lu]] Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont sol batea, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va.<ref name=":0" /> == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !<ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></poem></i></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] 71xv4vq111zmvg0fswvmb9bbnyoeb3x 0 55289 426696 426695 2026-09-06T12:01:20Z Lucyin 16 426696 wikitext text/x-wiki [[Imådje:7th voyage of Sinbad - Cyclops.png|thumb]] On '''ciclope''', c' est on [[tolu]] del [[mitolodjeye greke]]. C' e-st èn [[adjeyant]] ki n' a k' on mier [[ouy]] å mitan do [[front (antomeye)|front]]. Les ciclopes dimorèt puvite dins les payis d' [[volcan]]s. == Sôre di ciclopes == [[Imådje:Vrouw op een ezel met daarachter muren, Bestanddeelnr 254-6537.jpg|bloks ciclopeyins d' Micinne]] I gn a troes sôres di ciclopes. Gn a les ciclopes [[bierdjî]]s, ki wårdèt les [[moton]]s, et les [[gade]]s. C' e-st on sfwait ciclope k' on ndè dvize dins l' [[Odissêye]]. N a les ciclopes [[bastixheu]]s, ki fjhèt les [[rimpårt]]s avou des bloks di pire k’ on lome «ciclopeyins». On ndè voet co a [[Micinne]]<ref>[[:fr:Fortifications de Mycènes|Loukîz sol Wikipedia e francès]]</ref> et a [[Tirinte]], deus veyes di [[Grece]]. Pu gn a co les ciclopes [[marixhå]]s, ki travayèt dins des [[foidje]]s ki sont e mitan des volcans. C’ est zels ki foirdjèt les [[åre]]s des [[diè (politeyisse)|diès]]. == Sourdants == {{Commonscat|Cyclops|les ciclopes}} [[Categoreye:Mitolodjeye greke]] [[Categoreye:Tolus]] n28f9fzzs0ec4zxmjnuohzvere3b0vl 426697 426696 2026-09-06T12:01:38Z Lucyin 16 426697 wikitext text/x-wiki [[Imådje:7th voyage of Sinbad - Cyclops.png|thumb]] On '''ciclope''', c' est on [[tolu]] del [[mitolodjeye greke]]. C' e-st èn [[adjeyant]] ki n' a k' on mier [[ouy]] å mitan do [[front (antomeye)|front]]. Les ciclopes dimorèt puvite dins les payis d' [[volcan]]s. == Sôre di ciclopes == [[Imådje:Vrouw op een ezel met daarachter muren, Bestanddeelnr 254-6537.jpg|thumb|bloks ciclopeyins d' Micinne]] I gn a troes sôres di ciclopes. Gn a les ciclopes [[bierdjî]]s, ki wårdèt les [[moton]]s, et les [[gade]]s. C' e-st on sfwait ciclope k' on ndè dvize dins l' [[Odissêye]]. N a les ciclopes [[bastixheu]]s, ki fjhèt les [[rimpårt]]s avou des bloks di pire k’ on lome «ciclopeyins». On ndè voet co a [[Micinne]]<ref>[[:fr:Fortifications de Mycènes|Loukîz sol Wikipedia e francès]]</ref> et a [[Tirinte]], deus veyes di [[Grece]]. Pu gn a co les ciclopes [[marixhå]]s, ki travayèt dins des [[foidje]]s ki sont e mitan des volcans. C’ est zels ki foirdjèt les [[åre]]s des [[diè (politeyisse)|diès]]. == Sourdants == {{Commonscat|Cyclops|les ciclopes}} [[Categoreye:Mitolodjeye greke]] [[Categoreye:Tolus]] e3kpr6a1gochdwk4h9omlhtxq2ho3ej 426699 426697 2026-09-06T12:25:07Z Lucyin 16 426699 wikitext text/x-wiki [[Imådje:7th voyage of Sinbad - Cyclops.png|thumb]] On '''ciclope''', c' est on [[tolu]] del [[mitolodjeye greke]]. C' e-st èn [[adjeyant]] ki n' a k' on mier [[ouy]] å mitan do [[front (antomeye)|front]]. Les ciclopes dimorèt puvite dins les payis d' [[volcan]]s. == Sôre di ciclopes == [[Imådje:Vrouw op een ezel met daarachter muren, Bestanddeelnr 254-6537.jpg|thumb|bloks ciclopeyins d' Micinne]] I gn a troes sôres di ciclopes. Gn a les ciclopes [[bierdjî]]s, ki wårdèt les [[moton]]s, et les [[gade]]s. C' e-st on sfwait ciclope k' on ndè dvize dins l' [[Odissêye]]. N a les ciclopes [[bastixheu]]s, ki fjhèt les [[rimpårt]]s avou des bloks di pire k’ on lome «ciclopeyins». On ndè voet co a [[Micinne]]<ref>[[:fr:Fortifications de Mycènes|Loukîz sol Wikipedia e francès]]</ref> et a [[Tirinte]], deus veyes di [[Grece]]. Pu gn a co les ciclopes [[marixhå]]s, ki travayèt dins des [[foidje]]s ki sont e mitan des volcans. C’ est zels ki foirdjèt les [[åre]]s des [[diè (politeyisse)|diès]]. == {{HDV}} == [[Odissêye#Mon_do_ciclope|Resconte d' on ciclope Bierdjî pa Ulisse et ses cpagnons dins l' Odissêye]] == Sourdants == {{Commonscat|Cyclops|les ciclopes}} [[Categoreye:Mitolodjeye greke]] [[Categoreye:Tolus]] 4fqejm606uyv1vwru58qnkcfgiapi4l 426701 426699 2026-09-06T12:28:49Z Lucyin 16 /* Sôre di ciclopes */ 426701 wikitext text/x-wiki [[Imådje:7th voyage of Sinbad - Cyclops.png|thumb]] On '''ciclope''', c' est on [[tolu]] del [[mitolodjeye greke]]. C' e-st èn [[adjeyant]] ki n' a k' on mier [[ouy]] å mitan do [[front (antomeye)|front]]. Les ciclopes dimorèt puvite dins les payis d' [[volcan]]s. == Sôre di ciclopes == [[Imådje:Vrouw op een ezel met daarachter muren, Bestanddeelnr 254-6537.jpg|thumb|bloks ciclopeyins d' Micinne]] I gn a troes sôres di ciclopes. Gn a les ciclopes [[bierdjî]]s, ki wårdèt les [[moton]]s, et les [[gade]]s. C' e-st on sfwait ciclope k' on ndè dvize dins l' [[Odissêye]]. N a les ciclopes [[bastixheu]]s, ki fjhèt les [[rimpårt]]s avou des bloks di pire k’ on lome «ciclopeyins». On ndè voet co a [[Micinne]]<ref>[[:fr:Fortifications de Mycènes|Loukîz sol Wikipedia e francès]]</ref> et a [[Tirinte]], deus veyes di [[Grece]]. Pu gn a co les ciclopes [[marixhå]]s, ki travayèt dins des [[foidje]]s ki sont e mitan des volcans. C’ est zels ki foirdjèt les [[åre]]s des [[diè (politeyisse)|diès]].<ref>Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 25 di nôvimbe 2018.</ref> == {{HDV}} == [[Odissêye#Mon_do_ciclope|Resconte d' on ciclope Bierdjî pa Ulisse et ses cpagnons dins l' Odissêye]] == Sourdants == {{Commonscat|Cyclops|les ciclopes}} [[Categoreye:Mitolodjeye greke]] [[Categoreye:Tolus]] re2hcx1p9c956qrpuixn924gcg0nbeu 426702 426701 2026-09-06T12:30:05Z Lucyin 16 /* Sôre di ciclopes */ 426702 wikitext text/x-wiki [[Imådje:7th voyage of Sinbad - Cyclops.png|thumb]] On '''ciclope''', c' est on [[tolu]] del [[mitolodjeye greke]]. C' e-st èn [[adjeyant]] ki n' a k' on mier [[ouy]] å mitan do [[front (antomeye)|front]]. Les ciclopes dimorèt puvite dins les payis d' [[volcan]]s. == Sôre di ciclopes == [[Imådje:Vrouw op een ezel met daarachter muren, Bestanddeelnr 254-6537.jpg|thumb|bloks ciclopeyins d' Micinne]] I gn a troes sôres di ciclopes. Gn a les ciclopes [[bierdjî]]s, ki wårdèt les [[moton]]s, et les [[gade]]s. C' e-st on sfwait ciclope k' on ndè dvize dins l' [[Odissêye]]. N a les ciclopes [[bastixheu]]s, ki fjhèt les [[rimpårt]]s avou des bloks di pire k’ on lome «ciclopeyins». On ndè voet co a [[Micinne]]<ref>[[:fr:Fortifications de Mycènes|Loukîz sol Wikipedia e francès]]</ref> et a [[Tirinte]], deus veyes di [[Grece]]. Pu gn a co les ciclopes [[marixhå]]s, ki travayèt dins des [[foidje]]s ki sont e mitan des volcans. C’ est zels ki foirdjèt les [[åre]]s des [[diè (politeyisse)|diès]].<ref>Léon Thomas, prezintaedje ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) del sipoûle del resconte do ciclope dins l' [[Odissêye]], 25 di nôvimbe 2018.</ref> == {{HDV}} == [[Odissêye#Mon_do_ciclope|Resconte d' on ciclope Bierdjî pa Ulisse et ses cpagnons dins l' Odissêye]] == Sourdants == {{Commonscat|Cyclops|les ciclopes}} [[Categoreye:Mitolodjeye greke]] [[Categoreye:Tolus]] ifq6yps943il3cybun6ut4xbv1x1ff3 426704 426702 2026-09-06T12:39:37Z Lucyin 16 426704 wikitext text/x-wiki [[Imådje:7th voyage of Sinbad - Cyclops.png|thumb]] On '''ciclope''', c' est on [[tolu]] del [[mitolodjeye greke]]. C' e-st èn [[adjeyant]] ki n' a k' on mier [[ouy]] å mitan do [[front (antomeye)|front]]. Les ciclopes dimorèt puvite dins les payis d' [[volcan]]s. == Sôre di ciclopes == [[Imådje:Vrouw op een ezel met daarachter muren, Bestanddeelnr 254-6537.jpg|thumb|bloks ciclopeyins d' Micinne]] I gn a troes sôres di ciclopes. Gn a les ciclopes [[bierdjî]]s, ki wårdèt les [[moton]]s, et les [[gade]]s. C' e-st on sfwait ciclope k' on ndè dvize dins l' [[Odissêye]]. N a les ciclopes [[bastixheu]]s, ki fjhèt les [[rimpårt]]s avou des bloks di pire k’ on lome «ciclopeyins». On ndè voet co a [[Micinne]]<ref>[[:fr:Fortifications de Mycènes|Loukîz sol Wikipedia e francès]]</ref> et a [[Tirinte]], deus veyes di [[Grece]]. Pu gn a co les ciclopes [[marixhå]]s, ki travayèt dins des [[foidje]]s ki sont e mitan des volcans. C’ est zels ki foirdjèt les [[åre]]s des [[diè (politeyisse)|diès]].<ref>Léon Thomas, prezintaedje ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) del sipoûle del resconte do ciclope dins l' [[Odissêye]], 25 di nôvimbe 2018.</ref> <center><gallery> Ojanco.jpg Wenceslas Hollar - The Greek gods. Vulcan.jpg|troes ciclopes marixhås ki marixhådèt avou l' diè Volcan </gallery></center> == {{HDV}} == [[Odissêye#Mon_do_ciclope|Resconte d' on ciclope Bierdjî pa Ulisse et ses cpagnons dins l' Odissêye]] == Sourdants == {{Commonscat|Cyclops|les ciclopes}} [[Categoreye:Mitolodjeye greke]] [[Categoreye:Tolus]] sah843igk5utoc7hqvvoqlqhzqnn3lt 426705 426704 2026-09-06T12:43:48Z Lucyin 16 426705 wikitext text/x-wiki [[Imådje:7th voyage of Sinbad - Cyclops.png|thumb]] On '''ciclope''', c' est on [[tolu]] del [[mitolodjeye greke]]. C' e-st èn [[adjeyant]] ki n' a k' on mier [[ouy]] å mitan do [[front (antomeye)|front]]. Les ciclopes dimorèt puvite dins les payis d' [[volcan]]s. == Sôre di ciclopes == [[Imådje:Vrouw op een ezel met daarachter muren, Bestanddeelnr 254-6537.jpg|thumb|bloks ciclopeyins d' Micinne]] I gn a troes sôres di ciclopes. Gn a les ciclopes [[bierdjî]]s, ki wårdèt les [[moton]]s, et les [[gade]]s. C' e-st on sfwait ciclope k' on ndè dvize dins l' [[Odissêye]]. N a les ciclopes [[bastixheu]]s, ki fjhèt les [[rimpårt]]s avou des bloks di pire k’ on lome «ciclopeyins». On ndè voet co a [[Micinne]]<ref>[[:fr:Fortifications de Mycènes|Loukîz sol Wikipedia e francès]]</ref> et a [[Tirinte]], deus veyes di [[Grece]]. Pu gn a co les ciclopes [[marixhå]]s, ki travayèt dins des [[foidje]]s ki sont e mitan des volcans. C’ est zels ki foirdjèt les [[åre]]s des [[diè (politeyisse)|diès]].<ref>Léon Thomas, prezintaedje ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) del sipoûle del resconte do ciclope dins l' [[Odissêye]], 25 di nôvimbe 2018.</ref> <center><gallery> Ojanco.jpg HJFord-giant-enters.JPG Wenceslas Hollar - The Greek gods. Vulcan.jpg|troes ciclopes marixhås ki marixhådèt avou l' diè Volcan </gallery></center> == {{HDV}} == [[Odissêye#Mon_do_ciclope|Resconte d' on ciclope Bierdjî pa Ulisse et ses cpagnons dins l' Odissêye]] == Sourdants == {{Commonscat|Cyclops|les ciclopes}} [[Categoreye:Mitolodjeye greke]] [[Categoreye:Tolus]] 504y8fqtebtid8h3oj7jk9pgya8x99z