Wikipedia wawiki https://wa.wikipedia.org/wiki/Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wikipedia Wikipedia copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 15682 426721 426085 2026-09-08T12:53:59Z Scribus electronicus 19347 426721 wikitext text/x-wiki '''Li Grand Oufalijhe'''<ref>{{grand_comene}}</ref> u '''li Grande Oufalijhe'''<ref>«[[Wikt:falijhe|]]» est femrin</ref> (la-minme ''Oufalîje'', F. ''Houffalize''), c' est ene [[rebanêye comene]] di Walonreye, el [[province do Lussimbork]]. [[Imådje:Houffalize Luxembourg Belgium Map.png|thumb|eplaeçmint del comene el province]] == Mwaissès dnêyes == * Dimorants: 4.651 ([[2004]]) * Sitindêye: 167,40 km² * Dinsité: 28 djins/km² * Arondixhmint: [[Måtche]] * Eplaeçmint sol Daegn: {{sol mape|50_07_56_N_05_47_24_E_region:BE|50°08'N; 5°47'E}} == Ban d' Oufalijhe == * [[Oufalijhe (veye)]] * [[Måbompré]] * [[Mont-dlé-Oufalijhe]] ** [[Tåverneu]] * [[Nådrin]] * [[Les Taeyes]] * [[Tavni]] ** [[Cohan]] ** [[Li Visroûle]] * [[Wibrin]] == Tuzance walone == === Sicrijheus e walon === * [[André Lamborelle]] * [[André Thomas]] * [[Marcel Léonard]] === Eredjistrumints === * {{mic}} [https://atlas.lisn.upsaclay.fr/sounds/Houffalize.mp3 Ciddé, vos ploz schoûter èn eredjistrumint] del [[fåve do vî vî tins]] «[[Li bijhe et l' solea]]» ratournêye pa Léon Thomas avou l' accint d' après Oufalijhe pol [[Djåzant atlasse éndjolike des lingaedjes di France et d' avår la]]. {{ProvinceLussimbork}} {{commons|Category:Houffalize}} [[Categoreye:Veye di Walonreye]] [[Categoreye:Comenes di Walonreye]] lrscdcy7c146obv07tmbhe9kygd015k 0 23848 426727 411452 2026-09-08T17:18:19Z Scribus electronicus 19347 426727 wikitext text/x-wiki '''Li pantalon trawé''', c' est ene [[tchanson e walon]] k' a stî scrîte pa [[Charles du Vivier de Streel]] e [[1849]], so l' air ''[[Te souviens-tu (tchanson e francès)|Te souviens-tu ?]]'' (cåzaedje : [[Paul Émile Debraux]]; muzike : [[Joseph-Denis Doche]]). == Mwaissès dnêyes == Ciste air la, foirt rilomêye, serè rprinjhe po tote ene peclêye di tchansons. On va rtchaire dissu, metans, avou ene ôte tchanson walone foirt kinoxhowe, [[Lolote (tchanson)|Lolote]] da [[Jacques Bertrand]]. Li cåzaedje do "pantalon trawé", c' est set sitrofes d' èn [[arimé]], dijh-pîté, foirt fel. Li "pantalon trawé" est loukî pa [[Maurice Piron]] come li tchîf d' ouve des tchansons e walon divant l' arivêye di [[Nicolas Defrecheux]]. Dins les anêyes 1990, il serè rprins dins totes les cassetes et [[stroetès plakes]] des pus belès viyès tchansons e [[Payis d' Lidje (diyalectolodjeye)|lidjwès]]. == Tinmes del tchanson == C' est l' paskeye d' on Lidjwès ki s' egadje avou [[Napoleyon]]. (Ci tinme la est ddja espweté dins l' operå "[[Li Lidjwès egadjî (operå)|Li Lidjwès egadjî]]".) Cwand i rarive di ses batreyes, nosse sôdård, k' aveut passé coporå, ertrouve li [[Walonreye]] dizo l' [[redjime holandès]]. Come i n' a nou mestî, i s' regadje avou l' årmêye des [[:Wikt:canifechtone|canifechtones]], sapinse k' on n' dit. Mins la, i ravale di [[grådes di l' årmêye|gråde]] et i n' si plait nén, ca on cmande e [[neyerlandès|holandès]]. Li tchanson s' atcheve avou l' [[Revolucion bedje]], et nost ero si va bate a Brussele, dandjreus avou [[Tchårlî Djambe-di-Bwès]]. Mins n' est çu nén '''lu''', Tchårlî Djambe-di-Bwès ? Bernike ! Cwand il ont yeu batou les Holandès, les revinteus n' ont nén ddja stî ricpinsés. C' est les bordjoes k' ont prins totes les belès plaeces. == Tecse del tchanson == === Mwaisse sicrijhaedje === Li mwaisse sicrijhaedje esteut scrît dins ene ôrtografeye di dvant l' sistinme Feller. I serè replaidî dins l' ''[[BSLLW|Annuaire de la Société Liégeoise de Littérature Wallonne]]'', 4inme anêye, 1868, p.51-53, dandjreus pa Bailleux. === Rashiaedje e sistinme Feller === Li tecse serè rmetou e l' [[sistinme Feller|ôrtografeye Feller]] dins li ''[[Pitite antolodjeye lidjwesse|Petite Anthologie liégeoise; choix de textes wallons (xviie s. - xxe s.)]]'', Lidje, 1950, p.20-22. === Rashiaedje e rfondou walon === Li tecse a parexhou so les fis so l' [[Aberteke (waibe)|Aberteke]] e 1999. Aprume e scrijhaedje årmonijhî ([[rifondant walon]]), pu e [[rfondou walon]]. Il a stî rmetou so [[Wikisourd]], ene miete rarindjî, e 2020. === Sacwants målåjheys mots === * [[Wikt:astådje|astådje]] * [[Wikt:catche|catche]] * [[Wikt:diewåde|diewåde]] * [[Wikt:gosson|gosson]] * [[Wikt:håre|håre]] * [[Wikt:hay|hay]] (èn poleur ni l' hay ni l' trote) * [[Wikt:nåjhi|nåjhi]] * [[Wikt:piou|piou]] * [[Wikt:si racrampi|si racrampi]] * [[sårot]] * [[Wikt:schayete|schayete]] (''hayète'') == Hådêyes difoûtrinnes == * [http://lucyin.walon.org/livreye/istwere3.html#pantalon Rashiaedje e "rfondant walon" avou ratournaedje e francès] * so [[Wikisourd]] ** [[:s:Li pantalon trawé (Duvivier)|Mwaisse modêye (Duvivier)]] ** [[:s:Li pantalon trawé (fel. Piron)|Modêye Piron (riscrijhaedje e Feller-Haust)]] ** [[:s:Li pantalon trawé (rif. Mahin)|Rashiaedje e rfondou walon]] * {{Mic}} [http://denee.walon.org/~lucyin/tchanson/odio/pantalon_trawé.ogg Tchantaedje] [[Categoreye:Tchansons e walon|Pantalon]] moy8cwc1ro4hjpjyl7z82d8eilws992 0 24032 426725 425393 2026-09-08T15:47:02Z Scribus electronicus 19347 426725 wikitext text/x-wiki [[Imådje:thomsin.jpg|thumb|(diviè 1995)]] '''Paul-Henri Thomsin''' a skepyî e [[1948]]. C' est on [[scrijheu e walon]] do [[payis d' Lidje (diyalectolodjeye)|payis d' Lidje]]. Il a stî relî dins l' [[Antolodjeye Scrire]]. == Ouve pol walon == I ratourna bråmint des [[bindes d' imådjes]]. Tot fén seu, il eplaida ås «[[Noer Dessén (eplaideu)|Noer Dessén]]» on live e francès avou des fråzes et ratourneures e walon: [[L' amour a môde di Lidje (live)|L' amour a môde di Lidje]] (2002). [[Imådje:thomsin1.jpg|thumb]] [[Imådje:thomsin2.jpg|thumb]] [[Imådje:thomsin3.jpg|thumb]] Mins si mwaisse ouve, c' est ses biyets di totes les samwinnes dins li ptite gazete [http://fr.wikipedia.org/wiki/Vlan_(hebdomadaire) Vlan] (1992-2011), ene coirnêye ki s' lome «Vlan avå lès vôyes». Tot cåzant del såjhon et des fiesses, i mostere ene bele apriyesse do walon, et ene grande sinsiûlisté. I rascoya, po ça, li [[pris del Veye di Lidje]] e 1997. Il a eto ratourné des [[fåve di djåzantès biesses|fåves da Lafontinne]]. == Sacwants lives da På-Hinri Thomsin == * Ratournaedjes di [[bindes d' imådjes]] ** Letes di m' molén (1984). ** [[Maigret èt l’danseûse d’å Gai-Moulin (binde d' imådjes)|Maigret et l' danseuse d' å Gaiy-Molén]] (1994). ** Li ptit boudtchike (1996). ** [[Walon’rèye, tére di lédjindes (binde d' imådjes)|Walonreye, tere di ledjindes]] (1998). ** [[Natacha (binde d' imådjes)|Natacha]]: [[Ene wadjeure di sôlêye (binde d' imådjes)|Ene wadjeure di sôlêye]] (2006). ** [[Li diåle e coir : Ene avinteure di Bakelandt, l' espiyon di Napoleyon a Lidje]] (2009). * [[Les chtroumes et l' emacralé muroe (binde d' imådjes)|Lès Schtroumpfs èt lès bèrikes èmacralêyes]] (2021) ** [[Astérix amon lès Bèljes]] (2022). * [[Tchantchès, c'èst po rîre (binde d' imådjes)|Tchantchès, c'èst po rîre]] (2023) * Lives francès et walon: ** [[L' amour a môde di Lidje (live)|L' amour a môde di Lidje]] (2002). == Li walon avå les voyes == E moes d' decimbe 2004, Paul-Henri Thomsin eplaida li pus ptit live måy imprimé e walon, veyanmint k' i n' est ki 5 cm hôt : «Li walon avå les voyes». End a fwait 10.000 k' ont stî dnés tot avå l' [[martchî d' Noyé]] a [[Lidje]]. [[Imådje:Li walon ava lès vôyes N°3 Couverture.jpg|thumb|Li walon avå les voyes (3inme modêye)<BR>(avou ene regue po l' muzurer)]] L' atuze diswalpêye, c' esteut kel walon esteut on bea cado ki nos avans-st avou d' nos tåyes, et k' lyi faleut rinde li statut d' bistoke. Po s' fé buskinter sifwaitmint, les djins ont corou après come ci n' est nén possibe. Li stok a stî spoujhî so 15 djoûs. Gn a yeu ene deujhinme pu ene troejhinme modêye. Après çoula, i nd a replaidî on sfwait avou les ratourneures sol santé. On l' dinéve po rén dins les ospitås d' Lidje. == Plakes dins les pavêyes a Lidje == Il a scrît les tecses di sacwants plakes di pire metowes dins les rowes del veye di Lidje. <gallery mode="packed"> File:Adage Wallons - Palais princes-évêques Liège 01.jpg File:Adages Wallons - Musée vie wallonne Liège 01.jpg File:Adages Wallons - Halle aux viandes Liège 01.jpg File:Plaque aphorisme Paul-Henri Thomsin.jpg </gallery> == Hårdêye difoûtrinne == [http://rifondou.walon.org/thomsin-rif.html Si pådje so l' Aberteke]. [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Thomsin]] jouywh40p9ketxhgl1czzkwzfds6i6w 0 55292 426722 2026-09-08T15:11:43Z Scribus electronicus 19347 Ahivaedje 426722 wikitext text/x-wiki [[Categoreye:Bindes d' imådjes e walon]] {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Tchantchès, c'èst po rîre}}'' (binde d' imådjes)}} {{Dizo-tite|Tchantchès, c' est po rire}} '''Tchantchès, c' est po rire''' (E [[walon do Levant|walon lidjwès]] : ''Tchantchès, c'èst po rîre''), c' e-st ene [[binde d’ imådjes]] redjårbêye e walon pa [[Paul-Henri Thomsin]] et enimådjêye pa [[François Walthéry]]. Elle a stou eplaideye e [[2023]] pa [[Noir Dessin Production]]. == Contnou == Li binde d' imådjes rdoxhe di totès riyotreyes so Tchantchès, si grand soçon et s' feme, Nanesse. == Hårdêyes difoûtrinnes == * Sol waibe da Noir Dessin Production : https://www.noirdessinlaboutique.be/b-d/tchantches-c-est-po-rire.html 9gvh2u8bdi8eaw0uhil0gf3o1li3c6e 0 55293 426723 2026-09-08T15:21:13Z Scribus electronicus 19347 Ahivaedje 426723 wikitext text/x-wiki [[Categoreye:Bindes d' imådjes e walon]] {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Li vî bleû 2}}'' (binde d' imådjes)}} {{Dizo-tite|Li vî bleu 2}} '''Li vî bleu 2''' (E [[walon do Levant|walon lidjwès]] : ''Li vî bleû 2''), c' e-st ene [[binde d’ imådjes]] sicrîte pa [[Raoul Cauvin]], enimadjeye pa [[François Walthéry]] etredjårbêye e walon pa [[Paul-Henri Thomsin]]. Elle a stou eplaideye pa [[Noir Dessin Production]] e [[2011]]. C' est l' shûte di [[Li vî bleu (binde d' imådjes)|Li vî bleu 1]] publiyî e [[1980]]. == Istwere == Après l' moirt di s' propriyetaire, li fameus colon « li ptit bleu» ki wangne tos côps bons totes les tapes doet trover on novea mwaisse. Vola ki tos les colebeus do viyaedje vnèt fé des antchous amon Djetrou, li veve k' a li ptit bleu. Tot l' viyaedje et so des tchôdès cindes sol tins di l' etermint. == Hårdêyes difoûtrinnes == * Sol waibe da Noir Dessin Production : https://www.noirdessinlaboutique.be/f-walthery/le-vieux-bleu-2-en-wallon.html j22i22mgb4jl39gyp7cn7m2u2opyxau 0 55294 426724 2026-09-08T15:44:03Z Scribus electronicus 19347 Ahivaedje 426724 wikitext text/x-wiki [[Categoreye:Bindes d' imådjes e walon]] {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Maigret èt l’danseûse d’å Gai-Moulin}}'' (binde d' imådjes)}} {{Dizo-tite|Maigret et l' danseuse då Gai-Molén}} '''Maigret et l' danseuse då Gai-Molén''' (E [[walon do Levant|walon lidjwès]] : ''(Maigret èt l’danseûse d’å Gai-Moulin''), c' e-st ene [[binde d’ imådjes]] saetcheye foû do roman ''La danseuse de Gai-Moulin'' da [[Georges Simonon]] di [[1931]]. Elle a stou scrîte pa Odile Reynaud, enimadjeye pa Philippe Wurms, colorijheye pa Luce Daniels et redjårbêye e walon pa [[Paul-Henri Thomsin]]. Elle a stou eplaideye e [[1994]] pa [[Noir Dessin Production]]. == Personaedjes == * Chabot : eployî d' on notåre, saze ans et dmey. * René Delfosse : situdiant, camaeråde da Chabot, 17 ans. * Adele, danseuse å Gai-Molén * Ephraïm Graphopoulos, li fi d' on ritche bankî grec, li victime. * Li comissaire Delvigne del police lidjwesse, inketeu di l' afwaire. == Hårdêyes difoûtrinnes == * Sol waibe da Noir Dessin Production : https://www.noirdessinlaboutique.be/livres-en-wallon/maigret-et-l-danseuse-d-a-gai-moulin.html ctvm3e23i9dpnqq3ich3ei6pieciox5 0 55295 426726 2026-09-08T16:15:16Z Scribus electronicus 19347 Ahivaedje 426726 wikitext text/x-wiki [[Categoreye:Bindes d' imådjes e walon]] {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Walon’rèye, tére di lédjindes}}'' (binde d' imådjes)}} {{Dizo-tite|Walonreye, tere di ledjines}} '''Walonreye, tere di ledjines''' (E [[walon do Levant|walon lidjwès]] : ''(Walon’rèye, tére di lédjindes)'', c' e-st ene [[binde d’ imådjes]] di bråmint d' oteurs et di dessineus diferins k' a stou metowe e walon pa [[Paul-Henri Thomsin]] e [[1994]]. == Sacwantès istweres == * Ledjinde do [[Doudou]] (li dragon d' [[Mont]]) * Ledjinde da Meluzene == Hårdêyes difoûtrinnes == * Sol waibe da ''Bedetheke'' : https://www.bedetheque.com/BD-Walon-reye-Tere-di-Ledjindes-450624.html sqp1pi7qlfzjvpomi7fy8dzp8rloo20