Wikipedia wawiki https://wa.wikipedia.org/wiki/Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wikipedia Wikipedia copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 9338 426740 409637 2026-09-09T21:48:50Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Male]] viè [[Male (payis)]] : gn a des ôtes sinses do mot "male" 409637 wikitext text/x-wiki {{djermon Urope}} '''Male''' est on payis d' [[Urope]], en inglès eyet e maltès ''Malta''; c' est ene iye metowe e fén mitan del [[Mîtrinne Mer]], di 316&nbsp;km² long et lådje, avou 400.000 dimanants. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="300px" |+<font size="+1">'''Republike di Male'''<br /> '''Repubblika ta' Malta'''<br /> '''Republic of Malta'''</font> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- align=center style="vertical-align: middle;" | {{drapea|Malta|Male|d'}} | [[Imådje:Coat_of_arms_of_Malta.svg|100px|Åres di Male]] |- | align="center" width="140px"|([[Drapea d' Male|Detays]]) | align="center" width="140px"|<!--([[Åres nåcionåles di Xxxxx|Detays]])--> |} <!-- |- | align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px solid gray;"|<font size="-1">''[[Divize]] nåcionåle: Xxxxx''</font> --> |- | align=center colspan=2|[[Imådje:LocationMalta.png]] |- |[[Lingaedje oficir]] || [[maltès]] eyet [[inglès]] |- |[[Mwaisse-veye]] || [[Li Valette]] <!-- Djivêye des rwès, ou Djîveye des prezidints --> |- |[[Djivêye des prezidints d' Male|Prezidint]] || [[George Vella]] |- |[[Djivêye des prumîs minisses di Male|Prumî minisse]] || [[Robert Abela]] |- |[[Sitindêye]] &nbsp;- Totåle <br /> &nbsp;- % aiwe |[[Djivêye des payis, d' après leu stindêye|Classé 184inme]] 316&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]] <br /> Neglidjåve |- |[[Populåcion]] &nbsp;- Totåle ([[2003]]) <br /> &nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]] |[[Djivêye des payis, d' après leu populåcion|Classé 165inme]] 399.867&nbsp;dimorants <br /> 1.262&nbsp;djins/km² |- |[[Indepindince]] do [[Royåme Uni]] |[[21 di setimbe]] [[1964]] |- |[[Manoye]] || [[Euro]] (EUR) |- |[[Coisse d' eureye|Coisse d'&nbsp;eureye]] || [[Tins univiersel cowordoné|UTC]] +1 |- |[[Imne nåcionå]] || ''[[L-Innu Malti]]'' |- |[[Dominne Internet]] || .mt |- |[[Djivêye des indicatifs telefonikes eternåcionås|Indicatif telefonike]] || 356 |} == Istwere == I gn a-st avou des djins so l'&nbsp;iye dispoy 5.200 divant noste ere. Les [[Fenicyins]] l'&nbsp;ont lomé ''Malat'', çou ki vout dire "poirt å rcoet". Les iyes ont stî shuvannmint dizo l'&nbsp;controle di [[Cartadje]] (400 divant noste ere), poy [[Impire Romin|Rome]], eyet les Arabes e l'&nbsp;anêye [[870]], ki vont pår marker li tuzance maltesse. E [[1127]], c'&nbsp;est les [[Sicile|Sicilyins]] k'&nbsp;arivèt et Male ridvént crustinne. E [[1530]] les iyes sont dnêyes ås [[Tchivalîs d' Sint Djhan d' Djeruzalem|Tchvalîs d' Sint Djhan d' Djeruzalem]] (asteure kinoxhous come les Tchvalîs d' Male), k' avént stî tchessîs foû d' [[Rôde]] påzès [[Impire Otoman|Turks]]. [[Napoleyon]] evayixha les iyes e [[1798]], poy les [[Impire Britanike|Inglès]] e [[1800]]. E [[1814]], al [[Påye di Paris]], Male fourit oficirmint metowe come pårteye di l'&nbsp;Impire britanike. Ele s'&nbsp;endè dislaxha li [[21 di setimbe]] [[1964]], et rdjonde l'&nbsp;[[Union Uropeyinne]] e 2004. == Politike == == Redjons == Iyes d' Male: * Male * Gozo * Comino * Cominotto Veyes: * [[Valetta]] * [[Birkirkara]] * [[Birgu]] == Djeyografeye == [[Imådje:Malta-CIA WFB Map.png|thumb|250px|left|''Mape di Male'']] Li payis est fwait d' l' iye di ''Male'', li pus grande, del cene di ''Gozo'', di mitan pus ptite, eyet del tote pitie ''Comino'' metowe inte les deus; les iyes sont e fén mitan del [[Mîtrinne Mer]]. Ele si trouve a nonne del [[Sicile]], dispårteye pal sitroetere di Male. == Economeye == == Djins == * [[Jean Parisot de la Valette]] * [[Enrico (Nerik) Mizzi]] * [[Sammy Bartolo]] == Culteure == <!-- {| border="1" align="center" cellpadding="2" cellspacing="0" |+<font size="+1">'''fiesses'''</font> |- ! style="background:#efefef;" | Date ! style="background:#efefef;" | No e walon ! style="background:#efefef;" | No so plaece ! style="background:#efefef;" | Rimåkes |- | date || Xxxxx || || |} --> == Vey eto == == Difoûtrinnès hårdêyes == * [http://www.gozo.us/ Waibe avou des fotos d' l' iye di Gozo] * [https://web.archive.org/web/20200918193513/http://www.bestof-malta.com/country.php?lg=FR%2F Videos d' l' iye di Gozo / Malta] * [http://www.guidetomalta.net/ Malta travel guide] * [https://web.archive.org/web/20090705052458/http://www.destinationmalta.com/ Malta holidays information] * [http://www.telewizja.p20p.pl/malta/ Malta TV] * [https://web.archive.org/web/20090909013026/http://malta.world-travel.com.mt/ Malta Travel Guide] [[Categoreye:Male|*]] pxxt2ioj3q3kbzs0npmvvigicco8e3o 426742 426740 2026-09-09T21:50:06Z Lucyin 16 426742 wikitext text/x-wiki {{djermon Urope}} '''Male''' (e-n inglès ey e [[maltès (lingaedje)|maltès]] ''Malta''), c' est on payis d' [[Urope]]. C' est ene iye metowe e fén mitan del [[Mîtrinne Mer]], di 316&nbsp;km² long et lådje, avou 400.000 dimanants. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="300px" |+<font size="+1">'''Republike di Male'''<br /> '''Repubblika ta' Malta'''<br /> '''Republic of Malta'''</font> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- align=center style="vertical-align: middle;" | {{drapea|Malta|Male|d'}} | [[Imådje:Coat_of_arms_of_Malta.svg|100px|Åres di Male]] |- | align="center" width="140px"|([[Drapea d' Male|Detays]]) | align="center" width="140px"|<!--([[Åres nåcionåles di Xxxxx|Detays]])--> |} <!-- |- | align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px solid gray;"|<font size="-1">''[[Divize]] nåcionåle: Xxxxx''</font> --> |- | align=center colspan=2|[[Imådje:LocationMalta.png]] |- |[[Lingaedje oficir]] || [[maltès]] eyet [[inglès]] |- |[[Mwaisse-veye]] || [[Li Valette]] <!-- Djivêye des rwès, ou Djîveye des prezidints --> |- |[[Djivêye des prezidints d' Male|Prezidint]] || [[George Vella]] |- |[[Djivêye des prumîs minisses di Male|Prumî minisse]] || [[Robert Abela]] |- |[[Sitindêye]] &nbsp;- Totåle <br /> &nbsp;- % aiwe |[[Djivêye des payis, d' après leu stindêye|Classé 184inme]] 316&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]] <br /> Neglidjåve |- |[[Populåcion]] &nbsp;- Totåle ([[2003]]) <br /> &nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]] |[[Djivêye des payis, d' après leu populåcion|Classé 165inme]] 399.867&nbsp;dimorants <br /> 1.262&nbsp;djins/km² |- |[[Indepindince]] do [[Royåme Uni]] |[[21 di setimbe]] [[1964]] |- |[[Manoye]] || [[Euro]] (EUR) |- |[[Coisse d' eureye|Coisse d'&nbsp;eureye]] || [[Tins univiersel cowordoné|UTC]] +1 |- |[[Imne nåcionå]] || ''[[L-Innu Malti]]'' |- |[[Dominne Internet]] || .mt |- |[[Djivêye des indicatifs telefonikes eternåcionås|Indicatif telefonike]] || 356 |} == Istwere == I gn a-st avou des djins so l'&nbsp;iye dispoy 5.200 divant noste ere. Les [[Fenicyins]] l'&nbsp;ont lomé ''Malat'', çou ki vout dire "poirt å rcoet". Les iyes ont stî shuvannmint dizo l'&nbsp;controle di [[Cartadje]] (400 divant noste ere), poy [[Impire Romin|Rome]], eyet les Arabes e l'&nbsp;anêye [[870]], ki vont pår marker li tuzance maltesse. E [[1127]], c'&nbsp;est les [[Sicile|Sicilyins]] k'&nbsp;arivèt et Male ridvént crustinne. E [[1530]] les iyes sont dnêyes ås [[Tchivalîs d' Sint Djhan d' Djeruzalem|Tchvalîs d' Sint Djhan d' Djeruzalem]] (asteure kinoxhous come les Tchvalîs d' Male), k' avént stî tchessîs foû d' [[Rôde]] påzès [[Impire Otoman|Turks]]. [[Napoleyon]] evayixha les iyes e [[1798]], poy les [[Impire Britanike|Inglès]] e [[1800]]. E [[1814]], al [[Påye di Paris]], Male fourit oficirmint metowe come pårteye di l'&nbsp;Impire britanike. Ele s'&nbsp;endè dislaxha li [[21 di setimbe]] [[1964]], et rdjonde l'&nbsp;[[Union Uropeyinne]] e 2004. == Politike == == Redjons == Iyes d' Male: * Male * Gozo * Comino * Cominotto Veyes: * [[Valetta]] * [[Birkirkara]] * [[Birgu]] == Djeyografeye == [[Imådje:Malta-CIA WFB Map.png|thumb|250px|left|''Mape di Male'']] Li payis est fwait d' l' iye di ''Male'', li pus grande, del cene di ''Gozo'', di mitan pus ptite, eyet del tote pitie ''Comino'' metowe inte les deus; les iyes sont e fén mitan del [[Mîtrinne Mer]]. Ele si trouve a nonne del [[Sicile]], dispårteye pal sitroetere di Male. == Economeye == == Djins == * [[Jean Parisot de la Valette]] * [[Enrico (Nerik) Mizzi]] * [[Sammy Bartolo]] == Culteure == <!-- {| border="1" align="center" cellpadding="2" cellspacing="0" |+<font size="+1">'''fiesses'''</font> |- ! style="background:#efefef;" | Date ! style="background:#efefef;" | No e walon ! style="background:#efefef;" | No so plaece ! style="background:#efefef;" | Rimåkes |- | date || Xxxxx || || |} --> == Vey eto == == Difoûtrinnès hårdêyes == * [http://www.gozo.us/ Waibe avou des fotos d' l' iye di Gozo] * [https://web.archive.org/web/20200918193513/http://www.bestof-malta.com/country.php?lg=FR%2F Videos d' l' iye di Gozo / Malta] * [http://www.guidetomalta.net/ Malta travel guide] * [https://web.archive.org/web/20090705052458/http://www.destinationmalta.com/ Malta holidays information] * [http://www.telewizja.p20p.pl/malta/ Malta TV] * [https://web.archive.org/web/20090909013026/http://malta.world-travel.com.mt/ Malta Travel Guide] [[Categoreye:Male|*]] m2pdwfqsfpaqdm2tz5ku8svaqfyegvf 426743 426742 2026-09-09T21:50:34Z Lucyin 16 426743 wikitext text/x-wiki {{po|Male et male|Male (discramiaedje)}} '''Male''' (e-n inglès ey e [[maltès (lingaedje)|maltès]] ''Malta''), c' est on payis d' [[Urope]]. C' est ene iye metowe e fén mitan del [[Mîtrinne Mer]], di 316&nbsp;km² long et lådje, avou 400.000 dimanants. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="300px" |+<font size="+1">'''Republike di Male'''<br /> '''Repubblika ta' Malta'''<br /> '''Republic of Malta'''</font> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- align=center style="vertical-align: middle;" | {{drapea|Malta|Male|d'}} | [[Imådje:Coat_of_arms_of_Malta.svg|100px|Åres di Male]] |- | align="center" width="140px"|([[Drapea d' Male|Detays]]) | align="center" width="140px"|<!--([[Åres nåcionåles di Xxxxx|Detays]])--> |} <!-- |- | align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px solid gray;"|<font size="-1">''[[Divize]] nåcionåle: Xxxxx''</font> --> |- | align=center colspan=2|[[Imådje:LocationMalta.png]] |- |[[Lingaedje oficir]] || [[maltès]] eyet [[inglès]] |- |[[Mwaisse-veye]] || [[Li Valette]] <!-- Djivêye des rwès, ou Djîveye des prezidints --> |- |[[Djivêye des prezidints d' Male|Prezidint]] || [[George Vella]] |- |[[Djivêye des prumîs minisses di Male|Prumî minisse]] || [[Robert Abela]] |- |[[Sitindêye]] &nbsp;- Totåle <br /> &nbsp;- % aiwe |[[Djivêye des payis, d' après leu stindêye|Classé 184inme]] 316&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]] <br /> Neglidjåve |- |[[Populåcion]] &nbsp;- Totåle ([[2003]]) <br /> &nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]] |[[Djivêye des payis, d' après leu populåcion|Classé 165inme]] 399.867&nbsp;dimorants <br /> 1.262&nbsp;djins/km² |- |[[Indepindince]] do [[Royåme Uni]] |[[21 di setimbe]] [[1964]] |- |[[Manoye]] || [[Euro]] (EUR) |- |[[Coisse d' eureye|Coisse d'&nbsp;eureye]] || [[Tins univiersel cowordoné|UTC]] +1 |- |[[Imne nåcionå]] || ''[[L-Innu Malti]]'' |- |[[Dominne Internet]] || .mt |- |[[Djivêye des indicatifs telefonikes eternåcionås|Indicatif telefonike]] || 356 |} == Istwere == I gn a-st avou des djins so l'&nbsp;iye dispoy 5.200 divant noste ere. Les [[Fenicyins]] l'&nbsp;ont lomé ''Malat'', çou ki vout dire "poirt å rcoet". Les iyes ont stî shuvannmint dizo l'&nbsp;controle di [[Cartadje]] (400 divant noste ere), poy [[Impire Romin|Rome]], eyet les Arabes e l'&nbsp;anêye [[870]], ki vont pår marker li tuzance maltesse. E [[1127]], c'&nbsp;est les [[Sicile|Sicilyins]] k'&nbsp;arivèt et Male ridvént crustinne. E [[1530]] les iyes sont dnêyes ås [[Tchivalîs d' Sint Djhan d' Djeruzalem|Tchvalîs d' Sint Djhan d' Djeruzalem]] (asteure kinoxhous come les Tchvalîs d' Male), k' avént stî tchessîs foû d' [[Rôde]] påzès [[Impire Otoman|Turks]]. [[Napoleyon]] evayixha les iyes e [[1798]], poy les [[Impire Britanike|Inglès]] e [[1800]]. E [[1814]], al [[Påye di Paris]], Male fourit oficirmint metowe come pårteye di l'&nbsp;Impire britanike. Ele s'&nbsp;endè dislaxha li [[21 di setimbe]] [[1964]], et rdjonde l'&nbsp;[[Union Uropeyinne]] e 2004. == Politike == == Redjons == Iyes d' Male: * Male * Gozo * Comino * Cominotto Veyes: * [[Valetta]] * [[Birkirkara]] * [[Birgu]] == Djeyografeye == [[Imådje:Malta-CIA WFB Map.png|thumb|250px|left|''Mape di Male'']] Li payis est fwait d' l' iye di ''Male'', li pus grande, del cene di ''Gozo'', di mitan pus ptite, eyet del tote pitie ''Comino'' metowe inte les deus; les iyes sont e fén mitan del [[Mîtrinne Mer]]. Ele si trouve a nonne del [[Sicile]], dispårteye pal sitroetere di Male. == Economeye == == Djins == * [[Jean Parisot de la Valette]] * [[Enrico (Nerik) Mizzi]] * [[Sammy Bartolo]] == Culteure == <!-- {| border="1" align="center" cellpadding="2" cellspacing="0" |+<font size="+1">'''fiesses'''</font> |- ! style="background:#efefef;" | Date ! style="background:#efefef;" | No e walon ! style="background:#efefef;" | No so plaece ! style="background:#efefef;" | Rimåkes |- | date || Xxxxx || || |} --> == Vey eto == == Difoûtrinnès hårdêyes == * [http://www.gozo.us/ Waibe avou des fotos d' l' iye di Gozo] * [https://web.archive.org/web/20200918193513/http://www.bestof-malta.com/country.php?lg=FR%2F Videos d' l' iye di Gozo / Malta] * [http://www.guidetomalta.net/ Malta travel guide] * [https://web.archive.org/web/20090705052458/http://www.destinationmalta.com/ Malta holidays information] * [http://www.telewizja.p20p.pl/malta/ Malta TV] * [https://web.archive.org/web/20090909013026/http://malta.world-travel.com.mt/ Malta Travel Guide] [[Categoreye:Male|*]] 34hdbvl9ht095t3sdsu2pa3zuybwnn4 426744 426743 2026-09-09T21:57:59Z Lucyin 16 426744 wikitext text/x-wiki {{po|Male et male|Male (discramiaedje)}} '''Male'''<ref>Cogne walone avou [[displouctaedje des trokes di cossounes å coron]], wårdêye dins l' ratourneure «al croes d' Male» (''al Cwè d'Mal'', [[O4]] a «Mal»)</ref> (e-n inglès ey e [[maltès (lingaedje)|maltès]] ''Malta''), c' est on payis d' [[Urope]]. C' est ene iye metowe e fén mitan del [[Mîtrinne Mer]], di 316&nbsp;km² long et lådje, avou 400.000 dimanants. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="300px" |+<font size="+1">'''Republike di Male'''<br /> '''Repubblika ta' Malta'''<br /> '''Republic of Malta'''</font> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- align=center style="vertical-align: middle;" | {{drapea|Malta|Male|d'}} | [[Imådje:Coat_of_arms_of_Malta.svg|100px|Åres di Male]] |- | align="center" width="140px"|([[Drapea d' Male|Detays]]) | align="center" width="140px"|<!--([[Åres nåcionåles di Xxxxx|Detays]])--> |} <!-- |- | align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px solid gray;"|<font size="-1">''[[Divize]] nåcionåle: Xxxxx''</font> --> |- | align=center colspan=2|[[Imådje:LocationMalta.png]] |- |[[Lingaedje oficir]] || [[maltès]] eyet [[inglès]] |- |[[Mwaisse-veye]] || [[Li Valette]] <!-- Djivêye des rwès, ou Djîveye des prezidints --> |- |[[Djivêye des prezidints d' Male|Prezidint]] || [[George Vella]] |- |[[Djivêye des prumîs minisses di Male|Prumî minisse]] || [[Robert Abela]] |- |[[Sitindêye]] &nbsp;- Totåle <br /> &nbsp;- % aiwe |[[Djivêye des payis, d' après leu stindêye|Classé 184inme]] 316&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]] <br /> Neglidjåve |- |[[Populåcion]] &nbsp;- Totåle ([[2003]]) <br /> &nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]] |[[Djivêye des payis, d' après leu populåcion|Classé 165inme]] 399.867&nbsp;dimorants <br /> 1.262&nbsp;djins/km² |- |[[Indepindince]] do [[Royåme Uni]] |[[21 di setimbe]] [[1964]] |- |[[Manoye]] || [[Euro]] (EUR) |- |[[Coisse d' eureye|Coisse d'&nbsp;eureye]] || [[Tins univiersel cowordoné|UTC]] +1 |- |[[Imne nåcionå]] || ''[[L-Innu Malti]]'' |- |[[Dominne Internet]] || .mt |- |[[Djivêye des indicatifs telefonikes eternåcionås|Indicatif telefonike]] || 356 |} == Istwere == I gn a-st avou des djins so l'&nbsp;iye dispoy 5.200 divant noste ere. Les [[Fenicyins]] l'&nbsp;ont lomé ''Malat'', çou ki vout dire "poirt å rcoet". Les iyes ont stî shuvannmint dizo l'&nbsp;controle di [[Cartadje]] (400 divant noste ere), poy [[Impire Romin|Rome]], eyet les Arabes e l'&nbsp;anêye [[870]], ki vont pår marker li tuzance maltesse. E [[1127]], c'&nbsp;est les [[Sicile|Sicilyins]] k'&nbsp;arivèt et Male ridvént crustinne. E [[1530]] les iyes sont dnêyes ås [[Tchivalîs d' Sint Djhan d' Djeruzalem|Tchvalîs d' Sint Djhan d' Djeruzalem]] (asteure kinoxhous come les Tchvalîs d' Male), k' avént stî tchessîs foû d' [[Rôde]] påzès [[Impire Otoman|Turks]]. [[Napoleyon]] evayixha les iyes e [[1798]], poy les [[Impire Britanike|Inglès]] e [[1800]]. E [[1814]], al [[Påye di Paris]], Male fourit oficirmint metowe come pårteye di l'&nbsp;Impire britanike. Ele s'&nbsp;endè dislaxha li [[21 di setimbe]] [[1964]], et rdjonde l'&nbsp;[[Union Uropeyinne]] e 2004. == Politike == == Redjons == Iyes d' Male: * Male * Gozo * Comino * Cominotto Veyes: * [[Valetta]] * [[Birkirkara]] * [[Birgu]] == Djeyografeye == [[Imådje:Malta-CIA WFB Map.png|thumb|250px|left|''Mape di Male'']] Li payis, c' est ene [[iyreye]], compôzêye di l' iye di Male, li pus grande, del cene di [[Gozo]], mitan pus ptite, eyet del tote pitite [[Comino]] metowe inte les deus; les iyes sont e fén mitan del [[Mîtrinne Mer]]. Male si trouve a nonne del [[Sicile]]. L' aiwe inte les deus si lome [[sitroeteure di Male]]. == Economeye == == Rilomés Maltès == * [[Jean Parisot de la Valette]] * [[Enrico (Nerik) Mizzi]] * [[Sammy Bartolo]] == Tuzance= == Difoûtrinnès hårdêyes == * [http://www.gozo.us/ Waibe avou des fotos d' l' iye di Gozo] * [https://web.archive.org/web/20200918193513/http://www.bestof-malta.com/country.php?lg=FR%2F Videos d' l' iye di Gozo / Malta] * [http://www.guidetomalta.net/ Malta travel guide] * [https://web.archive.org/web/20090705052458/http://www.destinationmalta.com/ Malta holidays information] * [http://www.telewizja.p20p.pl/malta/ Malta TV] * [https://web.archive.org/web/20090909013026/http://malta.world-travel.com.mt/ Malta Travel Guide] [[Categoreye:Male|*]] ed6wd0ypjb6bdwwzi87qfc4nep0nbuz 426745 426744 2026-09-09T21:59:36Z Lucyin 16 426745 wikitext text/x-wiki {{po|Male et male|Male (discramiaedje)}} '''Male'''<ref>Cogne walone avou [[displouctaedje des trokes di cossounes å coron]], wårdêye dins l' ratourneure «al croes d' Male» (''al Cwè d'Mal'', [[O4]] a «Mal»)</ref> (e-n inglès ey e [[maltès (lingaedje)|maltès]] ''Malta''), c' est on payis d' [[Urope]]. C' est ene [[iyreye]] metowe e fén mitan del [[Mîtrinne Mer]], di 316&nbsp;km² long et lådje, avou 400.000 dimanants. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="300px" |+<font size="+1">'''Republike di Male'''<br /> '''Repubblika ta' Malta'''<br /> '''Republic of Malta'''</font> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- align=center style="vertical-align: middle;" | {{drapea|Malta|Male|d'}} | [[Imådje:Coat_of_arms_of_Malta.svg|100px|Åres di Male]] |- | align="center" width="140px"|([[Drapea d' Male|Detays]]) | align="center" width="140px"|<!--([[Åres nåcionåles di Xxxxx|Detays]])--> |} <!-- |- | align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px solid gray;"|<font size="-1">''[[Divize]] nåcionåle: Xxxxx''</font> --> |- | align=center colspan=2|[[Imådje:LocationMalta.png]] |- |[[Lingaedje oficir]] || [[maltès]] eyet [[inglès]] |- |[[Mwaisse-veye]] || [[Li Valette]] <!-- Djivêye des rwès, ou Djîveye des prezidints --> |- |[[Djivêye des prezidints d' Male|Prezidint]] || [[George Vella]] |- |[[Djivêye des prumîs minisses di Male|Prumî minisse]] || [[Robert Abela]] |- |[[Sitindêye]] &nbsp;- Totåle <br /> &nbsp;- % aiwe |[[Djivêye des payis, d' après leu stindêye|Classé 184inme]] 316&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]] <br /> Neglidjåve |- |[[Populåcion]] &nbsp;- Totåle ([[2003]]) <br /> &nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]] |[[Djivêye des payis, d' après leu populåcion|Classé 165inme]] 399.867&nbsp;dimorants <br /> 1.262&nbsp;djins/km² |- |[[Indepindince]] do [[Royåme Uni]] |[[21 di setimbe]] [[1964]] |- |[[Manoye]] || [[Euro]] (EUR) |- |[[Coisse d' eureye|Coisse d'&nbsp;eureye]] || [[Tins univiersel cowordoné|UTC]] +1 |- |[[Imne nåcionå]] || ''[[L-Innu Malti]]'' |- |[[Dominne Internet]] || .mt |- |[[Djivêye des indicatifs telefonikes eternåcionås|Indicatif telefonike]] || 356 |} == Istwere == I gn a-st avou des djins so l'&nbsp;iye dispoy 5.200 divant noste ere. Les [[Fenicyins]] l'&nbsp;ont lomé ''Malat'', çou ki vout dire "poirt å rcoet". Les iyes ont stî shuvannmint dizo l'&nbsp;controle di [[Cartadje]] (400 divant noste ere), poy [[Impire Romin|Rome]], eyet les Arabes e l'&nbsp;anêye [[870]], ki vont pår marker li tuzance maltesse. E [[1127]], c'&nbsp;est les [[Sicile|Sicilyins]] k'&nbsp;arivèt et Male ridvént crustinne. E [[1530]] les iyes sont dnêyes ås [[Tchivalîs d' Sint Djhan d' Djeruzalem|Tchvalîs d' Sint Djhan d' Djeruzalem]] (asteure kinoxhous come les Tchvalîs d' Male), k' avént stî tchessîs foû d' [[Rôde]] påzès [[Impire Otoman|Turks]]. [[Napoleyon]] evayixha les iyes e [[1798]], poy les [[Impire Britanike|Inglès]] e [[1800]]. E [[1814]], al [[Påye di Paris]], Male fourit oficirmint metowe come pårteye di l'&nbsp;Impire britanike. Ele s'&nbsp;endè dislaxha li [[21 di setimbe]] [[1964]], et rdjonde l'&nbsp;[[Union Uropeyinne]] e 2004. == Politike == == Redjons == Iyes d' Male: * Male * Gozo * Comino * Cominotto Veyes: * [[Valetta]] * [[Birkirkara]] * [[Birgu]] == Djeyografeye == [[Imådje:Malta-CIA WFB Map.png|thumb|250px|left|''Mape di Male'']] Li payis, c' est ene [[iyreye]], compôzêye di l' iye di Male, li pus grande, del cene di [[Gozo]], mitan pus ptite, eyet del tote pitite [[Comino]] metowe inte les deus; les iyes sont e fén mitan del [[Mîtrinne Mer]]. Male si trouve a nonne del [[Sicile]]. L' aiwe inte les deus si lome [[sitroeteure di Male]]. == Economeye == == Rilomés Maltès == * [[Jean Parisot de la Valette]] * [[Enrico (Nerik) Mizzi]] * [[Sammy Bartolo]] <!--== Tuzance=--> == Difoûtrinnès hårdêyes == * [http://www.gozo.us/ Waibe avou des fotos d' l' iye di Gozo] * [https://web.archive.org/web/20200918193513/http://www.bestof-malta.com/country.php?lg=FR%2F Videos d' l' iye di Gozo / Malta] * [http://www.guidetomalta.net/ Malta travel guide] * [https://web.archive.org/web/20090705052458/http://www.destinationmalta.com/ Malta holidays information] * [http://www.telewizja.p20p.pl/malta/ Malta TV] * [https://web.archive.org/web/20090909013026/http://malta.world-travel.com.mt/ Malta Travel Guide] == Sourdant == [[Categoreye:Male|*]] [[Categoreye:Payis del Mîtrinne Mer]] [[Categoreye:Union Uropeyinne]] [[Categoreye:Urope nonnrece]] 3qchdn44vk2k7qgsx3bcatnkvqsrxk5 426746 426745 2026-09-09T22:00:09Z Lucyin 16 426746 wikitext text/x-wiki {{po|Male et male|Male (discramiaedje)}} '''Male'''<ref>Cogne walone avou [[displouctaedje des trokes di cossounes å coron]], wårdêye dins l' ratourneure «al croes d' Male» (''al Cwè d'Mal'', [[O4]] a «Mal»)</ref> (e-n inglès ey e [[maltès (lingaedje)|maltès]] ''Malta''), c' est on payis d' [[Urope]]. C' est ene [[iyreye]] metowe e fén mitan del [[Mîtrinne Mer]], di 316&nbsp;km² long et lådje, avou 400.000 dimanants. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="300px" |+<font size="+1">'''Republike di Male'''<br /> '''Repubblika ta' Malta'''<br /> '''Republic of Malta'''</font> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- align=center style="vertical-align: middle;" | {{drapea|Malta|Male|d'}} | [[Imådje:Coat_of_arms_of_Malta.svg|100px|Åres di Male]] |- | align="center" width="140px"|([[Drapea d' Male|Detays]]) | align="center" width="140px"|<!--([[Åres nåcionåles di Xxxxx|Detays]])--> |} <!-- |- | align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px solid gray;"|<font size="-1">''[[Divize]] nåcionåle: Xxxxx''</font> --> |- | align=center colspan=2|[[Imådje:LocationMalta.png]] |- |[[Lingaedje oficir]] || [[maltès]] eyet [[inglès]] |- |[[Mwaisse-veye]] || [[Li Valette]] <!-- Djivêye des rwès, ou Djîveye des prezidints --> |- |[[Djivêye des prezidints d' Male|Prezidint]] || [[George Vella]] |- |[[Djivêye des prumîs minisses di Male|Prumî minisse]] || [[Robert Abela]] |- |[[Sitindêye]] &nbsp;- Totåle <br /> &nbsp;- % aiwe |[[Djivêye des payis, d' après leu stindêye|Classé 184inme]] 316&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]] <br /> Neglidjåve |- |[[Populåcion]] &nbsp;- Totåle ([[2003]]) <br /> &nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]] |[[Djivêye des payis, d' après leu populåcion|Classé 165inme]] 399.867&nbsp;dimorants <br /> 1.262&nbsp;djins/km² |- |[[Indepindince]] do [[Royåme Uni]] |[[21 di setimbe]] [[1964]] |- |[[Manoye]] || [[Euro]] (EUR) |- |[[Coisse d' eureye|Coisse d'&nbsp;eureye]] || [[Tins univiersel cowordoné|UTC]] +1 |- |[[Imne nåcionå]] || ''[[L-Innu Malti]]'' |- |[[Dominne Internet]] || .mt |- |[[Djivêye des indicatifs telefonikes eternåcionås|Indicatif telefonike]] || 356 |} == Istwere == I gn a-st avou des djins so l'&nbsp;iye dispoy 5.200 divant noste ere. Les [[Fenicyins]] l'&nbsp;ont lomé ''Malat'', çou ki vout dire "poirt å rcoet". Les iyes ont stî shuvannmint dizo l'&nbsp;controle di [[Cartadje]] (400 divant noste ere), poy [[Impire Romin|Rome]], eyet les Arabes e l'&nbsp;anêye [[870]], ki vont pår marker li tuzance maltesse. E [[1127]], c'&nbsp;est les [[Sicile|Sicilyins]] k'&nbsp;arivèt et Male ridvént crustinne. E [[1530]] les iyes sont dnêyes ås [[Tchivalîs d' Sint Djhan d' Djeruzalem|Tchvalîs d' Sint Djhan d' Djeruzalem]] (asteure kinoxhous come les Tchvalîs d' Male), k' avént stî tchessîs foû d' [[Rôde]] påzès [[Impire Otoman|Turks]]. [[Napoleyon]] evayixha les iyes e [[1798]], poy les [[Impire Britanike|Inglès]] e [[1800]]. E [[1814]], al [[Påye di Paris]], Male fourit oficirmint metowe come pårteye di l'&nbsp;Impire britanike. Ele s'&nbsp;endè dislaxha li [[21 di setimbe]] [[1964]], et rdjonde l'&nbsp;[[Union Uropeyinne]] e 2004. == Politike == == Redjons == Iyes d' Male: * Male * Gozo * Comino * Cominotto Veyes: * [[Valetta]] * [[Birkirkara]] * [[Birgu]] == Djeyografeye == [[Imådje:Malta-CIA WFB Map.png|thumb|250px|left|''Mape di Male'']] Li payis, c' est ene [[iyreye]], compôzêye di l' iye di Male, li pus grande, del cene di [[Gozo]], mitan pus ptite, eyet del tote pitite [[Comino]] metowe inte les deus; les iyes sont e fén mitan del [[Mîtrinne Mer]]. Male si trouve a nonne del [[Sicile]]. L' aiwe inte les deus si lome [[sitroeteure di Male]]. == Economeye == == Rilomés Maltès == * [[Jean Parisot de la Valette]] * [[Enrico (Nerik) Mizzi]] * [[Sammy Bartolo]] <!--== Tuzance=--> == Difoûtrinnès hårdêyes == * [http://www.gozo.us/ Waibe avou des fotos d' l' iye di Gozo] * [https://web.archive.org/web/20200918193513/http://www.bestof-malta.com/country.php?lg=FR%2F Videos d' l' iye di Gozo / Malta] * [http://www.guidetomalta.net/ Malta travel guide] * [https://web.archive.org/web/20090705052458/http://www.destinationmalta.com/ Malta holidays information] * [http://www.telewizja.p20p.pl/malta/ Malta TV] * [https://web.archive.org/web/20090909013026/http://malta.world-travel.com.mt/ Malta Travel Guide] == Sourdant == [[Categoreye:Male|*]] [[Categoreye:Payis del Mîtrinne Mer]] [[Categoreye:Union uropeyinne]] [[Categoreye:Urope nonnrece]] 1130y6mt29kdaho2tgvqxr3gfjp4p0m 426747 426746 2026-09-09T22:00:40Z Lucyin 16 426747 wikitext text/x-wiki {{po|Male et male|Male (discramiaedje)}} {{Wiccionaire|Male}} '''Male'''<ref>Cogne walone avou [[displouctaedje des trokes di cossounes å coron]], wårdêye dins l' ratourneure «al croes d' Male» (''al Cwè d'Mal'', [[O4]] a «Mal»)</ref> (e-n inglès ey e [[maltès (lingaedje)|maltès]] ''Malta''), c' est on payis d' [[Urope]]. C' est ene [[iyreye]] metowe e fén mitan del [[Mîtrinne Mer]], di 316&nbsp;km² long et lådje, avou 400.000 dimanants. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="300px" |+<font size="+1">'''Republike di Male'''<br /> '''Repubblika ta' Malta'''<br /> '''Republic of Malta'''</font> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- align=center style="vertical-align: middle;" | {{drapea|Malta|Male|d'}} | [[Imådje:Coat_of_arms_of_Malta.svg|100px|Åres di Male]] |- | align="center" width="140px"|([[Drapea d' Male|Detays]]) | align="center" width="140px"|<!--([[Åres nåcionåles di Xxxxx|Detays]])--> |} <!-- |- | align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px solid gray;"|<font size="-1">''[[Divize]] nåcionåle: Xxxxx''</font> --> |- | align=center colspan=2|[[Imådje:LocationMalta.png]] |- |[[Lingaedje oficir]] || [[maltès]] eyet [[inglès]] |- |[[Mwaisse-veye]] || [[Li Valette]] <!-- Djivêye des rwès, ou Djîveye des prezidints --> |- |[[Djivêye des prezidints d' Male|Prezidint]] || [[George Vella]] |- |[[Djivêye des prumîs minisses di Male|Prumî minisse]] || [[Robert Abela]] |- |[[Sitindêye]] &nbsp;- Totåle <br /> &nbsp;- % aiwe |[[Djivêye des payis, d' après leu stindêye|Classé 184inme]] 316&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]] <br /> Neglidjåve |- |[[Populåcion]] &nbsp;- Totåle ([[2003]]) <br /> &nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]] |[[Djivêye des payis, d' après leu populåcion|Classé 165inme]] 399.867&nbsp;dimorants <br /> 1.262&nbsp;djins/km² |- |[[Indepindince]] do [[Royåme Uni]] |[[21 di setimbe]] [[1964]] |- |[[Manoye]] || [[Euro]] (EUR) |- |[[Coisse d' eureye|Coisse d'&nbsp;eureye]] || [[Tins univiersel cowordoné|UTC]] +1 |- |[[Imne nåcionå]] || ''[[L-Innu Malti]]'' |- |[[Dominne Internet]] || .mt |- |[[Djivêye des indicatifs telefonikes eternåcionås|Indicatif telefonike]] || 356 |} == Istwere == I gn a-st avou des djins so l'&nbsp;iye dispoy 5.200 divant noste ere. Les [[Fenicyins]] l'&nbsp;ont lomé ''Malat'', çou ki vout dire "poirt å rcoet". Les iyes ont stî shuvannmint dizo l'&nbsp;controle di [[Cartadje]] (400 divant noste ere), poy [[Impire Romin|Rome]], eyet les Arabes e l'&nbsp;anêye [[870]], ki vont pår marker li tuzance maltesse. E [[1127]], c'&nbsp;est les [[Sicile|Sicilyins]] k'&nbsp;arivèt et Male ridvént crustinne. E [[1530]] les iyes sont dnêyes ås [[Tchivalîs d' Sint Djhan d' Djeruzalem|Tchvalîs d' Sint Djhan d' Djeruzalem]] (asteure kinoxhous come les Tchvalîs d' Male), k' avént stî tchessîs foû d' [[Rôde]] påzès [[Impire Otoman|Turks]]. [[Napoleyon]] evayixha les iyes e [[1798]], poy les [[Impire Britanike|Inglès]] e [[1800]]. E [[1814]], al [[Påye di Paris]], Male fourit oficirmint metowe come pårteye di l'&nbsp;Impire britanike. Ele s'&nbsp;endè dislaxha li [[21 di setimbe]] [[1964]], et rdjonde l'&nbsp;[[Union Uropeyinne]] e 2004. == Politike == == Redjons == Iyes d' Male: * Male * Gozo * Comino * Cominotto Veyes: * [[Valetta]] * [[Birkirkara]] * [[Birgu]] == Djeyografeye == [[Imådje:Malta-CIA WFB Map.png|thumb|250px|left|''Mape di Male'']] Li payis, c' est ene [[iyreye]], compôzêye di l' iye di Male, li pus grande, del cene di [[Gozo]], mitan pus ptite, eyet del tote pitite [[Comino]] metowe inte les deus; les iyes sont e fén mitan del [[Mîtrinne Mer]]. Male si trouve a nonne del [[Sicile]]. L' aiwe inte les deus si lome [[sitroeteure di Male]]. == Economeye == == Rilomés Maltès == * [[Jean Parisot de la Valette]] * [[Enrico (Nerik) Mizzi]] * [[Sammy Bartolo]] <!--== Tuzance=--> == Difoûtrinnès hårdêyes == * [http://www.gozo.us/ Waibe avou des fotos d' l' iye di Gozo] * [https://web.archive.org/web/20200918193513/http://www.bestof-malta.com/country.php?lg=FR%2F Videos d' l' iye di Gozo / Malta] * [http://www.guidetomalta.net/ Malta travel guide] * [https://web.archive.org/web/20090705052458/http://www.destinationmalta.com/ Malta holidays information] * [http://www.telewizja.p20p.pl/malta/ Malta TV] * [https://web.archive.org/web/20090909013026/http://malta.world-travel.com.mt/ Malta Travel Guide] == Sourdant == [[Categoreye:Male|*]] [[Categoreye:Payis del Mîtrinne Mer]] [[Categoreye:Union uropeyinne]] [[Categoreye:Urope nonnrece]] 5s2xw6ata2d4pq37c43cph2rxldjntd 426748 426747 2026-09-09T22:02:56Z Lucyin 16 426748 wikitext text/x-wiki {{po|Male et male|Male (discramiaedje)}} '''Male'''<ref>Cogne walone avou [[displouctaedje des trokes di cossounes å coron]], wårdêye dins l' ratourneure «al croes d' Male» (''al Cwè d'Mal'', [[O4]] a «Mal»)</ref> (e-n inglès ey e [[maltès (lingaedje)|maltès]] ''Malta''), c' est on payis d' [[Urope]]. C' est ene [[iyreye]] metowe e fén mitan del [[Mîtrinne Mer]], di 316 km² long et lådje, avou 400.000 dimanants. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="300px" |+<font size="+1">'''Republike di Male'''<br /> '''Repubblika ta' Malta'''<br /> '''Republic of Malta'''</font> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- align=center style="vertical-align: middle;" | {{drapea|Malta|Male|d'}} | [[Imådje:Coat_of_arms_of_Malta.svg|100px|Åres di Male]] |- | align="center" width="140px"|([[Drapea d' Male|Detays]]) | align="center" width="140px"|<!--([[Åres nåcionåles di Xxxxx|Detays]])--> |} <!-- |- | align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px solid gray;"|<font size="-1">''[[Divize]] nåcionåle: Xxxxx''</font> --> |- | align=center colspan=2|[[Imådje:LocationMalta.png]] |- |[[Lingaedje oficir]] || [[maltès]] eyet [[inglès]] |- |[[Mwaisse-veye]] || [[Li Valette]] <!-- Djivêye des rwès, ou Djîveye des prezidints --> |- |[[Djivêye des prezidints d' Male|Prezidint]] || [[George Vella]] |- |[[Djivêye des prumîs minisses di Male|Prumî minisse]] || [[Robert Abela]] |- |[[Sitindêye]] &nbsp;- Totåle <br /> &nbsp;- % aiwe |[[Djivêye des payis, d' après leu stindêye|Classé 184inme]] 316&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]] <br /> Neglidjåve |- |[[Populåcion]] &nbsp;- Totåle ([[2003]]) <br /> &nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]] |[[Djivêye des payis, d' après leu populåcion|Classé 165inme]] 399.867&nbsp;dimorants <br /> 1.262&nbsp;djins/km² |- |[[Indepindince]] do [[Royåme Uni]] |[[21 di setimbe]] [[1964]] |- |[[Manoye]] || [[Euro]] (EUR) |- |[[Coisse d' eureye|Coisse d'&nbsp;eureye]] || [[Tins univiersel cowordoné|UTC]] +1 |- |[[Imne nåcionå]] || ''[[L-Innu Malti]]'' |- |[[Dominne Internet]] || .mt |- |[[Djivêye des indicatifs telefonikes eternåcionås|Indicatif telefonike]] || 356 |} {{Wiccionaire|Male}} == Istwere == I gn a-st avou des djins so l' iye dispoy 5.200 divant noste ere. Les [[Fenicyins]] l' ont lomé ''Malat'', çou ki vout dire "poirt å rcoe". Les iyes ont stî shuvannmint dizo l' controle di [[Cartadje]] (400 divant noste ere), poy [[Impire Romin|Rome]], eyet les Arabes e l' anêye [[870]], ki vont pår marker li tuzance maltesse. E [[1127]], c' est les [[Sicile|Sicilyins]] k' arivèt et Male ridvént crustinne. E [[1530]] les iyes sont dnêyes ås [[Tchivalîs d' Sint Djhan d' Djeruzalem|Tchvalîs d' Sint Djhan d' Djeruzalem]] (asteure kinoxhous come les Tchvalîs d' Male), k' avént stî tchessîs foû d' [[Rôde]] påzès [[Impire Otoman|Turks]]. [[Napoleyon]] evayixha les iyes e [[1798]], poy les [[Impire Britanike|Inglès]] e [[1800]]. E [[1814]], al [[Påye di Paris]], Male fourit oficirmint metowe come pårteye di l' Impire britanike. Ele s' endè dislaxha li [[21 di setimbe]] [[1964]], et rdjonde l' [[Union Uropeyinne]] e 2004. == Politike == == Redjons == Iyes d' Male: * Male * Gozo * Comino * Cominotto Veyes: * [[Valetta]] * [[Birkirkara]] * [[Birgu]] == Djeyografeye == [[Imådje:Malta-CIA WFB Map.png|thumb|250px|left|''Mape di Male'']] Li payis, c' est ene [[iyreye]], compôzêye di l' iye di Male, li pus grande, del cene di [[Gozo]], mitan pus ptite, eyet del tote pitite [[Comino]] metowe inte les deus; les iyes sont e fén mitan del [[Mîtrinne Mer]]. Male si trouve a nonne del [[Sicile]]. L' aiwe inte les deus si lome [[sitroeteure di Male]]. == Economeye == == Rilomés Maltès == * [[Jean Parisot de la Valette]] * [[Enrico (Nerik) Mizzi]] * [[Sammy Bartolo]] <!--== Tuzance=--> == Difoûtrinnès hårdêyes == * [http://www.gozo.us/ Waibe avou des fotos d' l' iye di Gozo] * [https://web.archive.org/web/20200918193513/http://www.bestof-malta.com/country.php?lg=FR%2F Videos d' l' iye di Gozo / Malta] * [http://www.guidetomalta.net/ Malta travel guide] * [https://web.archive.org/web/20090705052458/http://www.destinationmalta.com/ Malta holidays information] * [http://www.telewizja.p20p.pl/malta/ Malta TV] * [https://web.archive.org/web/20090909013026/http://malta.world-travel.com.mt/ Malta Travel Guide] == Sourdant == [[Categoreye:Male|*]] [[Categoreye:Payis del Mîtrinne Mer]] [[Categoreye:Union uropeyinne]] [[Categoreye:Urope nonnrece]] 8beik7jm9gogij7egluua4qjycokhgl 426749 426748 2026-09-09T22:03:51Z Lucyin 16 426749 wikitext text/x-wiki {{po|Male et male|Male (discramiaedje)}} '''Male'''<ref>Cogne walone avou [[displouctaedje des trokes di cossounes å coron]], wårdêye dins l' ratourneure «al croes d' Male» (''al Cwè d'Mal'', [[O4]] a «Mal»)</ref> (e-n inglès ey e [[maltès (lingaedje)|maltès]] ''Malta''), c' est on payis d' [[Urope]]. C' est ene [[iyreye]] metowe e fén mitan del [[Mîtrinne Mer]], di 316 km² long et lådje, avou 400.000 dimanants. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="300px" |+<font size="+1">'''Republike di Male'''<br /> '''Repubblika ta' Malta'''<br /> '''Republic of Malta'''</font> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- align=center style="vertical-align: middle;" | {{drapea|Malta|Male|d'}} | [[Imådje:Coat_of_arms_of_Malta.svg|100px|Åres di Male]] |- | align="center" width="140px"|([[Drapea d' Male|Detays]]) | align="center" width="140px"|<!--([[Åres nåcionåles di Xxxxx|Detays]])--> |} <!-- |- | align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px solid gray;"|<font size="-1">''[[Divize]] nåcionåle: Xxxxx''</font> --> |- | align=center colspan=2|[[Imådje:LocationMalta.png]] |- |[[Lingaedje oficir]] || [[maltès]] eyet [[inglès]] |- |[[Mwaisse-veye]] || [[Li Valette]] <!-- Djivêye des rwès, ou Djîveye des prezidints --> |- |[[Djivêye des prezidints d' Male|Prezidint]] || [[George Vella]] |- |[[Djivêye des prumîs minisses di Male|Prumî minisse]] || [[Robert Abela]] |- |[[Sitindêye]] &nbsp;- Totåle <br /> &nbsp;- % aiwe |[[Djivêye des payis, d' après leu stindêye|Classé 184inme]] 316&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]] <br /> Neglidjåve |- |[[Populåcion]] &nbsp;- Totåle ([[2003]]) <br /> &nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]] |[[Djivêye des payis, d' après leu populåcion|Classé 165inme]] 399.867&nbsp;dimorants <br /> 1.262&nbsp;djins/km² |- |[[Indepindince]] do [[Royåme Uni]] |[[21 di setimbe]] [[1964]] |- |[[Manoye]] || [[Euro]] (EUR) |- |[[Coisse d' eureye|Coisse d'&nbsp;eureye]] || [[Tins univiersel cowordoné|UTC]] +1 |- |[[Imne nåcionå]] || ''[[L-Innu Malti]]'' |- |[[Dominne Internet]] || .mt |- |[[Djivêye des indicatifs telefonikes eternåcionås|Indicatif telefonike]] || 356 |} {{Wiccionaire|Male}} == Istwere == I gn a-st avou des djins so l' iye dispoy 5.200 divant noste ere. Les [[Fenicyins]] l' ont lomé ''Malat'', çou ki vout dire "poirt å rcoe". Les iyes ont stî shuvannmint dizo l' controle di [[Cartadje]] (400 divant noste ere), poy [[Impire romin|Rome]], eyet les Arabes e l' anêye [[870]], ki vont pår marker li tuzance maltesse. E [[1127]], c' est les [[Sicile|Sicilyins]] k' arivèt et Male ridvént crustinne. E [[1530]] les iyes sont dnêyes ås [[Tchivalîs d' Sint Djhan d' Djeruzalem|Tchvalîs d' Sint Djhan d' Djeruzalem]] (asteure kinoxhous come les Tchvalîs d' Male), k' avént stî tchessîs foû d' [[Rôde]] påzès [[Impire Otoman|Turks]]. [[Napoleyon]] evayixha les iyes e [[1798]], poy les [[Impire Britanike|Inglès]] e [[1800]]. E [[1814]], al [[Påye di Paris]], Male fourit oficirmint metowe come pårteye di l' Impire britanike. Ele s' endè dislaxha li [[21 di setimbe]] [[1964]], et rdjonde l' [[Union Uropeyinne]] e 2004. == Politike == == Redjons == Iyes d' Male: * Male * Gozo * Comino * Cominotto Veyes: * [[Valetta]] * [[Birkirkara]] * [[Birgu]] == Djeyografeye == [[Imådje:Malta-CIA WFB Map.png|thumb|250px|left|''Mape di Male'']] Li payis, c' est ene [[iyreye]], compôzêye di l' iye di Male, li pus grande, del cene di [[Gozo]], mitan pus ptite, eyet del tote pitite [[Comino]] metowe inte les deus; les iyes sont e fén mitan del [[Mîtrinne Mer]]. Male si trouve a nonne del [[Sicile]]. L' aiwe inte les deus si lome [[sitroeteure di Male]]. == Economeye == == Rilomés Maltès == * [[Jean Parisot de la Valette]] * [[Enrico (Nerik) Mizzi]] * [[Sammy Bartolo]] <!--== Tuzance=--> == Difoûtrinnès hårdêyes == * [http://www.gozo.us/ Waibe avou des fotos d' l' iye di Gozo] * [https://web.archive.org/web/20200918193513/http://www.bestof-malta.com/country.php?lg=FR%2F Videos d' l' iye di Gozo / Malta] * [http://www.guidetomalta.net/ Malta travel guide] * [https://web.archive.org/web/20090705052458/http://www.destinationmalta.com/ Malta holidays information] * [http://www.telewizja.p20p.pl/malta/ Malta TV] * [https://web.archive.org/web/20090909013026/http://malta.world-travel.com.mt/ Malta Travel Guide] == Sourdant == [[Categoreye:Male|*]] [[Categoreye:Payis del Mîtrinne Mer]] [[Categoreye:Union uropeyinne]] [[Categoreye:Urope nonnrece]] pk0e9sb84uap5wauybnabpdp166vwv5 0 28414 426729 424798 2026-09-09T15:27:16Z Solwève 8941 /* Hårdêyes difoûtrinnes */ 426729 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Rotchfoirt copinreye.jpg|thumb|Li copinreye di Rotchfoirt]] [[Imådje:Banire djåzans walon wårdans nos raecinêyes.jpg|thumb|Bindrole po k' on rdjåzaxhe walon, fwaite pal copinreye d' Oufalijhe]] Ene '''copinreye'''<ref>[[Noûmot do walon]] atåvlé pa [[Tchåle Djosrand]] diviè 1992.</ref> (on dit eto : ene '''soce di rcåzeus'''<ref>[[Noûmot do walon]] foirdjî pa [[Lucyin Mahin]] diviè 1995.</ref> u ene '''tåvlêye di cåzaedje'''<ref>[[eprontaedje (linwince)|Calcaedje]] del tcherpinte do francès « table de conversation ».</ref>), c' est ene [[soce]], sovint sins papî, ki s' rapoûle on djoû totes les samwinnes, totes les cwénzinnes u tos les moes, po djåzer dins on metou [[lingaedje]]. Les sudjets polèt esse decidés d' avance u libes. == Istwere des copinreyes == Les copinreyes ont cmincî dins les [[anêyes 1980]] dins les grandès veyes, po sacwantès djins ki viként tote seules endè rescontrer ds ôtes. Les prumirès copinreyes e [[walon]] ont-st ataké diviè [[1993]]. A [[Lidje (veye)|Lidje]], l' enondeu a stî [[Marcel Slangen]]. Dins l' [[Basse Årdene]], li "[[soce des rcåzeus d' Årdene nonnrece|Soce des rcåzeus d' walon]]" a skepyî e [[1995]], gråce a [[Lucyin Mahin]]. Ele s' a rapoûlé aprume a [[Bietris]], adonpwis a [[Bive]]. Dins les [[anêyes 1990]], c' est purade sol [[payis d' Lidje (diyalectolodjeye)|payis d' Lidje]] k' i gn a yeu des copinreyes ([[Li Trô]], [[Timister]], [[Pepinster]], [[Spå]], [[Lovgné]], [[Indji]], [[Serè]]. Mins dins les [[anêyes 2000]], end a skepyî eto ene pougneye so l' [[Årdene]], come ([[Bastogne]], [[Manhé]], [[Li Viye Såm]], [[Måtche-el-Fåmene|Måtche]], [[Harsin|Tchårnoe (Harsin)]], [[Rindeu]], bråmint a cåze do boutaedje da [[André Lamborelle]]. So [[walon do Mitan|Nameur]] et [[walon do Coûtchant|Tchålerwè]], gn a waire yeu d' copinreyes. Djusse on moumint a [[Wepion]], et a [[Cerfontinne (viyaedje)|Cerfontinne]], les radjoûs des [[Les Fougnants d' Cerfontinne (soce)|Fougnants]]. Tolminme, a [[Rotchfoirt]], gn a-st ene copinreye k' a askepyî e 2008. == Rotaedje des copinreyes == Les copinreyes rotèt tertotes a leu façon. === Tinmes === E sacwantès plaeces, on tchoezixh des tinmes k’ on ndè va djåzer li côp d’ après. Tchaeke copineu pout aprester ene pitite sacwè. On pout aveur deus u troes tåvlêyes ki toûnnut. Tchaeke tåvlêye a on mwaisse cåzeu. On pout aveur ene tåvlêye avou des vîs cayets, ene avou di l’ actouwalité, ey ene sol lingaedje walon. C’ est l’ sistinme ki rotéve å cmince al soce des rcåzeus di l’ Årdene nonnrece. Dins beacôp des copinreyes, on raconte voltî des [[couyonåde|fåves]]. A ds ôtès plaeces, on tchante des [[tchansons e walon]]. === Lingaedje === On divreut sayî, dins les copinreyes e walon, di tofer djåzer walon. C’ est çou ki s’ passe dins bråmint des soces. Mins pacô, on cåze eto francès. Gn è pout aveur eto on conferincî ki dit sacwants mots e walon, pu prezinter ene sacwè e francès. Gn a nole copinreye k’ est omodjinne tant k’ a l’ accint des copineus. I fåt bén aveur wåde ki sacwants copineus ni respectexhe nén les mots ki des ôtes eploynut. Li walon, el fén do 20inme sieke, ni s’ djåzé k’ inte djins ki s’ kinoxhént bén. Did la, li waire di discandjaedje di mots inte les cminåltés walon-cåzantes. Li mineu(se) d’ ene copinreye waitrè eto a çou k’ on ni rprinde nén des copineus po des flotches di [[croejhete (linwince)|croejhete walone]]. Ene copinreye ni sieve nén a-z aprinde li grammaire ; gn a des [[scoles di walon]] po çoula. === Ådje des copineus === Les copineus ont sovint dipus d’ 50 ans. I saynut d’ aveur des djonnes avou zels. Mins les pus djonnes ni sont nén do minme livea e walon, et ni djåzèt nén motoit voltî des sacwès k’ ont d’ l’ agrès po les « copineus classikes ». == No des copinreyes e walon == Sacwants copinreyes si dnèt on bea no e walon : * [[Bive]] : Soce des rcåzeus * [[Indji]] : Les kessalîs * [[Li Viye Såm]] : Les waloneus do payis d' Såm * [[Oufalijhe]] : Li copene Oufa * [[Pepinster]] : Nosse copinreye * [[Serè]] : Les copleus do vénrdi * [[Spå]] : Ceke des shijhes walones di Spå * [[Timister]] : Les [[:Wikt:kipicî|Cpicîs]] do walon == Hårdêyes difoûtrinnes == * [https://livre.cfwb.be/carte-des-tables-de-conversation-et-cours-de-langue-regionale Mape des copinreyes] sol waibe do Mwaisse Siervice des Belès-letes et do Live * Videyos sol [[tévé walon-cåzante]] ** [http://www.youtube.com/v/orLQhs6f4_s Tchanson eredjistrêye al Soce des Rcåzeus d' Bive] ** [http://www.youtube.com/v/nUUbXY9FpjI Fåves eredjistrêyes al Tåvlêye di cåzaedje e walon d' Rotchfoirt] == Sourdants et pî-notes == [[Categoreye:soces pol walon]] [[Categoreye:soces]] 4bq6qo0i6mfo9kvspy9z9uhymbma7ga 0 36942 426731 426710 2026-09-09T20:15:54Z Lucyin 16 /* Mon do ciclope */ 426731 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. Ene des pus cnoxhowes, c' est l' passaedje dilé les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Ulisse si fwait loyî å mastea do batea po les ôre, sins les shuve. Les ôtes maréns ont ristopé leus orayes. <gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery> So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant des carpetes. == Voyes di l' Odissêye == [[Imådje:De Troya a Ítaca (II).jpg|thumb|ene des voyes possibes di l' Odissêye]] [[Imådje:Odysseus' Journey.svg|thumb|ôtès voyes, kécfeye]] Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks cometèt kékes [[crime]]s, aprume po haper di l' amagnî. Et i nd ervont avou doze amfôres di vén. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôlé li ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === Li pont l° 3, on pinse ki c' est e l' Tunizeye d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]]. C' est la k' il aterixhnut après on long voyaedje, mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter. I n’ vlèt pus nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas.<ref name=":0" /> === Mon do ciclope === Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. Li ciclope n’ est nén la. I magnèt. I fjhèt do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzè croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Mins Ulisse va cåzer avou lu. Li ciclope lyi dmande «kimint çk’ on t’ lome». Ulisse respond : «on m’ lome Nolu ». Adon, po fé passer s' soper å ciclope, Ulisse lyi dene les djusses di vén k' il aveut hapé ås Kicônes. Ça fwait k' vola l' ciclope sô, et i va rdoirmi. Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Et cwand il a yeu l’ ouy crevé, il a criyî après les ôtes ciclopes. Et i lzî dit : « on m’ a crevé l’ ouy. » « Kî ? » « Nolu ! ». Les ôtes ciclopes s' ont dit : « il est divnou fô ! ». I l’ ont prins po on sot et i l’ ont leyî tot seu in plan. [[Imådje:CAMU-D2496.jpg|thumb|våze avou Ulisse sospindou a on bassî]] Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinte dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche. I s’ mete a l’ intrêye do trô, et i rawåde ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes måyes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb|li ciclope hene ene grosse pire eviè les Greks k' on rexhou do trô d' rotche et ki s' fotnut d' lu]] Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont sol batea, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va. Li ciclope ôt les Greks ki batèt l’ aiwe avou les rames. I hene co des ôtes rotchîs, mins i n’ els atrape nén. Et les Greks si såvèt.<ref name=":0" /> == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !<ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></poem></i></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] 6vb515znklzarj8gk8yfmicpvuiwl8j 426732 426731 2026-09-09T20:35:01Z Lucyin 16 /* Mon do ciclope */ 426732 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. Ene des pus cnoxhowes, c' est l' passaedje dilé les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Ulisse si fwait loyî å mastea do batea po les ôre, sins les shuve. Les ôtes maréns ont ristopé leus orayes. <gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery> So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant des carpetes. == Voyes di l' Odissêye == [[Imådje:De Troya a Ítaca (II).jpg|thumb|ene des voyes possibes di l' Odissêye]] [[Imådje:Odysseus' Journey.svg|thumb|ôtès voyes, kécfeye]] Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks cometèt kékes [[crime]]s, aprume po haper di l' amagnî. Et i nd ervont avou doze amfôres di vén. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôlé li ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === Li pont l° 3, on pinse ki c' est e l' Tunizeye d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]]. C' est la k' il aterixhnut après on long voyaedje, mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter. I n’ vlèt pus nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas.<ref name=":0" /> === Mon do ciclope === [[Imådje:CAMU-D2496.jpg|thumb|våze avou Ulisse sospindou a on bassî]] [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb|li ciclope hene ene grosse pire eviè les Greks k' on rexhou do trô d' rotche et ki s' fotnut d' lu]] Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. Li ciclope n’ est nén la. I magnèt. I fjhèt do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzè croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Mins Ulisse va cåzer avou lu. Li ciclope lyi dmande «kimint çk’ on t’ lome». Ulisse respond : «on m’ lome Nolu ». Adon, po fé passer s' soper å ciclope, Ulisse lyi dene les djusses di vén k' il aveut hapé ås Kicônes. Ça fwait k' vola l' ciclope sô, et i va rdoirmi. Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Et cwand il a yeu l’ ouy crevé, il a criyî après les ôtes ciclopes. Et i lzî dit : « on m’ a crevé l’ ouy. » « Kî ? » « Nolu ! ». Les ôtes ciclopes s' ont dit : « il est divnou fô ! ». I l’ ont prins po on sot et i l’ ont leyî tot seu in plan. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinte dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche. I s’ mete a l’ intrêye do trô, et i rawåde ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes måyes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont sol batea, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va. Li ciclope ôt les Greks ki batèt l’ aiwe avou les rames. I hene co des ôtes rotchîs, mins i n’ els atrape nén. Et les Greks si såvèt.<ref name=":0" /> == Avou Eyole == I vont rescontrer Eyole, li diè des [[vint]]s. Al fén, Eyole dene a Ulisse ene djusse avou les vints contraires. Mins les cpagnons si dmandèt çou k’ n a dins l’ djusse. Et i profitèt k’ Ulisse est evoye po drovi l’ djusse. Et tos les vints contraires rissôrtixhèt. Et li flote rimonte addé Eyole. Et Eyole ni sait pus rén fé por zels. Cist avinteure s' åreut passé dins li [[stroeteur di Sicile]] (inte li Tunizeye et l' Sicile). == Emon les Listrigons == Et l' flote Ulisse continowe viè l' Coûtchant, tchôkeye pås airs contraires, po-z ariver dé les Listrigons. C’ est des magneus d’ djins, k’ on plaece e l’ Sardingne, u a Minorke (Baleyares) u co å Levant di l' Aldjereye d' asteure. Les Listrigons distrujhèt tos les bateas del flote. I gnè dmeure k' onk, li ci d’ Ulisse. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !<ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></poem></i></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] jali0ym9pf1vtetywxt4njpqt82ozuo 426733 426732 2026-09-09T20:41:22Z Lucyin 16 /* Voyes di l' Odissêye */ 426733 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. Ene des pus cnoxhowes, c' est l' passaedje dilé les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Ulisse si fwait loyî å mastea do batea po les ôre, sins les shuve. Les ôtes maréns ont ristopé leus orayes. <gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery> So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant des carpetes. == Voyes di l' Odissêye == Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Mins gn a ostant d' voyes ki d' sincieus, a pårt les prumîs et les dierins ponts. <center><gallery> De Troya a Ítaca (II).jpg Odysseus' Journey.svg D293-Voyages d’Ulysse et des Argonautes.-L2-Ch8.png De Troya a Ítaca.jpg Odyssey (Butler) Map.png </gallery></center> Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks cometèt kékes [[crime]]s, aprume po haper di l' amagnî. Et i nd ervont avou doze amfôres di vén. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôlé li ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === Li pont l° 3, on pinse ki c' est e l' Tunizeye d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]]. C' est la k' il aterixhnut après on long voyaedje, mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter. I n’ vlèt pus nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas.<ref name=":0" /> === Mon do ciclope === [[Imådje:CAMU-D2496.jpg|thumb|våze avou Ulisse sospindou a on bassî]] [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb|li ciclope hene ene grosse pire eviè les Greks k' on rexhou do trô d' rotche et ki s' fotnut d' lu]] Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. Li ciclope n’ est nén la. I magnèt. I fjhèt do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzè croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Mins Ulisse va cåzer avou lu. Li ciclope lyi dmande «kimint çk’ on t’ lome». Ulisse respond : «on m’ lome Nolu ». Adon, po fé passer s' soper å ciclope, Ulisse lyi dene les djusses di vén k' il aveut hapé ås Kicônes. Ça fwait k' vola l' ciclope sô, et i va rdoirmi. Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Et cwand il a yeu l’ ouy crevé, il a criyî après les ôtes ciclopes. Et i lzî dit : « on m’ a crevé l’ ouy. » « Kî ? » « Nolu ! ». Les ôtes ciclopes s' ont dit : « il est divnou fô ! ». I l’ ont prins po on sot et i l’ ont leyî tot seu in plan. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinte dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche. I s’ mete a l’ intrêye do trô, et i rawåde ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes måyes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont sol batea, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va. Li ciclope ôt les Greks ki batèt l’ aiwe avou les rames. I hene co des ôtes rotchîs, mins i n’ els atrape nén. Et les Greks si såvèt.<ref name=":0" /> == Avou Eyole == I vont rescontrer Eyole, li diè des [[vint]]s. Al fén, Eyole dene a Ulisse ene djusse avou les vints contraires. Mins les cpagnons si dmandèt çou k’ n a dins l’ djusse. Et i profitèt k’ Ulisse est evoye po drovi l’ djusse. Et tos les vints contraires rissôrtixhèt. Et li flote rimonte addé Eyole. Et Eyole ni sait pus rén fé por zels. Cist avinteure s' åreut passé dins li [[stroeteur di Sicile]] (inte li Tunizeye et l' Sicile). == Emon les Listrigons == Et l' flote Ulisse continowe viè l' Coûtchant, tchôkeye pås airs contraires, po-z ariver dé les Listrigons. C’ est des magneus d’ djins, k’ on plaece e l’ Sardingne, u a Minorke (Baleyares) u co å Levant di l' Aldjereye d' asteure. Les Listrigons distrujhèt tos les bateas del flote. I gnè dmeure k' onk, li ci d’ Ulisse. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !<ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></poem></i></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] 3ldefdxwvg9ec4ej5890f9gffu5a9tv 426734 426733 2026-09-09T21:13:01Z Lucyin 16 426734 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. Ene des pus cnoxhowes, c' est l' passaedje dilé les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Ulisse si fwait loyî å mastea do batea po les ôre, sins les shuve. Les ôtes maréns ont ristopé leus orayes. <gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery> So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant des carpetes. == Voyes di l' Odissêye == Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Mins gn a ostant d' voyes ki d' sincieus, a pårt les prumîs et les dierins ponts. <center><gallery> De Troya a Ítaca (II).jpg Odysseus' Journey.svg D293-Voyages d’Ulysse et des Argonautes.-L2-Ch8.png De Troya a Ítaca.jpg Odyssey (Butler) Map.png </gallery></center> Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks cometèt kékes [[crime]]s, aprume po haper di l' amagnî. Et i nd ervont avou doze amfôres di vén. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôlé li ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === Li pont l° 3, on pinse ki c' est e l' Tunizeye d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]]. C' est la k' il aterixhnut après on long voyaedje, mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter. I n’ vlèt pus nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas.<ref name=":0" /> === Mon do ciclope === [[Imådje:CAMU-D2496.jpg|thumb|våze avou Ulisse sospindou a on bassî]] [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb|li ciclope hene ene grosse pire eviè les Greks k' on rexhou do trô d' rotche et ki s' fotnut d' lu]] Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. Li ciclope n’ est nén la. I magnèt. I fjhèt do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzè croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Mins Ulisse va cåzer avou lu. Li ciclope lyi dmande «kimint çk’ on t’ lome». Ulisse respond : «on m’ lome Nolu ». Adon, po fé passer s' soper å ciclope, Ulisse lyi dene les djusses di vén k' il aveut hapé ås Kicônes. Ça fwait k' vola l' ciclope sô, et i va rdoirmi. Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Et cwand il a yeu l’ ouy crevé, il a criyî après les ôtes ciclopes. Et i lzî dit : « on m’ a crevé l’ ouy. » « Kî ? » « Nolu ! ». Les ôtes ciclopes s' ont dit : « il est divnou fô ! ». I l’ ont prins po on sot et i l’ ont leyî tot seu in plan. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinte dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche. I s’ mete a l’ intrêye do trô, et i rawåde ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes måyes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont sol batea, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va. Li ciclope ôt les Greks ki batèt l’ aiwe avou les rames. I hene co des ôtes rotchîs, mins i n’ els atrape nén. Et les Greks si såvèt.<ref name=":0" /> === Avou Eyole === I vont rescontrer Eyole, li diè des [[vint]]s. Al fén, Eyole dene a Ulisse ene djusse avou les vints contraires. Mins les cpagnons si dmandèt çou k’ n a dins l’ djusse. Et i profitèt k’ Ulisse est evoye po drovi l’ djusse. Et tos les vints contraires rissôrtixhèt. Et li flote rimonte addé Eyole. Et Eyole ni sait pus rén fé por zels. Cist avinteure s' åreut passé dins li [[stroeteur di Sicile]] (inte li Tunizeye et l' Sicile). === Emon les Listrigons === Et l' flote Ulisse continowe viè l' Coûtchant, tchôkeye pås airs contraires, po-z ariver dé les Listrigons. C’ est des magneus d’ djins, k’ on plaece e l’ Sardingne, u a Minorke (Baleyares) u co å Levant di l' Aldjereye d' asteure. Les Listrigons distrujhèt tos les bateas del flote. I gnè dmeure k' onk, li ci d’ Ulisse. === Amon Circé === Il arive addé Circé. Circé, c’ est ene grimancyinne. Ele ni fwait rén d’ mî ki d’ discandjî les cpagnons d’ Ulisse a [[pourcea]]s. Ulisse si måvele. Et pu finålmint i prind l’ macrale al doûce po lyi fé candjî d’ idêye, et k’ ele ridiscandje les cpagnons, et k’ ele lezî rinde leu coir di djin. === Les sirinnes === Après c' est les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Gn a deus sôres di sirinnes: des mitan-femes-mitan-pexhons, et les ôtes mitan-femes-mitan-oujheas. Vaici, c’ est l’ deujhinme sôre di sirinnes. On a aprins a Ulisse k’ i s’ faleut mesfiyî di ces monses la. Et i fwait ristoper les orayes a ses cpagnons. I dvèt ramer. Et i s’ fwait loyî å mastea do batea. Pu i trevåtche li payis des sirinnes ki tchantèt, et ki sayèt d’ assaetchî les maréns. Mins ele n’ î arivèt nén. === Calipso === Après les sirinne, c’ est Calipso. Calipso, c’ est ene ninfe, avou, ki saye come Circé d’ awè Ulisse come ome. Ele dimeure dins ene bôme ki, d’ après les sincieus, est dins l’ iye di Cozo. C’ est ene iye di l’ [[iyreye]] di [[Male (payis)|Male]]. Et Ulisse î va dmorer set ans, laddé, reclôs dins l’ trô d’ rotche. Mins Ulisse vout dmorer fidele a s’ feme, Penelope. === Corfou === Après Male, c’ est Corfou. Li diè del mer, Posseyidon, est måva après Ulisse pask’ il a sboirgnî li ciclope. Il eclitche ene timpesse. Li batea da Ulisse tome a meye bokets, e lu doet fé les dierins metes e naedjant. Et il arive so ene pladje a Corfou. Il est crevé nåjhi. Il est tot nou et i doime dins on bouxhon. Et li deyesse Atena… ‒ i fåt saveur k’ i gn a des diès ki sont po Ulisse, gn end a ki sont conte. Po Ulisse, gn a Atena, conte di lu, gn a Posseyidon. Ça fwait k’ Ulisse arive a Corfou ‒ c’ est l’ payis des Felacyins. Et Atena a metou e l’ tiesse da Nozicaha, li princesse des Feyacyins d’ aler laver les mousmints di tote si famile. Elle î va avou ses siervantes. Si pere lyi a metou on tchår et des moulets po-z aler tot do long do [[mouze (aiwe e l' mer)|mouze]]. Ele fijhèt leu bouwêye. Ele djouwèt al bale. Ele criyèt et Ulisse si dispiete. Et il arive dé zeles. Cwand les siervantes da Nozicaha veyèt ci ome la tot nou, elle ont peur. Ele si såvèt. Nozicaha, leye dimeure la. Ey ele kimince a djåzer a Ulisse. Ey ele li ramoenne al coû di s’ pere, li rwè des Feyacyins. Les Greks, ene des piceures di leu vicaedje dins l’ Antikité, c’ est la filocseneye (filo = ki voet voltî, senia = etrindjirs). Don, l’ amour d’ èn etrindjir. Et li rwè fwait on banket po Ulisse. Et tins do banket, gn a on conteu ki raconte li guere di Trwè. Et a on moumint dné, Ulisse si mete a plorer. Tolmonde si dmande çou ki s’ passe. Èn ome ki pleure å mitan d’ ene gasse. Et li rwè lyi dmande pocwè. Ca ç’ moumint la, li rwè n’ a nén dmandé kî il esteut. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !<ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></poem></i></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] i3dncvv9jo6ihk3mdfr0welmfwq814n 426735 426734 2026-09-09T21:27:13Z Lucyin 16 426735 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. Ene des pus cnoxhowes, c' est l' passaedje dilé les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Ulisse si fwait loyî å mastea do batea po les ôre, sins les shuve. Les ôtes maréns ont ristopé leus orayes. <gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery> So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant des carpetes. == Voyes di l' Odissêye == Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Mins gn a ostant d' voyes ki d' sincieus, a pårt les prumîs et les dierins ponts. <center><gallery> De Troya a Ítaca (II).jpg Odysseus' Journey.svg D293-Voyages d’Ulysse et des Argonautes.-L2-Ch8.png De Troya a Ítaca.jpg Odyssey (Butler) Map.png </gallery></center> Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks cometèt kékes [[crime]]s, aprume po haper di l' amagnî. Et i nd ervont avou doze amfôres di vén. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôlé li ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === [[Imådje:Odysees men in Lotus Island.gif|thumb|Les cpagnons d' Ulisse edoirmous après awè magnî des foyes di lotusse]] Li pont l° 3, on pinse ki c' est e l' Tunizeye d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]]. C' est la k' il aterixhnut après on long voyaedje, mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter. I n’ vlèt pus nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas.<ref name=":0" /> === Mon do ciclope === [[Imådje:CAMU-D2496.jpg|thumb|våze avou Ulisse sospindou a on bassî]] [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb|li ciclope hene ene grosse pire eviè les Greks k' on rexhou do trô d' rotche et ki s' fotnut d' lu]] Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. Li ciclope n’ est nén la. I magnèt. I fjhèt do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzè croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Mins Ulisse va cåzer avou lu. Li ciclope lyi dmande «kimint çk’ on t’ lome». Ulisse respond : «on m’ lome Nolu ». Adon, po fé passer s' soper å ciclope, Ulisse lyi dene les djusses di vén k' il aveut hapé ås Kicônes. Ça fwait k' vola l' ciclope sô, et i va rdoirmi. Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Et cwand il a yeu l’ ouy crevé, il a criyî après les ôtes ciclopes. Et i lzî dit : « on m’ a crevé l’ ouy. » « Kî ? » « Nolu ! ». Les ôtes ciclopes s' ont dit : « il est divnou fô ! ». I l’ ont prins po on sot et i l’ ont leyî tot seu in plan. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinte dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche. I s’ mete a l’ intrêye do trô, et i rawåde ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes måyes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont sol batea, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va. Li ciclope ôt les Greks ki batèt l’ aiwe avou les rames. I hene co des ôtes rotchîs, mins i n’ els atrape nén. Et les Greks si såvèt.<ref name=":0" /> === Avou Eyole === I vont rescontrer Eyole, li diè des [[vint]]s. Al fén, Eyole dene a Ulisse ene djusse avou les vints contraires. Mins les cpagnons si dmandèt çou k’ n a dins l’ djusse. Et i profitèt k’ Ulisse est evoye po drovi l’ djusse. Et tos les vints contraires rissôrtixhèt. Et li flote rimonte addé Eyole. Et Eyole ni sait pus rén fé por zels. Cist avinteure s' åreut passé dins li [[stroeteur di Sicile]] (inte li Tunizeye et l' Sicile). === Emon les Listrigons === Et l' flote Ulisse continowe viè l' Coûtchant, tchôkeye pås airs contraires, po-z ariver dé les Listrigons. C’ est des magneus d’ djins, k’ on plaece e l’ Sardingne, u a Minorke (Baleyares) u co å Levant di l' Aldjereye d' asteure. Les Listrigons distrujhèt tos les bateas del flote. I gnè dmeure k' onk, li ci d’ Ulisse. === Amon Circé === Il arive addé Circé. Circé, c’ est ene grimancyinne. Ele ni fwait rén d’ mî ki d’ discandjî les cpagnons d’ Ulisse a [[pourcea]]s. Ulisse si måvele. Et pu finålmint i prind l’ macrale al doûce po lyi fé candjî d’ idêye, et k’ ele ridiscandje les cpagnons, et k’ ele lezî rinde leu coir di djin. === Les sirinnes === Après c' est les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Gn a deus sôres di sirinnes: des mitan-femes-mitan-pexhons, et les ôtes mitan-femes-mitan-oujheas. Vaici, c’ est l’ deujhinme sôre di sirinnes. On a aprins a Ulisse k’ i s’ faleut mesfiyî di ces monses la. Et i fwait ristoper les orayes a ses cpagnons. I dvèt ramer. Et i s’ fwait loyî å mastea do batea. Pu i trevåtche li payis des sirinnes ki tchantèt, et ki sayèt d’ assaetchî les maréns. Mins ele n’ î arivèt nén. === Calipso === Après les sirinne, c’ est Calipso. Calipso, c’ est ene ninfe, avou, ki saye come Circé d’ awè Ulisse come ome. Ele dimeure dins ene bôme ki, d’ après les sincieus, est dins l’ iye di Cozo. C’ est ene iye di l’ [[iyreye]] di [[Male (payis)|Male]]. Et Ulisse î va dmorer set ans, laddé, reclôs dins l’ trô d’ rotche. Mins Ulisse vout dmorer fidele a s’ feme, Penelope. === Corfou === Après Male, c’ est Corfou. Li diè del mer, Posseyidon, est måva après Ulisse pask’ il a sboirgnî li ciclope. Il eclitche ene timpesse. Li batea da Ulisse tome a meye bokets, e lu doet fé les dierins metes e naedjant. Et il arive so ene pladje a Corfou. Il est crevé nåjhi. Il est tot nou et i doime dins on bouxhon. Et li deyesse Atena… ‒ i fåt saveur k’ i gn a des diès ki sont po Ulisse, gn end a ki sont conte. Po Ulisse, gn a Atena, conte di lu, gn a Posseyidon. Ça fwait k’ Ulisse arive a Corfou ‒ c’ est l’ payis des Felacyins. Et Atena a metou e l’ tiesse da Nozicaha, li princesse des Feyacyins d’ aler laver les mousmints di tote si famile. Elle î va avou ses siervantes. Si pere lyi a metou on tchår et des moulets po-z aler tot do long do [[mouze (aiwe e l' mer)|mouze]]. Ele fijhèt leu bouwêye. Ele djouwèt al bale. Ele criyèt et Ulisse si dispiete. Et il arive dé zeles. Cwand les siervantes da Nozicaha veyèt ci ome la tot nou, elle ont peur. Ele si såvèt. Nozicaha, leye dimeure la. Ey ele kimince a djåzer a Ulisse. Ey ele li ramoenne al coû di s’ pere, li rwè des Feyacyins. Les Greks, ene des piceures di leu vicaedje dins l’ Antikité, c’ est la filocseneye (filo = ki voet voltî, senia = etrindjirs). Don, l’ amour d’ èn etrindjir. Et li rwè fwait on banket po Ulisse. Et tins do banket, gn a on conteu ki raconte li guere di Trwè. Et a on moumint dné, Ulisse si mete a plorer. Tolmonde si dmande çou ki s’ passe. Èn ome ki pleure å mitan d’ ene gasse. Et li rwè lyi dmande pocwè. Ca ç’ moumint la, li rwè n’ a nén dmandé kî il esteut. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !<ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></poem></i></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] fis72b9slfht8y0ovxuf8z1j8x1qv2f 426736 426735 2026-09-09T21:41:13Z Lucyin 16 /* Corfou */ 426736 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. Ene des pus cnoxhowes, c' est l' passaedje dilé les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Ulisse si fwait loyî å mastea do batea po les ôre, sins les shuve. Les ôtes maréns ont ristopé leus orayes. <gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery> So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant des carpetes. == Voyes di l' Odissêye == Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Mins gn a ostant d' voyes ki d' sincieus, a pårt les prumîs et les dierins ponts. <center><gallery> De Troya a Ítaca (II).jpg Odysseus' Journey.svg D293-Voyages d’Ulysse et des Argonautes.-L2-Ch8.png De Troya a Ítaca.jpg Odyssey (Butler) Map.png </gallery></center> Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks cometèt kékes [[crime]]s, aprume po haper di l' amagnî. Et i nd ervont avou doze amfôres di vén. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôlé li ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === [[Imådje:Odysees men in Lotus Island.gif|thumb|Les cpagnons d' Ulisse edoirmous après awè magnî des foyes di lotusse]] Li pont l° 3, on pinse ki c' est e l' Tunizeye d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]]. C' est la k' il aterixhnut après on long voyaedje, mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter. I n’ vlèt pus nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas.<ref name=":0" /> === Mon do ciclope === [[Imådje:CAMU-D2496.jpg|thumb|våze avou Ulisse sospindou a on bassî]] [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb|li ciclope hene ene grosse pire eviè les Greks k' on rexhou do trô d' rotche et ki s' fotnut d' lu]] Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. Li ciclope n’ est nén la. I magnèt. I fjhèt do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzè croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Mins Ulisse va cåzer avou lu. Li ciclope lyi dmande «kimint çk’ on t’ lome». Ulisse respond : «on m’ lome Nolu ». Adon, po fé passer s' soper å ciclope, Ulisse lyi dene les djusses di vén k' il aveut hapé ås Kicônes. Ça fwait k' vola l' ciclope sô, et i va rdoirmi. Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Et cwand il a yeu l’ ouy crevé, il a criyî après les ôtes ciclopes. Et i lzî dit : « on m’ a crevé l’ ouy. » « Kî ? » « Nolu ! ». Les ôtes ciclopes s' ont dit : « il est divnou fô ! ». I l’ ont prins po on sot et i l’ ont leyî tot seu in plan. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinte dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche. I s’ mete a l’ intrêye do trô, et i rawåde ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes måyes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont sol batea, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va. Li ciclope ôt les Greks ki batèt l’ aiwe avou les rames. I hene co des ôtes rotchîs, mins i n’ els atrape nén. Et les Greks si såvèt.<ref name=":0" /> === Avou Eyole === I vont rescontrer Eyole, li diè des [[vint]]s. Al fén, Eyole dene a Ulisse ene djusse avou les vints contraires. Mins les cpagnons si dmandèt çou k’ n a dins l’ djusse. Et i profitèt k’ Ulisse est evoye po drovi l’ djusse. Et tos les vints contraires rissôrtixhèt. Et li flote rimonte addé Eyole. Et Eyole ni sait pus rén fé por zels. Cist avinteure s' åreut passé dins li [[stroeteur di Sicile]] (inte li Tunizeye et l' Sicile). === Emon les Listrigons === Et l' flote Ulisse continowe viè l' Coûtchant, tchôkeye pås airs contraires, po-z ariver dé les Listrigons. C’ est des magneus d’ djins, k’ on plaece e l’ Sardingne, u a Minorke (Baleyares) u co å Levant di l' Aldjereye d' asteure. Les Listrigons distrujhèt tos les bateas del flote. I gnè dmeure k' onk, li ci d’ Ulisse. === Amon Circé === Il arive addé Circé. Circé, c’ est ene grimancyinne. Ele ni fwait rén d’ mî ki d’ discandjî les cpagnons d’ Ulisse a [[pourcea]]s. Ulisse si måvele. Et pu finålmint i prind l’ macrale al doûce po lyi fé candjî d’ idêye, et k’ ele ridiscandje les cpagnons, et k’ ele lezî rinde leu coir di djin. === Les sirinnes === Après c' est les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Gn a deus sôres di sirinnes: des mitan-femes-mitan-pexhons, et les ôtes mitan-femes-mitan-oujheas. Vaici, c’ est l’ deujhinme sôre di sirinnes. On a aprins a Ulisse k’ i s’ faleut mesfiyî di ces monses la. Et i fwait ristoper les orayes a ses cpagnons. I dvèt ramer. Et i s’ fwait loyî å mastea do batea. Pu i trevåtche li payis des sirinnes ki tchantèt, et ki sayèt d’ assaetchî les maréns. Mins ele n’ î arivèt nén. === Calipso === Après les sirinne, c’ est Calipso. Calipso, c’ est ene ninfe, avou, ki saye come Circé d’ awè Ulisse come ome. Ele dimeure dins ene bôme ki, d’ après les sincieus, est dins l’ iye di Cozo. C’ est ene iye di l’ [[iyreye]] di [[Male (payis)|Male]]. Et Ulisse î va dmorer set ans, laddé, reclôs dins l’ trô d’ rotche. Mins Ulisse vout dmorer fidele a s’ feme, Penelope. === Corfou === Après Male, c’ est Corfou. Li diè del mer, Posseyidon, est måva après Ulisse pask’ il a sboirgnî li ciclope. Il eclitche ene timpesse. Li batea da Ulisse tome a meye bokets, e lu doet fé les dierins metes e naedjant. Et il arive so ene pladje a Corfou. Il est crevé nåjhi. Il est tot nou et i doime dins on bouxhon. Et li deyesse Atena… ‒ i fåt saveur k’ i gn a des diès ki sont po Ulisse, gn end a ki sont conte. Po Ulisse, gn a Atena, conte di lu, gn a Posseyidon. Ça fwait k’ Ulisse arive a Corfou ‒ c’ est l’ payis des Feyacyins. Et Atena a metou e l’ tiesse da Nozicaha, li princesse des Feyacyins d’ aler laver les mousmints di tote si famile. Elle î va avou ses siervantes. Si pere lyi a metou on tchår et des moulets po-z aler tot do long do [[mouze (aiwe e l' mer)|mouze]]. Ele fijhèt leu bouwêye. Ele djouwèt al bale. Ele criyèt et Ulisse si dispiete. Et il arive dé zeles. Cwand les siervantes da Nozicaha veyèt ci ome la tot nou, elle ont peur. Ele si såvèt. Nozicaha, leye dimeure la. Ey ele kimince a djåzer a Ulisse. Ey ele li ramoenne al coû di s’ pere, li rwè des Feyacyins. Les Greks, ene des piceures di leu vicaedje dins l’ Antikité, c’ est la filocseneye (filo = ki voet voltî, senia = etrindjirs). Don, l’ amour d’ èn etrindjir. Et li rwè fwait on banket po Ulisse. Et tins do banket, gn a on conteu ki raconte li guere di Trwè. Et a on moumint dné, Ulisse si mete a plorer. Tolmonde si dmande çou ki s’ passe. Èn ome ki pleure å mitan d’ ene gasse. Et li rwè lyi dmande pocwè. Ca ç’ moumint la, li rwè n’ a nén dmandé kî il esteut.<ref name=":0" /> C' esteut insi li lwè di [[Dzeusse]] (li rwè des diès). C' est les Feyacyins ki rmoennît Ulisse a Itake. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !<ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></poem></i></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] 7bptp0bzgg0aimoivgwtg8zbkrhsjgh 426737 426736 2026-09-09T21:44:13Z Lucyin 16 /* Racourti */ 426737 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant ene carpete pol pere da Ulisse. Elle aveut dit ås galants k' el vlént rmaryî k' elle endè n' è tchoezireut onk ki cwand elle åreut tot fwait. Mins, del nute, ele distexhive çou k' elle aveut texhî do djoû. == Voyes di l' Odissêye == Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Mins gn a ostant d' voyes ki d' sincieus, a pårt les prumîs et les dierins ponts. <center><gallery> De Troya a Ítaca (II).jpg Odysseus' Journey.svg D293-Voyages d’Ulysse et des Argonautes.-L2-Ch8.png De Troya a Ítaca.jpg Odyssey (Butler) Map.png </gallery></center> Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks cometèt kékes [[crime]]s, aprume po haper di l' amagnî. Et i nd ervont avou doze amfôres di vén. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôlé li ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === [[Imådje:Odysees men in Lotus Island.gif|thumb|Les cpagnons d' Ulisse edoirmous après awè magnî des foyes di lotusse]] Li pont l° 3, on pinse ki c' est e l' Tunizeye d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]]. C' est la k' il aterixhnut après on long voyaedje, mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter. I n’ vlèt pus nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas.<ref name=":0" /> === Mon do ciclope === [[Imådje:CAMU-D2496.jpg|thumb|våze avou Ulisse sospindou a on bassî]] [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb|li ciclope hene ene grosse pire eviè les Greks k' on rexhou do trô d' rotche et ki s' fotnut d' lu]] Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. Li ciclope n’ est nén la. I magnèt. I fjhèt do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzè croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Mins Ulisse va cåzer avou lu. Li ciclope lyi dmande «kimint çk’ on t’ lome». Ulisse respond : «on m’ lome Nolu ». Adon, po fé passer s' soper å ciclope, Ulisse lyi dene les djusses di vén k' il aveut hapé ås Kicônes. Ça fwait k' vola l' ciclope sô, et i va rdoirmi. Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Et cwand il a yeu l’ ouy crevé, il a criyî après les ôtes ciclopes. Et i lzî dit : « on m’ a crevé l’ ouy. » « Kî ? » « Nolu ! ». Les ôtes ciclopes s' ont dit : « il est divnou fô ! ». I l’ ont prins po on sot et i l’ ont leyî tot seu in plan. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinte dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche. I s’ mete a l’ intrêye do trô, et i rawåde ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes måyes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont sol batea, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va. Li ciclope ôt les Greks ki batèt l’ aiwe avou les rames. I hene co des ôtes rotchîs, mins i n’ els atrape nén. Et les Greks si såvèt.<ref name=":0" /> === Avou Eyole === I vont rescontrer Eyole, li diè des [[vint]]s. Al fén, Eyole dene a Ulisse ene djusse avou les vints contraires. Mins les cpagnons si dmandèt çou k’ n a dins l’ djusse. Et i profitèt k’ Ulisse est evoye po drovi l’ djusse. Et tos les vints contraires rissôrtixhèt. Et li flote rimonte addé Eyole. Et Eyole ni sait pus rén fé por zels. Cist avinteure s' åreut passé dins li [[stroeteur di Sicile]] (inte li Tunizeye et l' Sicile). === Emon les Listrigons === Et l' flote Ulisse continowe viè l' Coûtchant, tchôkeye pås airs contraires, po-z ariver dé les Listrigons. C’ est des magneus d’ djins, k’ on plaece e l’ Sardingne, u a Minorke (Baleyares) u co å Levant di l' Aldjereye d' asteure. Les Listrigons distrujhèt tos les bateas del flote. I gnè dmeure k' onk, li ci d’ Ulisse. === Amon Circé === Il arive addé Circé. Circé, c’ est ene grimancyinne. Ele ni fwait rén d’ mî ki d’ discandjî les cpagnons d’ Ulisse a [[pourcea]]s. Ulisse si måvele. Et pu finålmint i prind l’ macrale al doûce po lyi fé candjî d’ idêye, et k’ ele ridiscandje les cpagnons, et k’ ele lezî rinde leu coir di djin. === Les sirinnes === Après c' est les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Gn a deus sôres di sirinnes: des mitan-femes-mitan-pexhons, et les ôtes mitan-femes-mitan-oujheas. Vaici, c’ est l’ deujhinme sôre di sirinnes. On a aprins a Ulisse k’ i s’ faleut mesfiyî di ces monses la. Et i fwait ristoper les orayes a ses cpagnons. I dvèt ramer. Et i s’ fwait loyî å mastea do batea. Pu i trevåtche li payis des sirinnes ki tchantèt, et ki sayèt d’ assaetchî les maréns. Mins ele n’ î arivèt nén. === Calipso === Après les sirinne, c’ est Calipso. Calipso, c’ est ene ninfe, avou, ki saye come Circé d’ awè Ulisse come ome. Ele dimeure dins ene bôme ki, d’ après les sincieus, est dins l’ iye di Cozo. C’ est ene iye di l’ [[iyreye]] di [[Male (payis)|Male]]. Et Ulisse î va dmorer set ans, laddé, reclôs dins l’ trô d’ rotche. Mins Ulisse vout dmorer fidele a s’ feme, Penelope. === Corfou === Après Male, c’ est Corfou. Li diè del mer, Posseyidon, est måva après Ulisse pask’ il a sboirgnî li ciclope. Il eclitche ene timpesse. Li batea da Ulisse tome a meye bokets, e lu doet fé les dierins metes e naedjant. Et il arive so ene pladje a Corfou. Il est crevé nåjhi. Il est tot nou et i doime dins on bouxhon. Et li deyesse Atena… ‒ i fåt saveur k’ i gn a des diès ki sont po Ulisse, gn end a ki sont conte. Po Ulisse, gn a Atena, conte di lu, gn a Posseyidon. Ça fwait k’ Ulisse arive a Corfou ‒ c’ est l’ payis des Feyacyins. Et Atena a metou e l’ tiesse da Nozicaha, li princesse des Feyacyins d’ aler laver les mousmints di tote si famile. Elle î va avou ses siervantes. Si pere lyi a metou on tchår et des moulets po-z aler tot do long do [[mouze (aiwe e l' mer)|mouze]]. Ele fijhèt leu bouwêye. Ele djouwèt al bale. Ele criyèt et Ulisse si dispiete. Et il arive dé zeles. Cwand les siervantes da Nozicaha veyèt ci ome la tot nou, elle ont peur. Ele si såvèt. Nozicaha, leye dimeure la. Ey ele kimince a djåzer a Ulisse. Ey ele li ramoenne al coû di s’ pere, li rwè des Feyacyins. Les Greks, ene des piceures di leu vicaedje dins l’ Antikité, c’ est la filocseneye (filo = ki voet voltî, senia = etrindjirs). Don, l’ amour d’ èn etrindjir. Et li rwè fwait on banket po Ulisse. Et tins do banket, gn a on conteu ki raconte li guere di Trwè. Et a on moumint dné, Ulisse si mete a plorer. Tolmonde si dmande çou ki s’ passe. Èn ome ki pleure å mitan d’ ene gasse. Et li rwè lyi dmande pocwè. Ca ç’ moumint la, li rwè n’ a nén dmandé kî il esteut.<ref name=":0" /> C' esteut insi li lwè di [[Dzeusse]] (li rwè des diès). C' est les Feyacyins ki rmoennît Ulisse a Itake. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !<ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></poem></i></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] gmm5cmghq3etcgbf85oxhcghnet23lz 426738 426737 2026-09-09T21:45:51Z Lucyin 16 /* Les sirinnes */ 426738 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant ene carpete pol pere da Ulisse. Elle aveut dit ås galants k' el vlént rmaryî k' elle endè n' è tchoezireut onk ki cwand elle åreut tot fwait. Mins, del nute, ele distexhive çou k' elle aveut texhî do djoû. == Voyes di l' Odissêye == Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Mins gn a ostant d' voyes ki d' sincieus, a pårt les prumîs et les dierins ponts. <center><gallery> De Troya a Ítaca (II).jpg Odysseus' Journey.svg D293-Voyages d’Ulysse et des Argonautes.-L2-Ch8.png De Troya a Ítaca.jpg Odyssey (Butler) Map.png </gallery></center> Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks cometèt kékes [[crime]]s, aprume po haper di l' amagnî. Et i nd ervont avou doze amfôres di vén. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôlé li ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === [[Imådje:Odysees men in Lotus Island.gif|thumb|Les cpagnons d' Ulisse edoirmous après awè magnî des foyes di lotusse]] Li pont l° 3, on pinse ki c' est e l' Tunizeye d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]]. C' est la k' il aterixhnut après on long voyaedje, mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter. I n’ vlèt pus nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas.<ref name=":0" /> === Mon do ciclope === [[Imådje:CAMU-D2496.jpg|thumb|våze avou Ulisse sospindou a on bassî]] [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb|li ciclope hene ene grosse pire eviè les Greks k' on rexhou do trô d' rotche et ki s' fotnut d' lu]] Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. Li ciclope n’ est nén la. I magnèt. I fjhèt do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzè croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Mins Ulisse va cåzer avou lu. Li ciclope lyi dmande «kimint çk’ on t’ lome». Ulisse respond : «on m’ lome Nolu ». Adon, po fé passer s' soper å ciclope, Ulisse lyi dene les djusses di vén k' il aveut hapé ås Kicônes. Ça fwait k' vola l' ciclope sô, et i va rdoirmi. Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Et cwand il a yeu l’ ouy crevé, il a criyî après les ôtes ciclopes. Et i lzî dit : « on m’ a crevé l’ ouy. » « Kî ? » « Nolu ! ». Les ôtes ciclopes s' ont dit : « il est divnou fô ! ». I l’ ont prins po on sot et i l’ ont leyî tot seu in plan. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinte dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche. I s’ mete a l’ intrêye do trô, et i rawåde ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes måyes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont sol batea, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va. Li ciclope ôt les Greks ki batèt l’ aiwe avou les rames. I hene co des ôtes rotchîs, mins i n’ els atrape nén. Et les Greks si såvèt.<ref name=":0" /> === Avou Eyole === I vont rescontrer Eyole, li diè des [[vint]]s. Al fén, Eyole dene a Ulisse ene djusse avou les vints contraires. Mins les cpagnons si dmandèt çou k’ n a dins l’ djusse. Et i profitèt k’ Ulisse est evoye po drovi l’ djusse. Et tos les vints contraires rissôrtixhèt. Et li flote rimonte addé Eyole. Et Eyole ni sait pus rén fé por zels. Cist avinteure s' åreut passé dins li [[stroeteur di Sicile]] (inte li Tunizeye et l' Sicile). === Emon les Listrigons === Et l' flote Ulisse continowe viè l' Coûtchant, tchôkeye pås airs contraires, po-z ariver dé les Listrigons. C’ est des magneus d’ djins, k’ on plaece e l’ Sardingne, u a Minorke (Baleyares) u co å Levant di l' Aldjereye d' asteure. Les Listrigons distrujhèt tos les bateas del flote. I gnè dmeure k' onk, li ci d’ Ulisse. === Amon Circé === Il arive addé Circé. Circé, c’ est ene grimancyinne. Ele ni fwait rén d’ mî ki d’ discandjî les cpagnons d’ Ulisse a [[pourcea]]s. Ulisse si måvele. Et pu finålmint i prind l’ macrale al doûce po lyi fé candjî d’ idêye, et k’ ele ridiscandje les cpagnons, et k’ ele lezî rinde leu coir di djin. === Les sirinnes === Après c' est les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Gn a deus sôres di sirinnes: des mitan-femes-mitan-pexhons, et les ôtes mitan-femes-mitan-oujheas. Vaici, c’ est l’ deujhinme sôre di sirinnes. On a aprins a Ulisse k’ i s’ faleut mesfiyî di ces monses la. Et i fwait ristoper les orayes a ses cpagnons. I dvèt ramer. Et i s’ fwait loyî å mastea do batea. Ça fwait ki l' batea trevåtche li payis des sirinnes ki tchantèt, et ki sayèt d’ assaetchî les maréns. Mins ele n’ î arivèt nén. <center><gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery></center> === Calipso === Après les sirinne, c’ est Calipso. Calipso, c’ est ene ninfe, avou, ki saye come Circé d’ awè Ulisse come ome. Ele dimeure dins ene bôme ki, d’ après les sincieus, est dins l’ iye di Cozo. C’ est ene iye di l’ [[iyreye]] di [[Male (payis)|Male]]. Et Ulisse î va dmorer set ans, laddé, reclôs dins l’ trô d’ rotche. Mins Ulisse vout dmorer fidele a s’ feme, Penelope. === Corfou === Après Male, c’ est Corfou. Li diè del mer, Posseyidon, est måva après Ulisse pask’ il a sboirgnî li ciclope. Il eclitche ene timpesse. Li batea da Ulisse tome a meye bokets, e lu doet fé les dierins metes e naedjant. Et il arive so ene pladje a Corfou. Il est crevé nåjhi. Il est tot nou et i doime dins on bouxhon. Et li deyesse Atena… ‒ i fåt saveur k’ i gn a des diès ki sont po Ulisse, gn end a ki sont conte. Po Ulisse, gn a Atena, conte di lu, gn a Posseyidon. Ça fwait k’ Ulisse arive a Corfou ‒ c’ est l’ payis des Feyacyins. Et Atena a metou e l’ tiesse da Nozicaha, li princesse des Feyacyins d’ aler laver les mousmints di tote si famile. Elle î va avou ses siervantes. Si pere lyi a metou on tchår et des moulets po-z aler tot do long do [[mouze (aiwe e l' mer)|mouze]]. Ele fijhèt leu bouwêye. Ele djouwèt al bale. Ele criyèt et Ulisse si dispiete. Et il arive dé zeles. Cwand les siervantes da Nozicaha veyèt ci ome la tot nou, elle ont peur. Ele si såvèt. Nozicaha, leye dimeure la. Ey ele kimince a djåzer a Ulisse. Ey ele li ramoenne al coû di s’ pere, li rwè des Feyacyins. Les Greks, ene des piceures di leu vicaedje dins l’ Antikité, c’ est la filocseneye (filo = ki voet voltî, senia = etrindjirs). Don, l’ amour d’ èn etrindjir. Et li rwè fwait on banket po Ulisse. Et tins do banket, gn a on conteu ki raconte li guere di Trwè. Et a on moumint dné, Ulisse si mete a plorer. Tolmonde si dmande çou ki s’ passe. Èn ome ki pleure å mitan d’ ene gasse. Et li rwè lyi dmande pocwè. Ca ç’ moumint la, li rwè n’ a nén dmandé kî il esteut.<ref name=":0" /> C' esteut insi li lwè di [[Dzeusse]] (li rwè des diès). C' est les Feyacyins ki rmoennît Ulisse a Itake. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !<ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></poem></i></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] aampn2g43r5r2xv6cxsr093achb14mw 426739 426738 2026-09-09T21:47:14Z Lucyin 16 /* Calipso */ 426739 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant ene carpete pol pere da Ulisse. Elle aveut dit ås galants k' el vlént rmaryî k' elle endè n' è tchoezireut onk ki cwand elle åreut tot fwait. Mins, del nute, ele distexhive çou k' elle aveut texhî do djoû. == Voyes di l' Odissêye == Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Mins gn a ostant d' voyes ki d' sincieus, a pårt les prumîs et les dierins ponts. <center><gallery> De Troya a Ítaca (II).jpg Odysseus' Journey.svg D293-Voyages d’Ulysse et des Argonautes.-L2-Ch8.png De Troya a Ítaca.jpg Odyssey (Butler) Map.png </gallery></center> Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks cometèt kékes [[crime]]s, aprume po haper di l' amagnî. Et i nd ervont avou doze amfôres di vén. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôlé li ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === [[Imådje:Odysees men in Lotus Island.gif|thumb|Les cpagnons d' Ulisse edoirmous après awè magnî des foyes di lotusse]] Li pont l° 3, on pinse ki c' est e l' Tunizeye d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]]. C' est la k' il aterixhnut après on long voyaedje, mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter. I n’ vlèt pus nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas.<ref name=":0" /> === Mon do ciclope === [[Imådje:CAMU-D2496.jpg|thumb|våze avou Ulisse sospindou a on bassî]] [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb|li ciclope hene ene grosse pire eviè les Greks k' on rexhou do trô d' rotche et ki s' fotnut d' lu]] Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. Li ciclope n’ est nén la. I magnèt. I fjhèt do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzè croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Mins Ulisse va cåzer avou lu. Li ciclope lyi dmande «kimint çk’ on t’ lome». Ulisse respond : «on m’ lome Nolu ». Adon, po fé passer s' soper å ciclope, Ulisse lyi dene les djusses di vén k' il aveut hapé ås Kicônes. Ça fwait k' vola l' ciclope sô, et i va rdoirmi. Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Et cwand il a yeu l’ ouy crevé, il a criyî après les ôtes ciclopes. Et i lzî dit : « on m’ a crevé l’ ouy. » « Kî ? » « Nolu ! ». Les ôtes ciclopes s' ont dit : « il est divnou fô ! ». I l’ ont prins po on sot et i l’ ont leyî tot seu in plan. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinte dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche. I s’ mete a l’ intrêye do trô, et i rawåde ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes måyes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont sol batea, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va. Li ciclope ôt les Greks ki batèt l’ aiwe avou les rames. I hene co des ôtes rotchîs, mins i n’ els atrape nén. Et les Greks si såvèt.<ref name=":0" /> === Avou Eyole === I vont rescontrer Eyole, li diè des [[vint]]s. Al fén, Eyole dene a Ulisse ene djusse avou les vints contraires. Mins les cpagnons si dmandèt çou k’ n a dins l’ djusse. Et i profitèt k’ Ulisse est evoye po drovi l’ djusse. Et tos les vints contraires rissôrtixhèt. Et li flote rimonte addé Eyole. Et Eyole ni sait pus rén fé por zels. Cist avinteure s' åreut passé dins li [[stroeteur di Sicile]] (inte li Tunizeye et l' Sicile). === Emon les Listrigons === Et l' flote Ulisse continowe viè l' Coûtchant, tchôkeye pås airs contraires, po-z ariver dé les Listrigons. C’ est des magneus d’ djins, k’ on plaece e l’ Sardingne, u a Minorke (Baleyares) u co å Levant di l' Aldjereye d' asteure. Les Listrigons distrujhèt tos les bateas del flote. I gnè dmeure k' onk, li ci d’ Ulisse. === Amon Circé === Il arive addé Circé. Circé, c’ est ene grimancyinne. Ele ni fwait rén d’ mî ki d’ discandjî les cpagnons d’ Ulisse a [[pourcea]]s. Ulisse si måvele. Et pu finålmint i prind l’ macrale al doûce po lyi fé candjî d’ idêye, et k’ ele ridiscandje les cpagnons, et k’ ele lezî rinde leu coir di djin. === Les sirinnes === Après c' est les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Gn a deus sôres di sirinnes: des mitan-femes-mitan-pexhons, et les ôtes mitan-femes-mitan-oujheas. Vaici, c’ est l’ deujhinme sôre di sirinnes. On a aprins a Ulisse k’ i s’ faleut mesfiyî di ces monses la. Et i fwait ristoper les orayes a ses cpagnons. I dvèt ramer. Et i s’ fwait loyî å mastea do batea. Ça fwait ki l' batea trevåtche li payis des sirinnes ki tchantèt, et ki sayèt d’ assaetchî les maréns. Mins ele n’ î arivèt nén. <center><gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery></center> === Calipso === Après les sirinnes, c’ est Calipso. Calipso, c’ est ene ninfe, avou, ki saye come Circé d’ awè Ulisse come ome. Ele dimeure dins ene bôme ki, d’ après les sincieus, est dins l’ iye di Cozo. C’ est ene iye di l’ [[iyreye]] di [[Male (payis)|Male]]. Et Ulisse î va dmorer set ans, laddé, reclôs dins l’ trô d’ rotche. Mins Ulisse vout dmorer fidele a s’ feme, Penelope. === Corfou === Après Male, c’ est Corfou. Li diè del mer, Posseyidon, est måva après Ulisse pask’ il a sboirgnî li ciclope. Il eclitche ene timpesse. Li batea da Ulisse tome a meye bokets, e lu doet fé les dierins metes e naedjant. Et il arive so ene pladje a Corfou. Il est crevé nåjhi. Il est tot nou et i doime dins on bouxhon. Et li deyesse Atena… ‒ i fåt saveur k’ i gn a des diès ki sont po Ulisse, gn end a ki sont conte. Po Ulisse, gn a Atena, conte di lu, gn a Posseyidon. Ça fwait k’ Ulisse arive a Corfou ‒ c’ est l’ payis des Feyacyins. Et Atena a metou e l’ tiesse da Nozicaha, li princesse des Feyacyins d’ aler laver les mousmints di tote si famile. Elle î va avou ses siervantes. Si pere lyi a metou on tchår et des moulets po-z aler tot do long do [[mouze (aiwe e l' mer)|mouze]]. Ele fijhèt leu bouwêye. Ele djouwèt al bale. Ele criyèt et Ulisse si dispiete. Et il arive dé zeles. Cwand les siervantes da Nozicaha veyèt ci ome la tot nou, elle ont peur. Ele si såvèt. Nozicaha, leye dimeure la. Ey ele kimince a djåzer a Ulisse. Ey ele li ramoenne al coû di s’ pere, li rwè des Feyacyins. Les Greks, ene des piceures di leu vicaedje dins l’ Antikité, c’ est la filocseneye (filo = ki voet voltî, senia = etrindjirs). Don, l’ amour d’ èn etrindjir. Et li rwè fwait on banket po Ulisse. Et tins do banket, gn a on conteu ki raconte li guere di Trwè. Et a on moumint dné, Ulisse si mete a plorer. Tolmonde si dmande çou ki s’ passe. Èn ome ki pleure å mitan d’ ene gasse. Et li rwè lyi dmande pocwè. Ca ç’ moumint la, li rwè n’ a nén dmandé kî il esteut.<ref name=":0" /> C' esteut insi li lwè di [[Dzeusse]] (li rwè des diès). C' est les Feyacyins ki rmoennît Ulisse a Itake. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !<ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></poem></i></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] tub0xhhiymxdiyd5n1np1xw151zxpeq 426750 426739 2026-09-09T22:05:43Z Lucyin 16 /* Racourti */ 426750 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant ene carpete pol pere da Ulisse. Elle aveut dit ås galants k' el vlént rmaryî k' elle n' è tchoezixhreut onk ki cwand elle åreut tot fwait. Mins, del nute, ele distexheut çou k' elle aveut texhou do djoû. == Voyes di l' Odissêye == Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Mins gn a ostant d' voyes ki d' sincieus, a pårt les prumîs et les dierins ponts. <center><gallery> De Troya a Ítaca (II).jpg Odysseus' Journey.svg D293-Voyages d’Ulysse et des Argonautes.-L2-Ch8.png De Troya a Ítaca.jpg Odyssey (Butler) Map.png </gallery></center> Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks cometèt kékes [[crime]]s, aprume po haper di l' amagnî. Et i nd ervont avou doze amfôres di vén. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôlé li ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === [[Imådje:Odysees men in Lotus Island.gif|thumb|Les cpagnons d' Ulisse edoirmous après awè magnî des foyes di lotusse]] Li pont l° 3, on pinse ki c' est e l' Tunizeye d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]]. C' est la k' il aterixhnut après on long voyaedje, mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter. I n’ vlèt pus nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas.<ref name=":0" /> === Mon do ciclope === [[Imådje:CAMU-D2496.jpg|thumb|våze avou Ulisse sospindou a on bassî]] [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb|li ciclope hene ene grosse pire eviè les Greks k' on rexhou do trô d' rotche et ki s' fotnut d' lu]] Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. Li ciclope n’ est nén la. I magnèt. I fjhèt do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzè croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Mins Ulisse va cåzer avou lu. Li ciclope lyi dmande «kimint çk’ on t’ lome». Ulisse respond : «on m’ lome Nolu ». Adon, po fé passer s' soper å ciclope, Ulisse lyi dene les djusses di vén k' il aveut hapé ås Kicônes. Ça fwait k' vola l' ciclope sô, et i va rdoirmi. Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Et cwand il a yeu l’ ouy crevé, il a criyî après les ôtes ciclopes. Et i lzî dit : « on m’ a crevé l’ ouy. » « Kî ? » « Nolu ! ». Les ôtes ciclopes s' ont dit : « il est divnou fô ! ». I l’ ont prins po on sot et i l’ ont leyî tot seu in plan. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinte dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche. I s’ mete a l’ intrêye do trô, et i rawåde ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes måyes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont sol batea, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va. Li ciclope ôt les Greks ki batèt l’ aiwe avou les rames. I hene co des ôtes rotchîs, mins i n’ els atrape nén. Et les Greks si såvèt.<ref name=":0" /> === Avou Eyole === I vont rescontrer Eyole, li diè des [[vint]]s. Al fén, Eyole dene a Ulisse ene djusse avou les vints contraires. Mins les cpagnons si dmandèt çou k’ n a dins l’ djusse. Et i profitèt k’ Ulisse est evoye po drovi l’ djusse. Et tos les vints contraires rissôrtixhèt. Et li flote rimonte addé Eyole. Et Eyole ni sait pus rén fé por zels. Cist avinteure s' åreut passé dins li [[stroeteur di Sicile]] (inte li Tunizeye et l' Sicile). === Emon les Listrigons === Et l' flote Ulisse continowe viè l' Coûtchant, tchôkeye pås airs contraires, po-z ariver dé les Listrigons. C’ est des magneus d’ djins, k’ on plaece e l’ Sardingne, u a Minorke (Baleyares) u co å Levant di l' Aldjereye d' asteure. Les Listrigons distrujhèt tos les bateas del flote. I gnè dmeure k' onk, li ci d’ Ulisse. === Amon Circé === Il arive addé Circé. Circé, c’ est ene grimancyinne. Ele ni fwait rén d’ mî ki d’ discandjî les cpagnons d’ Ulisse a [[pourcea]]s. Ulisse si måvele. Et pu finålmint i prind l’ macrale al doûce po lyi fé candjî d’ idêye, et k’ ele ridiscandje les cpagnons, et k’ ele lezî rinde leu coir di djin. === Les sirinnes === Après c' est les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Gn a deus sôres di sirinnes: des mitan-femes-mitan-pexhons, et les ôtes mitan-femes-mitan-oujheas. Vaici, c’ est l’ deujhinme sôre di sirinnes. On a aprins a Ulisse k’ i s’ faleut mesfiyî di ces monses la. Et i fwait ristoper les orayes a ses cpagnons. I dvèt ramer. Et i s’ fwait loyî å mastea do batea. Ça fwait ki l' batea trevåtche li payis des sirinnes ki tchantèt, et ki sayèt d’ assaetchî les maréns. Mins ele n’ î arivèt nén. <center><gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery></center> === Calipso === Après les sirinnes, c’ est Calipso. Calipso, c’ est ene ninfe, avou, ki saye come Circé d’ awè Ulisse come ome. Ele dimeure dins ene bôme ki, d’ après les sincieus, est dins l’ iye di Cozo. C’ est ene iye di l’ [[iyreye]] di [[Male (payis)|Male]]. Et Ulisse î va dmorer set ans, laddé, reclôs dins l’ trô d’ rotche. Mins Ulisse vout dmorer fidele a s’ feme, Penelope. === Corfou === Après Male, c’ est Corfou. Li diè del mer, Posseyidon, est måva après Ulisse pask’ il a sboirgnî li ciclope. Il eclitche ene timpesse. Li batea da Ulisse tome a meye bokets, e lu doet fé les dierins metes e naedjant. Et il arive so ene pladje a Corfou. Il est crevé nåjhi. Il est tot nou et i doime dins on bouxhon. Et li deyesse Atena… ‒ i fåt saveur k’ i gn a des diès ki sont po Ulisse, gn end a ki sont conte. Po Ulisse, gn a Atena, conte di lu, gn a Posseyidon. Ça fwait k’ Ulisse arive a Corfou ‒ c’ est l’ payis des Feyacyins. Et Atena a metou e l’ tiesse da Nozicaha, li princesse des Feyacyins d’ aler laver les mousmints di tote si famile. Elle î va avou ses siervantes. Si pere lyi a metou on tchår et des moulets po-z aler tot do long do [[mouze (aiwe e l' mer)|mouze]]. Ele fijhèt leu bouwêye. Ele djouwèt al bale. Ele criyèt et Ulisse si dispiete. Et il arive dé zeles. Cwand les siervantes da Nozicaha veyèt ci ome la tot nou, elle ont peur. Ele si såvèt. Nozicaha, leye dimeure la. Ey ele kimince a djåzer a Ulisse. Ey ele li ramoenne al coû di s’ pere, li rwè des Feyacyins. Les Greks, ene des piceures di leu vicaedje dins l’ Antikité, c’ est la filocseneye (filo = ki voet voltî, senia = etrindjirs). Don, l’ amour d’ èn etrindjir. Et li rwè fwait on banket po Ulisse. Et tins do banket, gn a on conteu ki raconte li guere di Trwè. Et a on moumint dné, Ulisse si mete a plorer. Tolmonde si dmande çou ki s’ passe. Èn ome ki pleure å mitan d’ ene gasse. Et li rwè lyi dmande pocwè. Ca ç’ moumint la, li rwè n’ a nén dmandé kî il esteut.<ref name=":0" /> C' esteut insi li lwè di [[Dzeusse]] (li rwè des diès). C' est les Feyacyins ki rmoennît Ulisse a Itake. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !<ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></poem></i></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] dmzpru24jpsv5mrx017go6ulvt3ijrv 0 51932 426728 424797 2026-09-09T15:26:22Z Solwève 8941 426728 wikitext text/x-wiki '''''Objectif plumes''''' (e walon, «&nbsp;Adierça plomes&nbsp;»), c' est ene [[Waibe (Daegntoele)|waibe]] del [[Federåcion Walonreye-Brussele]] ewou çk' i gn a ene pådje po tos les bedjes scrijheus ki screynut e francès u e lingaedje do payis. I gn a eto des pådjes so bråmint des lives e walon, èn aberteke et ene djivêye des soces di waloneus. Sacwants egzimpes di pådjes di walons scrijheus : * [https://objectifplumes.be/author/lucien-mahin/ Li pådje di Lucyin Mahin] * [https://objectifplumes.be/author/emile-gilliard/ Li pådje d' Émile Gilliard] * [https://objectifplumes.be/author/jean-luc-fauconnier/ Li pådje di Jean-Luc Fauconnier] Dispu l' moes d' setimbe 2023, on î trouve eto èn årtike so l' istwere des belès-letes e walon, picård et gåmès, sicrît pa [[Baptiste Frankinet]].<ref>[https://objectifplumes.be/complex/panorama-de-la-litterature-en-langues-regionales-romanes-de-wallonie/ ''Panorama de la littérature en langues régionales romanes de Wallonie'']</ref> == Letes toûnreces == C' est avou l' waibe ''Objectif plumes'' ki l' [[Siervice des Lingaedjes do Payis]] evoye ses letes toûnreces dispu l' moes d' may 2022.<ref>Les letes toûnreces sont a lére dins les «[[Wikipedia:Wikinoveles#Letes toûnreces del Federåcion Walonreye-Brussele| Noveles ]]».</ref> == Hårdêyes difoûtrinnes == * {{fr}} [https://objectifplumes.be Prumire pådje del waibe] * {{fr}} [https://objectifplumes.be/agenda?calendar_day=&tag%5B0%5D=18896&f%5B0%5D=f_agenda_audiences%3A11860 Aberteke des etrevéns po les djins ki voeynut voltî les lingaedjes do payis] * {{fr}} [https://objectifplumes.be/annuaire?f%5B0%5D=f_directory_categories%3A11844 Djivêye des soces di waloneus] == Sourdants == [[Categoreye:Daegntoele|Objectif plumes]] [[Categoreye:Federåcion Walonreye-Brussele|Objectif plumes]] kjn7enff1xwmibza0rxqv2p3jg1ix1a 0 52139 426730 422762 2026-09-09T15:27:50Z Solwève 8941 /* Sacwants ovraedjes do Siervice des Lingaedjes do Payis */ 426730 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|fr|Service des Langues régionales endogènes de la Fédération Wallonie-Bruxelles}}''}} {{Dizo-tite|Siervice des Lingaedjes do Payis del Federåcion Walonreye-Brussele}} Li '''Siervice des Lingaedjes do Payis''' (e francès, li '''''Service des Langues régionales endogènes''''' ou '''''SLRE'''''), c' est on buro a l' administråcion del tuzance del [[Federåcion Walonreye-Brussele]]. I boute pol [[walon]] et po les ôtes [[pitits lingaedjes]] del [[Walonreye]] et d' [[Brussele (redjon)|Brussele]]. I gn a k' deus fonccionaires ki boutnut dins ç' siervice la. C' est zels ki sont les penleus del session des lingaedjes do payis del [[Comission des Scrijhaedjes et do Live]]. Dvins l' tins, il estént eto les penleus do [[Consey des Lingaedjes do Payis]]. == Sacwants ovraedjes do Siervice des Lingaedjes do Payis == * Les [[Pris del Federåcion Walonreye-Brussele]] * Li label [[Nosse comene dit OYI (label)|Nosse comene dit OYI]] * Li coleccion d' [[live d' imådjes|lives d' imådjes]] [[Les bablutes (coleccion)|Les bablutes]] * Li programe do ministere pol walon e scole * Les ptits lives e walon u picard del coleccion [[Araedje di lére (djournêyes)|« Araedje di lére »]] * Les letes toûnreces des lingaedjes do payis et les contnous sol walon del waibe [[Objectif plumes (waibe)|Objectif plumes]] * Les corwaitaedjes di lives e walon sol waibe [[Li Cayé et les Courts Tins]] * Li vinte di lives e walon tos ls ans sol fôre do live di Brussele * Ene boûsse di dmorance dins on muzêye po les scrijheuses u scrijheus poleur ovrer a leu-z åjhe so ene ouve (di tolminme ké sôre) e walon u dins les ôtes lingaedjes do Payis walon. I dine eto on côp di spale pol [[Fiesse ås lingaedjes walons]]. <gallery mode="packed" heights="200" caption=""> Rayon des langues régionales à la Foire du Livre de Bruxelles 2023.jpg|Li Siervice des Lingaedjes do Payis sol fôre do live di Brussele e 2023 Rayon des langues régionales à la Foire du Livre de Bruxelles 2024.jpg|Li Siervice des Lingaedjes do Payis sol fôre do live di Brussele e 2024 </gallery> == Les fonccionaires responsåves == [[Imådje:Noël Julien 22-09.jpg|thumb|150px|Julien Noël]] Li fonccionaire responsåve end a stî lontins [[Jean-Luc Fauconnier]]; pu ç' fourit [[Nadine Vanwelkenhuyzen]]; adonpwis Alix Dassargues. A l' atake di l' anêye 2022, c' est [[Julien Noël]] k' a rpris l' bouye da Alix Dassargues. E dispu l' moes d' decimbe 2024, [[Gwenaëlle Cappellin]] î boute eto come manaedjeuse des dossîs. == {{HD}} == {{fr}} [https://livre.cfwb.be/qui-sommes-nous/le-service-general-des-lettres-et-du-livre/le-service-des-langues-regionales-endogenes Li Siervice des Lingaedjes do Payis sol waibe do Mwaisse Siervice des Belès-letes et do Live] [[Categoreye:Politike bedje]] [[Categoreye:Lingaedje walon]] [[Categoreye:Mancîs lingaedjes]] [[Categoreye:Politike linwistike]] [[Categoreye:Federåcion Walonreye-Brussele]] [[Categoreye:Administråcion]] 8lhib1lt4ql18bm17al240gq5bvw879 0 55296 426741 2026-09-09T21:48:50Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Male]] viè [[Male (payis)]] : gn a des ôtes sinses do mot "male" 426741 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Male (payis)]] fhgnyflvf2x4y57ax9jom7kypaevrki