Wikipedia wawiki https://wa.wikipedia.org/wiki/Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wikipedia Wikipedia copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 12551 426777 411430 2026-09-13T23:52:38Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 426777 wikitext text/x-wiki {{po|Bive & bive|Bive (discramiaedje)}} {{Wiccionaire|Bive}} Li '''Grand Bive''' (fr: ''Bièvre''), c' est ene [[rebanêye comene]] di [[Walonreye]] el [[province di Nameur]], dins l' canton d' [[Djedene]], ki roye [[France]] et les cantons d' [[Biarin]], [[Welin]], [[Palijhoû]] et [[Bouyon]]. Bive fwait pårteye des "comenes d' Urope". Dispu [[2021]], c' est eto ene [[Nosse comene dit OYI (label)|comene ki dit oyi ås lingaedjes do payis]]. [[Imådje:Bièvre Namur Belgium Map.png|thumb|eplaeçmint del comene el province di Nameur]] == Mwaissès dnêyes == * Dimorants: 3.103 ([[2004]]), lomés '''Bivîs''' / '''Bivires''', do moens po les cis d' [[Bive (viyaedje)|do mwaisse viyaedje]] * Sitindêye: 109,59 [[kilomete cwåré|km²]] * Dinsité: 28,31 djins/km² * Arondixhmint: [[Dinant]] * Canton: [[Djedene]] == Etimolodjeye == Li no d' "Bive": ''Beveris'' (770), ''Bievere'' (1243) vént do [[gålwès]] "Beber", k' on dit "Bièvre" e francès et k' est l' vî no do [[castôr]]. == Ban d' Bive == * [[Bive (viyaedje)|Bive]] * [[Graide]] * [[Moncea-e-l'-Årdene]] ** [[Belfontinne-dilé-Bive|Belfontinne]] ** [[Pitit-Fayi]] * [[Nayômé]] * [[Wåjhî]] ** [[Bayamont]] ** [[Coirnîmont]] ** [[Grå-Fayi]] == Djeyografeye == Li comene si stind so a pô près 11.000 ectåres et lodje come 3.000 djins. Bive est sol cresse ki poite les aiwes ki vont a [[Lesse (aiwe)|Lesse]], a bijhe, et les aiwes ki vont a [[Smwès]], å midi. == Istwere == :{{Lka}} [[Bive (viyaedje)#Istwere]] == Economeye == Astalaedje d' on [[zonigne d' olyinnes]] (kimincî al [[Tossint]] 2009, tot fwait e 2010) Å cminçmint, on les vleut mete [[Moncea-e-l'-Årdene|Moncea]] et a [[Bayamont]]. Mins les djins n’ è vlént pont, paski c' esteut trop près des måjhons, ki ça dénreut on djinnant brut, ki l' payizaedje sereut dbrôlé. On s’ a don rabatou sol Pont Mack (inte Bive et [[Djedene]]). La, å moens, on n’ disrindjive nolu. On-z aveut ene voye tote fwaite, k’ on boun [[edaglaedje]] aléve rinde capåbe du sopoirter les grossès tchedjes tot l' tins d' l' instalaedje. Li waibe do Pont Mack, c' esteut on bea [[platrê]], d’ èn aboird åjhey, ki pleut ascode les 7 olyinnes do pordjet. Ene coine du tchamps foirt sitindowe, purade a plat, bén erî do viyaedje, dirî l’ lene di [[trén]], et [[Bijhe (costé del Daegne)|do costé d’ bijhe]]. Come çouci, cwand l’ solea lût a [[nonne]], les ombrires si tapèt putoit do costé des bwès.<ref>[[Louis Baijot]], Les olyinnes di Bive, {{Rantoele}} l° 56 (ivier 2010-1011)</ref> == Tuzance == [[Aisse del Tuzance]] avou on pårteye des activités pol [[walon]] ([[copinreye]], [[cåbaret walon]]). Il ascoye li [[soce des rcåzeus di l' Årdene nonnrece]] dispu eviè 2002. Et les «[[scoles di rfondou walon d' Bive]]» dispu 2003. Li grand Bive a siné pol label «[[Nosse comene dit oyi]]». Et mete sacwants plakes di rowes e walon. <center><gallery> Wa plake å Moncê Rotchète.jpg Wa plake Belfontinne Hans-è-bos.jpg Wa plake Grå-Fayi vôye Cwarnîmont.jpg Plake vî molén Nayômé.jpg Wa plake Graide Vôye du Sclassin.jpg Wa plake Graide tchamps Praize.jpg </gallery></center> == Difoûtrinnès hårdêyes == * [https://web.archive.org/web/20210716084643/https://www.google.com/recaptcha/api.js?hl=fr Waibe del comene] * [http://www.youtube.com/watch?v=xzrmeZpUgCk Rapoirtaedje so les olyinnes] (esplikêyes da [[Louis Baijot]], so [[Youtube]]). == Sourdants & pî-notes == {{ProvinceNameur}} [[Categoreye:Comenes di Walonreye]] [[Categoreye:Nosse comene dit oyi (label)]] k3ysa1bkkkstmywm0af2kne9n4rv6dm 0 21916 426778 422571 2026-09-14T00:08:54Z Solwève 8941 /* Ratournaedjes e walon */ 426778 wikitext text/x-wiki {{po|Carème|Cwareme (discramiaedje)}} [[Imådje:CAREME 7 - Photo Burny.jpg|thumb]] '''Maurice Carême''' a skepyî a [[Wåve]] li [[12 di may]] [[1899]] ey a morou a [[Anderlek]] li [[13 di djanvî]] [[1978]]. C' esteut on rlomé powete di [[Walonreye]] ki scrijheut e francès. I scrijheut voltî des bokets a môde do scrijhaedje des efants ey il a tchanté l' [[Roman Payis]]. == Sacwantès ouves == Des [[ramexhnêyes d' arimés]]: * ''Poèmes de gosses'' (1933) * ''Mère'' (1933) Gn a bråmint d' ses powezeyes ki fourît metowes e muzike. == Ratournaedjes e walon == [[Imådje:R.N. Carême Maurice.JPG|thumb|Ratournaedjes di powinmes po ls efants des Relîs Namurwès (2024)]] * [[Franz Dewandelaer]] a rmetou l' live ''Mère'' e-n aclot, aviè 1938. Li papîscrît est wårdé al [[Bibliothèque des Dialectes de Wallonie|BDW]], dins l' dossî [[Maurice Piron|Piron]], et 7 des 32 powinmes (les 1î, 8, 22, 28, 29, 31 et 32inmes) ont stî eplaidîs pa [[Jean Guillaume]] dins ses ''Œuvres complètes'' (1970)<ref>p. 165-171.</ref> * [[Lucien Léonard]] a rmetou l' tot prumî des powinmes do minme live e walon d' [[Annvoye]] ; il a stî eplaidî dins les [[Les Cahiers Wallons (gazete)|Cahiers wallons]]<ref>41inme anêye, {{l°|3}}, måss 1978, p. 33.</ref> * [[Jean Rode]] a rmetou e walon 12 powinmes do minme live (les 3, 5, 7, 8, 12, 15, 18, 26, 28, 31, 32 et 25inmes) et les a eplaidî dins s' ramexhnêye ''Bondjoû'' (1976)<ref>[https://rifondou.walon.org/jean_rode.html#careme Lére si ratournaedje so l' aberteke.]</ref> * Les [[Relîs Namurwès]] ont-st eplaidî deus lives di powinmes a l' après da Maurice Carême : ** ''[[Maurice Carême (trente poésies pour jeune public)]]'' (2024)<ref>[https://relis-namurwes.be/careme30.htm Aberweter l' live].</ref> ** ''Maurice Carême en wallon. Poèmes francophones traduits en wallon'' ([[Tétras Lyre (eplaideu)|Tétras Lyre]], 2025) * [[Jacques Desmet]] a fwait rexhe si modêye do powinme ''Trois escargots'' dins l' ''[[Nwêr Boton (gazete)|Nwêr Boton]]''<ref>56inme anêye, {{l°|522}}, djanvî-fevrî-måss 2025, p. 27.</ref> * I gn a deus ratournaedjes di Carême al pådje 15 del ramexhnêye ''[[Quand l' keûr vout scrîre…]]'' d' [[Anne-Marie François]] : ''Po nosse man'' (ratournaedje di ''Pour ma mère'') et ''Mougnî come on rauyeû'' (ratournaedje di ''L'ogre'') * I gn a nouv ratournaedjes di Carême ås pådjes 133-139 do live ''[[Contes èt paskéyes au payis dès Mougneûs d'a èt avaur-là (live)|Contes èt paskéyes au payis dès Mougneûs d'a èt avaur-là]]'' di [[Jean Colot]]<ref>''Bêrceûse'' (ratournaedje di ''Berceuse''), ''Mi p'tit nwâr tchèt'' (ratournaedje di ''Mon petit chat noir''), ''Li tchèt èt l' solia'' (ratournaedje di ''Le chat et le soleil''), ''Lès vatches'' (ratournaedje di ''Les vaches''), ''Li gâre en d' foû d' tot'' (ratournaedje di ''La gare isolée''), ''Dilamintadje do timps'' (ratournaedje di ''Complainte du temps''), ''Trwès caracoles'' (ratournaedje di ''Trois escargots''), ''Lès lètes'' (ratournaedje di ''Alphabet'') et ''Libèrtè'' (ratournaedje di ''Liberté'').</ref> == Alére == * ''«Maurice Carême et sa relation à la langue wallonne : Redécouverte d’une communication inédite»'' pa François-Xavier Lavenne, dins [[Walones (rivuwe)|Walones]], {{l°|3}} di 2025, p. 1-8 * ''[https://le-carnet-et-les-instants.net/2026/01/17/relis-namurwes-maurice-careme-en-wallon/ «Faire revenir Carême à sa langue maternelle»]'' pa [[Baptiste Frankinet]], sol waibe-blok do [[Li Cayé et les Courts Tins|Cayé et les Courts Tins]], 17 di djanvî 2026 == Hårdêye difoûtrinne == [http://rifondou.walon.org/jean_rode.html#careme Èn arimé da Maurice Carême (li 25inme powinme di ''Mère'', « A cwè djouwîz vs, don, mame »), ratourné e walon pa Jean Rodes] {{Abt}} == Sourdants == {{Commonscat|Maurice Carême}} [[Categoreye:Rilomés Walons|Careme]] [[Categoreye:Sicrijheus d' Walonreye e francès|Careme]] [[Categoreye:Sicrijheus e francès|Careme]] n4o3gl5boutinyjx6g8n7ujkoo35vjd 0 38074 426775 363561 2026-09-13T17:20:00Z Scribus electronicus 19347 426775 wikitext text/x-wiki '''Li suddjonctif erirece''' ou '''imparfait do suddjonctif''', c' est on [[tins d' codjowaedje|tins]] do [[suddjonctif]] ki s' rescontere dins ene [[fråzlete]] ki l' viebe del mwaisse fråze est codjowé a on [[passé (linwince)|tins do passé]]. :''I faleut ki dj' '''ripassaxhe''' tchaeke côp dé matante. :''Il åreut falou k' i '''vnaxhe''' {{odio|Wa il åreut falou k' i vnaxhe.ogg|lang=wa}} pus timpe po fé cwatrinme å wiss avou nozôtes. == Ôtes eployaedjes == === Dins des fråzes di sohaitaedje === :''Dji vôreu k' vos '''vnîxhe''' å raploû des waloneus. === Dins des fråzes di sclameure === :''K' i '''vnaxhe''', seulmint et i voerè a kî k' il a a fé ! === Dins des fråzes condicionreces (forveyowes) === :''Li må el picive come si on lyi '''avaxhe''' heré on tchôd fier houte et houte del tchå ''([[Jean Lejeune di Djoupeye]] dins "[[Avå trîxhes et bwès]]", p. 10). === Dins des ôtes forveyowes fråzes avou des [[dobes erî-tins]] === * il åreut falou k' dj' alaxhe {{odio|Wa-fel il åreut falou k' dj' alaxhe.ogg|lang=wa}} a Måtche divant 11 eures po vey les maryîs al rexhowe di l' eglijhe. == Tcherpinte des codjowas di l' indicatif erirece == === Singulî === Les codjowas des [[djin (codjowaedje)|djins]] do singulî do suddjonctif erirece si fwaiynut tot radjoutant l' [[cawete -xhe]] ås cognes do [[Nén Durant Indicatif Erirece]], et çoula po totes les [[trokes di viebes]]. :''Il a falou ki dji lzî '''tchantaxhe''' "Li nute di may"; ça fwait k' dji lzî tchanta. :''I fåreut ki t' loucaxhes mî a t'-minme. :''I n' esteut nén tins k' ene båshele sipiyaxhe si schiele, ca après, ele ni trovéve pus nou marieu. === Pluriyal === Les codjowas des [[djin (codjowaedje)|djins]] do pluriyal do suddjonctif erirece si fwaiynut tot radjoutant l' [[cawete -xhe]] ås cognes do [[Durant Indicatif Erirece]], et çoula po totes les [[trokes di viebes]]. :''Il a falou ki nos lzî '''tchanténxhe''' "Li nute di may"; ça fwait k' dji lzî tchantîs. :''I faleut k' vos '''loukîxhe''' di tos les costés po vey si l' innmi n' esteut nén la. :''I n' åreut nén falou k' ele '''sipiyénxhe''' leu schiele totes les deus a ç' fiesse la, ca après, ele ni trovît pus nou marieu. == Dins les accints do walon == E walon do Levant, å pluriyal, gn a des codjowas avou ene dobe cawete, la ki l' [[cawete -xhe]] n' est nén l' dierinne. :''I faléve k' il avanç'''ahît''' tot rotant so les djnos. I gn a nou suddjonctif imparfait dins les ôtes accints do walon, mins des cognes di viebe a môde di suddjonctif imparfait sont eployeyes avou on tins prezint dins l' mwaisse fråze. :''Divant qu' tot l' monde '''[[Wikt:eûche|eûche]]''' rèspondu, i faurè co do timps ''([[Joseph Bodson]]). Divins l' accint d' Lidje, les cawetes ''-ahe'' et ''-asse'' si polèt rescontrer leus deus minme si l' cawete ''-ahe'' est pus corante. [[Categoreye:Tins d' codjowaedje]] 77fm61gdsr34pt119y5umcw7j790cxd 0 39785 426780 400347 2026-09-14T08:20:26Z Scribus electronicus 19347 426780 wikitext text/x-wiki {{Dizo-tite|''Dictionnaire français-wallon <small>dans lequel on trouve la correction de nos idiotismes vicieux et de nos wallonismes</small>''}} {{Wiccionaire-motîs|Motî Rmåke li vî}} [[File:Remacle Lambert motî 2inme live 1843.jpg|thumb|Coviete 2e edicion do tôme 2]] Li '''motî Rmåke li vî''', ki s' no e francès, c' est ''Dictionnaire wallon et français'', c' est l' troejhinme pus vî [[motî walon francès]], après l' ci da [[Motî Cambresier|Cambresier]] et l' ci da [[Motî Villers|Villers]]. Il a stî scrît pa [[Jean Laurent Lambert Remacle]], spoté [[Rimåke li vî]] (Rimåke li djonne estant [[Louwis Rmåke]]). Les mots î sont scrîts avou ene [[sistinme Feller|ortografeye di dvant Feller]]. Il a moussî foû a [[Lidje (veye)|Lidje]] e [[1823]]. Il a stî recråxhî et replaidî e [[1839]] (tôme 1) et 1843 (tôme 2) Il est rprins sol limero '''[E177]''' dins l' [[djivêye des motîs do walon]] (pus spepieuzmint, E177a po l' eplaidaedje di 1823 eyet E177b pol replaidaedje. [[File:Remacle Lambert motî t2 p336.jpg|thumb|pådje 336 do tôme 2|left]] == Accint eployî == I n' shût nén on metou accint. Gn a des prononçaedjes d' après [[Lidje]] et des cis d' après [[Vervî]]. == {{HD}} == * [http://books.google.co.ma/books?id=HGcTAAAAQAAJ&dq=Jean+Laurent+Lambert+Remacle&printsec=frontcover&source=bl&ots=ahc2GWhr9j&sig=CEfNkzcUzo1HPkIHXuL9-A0vWXk&hl=fr&ei=wuiLSu-nMND4-Qax3LXVDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1#v=onepage&q=&f=false Copeye aberwetåve] * So l'Wikisourd e francès : [[:s:fr:Dictionnaire wallon-français/Remacle|Motî Rmåke li vî]]. [[Categoreye:Motîs walons|Rimake li vi]] o1uudtwr372dek6ry3y7nh5n90zyrf2 0 48539 426779 412925 2026-09-14T00:34:04Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 426779 wikitext text/x-wiki '''Radio Quartz''', c' est ene [[radio]] indepindante walone eyet francès-cåzante ki si ståcion d' evoyaedje ès trouve a [[Sombrefe]]. Les ondes, schoûtåves so 93,9 FM, zinnut disca [[Djiblou]], [[Nameur]], [[Tchålerwè]] yet dins l' [[Coûtchant]] do [[Province do Roman Payis|Roman Payis]]. == Tuzance walone == Gn a ene [[emission e walon]] «[[El tchant d' nosse cok (emission)|El tchant d' no cok]]», adjinçnêye pa [[Jean Goffart]], dispu l' moes d' nôvimbe [[2002]].<ref>Trové sol [https://web.archive.org/web/20211205081739/https://www.radioquartz.be/emissions-new/ pådje di l' emission dins l' waibe del Radio]</ref> == Sourdant == [[Categoreye:Emissions e walon]] [[Categoreye:Radiowigne|Quartz]] 9nzgfm7bxy1ayzif1yeukkssqnyokj0 0 53507 426776 410237 2026-09-13T23:44:11Z Solwève 8941 426776 wikitext text/x-wiki '''Denis Roulin''', c' est on [[scrijheu e walon]] k' a-st ataké e [[2024]]. Il est mimbe des [[Lès Rèlîs Namurwès (soce)|Relîs Namurwès]]. == Ouve pol walon == Il a raprins l' walon al [[sicole di walon d' Nameur]]. Il est mimbe d' ene soce di fjheus d' fimes lomêye ''The May Cougnî''. E 2024, i prezinte ene prumire videyo sol walon lingaedje.<ref>''[https://www.youtube.com/watch?v=JTOz9SO5JXw D(ÈN)I-ST-I - Apprendre le wallon - #1 Les présentations]'' so [[YouTube (waibe)|YouTube]], 21 di may 2024.</ref> Todi e 2024, il a dné 3 tecses pol [[Tchansons a mete e muzike (ramexhnêye 2024)|ramexhnêye di tchansons a mete e muzike]] del [[Fiesse ås lingaedjes walons]]. == Sourdants == [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Roulin]] [[Categoreye:Bouteus pol walon|Roulin]] [[Categoreye:Relîs namurwès|Roulin]] 2y3pujmuxd0qf9ek41tibm6hkzhal2o