Wikipedia wawiki https://wa.wikipedia.org/wiki/Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wikipedia Wikipedia copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 11355 426803 413679 2026-09-20T21:09:41Z LR0725 23377 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Macrolepiota rhacodes JPG2.JPG]] → [[File:Chlorophyllum rhacodes JPG2.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Species has since been reclassified. Probably actually C. olivieri, but can't be sure from this view. 426803 wikitext text/x-wiki Li '''målagadlêye coulmele''', c' est on [[tchampion]] ki n' a pont d' volve et ki s' tchapea si rtire åjheymint di s' grand pî, ki poite èn anea. <!-- eployaedje: {{tåvlea tchampion|1|2|3|4|5|6|7|8|9|10}} 1î paramete: no e walon do tchampion 2inme: Sôre; 3inme: Classe; 4inme: Dizo-classe 5inme: Ôre; 6inme: Famile; 7inme: Djinre; 8inme: Espece 9inme: no d' l' imådje; 10inme: tecse po l' imådje sicrijhoz l' tot so ene seule roye --> {{tåvlea tchampion|Målagadlêye coulmele|Basidiomycota|Homobasidiomycetes|Agaricromycetideae|Agaricales|Lepiotaceae|Macrolepiota|rhacodes|Chlorophyllum rhacodes JPG2.jpg|'''Macrolepiota rhacodes''' - Djonne Målagadlêye coulmele (Foto: J-P Grandmont)}} == Discrijhaedje == Li tchampion a-st on tchapea (8-18 cm) e fôme d' oû, s' asplanixhant avou l' ådje po divni ene miete bombé, di coleur gris-bedje a brun-ocre a grossès ritrossêyès peletes, avou des blankès lames, on long et lisse pî (10-15 x 1-1,5 cm) di coleur grijhe ki poite èn anea. Si tchå est blanke, tinre et spesse. Elle a ene doûce odeur et bon gosse. Tot l' tchampion rodji foitmint cwand on l' côpe et ses lameles si pikèt di rodje avou l' tins. I vént ossu bén dins les bwès a foyes ki dins les sapéns mins ossu dins les pateures a l' orire des bwès, del fén d' l' esté disk' a l' [[erî-såjhon]]. [[Imådje:Macrolepiota rhacodes 2.jpg|thumb|left|Målagadlêyes coulmeles (adultes) ]] == Eployaedje == Li målagadlêye coulmele est on foirt bon tchampion si on-z a sogne di n' nén mougnî s' pî k' est deur a ddjerer. == Bibiografeye == Tites des lives e francès k' i gn a avou pus di racsegnes so ç' tchampion la: * Régis Courtecuisse, Bernard Duhem: ''Guide des champignons de France et d'Europe'' (Delachaux & Niestlé, 1994-2000). * Marcel Bon: ''Champignons de France et d'Europe occidentale'' (Flammarion, 2004) * Dr Ewaldt Gerhardt: ''Guide Vigot des champignons'' (Vigot, 1999) - ISBN 2-7114-1413-2 * Roger Phillips: ''Les champignons'' (Solar, 1981) - ISBN 2-263-00640-0 * Thomas Laessoe, Anna Del Conte: ''L'Encyclopédie des champignons'' (Bordas, 1996) - ISBN 2-04-027177-5 * Peter Jordan, Steven Wheeler: ''Larousse saveurs - Les champignons'' (Larousse, 1996) - ISBN 2-03-516003-0 * G. Becker, Dr L. Giacomoni, J Nicot, S. Pautot, G. Redeuihl, G. Branchu, D. Hartog, A. Herubel, H. Marxmuller, U. Millot et C. Schaeffner: ''Le guide des champignons'' (Reader's Digest, 1982) - ISBN 2-7098-0031-4 * Henri Romagnesi: ''Petit atlas des champignons'' (Bordas, 1970) - ISBN 2-04-007940-8 [[Categoreye:Micolodjeye|Malagadleye coulmele]] sz7db9ftm5jnk2464pf7o4bwmly6fo5 4 13692 426804 426788 2026-09-21T11:09:03Z Lucyin 16 426804 wikitext text/x-wiki == Ene novele soce po disfinde li walon == Ene novele soce a stî emantcheye po disfinde li [[walon]] et ls ôtes lingaedjes di Walonreye, aprume pa li scolaedje. C' est [[Michel Francard]] et sacwants ôtes bouteus ki l' ont metou so pî. * [https://vikant.be/ Li waibe del soce Vikant] * [https://vikant.be/2026/09/17/faire-vivre-les-langues-regionales-de-wallonie/ On messaedje des adjinçneus po les fiesses di Walonreye] == Les lingaedjes do payis et les politikîs == === 8 di setimbe 2026 : Li sotnaedje do walon rvént å pårlumint del Federåcion Walonreye-Brussele === I gn a yeu ene [[kession å Govienmint]] sol sotnaedje do walon eyet des ôtes lingaedje do payis, å pårlumint del [[Federåcion Walonreye-Brussele]]. {{fr}} [https://archive.pfwb.be/1000000020e00e3#page=22 Lére li kesse et l' response del Minisse del Tuzance] (ki dit k' e 2025, li sotnaedje do walon s' a amidré di 31 porcints (%), a l' advinant di 2024). === 31 di may 2026 : On politikî flamind cåze des ptits lingaedjes del Walonreye === Å moumint del [[Fiesse ås lingaedjes walons]] 2026, li politikî flamind Wouter Patho (mimbe del [[N-VA]] et vice-prezidint do pårti redjonalisse uropeyin «Libe Aliance uropeyinne») a fwait on long tecse (e [[neyerlandès]]) åd fwait do [[walon]] et des ôtes lingaedjes di Walonreye, so s' pådje [[Fesse-bok]]. {{nl}} [https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02jqDQQ9dGxp5XaiS7hS64519Q41YPM8sAs2tJhZZ36dWraAPocbqdoyhCqJTvr28Yl&id=61572158078903 Lére vaici] === 31 di decimbe 2025 : Les tåvlêyes di cåzaedje å pårlumint del Federåcion Walonreye-Brussele === I gn a yeu ene [[kession å Govienmint]] so les [[Copinreye|tåvlêyes di cåzaedje]] e walon eyet dins les ôtes lingaedjes do payis, å pårlumint del [[Federåcion Walonreye-Brussele]]. {{fr}} [https://archive.pfwb.be/1000000020df043#page=95 Lére li kesse et l' response del Minisse del Tuzance] (ki cåze eto do [[Decret Valmy Féaux]] et espliker douvént k' il a, å pus sovint, miné a des pordjets so les seulès belès-letes). == Rintrêye del måjhone del tuzance di Nameur == I gn årè deus ocupaedjes å Delta ([[Aisse del Tuzance|måjhone del tuzance]] di [[Nameur]]), li dimegne 13 di setimbe : * 11h et 15h : vizite do Delta e walon, avou les [[Lès Rèlîs Namurwès (soce)|Relîs Namurwès]] * 13h30 et 15h : ocupaedje po ls efants et les familes avou [[Joëlle Spierkel]] (li minme k' al [[Fiesse ås lingaedjes walons]] 2025) [https://www.ledelta.be/evenements/un-dimanche-a-partager-grande-ouverture-de-saison/ Racsegnes] == Novele tchanson e walon == ''[https://relis-namurwes.be/doc/tabareux/VoyedispenesChant.mp3 Vôye di spènes]'' Cåzaedjes di [[Roger Tabareux]], metous e muzike et tchantés pa [[Xavier Bernier]]. == Djournêye del tchanson walone a Walin == Li 12 di setimbe, a [[Walin (rebanêye comene)|Walin]], [[Lorint Hendschel]] et [[Xavier Bernier]] vont rfé leu cåzaedje del [[Fiesse ås lingaedjes walons]] 2025. Et pwis, i gn årè on concert da Xavier. [https://www.quefaire.be/decouverte-de-la-musique-de-8764959.shtml Racsegnes] == Novele videyo sol tévé waloncåzante == [[Imådje:Deus_pires_levêyes_Opagne.jpg|thumb]] * {{itvwc}} [https://www.youtube.com/watch?v=tV5v9dvvCfw Les pires levêyes d' Opagne] (responda da Jean-Pol Pirson) == Scoles di Bive erî-såjhon 2026 == [[Imådje:Scole di Bive do 21 d' avri 2026.jpg|thumb|left|scole do 21 d' avri 2026]] Vocial les dates: * 13 d' octôbe 2026 * 20 d' octôbe 2026 * 27 d' octôbe 2026 * 3 d' nôvimbe 2026 * 10 di nôvimbe 2026 (scole pås scolîs) == Strimaedje do novea live di [[Joëlle Spierkel]] == I rexhrè e moes d' setimbe, ås edicions namurwesses. On l' prezintrè l' prumî di setimbe al rweyale atenêye Dinant-Herbuchenne : [https://objectifplumes.be/agenda/roger-tabareux-chronique-de-vie-en-prose-et-en-poesie-presente-par-joelle-spierkel racsegnes] == Årtchives di Singulîs sol waibe do Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene == Cåzu tos les vîs limeros del gazete [[Singulîs (gazete)|Singulîs]] ont stî metous sol waibe do [[Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene]]. [https://www.museedelaparole.be/documents/singuliers Totes les anêyes dispu 1996] == Boûsses di scrijhaedje po des pordjets literaires == Li [[Siervice des Lingaedjes do Payis]] del Federåcion Walonreye-Brussele a metou so pî, vola ddja sacwants anêyes, des boûsses di dmorance po les scrijhresses et scrijheus e walon poleur ovrer coeymint dins on muzêye. Asteure, c' est l' [[SLLW]] ki fwait l' djuri po relire les wangnants. I fåt evoyî s' candidateure divant l' 10 di setimbe. [https://sllwallonnes.com/bourses-de-residence-de-jour-pour-autrice-et-auteur-de-langue-regionale/ Racsegnes] == Copinreye do Tchårnoe (dilé Harsin) == Vola dedja leu programe po 2025-2026 del copinreye do [[Tchårnoe-dlé-Harsin]] (li mårdi a 8 eures å bontins, al dimeye di ût (7 e.30). {| class="wikitable" |+ Tinme des copinreyes 26-27 |- ! Moes !! Djoû !! Sudjet |- | Moes d' setimbe || li 15 || nos [[oujhea]]s |- | Moes d' octôbe || li 20 || [[Facteur]]s et factoresses |- | Moes d' nôvimbe || li 17 || Bate al machene |- | Moes d' decimbe || li 15 || Do tins del [[guere di 40|guere]] |- | Moes d' djanvî || li 19 || Aprestadje do spectåke di Bande |- | Moes d' fevrî || li 16 || Sudjets libes |- | Moes d' måss || li 16 || Mi [[pasmint d' tins|ptit molon]] [''hobby''] |- | Moes d' avri || li 20 || li mestî d' [[curé]] |- | Moes d' may || li 18 || les [[moxhes al låme]] |- | Moes d' djun || li 15 || li [[fenåjhe|fenåmoes]] |} == Letes toûnreces del [[Federåcion Walonreye-Brussele]] == === 2026 === # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=3822dd9235 Lete do 8 di djun 2026] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=cb78458fa2 Lete do 13 di may 2026] (sol [[Fiesse ås lingaedjes walons]]) [https://objectifplumes.be/form/newsletter-registration Po rçure ces letes la pa emile] === Årtchives des anêyes di dvant === # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=6b97213825 Lete do 3 d' may 2022] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=a99c8ac059 Lete do 1î d' djulete 2022] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=adcf4a87e4 Lete do 5 di setimbe 2022] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=ba36bb0ecc Lete do 6 di decimbe 2022] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=ea15e9aa30 Lete do 17 di fevrî 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=c8f88d6646 Lete do 3 d' may 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=6e2c3141b4 Lete do 6 di djulete 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=7c6a446b6e Lete do 11 d' octôbe 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=d2b2012733 Lete do 20 d' decimbe 2023] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=4c7c850252 Lete do 15 di måss 2024] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=1087b88c58 Lete do 10 di djun 2024] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=5406e004fc Lete do 13 di nôvimbe 2024] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=f19b1e6fb7 Lete do 16 di decimbe 2024] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=d0a6a47984 Lete do 27 di fevrî 2025] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=d9d29e81ae Lete do 29 d' avri 2025] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=8ab890b9c9 Lete do 13 di djun 2025] # [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=9554bb879a Lete do 21 di decimbe 2025] == Fiesse ås lingaedjes walons 2026 == Li programe del [[Fiesse ås lingaedjes walons]] 2026 est metou so les fis : [https://falw.be/index.php?page=2026/accueil vaici] C' esteut li 30 di may a Lidje (å B3, li bibioteke del province, 1 plaece des årts, a [[Djudla Mouze]]). [https://us4.campaign-archive.com/?u=d3ceee67d9f2cf39906280ab2&id=cb78458fa2 Totes les racsegnes] === Bate di noûmots === Pol [[bate di noûmots del fiesse ås lingaedjes walons]], li tinme e [[2026]] esteut: «les årts vicants» (dj' ô bén, les årts k' on fwait so li scanfår, u ôte pårt mins padvant on publik). [https://livre.cfwb.be/fileadmin/sites/lali/uploads/Document/Activites/FALW/2026/Classement_noumots_2026.pdf Rizultats oficirs] == Novea studia del Federåcion Walonreye-Brussele so les lingaedjes do payis == * {{fr}} [https://livre.cfwb.be/actualites/actualite/une-etude-sur-la-vitalite-et-le-role-social-des-langues-regionales-de-wallonie Sacwants racsegnes] * {{fr}} [https://statistiques.cfwb.be/fileadmin/sites/ccfwb/uploads/documents/Zoom_Langues_endogenes_vdef.pdf Lére li modêye éndjolike do studia] == Studia sol sardignwès et l' walon == [[Ovraedje ås Longuès Apresses]] ([[TLP]], fén di sgondaire) rimetant li [[walon]] å [[sardignwès]], interessant aprume pa les [[responda]]s di deus djins ki disfindèt tchaeke onk des lingaedjes ([[Laurent Dabe]] et Cristian Urru). Et pår pa l' inkete sociolinwistike avou 711 responses pol sarde et 378 pol walon, mins dins totes les classes d' ådje (çou k' est co foirt råle po les studias d' sociolinwince). L' ovraedje est metou so l' [[Aberteke]] avou l' åjhmince del sicrijheuse, ey [https://lucyin.walon.org/guerni/doclinw/Gattermayer_sarde_walon.pdf esse aberwetåve ciddé] <center><gallery> Gattermayer sardignwès walon inkete.jpg Gattermayer sardignwès walon respondas.jpg </gallery></center> == Cåbaret walon d' Limerlé == [[Imådje:Plake e walon cåbaret Limerlé pourcea coshet.jpg|thumb|c' est dizo ç' plantchî la]] Li [[cåbaret walon]] d' [[Limerlé]] si ténrè li semdi 16 di may a 7 eures al nute a «Voyaedjåjhe e lodjisse» [''Périple en la demeure''] (gros bastimints e mitan do viyaedje). [https://lucyin.walon.org/tchanson/Caubaret_Limerlee_2026.pdf Sacwants tecses di tchansons k' î seront tchantêyes] (avou des [[hårdêye (Daegntoele)|hårdêyes]] po-z awè l' air). Racsegnes : <u>info@peripleenlademeure.com</u> [https://www.youtube.com/watch?v=SlGMFrwJt7A&feature=youtu.be Sovnance do cåbaret 2024] == Fé rispiter l’ walon avou les Relîs Namurwès == Ene après-nonne å Delta ([[Aisse del Tuzance|måjhone del tuzance]] di [[Nameur]]), li mierkidi 27 di may. Programe : * Ocupaedje po ls efants et les familes avou [[Joëlle Spierkel]] (li minme k' al [[Fiesse ås lingaedjes walons]] 2025) * Fåves, mintes et paskeyes avou [[Anne-Marie François]], [[Alain Baume]], [[Gérard Beaumont]], [[Jean-Louis Gérard]], [[Joseph Dewez]], [[Bernard Van Vynckt]]… * Conferince di Joseph Dewez sol walon dins l' lingaedje francès e l' Beldjike. [https://www.ledelta.be/evenements/fe-rispiter-lwalon-avou-les-relis-namurwes/ Racsegnes] == Scoles di walon d' Bive, ashyinnes do bontins 2026 == [[Imådje:Scole di Bive do 21 d' avri 2026.jpg|thumb|scole do 21 d' avri 2026]] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-04-07_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 7 d' avri] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-04-14_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 14 d' avri] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-04-21_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 21 d' avri] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-04-28_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 28 d' avri] * [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-05-05_Sicole_di_Bive.pdf Scole do 5 di may (scole pås scolîs)] * [[Scoles di Bive|Racsegnes so les scoles di Bive]] == Strimaedje di «Cwate paskeyes d' asteure» == Li strimaedje del [[ramexhnêye di noveles]] «[[Cwate paskeyes d' asteure (noveles)|Cwate paskeyes d' asteure]]» sicrît pa [[Lucyin Mahin]], s' a passé al bibioteke di [[Djedene]] li '''18 d' avri 2026 a 2 eures di l' après-nonne'''. * {{fr}} [http://aberteke.walon.org/riclame_Muzeye.jpg Po-z atchter l' live] * [https://www.youtube.com/watch?v=OIjEZ3MjoZo&t=1942s Tos les spitchs do strimaedje] * Lijhaedje d' on boket do live (å strimaedje): [[Imådje:Wa lijhaedje di L' efuyeye.ogg]] == Bate "[[On scrijheu, on djheu (bate)|on scrijheu, on djheu]]" 2026 == Evoyîz vosse tecse divant l' 31 di djulete a Annie Rak – Roulotte théâtrale, rue de la Paix 18, 7370 Dour-Elouges. [https://objectifplumes.be/actualites/concours-un-auteur-une-voix-edition-2026 Pus d' infôrmåcion (e francès).] == Cåzaedje so les lives e lingaedje do payis dins li scolaedje == Li 28 di måss, [[Romain Berger]] frè on cåzaedje sol fôre do live di Brussele. Li tinme, c' est "les lives e lingaedje do payis, ene atote po-z ewoeyî les efants al varyisté des lingaedjes". [https://flb.be/wp-content/uploads/2026/01/FLB26_ProJeunesse_OK.pdf Racsegnes (pådje 16)] == Spectåke e walon a Bande == Pol deujhinme anêye, gn årè on spectåke e walon «''Copinans Tortos esson.ne''» a [[Binde (viyaedje)|Bande]] li '''12 di fevrî a deus eures et dmey di l' après-nonne''' (14e.30). Racsegnes: elodie@ccnassogne.be / 084/214908 ([[aisse del tuzance]] di [[Nassogne]]). == Novea catalogue di lives e walon po les livreyes et les bibiotekes == Les edicions Altura (tinowes pa Primaëlle Vertenoeil, k' a eto bouté so les prumîs lives e walon des edicions [[Tétras Lyre (eplaideu)|Tétras Lyre]] et so les dierins lives des edicions del province di Lidje) ont fwait on novea catalogue po mete a l' oneur les ovraedjes di 10 soces u eplaideus d' lives e walon. Li catalogue egzistêye so papî po les livreyes et les bibiotekes, et on l' pout eto aberweter e PDF. C' est on pordjet moenné tot shuvant l' « contrat-câde del filire do live » (po sotni l' live come ene industreye del tuzance) del [[Federåcion Walonreye-Brussele]]. * [https://www.alturaedition.com/soutien-aux-langues-regionales Pus d' infôrmåcions sol waibe d' Altura] * [https://drive.google.com/file/d/1J0_7sx1qtPHJ7RViWBY-5i4xlaojzu52/view?pli=1 Aberweter l' catalogue] == Ene sicole a pårt so li scrijhaedje e Feller li 24 di fevrî == [https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?p=9200 Racsegnes so Berdelaedjes] == Walon e scole : conte-rindou d' on scoleu == Vocial on conte-rindou des scolaedjes d' on scoleu avou l' programe «[[walon e scole]]» del «[[FWB]]» e [[waeyén-tins]] 2025. {{fr}} [https://lucyin.walon.org/guerni/Conte-rindou%20waeyin-tins.pdf Aberwetåve vaici (modêye do 22 d' djanvî 2026)] == {{HDVs}} == *[[Wikipedia:Wikinoveles/Egurniyaedjes 2025|Egurniyaedjes 2025]] *[[Wikipedia:Wikinoveles/Egurniyaedjes|Tos les egurniyaedjes]] 7z66xnb0ex79w8eykwdlq09b729kw8k 0 37941 426801 345441 2026-09-20T16:48:15Z Lucyin 16 426801 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[File:Hay cocks - geograph.org.uk - 1439469.jpg|thumb]] Ene '''hougnete''' (on dit eto : on '''coejhea''', on '''houtea''', on '''moulea''', on '''pietchron''')<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''9''' 153.</ref>, c' est on moncea d' [[four]] fwait so l' tchamp po co souwer on pô divant d' esse regregnî. == Istwere == On a fwait des hougnetes di tos tins. Après l' guere di 14, on a cmincî a fé des gades: on tcherdjive li four so on tchessi d' troes pikets, tinous på dzeu, avou troes pietches inte di zels, metowes a 50 cm di tere. Come çoula, li four n' esteut nén a tere. <ref>[[ALW]] 9 p. 354.</ref>, On a pupont fwait d' cojheas li djoû k' on a [[picubé]]. == Sourdants == [[Categoreye:Fenåjhe et awousse]] 46ol0bz44o2ikkpgg0q0uf9donhtf7s 0 53566 426800 424671 2026-09-20T11:59:21Z Lucyin 16 /* Sourdants */ 426800 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire|Arniye}} '''Arniye'''<ref>[[S117]]</ref> (''Arnîe'', ''Arnîy''<ref>[[Papî Doppagne so les nos d' plaece des viyaedjes del Walonreye francesse|Papî Doppagne]]</ref>; fr: ''Hargnies''), c' est on [[ptit ban]] del [[Walonreye di France]] (Bote di Djivet). [[Imådje:Lotterie Paul S54.JPG|thumb]] == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros diyalectolodjikes]] ** [[ALW]]: '''Ar 2''' (mwaisse pont) ** [[Papî Doppagne so les nos d' plaece des viyaedjes del Walonreye francesse|Ricwerances da Doppagne]]: '''G 9''' ** [[Inketes da Bruneau so les patwès d' Årdene (lives)|Ricwerances da Bruneau]]: '''Br 16''' * [[Dipårtumint des Årdenes]] * [[Lingaedje do payis]]: [[walon]] (puvite del troke del [[Basse Årdene]]). == Toponimeye == {{Lka}} [[Arniye (toponimeye)]] == Tuzance walone == === Diccionairaedje === C' esteut onk des mwaisses pont di l' [[ALW]]. Gn a on foirt sipepieus motlî did la, ki l' tite, c' est: ''[[Patouè des vies djins d'Harnies]]'' (Patwès des viyès djins d' Arniye). === Motlî === Kékes mots tipikes did la: * [[Wikt:amin|amin]] (dandjreus on forcoridjaedje di [[Wikt:amon|amon]], tot l' erîlant so l' [[nén definixhant årtike]] omrin [[Wikt:in|in]] (dabord k' a [[Djivet]], c' est [[Wikt:on|on]]). === Croejhete === Ene piceure di croejhete a pårt Li [[suddjonctif prezintrece]] des [[rwaitants]] si fwait avou l' cawete -aye (come al [[Grande Boursegne]], mins nole pårt d' ôte e l' Walonreye).<ref>[https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=2&alw_page=330 Pont Ar 2 del Bote di Djivet] sol mape [[ALW]] «''qu'elles gèlent''».</ref> : ''i fåt k' il ''al'''aye''''' vey zels deus u troes. Li pronon des cåzants, c' est [[Wikt:dji|dji]] (et nén «nos»), come pattavå e l' [[Basse Årdene]]. === Kékès fråzes === [[Imådje:Wa Vincent André fråzes Arniye.ogg|thumb|Kékes fråzes dites avou l' accint d' Arniye]] <blockquote><i><poem> ‒ Dji ‘nn’ aurons co !<ref>Dj' ô bén : dj' årans co del plouve.</ref> ‒ Oyi ! I fwét toudi mwés. Les awènes sont dja djaurnéyes, savouz ! *** ‒ Û çk’est Locadiye ? ‒ O ! dj’é l’idéye k’èlle è co stî avau l’ vîye. Èle ni sét dmërer al mwéja. *** Les afants sont a scole èt mi, dji m’ va fwé l’ buwéye aprës-non.ne. *** ‒ Vous vérez a chîje al nute ? ‒ Oyi, dji sayrons. Mês Mariye ni sét pus router. *** Dimègne qui vièt, ça srë l’ dicauce, èt les valets èt les couméres ‘nn’ alat roûler pou payî l’ muzike. *** Dji rviè d’awè stî sègnî amin Tchantchès. Dj’aurë binn vlu qu’ les afants vinaye bauquer al mwéja.<ref>sicrîte aprume pa André Vincent, rimetowes e [[sistinme Feller]] po les [[scoles di Bive]], do 25 di nôvimbe 2025.</ref></poem></i></blockquote> === Eredjistrumints === {{mic}} Eredjistrumint del [[fåve do vî vî tins]] «[[Li bijhe et l' solea]]» ratournêye pa André Vincent avou l' accint d' Arniye pol [[Djåzant atlasse éndjolike des lingaedjes di France et d' avår la]] * [https://atlas.lisn.upsaclay.fr/sounds/Hargnies2.mp3 dîwe pa André Vincent lu-minme] * [https://atlas.lisn.upsaclay.fr/sounds/Hargnies.mp3 dijhowe pa èn ôte ome d' Arniye] === Sociolinwince === [[Imådje:Wa Vincent André noer boton Arniye.oga|thumb|Lûte disconte li cåzaedje walon e scole]] Li dzindjnaedje do walon a cmincî al [[Revolucion francesse]]. Mins l' walon a co bén rezisté ey esteut co djåzé des efants dins les [[anêyes 1920]].<ref>[[Noer_boton_(penitince)#Sôres_di_sinet|On sait lére vaici li tecse di l' eredjistrumint]]</ref> Divins les papîs del comene, on trouve les mots «septante» et nonante disk' ås [[anêyes 1800]]. [[Imådje:Wa Vincent André Arniye septante nonante.ogg|thumb]] <blockquote><i>Dji di ki li patwès a Arniye aveut rezisté a bråmint des evenmints. Gn aveut yeu l' Revolucion, e l' France, et on aveut dit: «on cåze li francès, e l' France». Et a Arniye, on djheut «septante, nonante». Dins les cayés del comene, dj' a rtrové, disk' e 1800, on scrijheut «septante, nonante». Mins après, li francès a impôzé swessante- et cwatru-vint-dijh.</i></blockquote> == Sourdants == {{Commonscat|Hargnies (Ardennes)}} [[Categoreye:Walonreye di France]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di France]] fko7w6rwrx55sjtxlkukznkxlu9h69u 0 55260 426802 426796 2026-09-20T20:05:18Z Lucyin 16 426802 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-vsis|Histwère di noûf mohones dè Grand Broû d'Roclindje}}'' (sovnances)}} {{Dizo-tite|Istwere di nouv måjhones do Grand Broû d' Roclindje}} [[Imådje:Frénay nouv måjhones.jpg|thumb]] '''Istwere di nouv måjhones do Grand Broû d' Roclindje''' ('''''Histwère di noûf mohones dè Grand Broû d'Roclindje'''''), c' est on [[live di sovnances]] sicrît pa [[Henri Frénay]] ey eplaidî a [[Hasse]]<ref>''Les Imprimeries du Limbourg'', rowe di [[Måstraik]], 15.</ref> e [[1927]].<ref>Li live esteut tot scrît li 3 d' awousse 1926.</ref> Il a stî saetchî a 500 egzimplaires limerotés. Il e-st enimådjî pa Charles Romary (1891-1971)<ref>Riscrijhaedje do redjisse des moirts di [[Château-Thierry]] (France) do 20 di djanvî 1971.</ref>, come dit dins l' adrovaedje e francès da Fr. Olyff. == Contnou == [[Roclindje]], c' est l' [[viyaedje]] do scrijheu, mins ci-ci l' a cwité a l' ådje di 14 ans po-z ebagué a [[Paris]]. «E Grand Broû», c' esteut l' coulot la k' il aveut skepyî. N aveut la nouv måjhones. Mins, tins del [[guere di 14]], les Almands ont rebleyî l' [[foncea]] po fé passer li voye di tchmin d' fier [[Cologne]]-[[Brussele (veye)|Brussele]]. Tot simplumint tot spotchant les nouv måjhones avou les trigus d' reblayaedje. <blockquote><i>On djoû, les mådits, adon k' on-z esteut dzo leus talons, vnît muzrer. Des ôtes shuvît, plantant des pås cial et la. Après zels, end ourit po trawer des schavêyes, livler les trôs, ristoper les xhores, et rhåssî les basses.<br>Les målureus k' estént la a dmeure so leu passaedje n' ourît ki djusse li tins di såver leu bedreyes, leus pôves vîs meubes et tos leu rahisses ki vnèt des tåyes et des tayurons.<br>(…)<br>On djoû, don, on vagon rimpli d' tere et d' trigus k' on veyeut dispu kéke tins s' aprepyî todi on pô pus près et recori vinte a tere po rivni acoûsse, s' apontixha disconte li tchminêye del prumire måjhone et vuda s' tchedje ki coixha l' toet et dfonça l' plafond.</i><ref>p. 22-25.</ref></blockquote> Adon, li scrijheu nos fwait moussî dins les nouv måjhones, tchaeke a s' toû. Et pacô, fé on tchaptrê a pårt so des djins k'-i-gn-a k' î dmorént. == {{HD}} == {{Wks|Histwère di noûf mohones dè Grand Broû d’Roclindje}} (mwaisse tecse) == Sourdants et pî-notes == [[Categoreye:Lives e walon]] ogpff1u2td8ud0izv4hwgcya54w8zek