Wikipedia wawiki https://wa.wikipedia.org/wiki/Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wikipedia Wikipedia copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 34235 426992 416865 2026-09-29T00:29:37Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 426992 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Rgb-raster-image.svg|vignette|Ciste imådje ci, c' est ene [[Bitmap|bitmape]], k' est onk des fôrmats d' '''imådje picsele'''. Cwand on zoume, on voet bén k' el finté, ki n' a nén candjî, a discrexhou.]] L' '''imådje picsele''', c' est ene imådje limerike adjinçnêye avou des ponts ubén des cwårés, virpus des rectingues.<ref name=":0">https://www.britannica.com/technology/raster-graphics</ref> Pus les [[Picsel|picsels]] sont tenes, pus l' '''imådje picsele''' a ene meyeuse finté. == Rotaedje == L' '''imådje picsele''' rote del minme manire k' ene mozayike, veyanmint k' elle est adjinçnêye avou des fômes djeyometrikes. C' est po çoula ki, cwand on zoume, l' imådje dvént moens nete, åré si on candje el finté.<ref>https://web.archive.org/web/20250628235024/https://guides.lib.umich.edu/c.php?g=282942&p=1885352</ref> On-z el a uzé, prumirmint, po-z aveur l' imådje so les [[Televuzion|tévés]]. Il årè falou ratinde el [[dijhnêye 1990]] po-z endè vir so les copiutreces poirtåves.<ref name=":0" /> L' '''imådje picsele''' s' ertrouve dins sacwants fôrmats grafikes, metans li pus peupreces&nbsp;: li [[JPEG|djipegue]] eyet li [[PNG|péyendjé]].<ref name=":1">https://www.teamnext.de/en/blog/the-10-most-important-formats-for-raster-graphics/</ref> La eto k' c' est k' on-z a avou les [[GIF|djifs]] ki sont des imådjes rotant al manire d' ene coûte videyo.<ref name=":1" /> == Referinces eyet sourdants == <references /> [[Categoreye:Imådjreye limerike]] 5bl9trfa0hhd5xeknddomz4m7mm1ckd 0 44682 426993 363244 2026-09-29T01:06:35Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 426993 wikitext text/x-wiki Ene '''mierpoûssire''' (pacô ossu '''miergotlete''')<ref>[[noûmots do walon]] askepyîs e 2019-2020; [https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?p=6061]</ref>, c' est ene tote pitite barbôjhe di [[mannixhance di l' air|mannesté]] k' arive dins l' [[air (gåz)|air]]. Si elle est [[houmêye]], ele si stitche parfondmint dins l' [[peumon]], et pout esse ene cåze di [[magnant må]]. == Produjhaedje des mierpoûssires == Ci sereut les [[moteur å mazoute]] bråmint l' cåze des miergotletes ki s' amoncelnut dins les grandès veyes. Mins on a eto djåzé di l' uzmint des [[plaketes d' erayoe]]. Les oujhenes ki produjhèt des [[poude]]s end evoyèt dins l’ air ossu,pask’ ele passèt houte des pus fenès passetes. Metans les oujhenes d' Indji k' ovrèt so les pires di [[tchåsse (tere)|tchåsse]]. == Muzuraedje del cwantité d' mierpoûssires et politike veyrece == Dins bråmint des grandès veyes d' Urope, dispu l' fén des [[anêyes 2010]], on a rastrindou li rôlaedje avou des otos å mazoute. Pår tins des termenes di tcholeur, la k' gn a waire di [[bodjaedje di l' air]]. Les deus plaeces les pus tcherdjeyes e mierpoûssires el Walonreye, c' est l' payis d' [[Tchålerwè]] et li stindêye d' [[Indji]]-[[Lidje]] (avou [[Sint-Djôr]], [[Flemåle]], [[Gråce-Hologne]], [[Serè]], [[Sint-Nicolai-dlé-Lidje]], [[Anse]], [[Hesta]], [[Tchôfontinne]], [[Binne-Heuzea]] eyet [[Fléron]]).<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20191013213054/https://www.liege.be/fr/vie-communale/services-communaux/environnement/abc-de-lenvironnement/particules-fines waibe-pådje del veye di Lidje] (loukeye li 11 di måss 2019)</ref> == Baxhaedje do tô d' mierpoûssires == Avou l' [[minêye]] del [[gripe chinwesse]] ([[2020]]) et l' [[recloymint]] ki s' end a shût, li cwantité d' mierpoûssires a baxhî pår dins des veyes come [[Lidje]], [[Brussele]] et [[Anverse]]. == Sourdants == [[Categoreye:Mannixhance]] qxkvbieqf3bzml46xo4v0pl288tl9ms 0 45526 426996 387168 2026-09-29T07:22:48Z ~2026-52113-90 29304 /* */ Ana Brnabić 426996 wikitext text/x-wiki {{Djermon Urope}} {| style="border-collapse:collapse;margin:0 0 1em 1.5em; float:right; width:280px;" id="toc" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" |+<span style="font-size:large;">'''Républike di Serbeye'''<br />'''Republika Srbija'''</span> | colspan="2" style="background:#efefef;" align="center" | {| style="text-align:center; width:100%;" cellspacing="0" cellpadding="2" border="0" |[[Imådje:Flag of Serbia.svg|alt=|bordure|125x125px|Drapea d' Albaneye]] |[[Imådje:Coat of arms of Serbia.svg|alt=|112x112px|Åres nåcionåles d' Albaneye]] |- |([[Drapea di Serbeye|Detays]]) |([[Åres nåcionåles di Serbeye|Detays]]) |} |- | colspan="2" style="border-bottom:3px solid gray;" align="center" |<font size="-1">'''[[Divize]] nåcionåle :'''</font> Samo Sloga Srbina Spašava ([[Serbe]]) '''Seu 'l etinte schape èl Siebe''' |- | colspan="2" align="center" |[[Imådje:Location of Serbia in Europe, Kosovo highlighted.png|alt=|250x250px|Eplaeçmint di Xxxxx sol bole daegnrece]] |- |[[Lingaedje oficir]] |[[Sierbe|Serbe]] |- |[[Mwaisse veye]] |[[Belgråde]] |- |[[Prezidint d' payis|Prezidint]] |[[Ana Brnabić]] |- |[[Sitindêye]]<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Serbie</ref>&nbsp;- Totåle &nbsp;- % aiwe |[[Djivêye des payis, d' après leu stindêye|Classé 111inme]] 88.361&nbsp;[[Kilomete cwåré|km²]] 0,13% |- |[[Peuplåcion]]<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Serbie</ref>&nbsp;- Totåle (2019) &nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]] |7.111.973&nbsp;dimorants &nbsp;91,8 djins/km² |- |[[Manoye]] |[[Dinar serbe]] |- |[[Coisse d' eure|Coisse d'&nbsp;eure]] |ECG ([[Eure del Coistrece di Grinwitch|ECG]]+1) / CEST (UTC+2) |- |[[Ime nåcionå]] |'''Bože Pravde''' (Diu del Abondroet) |- |[[Dominne internete]] |.rs ey .срб |- |[[Djivêye des preficses telefonikes eternåcionås|Preficse telefonike]] | +383 |} {{Wiccionaire|Serbeye}}Li '''Serbeye''', lomé li '''Républike di Serbeye''' etou, est on payîs do 'l Urope levantrece. == Referinces ey sourdants == <references /> 42dqvhmj3zbnhi338kbmoti4iw5460i 0 46246 426990 398348 2026-09-28T21:03:41Z Èl-Gueuye-Noere 17076 426990 wikitext text/x-wiki Li '''Tram del Coisse Bedje''' ([NL] ''De Kusttram'', literålmint «'''&nbsp;Tram del Coisse&nbsp;'''») a stî askepyî e 1986 avou l' rebanaedje des deus lenes (vir padzo). Padvant 1991, èç rantoele ci esteut manaedjî på [[Vicinås]], mins asteure elle est a [[De Lijn]]. == Rantoele == === Lene === ==== Divant 1998 ==== [[Imådje:GleisplanKusttram1994.png|alt=|centré|vignette|1424x1424px|El rantoele, e [[1994]]. ]] ==== Etur 1998 eyet 2019 ==== [[Imådje:StraßenbahnGleisplanKusttram2014.png|centré|vignette|1437x1437px|Grande imådje del rantoele, e [[2014]].]] ==== Asteure ==== {{Djermon}} === Ståcions === Li lisse dizo va d' [[Li Panne]] (Nonne-Coûtchant del coisse) disk' a [[Knokke-Heist]] (Bijhe-Levant) : <ref>https://web.archive.org/web/20200814071333/https://www.delijn.be/en/kusttram/locaties-haltes/</ref> * ''De Panne Station'' * ''De Panne Plopsaland'' * ''De Panne Moeder Lambic'' * ''De Panne Kerk'' * ''De Panne Esplanade'' * ''De Panne Centrum'' * ''De Panne Canadezenplein'' * ''Koksijde Sint-Idesbald'' * ''Koksijde Ster der zee'' * ''Koksijde Bad'' * ''Koksijde Lejeunelaan'' * ''Oostduinkerke Schipgat'' * ''Oostduinkerke Bad'' * ''Oostduinkerke Duinpark'' * ''Oostduinkerke Groenedijk'' * ''Nieuwpoort Sint-Bernadusplein'' * ''Nieuwpoort Bad'' * ''Nieuwpoort Victorlaan'' * ''Nieuwpoort Cardijnlaan'' * ''Nieuwpoort Stad'' * ''Lombardsijde Schoolstraat'' * ''Lombardsijde Zeelaan'' * ''Westende Sint-Laureins'' * ''Westende Bad'' * ''Westende Belle Vue'' * ''Middelkerke Krokodiel'' * ''Middelkerke Verhaeghelaan'' * ''Middelkerke Casino'' * ''Middelkerke De Greefplein'' * ''Raversijde Provinciedomein'' * ''Raversijde Middenlaan'' * ''Mariakerke Duinenkerkje'' * ''Mariakerke Bad'' * ''Oostende Northlaan'' * ''Oostende Renbaan'' * ''Oostende Koninginnelaan'' * ''Oostende Marie-Joséplein'' * ''Oostende Station'' * ''Oostende Vismijn'' * ''Oostende Oosteroever'' * ''Bredene Duinenplein'' * ''Bredene Campings'' * ''Bredene Renbaan'' * ''De Haan Vosseslag'' * ''De Haan Zeepreventorium'' * ''De Haan Aan zee'' * ''De Haan Waterkasteellaan'' * ''De Haan Zwarte Kiezel'' * ''Wenduine Konijnenpad'' * ''Wenduine Molen'' * ''Wenduine Centrum'' * ''Wenduine Manitoba'' * ''Wenduine Harendijke'' * ''Blankenberge Maritieme Zone'' * ''Blankenberge Markt'' * ''Blankenberge Station'' * ''Blankenberge Pier'' * ''Blankenberge Duinse Polders'' * ''Zeebrugge Strandwijk'' * ''Zeebrugge Stationswijk'' * ''Zeebrugge Kerk'' * ''Zeebrugge Zeeluis'' * ''Heist Dijk'' * ''Heist Heldenplein'' * ''Heist Willemspark'' * ''Duinbergen Kerk'' * ''Knokke Station'' === Zones === Les '''zones'''<ref>https://vls.wikipedia.org/wiki/Kusttram</ref> sont les numeros des pitits bans ou les trams paraiynut : * '''Zone 1 :''' [[De Panne]] (''[WA] Li Panne'') * '''Zone 2 :''' [[Koksijde]] * '''Zone 3 :''' [[Oostduinkerke]] * '''Zone 4 :''' [[Nieuwpoort]] (''[WA] Noû-Pôrt'') * '''Zone 5 :''' [[Lombardsijde]] eyet [[Westende]] * '''Zone 6 :''' [[Middelkerke]] * '''Zone 7 :''' [[Raversijde]] * '''Zone 8 :''' [[Ostinde|Oostende]] (''[WA] Ostinde'') * '''Zone 9 :''' [[Bredene]] * '''Zone 10 :''' [[De Haan]] (''[WA] Li Cok'') * '''Zone 11 :''' [[Wenduine]] * '''Zone 12 :''' [[Blankenberge]] * '''Zone 13 :''' [[Zeebrugge]] (''[WA] Zeebrudje'') * '''Zone 14 :''' [[Heist]] * '''Zone 15 :''' [[Knokke]] == Rame == === BN LRV === Les rames del rantoele del Coisse Bedje estént cåzu les minmes k' a [[Ledjir metro d' Tchålerwè|Tchålerwè]]. Les cis del Coisse Bedje (sôre 6000) n' avént k' on bankea po kidure, conte deus po les cis di [[Ledjir metro di Tchålerwè|Tchålerwè]] (sôre 6100). Tot djåzant d' zels, deus u troes ki dveut daler å [[Ledjir metro di Tchålerwè|metro di Tchålerwè]] ont stî wårdêye al coisse. Come li 6102, k' elle a troes raiyes al plaece di deus come les ôtes. <center><gallery widths="240" heights="240"> |Modele d' oridjene e 1980. Les [[Vicinås]] n' ont nén volou èç rame la pask' i gn' aveut troes wagons estô di deus. Imådje:Bredene - Handzame Classic, 18 maart 2016, vertrek (A01).JPG|Li djaene tram, c' est l' 6102, k' a divnou ene motrice po les boutaedjes. Imådje:BN trams Oostende 1982.jpg|BN LRV sol lene 1 (Ostinde — Knokke) padvant l' fûzyion des deus lenes e 1986, ki divnrént li Tram del Coisse Bedje. </gallery></center> Totes ces rames rola ont stî dismontêye etur 1995 eyet 2003 po radjouter on wagon cintrå po les målasnés. I gn aveut 50 rames BN LRV al Coisse Bedje, mins sacwantès n' rôlént pus a cåze des accidints eyet l' costindje des rifijhaedjes. Ådzeu d' ça, avou les noveas trams (CAF Urbos), [[De Lijn]] a comincî a mete les BN LRVs a l' ouxh del rantoele. Pitchote a midjote, ces rames ont disparexhou eyet les dierins ont co rôlé disk' å [[17 di setimbe]] [[2023]].<ref>https://nieuwsbredene.be/2023/afscheid-van-de-oude-kusttram/</ref> <center><gallery widths="240" heights="240"> Imådje:Rame BN Kusttram De Lijn + Crealis Neo 18 DK'BUS La Panne.jpg|BN LRV a [[Li Panne]]. Imådje:Kusttram Henegouwenstraat.JPG|Ene novele varyisté d' rame k' on voet l' dirî. Imådje:Tramontsporing 02.jpg|Èn egzimpe d' ene '''BN LRV''' k' a dalé djus. </gallery></center> === HermeLijn === Li '''HermeLijn''' sont des rames ki sont soulmint a li Coisse Bedje pindant l' esté, pask' èl nombe di voyaedjeus est li pus grand a 'ç momint. Ces rames sont prustêynut på les rantoeles do [[Tram di Gant|Gant]] eyet d' [[Tram d' Anverse|Anverse]]. <center><gallery widths="240" heights="240"> Imådje:Rame HermeLijn 6340 @ Oostend.JPG|Ene rame '''HermeLijn''', li 6340, al ståcion d' [[Ostinde]]. Imådje:Hermelijn Interieur.jpg|Dins ene rame. </gallery></center> === CAF Urbos === Li '''CAF Urbos''' sont des noveas trams k' ont des limeros 61xx. Ces rames la doevnut ricandjî les viyès BN LRV. Les prumirès vweteures ont stî livrêyes e [[2020]] ey ont stî metowes e-n ovraedje pindant ciste anêye ci. <center><gallery widths="240" heights="240"> Imådje:Kusttram 05-21.jpg|Ene rame CAF Urbos vinant d' [[Ostinde]], e moes d' may 2021. Imådje:Blankenberge nieuwe kusttram 2021.jpg|Èn ôte tram d' ci djinre, do costé di [[Blankenberge]]. </gallery></center> == Rilomé == Ç' est l' pus longue lene di tram daegnrece avou etur 66 yet 67 kilometes. Ele va d' [[Li Panne]] disk' a [[Knokke-Heist]], dj' ô bén k' ele fwait tote el coisse bedje wice el no d' cisse rantoele vént. == Referinces eyet sourdants == <references />{{Trams eyet Ledjirs metros e 'l Beldjike}} [[Categoreye:Tchimin d' fier]] fp2vsygrkqrhiagkuwpkkizzg6cbxwg 0 46803 426989 426931 2026-09-28T20:54:19Z Èl-Gueuye-Noere 17076 /* Etimolodjeye */ 426989 wikitext text/x-wiki {{Djermon viyaedje}} {| id="toc" style="border-collapse:collapse;margin:0 0 1em 1.5em; float:right; width:280px;" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" |+{{Vls icon}} <span style="font-size:large;">'''Middelkerke'''<br /></span>{{Nl icon}} <span style="font-size:large;">'''Middelkerke'''<br /></span>{{Wa icon}} <span style="font-size:large;">'''Middelkerke'''</span> | colspan="2" style="background:#efefef;" align="center" | {| class="mw-collapsible" style="text-align:center; width:100%;" cellspacing="0" cellpadding="2" border="0" |+ |[[Imådje:Middelkerke vlag.svg|alt=|124x124px]] |[[Imådje:Middelkerke wapen.svg|alt=|139x139px]] |- |([[Drapea d' Middelkerke|Detays]]) |([[Armwereyes d' Middelkerke|Detays]]) |} |- | colspan="2" style="border-bottom:3px solid gray;" align="center" |'''Eplaeçmint del comene dins l' province'''[[Imådje:Middelkerke West-Flanders Belgium Map.svg|alt=|325x325px]] |- |[[Lingaedje oficir]] |[[Neyerlandès]] |- |[[Lingaedje coinrece]] |[[Wess-flamind]] - [[Kust-Vlaams]] |- |[[Borguimwaisse]] |[[Jean-Marie Dedecker]] |- |[[Eplaeçmint]] | - [[Arondixhmint d' Ostinde]] - [[Province di Flande coûtchantrece]] - [[Flande]] - [[Beldjike]] |- |[[Sitindêye]] |75,65 km² |- |[[Peuplåcion]] (asteure) | +/- 19.336 dimorants |- |[[Dinsité]] (asteure) |<math>19.336 \div 75,65 =</math> 255,60 dimorants/km² |- |[[Coisse d' eure|Coisse d'&nbsp;eure]] |ECG ([[Eure del Coistrece di Grinwitch|ECG]]+1) / CEST (UTC+2) |- |[[Djivêye des preficses telefonikes eternåcionås|Preficse telefonike]] |(+32) 059 |} '''Middelkerke''' ([NL] ''Middelkerke ;'' [VLS] ''Middelkerke''), c' est ene [[Veye (djeyografeye)|veye]] di [[Province di Flande coûtchantrece|Flande coûtchantrece]], sol coûtchant del [[Mer do Nôr]]. == Etimolodjeye == Si no vout dire l' Eglijhe do Mitan. Come di djusse, ci viyaedje la esta å cinte del [[Testerepe]], inte, å pus tård, les [[6inme sieke|6inme]] yet [[12inme sieke|12inme siekes]]. == Djeyografeye == '''Middelkerke''', c' est l' comene el pus coûtchantrece di l' [[arondixhmint d' Ostinde]], e gris foncé sol mape. == Referinces eyet sourdants == {{Commonscat|Middelkerke}}{{Wiccionaire|Middelkerke}}{{RC\CoisseBedje}} ccori8rzzaraa00gpq2l5phd9k9dwoi 0 47008 426995 409949 2026-09-29T01:57:01Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 426995 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire|Stimbiè}} '''Stimbiè''' ({{f}} ''Stembert'', {{de}} ''Steinberg''), c' est èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Vervî]], el [[province di Lidje]]. [[Imådje:Stembert- Eglise Saint-Jean-Baptiste.JPG|thumb|eglijhe]] [[Imådje:Batiments historiques Stembert.jpg|thumb]] [[Imådje:Dreiländereck Treffen 2018 in Noorbeek - 35 Intimes Carabiniers Stembert 1.jpg|thumb]] == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros del posse]] '''4801''' (nén candjî): * [[Limero diyalectolodjike]]: '''Ve 23'''. * [[Arondixhmint]]: [[Vervî]] * Lomaedje et spotaedje des djins did la: ** [[No di dmorant|Lomaedje]]: Stimburkin u Stimburtin<ref>[[cawete -in]]; [[TG1]] p. 10.</ref>, Stimburkinne u Stimburkinne; (F. ''Stembertois, oise'')<ref> [[Jean Germain]] ''Avis de recherche : Wallons, comment vous appelez-vous'', ''[[Vers l'Avenir]]'', 24 d' octôbe 2007.</ref> ** [[Såvaedje no des dmorants|Sipotaedje]]: les [[Leu]]s.<ref>[[TG1]] p. 10.</ref> * Sitindêye : 648 ectåres.<ref>[[E203]] a «Sitimbiet»</ref> * Peuplåcion : 2037 (1831); 1325 (1965)<ref>[[E203]] a «Sitimbiet»</ref>; 2668 (1900); 5101 (1930); 7825 (1976).<ref>[[:fr:Stembert|sol Wikipedia e francès]]</ref> == Djeyografeye == Metou so hintche erive del [[Vesse (aiwe)|Vesse]], k' el schåye d' [[Ådrimont]], a Bijhe. Il est vijhén avou [[Limbôr (viyaedje)|Limbôr]] å Levant (li limotche, c' est l' [[ri (toponimeye)|Hodjori]]), avou [[Djalhé (viyaedje)|Djalhé]] a Nonne, ey avou [[Heuzi]] å Coûtchant (inte les deus, gn a l' [[broû (toponimeye)|Mangonbroû]].<ref>https://web.archive.org/web/20241218180728/https://lunoveleup.e-monsite.com/pages/stembert-presentation/hydrographie.html</ref> == Istwere == C' esteut aprume on [[hamtea]] d' Vervî, mins ki divna [[pårotche]] e [[1591]]. I fourit leyî foû des meurs di recloyaedje del veye e [[1651]]. I divna dislaxhî d' Vervî li 25 di djanvî 1656, pa èn edit do [[prince-eveke di Lidje]]. I fjha pårteye do [[markizat d' Frantchimont]]. Comene do [[Dipårtumint d' l' Aiwe d' Oûte]] tins do [[redjime francès]]. E [[1837]], on lyi rsaetcha [[Heuzi]], mågré les rclamaedje des Stimburkins.<ref name=":0">[[TG4]] a «Stembert».</ref> == Economeye == Gn av des menes di [[calamene]] disk' e 1840.<ref name=":0" /> == Tuzance walone == === Scrijheus e walon === * [[Paskeye do volant tchet d' Vervî (arimé)|oteur anonime del Paskeye do volant tchet d' Vervî]] * [[Jean-Michel Pire]] î a vnou å monde. * Gn aveut ene [[S.N.R.]] avou on no e walon «''Lu novê Leûp», mins k' a staté e 2019. Il avént adjinçné ene [[waibe (Daegntoele)|waibe]] foirt bén documintêye. === Dins les belès-letes e walon === On cåze di Stimbiè, et d' ses nos d' plaece (e Brôde, e Crote, ås Sourdants) dins l' paskêye [[s:Li cinsî d' E Brôde et les ptits soteas|Li cinsî d' E Brôde et les ptits soteas]] sicrîte pa [[Jean-Guillaume Levaux]]. == Foclore == Li [[spot (viyaedje)|spot]] des Stimburkins (les Leus) provént d' ene racontroûle. On cinsî (Matî) aveut boerlé å leu, cwand il ourit sacwants poytreye di stronnêyes. On traca l' biesse, mins on n' touwa… k' on tchén. Gn a ene rimimbrance di çoula. Tos ls ans, on broûle on leu d' papî sol «Grand Vivî». == {{HD}} == [https://web.archive.org/web/20241219103527/https://lunoveleup.e-monsite.com/ Waibe del soce «Lu novê Leûp»] == Sourdants == {{Commonscat|Stembert}} [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye]] [[Categoreye:Province di Lidje]] i9jd852hzi3sk9uivm625j76363zt96 0 47675 426994 421058 2026-09-29T01:19:50Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 426994 wikitext text/x-wiki Li '''nåcionalisse walon''', c' est on mouvmint politike ki ricnoxhe li [[Walonreye]] come ene nåcion. Les '''nåcionalisses walons''' — lomés ossu pacô '''walonisses'''<ref>https://www.levif.be/actualite/belgique/une-wallonie-independante-est-viable/article-normal-15905.html</ref>— disfindnut l' [[dislaxhaedje walon]], ubén l' [[Federålisse|federålizåcion]] del [[Beldjike]]. == Diferinnès atuze di nåcionalisse == === Nåcionalisse di wårdance u nåcionalisse di conteståcion === Christophe Traisnel dit k' i fåt rwaitî el nåcionalisse kebecwès yet l' nåcionalisse walon come deus nåcionalisses di conteståcion. Plamour k' i k' i n a padrî ene dimande d' askepyî ene nåcion pa l' foice, çou ki est rcrindou e l' democraceye. Çoula n' est nén l' minme ki çki les nåcionalisses di wårdance ont fwait (come e l' France e [[1914]]).<ref>https://web.archive.org/web/20210128071648/http://www.theses.fr/2004PA020059</ref> === Atuzlêye walone do nåcionalisse === Li [[Manifesse pol culteure walone]] ni rahouke nén ene atuzlêye di nåcion walone. Mins il a adopté l' idêye republikinne di l' apårtinance al nåcion e metant dins s' tecse çouci: :''Sont d' Walonreye […] tertos ki vikèt yet boutèt dins l' espåce walon". Çoula a ecoraedjî les pårlumintîs a atåvler e [[Pårlumint del Walonreye (Institucion)|Pårlumint walon]] on pordjet d' decret metant so pî ene constitucion walone (e moes d' [[may]] [[2006]]). Come d' efet, el deujhinme årtike dit : "Est walon, tot kî dmeure e l' Walonreye". On-z ahouwe voltî d' cåzer d' "nåcionalisse" yet d' "nåcion".<ref name=":0">https://www.rtbf.be/info/dossier/chroniques/detail_le-nationalisme-nuit-il-gravement-a-la-sante-philippe-walkowiak?id=8072031</ref> Mwints cwereus do l' [[Univiersité d' Lidje]] cåznut minme d' on possibe sacré, veyånmint k' bråmint des politikîs riwaitnut l' "nåcionalisse" come ene ideyolodjeye do vî tins raloyeye al foite droete.<ref name=":1">https://www.lesoir.be/art/311206/article/debats/chats/2013-09-04/identite-et-nation-un-tabou-francophone</ref> Houte di çoula, ces mots rahoucnut ås Walons les deus gueres daegnrece. Vocial pocwè, des politikîs come [[Rudy Demotte]]<ref name=":0" /> yet [[Jean-Jacques Viseur]]<ref name=":1" /> pårlnut po on nåcionalisse walon ki divreut esse : drovou, ecloyant yet sopoirtant.<ref name=":0" /> == Atuze då nåcionalisse walon == === Tchevixhance === Sacwantès djins pinsnut k' el nåcionalisse walon n' egzistêye nén, pask' i gn a nén ene nåcion walone. Onk des djins ki pinse come çoula, ç' est [[Hervé Hasquin]] ki boute k' el nåcionalisse "walon francès-cåzant" n' egzistêye nén. Houte di çoula, èç politikî croet k' el Beldjike va vir cwate redjons-kiminåltés : el Flande, el Walonreye, el Redjon di Brussele eyet les nouv viyaedjes tîxhon-cåzants.<ref>https://www.rtbf.be/info/belgique/detail_herve-hasquin-il-n-y-a-pas-de-nationalisme-wallon-et-francophone?id=8165394</ref> Mins nerén, gn a des ôtes djins, come l' istoryin [[Philippe Raxhon]], ki pinsnut k' ci nåcionalisse la egzistêye bén. Dins s'-n ovraedje sol [[Congrès Nåcionå walon]] d' [[1945]], i vout k' el nåcionalisse walon a-st aspité al fén del [[Deujhinme guere daegnrece]], dj' ô bén e-n on trevén wice ki l' nåcionalisse esteut må veyou.<ref>Philippe Raxhon '''Histoire du Congrès wallon d’octobre 1945, Un Avenir politique pour la Wallonie ?''', Charleroi, Institut Jules Destrée, 1995</ref> Motoit k' les djins pinsént k' el nåcionalisse esteut l' cåze do [[recsisse]], do [[nazisse]] et tchik et tchak. Ciste idêye la est strifêye på l' filozofe : [[Hannah Arendt]]. Tins del [[Kesse do trône do rwè Yopôl III d' Beldjike|Kesse do trône]], on a tuzé a [[Lidje]] a on govienmint walon dilaxhiveus. Çoula shonne bén mostrer k' i gn a on sintimint nåcionalisse emey sacwants Walons. Copurade ki, après l' «Kesse do Trône», les Walons vont rafoirci podbon leu-z otonomeye åd triviè des rfômes di l' Estat. C' est ene miete come on [[dislaxhaedje walon]] ki tchereye pitchote a midjote, mins sins pont fé d' brut. Sorlon l' sociolodjisse Marco Martiniello, li nåcionalisse walon egzistêye bén, mins i n' est nén foirt. On foirt nåcionalisse, sapinse a lu, c' est åk come li [[nåcionalisse flamind]]. Dabôrd, todi daprès ç' djin la, el nåcionalisse politike walon yet l' [[nåcionalisse flamind]] ni sont nén les minmes.<ref>https://www.levif.be/actualite/belgique/le-nationalisme-wallon-c-est-le-monstre-du-loch-ness/article-normal-1240301.html</ref> === Sindicalisse yet renardisse === El direccion walone del [[FDBB]] a stî d' pus e pus aboulé a mobilizer ses mimbes k' estént å [[Mouvmint walon]] eto, sortoit dins l' disfinse del economeye walone ey a l' atake avou on grand pordjet d' democraceye economike ; mins ossu, a cåze del istwere eyet l' fwait k' i gn aveut bråmint d' greves dins l' royon industriyel walon, på egzimpe : e [[1886]], e [[1893]], e [[1902]], e [[1913]], e [[1932]], e [[1936]], e [[1950]] eyet pindant l' ivier etur [[1960]] yet [[1961]].<ref>https://web.archive.org/web/20210306031948/http://connaitrelawallonie.wallonie.be/fr/histoire/atlas/la-greve-wallonne-de-lhiver-1960-1961-division-regionale-au-sommet-de-la-fgtb-sur-la#.YBW_qZBT7JE</ref> Tot çoula est l' grande piceure då renardisse, k' est on veritåve djinre d' sindicalisse ubén d' socialisse metou e-n ovraedje pol disfinse d' ene redjon po l' porshûte d' adierças economikes yet politikes di gåtche. === Nåcionalisse yet dirîtrinåcionalisse === Li [[Mouvmint walon]] a plou racatuzé bråmint sol loyén etur ses adierças yet l' ahivaedje uropeyin. Ç' est come çoula k' s' a tnou, e [[Nameur]], on raploû lomé "Nåcionalisse yet dirîtrinacionalisse".<ref>Collectif, Nameur, PU Namur, 16 di djulete 2002, 88 <abbr>p.</abbr> <small>(<nowiki>ISBN 2-87037-207-8</nowiki>)</small></ref> L' dirîtrinåcionalisse walon sereut, po sacwants politikîs walons, ene response å nåcionalisse flamind. Ci dirîtrinåcionalisse rola sereut emacralé på des valixhances republikinnes yet democratikes.<ref>https://www.sciencespo.fr/ceri/sites/sciencespo.fr.ceri/files/cahier20.pdf</ref> == Rilomêyès djins eyet mouvmints == === Nåcionalisses walons === * [[Rudy Demotte]] (I s' a declaré nåcionalisse walon e [[2013]])<ref>https://www.levif.be/actualite/belgique/wallonie-le-ps-en-plein-cacophonisme/article-normal-102729.html</ref><ref>https://www.lesoir.be/art/307466/article/debats/cartes-blanches/2013-08-29/nationalisme-demotte-rastreins</ref> * [[Jules Destrée]] (avou s' lete : Sire, el Beldjike n' egziste nén)<ref>http://www.histoire-des-belges.be/au-fil-du-temps/epoque-contemporaine/lettre-au-roi-sur-la-separation-de-la-wallonie-et-de-la-flandre</ref> * [[Jean-Jacques Viseur]] (ancyin borguimwaisse di [[Tchålerwè]] ; il est po on "nåcionalisse drovou")<ref>https://web.archive.org/web/20210306235123/http://larevuetoudi.org/fr/story/discours-du-bourgmestre-jean-jacques-viseur-prononce-loccasion-des-fetes-de-wallonie-2010-char</ref> * [[Evence Yansenne]] (dislaxheu walon ey ancyin mimbe do [[Rapoulaedje Walon]])<ref>https://www.rtl.be/info/belgique/politique/evence-yansenne-nationaliste-wallon-a-obtenu-6-voix-113096.aspx</ref> === Ôtes djins li sopoirtant === * [[Jean-Pierre Chevènement]] (ancyin minisse francès k' aveut dit e [[1992]], e [[Mont]], ki sopoite voltî l' otopoûssåjhe walone)<ref>https://www.lesechos.fr/1992/11/la-presse-belge-unanime-contre-j-p-chevenement-936076</ref> * [[Winston Churchill]] (prumî minisse do [[Rweyåme-Uni]] tins del [[Deujhinme guere daegnrece]], il aveut pinsé d' askepyî ene Walonreye avou l' Walonreye d' asteure, li Lussimbork yet troes redjons francesses : l' Alzace, li Tchampagne yet l' Lorinne. Ci Walonreye åreut stî Estat-froteu etur li [[France]] yet l' [[Almagne]].)<ref>https://www.rtbf.be/lapremiere/emissions/detail_un-jour-dans-l-histoire/accueil/article_churchill-et-de-gaulle-deux-caracteriels-qui-se-haissent-autant-qu-ils-s-estiment?id=9889953&programId=5936</ref><ref>https://www.cairn.info/revue-guerres-mondiales-et-conflits-contemporains-2001-2-page-167.htm</ref> === Pårtis politikes === * '''''AGIR''''' ([FR] ''Alliance générale d'initiative régionale''), ratourné literålmint e walon : '''DABR''' (Djeneråle Alivance di Boutêye Redjonåle). C' est on pårti politike d' asteure ricnoxhou come estant nåcionalisse.<ref>https://www.cairn.info/revue-courrier-hebdomadaire-du-crisp-1992-20-page-1.htm?contenu=resume</ref> * '''''N.W.A.''''' ([FR] ''Nouvelle Wallonie Alternative''), ratourné literålmint e walon : '''Ô.N.W.''' (Ôte Novele Walonreye). C' esteut on pårti kinoxhou po-z esse nåcionalisse eyet d' foite droete.<ref name=":2">https://www.europe-politique.eu/wiki/Nouvelle_Wallonie_Alternative_(NWA)</ref><ref>https://www.levif.be/actualite/belgique/un-candidat-d-extreme-droite-sur-une-liste-defi/article-normal-1038485.html?cookie_check=1629991641</ref> On-z el rwaite po-z awè stî l' shuvant do [[Front Nåcionå Bedje]].<ref name=":2" /> Totfeye, avou li ''Nieuw-Solidaristisch Alternatief'', ci pårti cial s' aveut rebané avou li [[Mouvmint NATION]].<ref>https://www.nation.be/2019/01/14/plus-dunite-chez-les-patriotes-la-nwa-fusionne-avec-nation/</ref> Li [[Mouvmint NATION]], c' est puvite on pårti ki pretche po on nåcionalisse bedje, tot come li [[Front Nåcionå Bedje]].<ref>https://www.nation.be/historique/</ref> == Referinces eyet sourdants == [[Categoreye:Politike bedje]] [[Categoreye:Militantisse walon]] stonup1wyqnjl7l540n5kpj87ts76s9 0 51581 426991 405829 2026-09-29T00:01:07Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 426991 wikitext text/x-wiki [[Imådje:PMC Wagner Center logo.png|vignette|Logo nén-oficir del '''ChVK Wagner'''. Les mots e hôt ey e bas sont l' no di l' organizåcion e [[Rûsse (lingaedje)|rûsse]].]] Li '''ChVK Wagner''', k' on lome puvite dins les mediyas «'''&nbsp;'''li '''troke Wagner&nbsp;'''», c' est ene organizåcion al môde d' ene [[årmêye]] privêye.<ref name=":0">https://www.bbc.com/news/world-60947877</ref> == Istwere == === Askepiaedje === Li '''ChVK Wagner''' åreut stî askepyî e [[2014]] pa èn ancyin mimbe do siervice do racseignmint militaire rûsse, [[Dmitri Outkene]].<ref>https://www.courrierinternational.com/stories/decryptage-qu-est-ce-que-le-groupe-wagner-qui-a-voulu-renverser-vladimir-poutine</ref> Poirtant, ces djinres d' organizåcions la sont forbatous dins s' payis d' oridjene. C' est po ça k' li mwaisse-buro esteut, a stou on tins, e-n [[Årdjintene]].<ref>https://atlantico.fr/article/decryptage/etats-unis-russie--personne-ne-s-en-est-encore-rendu-compte-mais-la-guerre-est-declaree-alain-rodier</ref> Asteure, si mwaisse-buro si trouve a [[Sint Petersbork]].<ref name=":3">https://www.opensanctions.org/entities/Q36597284/</ref> === Moirt des askepieus === Après l' moirt da [[Dmitri Outkene]] eyet da [[Yivgueni Prigozene]], i gn a nolu al tiesse di l' organizåcion. Totfeye, on endè cache co après.<ref>https://www.rts.ch/info/monde/14303346-il-ne-manque-quune-nouvelle-tete-pensante-a-la-tete-de-lhydre-wagner.html</ref> Mwints ancyins mimbes del '''ChVK Wagner''' ont stî riscompinsés på [[Rûsseye|Etat]], ubén prindou come sôdårds dins l' årmêye nåcionåle, virpus les deus.<ref>https://www.lindependant.fr/2023/09/12/guerre-en-ukraine-danciens-combattants-du-groupe-wagner-gracies-et-enroles-dans-la-garde-nationale-russe-11447811.php</ref> == Rilomêye == === Melaedje === Li '''ChVK Wagner''' est cnoxhou po-z esse e-n [[Oucrinne]] dispu [[2014]], avou li prindaedje del [[Crimêye]] på [[Rûsseye]].<ref name=":0" /> Elle aspale voltî ci payis la tins del [[Guere d' Oucrinne]]. Mins nerén, el manaedjeu d' ciste årmêye la va disconte li govienmint rûsse dispu l' fén do [[moes d' djun]] [[2023]].<ref>https://www.aljazeera.com/news/2023/6/24/why-wagner-mercenary-force-has-moved-against-russias-military</ref> [[Vladimir Poutene]] les rwaitnut, adon, come des djudas.<ref>https://www.dw.com/en/russias-wagner-group-in-africa-more-than-mercenaries/a-64822234</ref> Foû d' l' [[Oucrinne]], li '''ChVK Wagner''' est prezint el [[Sireye]]. Ils ont arivé låvå å [[moes d' octôbe]] [[2015]]. C' esteut ene response del [[Rûsseye]] a l' [[Sireye]]. Come di djusse, li prezidint d' èç payis la aveut dmandé a-z esse aspalé militairmint.<ref>RIZZOTTT, M. A. (2020). Russian Mercenaries, State Responsibility, and Conflict in Syria: Examining the Wagner Group under International Law. ''Wisconsin International Law Journal'', ''37''(3), 569–614.</ref> Houte di çoula k' elle est prezint dins sacwants payis d' [[Afrike]]<ref name=":1">https://www.cfr.org/in-brief/what-russias-wagner-group-doing-africa</ref>, metans el [[Libeye]], li [[Cintralafrike]] u co el [[Mali]].<ref name=":2">https://www.dw.com/en/russias-wagner-group-in-africa-more-than-mercenaries/a-64822234</ref> Tot çoula, ådzeu des siervices d' årmêyes, po fé di l' economeye<ref name=":2" /> u co po promouwer el politike do govienmint rûsse.<ref name=":1" /> Tot dvizant d' economeye, elle est drola po les [[Diyamant|diyamants]]. Tot cåzant d' politike, mwints medias rwaitnut ciste organizåcion la tot-z estant «[[Afrike|&nbsp;]]<nowiki/>ene manire d' fé del propagande[[Afrike|&nbsp;]]».<ref>https://www.nytimes.com/2022/05/31/world/africa/wagner-group-africa.html</ref> D' ayeur, cwek' c' est ene organizåcion al mode d' ene årmêye privêye a l' atake. Li '''ChVK Wagner''' est cnoxhou po-z awè des stroetès atnances avou l' [[Rûsseye]]. Copuvite avou les racseignmints oucrinnwès k' ont sorprindou troes cåzaedjes telefonike etur el '''ChVK Wagner''' eyet les racseignmints rûsses.<ref>https://www.csis.org/blogs/post-soviet-post/band-brothers-wagner-group-and-russian-state</ref> E l' [[Soudan]], les sôdårds del '''ChVK Wagner''' s' ont metou do costé do prezidint d' èç payis la, e [[2018]]. Dj' ô bén, k' ciste organizåcion la a splincté el conteståcion.<ref>Mahé, A. & Ricard, M. (2022). Dynamiques locales, stratégies globales : l’appui russe aux pouvoirs militaires maliens et soudanais. ''Revue Défense Nationale'', 852, 131-137. <nowiki>https://doi-org.wikipedialibrary.idm.oclc.org/10.3917/rdna.852.0131</nowiki> </ref> Tot rwaitant li '''ChVK Wagner''', [[Dmitri Piskof]], li poite-messaedje del [[Rûsseye]] èç tins la, a clatchî åk li [[28 di djanvî]] [[2019]]. Dit-st i&nbsp;: li '''ChVK Wagner''' djouwnut l' rôle d' «&nbsp;aprindeu&nbsp;» drola.<ref>Bertrand, M. (2020). WAGNER, société militaire privée (SMP) et nouvel outil de la stratégie géopolitique moderne russe. ''Sécurité globale'', 24, 43-66. <nowiki>https://doi-org.wikipedialibrary.idm.oclc.org/10.3917/secug.204.0043</nowiki> </ref> === Rebelaedje === Li '''ChVK Wagner''' s' a rebelé, li [[24 di djun]] [[2023]], conte el manaedjaedje di l' årmêye rûsse. Sorlon yeusses, les grands d' ciste årmêye la sont ki macsåder leus prôpès tropes.<ref>https://www.theguardian.com/world/2023/jun/24/yevgeny-prigozhin-wagner-uprising-likely-to-help-ukraine-by-draining-russian-resources</ref> Do costé do prezidint rûsse, [[Vladimir Poutene]], il a clatchî k' ci rebelaedje ci esteut ene «&nbsp;trayizon&nbsp;» ey ene «&nbsp;caegnaesté årmêye&nbsp;».<ref>https://tass.com/world/1638183</ref> C' est [[Alaksandar Loukachenka]] k' a-st arindjî les bidons po ki l' onk des manaedjeus del '''ChVK Wagner''' pete evoye el [[Belarûsseye]].<ref>https://www.lexpress.fr/monde/rebellion-de-wagner-loukachenko-a-offert-une-porte-de-sortie-a-prigojine-ZLGQUEFE35DN5G742LX3R2PVTM/</ref> Amon les ôtes payis, les [[Estats Unis]] årént savou ki l' '''ChvK Wagner''' daléve s' rebeler dispu deus samwinnes.<ref>https://www.bfmtv.com/international/amerique-nord/etats-unis/rebellion-de-wagner-les-etats-unis-au-courant-depuis-deux-semaines-selon-des-medias-americains_AV-202306250222.html</ref> D' ôtes ont sotnou l' [[Rûsseye|Estat rûsse]], come el [[Chine]].<ref>https://www.lefigaro.fr/international/rebellion-de-wagner-les-mercenaires-se-retirent-de-ses-positions-en-russie-apres-le-volte-face-de-prigojine-20230625</ref> El [[Beldjike]], leye, a inmé ostant d' mete so pî on raploû do [[Consey Nåcionå d' Såvrité]] po shuve çk' i s' passe dins ç' [[Rûsseye|payis d' Urope levantrece]] la.<ref>https://www.rtbf.be/article/rebellion-de-wagner-le-conseil-national-de-securite-se-penche-sur-la-situation-en-russie-11218538</ref> On-z est bayi, e-n [[Afrike]], si li '''ChVK Wagner''' va porshure ses missions après ès rebelaedje.<ref>https://www.lefigaro.fr/international/en-russie-l-avenir-incertain-du-groupe-wagner-20230628</ref> La k' ses åres lourdes sont dnêyes a l' årmêye russe, li [[27 di djun]] [[2023]].<ref>https://tass.com/politics/1638999</ref> === Morance des deus portagonisses === [[Dmitri Outkene]] eyet [[Yivgueni Prigozene]] s' ont planté e-n [[areyoplane]], li [[23 d' awousse]] [[2023]].<ref>https://www.aljazeera.com/news/2023/8/27/iconic-hero-wagner-boss-yevgeny-prigozhin-confirmed-dead-in-crash</ref> Disk' asteure eyet do costé des [[Uyessês]], on soupçone k' ene bombe a sclaté dins l' avion.<ref>https://abcnews.go.com/International/wagner-group-leader-yevgeny-prigozhin-funeral/story?id=102649321</ref> Dispu leu moirt, li minisse del disfinse rûsse asprouve d' awè l' mwin dsu. Al copete do mårtchî, on saye di li transformer s'-n' idintité e l' erlomant «&nbsp;'''Africa Corps&nbsp;'''».<ref>https://theconversation.com/le-groupe-wagner-rebaptise-africa-corps-quelles-consequences-pour-les-operations-russes-sur-le-continent-223913</ref> == Herleme == === Vôtaedjes === Li manaedjeu di '''ChVK Wagner''' a ricnoxhou awè atourné les vôtaedjes åzès [[Rweyåme-Uni]] ey [[Estats-Unis|Estats Unis]].<ref>https://www.hln.be/buitenland/wagner-baas-geeft-toe-trollenboerderij-te-hebben-opgericht-om-propaganda-te-voeren-tijdens-brexit-en-amerikaanse-verkiezingen~a957c7a8/</ref> === Terorisse === Li '''ChVK Wagner''' est erconoxhou pa sacwants payis po-z esse ene binde di terorisse. Inte di yeusses, on-z ertrove&nbsp;: * el [[Canada (payis)|Canada]]<ref>https://nationalpost.com/news/politics/mps-designate-russia-wagner-group-terrorist-entity</ref>&nbsp;; * l' [[Estoneye]]<ref>https://web.archive.org/web/20251101125016/https://www.riigikogu.ee/en/news-from-committees/foreign-affairs-committee/riigikogu-declared-russia-a-terrorist-regime/</ref>&nbsp;; * li [[France]]<ref>https://www.politico.eu/article/pre-write-french-parliament-designates-wagner-a-terrorist-group/</ref>&nbsp;; * el [[Litwaneye]]<ref>https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1936307/lithuania-designates-russia-s-wagner-as-terrorist-organisation</ref>&nbsp; * l' [[Oucrinne]]<ref>https://www.kyivpost.com/post/11883</ref> eyet * li [[Rweyåme-Uni]]<ref>https://fr.euronews.com/2023/09/06/la-grande-bretagne-va-ajouter-le-groupe-wagner-a-la-liste-des-organisations-terroristes</ref>. Minme si les [[Estats Unis]] ni rwaitnut nén li '''ChVK Wagner''' come des terorisses, ciste årmêye si trouve tolminme sol lisse des «&nbsp;organizåcion moudrele eternåcionåle&nbsp;».<ref>https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy1220</ref> === Penitince === Li '''ChVK Wagner''' rçût des penitinces ki vegnnut d' institucions estatikes. Paregzimpe, ciste organizåcion la si trouve sol lisse des ''Belgian Financial Sanctions''.<ref name=":3" /> == Hårdêye difoûtrinne == [https://web.archive.org/web/20230604130915/https://vk.link/wagner2022org Waibe oficir del '''ChVK Wagner'''.] == Referinces eyet sourdants == <references responsive="" /> [[Categoreye:Rûsseye]] [[Categoreye:Årmêye]] ng7lcoqnn6qxzdec6gzsm87egybb3ss 0 55318 426988 426924 2026-09-28T20:47:47Z Èl-Gueuye-Noere 17076 added [[Category:Iyes]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 426988 wikitext text/x-wiki {{Djermon Urope}} [[Imådje:Testerep eiland.png|vignette|On dessén del '''Testerepe''' ewou çk' on voet ene mouze ådzo, ki l' cpårti d' [[Wilskerke]], rebané avou [[Middelkerke (rebanêye comene)|Middelkerke]] asteure. A gåtche, on ritrouve [[Noû-Pôrt (rebanêye comene)|Noû-Pôrt]] avou l' [[Izer]], tins k' on voet [[Bredene]], a droete.]] '''Testerepe''', c' est l' no dné a ene ancyinne iye del [[coisse flaminde]]. == Istwere == L' askepiance del '''Testerepe''' ermonte å [[6inme sieke|shijhinme]], virpus å [[5inme sieke|cénkinme sieke]], cåze des marêyes. Seulmint, å [[12inme sieke|12inme]], les omes ont drinné l' aiwe eyet do såvlon a rcovri. Shuvanmint, l' iye a stî raloyeye åzès teres k' estît a costé. Les nos des troes viyaedjes principås sont des traeces di l' egzistince di ciste iye la. Dinsi, li ptit ban d' [[Westinde]], rebané avou [[Middelkerke (rebanêye comene)|Middelkerke]], ey el [[Ostinde (rebanêye comene)|comene d' Ostinde]] volnut dire, dins l' ôre : li Foite-Coûtchant, l' Eglijhe do Mitan eyet li Foite-Levant. == Referinces eyet sourdants == [[Categoreye:Iyes]] f6fogl14e04q0vrcbc0u3yverxukhqo 0 55324 426977 426976 2026-09-28T14:22:51Z Lucyin 16 /* Istwere do tecse */ 426977 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Li coûsse dèl Royinne-Bihe}}'' (teyåte)}} {{Dizo-tite|Li coûsse del Royinne-Bixhe}} '''Li coûsse del Royinne-Bixhe''' ('''''Li coûsse dèl Royinne-Bihe'''''), c' e-st ene [[arimêye]] [[pîce di teyåte e walon]] sicrîte pa [[Jacques Warnier]] ey eplaideye dins li [[ptite coleccion del SLLW]] (ki c' endè l' {{l°|49}}) e [[2026]]. C' est ene pîce di troes akes. ISBN 978-2-930505-48-0 == Istwere do tecse == Li pîce a stî toirtcheye do moes d' awousse 2002 å moes d' avri 2003 a [[Djhé]]. Di ces trevéns la, l' oteur a bråmint cåzé avou [[René Brialmont]] po prinde des racsegne so les [[betchetes d' Oûte]] et les [[Oûtleus]]. L' ouve a rascodou li [[Pris del Federåcion Walonreye-Brussele|pris del kiminålté]] pol teyåte e [[2006]]. Après côp, li tecse a stî rléjhou pa [[Batisse Frankinet]], Patrick Delcour et [[Bernard Louis]]. On ratournaedje e francès, lijhåve a pårti d' on [[cwåré côde]] imprimé sol live, a stî scrît pa Nathalie Valkenborgh, Patrick Beaufort et Luc Vrèysen. == Racourti == Li sinne doet mostrer ene [[betchete d' Oûte]] ecrolêye dins on ptit bî. Les [[Oûtlî]]s — Mitchî (''Michél'') li mwaisse batlî, Louwis, l' aprindisse et Meliye, l' aidande kimere — n' ont måy veyou cisse coine la tot moennant leus marchandeyes (do four) di [[Barvea]] a [[Lidje]]. Sereut ç' li passaedjî, on lomé Hinri, k' a-st apoirté l' pûne ? Meliye, k' i lyi vént tofer do rsinta nén esplicåve, est presse a l' wadjî avou Mitchî, ki lu n' croet waire ås [[macreas]]. Mins tot d' on côp — ake prumî, sinne 4 — gn a ene brouweur k' aprepeye sol toele di l' aiwe, dabôrd k' i lût l' solea des cwate costés. Eyet, di ç' broumeur la vént foû ene kimere avou ene blanke cote, tote frexhe. Elle est moite escranse. Dirî leye, on-z etind des bruts d' tchesse. Li blanc-mousseye, ki s' dene a cnoxhe come «Ketlene», dimande a-z esse catcheye sol betchete. Meliye, portant dmefiyante, el va muchyî dins l' tchedjmint d' four, ås fond do batea, la k' ele s' edoime come ene sokete. Il esteut tins ! Vo n' la-t i nén k' s' amoenne on signeur avou s' sordjant et deus u troes sôdårds. I dmandèt après ene bixhe k' i porshuvént al tchesse. On les ôt aprume a môde di [[foû-vwès]] (coron del sinne 5). Pu, il amoussèt so li scanfår (sinne 6). I s' esplikèt: <blockquote><i>Dji vs a dit k' nos tchesséns ene bixhe. Nos l' porshuvéns et s' l' avans dj' pierdou. Ele n' a nén passé par cial ?</i><ref>p. 26.</ref></blockquote> Mins les batlîs ahoutèt l' efuyeye : sapinse a zels, i n' ont veyou ni bixhe… ni [[blanke dame]]. C' e-st al sinne 8, todi å prumî ake, k' on cmince a comprinde k' on est dins on monde foû naturel. Plamour ki Ketlene ridjond Hinri sol pont. Ces deus la s' ricnoxhèt. Ci n' est nén des djins ordinaires, mins des dmey diès celtikes. Hinri, c' est li rwè Artur, del [[fåve del Ronde Tåve]]. Ketlene, c' est l' deyesse waerantixheuse di l' [[Årdene]] — ene copeye d' [[Ardwina]], taiss ! Ketlene a todi dmoré e l' Årdene, la k' elle end est l' [[royinne]]. Gn a ki, lanawaire, tos les diès et deyesses di l' Urope ont stî priyîs pal grande priyestresse Viviane so l' [[iye]] d' Avalone. Et vola k' nosse Ketlene î tome roed bleu sote do rwè Artur. Amour impossibe, disfindou pa Viviane. Ça fwait : Ketlene vout mori. Mins ene deyesse ni mourt nén. Adon, ele divént ene macrale et s' va-t ele emarvoyî les grands tchesturlins d' Årdene ki sont divnous [[crustin]]s magneus d' Bon Diu, et voleur touwer totes les sôrcires. Cwand i sayèt d' l' apicî, Ketlene si candje a [[bixhe]] por zels li traker et sayî d' l' abate. Mins, ridivnowe feme sol betchete d' Oûte, vo n' la-t i nén ki l' Oûtleu Mitchî divént, lu eto, amoureus del Royinne-Bixhe ! Kéne kimaxhreye ! Deus amours impossibes, et l' signeur tchesseu ki dvént l' Prince del Noeristé — ene sôre di grand verdiåle — et ki vout a tote foice li pea da Ketlene. Pask' i nel saveut acsure cwand elle esteut deyesse. Mins asteure, come djin, ele divént a s' poirtêye. <blockquote><i>Ele m' a todi djinné, li Royinne-Bixhe, ki waitive so l' Årdene, k' endè wårdéve les clés, k' endè fjheut l' årmoneye.</i><ref>p. 90.</ref></blockquote> Sabaye kimint ki l' fåve vénrè foû ? Avou ene plaijhante fén, dji wadje ! Item e-st i ki l' betchete si disfagne come pa estchantmint et vo l' la ridschindant l' Aiwe d' Oûte eviè Lidje. Mitchî l' batlî va dveur ratchter on tchvå po rhertchî l' betchete, on côp distcherdjeye, disca Barvea. Ca divant l' atacmint del pîce, ci-ci aveut leyî bizer evoye li tchvå k' il avént ebarker. Pont d' rujhes, ca Hinri lezî a leyî ene pezante boûsse di cur divant d' endè raler. Tant k' a Louwis l' aprindisse, il a-st erité del [[sipeye]] madjike do Rwè Artur — Escalibur — k' il aveut hapé å Prince del Noeristé cwand il aveut apicî pa padrî, et l' clawer al tere. Oufti ! Fårè on rude [[mwaisse del djowe]] po creyer cisse pîce la so ene vraiye sinne. == Corwaitaedje do walon == === Tecnike powetike === Li pîce e-n etir est fwaite di [[zandrin]]s, avou des [[rime]]s shuvowes, çou k' endè fwait on ptit piele, k' on av pus veyou e walon dispu l' replaidaedje di [[Djannesse (teyåte)|Djannesse]] da Hinri Simon dins les [[anêyes 1990]] {{?}}. Dins les longuès aiwêyes, ces zandrins la sont bén abalancîs a deus [[dmeysititche]]: <blockquote><i><poem>Vos l' vôrîz a vosse bote, mins vos n' kinoxhoz nén Li coleur do solo cwand i s' leve l' åmatén So les brumes del rivire. Vos n' savoz nén non pus Li grand breya do cier, cwand e pus parfond d' lu, L' amour lyi broûle les sonks. Di tot çou ki fwait l' veye Di nosse payis d' Årdene, vos n' avoz nole idêye : Les noerès nutes d' oraedje, li peneus tchant do vint Ki s' fåfile londjinnmint dvins les coxhes des sapéns.</i><ref>p. 95.</ref></poem></blockquote> == Sourdants == [[Categoreye:Pîces di teyåte e walon|Coûsse]] maduzkpzg8qlklkxvfr3xfixril1ygh 426978 426977 2026-09-28T14:33:22Z Lucyin 16 /* Tecnike powetike */ 426978 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Li coûsse dèl Royinne-Bihe}}'' (teyåte)}} {{Dizo-tite|Li coûsse del Royinne-Bixhe}} '''Li coûsse del Royinne-Bixhe''' ('''''Li coûsse dèl Royinne-Bihe'''''), c' e-st ene [[arimêye]] [[pîce di teyåte e walon]] sicrîte pa [[Jacques Warnier]] ey eplaideye dins li [[ptite coleccion del SLLW]] (ki c' endè l' {{l°|49}}) e [[2026]]. C' est ene pîce di troes akes. ISBN 978-2-930505-48-0 == Istwere do tecse == Li pîce a stî toirtcheye do moes d' awousse 2002 å moes d' avri 2003 a [[Djhé]]. Di ces trevéns la, l' oteur a bråmint cåzé avou [[René Brialmont]] po prinde des racsegne so les [[betchetes d' Oûte]] et les [[Oûtleus]]. L' ouve a rascodou li [[Pris del Federåcion Walonreye-Brussele|pris del kiminålté]] pol teyåte e [[2006]]. Après côp, li tecse a stî rléjhou pa [[Batisse Frankinet]], Patrick Delcour et [[Bernard Louis]]. On ratournaedje e francès, lijhåve a pårti d' on [[cwåré côde]] imprimé sol live, a stî scrît pa Nathalie Valkenborgh, Patrick Beaufort et Luc Vrèysen. == Racourti == Li sinne doet mostrer ene [[betchete d' Oûte]] ecrolêye dins on ptit bî. Les [[Oûtlî]]s — Mitchî (''Michél'') li mwaisse batlî, Louwis, l' aprindisse et Meliye, l' aidande kimere — n' ont måy veyou cisse coine la tot moennant leus marchandeyes (do four) di [[Barvea]] a [[Lidje]]. Sereut ç' li passaedjî, on lomé Hinri, k' a-st apoirté l' pûne ? Meliye, k' i lyi vént tofer do rsinta nén esplicåve, est presse a l' wadjî avou Mitchî, ki lu n' croet waire ås [[macreas]]. Mins tot d' on côp — ake prumî, sinne 4 — gn a ene brouweur k' aprepeye sol toele di l' aiwe, dabôrd k' i lût l' solea des cwate costés. Eyet, di ç' broumeur la vént foû ene kimere avou ene blanke cote, tote frexhe. Elle est moite escranse. Dirî leye, on-z etind des bruts d' tchesse. Li blanc-mousseye, ki s' dene a cnoxhe come «Ketlene», dimande a-z esse catcheye sol betchete. Meliye, portant dmefiyante, el va muchyî dins l' tchedjmint d' four, ås fond do batea, la k' ele s' edoime come ene sokete. Il esteut tins ! Vo n' la-t i nén k' s' amoenne on signeur avou s' sordjant et deus u troes sôdårds. I dmandèt après ene bixhe k' i porshuvént al tchesse. On les ôt aprume a môde di [[foû-vwès]] (coron del sinne 5). Pu, il amoussèt so li scanfår (sinne 6). I s' esplikèt: <blockquote><i>Dji vs a dit k' nos tchesséns ene bixhe. Nos l' porshuvéns et s' l' avans dj' pierdou. Ele n' a nén passé par cial ?</i><ref>p. 26.</ref></blockquote> Mins les batlîs ahoutèt l' efuyeye : sapinse a zels, i n' ont veyou ni bixhe… ni [[blanke dame]]. C' e-st al sinne 8, todi å prumî ake, k' on cmince a comprinde k' on est dins on monde foû naturel. Plamour ki Ketlene ridjond Hinri sol pont. Ces deus la s' ricnoxhèt. Ci n' est nén des djins ordinaires, mins des dmey diès celtikes. Hinri, c' est li rwè Artur, del [[fåve del Ronde Tåve]]. Ketlene, c' est l' deyesse waerantixheuse di l' [[Årdene]] — ene copeye d' [[Ardwina]], taiss ! Ketlene a todi dmoré e l' Årdene, la k' elle end est l' [[royinne]]. Gn a ki, lanawaire, tos les diès et deyesses di l' Urope ont stî priyîs pal grande priyestresse Viviane so l' [[iye]] d' Avalone. Et vola k' nosse Ketlene î tome roed bleu sote do rwè Artur. Amour impossibe, disfindou pa Viviane. Ça fwait : Ketlene vout mori. Mins ene deyesse ni mourt nén. Adon, ele divént ene macrale et s' va-t ele emarvoyî les grands tchesturlins d' Årdene ki sont divnous [[crustin]]s magneus d' Bon Diu, et voleur touwer totes les sôrcires. Cwand i sayèt d' l' apicî, Ketlene si candje a [[bixhe]] por zels li traker et sayî d' l' abate. Mins, ridivnowe feme sol betchete d' Oûte, vo n' la-t i nén ki l' Oûtleu Mitchî divént, lu eto, amoureus del Royinne-Bixhe ! Kéne kimaxhreye ! Deus amours impossibes, et l' signeur tchesseu ki dvént l' Prince del Noeristé — ene sôre di grand verdiåle — et ki vout a tote foice li pea da Ketlene. Pask' i nel saveut acsure cwand elle esteut deyesse. Mins asteure, come djin, ele divént a s' poirtêye. <blockquote><i>Ele m' a todi djinné, li Royinne-Bixhe, ki waitive so l' Årdene, k' endè wårdéve les clés, k' endè fjheut l' årmoneye.</i><ref>p. 90.</ref></blockquote> Sabaye kimint ki l' fåve vénrè foû ? Avou ene plaijhante fén, dji wadje ! Item e-st i ki l' betchete si disfagne come pa estchantmint et vo l' la ridschindant l' Aiwe d' Oûte eviè Lidje. Mitchî l' batlî va dveur ratchter on tchvå po rhertchî l' betchete, on côp distcherdjeye, disca Barvea. Ca divant l' atacmint del pîce, ci-ci aveut leyî bizer evoye li tchvå k' il avént ebarker. Pont d' rujhes, ca Hinri lezî a leyî ene pezante boûsse di cur divant d' endè raler. Tant k' a Louwis l' aprindisse, il a-st erité del [[sipeye]] madjike do Rwè Artur — Escalibur — k' il aveut hapé å Prince del Noeristé cwand il aveut apicî pa padrî, et l' clawer al tere. Oufti ! Fårè on rude [[mwaisse del djowe]] po creyer cisse pîce la so ene vraiye sinne. == Corwaitaedje do walon == === Tecnike powetike === Li pîce e-n etir est fwaite di [[zandrin]]s, avou des [[rime]]s shuvowes, çou k' endè fwait on ptit piele, k' on av pus veyou e walon dispu l' replaidaedje di [[Djannesse (teyåte)|Djannesse]] da Hinri Simon dins les [[anêyes 1990]] {{?}}. Dins les longuès aiwêyes, ces zandrins la sont bén abalancîs a deus [[dmeysititche]]: <blockquote><i><poem>Vos l' vôrîz a vosse bote, mins vos n' kinoxhoz nén Li coleur do solo cwand i s' leve l' åmatén So les brumes del rivire. Vos n' savoz nén non pus Li grand breya do cier, cwand e pus parfond d' lu, L' amour lyi broûle les sonks. Di tot çou ki fwait l' veye Di nosse payis d' Årdene, vos n' avoz nole idêye : Les noerès nutes d' oraedje, li peneus tchant do vint Ki s' fåfile londjinnmint dvins les coxhes des sapéns.</i><ref>p. 95.</ref></poem></blockquote> Mins pacô, gn a des [[scôpeure]]s pus «såvadjes» cwand deus u troes diferinnès djins pårtaedjnut l' zandrin, avou come di djusse, des ascoxhmint]]: <blockquote><i><poem> Li tot dierin ratrait k' pout ahouter Ketlene C' est vos Artur… c' est vos Hinri !<br>::::::Årè dj' li screne Lådje assez po çoula ?<br>::::::Dji croe k' el fårè bén Ki nos l' volanxhe u nén<br>::::::Ki nos l' polanxhe u nén.</i>p. 41.</poem></blockquote> == Sourdants == [[Categoreye:Pîces di teyåte e walon|Coûsse]] s1zzx4sf0zituv06mmbc9t29j7yn6tc 426979 426978 2026-09-28T14:34:31Z Lucyin 16 /* Corwaitaedje do walon */ 426979 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Li coûsse dèl Royinne-Bihe}}'' (teyåte)}} {{Dizo-tite|Li coûsse del Royinne-Bixhe}} '''Li coûsse del Royinne-Bixhe''' ('''''Li coûsse dèl Royinne-Bihe'''''), c' e-st ene [[arimêye]] [[pîce di teyåte e walon]] sicrîte pa [[Jacques Warnier]] ey eplaideye dins li [[ptite coleccion del SLLW]] (ki c' endè l' {{l°|49}}) e [[2026]]. C' est ene pîce di troes akes. ISBN 978-2-930505-48-0 == Istwere do tecse == Li pîce a stî toirtcheye do moes d' awousse 2002 å moes d' avri 2003 a [[Djhé]]. Di ces trevéns la, l' oteur a bråmint cåzé avou [[René Brialmont]] po prinde des racsegne so les [[betchetes d' Oûte]] et les [[Oûtleus]]. L' ouve a rascodou li [[Pris del Federåcion Walonreye-Brussele|pris del kiminålté]] pol teyåte e [[2006]]. Après côp, li tecse a stî rléjhou pa [[Batisse Frankinet]], Patrick Delcour et [[Bernard Louis]]. On ratournaedje e francès, lijhåve a pårti d' on [[cwåré côde]] imprimé sol live, a stî scrît pa Nathalie Valkenborgh, Patrick Beaufort et Luc Vrèysen. == Racourti == Li sinne doet mostrer ene [[betchete d' Oûte]] ecrolêye dins on ptit bî. Les [[Oûtlî]]s — Mitchî (''Michél'') li mwaisse batlî, Louwis, l' aprindisse et Meliye, l' aidande kimere — n' ont måy veyou cisse coine la tot moennant leus marchandeyes (do four) di [[Barvea]] a [[Lidje]]. Sereut ç' li passaedjî, on lomé Hinri, k' a-st apoirté l' pûne ? Meliye, k' i lyi vént tofer do rsinta nén esplicåve, est presse a l' wadjî avou Mitchî, ki lu n' croet waire ås [[macreas]]. Mins tot d' on côp — ake prumî, sinne 4 — gn a ene brouweur k' aprepeye sol toele di l' aiwe, dabôrd k' i lût l' solea des cwate costés. Eyet, di ç' broumeur la vént foû ene kimere avou ene blanke cote, tote frexhe. Elle est moite escranse. Dirî leye, on-z etind des bruts d' tchesse. Li blanc-mousseye, ki s' dene a cnoxhe come «Ketlene», dimande a-z esse catcheye sol betchete. Meliye, portant dmefiyante, el va muchyî dins l' tchedjmint d' four, ås fond do batea, la k' ele s' edoime come ene sokete. Il esteut tins ! Vo n' la-t i nén k' s' amoenne on signeur avou s' sordjant et deus u troes sôdårds. I dmandèt après ene bixhe k' i porshuvént al tchesse. On les ôt aprume a môde di [[foû-vwès]] (coron del sinne 5). Pu, il amoussèt so li scanfår (sinne 6). I s' esplikèt: <blockquote><i>Dji vs a dit k' nos tchesséns ene bixhe. Nos l' porshuvéns et s' l' avans dj' pierdou. Ele n' a nén passé par cial ?</i><ref>p. 26.</ref></blockquote> Mins les batlîs ahoutèt l' efuyeye : sapinse a zels, i n' ont veyou ni bixhe… ni [[blanke dame]]. C' e-st al sinne 8, todi å prumî ake, k' on cmince a comprinde k' on est dins on monde foû naturel. Plamour ki Ketlene ridjond Hinri sol pont. Ces deus la s' ricnoxhèt. Ci n' est nén des djins ordinaires, mins des dmey diès celtikes. Hinri, c' est li rwè Artur, del [[fåve del Ronde Tåve]]. Ketlene, c' est l' deyesse waerantixheuse di l' [[Årdene]] — ene copeye d' [[Ardwina]], taiss ! Ketlene a todi dmoré e l' Årdene, la k' elle end est l' [[royinne]]. Gn a ki, lanawaire, tos les diès et deyesses di l' Urope ont stî priyîs pal grande priyestresse Viviane so l' [[iye]] d' Avalone. Et vola k' nosse Ketlene î tome roed bleu sote do rwè Artur. Amour impossibe, disfindou pa Viviane. Ça fwait : Ketlene vout mori. Mins ene deyesse ni mourt nén. Adon, ele divént ene macrale et s' va-t ele emarvoyî les grands tchesturlins d' Årdene ki sont divnous [[crustin]]s magneus d' Bon Diu, et voleur touwer totes les sôrcires. Cwand i sayèt d' l' apicî, Ketlene si candje a [[bixhe]] por zels li traker et sayî d' l' abate. Mins, ridivnowe feme sol betchete d' Oûte, vo n' la-t i nén ki l' Oûtleu Mitchî divént, lu eto, amoureus del Royinne-Bixhe ! Kéne kimaxhreye ! Deus amours impossibes, et l' signeur tchesseu ki dvént l' Prince del Noeristé — ene sôre di grand verdiåle — et ki vout a tote foice li pea da Ketlene. Pask' i nel saveut acsure cwand elle esteut deyesse. Mins asteure, come djin, ele divént a s' poirtêye. <blockquote><i>Ele m' a todi djinné, li Royinne-Bixhe, ki waitive so l' Årdene, k' endè wårdéve les clés, k' endè fjheut l' årmoneye.</i><ref>p. 90.</ref></blockquote> Sabaye kimint ki l' fåve vénrè foû ? Avou ene plaijhante fén, dji wadje ! Item e-st i ki l' betchete si disfagne come pa estchantmint et vo l' la ridschindant l' Aiwe d' Oûte eviè Lidje. Mitchî l' batlî va dveur ratchter on tchvå po rhertchî l' betchete, on côp distcherdjeye, disca Barvea. Ca divant l' atacmint del pîce, ci-ci aveut leyî bizer evoye li tchvå k' il avént ebarker. Pont d' rujhes, ca Hinri lezî a leyî ene pezante boûsse di cur divant d' endè raler. Tant k' a Louwis l' aprindisse, il a-st erité del [[sipeye]] madjike do Rwè Artur — Escalibur — k' il aveut hapé å Prince del Noeristé cwand il aveut apicî pa padrî, et l' clawer al tere. Oufti ! Fårè on rude [[mwaisse del djowe]] po creyer cisse pîce la so ene vraiye sinne. == Corwaitaedje do walon == === Tecnike powetike === Li pîce e-n etir est fwaite di [[zandrin]]s, avou des [[rime]]s shuvowes, çou k' endè fwait on ptit piele, k' on av pus veyou e walon dispu l' replaidaedje di [[Djannesse (teyåte)|Djannesse]] da Hinri Simon dins les [[anêyes 1990]] {{?}}. Dins les longuès aiwêyes, ces zandrins la sont bén abalancîs a deus [[dmeysititche]]: <blockquote><i><poem>Vos l' vôrîz a vosse bote, mins vos n' kinoxhoz nén Li coleur do solo cwand i s' leve l' åmatén So les brumes del rivire. Vos n' savoz nén non pus Li grand breya do cier, cwand e pus parfond d' lu, L' amour lyi broûle les sonks. Di tot çou ki fwait l' veye Di nosse payis d' Årdene, vos n' avoz nole idêye : Les noerès nutes d' oraedje, li peneus tchant do vint Ki s' fåfile londjinnmint dvins les coxhes des sapéns.<ref>p. 95.</ref></poem></i></blockquote> Mins pacô, gn a des [[scôpeure]]s pus «såvadjes» cwand deus u troes diferinnès djins pårtaedjnut l' zandrin, avou come di djusse, des ascoxhmint]]: <blockquote><i><poem> Li tot dierin ratrait k' pout ahouter Ketlene C' est vos Artur… c' est vos Hinri !<br>::::::Årè dj' li screne Lådje assez po çoula ?<br>::::::Dji croe k' el fårè bén Ki nos l' volanxhe u nén<br>::::::Ki nos l' polanxhe u nén.<ref>p. 41.</ref></poem></i></blockquote> == Sourdants == [[Categoreye:Pîces di teyåte e walon|Coûsse]] gtb9olb7lcwalydbl6kz8wvgbeyxxvs 426980 426979 2026-09-28T16:50:54Z Lucyin 16 /* Tecnike powetike */ 426980 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Li coûsse dèl Royinne-Bihe}}'' (teyåte)}} {{Dizo-tite|Li coûsse del Royinne-Bixhe}} '''Li coûsse del Royinne-Bixhe''' ('''''Li coûsse dèl Royinne-Bihe'''''), c' e-st ene [[arimêye]] [[pîce di teyåte e walon]] sicrîte pa [[Jacques Warnier]] ey eplaideye dins li [[ptite coleccion del SLLW]] (ki c' endè l' {{l°|49}}) e [[2026]]. C' est ene pîce di troes akes. ISBN 978-2-930505-48-0 == Istwere do tecse == Li pîce a stî toirtcheye do moes d' awousse 2002 å moes d' avri 2003 a [[Djhé]]. Di ces trevéns la, l' oteur a bråmint cåzé avou [[René Brialmont]] po prinde des racsegne so les [[betchetes d' Oûte]] et les [[Oûtleus]]. L' ouve a rascodou li [[Pris del Federåcion Walonreye-Brussele|pris del kiminålté]] pol teyåte e [[2006]]. Après côp, li tecse a stî rléjhou pa [[Batisse Frankinet]], Patrick Delcour et [[Bernard Louis]]. On ratournaedje e francès, lijhåve a pårti d' on [[cwåré côde]] imprimé sol live, a stî scrît pa Nathalie Valkenborgh, Patrick Beaufort et Luc Vrèysen. == Racourti == Li sinne doet mostrer ene [[betchete d' Oûte]] ecrolêye dins on ptit bî. Les [[Oûtlî]]s — Mitchî (''Michél'') li mwaisse batlî, Louwis, l' aprindisse et Meliye, l' aidande kimere — n' ont måy veyou cisse coine la tot moennant leus marchandeyes (do four) di [[Barvea]] a [[Lidje]]. Sereut ç' li passaedjî, on lomé Hinri, k' a-st apoirté l' pûne ? Meliye, k' i lyi vént tofer do rsinta nén esplicåve, est presse a l' wadjî avou Mitchî, ki lu n' croet waire ås [[macreas]]. Mins tot d' on côp — ake prumî, sinne 4 — gn a ene brouweur k' aprepeye sol toele di l' aiwe, dabôrd k' i lût l' solea des cwate costés. Eyet, di ç' broumeur la vént foû ene kimere avou ene blanke cote, tote frexhe. Elle est moite escranse. Dirî leye, on-z etind des bruts d' tchesse. Li blanc-mousseye, ki s' dene a cnoxhe come «Ketlene», dimande a-z esse catcheye sol betchete. Meliye, portant dmefiyante, el va muchyî dins l' tchedjmint d' four, ås fond do batea, la k' ele s' edoime come ene sokete. Il esteut tins ! Vo n' la-t i nén k' s' amoenne on signeur avou s' sordjant et deus u troes sôdårds. I dmandèt après ene bixhe k' i porshuvént al tchesse. On les ôt aprume a môde di [[foû-vwès]] (coron del sinne 5). Pu, il amoussèt so li scanfår (sinne 6). I s' esplikèt: <blockquote><i>Dji vs a dit k' nos tchesséns ene bixhe. Nos l' porshuvéns et s' l' avans dj' pierdou. Ele n' a nén passé par cial ?</i><ref>p. 26.</ref></blockquote> Mins les batlîs ahoutèt l' efuyeye : sapinse a zels, i n' ont veyou ni bixhe… ni [[blanke dame]]. C' e-st al sinne 8, todi å prumî ake, k' on cmince a comprinde k' on est dins on monde foû naturel. Plamour ki Ketlene ridjond Hinri sol pont. Ces deus la s' ricnoxhèt. Ci n' est nén des djins ordinaires, mins des dmey diès celtikes. Hinri, c' est li rwè Artur, del [[fåve del Ronde Tåve]]. Ketlene, c' est l' deyesse waerantixheuse di l' [[Årdene]] — ene copeye d' [[Ardwina]], taiss ! Ketlene a todi dmoré e l' Årdene, la k' elle end est l' [[royinne]]. Gn a ki, lanawaire, tos les diès et deyesses di l' Urope ont stî priyîs pal grande priyestresse Viviane so l' [[iye]] d' Avalone. Et vola k' nosse Ketlene î tome roed bleu sote do rwè Artur. Amour impossibe, disfindou pa Viviane. Ça fwait : Ketlene vout mori. Mins ene deyesse ni mourt nén. Adon, ele divént ene macrale et s' va-t ele emarvoyî les grands tchesturlins d' Årdene ki sont divnous [[crustin]]s magneus d' Bon Diu, et voleur touwer totes les sôrcires. Cwand i sayèt d' l' apicî, Ketlene si candje a [[bixhe]] por zels li traker et sayî d' l' abate. Mins, ridivnowe feme sol betchete d' Oûte, vo n' la-t i nén ki l' Oûtleu Mitchî divént, lu eto, amoureus del Royinne-Bixhe ! Kéne kimaxhreye ! Deus amours impossibes, et l' signeur tchesseu ki dvént l' Prince del Noeristé — ene sôre di grand verdiåle — et ki vout a tote foice li pea da Ketlene. Pask' i nel saveut acsure cwand elle esteut deyesse. Mins asteure, come djin, ele divént a s' poirtêye. <blockquote><i>Ele m' a todi djinné, li Royinne-Bixhe, ki waitive so l' Årdene, k' endè wårdéve les clés, k' endè fjheut l' årmoneye.</i><ref>p. 90.</ref></blockquote> Sabaye kimint ki l' fåve vénrè foû ? Avou ene plaijhante fén, dji wadje ! Item e-st i ki l' betchete si disfagne come pa estchantmint et vo l' la ridschindant l' Aiwe d' Oûte eviè Lidje. Mitchî l' batlî va dveur ratchter on tchvå po rhertchî l' betchete, on côp distcherdjeye, disca Barvea. Ca divant l' atacmint del pîce, ci-ci aveut leyî bizer evoye li tchvå k' il avént ebarker. Pont d' rujhes, ca Hinri lezî a leyî ene pezante boûsse di cur divant d' endè raler. Tant k' a Louwis l' aprindisse, il a-st erité del [[sipeye]] madjike do Rwè Artur — Escalibur — k' il aveut hapé å Prince del Noeristé cwand il aveut apicî pa padrî, et l' clawer al tere. Oufti ! Fårè on rude [[mwaisse del djowe]] po creyer cisse pîce la so ene vraiye sinne. == Corwaitaedje do walon == === Tecnike powetike === Li pîce e-n etir est fwaite di [[zandrin]]s, avou des [[rime]]s shuvowes, çou k' endè fwait on ptit piele, k' on av pus veyou e walon dispu l' replaidaedje di [[Djannesse (teyåte)|Djannesse]] da Hinri Simon dins les [[anêyes 1990]] {{?}}. Dins les longuès aiwêyes, ces zandrins la sont bén abalancîs a deus [[dmeysititche]]: <blockquote><i><poem>Vos l' vôrîz a vosse bote, mins vos n' kinoxhoz nén Li coleur do solo cwand i s' leve l' åmatén So les brumes del rivire. Vos n' savoz nén non pus Li grand breya do cier, cwand e pus parfond d' lu, L' amour lyi broûle les sonks. Di tot çou ki fwait l' veye Di nosse payis d' Årdene, vos n' avoz nole idêye : Les noerès nutes d' oraedje, li peneus tchant do vint Ki s' fåfile londjinnmint dvins les coxhes des sapéns.<ref>p. 95 («spitch» da Louwis å Prince del Noeristé).</ref></poem></i></blockquote> Mins pacô, gn a des [[scôpeure]]s pus «såvadjes» cwand deus u troes diferinnès djins pårtaedjnut l' zandrin, avou come di djusse, des ascoxhmint]]: <blockquote><i><poem> Li tot dierin ratrait k' pout ahouter Ketlene C' est vos Artur… c' est vos Hinri ! :::::::::::Årè dj' li screne Lådje assez po çoula ? :::::::::::Dji croe k' el fårè bén Ki nos l' volanxhe u nén :::::::::::Ki nos l' polanxhe u nén.<ref>p. 41; riprezinte on diyaloke inte Marlin l' Estchanteu (persounaedje dilérin ki n' etervént k' on côp) et Hinri.</ref></poem></i></blockquote> == Sourdants == [[Categoreye:Pîces di teyåte e walon|Coûsse]] hembw0qnqy6gl6yaz5thl6vkqe338ei 426981 426980 2026-09-28T16:52:30Z Lucyin 16 /* Tecnike powetike */ 426981 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Li coûsse dèl Royinne-Bihe}}'' (teyåte)}} {{Dizo-tite|Li coûsse del Royinne-Bixhe}} '''Li coûsse del Royinne-Bixhe''' ('''''Li coûsse dèl Royinne-Bihe'''''), c' e-st ene [[arimêye]] [[pîce di teyåte e walon]] sicrîte pa [[Jacques Warnier]] ey eplaideye dins li [[ptite coleccion del SLLW]] (ki c' endè l' {{l°|49}}) e [[2026]]. C' est ene pîce di troes akes. ISBN 978-2-930505-48-0 == Istwere do tecse == Li pîce a stî toirtcheye do moes d' awousse 2002 å moes d' avri 2003 a [[Djhé]]. Di ces trevéns la, l' oteur a bråmint cåzé avou [[René Brialmont]] po prinde des racsegne so les [[betchetes d' Oûte]] et les [[Oûtleus]]. L' ouve a rascodou li [[Pris del Federåcion Walonreye-Brussele|pris del kiminålté]] pol teyåte e [[2006]]. Après côp, li tecse a stî rléjhou pa [[Batisse Frankinet]], Patrick Delcour et [[Bernard Louis]]. On ratournaedje e francès, lijhåve a pårti d' on [[cwåré côde]] imprimé sol live, a stî scrît pa Nathalie Valkenborgh, Patrick Beaufort et Luc Vrèysen. == Racourti == Li sinne doet mostrer ene [[betchete d' Oûte]] ecrolêye dins on ptit bî. Les [[Oûtlî]]s — Mitchî (''Michél'') li mwaisse batlî, Louwis, l' aprindisse et Meliye, l' aidande kimere — n' ont måy veyou cisse coine la tot moennant leus marchandeyes (do four) di [[Barvea]] a [[Lidje]]. Sereut ç' li passaedjî, on lomé Hinri, k' a-st apoirté l' pûne ? Meliye, k' i lyi vént tofer do rsinta nén esplicåve, est presse a l' wadjî avou Mitchî, ki lu n' croet waire ås [[macreas]]. Mins tot d' on côp — ake prumî, sinne 4 — gn a ene brouweur k' aprepeye sol toele di l' aiwe, dabôrd k' i lût l' solea des cwate costés. Eyet, di ç' broumeur la vént foû ene kimere avou ene blanke cote, tote frexhe. Elle est moite escranse. Dirî leye, on-z etind des bruts d' tchesse. Li blanc-mousseye, ki s' dene a cnoxhe come «Ketlene», dimande a-z esse catcheye sol betchete. Meliye, portant dmefiyante, el va muchyî dins l' tchedjmint d' four, ås fond do batea, la k' ele s' edoime come ene sokete. Il esteut tins ! Vo n' la-t i nén k' s' amoenne on signeur avou s' sordjant et deus u troes sôdårds. I dmandèt après ene bixhe k' i porshuvént al tchesse. On les ôt aprume a môde di [[foû-vwès]] (coron del sinne 5). Pu, il amoussèt so li scanfår (sinne 6). I s' esplikèt: <blockquote><i>Dji vs a dit k' nos tchesséns ene bixhe. Nos l' porshuvéns et s' l' avans dj' pierdou. Ele n' a nén passé par cial ?</i><ref>p. 26.</ref></blockquote> Mins les batlîs ahoutèt l' efuyeye : sapinse a zels, i n' ont veyou ni bixhe… ni [[blanke dame]]. C' e-st al sinne 8, todi å prumî ake, k' on cmince a comprinde k' on est dins on monde foû naturel. Plamour ki Ketlene ridjond Hinri sol pont. Ces deus la s' ricnoxhèt. Ci n' est nén des djins ordinaires, mins des dmey diès celtikes. Hinri, c' est li rwè Artur, del [[fåve del Ronde Tåve]]. Ketlene, c' est l' deyesse waerantixheuse di l' [[Årdene]] — ene copeye d' [[Ardwina]], taiss ! Ketlene a todi dmoré e l' Årdene, la k' elle end est l' [[royinne]]. Gn a ki, lanawaire, tos les diès et deyesses di l' Urope ont stî priyîs pal grande priyestresse Viviane so l' [[iye]] d' Avalone. Et vola k' nosse Ketlene î tome roed bleu sote do rwè Artur. Amour impossibe, disfindou pa Viviane. Ça fwait : Ketlene vout mori. Mins ene deyesse ni mourt nén. Adon, ele divént ene macrale et s' va-t ele emarvoyî les grands tchesturlins d' Årdene ki sont divnous [[crustin]]s magneus d' Bon Diu, et voleur touwer totes les sôrcires. Cwand i sayèt d' l' apicî, Ketlene si candje a [[bixhe]] por zels li traker et sayî d' l' abate. Mins, ridivnowe feme sol betchete d' Oûte, vo n' la-t i nén ki l' Oûtleu Mitchî divént, lu eto, amoureus del Royinne-Bixhe ! Kéne kimaxhreye ! Deus amours impossibes, et l' signeur tchesseu ki dvént l' Prince del Noeristé — ene sôre di grand verdiåle — et ki vout a tote foice li pea da Ketlene. Pask' i nel saveut acsure cwand elle esteut deyesse. Mins asteure, come djin, ele divént a s' poirtêye. <blockquote><i>Ele m' a todi djinné, li Royinne-Bixhe, ki waitive so l' Årdene, k' endè wårdéve les clés, k' endè fjheut l' årmoneye.</i><ref>p. 90.</ref></blockquote> Sabaye kimint ki l' fåve vénrè foû ? Avou ene plaijhante fén, dji wadje ! Item e-st i ki l' betchete si disfagne come pa estchantmint et vo l' la ridschindant l' Aiwe d' Oûte eviè Lidje. Mitchî l' batlî va dveur ratchter on tchvå po rhertchî l' betchete, on côp distcherdjeye, disca Barvea. Ca divant l' atacmint del pîce, ci-ci aveut leyî bizer evoye li tchvå k' il avént ebarker. Pont d' rujhes, ca Hinri lezî a leyî ene pezante boûsse di cur divant d' endè raler. Tant k' a Louwis l' aprindisse, il a-st erité del [[sipeye]] madjike do Rwè Artur — Escalibur — k' il aveut hapé å Prince del Noeristé cwand il aveut apicî pa padrî, et l' clawer al tere. Oufti ! Fårè on rude [[mwaisse del djowe]] po creyer cisse pîce la so ene vraiye sinne. == Corwaitaedje do walon == === Tecnike powetike === Li pîce e-n etir est fwaite di [[zandrin]]s, avou des [[rime]]s shuvowes, çou k' endè fwait on ptit piele, k' on av pus veyou e walon dispu l' replaidaedje di [[Djannesse (teyåte)|Djannesse]] da Hinri Simon dins les [[anêyes 1990]] {{?}}. Dins les longuès aiwêyes, ces zandrins la sont bén abalancîs a deus [[dmeysititche]]: <blockquote><i><poem>Vos l' vôrîz a vosse bote, mins vos n' kinoxhoz nén Li coleur do solo cwand i s' leve l' åmatén So les brumes del rivire. Vos n' savoz nén non pus Li grand breya do cier, cwand e pus parfond d' lu, L' amour lyi broûle les sonks. Di tot çou ki fwait l' veye Di nosse payis d' Årdene, vos n' avoz nole idêye : Les noerès nutes d' oraedje, li peneus tchant do vint Ki s' fåfile londjinnmint dvins les coxhes des sapéns.<ref>p. 95 («spitch» da Louwis å Prince del Noeristé).</ref></poem></i></blockquote> Mins pacô, gn a des [[scôpeure]]s pus «såvadjes» cwand deus u troes diferinnès djins pårtaedjnut l' zandrin, avou come di djusse, des ascoxhmint]]: <blockquote><i><poem> Li tot dierin ratrait k' pout ahouter Ketlene C' est vos Artur… c' est vos Hinri ! ::::::::::::::Årè dj' li screne Lådje assez po çoula ? :::::::::Dji croe k' el fårè bén Ki nos l' volanxhe u nén :::::::::Ki nos l' polanxhe u nén.<ref>p. 41; riprezinte on diyaloke inte Marlin l' Estchanteu (persounaedje dilérin ki n' etervént k' on côp) et Hinri.</ref></poem></i></blockquote> == Sourdants == [[Categoreye:Pîces di teyåte e walon|Coûsse]] r5w9rs677imrb3bjf4yaai3mif7epny 426982 426981 2026-09-28T16:55:51Z Lucyin 16 /* Corwaitaedje do walon */ 426982 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Li coûsse dèl Royinne-Bihe}}'' (teyåte)}} {{Dizo-tite|Li coûsse del Royinne-Bixhe}} '''Li coûsse del Royinne-Bixhe''' ('''''Li coûsse dèl Royinne-Bihe'''''), c' e-st ene [[arimêye]] [[pîce di teyåte e walon]] sicrîte pa [[Jacques Warnier]] ey eplaideye dins li [[ptite coleccion del SLLW]] (ki c' endè l' {{l°|49}}) e [[2026]]. C' est ene pîce di troes akes. ISBN 978-2-930505-48-0 == Istwere do tecse == Li pîce a stî toirtcheye do moes d' awousse 2002 å moes d' avri 2003 a [[Djhé]]. Di ces trevéns la, l' oteur a bråmint cåzé avou [[René Brialmont]] po prinde des racsegne so les [[betchetes d' Oûte]] et les [[Oûtleus]]. L' ouve a rascodou li [[Pris del Federåcion Walonreye-Brussele|pris del kiminålté]] pol teyåte e [[2006]]. Après côp, li tecse a stî rléjhou pa [[Batisse Frankinet]], Patrick Delcour et [[Bernard Louis]]. On ratournaedje e francès, lijhåve a pårti d' on [[cwåré côde]] imprimé sol live, a stî scrît pa Nathalie Valkenborgh, Patrick Beaufort et Luc Vrèysen. == Racourti == Li sinne doet mostrer ene [[betchete d' Oûte]] ecrolêye dins on ptit bî. Les [[Oûtlî]]s — Mitchî (''Michél'') li mwaisse batlî, Louwis, l' aprindisse et Meliye, l' aidande kimere — n' ont måy veyou cisse coine la tot moennant leus marchandeyes (do four) di [[Barvea]] a [[Lidje]]. Sereut ç' li passaedjî, on lomé Hinri, k' a-st apoirté l' pûne ? Meliye, k' i lyi vént tofer do rsinta nén esplicåve, est presse a l' wadjî avou Mitchî, ki lu n' croet waire ås [[macreas]]. Mins tot d' on côp — ake prumî, sinne 4 — gn a ene brouweur k' aprepeye sol toele di l' aiwe, dabôrd k' i lût l' solea des cwate costés. Eyet, di ç' broumeur la vént foû ene kimere avou ene blanke cote, tote frexhe. Elle est moite escranse. Dirî leye, on-z etind des bruts d' tchesse. Li blanc-mousseye, ki s' dene a cnoxhe come «Ketlene», dimande a-z esse catcheye sol betchete. Meliye, portant dmefiyante, el va muchyî dins l' tchedjmint d' four, ås fond do batea, la k' ele s' edoime come ene sokete. Il esteut tins ! Vo n' la-t i nén k' s' amoenne on signeur avou s' sordjant et deus u troes sôdårds. I dmandèt après ene bixhe k' i porshuvént al tchesse. On les ôt aprume a môde di [[foû-vwès]] (coron del sinne 5). Pu, il amoussèt so li scanfår (sinne 6). I s' esplikèt: <blockquote><i>Dji vs a dit k' nos tchesséns ene bixhe. Nos l' porshuvéns et s' l' avans dj' pierdou. Ele n' a nén passé par cial ?</i><ref>p. 26.</ref></blockquote> Mins les batlîs ahoutèt l' efuyeye : sapinse a zels, i n' ont veyou ni bixhe… ni [[blanke dame]]. C' e-st al sinne 8, todi å prumî ake, k' on cmince a comprinde k' on est dins on monde foû naturel. Plamour ki Ketlene ridjond Hinri sol pont. Ces deus la s' ricnoxhèt. Ci n' est nén des djins ordinaires, mins des dmey diès celtikes. Hinri, c' est li rwè Artur, del [[fåve del Ronde Tåve]]. Ketlene, c' est l' deyesse waerantixheuse di l' [[Årdene]] — ene copeye d' [[Ardwina]], taiss ! Ketlene a todi dmoré e l' Årdene, la k' elle end est l' [[royinne]]. Gn a ki, lanawaire, tos les diès et deyesses di l' Urope ont stî priyîs pal grande priyestresse Viviane so l' [[iye]] d' Avalone. Et vola k' nosse Ketlene î tome roed bleu sote do rwè Artur. Amour impossibe, disfindou pa Viviane. Ça fwait : Ketlene vout mori. Mins ene deyesse ni mourt nén. Adon, ele divént ene macrale et s' va-t ele emarvoyî les grands tchesturlins d' Årdene ki sont divnous [[crustin]]s magneus d' Bon Diu, et voleur touwer totes les sôrcires. Cwand i sayèt d' l' apicî, Ketlene si candje a [[bixhe]] por zels li traker et sayî d' l' abate. Mins, ridivnowe feme sol betchete d' Oûte, vo n' la-t i nén ki l' Oûtleu Mitchî divént, lu eto, amoureus del Royinne-Bixhe ! Kéne kimaxhreye ! Deus amours impossibes, et l' signeur tchesseu ki dvént l' Prince del Noeristé — ene sôre di grand verdiåle — et ki vout a tote foice li pea da Ketlene. Pask' i nel saveut acsure cwand elle esteut deyesse. Mins asteure, come djin, ele divént a s' poirtêye. <blockquote><i>Ele m' a todi djinné, li Royinne-Bixhe, ki waitive so l' Årdene, k' endè wårdéve les clés, k' endè fjheut l' årmoneye.</i><ref>p. 90.</ref></blockquote> Sabaye kimint ki l' fåve vénrè foû ? Avou ene plaijhante fén, dji wadje ! Item e-st i ki l' betchete si disfagne come pa estchantmint et vo l' la ridschindant l' Aiwe d' Oûte eviè Lidje. Mitchî l' batlî va dveur ratchter on tchvå po rhertchî l' betchete, on côp distcherdjeye, disca Barvea. Ca divant l' atacmint del pîce, ci-ci aveut leyî bizer evoye li tchvå k' il avént ebarker. Pont d' rujhes, ca Hinri lezî a leyî ene pezante boûsse di cur divant d' endè raler. Tant k' a Louwis l' aprindisse, il a-st erité del [[sipeye]] madjike do Rwè Artur — Escalibur — k' il aveut hapé å Prince del Noeristé cwand il aveut apicî pa padrî, et l' clawer al tere. Oufti ! Fårè on rude [[mwaisse del djowe]] po creyer cisse pîce la so ene vraiye sinne. == Corwaitaedje do walon == === Tecnike powetike === Li pîce e-n etir est fwaite di [[zandrin]]s, avou des [[rime]]s shuvowes, çou k' endè fwait on ptit piele, k' on av pus veyou e walon dispu l' replaidaedje di [[Djannesse (teyåte)|Djannesse]] da Hinri Simon dins les [[anêyes 1990]] {{?}}. Dins les longuès aiwêyes, ces zandrins la sont bén abalancîs a deus [[dmeysititche]]: <blockquote><i><poem>Vos l' vôrîz a vosse bote, mins vos n' kinoxhoz nén Li coleur do solo cwand i s' leve l' åmatén So les brumes del rivire. Vos n' savoz nén non pus Li grand breya do cier, cwand e pus parfond d' lu, L' amour lyi broûle les sonks. Di tot çou ki fwait l' veye Di nosse payis d' Årdene, vos n' avoz nole idêye : Les noerès nutes d' oraedje, li peneus tchant do vint Ki s' fåfile londjinnmint dvins les coxhes des sapéns.<ref>p. 95 («spitch» da Louwis å Prince del Noeristé).</ref></poem></i></blockquote> Mins pacô, gn a des [[scôpeure]]s pus «såvadjes» cwand deus u troes diferinnès djins pårtaedjnut l' zandrin, avou come di djusse, des ascoxhmint]]: <blockquote><i><poem> MARLIN Li tot dierin ratrait k' pout ahouter Ketlene, C' est vos Artur… c' est vos Hinri ! HINRI ::::::::::::::Årè dj' li screne… Lådje assez po çoula ? MARLIN :::::::::Dji croe k' el fårè bén, Ki nos l' volanxhe u nén. HINRI :::::::::Ki nos l' <u>polanxhe</u> u nén.<ref>p. 41; riprezinte on diyaloke inte Marlin l' Estchanteu (persounaedje dilérin ki n' etervént k' on côp) et Hinri.</ref></poem></i></blockquote> == Sourdants == [[Categoreye:Pîces di teyåte e walon|Coûsse]] fcoaatofa9xoa5vad4y75wcz14dt3xu 426983 426982 2026-09-28T16:59:17Z Lucyin 16 /* Corwaitaedje do walon */ 426983 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Li coûsse dèl Royinne-Bihe}}'' (teyåte)}} {{Dizo-tite|Li coûsse del Royinne-Bixhe}} '''Li coûsse del Royinne-Bixhe''' ('''''Li coûsse dèl Royinne-Bihe'''''), c' e-st ene [[arimêye]] [[pîce di teyåte e walon]] sicrîte pa [[Jacques Warnier]] ey eplaideye dins li [[ptite coleccion del SLLW]] (ki c' endè l' {{l°|49}}) e [[2026]]. C' est ene pîce di troes akes. ISBN 978-2-930505-48-0 == Istwere do tecse == Li pîce a stî toirtcheye do moes d' awousse 2002 å moes d' avri 2003 a [[Djhé]]. Di ces trevéns la, l' oteur a bråmint cåzé avou [[René Brialmont]] po prinde des racsegne so les [[betchetes d' Oûte]] et les [[Oûtleus]]. L' ouve a rascodou li [[Pris del Federåcion Walonreye-Brussele|pris del kiminålté]] pol teyåte e [[2006]]. Après côp, li tecse a stî rléjhou pa [[Batisse Frankinet]], Patrick Delcour et [[Bernard Louis]]. On ratournaedje e francès, lijhåve a pårti d' on [[cwåré côde]] imprimé sol live, a stî scrît pa Nathalie Valkenborgh, Patrick Beaufort et Luc Vrèysen. == Racourti == Li sinne doet mostrer ene [[betchete d' Oûte]] ecrolêye dins on ptit bî. Les [[Oûtlî]]s — Mitchî (''Michél'') li mwaisse batlî, Louwis, l' aprindisse et Meliye, l' aidande kimere — n' ont måy veyou cisse coine la tot moennant leus marchandeyes (do four) di [[Barvea]] a [[Lidje]]. Sereut ç' li passaedjî, on lomé Hinri, k' a-st apoirté l' pûne ? Meliye, k' i lyi vént tofer do rsinta nén esplicåve, est presse a l' wadjî avou Mitchî, ki lu n' croet waire ås [[macreas]]. Mins tot d' on côp — ake prumî, sinne 4 — gn a ene brouweur k' aprepeye sol toele di l' aiwe, dabôrd k' i lût l' solea des cwate costés. Eyet, di ç' broumeur la vént foû ene kimere avou ene blanke cote, tote frexhe. Elle est moite escranse. Dirî leye, on-z etind des bruts d' tchesse. Li blanc-mousseye, ki s' dene a cnoxhe come «Ketlene», dimande a-z esse catcheye sol betchete. Meliye, portant dmefiyante, el va muchyî dins l' tchedjmint d' four, ås fond do batea, la k' ele s' edoime come ene sokete. Il esteut tins ! Vo n' la-t i nén k' s' amoenne on signeur avou s' sordjant et deus u troes sôdårds. I dmandèt après ene bixhe k' i porshuvént al tchesse. On les ôt aprume a môde di [[foû-vwès]] (coron del sinne 5). Pu, il amoussèt so li scanfår (sinne 6). I s' esplikèt: <blockquote><i>Dji vs a dit k' nos tchesséns ene bixhe. Nos l' porshuvéns et s' l' avans dj' pierdou. Ele n' a nén passé par cial ?</i><ref>p. 26.</ref></blockquote> Mins les batlîs ahoutèt l' efuyeye : sapinse a zels, i n' ont veyou ni bixhe… ni [[blanke dame]]. C' e-st al sinne 8, todi å prumî ake, k' on cmince a comprinde k' on est dins on monde foû naturel. Plamour ki Ketlene ridjond Hinri sol pont. Ces deus la s' ricnoxhèt. Ci n' est nén des djins ordinaires, mins des dmey diès celtikes. Hinri, c' est li rwè Artur, del [[fåve del Ronde Tåve]]. Ketlene, c' est l' deyesse waerantixheuse di l' [[Årdene]] — ene copeye d' [[Ardwina]], taiss ! Ketlene a todi dmoré e l' Årdene, la k' elle end est l' [[royinne]]. Gn a ki, lanawaire, tos les diès et deyesses di l' Urope ont stî priyîs pal grande priyestresse Viviane so l' [[iye]] d' Avalone. Et vola k' nosse Ketlene î tome roed bleu sote do rwè Artur. Amour impossibe, disfindou pa Viviane. Ça fwait : Ketlene vout mori. Mins ene deyesse ni mourt nén. Adon, ele divént ene macrale et s' va-t ele emarvoyî les grands tchesturlins d' Årdene ki sont divnous [[crustin]]s magneus d' Bon Diu, et voleur touwer totes les sôrcires. Cwand i sayèt d' l' apicî, Ketlene si candje a [[bixhe]] por zels li traker et sayî d' l' abate. Mins, ridivnowe feme sol betchete d' Oûte, vo n' la-t i nén ki l' Oûtleu Mitchî divént, lu eto, amoureus del Royinne-Bixhe ! Kéne kimaxhreye ! Deus amours impossibes, et l' signeur tchesseu ki dvént l' Prince del Noeristé — ene sôre di grand verdiåle — et ki vout a tote foice li pea da Ketlene. Pask' i nel saveut acsure cwand elle esteut deyesse. Mins asteure, come djin, ele divént a s' poirtêye. <blockquote><i>Ele m' a todi djinné, li Royinne-Bixhe, ki waitive so l' Årdene, k' endè wårdéve les clés, k' endè fjheut l' årmoneye.</i><ref>p. 90.</ref></blockquote> Sabaye kimint ki l' fåve vénrè foû ? Avou ene plaijhante fén, dji wadje ! Item e-st i ki l' betchete si disfagne come pa estchantmint et vo l' la ridschindant l' Aiwe d' Oûte eviè Lidje. Mitchî l' batlî va dveur ratchter on tchvå po rhertchî l' betchete, on côp distcherdjeye, disca Barvea. Ca divant l' atacmint del pîce, ci-ci aveut leyî bizer evoye li tchvå k' il avént ebarker. Pont d' rujhes, ca Hinri lezî a leyî ene pezante boûsse di cur divant d' endè raler. Tant k' a Louwis l' aprindisse, il a-st erité del [[sipeye]] madjike do Rwè Artur — Escalibur — k' il aveut hapé å Prince del Noeristé cwand il aveut apicî pa padrî, et l' clawer al tere. Oufti ! Fårè on rude [[mwaisse del djowe]] po creyer cisse pîce la so ene vraiye sinne. == Corwaitaedje do walon == === Tecnike powetike === Li pîce e-n etir est fwaite di [[zandrin]]s, avou des [[rime]]s shuvowes, çou k' endè fwait on ptit piele, k' on av pus veyou e walon dispu l' replaidaedje di [[Djannesse (teyåte)|Djannesse]] da Hinri Simon dins les [[anêyes 1990]] {{?}}. Dins les longuès aiwêyes, ces zandrins la sont bén abalancîs a deus [[dmeysititche]]: <blockquote><i><poem>Vos l' vôrîz a vosse bote, mins vos n' kinoxhoz nén Li coleur do solo cwand i s' leve l' åmatén So les brumes del rivire. Vos n' savoz nén non pus Li grand breya do cier, cwand e pus parfond d' lu, L' amour lyi broûle les sonks. Di tot çou ki fwait l' veye Di nosse payis d' Årdene, vos n' avoz nole idêye : Les noerès nutes d' oraedje, li peneus tchant do vint Ki s' fåfile londjinnmint dvins les coxhes des sapéns.<ref>p. 95 («spitch» da Louwis å Prince del Noeristé).</ref></poem></i></blockquote> Mins cwand deus diferinnès djins pårtaedjnut l' zandrin, gn è sait awè des [[scôpeure]]s pus «såvadjes», nén å mitan des doze pîs. Li dmeysititche pout tchaire å mitan do mot. Gn a-st adon, bén sovint, come di djusse, des [[ascoxhmint]]s: <blockquote><i><poem> MARLIN Li tot dierin ratrait k' pout ahouter Ketlene, C' est vos Artur… c' est vos Hinri ! HINRI ::::::::::::::Årè dj' li screne… Lådje assez po çoula ? MARLIN :::::::::Dji croe k' el fårè bén, Ki nos l' volanxhe u nén. HINRI :::::::::Ki nos l' <u>polanxhe</u> u nén.<ref>p. 41; riprezinte on diyaloke inte Marlin l' Estchanteu (persounaedje dilérin ki n' etervént k' on côp) et Hinri.</ref></poem></i></blockquote> == Sourdants == [[Categoreye:Pîces di teyåte e walon|Coûsse]] oyirt7fdpus0v86u5jvehqo3xb9x976 426984 426983 2026-09-28T17:00:24Z Lucyin 16 /* Corwaitaedje do walon */ 426984 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Li coûsse dèl Royinne-Bihe}}'' (teyåte)}} {{Dizo-tite|Li coûsse del Royinne-Bixhe}} '''Li coûsse del Royinne-Bixhe''' ('''''Li coûsse dèl Royinne-Bihe'''''), c' e-st ene [[arimêye]] [[pîce di teyåte e walon]] sicrîte pa [[Jacques Warnier]] ey eplaideye dins li [[ptite coleccion del SLLW]] (ki c' endè l' {{l°|49}}) e [[2026]]. C' est ene pîce di troes akes. ISBN 978-2-930505-48-0 == Istwere do tecse == Li pîce a stî toirtcheye do moes d' awousse 2002 å moes d' avri 2003 a [[Djhé]]. Di ces trevéns la, l' oteur a bråmint cåzé avou [[René Brialmont]] po prinde des racsegne so les [[betchetes d' Oûte]] et les [[Oûtleus]]. L' ouve a rascodou li [[Pris del Federåcion Walonreye-Brussele|pris del kiminålté]] pol teyåte e [[2006]]. Après côp, li tecse a stî rléjhou pa [[Batisse Frankinet]], Patrick Delcour et [[Bernard Louis]]. On ratournaedje e francès, lijhåve a pårti d' on [[cwåré côde]] imprimé sol live, a stî scrît pa Nathalie Valkenborgh, Patrick Beaufort et Luc Vrèysen. == Racourti == Li sinne doet mostrer ene [[betchete d' Oûte]] ecrolêye dins on ptit bî. Les [[Oûtlî]]s — Mitchî (''Michél'') li mwaisse batlî, Louwis, l' aprindisse et Meliye, l' aidande kimere — n' ont måy veyou cisse coine la tot moennant leus marchandeyes (do four) di [[Barvea]] a [[Lidje]]. Sereut ç' li passaedjî, on lomé Hinri, k' a-st apoirté l' pûne ? Meliye, k' i lyi vént tofer do rsinta nén esplicåve, est presse a l' wadjî avou Mitchî, ki lu n' croet waire ås [[macreas]]. Mins tot d' on côp — ake prumî, sinne 4 — gn a ene brouweur k' aprepeye sol toele di l' aiwe, dabôrd k' i lût l' solea des cwate costés. Eyet, di ç' broumeur la vént foû ene kimere avou ene blanke cote, tote frexhe. Elle est moite escranse. Dirî leye, on-z etind des bruts d' tchesse. Li blanc-mousseye, ki s' dene a cnoxhe come «Ketlene», dimande a-z esse catcheye sol betchete. Meliye, portant dmefiyante, el va muchyî dins l' tchedjmint d' four, ås fond do batea, la k' ele s' edoime come ene sokete. Il esteut tins ! Vo n' la-t i nén k' s' amoenne on signeur avou s' sordjant et deus u troes sôdårds. I dmandèt après ene bixhe k' i porshuvént al tchesse. On les ôt aprume a môde di [[foû-vwès]] (coron del sinne 5). Pu, il amoussèt so li scanfår (sinne 6). I s' esplikèt: <blockquote><i>Dji vs a dit k' nos tchesséns ene bixhe. Nos l' porshuvéns et s' l' avans dj' pierdou. Ele n' a nén passé par cial ?</i><ref>p. 26.</ref></blockquote> Mins les batlîs ahoutèt l' efuyeye : sapinse a zels, i n' ont veyou ni bixhe… ni [[blanke dame]]. C' e-st al sinne 8, todi å prumî ake, k' on cmince a comprinde k' on est dins on monde foû naturel. Plamour ki Ketlene ridjond Hinri sol pont. Ces deus la s' ricnoxhèt. Ci n' est nén des djins ordinaires, mins des dmey diès celtikes. Hinri, c' est li rwè Artur, del [[fåve del Ronde Tåve]]. Ketlene, c' est l' deyesse waerantixheuse di l' [[Årdene]] — ene copeye d' [[Ardwina]], taiss ! Ketlene a todi dmoré e l' Årdene, la k' elle end est l' [[royinne]]. Gn a ki, lanawaire, tos les diès et deyesses di l' Urope ont stî priyîs pal grande priyestresse Viviane so l' [[iye]] d' Avalone. Et vola k' nosse Ketlene î tome roed bleu sote do rwè Artur. Amour impossibe, disfindou pa Viviane. Ça fwait : Ketlene vout mori. Mins ene deyesse ni mourt nén. Adon, ele divént ene macrale et s' va-t ele emarvoyî les grands tchesturlins d' Årdene ki sont divnous [[crustin]]s magneus d' Bon Diu, et voleur touwer totes les sôrcires. Cwand i sayèt d' l' apicî, Ketlene si candje a [[bixhe]] por zels li traker et sayî d' l' abate. Mins, ridivnowe feme sol betchete d' Oûte, vo n' la-t i nén ki l' Oûtleu Mitchî divént, lu eto, amoureus del Royinne-Bixhe ! Kéne kimaxhreye ! Deus amours impossibes, et l' signeur tchesseu ki dvént l' Prince del Noeristé — ene sôre di grand verdiåle — et ki vout a tote foice li pea da Ketlene. Pask' i nel saveut acsure cwand elle esteut deyesse. Mins asteure, come djin, ele divént a s' poirtêye. <blockquote><i>Ele m' a todi djinné, li Royinne-Bixhe, ki waitive so l' Årdene, k' endè wårdéve les clés, k' endè fjheut l' årmoneye.</i><ref>p. 90.</ref></blockquote> Sabaye kimint ki l' fåve vénrè foû ? Avou ene plaijhante fén, dji wadje ! Item e-st i ki l' betchete si disfagne come pa estchantmint et vo l' la ridschindant l' Aiwe d' Oûte eviè Lidje. Mitchî l' batlî va dveur ratchter on tchvå po rhertchî l' betchete, on côp distcherdjeye, disca Barvea. Ca divant l' atacmint del pîce, ci-ci aveut leyî bizer evoye li tchvå k' il avént ebarker. Pont d' rujhes, ca Hinri lezî a leyî ene pezante boûsse di cur divant d' endè raler. Tant k' a Louwis l' aprindisse, il a-st erité del [[sipeye]] madjike do Rwè Artur — Escalibur — k' il aveut hapé å Prince del Noeristé cwand il aveut apicî pa padrî, et l' clawer al tere. Oufti ! Fårè on rude [[mwaisse del djowe]] po creyer cisse pîce la so ene vraiye sinne. == Corwaitaedje do walon == === Tecnike powetike === Li pîce e-n etir est fwaite di [[zandrin]]s, avou des [[rime]]s shuvowes, çou k' endè fwait on ptit piele, k' on av pus veyou e walon dispu l' replaidaedje di [[Djannesse (teyåte)|Djannesse]] da Hinri Simon dins les [[anêyes 1990]] {{?}}. Dins les longuès aiwêyes, ces zandrins la sont bén abalancîs a deus [[dmeysititche]]: <blockquote><i><poem>Vos l' vôrîz a vosse bote, mins vos n' kinoxhoz nén Li coleur do solo cwand i s' leve l' åmatén So les brumes del rivire. Vos n' savoz nén non pus Li grand breya do cier, cwand e pus parfond d' lu, L' amour lyi broûle les sonks. Di tot çou ki fwait l' veye Di nosse payis d' Årdene, vos n' avoz nole idêye : Les noerès nutes d' oraedje, li peneus tchant do vint Ki s' fåfile londjinnmint dvins les coxhes des sapéns.<ref>p. 95 («spitch» da Louwis å Prince del Noeristé).</ref></poem></i></blockquote> Mins cwand deus diferinnès djins pårtaedjnut l' zandrin, gn è sait awè des [[scôpeure]]s pus «såvadjes», nén å mitan des doze pîs. Gn a-st adon, bén sovint, come di djusse, des [[ascoxhmint]]s: <blockquote><i><poem> MARLIN Li tot dierin ratrait k' pout ahouter Ketlene, C' est vos Artur… c' est vos Hinri ! HINRI ::::::::::::::Årè dj' li screne… Lådje assez po çoula ? MARLIN :::::::::Dji croe k' el fårè bén, Ki nos l' volanxhe u nén. HINRI :::::::::Ki nos l' <u>polanxhe</u> u nén.<ref>p. 41; riprezinte on diyaloke inte Marlin l' Estchanteu (persounaedje dilérin ki n' etervént k' on côp) et Hinri.</ref></poem></i></blockquote> == Sourdants == [[Categoreye:Pîces di teyåte e walon|Coûsse]] rsfhj3fvwhkr30qto7ecbbgnorf0zwa 426985 426984 2026-09-28T17:02:04Z Lucyin 16 /* Corwaitaedje do walon */ 426985 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Li coûsse dèl Royinne-Bihe}}'' (teyåte)}} {{Dizo-tite|Li coûsse del Royinne-Bixhe}} '''Li coûsse del Royinne-Bixhe''' ('''''Li coûsse dèl Royinne-Bihe'''''), c' e-st ene [[arimêye]] [[pîce di teyåte e walon]] sicrîte pa [[Jacques Warnier]] ey eplaideye dins li [[ptite coleccion del SLLW]] (ki c' endè l' {{l°|49}}) e [[2026]]. C' est ene pîce di troes akes. ISBN 978-2-930505-48-0 == Istwere do tecse == Li pîce a stî toirtcheye do moes d' awousse 2002 å moes d' avri 2003 a [[Djhé]]. Di ces trevéns la, l' oteur a bråmint cåzé avou [[René Brialmont]] po prinde des racsegne so les [[betchetes d' Oûte]] et les [[Oûtleus]]. L' ouve a rascodou li [[Pris del Federåcion Walonreye-Brussele|pris del kiminålté]] pol teyåte e [[2006]]. Après côp, li tecse a stî rléjhou pa [[Batisse Frankinet]], Patrick Delcour et [[Bernard Louis]]. On ratournaedje e francès, lijhåve a pårti d' on [[cwåré côde]] imprimé sol live, a stî scrît pa Nathalie Valkenborgh, Patrick Beaufort et Luc Vrèysen. == Racourti == Li sinne doet mostrer ene [[betchete d' Oûte]] ecrolêye dins on ptit bî. Les [[Oûtlî]]s — Mitchî (''Michél'') li mwaisse batlî, Louwis, l' aprindisse et Meliye, l' aidande kimere — n' ont måy veyou cisse coine la tot moennant leus marchandeyes (do four) di [[Barvea]] a [[Lidje]]. Sereut ç' li passaedjî, on lomé Hinri, k' a-st apoirté l' pûne ? Meliye, k' i lyi vént tofer do rsinta nén esplicåve, est presse a l' wadjî avou Mitchî, ki lu n' croet waire ås [[macreas]]. Mins tot d' on côp — ake prumî, sinne 4 — gn a ene brouweur k' aprepeye sol toele di l' aiwe, dabôrd k' i lût l' solea des cwate costés. Eyet, di ç' broumeur la vént foû ene kimere avou ene blanke cote, tote frexhe. Elle est moite escranse. Dirî leye, on-z etind des bruts d' tchesse. Li blanc-mousseye, ki s' dene a cnoxhe come «Ketlene», dimande a-z esse catcheye sol betchete. Meliye, portant dmefiyante, el va muchyî dins l' tchedjmint d' four, ås fond do batea, la k' ele s' edoime come ene sokete. Il esteut tins ! Vo n' la-t i nén k' s' amoenne on signeur avou s' sordjant et deus u troes sôdårds. I dmandèt après ene bixhe k' i porshuvént al tchesse. On les ôt aprume a môde di [[foû-vwès]] (coron del sinne 5). Pu, il amoussèt so li scanfår (sinne 6). I s' esplikèt: <blockquote><i>Dji vs a dit k' nos tchesséns ene bixhe. Nos l' porshuvéns et s' l' avans dj' pierdou. Ele n' a nén passé par cial ?</i><ref>p. 26.</ref></blockquote> Mins les batlîs ahoutèt l' efuyeye : sapinse a zels, i n' ont veyou ni bixhe… ni [[blanke dame]]. C' e-st al sinne 8, todi å prumî ake, k' on cmince a comprinde k' on est dins on monde foû naturel. Plamour ki Ketlene ridjond Hinri sol pont. Ces deus la s' ricnoxhèt. Ci n' est nén des djins ordinaires, mins des dmey diès celtikes. Hinri, c' est li rwè Artur, del [[fåve del Ronde Tåve]]. Ketlene, c' est l' deyesse waerantixheuse di l' [[Årdene]] — ene copeye d' [[Ardwina]], taiss ! Ketlene a todi dmoré e l' Årdene, la k' elle end est l' [[royinne]]. Gn a ki, lanawaire, tos les diès et deyesses di l' Urope ont stî priyîs pal grande priyestresse Viviane so l' [[iye]] d' Avalone. Et vola k' nosse Ketlene î tome roed bleu sote do rwè Artur. Amour impossibe, disfindou pa Viviane. Ça fwait : Ketlene vout mori. Mins ene deyesse ni mourt nén. Adon, ele divént ene macrale et s' va-t ele emarvoyî les grands tchesturlins d' Årdene ki sont divnous [[crustin]]s magneus d' Bon Diu, et voleur touwer totes les sôrcires. Cwand i sayèt d' l' apicî, Ketlene si candje a [[bixhe]] por zels li traker et sayî d' l' abate. Mins, ridivnowe feme sol betchete d' Oûte, vo n' la-t i nén ki l' Oûtleu Mitchî divént, lu eto, amoureus del Royinne-Bixhe ! Kéne kimaxhreye ! Deus amours impossibes, et l' signeur tchesseu ki dvént l' Prince del Noeristé — ene sôre di grand verdiåle — et ki vout a tote foice li pea da Ketlene. Pask' i nel saveut acsure cwand elle esteut deyesse. Mins asteure, come djin, ele divént a s' poirtêye. <blockquote><i>Ele m' a todi djinné, li Royinne-Bixhe, ki waitive so l' Årdene, k' endè wårdéve les clés, k' endè fjheut l' årmoneye.</i><ref>p. 90.</ref></blockquote> Sabaye kimint ki l' fåve vénrè foû ? Avou ene plaijhante fén, dji wadje ! Item e-st i ki l' betchete si disfagne come pa estchantmint et vo l' la ridschindant l' Aiwe d' Oûte eviè Lidje. Mitchî l' batlî va dveur ratchter on tchvå po rhertchî l' betchete, on côp distcherdjeye, disca Barvea. Ca divant l' atacmint del pîce, ci-ci aveut leyî bizer evoye li tchvå k' il avént ebarker. Pont d' rujhes, ca Hinri lezî a leyî ene pezante boûsse di cur divant d' endè raler. Tant k' a Louwis l' aprindisse, il a-st erité del [[sipeye]] madjike do Rwè Artur — Escalibur — k' il aveut hapé å Prince del Noeristé cwand il aveut apicî pa padrî, et l' clawer al tere. Oufti ! Fårè on rude [[mwaisse del djowe]] po creyer cisse pîce la so ene vraiye sinne. == Corwaitaedje do walon == === Tecnike powetike === Li pîce e-n etir est fwaite di [[zandrin]]s, avou des [[rime]]s shuvowes, çou k' endè fwait on ptit piele, k' on av pus veyou e walon dispu l' replaidaedje di [[Djannesse (teyåte)|Djannesse]] da Hinri Simon dins les [[anêyes 1990]] {{?}}. Dins les longuès aiwêyes, ces zandrins la sont bén abalancîs a deus [[dmeysititche]]: <blockquote><i><poem>Vos l' vôrîz a vosse bote, mins vos n' kinoxhoz nén Li coleur do solo cwand i s' leve l' åmatén So les brumes del rivire. Vos n' savoz nén non pus Li grand breya do cier, cwand e pus parfond d' lu, L' amour lyi broûle les sonks. Di tot çou ki fwait l' veye Di nosse payis d' Årdene, vos n' avoz nole idêye : Les noerès nutes d' oraedje, li peneus tchant do vint Ki s' fåfile londjinnmint dvins les coxhes des sapéns.<ref>p. 95 («spitch» da Louwis å Prince del Noeristé).</ref></poem></i></blockquote> Mins cwand deus diferins acteurs pårtaedjnut l' zandrin, gn è sait awè des [[scôpeure]]s pus «såvadjes», nén å mitan des doze pîs. Gn a-st adon, bén sovint, come di djusse, des [[ascoxhmint]]s: <blockquote><i><poem> MARLIN Li tot dierin ratrait k' pout ahouter Ketlene, C' est vos Artur… c' est vos Hinri ! HINRI ::::::::::::::Årè dj' li screne… Lådje assez po çoula ? MARLIN :::::::::Dji croe k' el fårè bén, Ki nos l' volanxhe u nén. HINRI :::::::::Ki nos l' <u>polanxhe</u> u nén.<ref>p. 41; riprezinte on diyaloke inte Marlin l' Estchanteu (persounaedje dilérin ki n' etervént k' on côp) et Hinri.</ref></poem></i></blockquote> == Sourdants == [[Categoreye:Pîces di teyåte e walon|Coûsse]] 6rottp8ses832rfpn48tbc48ja0c599 426986 426985 2026-09-28T17:04:35Z Lucyin 16 /* Corwaitaedje do walon */ 426986 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Li coûsse dèl Royinne-Bihe}}'' (teyåte)}} {{Dizo-tite|Li coûsse del Royinne-Bixhe}} '''Li coûsse del Royinne-Bixhe''' ('''''Li coûsse dèl Royinne-Bihe'''''), c' e-st ene [[arimêye]] [[pîce di teyåte e walon]] sicrîte pa [[Jacques Warnier]] ey eplaideye dins li [[ptite coleccion del SLLW]] (ki c' endè l' {{l°|49}}) e [[2026]]. C' est ene pîce di troes akes. ISBN 978-2-930505-48-0 == Istwere do tecse == Li pîce a stî toirtcheye do moes d' awousse 2002 å moes d' avri 2003 a [[Djhé]]. Di ces trevéns la, l' oteur a bråmint cåzé avou [[René Brialmont]] po prinde des racsegne so les [[betchetes d' Oûte]] et les [[Oûtleus]]. L' ouve a rascodou li [[Pris del Federåcion Walonreye-Brussele|pris del kiminålté]] pol teyåte e [[2006]]. Après côp, li tecse a stî rléjhou pa [[Batisse Frankinet]], Patrick Delcour et [[Bernard Louis]]. On ratournaedje e francès, lijhåve a pårti d' on [[cwåré côde]] imprimé sol live, a stî scrît pa Nathalie Valkenborgh, Patrick Beaufort et Luc Vrèysen. == Racourti == Li sinne doet mostrer ene [[betchete d' Oûte]] ecrolêye dins on ptit bî. Les [[Oûtlî]]s — Mitchî (''Michél'') li mwaisse batlî, Louwis, l' aprindisse et Meliye, l' aidande kimere — n' ont måy veyou cisse coine la tot moennant leus marchandeyes (do four) di [[Barvea]] a [[Lidje]]. Sereut ç' li passaedjî, on lomé Hinri, k' a-st apoirté l' pûne ? Meliye, k' i lyi vént tofer do rsinta nén esplicåve, est presse a l' wadjî avou Mitchî, ki lu n' croet waire ås [[macreas]]. Mins tot d' on côp — ake prumî, sinne 4 — gn a ene brouweur k' aprepeye sol toele di l' aiwe, dabôrd k' i lût l' solea des cwate costés. Eyet, di ç' broumeur la vént foû ene kimere avou ene blanke cote, tote frexhe. Elle est moite escranse. Dirî leye, on-z etind des bruts d' tchesse. Li blanc-mousseye, ki s' dene a cnoxhe come «Ketlene», dimande a-z esse catcheye sol betchete. Meliye, portant dmefiyante, el va muchyî dins l' tchedjmint d' four, ås fond do batea, la k' ele s' edoime come ene sokete. Il esteut tins ! Vo n' la-t i nén k' s' amoenne on signeur avou s' sordjant et deus u troes sôdårds. I dmandèt après ene bixhe k' i porshuvént al tchesse. On les ôt aprume a môde di [[foû-vwès]] (coron del sinne 5). Pu, il amoussèt so li scanfår (sinne 6). I s' esplikèt: <blockquote><i>Dji vs a dit k' nos tchesséns ene bixhe. Nos l' porshuvéns et s' l' avans dj' pierdou. Ele n' a nén passé par cial ?</i><ref>p. 26.</ref></blockquote> Mins les batlîs ahoutèt l' efuyeye : sapinse a zels, i n' ont veyou ni bixhe… ni [[blanke dame]]. C' e-st al sinne 8, todi å prumî ake, k' on cmince a comprinde k' on est dins on monde foû naturel. Plamour ki Ketlene ridjond Hinri sol pont. Ces deus la s' ricnoxhèt. Ci n' est nén des djins ordinaires, mins des dmey diès celtikes. Hinri, c' est li rwè Artur, del [[fåve del Ronde Tåve]]. Ketlene, c' est l' deyesse waerantixheuse di l' [[Årdene]] — ene copeye d' [[Ardwina]], taiss ! Ketlene a todi dmoré e l' Årdene, la k' elle end est l' [[royinne]]. Gn a ki, lanawaire, tos les diès et deyesses di l' Urope ont stî priyîs pal grande priyestresse Viviane so l' [[iye]] d' Avalone. Et vola k' nosse Ketlene î tome roed bleu sote do rwè Artur. Amour impossibe, disfindou pa Viviane. Ça fwait : Ketlene vout mori. Mins ene deyesse ni mourt nén. Adon, ele divént ene macrale et s' va-t ele emarvoyî les grands tchesturlins d' Årdene ki sont divnous [[crustin]]s magneus d' Bon Diu, et voleur touwer totes les sôrcires. Cwand i sayèt d' l' apicî, Ketlene si candje a [[bixhe]] por zels li traker et sayî d' l' abate. Mins, ridivnowe feme sol betchete d' Oûte, vo n' la-t i nén ki l' Oûtleu Mitchî divént, lu eto, amoureus del Royinne-Bixhe ! Kéne kimaxhreye ! Deus amours impossibes, et l' signeur tchesseu ki dvént l' Prince del Noeristé — ene sôre di grand verdiåle — et ki vout a tote foice li pea da Ketlene. Pask' i nel saveut acsure cwand elle esteut deyesse. Mins asteure, come djin, ele divént a s' poirtêye. <blockquote><i>Ele m' a todi djinné, li Royinne-Bixhe, ki waitive so l' Årdene, k' endè wårdéve les clés, k' endè fjheut l' årmoneye.</i><ref>p. 90.</ref></blockquote> Sabaye kimint ki l' fåve vénrè foû ? Avou ene plaijhante fén, dji wadje ! Item e-st i ki l' betchete si disfagne come pa estchantmint et vo l' la ridschindant l' Aiwe d' Oûte eviè Lidje. Mitchî l' batlî va dveur ratchter on tchvå po rhertchî l' betchete, on côp distcherdjeye, disca Barvea. Ca divant l' atacmint del pîce, ci-ci aveut leyî bizer evoye li tchvå k' il avént ebarker. Pont d' rujhes, ca Hinri lezî a leyî ene pezante boûsse di cur divant d' endè raler. Tant k' a Louwis l' aprindisse, il a-st erité del [[sipeye]] madjike do Rwè Artur — Escalibur — k' il aveut hapé å Prince del Noeristé cwand il aveut apicî pa padrî, et l' clawer al tere. Oufti ! Fårè on rude [[mwaisse del djowe]] po creyer cisse pîce la so ene vraiye sinne. == Corwaitaedje do walon == === Tecnike powetike === Li pîce e-n etir est fwaite di [[zandrin]]s, avou des [[rime]]s shuvowes, çou k' endè fwait on ptit piele, k' on av pus veyou e walon dispu l' replaidaedje di [[Djannesse (teyåte)|Djannesse]] da Hinri Simon dins les [[anêyes 1990]] {{?}}. Dins les longuès aiwêyes, ces zandrins la sont bén abalancîs a deus [[dmeysititche]]: <blockquote><i><poem>Vos l' vôrîz a vosse bote, mins vos n' kinoxhoz nén Li coleur do solo cwand i s' leve l' åmatén So les brumes del rivire. Vos n' savoz nén non pus Li grand breya do cier, cwand e pus parfond d' lu, L' amour lyi broûle les sonks. Di tot çou ki fwait l' veye Di nosse payis d' Årdene, vos n' avoz nole idêye : Les noerès nutes d' oraedje, li peneus tchant do vint Ki s' fåfile londjinnmint dvins les coxhes des sapéns.<ref>p. 95 («spitch» da Louwis å Prince del Noeristé, ki vout ringnî so l' Årdene tot touwant l' Royinne-Bixhe).</ref></poem></i></blockquote> Mins cwand deus diferins acteurs pårtaedjnut l' zandrin, gn è sait awè des [[scôpeure]]s pus «såvadjes», nén å mitan des doze pîs. Gn a-st adon, bén sovint, come di djusse, des [[ascoxhmint]]s: <blockquote><i><poem> MARLIN Li tot dierin ratrait k' pout ahouter Ketlene, C' est vos Artur… c' est vos Hinri ! HINRI ::::::::::::::Årè dj' li screne… Lådje assez po çoula ? MARLIN :::::::::Dji croe k' el fårè bén, Ki nos l' volanxhe u nén. HINRI :::::::::Ki nos l' <u>polanxhe</u> u nén.<ref>p. 41; riprezinte on diyaloke inte Marlin l' Estchanteu (persounaedje dilérin ki n' etervént k' on côp) et Hinri.</ref></poem></i></blockquote> == Sourdants == [[Categoreye:Pîces di teyåte e walon|Coûsse]] oap3nbmr588h7ge0xg9oa6t134j2t9i 426987 426986 2026-09-28T17:05:09Z Lucyin 16 /* Tecnike powetike */ 426987 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Li coûsse dèl Royinne-Bihe}}'' (teyåte)}} {{Dizo-tite|Li coûsse del Royinne-Bixhe}} '''Li coûsse del Royinne-Bixhe''' ('''''Li coûsse dèl Royinne-Bihe'''''), c' e-st ene [[arimêye]] [[pîce di teyåte e walon]] sicrîte pa [[Jacques Warnier]] ey eplaideye dins li [[ptite coleccion del SLLW]] (ki c' endè l' {{l°|49}}) e [[2026]]. C' est ene pîce di troes akes. ISBN 978-2-930505-48-0 == Istwere do tecse == Li pîce a stî toirtcheye do moes d' awousse 2002 å moes d' avri 2003 a [[Djhé]]. Di ces trevéns la, l' oteur a bråmint cåzé avou [[René Brialmont]] po prinde des racsegne so les [[betchetes d' Oûte]] et les [[Oûtleus]]. L' ouve a rascodou li [[Pris del Federåcion Walonreye-Brussele|pris del kiminålté]] pol teyåte e [[2006]]. Après côp, li tecse a stî rléjhou pa [[Batisse Frankinet]], Patrick Delcour et [[Bernard Louis]]. On ratournaedje e francès, lijhåve a pårti d' on [[cwåré côde]] imprimé sol live, a stî scrît pa Nathalie Valkenborgh, Patrick Beaufort et Luc Vrèysen. == Racourti == Li sinne doet mostrer ene [[betchete d' Oûte]] ecrolêye dins on ptit bî. Les [[Oûtlî]]s — Mitchî (''Michél'') li mwaisse batlî, Louwis, l' aprindisse et Meliye, l' aidande kimere — n' ont måy veyou cisse coine la tot moennant leus marchandeyes (do four) di [[Barvea]] a [[Lidje]]. Sereut ç' li passaedjî, on lomé Hinri, k' a-st apoirté l' pûne ? Meliye, k' i lyi vént tofer do rsinta nén esplicåve, est presse a l' wadjî avou Mitchî, ki lu n' croet waire ås [[macreas]]. Mins tot d' on côp — ake prumî, sinne 4 — gn a ene brouweur k' aprepeye sol toele di l' aiwe, dabôrd k' i lût l' solea des cwate costés. Eyet, di ç' broumeur la vént foû ene kimere avou ene blanke cote, tote frexhe. Elle est moite escranse. Dirî leye, on-z etind des bruts d' tchesse. Li blanc-mousseye, ki s' dene a cnoxhe come «Ketlene», dimande a-z esse catcheye sol betchete. Meliye, portant dmefiyante, el va muchyî dins l' tchedjmint d' four, ås fond do batea, la k' ele s' edoime come ene sokete. Il esteut tins ! Vo n' la-t i nén k' s' amoenne on signeur avou s' sordjant et deus u troes sôdårds. I dmandèt après ene bixhe k' i porshuvént al tchesse. On les ôt aprume a môde di [[foû-vwès]] (coron del sinne 5). Pu, il amoussèt so li scanfår (sinne 6). I s' esplikèt: <blockquote><i>Dji vs a dit k' nos tchesséns ene bixhe. Nos l' porshuvéns et s' l' avans dj' pierdou. Ele n' a nén passé par cial ?</i><ref>p. 26.</ref></blockquote> Mins les batlîs ahoutèt l' efuyeye : sapinse a zels, i n' ont veyou ni bixhe… ni [[blanke dame]]. C' e-st al sinne 8, todi å prumî ake, k' on cmince a comprinde k' on est dins on monde foû naturel. Plamour ki Ketlene ridjond Hinri sol pont. Ces deus la s' ricnoxhèt. Ci n' est nén des djins ordinaires, mins des dmey diès celtikes. Hinri, c' est li rwè Artur, del [[fåve del Ronde Tåve]]. Ketlene, c' est l' deyesse waerantixheuse di l' [[Årdene]] — ene copeye d' [[Ardwina]], taiss ! Ketlene a todi dmoré e l' Årdene, la k' elle end est l' [[royinne]]. Gn a ki, lanawaire, tos les diès et deyesses di l' Urope ont stî priyîs pal grande priyestresse Viviane so l' [[iye]] d' Avalone. Et vola k' nosse Ketlene î tome roed bleu sote do rwè Artur. Amour impossibe, disfindou pa Viviane. Ça fwait : Ketlene vout mori. Mins ene deyesse ni mourt nén. Adon, ele divént ene macrale et s' va-t ele emarvoyî les grands tchesturlins d' Årdene ki sont divnous [[crustin]]s magneus d' Bon Diu, et voleur touwer totes les sôrcires. Cwand i sayèt d' l' apicî, Ketlene si candje a [[bixhe]] por zels li traker et sayî d' l' abate. Mins, ridivnowe feme sol betchete d' Oûte, vo n' la-t i nén ki l' Oûtleu Mitchî divént, lu eto, amoureus del Royinne-Bixhe ! Kéne kimaxhreye ! Deus amours impossibes, et l' signeur tchesseu ki dvént l' Prince del Noeristé — ene sôre di grand verdiåle — et ki vout a tote foice li pea da Ketlene. Pask' i nel saveut acsure cwand elle esteut deyesse. Mins asteure, come djin, ele divént a s' poirtêye. <blockquote><i>Ele m' a todi djinné, li Royinne-Bixhe, ki waitive so l' Årdene, k' endè wårdéve les clés, k' endè fjheut l' årmoneye.</i><ref>p. 90.</ref></blockquote> Sabaye kimint ki l' fåve vénrè foû ? Avou ene plaijhante fén, dji wadje ! Item e-st i ki l' betchete si disfagne come pa estchantmint et vo l' la ridschindant l' Aiwe d' Oûte eviè Lidje. Mitchî l' batlî va dveur ratchter on tchvå po rhertchî l' betchete, on côp distcherdjeye, disca Barvea. Ca divant l' atacmint del pîce, ci-ci aveut leyî bizer evoye li tchvå k' il avént ebarker. Pont d' rujhes, ca Hinri lezî a leyî ene pezante boûsse di cur divant d' endè raler. Tant k' a Louwis l' aprindisse, il a-st erité del [[sipeye]] madjike do Rwè Artur — Escalibur — k' il aveut hapé å Prince del Noeristé cwand il aveut apicî pa padrî, et l' clawer al tere. Oufti ! Fårè on rude [[mwaisse del djowe]] po creyer cisse pîce la so ene vraiye sinne. == Corwaitaedje do walon == === Tecnike powetike === Li pîce e-n etir est fwaite di [[zandrin]]s, avou des [[rime]]s shuvowes, çou k' endè fwait on ptit piele, k' on av pus veyou e walon dispu l' replaidaedje di [[Djannesse (teyåte)|Djannesse]] da Hinri Simon dins les [[anêyes 1990]] {{?}}. Dins les longuès aiwêyes, ces zandrins la sont bén abalancîs a deus [[dmeysititche]]: <blockquote><i><poem>Vos l' vôrîz a vosse bote, mins vos n' kinoxhoz nén Li coleur do solo cwand i s' leve l' åmatén So les brumes del rivire. Vos n' savoz nén non pus Li grand breya do cier, cwand e pus parfond d' lu, L' amour lyi broûle les sonks. Di tot çou ki fwait l' veye Di nosse payis d' Årdene, vos n' avoz nole idêye : Les noerès nutes d' oraedje, li peneus tchant do vint Ki s' fåfile londjinnmint dvins les coxhes des sapéns.<ref>p. 95; «spitch» da Louwis å Prince del Noeristé, ki vout ringnî so l' Årdene tot touwant l' Royinne-Bixhe.</ref></poem></i></blockquote> Mins cwand deus diferins acteurs pårtaedjnut l' zandrin, gn è sait awè des [[scôpeure]]s pus «såvadjes», nén å mitan des doze pîs. Gn a-st adon, bén sovint, come di djusse, des [[ascoxhmint]]s: <blockquote><i><poem> MARLIN Li tot dierin ratrait k' pout ahouter Ketlene, C' est vos Artur… c' est vos Hinri ! HINRI ::::::::::::::Årè dj' li screne… Lådje assez po çoula ? MARLIN :::::::::Dji croe k' el fårè bén, Ki nos l' volanxhe u nén. HINRI :::::::::Ki nos l' <u>polanxhe</u> u nén.<ref>p. 41; riprezinte on diyaloke inte Marlin l' Estchanteu (persounaedje dilérin ki n' etervént k' on côp) et Hinri.</ref></poem></i></blockquote> == Sourdants == [[Categoreye:Pîces di teyåte e walon|Coûsse]] kl0idzjqqvq84qo32gsb3t4hf9bnkqv