Wikipedia wawiki https://wa.wikipedia.org/wiki/Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wikipedia Wikipedia copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 36169 427257 403081 2026-10-21T19:06:10Z Lucyin 16 427257 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Angst-Tiefgarage_2740.jpg|thumb|Angoxhe di toumer so des ratindeus cwand on mousse dins on reclôs gåraedje]] L' '''angoxhe'''<ref>''angohe'' ([[E1]] a «''angwèsse''»); ''angoche'' ([[C1]],[[C9]],[[C13]]); ''angouche'' ([[C8]],[[C62]],[[O0]],[[O2]],[[S117]])</ref>, c' est ene sinsåcion ki strind ene [[djin (biyolodjeye)|djin]] cwand ele pinse a çou ki lyi pôreut ariver d' laid (di måvas). == Mwaissès piceures == Cwand ele rivént toltins, l' angoxhe est loukeye come on [[sintome]]. Asteure, sacwants [[psi]]s li rwaitnut come ene [[maladeye]] a leye tote seule. Ene angoxhe ki n' deure ki l' tins d' on "mwais cwårt d' eure a passer" si dit purade, e lingaedje corant : [[Wikt:transi|transi]] (esse dins les [[transe]]s), si formagnî, si cmagnî l' sonk, si wôrmagnî, si tracasser, s' endè fé, si fé do mwais sonk, si fé del bîle, esse el five, èn fé pont d' bén, esse transmouwé, esse emayî, esse ås cwate cints côps (loukîz a «[[transixhance]]»). == Médiaedje di l' angoxhe == L' angoxhe ki deure si médeye pus voltî pa ene [[sicoterapeye]]. Li [[sikiåte]] pôrè tchoezi di radjouter des droukes [[dizangoxhant]]es. == {{HDV}} == * angoxhe dins l' [[sorraloyaedje]] == Sourdants == [[Categoreye:Sicolodjeye]] [[Categoreye:Sikiatreye]] [[Categoreye:Senes des maladeyes]] g3g0y86lhyckngjip7grkl4hbldnimg 427258 427257 2026-10-21T19:07:09Z Lucyin 16 427258 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Angst-Tiefgarage_2740.jpg|thumb|Angoxhe di toumer so des ratindeus cwand on mousse dins on reclôs gåraedje]] L' '''angoxhe'''<ref>''angohe'' ([[E1]] a «''angwèsse''»); ''angoche'' ([[C1]],[[C9]],[[C13]]); ''angouche'' ([[C8]],[[C62]],[[O0]],[[O2]],[[S117]])</ref>, c' est ene sinsåcion ki strind ene [[djin (biyolodjeye)|djin]] cwand ele pinse a çou ki lyi pôreut ariver d' laid (di måvas). == Mwaissès piceures == Cwand ele rivént toltins, l' angoxhe est loukeye come on [[sintome]]. Asteure, sacwants [[psi]]s li rwaitnut come ene [[maladeye]] a leye tote seule. Ene angoxhe ki n' deure ki l' tins d' on "mwais cwårt d' eure a passer" si dit purade, e lingaedje corant : [[Wikt:transi|transi]] (esse dins les [[transe]]s), si formagnî, si cmagnî l' sonk, si wôrmagnî, si tracasser, s' endè fé, si fé do mwais sonk, si fé del bîle, esse el five, èn fé pont d' bén, esse transmouwé, esse emayî, esse ås cwate cints côps (loukîz a «[[transixhance]]»). == Médiaedje di l' angoxhe == L' angoxhe ki deure si médeye pus voltî pa ene [[sicoterapeye]]. Li [[sikiåte]] pôrè tchoezi di radjouter des droukes [[dizangoxhant]]es. == {{HDV}} == * dins l' [[sorraloyaedje]] * dins les [[dozôrnances d' amagnî]] == Sourdants == [[Categoreye:Sicolodjeye]] [[Categoreye:Sikiatreye]] [[Categoreye:Senes des maladeyes]] la3nbrozz5glxixk20cca6w0ri5ievr 427259 427258 2026-10-21T19:07:25Z Lucyin 16 /* {{HDV}} */ 427259 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Angst-Tiefgarage_2740.jpg|thumb|Angoxhe di toumer so des ratindeus cwand on mousse dins on reclôs gåraedje]] L' '''angoxhe'''<ref>''angohe'' ([[E1]] a «''angwèsse''»); ''angoche'' ([[C1]],[[C9]],[[C13]]); ''angouche'' ([[C8]],[[C62]],[[O0]],[[O2]],[[S117]])</ref>, c' est ene sinsåcion ki strind ene [[djin (biyolodjeye)|djin]] cwand ele pinse a çou ki lyi pôreut ariver d' laid (di måvas). == Mwaissès piceures == Cwand ele rivént toltins, l' angoxhe est loukeye come on [[sintome]]. Asteure, sacwants [[psi]]s li rwaitnut come ene [[maladeye]] a leye tote seule. Ene angoxhe ki n' deure ki l' tins d' on "mwais cwårt d' eure a passer" si dit purade, e lingaedje corant : [[Wikt:transi|transi]] (esse dins les [[transe]]s), si formagnî, si cmagnî l' sonk, si wôrmagnî, si tracasser, s' endè fé, si fé do mwais sonk, si fé del bîle, esse el five, èn fé pont d' bén, esse transmouwé, esse emayî, esse ås cwate cints côps (loukîz a «[[transixhance]]»). == Médiaedje di l' angoxhe == L' angoxhe ki deure si médeye pus voltî pa ene [[sicoterapeye]]. Li [[sikiåte]] pôrè tchoezi di radjouter des droukes [[dizangoxhant]]es. == {{HDV}} == * dins l' [[sorraloyaedje]] * dins les [[dizôrnances d' amagnî]] == Sourdants == [[Categoreye:Sicolodjeye]] [[Categoreye:Sikiatreye]] [[Categoreye:Senes des maladeyes]] tj9af5fgyftlqdhjc64gli2epmajibx 0 36942 427238 426763 2026-10-21T18:07:25Z Lucyin 16 427238 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. On prezintaedje di tot l' voyaedje a stî fwait å [[scoles di Bive]], al seyance «sicole pås scolîs » pa Léon Thomas e 2018 et 2019. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant ene carpete pol pere da Ulisse. Elle aveut dit ås galants k' el vlént rmaryî k' elle n' è tchoezixhreut onk ki cwand elle åreut tot fwait. Mins, del nute, ele distexheut çou k' elle aveut texhou do djoû. == Voyes di l' Odissêye == Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Mins gn a ostant d' voyes ki d' sincieus, a pårt les prumîs et les dierins ponts. <center><gallery> De Troya a Ítaca (II).jpg Odysseus' Journey.svg D293-Voyages d’Ulysse et des Argonautes.-L2-Ch8.png De Troya a Ítaca.jpg Odyssey (Butler) Map.png </gallery></center> [[Imådje:Wa Odissêye ciclope.ogg|thumb|racontaedje des troes prumîs ponts pa Léon Thomas]] Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === [[Imådje:Odysseus vecht met de Kikonen De werken van Odysseus (serietitel), RP-P-OB-66.735.jpg|thumb|Les Greks batèt les Kicônes]] Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks [[piyaedje|piyèt]] ene veye k' il ont prins al taxhlete. I fåt bén k’ i s’ nourixhénxhe. Mins eto, i cometèt des [[moude]]s : i touwèt tos les sôdårds. I n' sipårgnèt k' on priyesse d' Apolon, k' e-st eto on rlomé [[vignuron]]. Po les rmerciyî, i lzî dene doze amfôres di vén, et il ervont avou. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôler l' ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === Après on long voyaedje, les Greks aterixhnut mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur ki dene on frut come ene [[lintile]] et si gosse rishonne å ci d' ene [[date]].<ref>sorlon [[Herodote]], èn istoryin grek do [[5inme sieke divant Djezus-Cri]].</ref> Pol djoû d' ouy, on n' sait co todi kéne plante ki c' est å djusse. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter po nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas. On pinse ki les magneus d' lotusse dimorént e l' [[Tunizeye]] d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]].<ref name=":0" /> Mins des ôtes oteurs les ont metou e l' [[Libeye]], ucobén e l' [[Dalmaceye]]. <center><gallery> Odysees men in Lotus Island.gif|Les cpagnons d' Ulisse edoirmous après awè magnî des foyes di lotusse Lotus-eaters.png|Ulisse rebarkêye ses cpagnon di foice </gallery></center> === Mon do ciclope === [[Imådje:CAMU-D2496.jpg|thumb|våze avou Ulisse sospindou a on bassî]] [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb|li ciclope hene ene grosse pire eviè les Greks k' on rexhou do trô d' rotche et ki s' fotnut d' lu]] Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. C' est don on ciclope bierdjî, mins ki n' est nén la. Ça fwait : les Greks magnèt et fé do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzès croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Mins Ulisse va cåzer avou lu. Li ciclope lyi dmande «kimint çk’ on t’ lome ?». Ulisse respond : «on m’ lome Nolu ». Adon, po fé passer s' soper å ciclope, Ulisse lyi dene les djusses di vén k' il aveut rçû ås Kicônes. Ça fwait k' vola l' ciclope sô, et i va rdoirmi. Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Et cwand il a yeu l’ ouy crevé, il a criyî après les ôtes ciclopes. Et i lzî a dit : « on m’ a crevé l’ ouy. » « Kî ? » « Nolu ! ». Les ôtes ciclopes s' ont dit : « il est divnou fô ! ». I l’ ont prins po on sot et i l’ ont leyî tot seu in plan. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinti dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche ki ristope l' intrêye del bôme et i s' mete la tot rawårdant ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont presse a s' ebarker, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va. Li ciclope ôt les Greks ki batèt l’ aiwe avou les rames. I hene co des ôtes rotchîs, mins i n’ els atrape nén. Et les Greks si såvèt.<ref name=":0" /> === Avou Eyole === I vont rescontrer Eyole, li diè des [[vint]]s. Eyole kimande å bon zuvion di shofler viè Itak. Il a reclôs tos les vints contråves dins ene djusse k' i dene ossu a Ulisse, et k' i n' fåt sortot nén drovi. Il est cåzu rarivé, tantea k' i savèt noder les hinêyes do pwin ki cût. Mins les cpagnons si dmandèt çou k’ n a dins l’ djusse. I pinsèt k' c' est des djowions. Et i profitèt k’ Ulisse doime po drovi l’ djusse. Et tos les vints contraires rissôrtixhèt. Et li flote rimonte addé Eyole. Mins Eyole ni sait pus rén fé por zels. === Emon les Lestrigons === Et l' flote Ulisse continowe viè l' Coûtchant, tchôkeye pås airs contraires, po-z ariver dé les Lestrigons. C’ est des adjeyants magneus d’ djins, k’ on plaece sovint e l’ Sardingne.<ref>A cåze ki les maréns greks årént veyou les adjeyantès posteures del civilizåcion nouradjike del Sardingne, et nd askepyî ene ledjinde.</ref> Les Lestrigons distrujhèt a côps d' grossès pires onze des doze bateas del flote, k' estént dins ene baiye retourêye di hôtès falijhes. I touwèt tos les omes u les hiner e l' mer. Li batea d' Ulisse n' esteut nén avou ls ôtes. C' est l' seu ki schape al rascråwe avou Ulisse et tos ses omes d' ekipaedje. === Amon Circé === Il arive addé Circé. Circé, c’ est ene grimancyinne. Ele ni fwait rén d’ mî ki d’ discandjî les cpagnons d’ Ulisse a [[pourcea]]s. Ulisse si måvele. Et pu finålmint i prind l’ macrale al doûce po lyi fé candjî d’ idêye, et k’ ele ridiscandje les cpagnons, et k’ ele lezî rinde leu coir di djin. === Les sirinnes === Après c' est les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Gn a deus sôres di sirinnes: des mitan-femes-mitan-pexhons, et les ôtes mitan-femes-mitan-oujheas. Vaici, c’ est l’ deujhinme sôre di sirinnes. On a aprins a Ulisse k’ i s’ faleut mesfiyî di ces monses la. Et i fwait ristoper les orayes a ses cpagnons. I dvèt ramer. Et i s’ fwait loyî å mastea do batea. Ça fwait ki l' batea trevåtche li payis des sirinnes ki tchantèt, et ki sayèt d’ assaetchî les maréns. Mins ele n’ î arivèt nén. <center><gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery></center> === Calipso === Après les sirinnes, c’ est Calipso. Calipso, c’ est ene ninfe, avou, ki saye come Circé d’ awè Ulisse come ome. Ele dimeure dins ene bôme ki, d’ après les sincieus, est dins l’ iye di Cozo. C’ est ene iye di l’ [[iyreye]] di [[Male (payis)|Male]]. Et Ulisse î va dmorer set ans, laddé, reclôs dins l’ trô d’ rotche. Mins Ulisse vout dmorer fidele a s’ feme, Penelope. === Corfou === Après Male, c’ est Corfou. Li diè del mer, Posseyidon, est måva après Ulisse pask’ il a sboirgnî li ciclope. Il eclitche ene timpesse. Li batea da Ulisse tome a meye bokets, e lu doet fé les dierins metes e naedjant. Et il arive so ene pladje a Corfou. Il est crevé nåjhi. Il est tot nou et i doime dins on bouxhon. Et li deyesse Atena… ‒ i fåt saveur k’ i gn a des diès ki sont po Ulisse, gn end a ki sont conte. Po Ulisse, gn a Atena, conte di lu, gn a Posseyidon. Ça fwait k’ Ulisse arive a Corfou ‒ c’ est l’ payis des Feyacyins. Et Atena a metou e l’ tiesse da Nozicaha, li princesse des Feyacyins d’ aler laver les mousmints di tote si famile. Elle î va avou ses siervantes. Si pere lyi a metou on tchår et des moulets po-z aler tot do long do [[mouze (aiwe e l' mer)|mouze]]. Ele fijhèt leu bouwêye. Ele djouwèt al bale. Ele criyèt et Ulisse si dispiete. Et il arive dé zeles. Cwand les siervantes da Nozicaha veyèt ci ome la tot nou, elle ont peur. Ele si såvèt. Nozicaha, leye dimeure la. Ey ele kimince a djåzer a Ulisse. Ey ele li ramoenne al coû di s’ pere, li rwè des Feyacyins. Les Greks, ene des piceures di leu vicaedje dins l’ Antikité, c’ est la filocseneye (filo = ki voet voltî, senia = etrindjirs). Don, l’ amour d’ èn etrindjir. Et li rwè fwait on banket po Ulisse. Et tins do banket, gn a on conteu ki raconte li guere di Trwè. Et a on moumint dné, Ulisse si mete a plorer. Tolmonde si dmande çou ki s’ passe. Èn ome ki pleure å mitan d’ ene gasse. Et li rwè lyi dmande pocwè. Ca ç’ moumint la, li rwè n’ a nén dmandé kî il esteut.<ref name=":0" /> C' esteut insi li lwè di [[Dzeusse]] (li rwè des diès). C' est les Feyacyins ki rmoennît Ulisse a Itake. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !<ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></poem></i></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] b1ohivschz6b8wjvq8j9d4wcqgq7cci 427243 427238 2026-10-21T18:12:38Z Lucyin 16 427243 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et ki dmeure foirt lontins divant d' raboirder e s' payis. Si feme li ratinda 20 ans å long tot texhant ene carpete do djoû, k' ele distexheut al nute. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. On prezintaedje di tot l' voyaedje a stî fwait å [[scoles di Bive]], al seyance «sicole pås scolîs » pa Léon Thomas e 2018 et 2019. Des istoryins et djeyografes sincieus ont sayî di rfé l' parcours d' Ulisse, mins gn a des grossès diferinces d' onk a l' ôte. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant ene carpete pol pere da Ulisse. Elle aveut dit ås galants k' el vlént rmaryî k' elle n' è tchoezixhreut onk ki cwand elle åreut tot fwait. Mins, del nute, ele distexheut çou k' elle aveut texhou do djoû. == Voyes di l' Odissêye == Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Mins gn a ostant d' voyes ki d' sincieus, a pårt les prumîs et les dierins ponts. <center><gallery> De Troya a Ítaca (II).jpg Odysseus' Journey.svg D293-Voyages d’Ulysse et des Argonautes.-L2-Ch8.png De Troya a Ítaca.jpg Odyssey (Butler) Map.png </gallery></center> [[Imådje:Wa Odissêye ciclope.ogg|thumb|racontaedje des troes prumîs ponts pa Léon Thomas]] Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === [[Imådje:Odysseus vecht met de Kikonen De werken van Odysseus (serietitel), RP-P-OB-66.735.jpg|thumb|Les Greks batèt les Kicônes]] Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks [[piyaedje|piyèt]] ene veye k' il ont prins al taxhlete. I fåt bén k’ i s’ nourixhénxhe. Mins eto, i cometèt des [[moude]]s : i touwèt tos les sôdårds. I n' sipårgnèt k' on priyesse d' Apolon, k' e-st eto on rlomé [[vignuron]]. Po les rmerciyî, i lzî dene doze amfôres di vén, et il ervont avou. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôler l' ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === Après on long voyaedje, les Greks aterixhnut mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur ki dene on frut come ene [[lintile]] et si gosse rishonne å ci d' ene [[date]].<ref>sorlon [[Herodote]], èn istoryin grek do [[5inme sieke divant Djezus-Cri]].</ref> Pol djoû d' ouy, on n' sait co todi kéne plante ki c' est å djusse. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter po nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas. On pinse ki les magneus d' lotusse dimorént e l' [[Tunizeye]] d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]].<ref name=":0" /> Mins des ôtes oteurs les ont metou e l' [[Libeye]], ucobén e l' [[Dalmaceye]]. <center><gallery> Odysees men in Lotus Island.gif|Les cpagnons d' Ulisse edoirmous après awè magnî des foyes di lotusse Lotus-eaters.png|Ulisse rebarkêye ses cpagnon di foice </gallery></center> === Mon do ciclope === [[Imådje:CAMU-D2496.jpg|thumb|våze avou Ulisse sospindou a on bassî]] [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb|li ciclope hene ene grosse pire eviè les Greks k' on rexhou do trô d' rotche et ki s' fotnut d' lu]] Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. C' est don on ciclope bierdjî, mins ki n' est nén la. Ça fwait : les Greks magnèt et fé do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzès croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Mins Ulisse va cåzer avou lu. Li ciclope lyi dmande «kimint çk’ on t’ lome ?». Ulisse respond : «on m’ lome Nolu ». Adon, po fé passer s' soper å ciclope, Ulisse lyi dene les djusses di vén k' il aveut rçû ås Kicônes. Ça fwait k' vola l' ciclope sô, et i va rdoirmi. Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Et cwand il a yeu l’ ouy crevé, il a criyî après les ôtes ciclopes. Et i lzî a dit : « on m’ a crevé l’ ouy. » « Kî ? » « Nolu ! ». Les ôtes ciclopes s' ont dit : « il est divnou fô ! ». I l’ ont prins po on sot et i l’ ont leyî tot seu in plan. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinti dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche ki ristope l' intrêye del bôme et i s' mete la tot rawårdant ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont presse a s' ebarker, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va. Li ciclope ôt les Greks ki batèt l’ aiwe avou les rames. I hene co des ôtes rotchîs, mins i n’ els atrape nén. Et les Greks si såvèt.<ref name=":0" /> === Avou Eyole === I vont rescontrer Eyole, li diè des [[vint]]s. Eyole kimande å bon zuvion di shofler viè Itak. Il a reclôs tos les vints contråves dins ene djusse k' i dene ossu a Ulisse, et k' i n' fåt sortot nén drovi. Il est cåzu rarivé, tantea k' i savèt noder les hinêyes do pwin ki cût. Mins les cpagnons si dmandèt çou k’ n a dins l’ djusse. I pinsèt k' c' est des djowions. Et i profitèt k’ Ulisse doime po drovi l’ djusse. Et tos les vints contraires rissôrtixhèt. Et li flote rimonte addé Eyole. Mins Eyole ni sait pus rén fé por zels. === Emon les Lestrigons === Et l' flote Ulisse continowe viè l' Coûtchant, tchôkeye pås airs contraires, po-z ariver dé les Lestrigons. C’ est des adjeyants magneus d’ djins, k’ on plaece sovint e l’ Sardingne.<ref>A cåze ki les maréns greks årént veyou les adjeyantès posteures del civilizåcion nouradjike del Sardingne, et nd askepyî ene ledjinde.</ref> Les Lestrigons distrujhèt a côps d' grossès pires onze des doze bateas del flote, k' estént dins ene baiye retourêye di hôtès falijhes. I touwèt tos les omes u les hiner e l' mer. Li batea d' Ulisse n' esteut nén avou ls ôtes. C' est l' seu ki schape al rascråwe avou Ulisse et tos ses omes d' ekipaedje. === Amon Circé === Il arive addé Circé. Circé, c’ est ene grimancyinne. Ele ni fwait rén d’ mî ki d’ discandjî les cpagnons d’ Ulisse a [[pourcea]]s. Ulisse si måvele. Et pu finålmint i prind l’ macrale al doûce po lyi fé candjî d’ idêye, et k’ ele ridiscandje les cpagnons, et k’ ele lezî rinde leu coir di djin. === Les sirinnes === Après c' est les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Gn a deus sôres di sirinnes: des mitan-femes-mitan-pexhons, et les ôtes mitan-femes-mitan-oujheas. Vaici, c’ est l’ deujhinme sôre di sirinnes. On a aprins a Ulisse k’ i s’ faleut mesfiyî di ces monses la. Et i fwait ristoper les orayes a ses cpagnons. I dvèt ramer. Et i s’ fwait loyî å mastea do batea. Ça fwait ki l' batea trevåtche li payis des sirinnes ki tchantèt, et ki sayèt d’ assaetchî les maréns. Mins ele n’ î arivèt nén. <center><gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery></center> === Calipso === Après les sirinnes, c’ est Calipso. Calipso, c’ est ene ninfe, avou, ki saye come Circé d’ awè Ulisse come ome. Ele dimeure dins ene bôme ki, d’ après les sincieus, est dins l’ iye di Cozo. C’ est ene iye di l’ [[iyreye]] di [[Male (payis)|Male]]. Et Ulisse î va dmorer set ans, laddé, reclôs dins l’ trô d’ rotche. Mins Ulisse vout dmorer fidele a s’ feme, Penelope. === Corfou === Après Male, c’ est Corfou. Li diè del mer, Posseyidon, est måva après Ulisse pask’ il a sboirgnî li ciclope. Il eclitche ene timpesse. Li batea da Ulisse tome a meye bokets, e lu doet fé les dierins metes e naedjant. Et il arive so ene pladje a Corfou. Il est crevé nåjhi. Il est tot nou et i doime dins on bouxhon. Et li deyesse Atena… ‒ i fåt saveur k’ i gn a des diès ki sont po Ulisse, gn end a ki sont conte. Po Ulisse, gn a Atena, conte di lu, gn a Posseyidon. Ça fwait k’ Ulisse arive a Corfou ‒ c’ est l’ payis des Feyacyins. Et Atena a metou e l’ tiesse da Nozicaha, li princesse des Feyacyins d’ aler laver les mousmints di tote si famile. Elle î va avou ses siervantes. Si pere lyi a metou on tchår et des moulets po-z aler tot do long do [[mouze (aiwe e l' mer)|mouze]]. Ele fijhèt leu bouwêye. Ele djouwèt al bale. Ele criyèt et Ulisse si dispiete. Et il arive dé zeles. Cwand les siervantes da Nozicaha veyèt ci ome la tot nou, elle ont peur. Ele si såvèt. Nozicaha, leye dimeure la. Ey ele kimince a djåzer a Ulisse. Ey ele li ramoenne al coû di s’ pere, li rwè des Feyacyins. Les Greks, ene des piceures di leu vicaedje dins l’ Antikité, c’ est la filocseneye (filo = ki voet voltî, senia = etrindjirs). Don, l’ amour d’ èn etrindjir. Et li rwè fwait on banket po Ulisse. Et tins do banket, gn a on conteu ki raconte li guere di Trwè. Et a on moumint dné, Ulisse si mete a plorer. Tolmonde si dmande çou ki s’ passe. Èn ome ki pleure å mitan d’ ene gasse. Et li rwè lyi dmande pocwè. Ca ç’ moumint la, li rwè n’ a nén dmandé kî il esteut.<ref name=":0" /> C' esteut insi li lwè di [[Dzeusse]] (li rwè des diès). C' est les Feyacyins ki rmoennît Ulisse a Itake. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !<ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></poem></i></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] bvjvexp6b4r2424t0thk5twr9fko30g 427261 427243 2026-10-21T19:18:39Z Lucyin 16 /* Emon les Lestrigons */ 427261 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et ki dmeure foirt lontins divant d' raboirder e s' payis. Si feme li ratinda 20 ans å long tot texhant ene carpete do djoû, k' ele distexheut al nute. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. On prezintaedje di tot l' voyaedje a stî fwait å [[scoles di Bive]], al seyance «sicole pås scolîs » pa Léon Thomas e 2018 et 2019. Des istoryins et djeyografes sincieus ont sayî di rfé l' parcours d' Ulisse, mins gn a des grossès diferinces d' onk a l' ôte. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant ene carpete pol pere da Ulisse. Elle aveut dit ås galants k' el vlént rmaryî k' elle n' è tchoezixhreut onk ki cwand elle åreut tot fwait. Mins, del nute, ele distexheut çou k' elle aveut texhou do djoû. == Voyes di l' Odissêye == Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Mins gn a ostant d' voyes ki d' sincieus, a pårt les prumîs et les dierins ponts. <center><gallery> De Troya a Ítaca (II).jpg Odysseus' Journey.svg D293-Voyages d’Ulysse et des Argonautes.-L2-Ch8.png De Troya a Ítaca.jpg Odyssey (Butler) Map.png </gallery></center> [[Imådje:Wa Odissêye ciclope.ogg|thumb|racontaedje des troes prumîs ponts pa Léon Thomas]] Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === [[Imådje:Odysseus vecht met de Kikonen De werken van Odysseus (serietitel), RP-P-OB-66.735.jpg|thumb|Les Greks batèt les Kicônes]] Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks [[piyaedje|piyèt]] ene veye k' il ont prins al taxhlete. I fåt bén k’ i s’ nourixhénxhe. Mins eto, i cometèt des [[moude]]s : i touwèt tos les sôdårds. I n' sipårgnèt k' on priyesse d' Apolon, k' e-st eto on rlomé [[vignuron]]. Po les rmerciyî, i lzî dene doze amfôres di vén, et il ervont avou. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôler l' ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === Après on long voyaedje, les Greks aterixhnut mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur ki dene on frut come ene [[lintile]] et si gosse rishonne å ci d' ene [[date]].<ref>sorlon [[Herodote]], èn istoryin grek do [[5inme sieke divant Djezus-Cri]].</ref> Pol djoû d' ouy, on n' sait co todi kéne plante ki c' est å djusse. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter po nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas. On pinse ki les magneus d' lotusse dimorént e l' [[Tunizeye]] d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]].<ref name=":0" /> Mins des ôtes oteurs les ont metou e l' [[Libeye]], ucobén e l' [[Dalmaceye]]. <center><gallery> Odysees men in Lotus Island.gif|Les cpagnons d' Ulisse edoirmous après awè magnî des foyes di lotusse Lotus-eaters.png|Ulisse rebarkêye ses cpagnon di foice </gallery></center> === Mon do ciclope === [[Imådje:CAMU-D2496.jpg|thumb|våze avou Ulisse sospindou a on bassî]] [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb|li ciclope hene ene grosse pire eviè les Greks k' on rexhou do trô d' rotche et ki s' fotnut d' lu]] Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. C' est don on ciclope bierdjî, mins ki n' est nén la. Ça fwait : les Greks magnèt et fé do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzès croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Mins Ulisse va cåzer avou lu. Li ciclope lyi dmande «kimint çk’ on t’ lome ?». Ulisse respond : «on m’ lome Nolu ». Adon, po fé passer s' soper å ciclope, Ulisse lyi dene les djusses di vén k' il aveut rçû ås Kicônes. Ça fwait k' vola l' ciclope sô, et i va rdoirmi. Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Et cwand il a yeu l’ ouy crevé, il a criyî après les ôtes ciclopes. Et i lzî a dit : « on m’ a crevé l’ ouy. » « Kî ? » « Nolu ! ». Les ôtes ciclopes s' ont dit : « il est divnou fô ! ». I l’ ont prins po on sot et i l’ ont leyî tot seu in plan. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinti dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche ki ristope l' intrêye del bôme et i s' mete la tot rawårdant ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont presse a s' ebarker, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va. Li ciclope ôt les Greks ki batèt l’ aiwe avou les rames. I hene co des ôtes rotchîs, mins i n’ els atrape nén. Et les Greks si såvèt.<ref name=":0" /> === Avou Eyole === I vont rescontrer Eyole, li diè des [[vint]]s. Eyole kimande å bon zuvion di shofler viè Itak. Il a reclôs tos les vints contråves dins ene djusse k' i dene ossu a Ulisse, et k' i n' fåt sortot nén drovi. Il est cåzu rarivé, tantea k' i savèt noder les hinêyes do pwin ki cût. Mins les cpagnons si dmandèt çou k’ n a dins l’ djusse. I pinsèt k' c' est des djowions. Et i profitèt k’ Ulisse doime po drovi l’ djusse. Et tos les vints contraires rissôrtixhèt. Et li flote rimonte addé Eyole. Mins Eyole ni sait pus rén fé por zels. === Emon les Lestrigons === [[Imådje:OdysseyPremiereSoldierGuard-byPhilipRomano (cropped).jpg|thumb|on Lestrigon come divins l' fime di 2026] Et l' flote Ulisse continowe viè l' Coûtchant, tchôkeye pås airs contraires, po-z ariver dé les Lestrigons. C’ est des adjeyants magneus d’ djins, k’ on plaece sovint e l’ Sardingne.<ref>A cåze ki les maréns greks årént veyou les adjeyantès posteures del civilizåcion nouradjike del Sardingne, et nd askepyî ene ledjinde.</ref> Les Lestrigons distrujhèt a côps d' grossès pires onze des doze bateas del flote, k' estént dins ene baiye retourêye di hôtès falijhes. I touwèt tos les omes u les hiner e l' mer. Li batea d' Ulisse n' esteut nén avou ls ôtes. C' est l' seu ki schape al rascråwe avou Ulisse et tos ses omes d' ekipaedje. === Amon Circé === Il arive addé Circé. Circé, c’ est ene grimancyinne. Ele ni fwait rén d’ mî ki d’ discandjî les cpagnons d’ Ulisse a [[pourcea]]s. Ulisse si måvele. Et pu finålmint i prind l’ macrale al doûce po lyi fé candjî d’ idêye, et k’ ele ridiscandje les cpagnons, et k’ ele lezî rinde leu coir di djin. === Les sirinnes === Après c' est les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Gn a deus sôres di sirinnes: des mitan-femes-mitan-pexhons, et les ôtes mitan-femes-mitan-oujheas. Vaici, c’ est l’ deujhinme sôre di sirinnes. On a aprins a Ulisse k’ i s’ faleut mesfiyî di ces monses la. Et i fwait ristoper les orayes a ses cpagnons. I dvèt ramer. Et i s’ fwait loyî å mastea do batea. Ça fwait ki l' batea trevåtche li payis des sirinnes ki tchantèt, et ki sayèt d’ assaetchî les maréns. Mins ele n’ î arivèt nén. <center><gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery></center> === Calipso === Après les sirinnes, c’ est Calipso. Calipso, c’ est ene ninfe, avou, ki saye come Circé d’ awè Ulisse come ome. Ele dimeure dins ene bôme ki, d’ après les sincieus, est dins l’ iye di Cozo. C’ est ene iye di l’ [[iyreye]] di [[Male (payis)|Male]]. Et Ulisse î va dmorer set ans, laddé, reclôs dins l’ trô d’ rotche. Mins Ulisse vout dmorer fidele a s’ feme, Penelope. === Corfou === Après Male, c’ est Corfou. Li diè del mer, Posseyidon, est måva après Ulisse pask’ il a sboirgnî li ciclope. Il eclitche ene timpesse. Li batea da Ulisse tome a meye bokets, e lu doet fé les dierins metes e naedjant. Et il arive so ene pladje a Corfou. Il est crevé nåjhi. Il est tot nou et i doime dins on bouxhon. Et li deyesse Atena… ‒ i fåt saveur k’ i gn a des diès ki sont po Ulisse, gn end a ki sont conte. Po Ulisse, gn a Atena, conte di lu, gn a Posseyidon. Ça fwait k’ Ulisse arive a Corfou ‒ c’ est l’ payis des Feyacyins. Et Atena a metou e l’ tiesse da Nozicaha, li princesse des Feyacyins d’ aler laver les mousmints di tote si famile. Elle î va avou ses siervantes. Si pere lyi a metou on tchår et des moulets po-z aler tot do long do [[mouze (aiwe e l' mer)|mouze]]. Ele fijhèt leu bouwêye. Ele djouwèt al bale. Ele criyèt et Ulisse si dispiete. Et il arive dé zeles. Cwand les siervantes da Nozicaha veyèt ci ome la tot nou, elle ont peur. Ele si såvèt. Nozicaha, leye dimeure la. Ey ele kimince a djåzer a Ulisse. Ey ele li ramoenne al coû di s’ pere, li rwè des Feyacyins. Les Greks, ene des piceures di leu vicaedje dins l’ Antikité, c’ est la filocseneye (filo = ki voet voltî, senia = etrindjirs). Don, l’ amour d’ èn etrindjir. Et li rwè fwait on banket po Ulisse. Et tins do banket, gn a on conteu ki raconte li guere di Trwè. Et a on moumint dné, Ulisse si mete a plorer. Tolmonde si dmande çou ki s’ passe. Èn ome ki pleure å mitan d’ ene gasse. Et li rwè lyi dmande pocwè. Ca ç’ moumint la, li rwè n’ a nén dmandé kî il esteut.<ref name=":0" /> C' esteut insi li lwè di [[Dzeusse]] (li rwè des diès). C' est les Feyacyins ki rmoennît Ulisse a Itake. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !<ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></poem></i></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] i7i5geh8dcelzkft9sxlr7sytcy7dgl 427266 427261 2026-10-21T19:43:22Z Lucyin 16 427266 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Wa Odissêye definixha.ogg|thumb|definixha]] [[Imådje:Odyssey manuscript.jpg|thumb|On papîscrît d' l' Odissêye]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et ki dmeure foirt lontins divant d' raboirder e s' payis. Si feme li ratinda 20 ans å long tot texhant ene carpete do djoû, k' ele distexheut al nute. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. On prezintaedje di tot l' voyaedje a stî fwait å [[scoles di Bive]], al seyance «sicole pås scolîs » pa Léon Thomas e 2018 et 2019. Des istoryins et djeyografes sincieus ont sayî di rfé l' parcours d' Ulisse, mins gn a des grossès diferinces d' onk a l' ôte. == Racourti == Li mwaisse persounaedje, c' est li rwè d' ene veye greke, [[Itake]] ki pårticipe al [[guere di Trwè]]. C' est lu k' enonde l' idêye do [[tchvå d' Trwè]]. Après l' guere, i vout rivni e s' payis, mins si batea va fornaivyî et i vike des avinteures nén creyåves. So ç' tins la, si feme, Penelope, el ratind tot texhant ene carpete pol pere da Ulisse. Elle aveut dit ås galants k' el vlént rmaryî k' elle n' è tchoezixhreut onk ki cwand elle åreut tot fwait. Mins, del nute, ele distexheut çou k' elle aveut texhou do djoû. == Voyes di l' Odissêye == Des sincieus ont sayî di rfé l' voye k' åreut polou esse li cene di l' Odissêye, k' est adon metowe come ene vraiye «naivyinne». Mins gn a ostant d' voyes ki d' sincieus, a pårt les prumîs et les dierins ponts. <center><gallery> De Troya a Ítaca (II).jpg Odysseus' Journey.svg D293-Voyages d’Ulysse et des Argonautes.-L2-Ch8.png De Troya a Ítaca.jpg Odyssey (Butler) Map.png </gallery></center> [[Imådje:Wa Odissêye ciclope.ogg|thumb|racontaedje des troes prumîs ponts pa Léon Thomas]] Li pont limero 1, c' est, come di djusse, [[Trwè (Azeye greke)|Trwè]], e l' [[Tourkeye]] d' asteure. Ulisse end eva did la avou doze [[batea]]s. === Mon les Kicônes === [[Imådje:Odysseus vecht met de Kikonen De werken van Odysseus (serietitel), RP-P-OB-66.735.jpg|thumb|Les Greks batèt les Kicônes]] Li pont l° 2, c' est e l' [[Trace]], mon les Kicônes, k’ estént camaeråde avou Trwè. Et la, les Greks [[piyaedje|piyèt]] ene veye k' il ont prins al taxhlete. I fåt bén k’ i s’ nourixhénxhe. Mins eto, i cometèt des [[moude]]s : i touwèt tos les sôdårds. I n' sipårgnèt k' on priyesse d' Apolon, k' e-st eto on rlomé [[vignuron]]. Po les rmerciyî, i lzî dene doze amfôres di vén, et il ervont avou. C’ e-st avou ç’ vén la ki Ulisse va sôler l' ciclope kéke tins après.<ref name=":0">Léon Thomas, prezintaedjes ås [[scoles di Bive]] (scole pås scolîs) 2018 et 2019.</ref> === Mon les magneus d' lotusse === Après on long voyaedje, les Greks aterixhnut mon les magneus d’ lotusse. El lotusse, c’ est ene fleur ki dene on frut come ene [[lintile]] et si gosse rishonne å ci d' ene [[date]].<ref>sorlon [[Herodote]], èn istoryin grek do [[5inme sieke divant Djezus-Cri]].</ref> Pol djoû d' ouy, on n' sait co todi kéne plante ki c' est å djusse. Mins les Greks k’ ont magnî do lotusse divnèt come sôs. I n’ volnut pus cwiter po nd eraler dins leu payis. Fåt k’ Ulisse si måvele et uze del foice po les fé ndaler, et po k’ i rmonténxhe dins les bateas. On pinse ki les magneus d' lotusse dimorént e l' [[Tunizeye]] d' asteure, e l' [[iye]] di [[Djerba]].<ref name=":0" /> Mins des ôtes oteurs les ont metou e l' [[Libeye]], ucobén e l' [[Dalmaceye]]. <center><gallery> Odysees men in Lotus Island.gif|Les cpagnons d' Ulisse edoirmous après awè magnî des foyes di lotusse Lotus-eaters.png|Ulisse rebarkêye ses cpagnon di foice </gallery></center> === Mon do ciclope === [[Imådje:CAMU-D2496.jpg|thumb|våze avou Ulisse sospindou a on bassî]] [[Imådje:Split D81 3117 (37732549365).jpg|thumb|li ciclope hene ene grosse pire eviè les Greks k' on rexhou do trô d' rotche et ki s' fotnut d' lu]] Epwis, il arivèt å limero 4. C’ est l' [[ciclope]]. Po sacwants, li ciclope di l' Odissêye si trovreut e l’ [[Sicile]]. D’ après des ôtes, i sont dins l’ [[baiye (djeyografeye)|baiye]] di [[Nape]]. A tere, i voeynut l' [[trô d' rotche]]. Aprume, les camaerådes d' Ulisse ont sogne d' intrer dins ç' bôme la. Mins Ulisse les atoûne po les î fé moussî. I veyèt do [[froumadje]] ; i veyèt do [[laecea]] ; i veyèt on pô did tot. C' est don on ciclope bierdjî, mins ki n' est nén la. Ça fwait : les Greks magnèt et fé do feu. Epwis, al nute, li ciclope rivént avou ses boks, avou ses gades, avou les motons. I s’ mete a mode les berbis et les gades. Et pu i fwait teter les ptits. I ralome li feu et il atake a soper. Pu il aporçût ces etrindjirs la ki s’ ont ressåvé å fond del [[bôme]]. I lzî dmande kî i sont. I racontèt k’ i vnèt d’ Trwè, k’ il ont stî al [[guere di Trwè]], k’ i sayèt d’ rintrer dins leu payis. Mins k’ leu batea s' a afondri, yet k' il est spiyî. Mins l' ciclope n’ elzès croet nén : il apice deus camaerådes, i lzî tape li gueuye al tere et i les magne. Mins Ulisse va cåzer avou lu. Li ciclope lyi dmande «kimint çk’ on t’ lome ?». Ulisse respond : «on m’ lome Nolu ». Adon, po fé passer s' soper å ciclope, Ulisse lyi dene les djusses di vén k' il aveut rçû ås Kicônes. Ça fwait k' vola l' ciclope sô, et i va rdoirmi. Adon, cwand l’ ciclope doime, Ulisse lyi saetche ene fritche dins s’ seul ouy, et la l’ ciclope aveule. Et cwand il a yeu l’ ouy crevé, il a criyî après les ôtes ciclopes. Et i lzî a dit : « on m’ a crevé l’ ouy. » « Kî ? » « Nolu ! ». Les ôtes ciclopes s' ont dit : « il est divnou fô ! ». I l’ ont prins po on sot et i l’ ont leyî tot seu in plan. Li londmwin al [[pikete do djoû]], li ciclope, ki n’ voet pus, saye di sinti dou çk’ i sont les Greks. I rsaetche li grosse rotche ki ristope l' intrêye del bôme et i s' mete la tot rawårdant ki les Greks moussénxhe foû. Mins Ulisse, k’ est vexhåd, a loyî troes [[berå]]s eshonne, et li ci del mitan, i lyi a ataetchî on camaeråde. Ey insi po tertos. Et ça fwait : li ciclope tåstene al rexhowe del grote, mins i n’ sint nén les omes d' Ulisse. I dmoréve on bassî, el pus gros. Ça fwait k' Ulisse s’ ataetche å bassî (gn a bråmint des våzes greks ki rprezintèt Ulisse k’ est dzo l’ berå et ki s’ tént al tozon). Les greks sôrtixhèt sins sey sintous på ciclope, ça fwait. Epwis i s’ dispaitchèt di rtrover leus bateas. Cwand i sont presse a s' ebarker, i criyèt po s' fote do ciclope k' il ont bén djondou. Mins adon, el ciclope, ki n’ saveut nén dou çk’ il estént evoye, råye on [[rotchî]] et l’ tape e l’ direccion do criyaedje k’ i vént d’ ôre. Li rotche passe a kékes metes do batea. Adon, les Greks si djhèt : « Asteure on n’ reye pus. On rmonte sol batea et on ndè va. Li ciclope ôt les Greks ki batèt l’ aiwe avou les rames. I hene co des ôtes rotchîs, mins i n’ els atrape nén. Et les Greks si såvèt.<ref name=":0" /> === Avou Eyole === I vont rescontrer Eyole, li diè des [[vint]]s. Eyole kimande å bon zuvion di shofler viè Itak. Il a reclôs tos les vints contråves dins ene djusse k' i dene ossu a Ulisse, et k' i n' fåt sortot nén drovi. Il est cåzu rarivé, tantea k' i savèt noder les hinêyes do pwin ki cût. Mins les cpagnons si dmandèt çou k’ n a dins l’ djusse. I pinsèt k' c' est des djowions. Et i profitèt k’ Ulisse doime po drovi l’ djusse. Et tos les vints contraires rissôrtixhèt. Et li flote rimonte addé Eyole. Mins Eyole ni sait pus rén fé por zels. === Emon les Lestrigons === Et l' flote Ulisse continowe viè l' Coûtchant, tchôkeye pås airs contraires, po-z ariver dé les Lestrigons. C’ est des adjeyants magneus d’ djins, k’ on plaece sovint e l’ Sardingne.<ref>A cåze ki les maréns greks årént veyou les adjeyantès posteures del civilizåcion nouradjike del Sardingne, et nd askepyî ene ledjinde.</ref> Les Lestrigons distrujhèt a côps d' grossès pires onze des doze bateas del flote, k' estént dins ene baiye retourêye di hôtès falijhes. I touwèt tos les omes u les hiner e l' mer. Li batea d' Ulisse n' esteut nén avou ls ôtes. C' est l' seu ki schape al rascråwe avou Ulisse et tos ses omes d' ekipaedje. === Amon Circé === Il arive addé Circé. Circé, c’ est ene grimancyinne. Ele ni fwait rén d’ mî ki d’ discandjî les cpagnons d’ Ulisse a [[pourcea]]s. Ulisse si måvele. Et pu finålmint i prind l’ macrale al doûce po lyi fé candjî d’ idêye, et k’ ele ridiscandje les cpagnons, et k’ ele lezî rinde leu coir di djin. === Les sirinnes === Après c' est les [[sirinne (tolu)|sirinnes]]. Gn a deus sôres di sirinnes: des mitan-femes-mitan-pexhons, et les ôtes mitan-femes-mitan-oujheas. Vaici, c’ est l’ deujhinme sôre di sirinnes. On a aprins a Ulisse k’ i s’ faleut mesfiyî di ces monses la. Et i fwait ristoper les orayes a ses cpagnons. I dvèt ramer. Et i s’ fwait loyî å mastea do batea. Ça fwait ki l' batea trevåtche li payis des sirinnes ki tchantèt, et ki sayèt d’ assaetchî les maréns. Mins ele n’ î arivèt nén. <center><gallery> Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Sinne di l' Odissêye: Ulisse et les sirinnes John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|minme sinne, på John William Waterhouse, 1891 </gallery></center> === Calipso === Après les sirinnes, c’ est Calipso. Calipso, c’ est ene ninfe, avou, ki saye come Circé d’ awè Ulisse come ome. Ele dimeure dins ene bôme ki, d’ après les sincieus, est dins l’ iye di Cozo. C’ est ene iye di l’ [[iyreye]] di [[Male (payis)|Male]]. Et Ulisse î va dmorer set ans, laddé, reclôs dins l’ trô d’ rotche. Mins Ulisse vout dmorer fidele a s’ feme, Penelope. === Corfou === Après Male, c’ est Corfou. Li diè del mer, Posseyidon, est måva après Ulisse pask’ il a sboirgnî li ciclope. Il eclitche ene timpesse. Li batea da Ulisse tome a meye bokets, e lu doet fé les dierins metes e naedjant. Et il arive so ene pladje a Corfou. Il est crevé nåjhi. Il est tot nou et i doime dins on bouxhon. Et li deyesse Atena… ‒ i fåt saveur k’ i gn a des diès ki sont po Ulisse, gn end a ki sont conte. Po Ulisse, gn a Atena, conte di lu, gn a Posseyidon. Ça fwait k’ Ulisse arive a Corfou ‒ c’ est l’ payis des Feyacyins. Et Atena a metou e l’ tiesse da Nozicaha, li princesse des Feyacyins d’ aler laver les mousmints di tote si famile. Elle î va avou ses siervantes. Si pere lyi a metou on tchår et des moulets po-z aler tot do long do [[mouze (aiwe e l' mer)|mouze]]. Ele fijhèt leu bouwêye. Ele djouwèt al bale. Ele criyèt et Ulisse si dispiete. Et il arive dé zeles. Cwand les siervantes da Nozicaha veyèt ci ome la tot nou, elle ont peur. Ele si såvèt. Nozicaha, leye dimeure la. Ey ele kimince a djåzer a Ulisse. Ey ele li ramoenne al coû di s’ pere, li rwè des Feyacyins. Les Greks, ene des piceures di leu vicaedje dins l’ Antikité, c’ est la filocseneye (filo = ki voet voltî, senia = etrindjirs). Don, l’ amour d’ èn etrindjir. Et li rwè fwait on banket po Ulisse. Et tins do banket, gn a on conteu ki raconte li guere di Trwè. Et a on moumint dné, Ulisse si mete a plorer. Tolmonde si dmande çou ki s’ passe. Èn ome ki pleure å mitan d’ ene gasse. Et li rwè lyi dmande pocwè. Ca ç’ moumint la, li rwè n’ a nén dmandé kî il esteut.<ref name=":0" /> C' esteut insi li lwè di [[Dzeusse]] (li rwè des diès). C' est les Feyacyins ki rmoennît Ulisse a Itake. == Boket foû do live == Ulisse, après vint ans d' guere, d' astrapådes et d' avinteures rintere e s' payis. Tot seu, sins rén. Nouk n' el rimete. I rescontere on vî vårlet. <blockquote><i><poem>'''Li moirt do tchén''' Tot estant k' les deus omes tapént ene sifwaite copene, I n aveut la djondant on tchén tot long stindou. So l' côp i rleva s' tiesse et stitcha ses orayes. C' esteut Finet: Ulisse l' aveut-st aprume dressî Ki dva ndaler a l' guere, sins n' 'ndè poleur djouwi. Divinltins, les djonneas l' eminént-st avou zels Po shure l' arote do cier, do live ou do tchivroû. Asteure, on l' kitapéve, cåze ki l' mwaisse esteut lon. I dmaneut la ståré, tote djoû, so l' ansinî, E plin mitan del cour, la wice ki les vårlets Vinént tcherdjî les tchårs po-z ecråxhî les teres. I dmaneut la ståré, tot cmagnî del viermene. Mins cwand i veya l' ome ki passéve adlé lu, So l' côp, i hossa l' cawe et baxha les orayes, Et s' vola-t i hertchî : mins, i n' poleut pus hop ! Ulisse, e coine, l' aveut loukî. I rxhorba ene låme Et derit-st å hierdî sins fé les cwanses di rén : " Hierdî, ké drole di tchén coûtchî la so l' ansene! Il a co bele avnowe, mins dji m' dimande vormint S' il esteut si subtil po cori so l' djibî ! Ni ravizéve-t i nén onk di ces tchéns d' sålon Ki les djins del nôblesse gåyotèt po l' mostere ?" Et dvins s' response, adon, li hierdî lyi derit : "Ebén, c' est l' tchén d' nosse mwaisse, k' est moirt ås lon-payis. Il åreut falou vey kimint k' esteut voltrûle Cwand Ulisse nos l' leya po prinde li voye del guere ! Et vigreus ! Et subtil ! Ci n' esteut nén a croere ! Si vite k' å fond des bwès, il aveut odé ene biesse, I n' pierdeut pus l' arote: li proye esteut da sonk ! Ouy, vo l' la mesbridjî! Li mwaisse a trepassé Bén lon d' cial. Les meskenes n' ont por lu pus nole sogne. Les sudjets, c' est insi: dabôrd k' on n' les moenne pus I cbrôdièt leus ovraedjes et s' n' ont i nole exhowe ! Dismetant k’ i dvizént, il intrît-st e lodjisse... Mins, so l' ouy da Finet, l' ombion del moirt passa, La k' aveut rveyou l' mwaisse après tant des anêyes !<ref>Vers XVII, 290-327, redjårbés pa [[Tchåle Djosran]], divins ''Le wallon au service des muses grecques et latines'', [[CRIWE]], 1986; rimetou cial e rfondou; [http://walon.1fr1.net/t276-charles-josserand#902 mwaisse modêye].</ref></poem></i></blockquote> == Ôte pårt, dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa Beaucarne Rwè Ulisse.ogg|thumb|Dins on cåzaedje da Julos Beaucarne]] Sol [[sitroete plake]] «[[La p'tite gayole (plake di muzike)|Li ptite gayole]]», [[Julos Beaucarne]] a pinsé å rwè Ulisse ki rtroveut s' feme, cwand lu-minme, si feme vineut di s' fé moudri. <blockquote><i>Cwand il a rapitoté a s' måjhon, li rwè Ulisse, el vî tchén pesteléve di plaijhi. Ès feme, so ene dischinte di lét ki l' ratindeut, dmora a broke. Ey el rwè, scran (…), ravizant s' comere, esteut binåjhe d' el vir pålote do cour, des iys. Dj' a pinsé a ces rwès binåjhes cwand l' cene ki dj' veyeu voltî a peté evoye lon did ci.</i></blockquote> == {{HD}} == [http://rifondou.walon.org/maquet.php#OdisseyeV Ôte ratournaedje, da Albert Maquet] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Odyssey|l' Odissêye}} [[Categoreye:Rilomés powinmes]] [[Categoreye:Civilizåcion greke]] [[Categoreye:Epopêyes]] bvjvexp6b4r2424t0thk5twr9fko30g 0 43870 427228 425015 2026-10-21T15:58:09Z Lucyin 16 /* Edicion 2020-2024 */ 427228 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Flw24 bate di noûmots.jpg|thumb|Rindaedje des pris 2024]] Li '''bate di noûmots del Fiesse ås lingaedjes walons''', c' est ene [[bate (po wangnî)|bate]] drovowe a tertos, po trover des [[noûmot]]s ([[noûmot do walon|e walon]], mins eto e [[picård]] et minme e [[gåmès]]). Elle a stî metowe so pîs come pårt del [[fiesse ås lingaedjes walons]] diré 2015. Tchaeke anêye, gn a on tinme, et, des côps k' i gn a, èn atåvlaedje di sacwants mots k' on pout ratourner. Les noûmots atåvlés polèt esse rahoukîs dizo l' côde '''G101''' dins l' [[djivêye des motîs do walon]]. Les meyeus mots des onze prumirès anêyes ont stî replaidî dins on ptit live lomé [[Noûmots walons (live)|Noûmots walons (''Néologismes wallons issus des fêtes aux langues de Wallonie'', 2015-2025)]]. == Djuri == Dins l' djuri, gn a: [[Batisse Frankinet]], [[Michel Francard]], [[Lucyin Mahin]] (disk' e 2018), [[Chantal Denis]] (disk' e 2018), [[Jean-Luc Fauconnier]], eyet Alix Dassargues (dispu 2017); et [[Roland Thibeau]] pol picård (disk' e 2017). E 2019, c' est [[Romain Berger]] ki divna mwaisse del djowe. == Edicion 2015 == Li tinme, c' esteut les nouvès tecnolodjeyes eyet l' mårcutigne. Gn ourit 12 bateus(es): 4 e [[rfondou walon]], 4 e [[walon do Levant]], onk e [[walon do Coûtchant|carolo]], onk e [[walon do Mitan|namurwès]], et deus e [[picård]]. Li djuri relijha sacwants noûmots a spåde, inte di zels : * [[guigne-djin]] pol francès «''caméra de surveillance''» * [[egurniyaedje]] po «[[årtchives]]» * [[zûna (Daegntoele)|zûna]] pol franglès «''buzz''» * [[Wikt:clignete|clignete]] pol [[xhinåd (éndjolike)|xhinåd]] li pus corant, ki fwait djustumint ene clignete. * [[Wikt:bransketer|bransketer]] po disfacî on fitchî sins ådjeu del rapexhî (inglès «[[Wikt:delete|delete]]» sins åjhmince di fé èn «[[Wikt:undelete|undelete]]») * [[djermon-soce|djermon]] pol franglès «''start-up''» == Edicion 2016 == C' esteut sol tinme del [[medcene]]. Gn a yeu 6 atåvlaedjes: onk avou l' accint d' après Tchålerwè, onk d' après Lidje, onk e [[gåmès]], onk di [[Måmdiy]] ey onk e picård. == Edicion 2017 == === Rizultats === * [http://www.languesregionales.cfwb.be/index.php?id=15723 Sol waibe oficire del Fiesse] == Edicion 2018 == C' esteut so les [[voyaedje]]s. == Edicion 2019 == Li tinme fourit «les addjectifs absitroet et les valixheures moråles». == Edicion 2020-2024 == Li tinme, c' esteut l' [[ecolodjeye]], lådje-veyanmint : [[evironmint]], les [[enerdjeye]]s, li [[tcheriåjhe]] ([[transpoirt]]), li rivnaedje a ene veye pus naturele. Les rzultats n' ont nén polou esse dinés al [[fiesse ås lingaedjes walons]], k' a stî rmetowe di cåze do [[cron virûsse]]. Et l' bate rimetowe po 2024. Onk des noûmots ricnoxhous esteut «[[Ecostrindaedje|ecostrindaedje]]». == Edicion 2025 == Les noûmots di ciste anêye la, c' esteut sol tinme del muzike et do tchantaedje. Mins on pleut prezinter des trovas di des ôtes dominnes. == Edicion 2026 == Li tinme, c' ere les årts di scanfår. On pleut co atåvler des noûmots dins tos les dominnes. == {{HDs}} == * {{fr}} [https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?t=1809 Papîs d' tuzaedje da Lucyin Mahin] * [https://livre.cfwb.be/fileadmin/sites/lali/uploads/Document/Actualites/Synthese_noumots_2015-25.pdf Tos les noûmots prumés 2015-2025] * [https://livre.cfwb.be/fileadmin/sites/lali/uploads/Document/Activites/FALW/noumots_walons_15-25.pdf Motlî di noûmots] (2025) === 2015 === * [http://denee.walon.org/~lucyin/diccionairaedje/noumots/bate2015/ Tos les dossîs atåvlés e 2015 et rapoirt Mahin] * [http://www.languesregionales.cfwb.be/index.php?id=13228 Rizultats oficirs] === 2016 === * [http://denee.walon.org/~lucyin/diccionairaedje/noumots/bate2016 Tos les dossîs atåvlés e 2016 pluss on prindaedje-pårt foû-bate et rapoirt Mahin] * [http://www.languesregionales.cfwb.be/index.php?id=15014 Rizultats oficirs] === 2017 === * [http://denee.walon.org/~lucyin/diccionairaedje/noumots/bate2017 Tos les dossîs atåvlés e 2017 et rapoirt Mahin] * [http://www.languesregionales.cfwb.be/index.php?id=15723 Rizultats oficirs] === 2018=== * [http://denee.walon.org/~lucyin/diccionairaedje/noumots/bate2018 Tos les dossîs atåvlés e 2018 et rapoirt Mahin] * [http://www.languesregionales.cfwb.be/index.php?id=16431 Rizultats oficirs] === 2019 === * [http://denee.walon.org/~lucyin/diccionairaedje/noumots/bate2019 Sacwants dossîs prezintés e 2019] === 2020-2024 === * [https://web.archive.org/web/20240610080718/http://www.languesregionales.cfwb.be/index.php?eID=tx_nawsecuredl&u=0&g=0&hash=da6d905869ec3663043891b9082001daab926f6b&file=fileadmin/sites/lre/upload/lre_super_editor/lre_editor/Documents/pdf/FALW_2024/Classement_noumots_2024.pdf Rizultats oficirs] * [https://web.archive.org/web/20240507091547/http://www.languesregionales.cfwb.be/index.php?eID=tx_nawsecuredl&u=0&g=0&hash=cd45e81eb18531861db2b61afb5a08672bbe3444&file=fileadmin/sites/lre/upload/lre_super_editor/lre_editor/Documents/pdf/FALW_2024/Presentation_noumots.pdf Prezintaedje pol fiesse] (avou des mapes) === 2025 === * [https://livre.cfwb.be/fileadmin/sites/lali/uploads/Document/Actualites/Classement_noumots_2025.pdf Mots prumés] === 2026 === * [https://livre.cfwb.be/fileadmin/sites/lali/uploads/Document/Activites/FALW/2026/Classement_noumots_2026.pdf Rizultats oficirs] [[Categoreye:Lingaedje walon]] 6qam9ohg2dcihjklfyfux1sax53azwu 10 48731 427239 427060 2026-10-21T18:08:02Z Lucyin 16 427239 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Wa Odissêye ciclope.ogg|thumb|racontaedje des troes prumîs ponts pa Léon Thomas]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. On prezintaedje di tot l' voyaedje a stî fwait å [[scoles di Bive]], al seyance «sicole pås scolîs » pa Léon Thomas e 2018 et 2019. Des istoryins et djeyografes sincieus ont sayî di rfé l' parcours d' Ulisse, mins gn a des grossès diferinces d' onk a l' ôte. <center> {{fonte|text='''[[Gozåd|Lére l' årtike]]'''|font=Times New Roman|size=150%|color=#000000|}} </center> 6gdya27nr6mfy2j2fe4jxjsdv0hcew9 427240 427239 2026-10-21T18:08:29Z Lucyin 16 427240 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Wa Odissêye ciclope.ogg|thumb|racontaedje des troes prumîs ponts pa Léon Thomas]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. On prezintaedje di tot l' voyaedje a stî fwait å [[scoles di Bive]], al seyance «sicole pås scolîs » pa Léon Thomas e 2018 et 2019. Des istoryins et djeyografes sincieus ont sayî di rfé l' parcours d' Ulisse, mins gn a des grossès diferinces d' onk a l' ôte. <center> {{fonte|text='''[[Odissêye|Lére l' årtike]]'''|font=Times New Roman|size=150%|color=#000000|}} </center> j847x1ym18t53ly73y5qqlm41lbgih2 427241 427240 2026-10-21T18:09:51Z Lucyin 16 427241 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Wa Odissêye ciclope.ogg|thumb|racontaedje des troes prumîs ponts pa Léon Thomas]] [[ImÅdje:Odysseus' Journey.svg|thumb|Ene des abayeyes do parcours d' Ulisse]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et k' î dmeure lontins, lontins. Si feme li ratinda des anêyes å long tot filant so si cnoye. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. On prezintaedje di tot l' voyaedje a stî fwait å [[scoles di Bive]], al seyance «sicole pås scolîs » pa Léon Thomas e 2018 et 2019. Des istoryins et djeyografes sincieus ont sayî di rfé l' parcours d' Ulisse, mins gn a des grossès diferinces d' onk a l' ôte. <center> {{fonte|text='''[[Odissêye|Lére l' årtike]]'''|font=Times New Roman|size=150%|color=#000000|}} </center> fw991rqd7degfx3ixunvgosf8dhk85f 427242 427241 2026-10-21T18:12:07Z Lucyin 16 427242 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Wa Odissêye ciclope.ogg|thumb|racontaedje des troes prumîs ponts pa Léon Thomas]] [[ImÅdje:Odysseus' Journey.svg|thumb|Ene des abayeyes do parcours d' Ulisse]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et ki dmeure foirt lontins divant d' raboirder e s' payis. Si feme li ratinda 20 ans å long tot texhant ene carpete do djoû, k' ele distexheut al nute. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. On prezintaedje di tot l' voyaedje a stî fwait å [[scoles di Bive]], al seyance «sicole pås scolîs » pa Léon Thomas e 2018 et 2019. Des istoryins et djeyografes sincieus ont sayî di rfé l' parcours d' Ulisse, mins gn a des grossès diferinces d' onk a l' ôte. <center> {{fonte|text='''[[Odissêye|Lére l' årtike]]'''|font=Times New Roman|size=150%|color=#000000|}} </center> skbo9ibjbu65ciwzq4ijj4s6nzx2kzp 427260 427242 2026-10-21T19:09:58Z Lucyin 16 427260 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Wa Odissêye ciclope.ogg|thumb|racontaedje des troes prumîs ponts pa Léon Thomas]] [[ImÅdje:Odysseus' Journey.svg|thumb|Ene des abayeyes do parcours d' Ulisse]] L' '''Odissêye''' (do [[grek]] «Ὀδῠ́σσειᾰ», «Odŭsseíā», lu-minme di «Ὀδυσσεύς» «Odysseus» {{odio|El Ὀδυσσεύς Odysseus.ogg|ling=el}}, li prôpe no d' [[Ulisse]]) , c' est ene [[epopêye]] e [[vî grek]] k' åreut yeu stî sicrîte pa on lomé [[Homere]]. C' est li spoûle da [[Ulisse]], on rwè grek ki va-st el guere et ki dmeure foirt lontins divant d' raboirder e s' payis. Si feme li ratinda 20 ans å long tot texhant ene carpete do djoû, k' ele distexheut al nute. Des bokets d' l' Odissêye ont stî ratournés pa [[Albert Maquet]] et pa [[Tchåle Djosrand]]. On prezintaedje di tot l' voyaedje a stî fwait å [[scoles di Bive]], al seyance «sicole pås scolîs » pa Léon Thomas e 2018 et 2019. Des istoryins et djeyografes sincieus ont sayî di rfé l' parcours d' Ulisse, mins gn a des grossès diferinces d' onk a l' ôte. On vént di rtourner [[The Odyssey (fime, 2026)|on fime dissu ci spoûle la]]. <center> {{fonte|text='''[[Odissêye|Lére l' årtike]]'''|font=Times New Roman|size=150%|color=#000000|}} </center> ofsel3154s90gbmkg1l7kx98bv9okxk 0 50881 427232 413545 2026-10-21T17:41:44Z Lucyin 16 427232 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Alunos Escola Municipal Gyn Brasil.jpg|thumb|e scole, valets d' on costé, pus francs; båsheles di l' ôte, pus amiståves]] [[Imådje:Young Teenagers Playing Guitar Band of Youth.jpg|assaetchîs pal muzike|thumb]] [[Imådje:Laidadjisse tuzant.jpg|tuzant e-n ene fiesse d' efants, ki ç' n' est pus di si ådje|thumb]] [[Imådje:Laidadjisses moto.jpg|si porminant a moto u a velo, valets et båsheles|thumb]] L' '''adocrexhince'''<ref>[[noûmot do walon]], anêyes 2010.</ref> u , lomêye ossu li '''laide ådje'''<ref>laîde âdje [[C1]] p. 159.</ref> (u '''laidådje'''), c' est ene termene del veye d' ene djin ki va d' aviè 10-12 ans disca 18-20 ans. == Motlî == Li ci, li cene k' est e s' laide ådje si pout lomer on, ene '''laidadjisse'''. On sieve co voltî li racourtixha do francès: èn / ene '''ado'''. On pout eto uzer d' on mot raprepiant l' inglès «''teenager''»: '''dijhinnî''', '''dijhinnresse'''. Les efants d' 9-11 ans, aprume s' i fjhèt leu crexhinne timprowmint, on les lome des '''refoircis gaméns''', des '''refoirceyès båsheles''', u des '''ptitès djonnès feyes'''. Pus coûtmint, tot calcant l' francès, des '''preyados'''. Les pus vîs, 16-18 ans, seront lomés eto: «'''djonnea'''» u «'''pitit djonne ome'''». Les feyes: , «'''djonnete'''», «'''pitite kimere'''». I wådront ces nos la dins leu grande djonnesse, come «djonne grande djin» («'''djonne feye'''», «'''djonne ome'''»). Disk' å [[mariaedje]] u l' vicaedje-eshonne. == Mwaissès piceures == Li coir si stind d' on plin côp (c' est l' [[crexhinne]]). Çoula avént pus djonne po les båsheles, ene miete pus tård po les valets. Avou ç' grandixhaedje la, les djonnes vont avinde cåzu leu taeye di [[grande djin]]. Les fonccions secsuweles si dispiertèt: [[regues (kimeres)|regues]] ([[riveyeures]]) ås båsheles; ridjté (bindaedje), et rexhaedje do vierzin ås valets. Å cmince, ça lzî vént tins k' i doimnut, avou on [[sondje (reve)|sondje]]. Adonpwis, bråmint si vont acdiner å [[forfroyaedje]] (on dit coranmint k' i « s' fotèt ene [[toutche (secsuwelté)|toutche]]»). Pol caractere, i vont sovint vni disconte les idêyes di leus parints, et pår del societé la k' i vicnut. I mostrèt çoula dins leu [[mousseure]]s, dins leu [[wåkeure]]. Eto, e 21inme sieke, pa des [[tatouwaedje]]s. On lome cisse passe la li «crijhe del laidådje». Cisse sitouwåcion la fwait k' les djonnes kiminçnut a tuzer foirt lon. I s' polèt åjheymint adure a des idêyes estremisses. I polèt eto leyî tchaire li rlidjon… ou l' contråve. Les ados sont sovint ridous après ene sôre di muzike, spårdowe pa des djonnes tchanteus(es) do moumint. Sacwants vont-st ataker a [[foumer]]. Il atchtêyront voltî èn [[éndjin d' bodjaedje]] po-z aler wice k' i volnut: [[mobilete]], [[velo]], [[trotinete]]. Les valets mosternut voltî k' i sont foirts et bråves. Les cmeres k' ele sont nozêyes. Les cis u cenes k' avént raprins ene [[pitite langue]] estant efant cwitèt sovint ciste ocupåcion la, k' i n' polnut nén pårti avou leus novelès cnoxhances.<ref>Rilevé pol [[basse (lingaedje)|basse]] pa Arguia Olçomendy, esplikêyes dinêyes a [[Uzeu:Lucyin]], raploû d' Pwetî so les ptits lingaedjes, 12 d' avri 2018.</ref> == Maladeyes del laide ådje == [[botons d' djonnesse]] == {{HDV}} == [[haycou#Corwaitaedje d' on haycou e djaponès|On haycou djaponès so l' adocrexhince]] == Sourdants == [[Categoreye:Ådjes del veye]] 1vmzais8mh885z28h2log8w7dilb4kp 427233 427232 2026-10-21T17:49:22Z Lucyin 16 427233 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Alunos Escola Municipal Gyn Brasil.jpg|thumb|e scole, valets d' on costé, pus francs; båsheles di l' ôte, pus amiståves]] [[Imådje:Young Teenagers Playing Guitar Band of Youth.jpg|assaetchîs pal muzike|thumb]] [[Imådje:Laidadjisse tuzant.jpg|tuzant e-n ene fiesse d' efants, ki ç' n' est pus di si ådje|thumb]] [[Imådje:Laidadjisses moto.jpg|si porminant a moto u a velo, valets et båsheles|thumb]] L' '''adocrexhince'''<ref>[[noûmot do walon]], anêyes 2010.</ref> u , lomêye ossu li '''laide ådje'''<ref>''laîde âdje'' ([[C1]] p. 159, [[FC99]] a «adolescence»).</ref> (u '''laidådje'''<ref>mot d' aplacaedje sins loyeure avou [[Wikt:ådje|ådje]], come [[Moyinådje]], [[målådje]].</ref>), c' est ene termene del veye d' ene djin ki va d' aviè 10-12 ans disca 18-20 ans. == Motlî == Li ci, li cene k' est e s' laide ådje si pout lomer on, ene '''laidadjisse'''. On sieve co voltî li racourtixha do francès: èn / ene '''ado'''. On pout eto uzer d' on mot raprepiant l' inglès «''teenager''»: '''dijhinnî''', '''dijhinnresse'''. Les efants d' 9-11 ans, aprume s' i fjhèt leu crexhinne timprowmint, on les lome des '''refoircis gaméns''', des '''refoirceyès båsheles''' u des '''roeds gaméns''', des '''roedès båsheles'''<ref>[[FC99]] a «adolescent».</ref>, u des '''ptitès djonnès feyes'''. Pus coûtmint, tot calcant l' francès, des '''preyados'''. Les pus vîs, 16-18 ans, seront lomés eto: «'''djonnea'''» u «'''pitit djonne ome'''». Les feyes: , «'''djonnete'''», «'''pitite kimere'''». I wådront ces nos la dins leu grande djonnesse, come «djonne grande djin» («'''djonne feye'''», «'''djonne ome'''»). Disk' å [[mariaedje]] u l' vicaedje-eshonne. == Mwaissès piceures == Li coir si stind d' on plin côp (c' est l' [[crexhinne]]). Çoula avént pus djonne po les båsheles, ene miete pus tård po les valets. Avou ç' grandixhaedje la, les djonnes vont avinde cåzu leu taeye di [[grande djin]]. Les fonccions secsuweles si dispiertèt: [[regues (kimeres)|regues]] ([[riveyeures]]) ås båsheles; ridjté (bindaedje), et rexhaedje do vierzin ås valets. Å cmince, ça lzî vént tins k' i doimnut, avou on [[sondje (reve)|sondje]]. Adonpwis, bråmint si vont acdiner å [[forfroyaedje]] (on dit coranmint k' i « s' fotèt ene [[toutche (secsuwelté)|toutche]]»). Pol caractere, i vont sovint vni disconte les idêyes di leus parints, et pår del societé la k' i vicnut. I mostrèt çoula dins leu [[mousseure]]s, dins leu [[wåkeure]]. Eto, e 21inme sieke, pa des [[tatouwaedje]]s. On lome cisse passe la li «crijhe del laidådje». Cisse sitouwåcion la fwait k' les djonnes kiminçnut a tuzer foirt lon. I s' polèt åjheymint adure a des idêyes estremisses. I polèt eto leyî tchaire li rlidjon… ou l' contråve. Les ados sont sovint ridous après ene sôre di muzike, spårdowe pa des djonnes tchanteus(es) do moumint. Sacwants vont-st ataker a [[foumer]]. Il atchtêyront voltî èn [[éndjin d' bodjaedje]] po-z aler wice k' i volnut: [[mobilete]], [[velo]], [[trotinete]]. Les valets mosternut voltî k' i sont foirts et bråves. Les cmeres k' ele sont nozêyes. Les cis u cenes k' avént raprins ene [[pitite langue]] estant efant cwitèt sovint ciste ocupåcion la, k' i n' polnut nén pårti avou leus novelès cnoxhances.<ref>Rilevé pol [[basse (lingaedje)|basse]] pa Arguia Olçomendy, esplikêyes dinêyes a [[Uzeu:Lucyin]], raploû d' Pwetî so les ptits lingaedjes, 12 d' avri 2018.</ref> == Maladeyes del laide ådje == [[botons d' djonnesse]] == {{HDV}} == [[haycou#Corwaitaedje d' on haycou e djaponès|On haycou djaponès so l' adocrexhince]] == Sourdants == [[Categoreye:Ådjes del veye]] 28k3lpc7y943386g0cp86wx6pfwd3b7 427234 427233 2026-10-21T17:51:05Z Lucyin 16 /* Motlî */ 427234 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Alunos Escola Municipal Gyn Brasil.jpg|thumb|e scole, valets d' on costé, pus francs; båsheles di l' ôte, pus amiståves]] [[Imådje:Young Teenagers Playing Guitar Band of Youth.jpg|assaetchîs pal muzike|thumb]] [[Imådje:Laidadjisse tuzant.jpg|tuzant e-n ene fiesse d' efants, ki ç' n' est pus di si ådje|thumb]] [[Imådje:Laidadjisses moto.jpg|si porminant a moto u a velo, valets et båsheles|thumb]] L' '''adocrexhince'''<ref>[[noûmot do walon]], anêyes 2010.</ref> u , lomêye ossu li '''laide ådje'''<ref>''laîde âdje'' ([[C1]] p. 159, [[FC99]] a «adolescence»).</ref> (u '''laidådje'''<ref>mot d' aplacaedje sins loyeure avou [[Wikt:ådje|ådje]], come [[Moyinådje]], [[målådje]].</ref>), c' est ene termene del veye d' ene djin ki va d' aviè 10-12 ans disca 18-20 ans. == Motlî == Li ci, li cene k' est e s' laide ådje si pout lomer on, ene '''laidadjisse'''. On sieve co voltî li racourtixha do francès: èn / ene '''ado'''. On pôreut eto uzer d' on mot raprepiant l' inglès «''teenager''»: '''dijhinnî''', '''dijhinnresse'''. Les efants d' 9-11 ans, aprume s' i fjhèt leu crexhinne timprowmint, on les lome des '''refoircis gaméns''', des '''refoirceyès båsheles''' u des '''roeds gaméns''', des '''roedès båsheles'''<ref>[[FC99]] a «adolescent».</ref>, u des '''ptitès djonnès feyes'''. Pus coûtmint, tot calcant l' francès, des '''preyados'''. Les pus vîs, 16-18 ans, seront lomés eto: «'''djonnea'''» u «'''pitit djonne ome'''». Les feyes: , «'''djonnete'''», «'''pitite kimere'''». I wådront ces nos la dins leu grande djonnesse, come «djonne grande djin» («'''djonne feye'''», «'''djonne ome'''»). Disk' å [[mariaedje]] u l' vicaedje-eshonne. == Mwaissès piceures == Li coir si stind d' on plin côp (c' est l' [[crexhinne]]). Çoula avént pus djonne po les båsheles, ene miete pus tård po les valets. Avou ç' grandixhaedje la, les djonnes vont avinde cåzu leu taeye di [[grande djin]]. Les fonccions secsuweles si dispiertèt: [[regues (kimeres)|regues]] ([[riveyeures]]) ås båsheles; ridjté (bindaedje), et rexhaedje do vierzin ås valets. Å cmince, ça lzî vént tins k' i doimnut, avou on [[sondje (reve)|sondje]]. Adonpwis, bråmint si vont acdiner å [[forfroyaedje]] (on dit coranmint k' i « s' fotèt ene [[toutche (secsuwelté)|toutche]]»). Pol caractere, i vont sovint vni disconte les idêyes di leus parints, et pår del societé la k' i vicnut. I mostrèt çoula dins leu [[mousseure]]s, dins leu [[wåkeure]]. Eto, e 21inme sieke, pa des [[tatouwaedje]]s. On lome cisse passe la li «crijhe del laidådje». Cisse sitouwåcion la fwait k' les djonnes kiminçnut a tuzer foirt lon. I s' polèt åjheymint adure a des idêyes estremisses. I polèt eto leyî tchaire li rlidjon… ou l' contråve. Les ados sont sovint ridous après ene sôre di muzike, spårdowe pa des djonnes tchanteus(es) do moumint. Sacwants vont-st ataker a [[foumer]]. Il atchtêyront voltî èn [[éndjin d' bodjaedje]] po-z aler wice k' i volnut: [[mobilete]], [[velo]], [[trotinete]]. Les valets mosternut voltî k' i sont foirts et bråves. Les cmeres k' ele sont nozêyes. Les cis u cenes k' avént raprins ene [[pitite langue]] estant efant cwitèt sovint ciste ocupåcion la, k' i n' polnut nén pårti avou leus novelès cnoxhances.<ref>Rilevé pol [[basse (lingaedje)|basse]] pa Arguia Olçomendy, esplikêyes dinêyes a [[Uzeu:Lucyin]], raploû d' Pwetî so les ptits lingaedjes, 12 d' avri 2018.</ref> == Maladeyes del laide ådje == [[botons d' djonnesse]] == {{HDV}} == [[haycou#Corwaitaedje d' on haycou e djaponès|On haycou djaponès so l' adocrexhince]] == Sourdants == [[Categoreye:Ådjes del veye]] h6ao4pz8hm2his8j9d7obsaw1exgcnb 427272 427234 2026-10-22T08:50:58Z Solwève 8941 /* Mwaissès piceures */ 427272 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Alunos Escola Municipal Gyn Brasil.jpg|thumb|e scole, valets d' on costé, pus francs; båsheles di l' ôte, pus amiståves]] [[Imådje:Young Teenagers Playing Guitar Band of Youth.jpg|assaetchîs pal muzike|thumb]] [[Imådje:Laidadjisse tuzant.jpg|tuzant e-n ene fiesse d' efants, ki ç' n' est pus di si ådje|thumb]] [[Imådje:Laidadjisses moto.jpg|si porminant a moto u a velo, valets et båsheles|thumb]] L' '''adocrexhince'''<ref>[[noûmot do walon]], anêyes 2010.</ref> u , lomêye ossu li '''laide ådje'''<ref>''laîde âdje'' ([[C1]] p. 159, [[FC99]] a «adolescence»).</ref> (u '''laidådje'''<ref>mot d' aplacaedje sins loyeure avou [[Wikt:ådje|ådje]], come [[Moyinådje]], [[målådje]].</ref>), c' est ene termene del veye d' ene djin ki va d' aviè 10-12 ans disca 18-20 ans. == Motlî == Li ci, li cene k' est e s' laide ådje si pout lomer on, ene '''laidadjisse'''. On sieve co voltî li racourtixha do francès: èn / ene '''ado'''. On pôreut eto uzer d' on mot raprepiant l' inglès «''teenager''»: '''dijhinnî''', '''dijhinnresse'''. Les efants d' 9-11 ans, aprume s' i fjhèt leu crexhinne timprowmint, on les lome des '''refoircis gaméns''', des '''refoirceyès båsheles''' u des '''roeds gaméns''', des '''roedès båsheles'''<ref>[[FC99]] a «adolescent».</ref>, u des '''ptitès djonnès feyes'''. Pus coûtmint, tot calcant l' francès, des '''preyados'''. Les pus vîs, 16-18 ans, seront lomés eto: «'''djonnea'''» u «'''pitit djonne ome'''». Les feyes: , «'''djonnete'''», «'''pitite kimere'''». I wådront ces nos la dins leu grande djonnesse, come «djonne grande djin» («'''djonne feye'''», «'''djonne ome'''»). Disk' å [[mariaedje]] u l' vicaedje-eshonne. == Mwaissès piceures == Li coir si stind d' on plin côp (c' est l' [[crexhinne]]). Çoula avént pus djonne po les båsheles, ene miete pus tård po les valets. Avou ç' grandixhaedje la, les djonnes vont avinde cåzu leu taeye di [[grande djin]]. Les fonccions secsuweles si dispiertèt: [[regues (kimeres)|regues]] ([[riveyeures]]) ås båsheles; ridjté (bindaedje), et rexhaedje do vierzin ås valets. Å cmince, ça lzî vént tins k' i doimnut, avou on [[sondje (reve)|sondje]]. Adonpwis, bråmint si vont acdiner å [[forfroyaedje]] (on dit coranmint k' i « s' fotèt ene [[toutche (secsuwelté)|toutche]]»). Pol caractere, i vont sovint vni disconte les idêyes di leus parints, et pår del societé la k' i vicnut. I mostrèt çoula dins leu [[mousseure]]s, dins leu [[wåkeure]]. Eto, e 21inme sieke, pa des [[tatouwaedje]]s. On lome cisse passe la li «crijhe del laidådje». Cisse sitouwåcion la fwait k' les djonnes kiminçnut a tuzer foirt lon. I s' polèt åjheymint adure a des idêyes estremisses. I polèt eto leyî tchaire li rlidjon… ou l' contråve. Les ados sont sovint ridous après ene sôre di muzike, spårdowe pa des djonnes tchanteus(es) do moumint. Sacwants vont-st ataker a [[foumer]]. Il atchtêyront voltî èn [[éndjin d' bodjaedje]] po-z aler wice k' i volnut: [[mobilete]], [[velo]], [[birôlete]]. Les valets mosternut voltî k' i sont foirts et bråves. Les cmeres k' ele sont nozêyes. Les cis u cenes k' avént raprins ene [[pitite langue]] estant efant cwitèt sovint ciste ocupåcion la, k' i n' polnut nén pårti avou leus novelès cnoxhances.<ref>Rilevé pol [[basse (lingaedje)|basse]] pa Arguia Olçomendy, esplikêyes dinêyes a [[Uzeu:Lucyin]], raploû d' Pwetî so les ptits lingaedjes, 12 d' avri 2018.</ref> == Maladeyes del laide ådje == [[botons d' djonnesse]] == {{HDV}} == [[haycou#Corwaitaedje d' on haycou e djaponès|On haycou djaponès so l' adocrexhince]] == Sourdants == [[Categoreye:Ådjes del veye]] cbrr6f397i7uo6y3ebh1ceby40s7n9k 0 55279 427262 427096 2026-10-21T19:19:38Z Lucyin 16 427262 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|en|The Odyssey}}'' (fime, 2026)}} {{Dizo-tite|L' Odissêye}} {{po|Odissêye|Odissêye (discramiaedje)}} '''L' Odissêye''' ('''''The Odyssey'''''), c' est on [[fime]] di [[Christopher Nolan]] k' a rexhou e [[2006]]. C' est on racontaedje del «vraiye [[Odissêye]]» a môde di çou k' est tecnicmint fijhåve et comierçålmint dujhåve e [[cinema]]. == Rimetaedje do fime å powinme grek == [[Imådje:OdysseyPremiereSoldierGuard-byPhilipRomano (cropped).jpg|thumb|On Lestrigon, dins l' fime]] Li fime est basti avou toplin des alié-rtoûs dins l' tins. Avou ça ki les etapes dins l' fime ni sont nén totes les minmes ki dins l' mwaisse sicrijhaedje. Li fén n' est nén foirt råjhnåve. Ele rishonne a on fime di [[Rambo]]. Li vî Ulisse, k' a trinné d' mizere 10 ans å lon, et ki dvreut esse flåwe come on vî pôve, si bate lu tot seu conte ene nûte di galants k' årént volou rmaryî s' feme. Come di djusse, c' est lu k' est l' pus foirt. Mins cisse fén, c' est come çoula dins l' powinme grek. Gn a djusse li passaedje mon des Feyacyins (iye di Corfou d' asteure), la k' i va aboirder al fén di s' voyaedje, ki n' est nén rprins dins l' fime. Mins non pus, c' est la k' Ulisse åreut lodjicmint rprins des foices, å palå do rwè des Feyacyins. Li fén des féns, la k' i dene li trône a s' fi, et k' il eva a l' avinteure e batea avou s' feme, ça shonne ossu esse edvinté. C' est l' shûte d' ene idêye da Penelope, tot å cminçmint do fime, dijhant a Ulisse di n' nén aler al guere, et di naivyî evoye viè [[Solea-djus]]. Mins gn a sacwants bokets d' l' Odissêye ki n' sont nén rprezintés dins l' fime: * L' arivêye d' Ulisse mon les Feyacyins, so ene naivlicote, et sol pladje, si resconte avou Nozicaha k' el va moenner å palå di s' pa. Et l' shûte la k' les Feyacyins vont remoenner Ulisse a Itak. * Li prumire disbarcumint mon les Kicônes, et l' touwaedje des sôdårds, et l' leyaedje do priyesse-vignuron ki dene doze anfôres di vén k' i va sôler l' ciclope avou. * Li passaedje dé Eyole, et l' paskêye del djusse avou les airs contråves. * Li passaedje mon les magneus d' lotusse. Gn a des etapes di l' Odissêye ki sont rprinjhes dins l' fime, mins ki sont pår ricandjeyes: * C' est Calipso ki fwait magnî do lotusse a Ulisse po k' i n' si rapele di rén. Mins al fén, adon k' i voet on boket di s' batea, rahertchî sol pladje, et k' i cmince a s' rissovni, Calipso leye-minme lyi espaitche d' endè magnî et acceptêye d' el leyî libe, et l' mete so on boket d' bwès k' el va remoenner a Itak. * Tos les cåzaedjes d' Ulisse avou l' ciclope, et l' rujhe d' Ulisse di dire å ciclope k' i s' lome «Nolu». * Li resconte avou l' grimancyinne Circé ni mostere nén k' Ulisse va coûtchî avou leye, et k' i dmorèt eshonne èn an. Li powinme grek ni cåze waire del guere di Trwè. Li fime, bén. Li persounaedje di Sinon, k' atoûne les Trweyins a fé intrer li tchvå d' Trwè dins l' veye, i n' egzistêye nén dins l' powinme d' Homere. Il est cité pus tård pa [[Virdjile]]. Li fime mostere bén li spoûle do vî tchén d' Ulisse ki l' a ratindou et ki li ricnoxhe, après 20 ans. I refoircixh ci passaedje la tot mostrant Ulisse ki candôze ci tchén la, ki n' est co k' on tchinot, divant d' endaler al guere.<ref>[[:fr:L'Odyssée (film, 2026)#Principales différences avec l'intrigue de l'Odyssée|Corwaitaedje do Wikipedia e francès]]</ref> == Sourdant == {{Commonscat|The Odyssey (2026 film)|ci fime la}} [[Categoreye:Fimes]] a4oacca4uejepb1ebpyy6pkz672n3vq 427263 427262 2026-10-21T19:35:48Z Lucyin 16 427263 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|en|The Odyssey}}'' (fime, 2026)}} {{Dizo-tite|L' Odissêye}} {{po|Odissêye|Odissêye (discramiaedje)}} '''L' Odissêye''' ('''''The Odyssey'''''), c' est on [[fime]] di [[Christopher Nolan]] k' a rexhou e [[2006]]. C' est on racontaedje del «vraiye [[Odissêye]]» a môde di çou k' est tecnicmint fijhåve et comierçålmint dujhåve e [[cinema]]. == Rimetaedje do fime å powinme grek == [[Imådje:OdysseyPremiereSoldierGuard-byPhilipRomano (cropped).jpg|thumb|Sôdår di Trwè]] Li fime est basti avou toplin des alié-rtoûs dins l' tins. Avou ça ki les etapes dins l' fime ni sont nén totes les minmes ki dins l' mwaisse sicrijhaedje. Li fén n' est nén foirt råjhnåve. Ele rishonne a on fime di [[Rambo]]. Li vî Ulisse, k' a trinné d' mizere 10 ans å lon, et ki dvreut esse flåwe come on vî pôve, si bate lu tot seu conte ene nûte di galants k' årént volou rmaryî s' feme. Come di djusse, c' est lu k' est l' pus foirt. Mins cisse fén, c' est come çoula dins l' powinme grek. Gn a djusse li passaedje mon des Feyacyins (iye di Corfou d' asteure), la k' i va aboirder al fén di s' voyaedje, ki n' est nén rprins dins l' fime. Mins non pus, c' est la k' Ulisse åreut lodjicmint rprins des foices, å palå do rwè des Feyacyins. Li fén des féns, la k' i dene li trône a s' fi, et k' il eva a l' avinteure e batea avou s' feme, ça shonne ossu esse edvinté. C' est l' shûte d' ene idêye da Penelope, tot å cminçmint do fime, dijhant a Ulisse di n' nén aler al guere, et di naivyî evoye viè [[Solea-djus]]. Mins gn a sacwants bokets d' l' Odissêye ki n' sont nén rprezintés dins l' fime: * L' arivêye d' Ulisse mon les Feyacyins, so ene naivlicote, et sol pladje, si resconte avou Nozicaha k' el va moenner å palå di s' pa. Et l' shûte la k' les Feyacyins vont remoenner Ulisse a Itak. * Li prumire disbarcumint mon les Kicônes, et l' touwaedje des sôdårds, et l' leyaedje do priyesse-vignuron ki dene doze anfôres di vén k' i va sôler l' ciclope avou. * Li passaedje dé Eyole, et l' paskêye del djusse avou les airs contråves. * Li passaedje mon les magneus d' lotusse. Gn a des etapes di l' Odissêye ki sont rprinjhes dins l' fime, mins ki sont pår ricandjeyes: * C' est Calipso ki fwait magnî do lotusse a Ulisse po k' i n' si rapele di rén. Mins al fén, adon k' i voet on boket di s' batea, rahertchî sol pladje, et k' i cmince a s' rissovni, Calipso leye-minme lyi espaitche d' endè magnî et acceptêye d' el leyî libe, et l' mete so on boket d' bwès k' el va remoenner a Itak. * Tos les cåzaedjes d' Ulisse avou l' ciclope, et l' rujhe d' Ulisse di dire å ciclope k' i s' lome «Nolu». * Li resconte avou l' grimancyinne Circé ni mostere nén k' Ulisse va coûtchî avou leye, et k' i dmorèt eshonne èn an. Li powinme grek ni cåze waire del guere di Trwè. Li fime, bén. Li persounaedje di Sinon, k' atoûne les Trweyins a fé intrer li tchvå d' Trwè dins l' veye, i n' egzistêye nén dins l' powinme d' Homere. Il est cité pus tård pa [[Virdjile]]. Li fime mostere bén li spoûle do vî tchén d' Ulisse ki l' a ratindou et ki li ricnoxhe, après 20 ans. I refoircixh ci passaedje la tot mostrant Ulisse ki candôze ci tchén la, ki n' est co k' on tchinot, divant d' endaler al guere.<ref>[[:fr:L'Odyssée (film, 2026)#Principales différences avec l'intrigue de l'Odyssée|Corwaitaedje do Wikipedia e francès]]</ref> == Forbataedjes di critikeus do fime == [[Imådje:LupitaNyongo-byPhilipRomano5.jpg|thumb|actoresse noere ki djouwa ene rinne di Grece]] Les [[Grece|Greks]] ont rgreté k' i n' aveut nol acteur grek dins l' fime. Gn a des raecisses k' on rprotchî k' on aveut metou ene actoresse noere po djouwer ene des royinnes grekes. N a des istoryins k' ont rprotchî d' awè prins des bateas k' estént les cis des [[Vikigne]]s et nén les modeles des vîs Greks. == Sourdant == {{Commonscat|The Odyssey (2026 film)|ci fime la}} [[Categoreye:Fimes]] dq9v665ih32i9sv7vus17c490rdqzm4 427264 427263 2026-10-21T19:36:37Z Lucyin 16 427264 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|en|The Odyssey}}'' (fime, 2026)}} {{Dizo-tite|L' Odissêye}} {{po|Odissêye|Odissêye (discramiaedje)}} [[Imådje:OdysseyPremiereSoldierGuard-byPhilipRomano (cropped).jpg|thumb|Sôdår di Trwè]] [[Imådje:LupitaNyongo-byPhilipRomano5.jpg|thumb|actoresse noere ki djouwa ene rinne di Grece]] '''L' Odissêye''' ('''''The Odyssey'''''), c' est on [[fime]] di [[Christopher Nolan]] k' a rexhou e [[2006]]. C' est on racontaedje del «vraiye [[Odissêye]]» a môde di çou k' est tecnicmint fijhåve et comierçålmint dujhåve e [[cinema]]. == Rimetaedje do fime å powinme grek == Li fime est basti avou toplin des alié-rtoûs dins l' tins. Avou ça ki les etapes dins l' fime ni sont nén totes les minmes ki dins l' mwaisse sicrijhaedje. Li fén n' est nén foirt råjhnåve. Ele rishonne a on fime di [[Rambo]]. Li vî Ulisse, k' a trinné d' mizere 10 ans å lon, et ki dvreut esse flåwe come on vî pôve, si bate lu tot seu conte ene nûte di galants k' årént volou rmaryî s' feme. Come di djusse, c' est lu k' est l' pus foirt. Mins cisse fén, c' est come çoula dins l' powinme grek. Gn a djusse li passaedje mon des Feyacyins (iye di Corfou d' asteure), la k' i va aboirder al fén di s' voyaedje, ki n' est nén rprins dins l' fime. Mins non pus, c' est la k' Ulisse åreut lodjicmint rprins des foices, å palå do rwè des Feyacyins. Li fén des féns, la k' i dene li trône a s' fi, et k' il eva a l' avinteure e batea avou s' feme, ça shonne ossu esse edvinté. C' est l' shûte d' ene idêye da Penelope, tot å cminçmint do fime, dijhant a Ulisse di n' nén aler al guere, et di naivyî evoye viè [[Solea-djus]]. Mins gn a sacwants bokets d' l' Odissêye ki n' sont nén rprezintés dins l' fime: * L' arivêye d' Ulisse mon les Feyacyins, so ene naivlicote, et sol pladje, si resconte avou Nozicaha k' el va moenner å palå di s' pa. Et l' shûte la k' les Feyacyins vont remoenner Ulisse a Itak. * Li prumire disbarcumint mon les Kicônes, et l' touwaedje des sôdårds, et l' leyaedje do priyesse-vignuron ki dene doze anfôres di vén k' i va sôler l' ciclope avou. * Li passaedje dé Eyole, et l' paskêye del djusse avou les airs contråves. * Li passaedje mon les magneus d' lotusse. Gn a des etapes di l' Odissêye ki sont rprinjhes dins l' fime, mins ki sont pår ricandjeyes: * C' est Calipso ki fwait magnî do lotusse a Ulisse po k' i n' si rapele di rén. Mins al fén, adon k' i voet on boket di s' batea, rahertchî sol pladje, et k' i cmince a s' rissovni, Calipso leye-minme lyi espaitche d' endè magnî et acceptêye d' el leyî libe, et l' mete so on boket d' bwès k' el va remoenner a Itak. * Tos les cåzaedjes d' Ulisse avou l' ciclope, et l' rujhe d' Ulisse di dire å ciclope k' i s' lome «Nolu». * Li resconte avou l' grimancyinne Circé ni mostere nén k' Ulisse va coûtchî avou leye, et k' i dmorèt eshonne èn an. Li powinme grek ni cåze waire del guere di Trwè. Li fime, bén. Li persounaedje di Sinon, k' atoûne les Trweyins a fé intrer li tchvå d' Trwè dins l' veye, i n' egzistêye nén dins l' powinme d' Homere. Il est cité pus tård pa [[Virdjile]]. Li fime mostere bén li spoûle do vî tchén d' Ulisse ki l' a ratindou et ki li ricnoxhe, après 20 ans. I refoircixh ci passaedje la tot mostrant Ulisse ki candôze ci tchén la, ki n' est co k' on tchinot, divant d' endaler al guere.<ref>[[:fr:L'Odyssée (film, 2026)#Principales différences avec l'intrigue de l'Odyssée|Corwaitaedje do Wikipedia e francès]]</ref> == Forbataedjes di critikeus do fime == Les [[Grece|Greks]] ont rgreté k' i n' aveut nol acteur grek dins l' fime. Gn a des raecisses k' on rprotchî k' on aveut metou ene actoresse noere po djouwer ene des royinnes grekes. N a des istoryins k' ont rprotchî d' awè prins des bateas k' estént les cis des [[Vikigne]]s et nén les modeles des vîs Greks. == Sourdant == {{Commonscat|The Odyssey (2026 film)|ci fime la}} [[Categoreye:Fimes]] nu5ewcz0tjbhun5ksp9m1iwsejgwo2p 427265 427264 2026-10-21T19:42:24Z Lucyin 16 427265 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|en|The Odyssey}}'' (fime, 2026)}} {{Dizo-tite|L' Odissêye}} {{po|Odissêye|Odissêye (discramiaedje)}} [[Imådje:OdysseyPremiereSoldierGuard-byPhilipRomano (cropped).jpg|thumb|Sôdår di Trwè]] '''L' Odissêye''' ('''''The Odyssey'''''), c' est on [[fime]] di [[Christopher Nolan]] k' a rexhou e [[2006]]. C' est on racontaedje del «vraiye [[Odissêye]]» a môde di çou k' est tecnicmint fijhåve et comierçålmint dujhåve e [[cinema]]. == Rimetaedje do fime å powinme grek == Li fime est basti avou toplin des alié-rtoûs dins l' tins. Avou ça ki les etapes dins l' fime ni sont nén totes les minmes ki dins l' mwaisse sicrijhaedje. Li fén n' est nén foirt råjhnåve. Ele rishonne a on fime di [[Rambo]]. Li vî Ulisse, k' a trinné d' mizere 10 ans å lon, et ki dvreut esse flåwe come on vî pôve, si bate lu tot seu conte ene nûte di galants k' årént volou rmaryî s' feme. Come di djusse, c' est lu k' est l' pus foirt. Mins cisse fén, c' est come çoula dins l' powinme grek. Gn a djusse li passaedje mon des Feyacyins (iye di Corfou d' asteure), la k' i va aboirder al fén di s' voyaedje, ki n' est nén rprins dins l' fime. Mins non pus, c' est la k' Ulisse åreut lodjicmint rprins des foices, å palå do rwè des Feyacyins. Li fén des féns, la k' i dene li trône a s' fi, et k' il eva a l' avinteure e batea avou s' feme, ça shonne ossu esse edvinté. C' est l' shûte d' ene idêye da Penelope, tot å cminçmint do fime, dijhant a Ulisse di n' nén aler al guere, et di naivyî evoye viè [[Solea-djus]]. Mins gn a sacwants bokets d' l' Odissêye ki n' sont nén rprezintés dins l' fime: * L' arivêye d' Ulisse mon les Feyacyins, so ene naivlicote, et sol pladje, si resconte avou Nozicaha k' el va moenner å palå di s' pa. Et l' shûte la k' les Feyacyins vont remoenner Ulisse a Itak. * Li prumire disbarcumint mon les Kicônes, et l' touwaedje des sôdårds, et l' leyaedje do priyesse-vignuron ki dene doze anfôres di vén k' i va sôler l' ciclope avou. * Li passaedje dé Eyole, et l' paskêye del djusse avou les airs contråves. * Li passaedje mon les magneus d' lotusse. Gn a des etapes di l' Odissêye ki sont rprinjhes dins l' fime, mins ki sont pår ricandjeyes: * C' est Calipso ki fwait magnî do lotusse a Ulisse po k' i n' si rapele di rén. Mins al fén, adon k' i voet on boket di s' batea, rahertchî sol pladje, et k' i cmince a s' rissovni, Calipso leye-minme lyi espaitche d' endè magnî et acceptêye d' el leyî libe, et l' mete so on boket d' bwès k' el va remoenner a Itak. * Tos les cåzaedjes d' Ulisse avou l' ciclope, et l' rujhe d' Ulisse di dire å ciclope k' i s' lome «Nolu». * Li resconte avou l' grimancyinne Circé ni mostere nén k' Ulisse va coûtchî avou leye, et k' i dmorèt eshonne èn an. Li powinme grek ni cåze waire del guere di Trwè. Li fime, bén. Li persounaedje di Sinon, k' atoûne les Trweyins a fé intrer li tchvå d' Trwè dins l' veye, i n' egzistêye nén dins l' powinme d' Homere. Il est cité pus tård pa [[Virdjile]]. Li fime mostere bén li spoûle do vî tchén d' Ulisse ki l' a ratindou et ki li ricnoxhe, après 20 ans. I refoircixh ci passaedje la tot mostrant Ulisse ki candôze ci tchén la, ki n' est co k' on tchinot, divant d' endaler al guere.<ref>[[:fr:L'Odyssée (film, 2026)#Principales différences avec l'intrigue de l'Odyssée|Corwaitaedje do Wikipedia e francès]]</ref> == Forbataedjes di critikeus do fime == Les [[Grece|Greks]] ont rgreté k' i n' aveut nol acteur grek dins l' fime. Gn a des raecisses k' on rprotchî k' on aveut metou ene actoresse noere po djouwer ene des royinnes grekes. N a des istoryins k' ont rprotchî d' awè prins des bateas k' estént les cis des [[Vikigne]]s et nén les modeles des vîs Greks. On n' a waire djåzé do [[tchvå d' Trwè]] do fime, k' est fwait avou des materiås sintetikes, dabôrd ki l' vraiy diveut esse di bwès. <center><gallery> LupitaNyongo-byPhilipRomano5.jpg|actoresse noere ki djouwa ene rinne di Grece]] OdysseyPremiereHorse-byPhilipRomano3.jpg|li tchvå d' Trwè do fime </gallery></center> == Sourdant == {{Commonscat|The Odyssey (2026 film)|ci fime la}} [[Categoreye:Fimes]] n19la59cxk9ovguc4hj0wqeskixxisa 427267 427265 2026-10-21T19:45:43Z Lucyin 16 427267 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|en|The Odyssey}}'' (fime, 2026)}} {{Dizo-tite|L' Odissêye}} {{po|Odissêye|Odissêye (discramiaedje)}} [[Imådje:OdysseyPremiereEntrance-byPhilipRomano2.jpg|thumb|poirtå des priyîs å prezintaedje do fime a Noû York]] [[Imådje:OdysseyPremiereSoldierGuard-byPhilipRomano (cropped).jpg|thumb|Sôdår di Trwè]] '''L' Odissêye''' ('''''The Odyssey'''''), c' est on [[fime]] di [[Christopher Nolan]] k' a rexhou e [[2006]]. C' est on racontaedje del «vraiye [[Odissêye]]» a môde di çou k' est tecnicmint fijhåve et comierçålmint dujhåve e [[cinema]]. == Rimetaedje do fime å powinme grek == Li fime est basti avou toplin des alié-rtoûs dins l' tins. Avou ça ki les etapes dins l' fime ni sont nén totes les minmes ki dins l' mwaisse sicrijhaedje. Li fén n' est nén foirt råjhnåve. Ele rishonne a on fime di [[Rambo]]. Li vî Ulisse, k' a trinné d' mizere 10 ans å lon, et ki dvreut esse flåwe come on vî pôve, si bate lu tot seu conte ene nûte di galants k' årént volou rmaryî s' feme. Come di djusse, c' est lu k' est l' pus foirt. Mins cisse fén, c' est come çoula dins l' powinme grek. Gn a djusse li passaedje mon des Feyacyins (iye di Corfou d' asteure), la k' i va aboirder al fén di s' voyaedje, ki n' est nén rprins dins l' fime. Mins non pus, c' est la k' Ulisse åreut lodjicmint rprins des foices, å palå do rwè des Feyacyins. Li fén des féns, la k' i dene li trône a s' fi, et k' il eva a l' avinteure e batea avou s' feme, ça shonne ossu esse edvinté. C' est l' shûte d' ene idêye da Penelope, tot å cminçmint do fime, dijhant a Ulisse di n' nén aler al guere, et di naivyî evoye viè [[Solea-djus]]. Mins gn a sacwants bokets d' l' Odissêye ki n' sont nén rprezintés dins l' fime: * L' arivêye d' Ulisse mon les Feyacyins, so ene naivlicote, et sol pladje, si resconte avou Nozicaha k' el va moenner å palå di s' pa. Et l' shûte la k' les Feyacyins vont remoenner Ulisse a Itak. * Li prumire disbarcumint mon les Kicônes, et l' touwaedje des sôdårds, et l' leyaedje do priyesse-vignuron ki dene doze anfôres di vén k' i va sôler l' ciclope avou. * Li passaedje dé Eyole, et l' paskêye del djusse avou les airs contråves. * Li passaedje mon les magneus d' lotusse. Gn a des etapes di l' Odissêye ki sont rprinjhes dins l' fime, mins ki sont pår ricandjeyes: * C' est Calipso ki fwait magnî do lotusse a Ulisse po k' i n' si rapele di rén. Mins al fén, adon k' i voet on boket di s' batea, rahertchî sol pladje, et k' i cmince a s' rissovni, Calipso leye-minme lyi espaitche d' endè magnî et acceptêye d' el leyî libe, et l' mete so on boket d' bwès k' el va remoenner a Itak. * Tos les cåzaedjes d' Ulisse avou l' ciclope, et l' rujhe d' Ulisse di dire å ciclope k' i s' lome «Nolu». * Li resconte avou l' grimancyinne Circé ni mostere nén k' Ulisse va coûtchî avou leye, et k' i dmorèt eshonne èn an. Li powinme grek ni cåze waire del guere di Trwè. Li fime, bén. Li persounaedje di Sinon, k' atoûne les Trweyins a fé intrer li tchvå d' Trwè dins l' veye, i n' egzistêye nén dins l' powinme d' Homere. Il est cité pus tård pa [[Virdjile]]. Li fime mostere bén li spoûle do vî tchén d' Ulisse ki l' a ratindou et ki li ricnoxhe, après 20 ans. I refoircixh ci passaedje la tot mostrant Ulisse ki candôze ci tchén la, ki n' est co k' on tchinot, divant d' endaler al guere.<ref>[[:fr:L'Odyssée (film, 2026)#Principales différences avec l'intrigue de l'Odyssée|Corwaitaedje do Wikipedia e francès]]</ref> == Forbataedjes di critikeus do fime == Les [[Grece|Greks]] ont rgreté k' i n' aveut nol acteur grek dins l' fime. Gn a des raecisses k' on rprotchî k' on aveut metou ene actoresse noere po djouwer ene des royinnes grekes. N a des istoryins k' ont rprotchî d' awè prins des bateas k' estént les cis des [[Vikigne]]s et nén les modeles des vîs Greks. On n' a waire djåzé do [[tchvå d' Trwè]] do fime, k' est fwait avou des materiås sintetikes, dabôrd ki l' vraiy diveut esse di bwès. <center><gallery> LupitaNyongo-byPhilipRomano5.jpg|actoresse noere ki djouwa ene rinne di Grece]] OdysseyPremiereHorse-byPhilipRomano3.jpg|li tchvå d' Trwè do fime </gallery></center> == Sourdant == {{Commonscat|The Odyssey (2026 film)|ci fime la}} [[Categoreye:Fimes]] rt6c41ou6t2c1wyrru4m8ik0fcbbuzi 427268 427267 2026-10-21T19:52:56Z Lucyin 16 /* Forbataedjes di critikeus do fime */ 427268 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|en|The Odyssey}}'' (fime, 2026)}} {{Dizo-tite|L' Odissêye}} {{po|Odissêye|Odissêye (discramiaedje)}} [[Imådje:OdysseyPremiereEntrance-byPhilipRomano2.jpg|thumb|poirtå des priyîs å prezintaedje do fime a Noû York]] [[Imådje:OdysseyPremiereSoldierGuard-byPhilipRomano (cropped).jpg|thumb|Sôdår di Trwè]] '''L' Odissêye''' ('''''The Odyssey'''''), c' est on [[fime]] di [[Christopher Nolan]] k' a rexhou e [[2006]]. C' est on racontaedje del «vraiye [[Odissêye]]» a môde di çou k' est tecnicmint fijhåve et comierçålmint dujhåve e [[cinema]]. == Rimetaedje do fime å powinme grek == Li fime est basti avou toplin des alié-rtoûs dins l' tins. Avou ça ki les etapes dins l' fime ni sont nén totes les minmes ki dins l' mwaisse sicrijhaedje. Li fén n' est nén foirt råjhnåve. Ele rishonne a on fime di [[Rambo]]. Li vî Ulisse, k' a trinné d' mizere 10 ans å lon, et ki dvreut esse flåwe come on vî pôve, si bate lu tot seu conte ene nûte di galants k' årént volou rmaryî s' feme. Come di djusse, c' est lu k' est l' pus foirt. Mins cisse fén, c' est come çoula dins l' powinme grek. Gn a djusse li passaedje mon des Feyacyins (iye di Corfou d' asteure), la k' i va aboirder al fén di s' voyaedje, ki n' est nén rprins dins l' fime. Mins non pus, c' est la k' Ulisse åreut lodjicmint rprins des foices, å palå do rwè des Feyacyins. Li fén des féns, la k' i dene li trône a s' fi, et k' il eva a l' avinteure e batea avou s' feme, ça shonne ossu esse edvinté. C' est l' shûte d' ene idêye da Penelope, tot å cminçmint do fime, dijhant a Ulisse di n' nén aler al guere, et di naivyî evoye viè [[Solea-djus]]. Mins gn a sacwants bokets d' l' Odissêye ki n' sont nén rprezintés dins l' fime: * L' arivêye d' Ulisse mon les Feyacyins, so ene naivlicote, et sol pladje, si resconte avou Nozicaha k' el va moenner å palå di s' pa. Et l' shûte la k' les Feyacyins vont remoenner Ulisse a Itak. * Li prumire disbarcumint mon les Kicônes, et l' touwaedje des sôdårds, et l' leyaedje do priyesse-vignuron ki dene doze anfôres di vén k' i va sôler l' ciclope avou. * Li passaedje dé Eyole, et l' paskêye del djusse avou les airs contråves. * Li passaedje mon les magneus d' lotusse. Gn a des etapes di l' Odissêye ki sont rprinjhes dins l' fime, mins ki sont pår ricandjeyes: * C' est Calipso ki fwait magnî do lotusse a Ulisse po k' i n' si rapele di rén. Mins al fén, adon k' i voet on boket di s' batea, rahertchî sol pladje, et k' i cmince a s' rissovni, Calipso leye-minme lyi espaitche d' endè magnî et acceptêye d' el leyî libe, et l' mete so on boket d' bwès k' el va remoenner a Itak. * Tos les cåzaedjes d' Ulisse avou l' ciclope, et l' rujhe d' Ulisse di dire å ciclope k' i s' lome «Nolu». * Li resconte avou l' grimancyinne Circé ni mostere nén k' Ulisse va coûtchî avou leye, et k' i dmorèt eshonne èn an. Li powinme grek ni cåze waire del guere di Trwè. Li fime, bén. Li persounaedje di Sinon, k' atoûne les Trweyins a fé intrer li tchvå d' Trwè dins l' veye, i n' egzistêye nén dins l' powinme d' Homere. Il est cité pus tård pa [[Virdjile]]. Li fime mostere bén li spoûle do vî tchén d' Ulisse ki l' a ratindou et ki li ricnoxhe, après 20 ans. I refoircixh ci passaedje la tot mostrant Ulisse ki candôze ci tchén la, ki n' est co k' on tchinot, divant d' endaler al guere.<ref>[[:fr:L'Odyssée (film, 2026)#Principales différences avec l'intrigue de l'Odyssée|Corwaitaedje do Wikipedia e francès]]</ref> == Forbataedjes di critikeus do fime == Les [[Grece|Greks]] ont rgreté k' i n' aveut nol acteur grek dins l' fime. Gn a des raecisses k' on rprotchî k' on aveut metou ene actoresse noere po djouwer ene des royinnes grekes. N a des istoryins k' ont rprotchî d' awè prins des bateas k' estént les cis des [[Vikigne]]s et nén les modeles des vîs Greks. Gn a yeu des rouscayaedjes paski kékès sinnes avént stî tournêyes e [[Såra coûtchantrece]], ki si espwetåcion dimeure on sudjet d' margaye inte li [[Marok]] et l' [[Polissario]], sotnou pa l' [[Aldjereye]]. On n' a waire djåzé do [[tchvå d' Trwè]] do fime, k' est fwait avou des materiås sintetikes, dabôrd ki l' vraiy diveut esse di bwès. <center><gallery> Drakkar Viking.jpg|batea vikigne eployî dins l' fime LupitaNyongo-byPhilipRomano5.jpg|actoresse noere ki djouwa ene rinne di Grece]] OdysseyPremiereHorse-byPhilipRomano3.jpg|li tchvå d' Trwè do fime </gallery></center> == Sourdant == {{Commonscat|The Odyssey (2026 film)|ci fime la}} [[Categoreye:Fimes]] b5h3l19q3fr5ge141vpjtlzff37m9hl 427269 427268 2026-10-21T19:55:10Z Lucyin 16 /* Forbataedjes di critikeus do fime */ 427269 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|en|The Odyssey}}'' (fime, 2026)}} {{Dizo-tite|L' Odissêye}} {{po|Odissêye|Odissêye (discramiaedje)}} [[Imådje:OdysseyPremiereEntrance-byPhilipRomano2.jpg|thumb|poirtå des priyîs å prezintaedje do fime a Noû York]] [[Imådje:OdysseyPremiereSoldierGuard-byPhilipRomano (cropped).jpg|thumb|Sôdår di Trwè]] '''L' Odissêye''' ('''''The Odyssey'''''), c' est on [[fime]] di [[Christopher Nolan]] k' a rexhou e [[2006]]. C' est on racontaedje del «vraiye [[Odissêye]]» a môde di çou k' est tecnicmint fijhåve et comierçålmint dujhåve e [[cinema]]. == Rimetaedje do fime å powinme grek == Li fime est basti avou toplin des alié-rtoûs dins l' tins. Avou ça ki les etapes dins l' fime ni sont nén totes les minmes ki dins l' mwaisse sicrijhaedje. Li fén n' est nén foirt råjhnåve. Ele rishonne a on fime di [[Rambo]]. Li vî Ulisse, k' a trinné d' mizere 10 ans å lon, et ki dvreut esse flåwe come on vî pôve, si bate lu tot seu conte ene nûte di galants k' årént volou rmaryî s' feme. Come di djusse, c' est lu k' est l' pus foirt. Mins cisse fén, c' est come çoula dins l' powinme grek. Gn a djusse li passaedje mon des Feyacyins (iye di Corfou d' asteure), la k' i va aboirder al fén di s' voyaedje, ki n' est nén rprins dins l' fime. Mins non pus, c' est la k' Ulisse åreut lodjicmint rprins des foices, å palå do rwè des Feyacyins. Li fén des féns, la k' i dene li trône a s' fi, et k' il eva a l' avinteure e batea avou s' feme, ça shonne ossu esse edvinté. C' est l' shûte d' ene idêye da Penelope, tot å cminçmint do fime, dijhant a Ulisse di n' nén aler al guere, et di naivyî evoye viè [[Solea-djus]]. Mins gn a sacwants bokets d' l' Odissêye ki n' sont nén rprezintés dins l' fime: * L' arivêye d' Ulisse mon les Feyacyins, so ene naivlicote, et sol pladje, si resconte avou Nozicaha k' el va moenner å palå di s' pa. Et l' shûte la k' les Feyacyins vont remoenner Ulisse a Itak. * Li prumire disbarcumint mon les Kicônes, et l' touwaedje des sôdårds, et l' leyaedje do priyesse-vignuron ki dene doze anfôres di vén k' i va sôler l' ciclope avou. * Li passaedje dé Eyole, et l' paskêye del djusse avou les airs contråves. * Li passaedje mon les magneus d' lotusse. Gn a des etapes di l' Odissêye ki sont rprinjhes dins l' fime, mins ki sont pår ricandjeyes: * C' est Calipso ki fwait magnî do lotusse a Ulisse po k' i n' si rapele di rén. Mins al fén, adon k' i voet on boket di s' batea, rahertchî sol pladje, et k' i cmince a s' rissovni, Calipso leye-minme lyi espaitche d' endè magnî et acceptêye d' el leyî libe, et l' mete so on boket d' bwès k' el va remoenner a Itak. * Tos les cåzaedjes d' Ulisse avou l' ciclope, et l' rujhe d' Ulisse di dire å ciclope k' i s' lome «Nolu». * Li resconte avou l' grimancyinne Circé ni mostere nén k' Ulisse va coûtchî avou leye, et k' i dmorèt eshonne èn an. Li powinme grek ni cåze waire del guere di Trwè. Li fime, bén. Li persounaedje di Sinon, k' atoûne les Trweyins a fé intrer li tchvå d' Trwè dins l' veye, i n' egzistêye nén dins l' powinme d' Homere. Il est cité pus tård pa [[Virdjile]]. Li fime mostere bén li spoûle do vî tchén d' Ulisse ki l' a ratindou et ki li ricnoxhe, après 20 ans. I refoircixh ci passaedje la tot mostrant Ulisse ki candôze ci tchén la, ki n' est co k' on tchinot, divant d' endaler al guere.<ref>[[:fr:L'Odyssée (film, 2026)#Principales différences avec l'intrigue de l'Odyssée|Corwaitaedje do Wikipedia e francès]]</ref> == Forbataedjes di critikeus do fime == Les [[Grece|Greks]] ont rgreté k' i n' aveut nol acteur grek dins l' fime. Gn a des raecisses k' on rprotchî k' on aveut metou ene actoresse noere po djouwer l' bele [[Elinne (royinne des Vîs Greks)|Elinne]]. N a des istoryins k' ont rprotchî d' awè prins des bateas k' estént les cis des [[Vikigne]]s et nén les modeles des vîs Greks. Gn a yeu des rouscayaedjes paski kékès sinnes avént stî tournêyes e [[Såra coûtchantrece]], ki si espwetåcion dimeure on sudjet d' margaye inte li [[Marok]] et l' [[Polissario]], sotnou pa l' [[Aldjereye]]. On n' a waire djåzé do [[tchvå d' Trwè]] do fime, k' est fwait avou des materiås sintetikes, dabôrd ki l' vraiy diveut esse di bwès. <center><gallery> Drakkar Viking.jpg|batea vikigne eployî dins l' fime LupitaNyongo-byPhilipRomano5.jpg|actoresse noere ki djouwa li royinne Elinne]] OdysseyPremiereHorse-byPhilipRomano3.jpg|li tchvå d' Trwè do fime </gallery></center> == Sourdant == {{Commonscat|The Odyssey (2026 film)|ci fime la}} [[Categoreye:Fimes]] cslhwljtpeed0jubgp77vn6u3mhh3td 427270 427269 2026-10-21T19:58:08Z Lucyin 16 /* Forbataedjes di critikeus do fime */ 427270 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|en|The Odyssey}}'' (fime, 2026)}} {{Dizo-tite|L' Odissêye}} {{po|Odissêye|Odissêye (discramiaedje)}} [[Imådje:OdysseyPremiereEntrance-byPhilipRomano2.jpg|thumb|poirtå des priyîs å prezintaedje do fime a Noû York]] [[Imådje:OdysseyPremiereSoldierGuard-byPhilipRomano (cropped).jpg|thumb|Sôdår di Trwè]] '''L' Odissêye''' ('''''The Odyssey'''''), c' est on [[fime]] di [[Christopher Nolan]] k' a rexhou e [[2006]]. C' est on racontaedje del «vraiye [[Odissêye]]» a môde di çou k' est tecnicmint fijhåve et comierçålmint dujhåve e [[cinema]]. == Rimetaedje do fime å powinme grek == Li fime est basti avou toplin des alié-rtoûs dins l' tins. Avou ça ki les etapes dins l' fime ni sont nén totes les minmes ki dins l' mwaisse sicrijhaedje. Li fén n' est nén foirt råjhnåve. Ele rishonne a on fime di [[Rambo]]. Li vî Ulisse, k' a trinné d' mizere 10 ans å lon, et ki dvreut esse flåwe come on vî pôve, si bate lu tot seu conte ene nûte di galants k' årént volou rmaryî s' feme. Come di djusse, c' est lu k' est l' pus foirt. Mins cisse fén, c' est come çoula dins l' powinme grek. Gn a djusse li passaedje mon des Feyacyins (iye di Corfou d' asteure), la k' i va aboirder al fén di s' voyaedje, ki n' est nén rprins dins l' fime. Mins non pus, c' est la k' Ulisse åreut lodjicmint rprins des foices, å palå do rwè des Feyacyins. Li fén des féns, la k' i dene li trône a s' fi, et k' il eva a l' avinteure e batea avou s' feme, ça shonne ossu esse edvinté. C' est l' shûte d' ene idêye da Penelope, tot å cminçmint do fime, dijhant a Ulisse di n' nén aler al guere, et di naivyî evoye viè [[Solea-djus]]. Mins gn a sacwants bokets d' l' Odissêye ki n' sont nén rprezintés dins l' fime: * L' arivêye d' Ulisse mon les Feyacyins, so ene naivlicote, et sol pladje, si resconte avou Nozicaha k' el va moenner å palå di s' pa. Et l' shûte la k' les Feyacyins vont remoenner Ulisse a Itak. * Li prumire disbarcumint mon les Kicônes, et l' touwaedje des sôdårds, et l' leyaedje do priyesse-vignuron ki dene doze anfôres di vén k' i va sôler l' ciclope avou. * Li passaedje dé Eyole, et l' paskêye del djusse avou les airs contråves. * Li passaedje mon les magneus d' lotusse. Gn a des etapes di l' Odissêye ki sont rprinjhes dins l' fime, mins ki sont pår ricandjeyes: * C' est Calipso ki fwait magnî do lotusse a Ulisse po k' i n' si rapele di rén. Mins al fén, adon k' i voet on boket di s' batea, rahertchî sol pladje, et k' i cmince a s' rissovni, Calipso leye-minme lyi espaitche d' endè magnî et acceptêye d' el leyî libe, et l' mete so on boket d' bwès k' el va remoenner a Itak. * Tos les cåzaedjes d' Ulisse avou l' ciclope, et l' rujhe d' Ulisse di dire å ciclope k' i s' lome «Nolu». * Li resconte avou l' grimancyinne Circé ni mostere nén k' Ulisse va coûtchî avou leye, et k' i dmorèt eshonne èn an. Li powinme grek ni cåze waire del guere di Trwè. Li fime, bén. Li persounaedje di Sinon, k' atoûne les Trweyins a fé intrer li tchvå d' Trwè dins l' veye, i n' egzistêye nén dins l' powinme d' Homere. Il est cité pus tård pa [[Virdjile]]. Li fime mostere bén li spoûle do vî tchén d' Ulisse ki l' a ratindou et ki li ricnoxhe, après 20 ans. I refoircixh ci passaedje la tot mostrant Ulisse ki candôze ci tchén la, ki n' est co k' on tchinot, divant d' endaler al guere.<ref>[[:fr:L'Odyssée (film, 2026)#Principales différences avec l'intrigue de l'Odyssée|Corwaitaedje do Wikipedia e francès]]</ref> == Forbataedjes di critikeus do fime == Les [[Grece|Greks]] ont rgreté k' i n' aveut nol acteur grek dins l' fime. Gn a des raecisses k' on rprotchî k' on aveut metou ene actoresse noere po djouwer l' bele [[Elinne (royinne des Vîs Greks)|Elinne]]. N a des istoryins k' ont rprotchî d' awè prins des bateas k' estént les cis des [[Vikigne]]s et nén les modeles des vîs Greks. Gn a yeu des rouscayaedjes paski kékès sinnes avént stî tournêyes e [[Sara coûtchantrece]], ki si espwetåcion dimeure on sudjet d' margaye inte li [[Marok]] et l' [[Polissario]], sotnou pa l' [[Aldjereye]].<ref>{{fr}} [[:fr:L'Odyssée (film, 2026)#Controverses et polémiques|sol Wikipedia francès]].</ref> On n' a waire djåzé do [[tchvå d' Trwè]] do fime, k' est fwait avou des materiås sintetikes, dabôrd ki l' vraiy diveut esse di bwès. <center><gallery> Drakkar Viking.jpg|batea vikigne eployî dins l' fime LupitaNyongo-byPhilipRomano5.jpg|actoresse noere ki djouwa li royinne Elinne]] OdysseyPremiereHorse-byPhilipRomano3.jpg|li tchvå d' Trwè do fime </gallery></center> == Sourdant == {{Commonscat|The Odyssey (2026 film)|ci fime la}} [[Categoreye:Fimes]] gdll311vdj1yw7ospkx3xyyp62mbcdl 427271 427270 2026-10-21T19:58:59Z Lucyin 16 427271 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|en|The Odyssey}}'' (fime, 2026)}} {{Dizo-tite|L' Odissêye}} {{po|Odissêye|Odissêye (discramiaedje)}} [[Imådje:OdysseyPremiereEntrance-byPhilipRomano2.jpg|thumb|poirtå des priyîs å prezintaedje do fime a Noû York]] [[Imådje:OdysseyPremiereSoldierGuard-byPhilipRomano (cropped).jpg|thumb|Sôdår di Trwè]] '''L' Odissêye''' ('''''The Odyssey'''''), c' est on [[fime]] di [[Christopher Nolan]] k' a rexhou e [[2006]]. C' est on racontaedje del «vraiye [[Odissêye]]» a môde di çou k' est tecnicmint fijhåve et comierçålmint dujhåve e [[cinema]]. == Rimetaedje do fime å powinme grek == Li fime est basti avou toplin des alié-rtoûs dins l' tins. Avou ça ki les etapes dins l' fime ni sont nén totes les minmes ki dins l' mwaisse sicrijhaedje. Li fén n' est nén foirt råjhnåve. Ele rishonne a on fime di [[Rambo]]. Li vî Ulisse, k' a trinné d' mizere 10 ans å lon, et ki dvreut esse flåwe come on vî pôve, si bate lu tot seu conte ene nûte di galants k' årént volou rmaryî s' feme. Come di djusse, c' est lu k' est l' pus foirt. Mins cisse fén, c' est come çoula dins l' powinme grek. Gn a djusse li passaedje mon des Feyacyins (iye di Corfou d' asteure), la k' i va aboirder al fén di s' voyaedje, ki n' est nén rprins dins l' fime. Mins non pus, c' est la k' Ulisse åreut lodjicmint rprins des foices, å palå do rwè des Feyacyins. Li fén des féns, la k' i dene li trône a s' fi, et k' il eva a l' avinteure e batea avou s' feme, ça shonne ossu esse edvinté. C' est l' shûte d' ene idêye da Penelope, tot å cminçmint do fime, dijhant a Ulisse di n' nén aler al guere, et di naivyî evoye viè [[Solea-djus]]. Mins gn a sacwants bokets d' l' Odissêye ki n' sont nén rprezintés dins l' fime: * L' arivêye d' Ulisse mon les Feyacyins, so ene naivlicote, et sol pladje, si resconte avou Nozicaha k' el va moenner å palå di s' pa. Et l' shûte la k' les Feyacyins vont remoenner Ulisse a Itak. * Li prumire disbarcumint mon les Kicônes, et l' touwaedje des sôdårds, et l' leyaedje do priyesse-vignuron ki dene doze anfôres di vén k' i va sôler l' ciclope avou. * Li passaedje dé Eyole, et l' paskêye del djusse avou les airs contråves. * Li passaedje mon les magneus d' lotusse. Gn a des etapes di l' Odissêye ki sont rprinjhes dins l' fime, mins ki sont pår ricandjeyes: * C' est Calipso ki fwait magnî do lotusse a Ulisse po k' i n' si rapele di rén. Mins al fén, adon k' i voet on boket di s' batea, rahertchî sol pladje, et k' i cmince a s' rissovni, Calipso leye-minme lyi espaitche d' endè magnî et acceptêye d' el leyî libe, et l' mete so on boket d' bwès k' el va remoenner a Itak. * Tos les cåzaedjes d' Ulisse avou l' ciclope, et l' rujhe d' Ulisse di dire å ciclope k' i s' lome «Nolu». * Li resconte avou l' grimancyinne Circé ni mostere nén k' Ulisse va coûtchî avou leye, et k' i dmorèt eshonne èn an. Li powinme grek ni cåze waire del guere di Trwè. Li fime, bén. Li persounaedje di Sinon, k' atoûne les Trweyins a fé intrer li tchvå d' Trwè dins l' veye, i n' egzistêye nén dins l' powinme d' Homere. Il est cité pus tård pa [[Virdjile]]. Li fime mostere bén li spoûle do vî tchén d' Ulisse ki l' a ratindou et ki li ricnoxhe, après 20 ans. I refoircixh ci passaedje la tot mostrant Ulisse ki candôze ci tchén la, ki n' est co k' on tchinot, divant d' endaler al guere.<ref>{{fr}} [[:fr:L'Odyssée (film, 2026)#Principales différences avec l'intrigue de l'Odyssée|Corwaitaedje do Wikipedia e francès]]</ref> == Forbataedjes di critikeus do fime == Les [[Grece|Greks]] ont rgreté k' i n' aveut nol acteur grek dins l' fime. Gn a des raecisses k' on rprotchî k' on aveut metou ene actoresse noere po djouwer l' bele [[Elinne (royinne des Vîs Greks)|Elinne]]. N a des istoryins k' ont rprotchî d' awè prins des bateas k' estént les cis des [[Vikigne]]s et nén les modeles des vîs Greks. Gn a yeu des rouscayaedjes paski kékès sinnes avént stî tournêyes e [[Sara coûtchantrece]], ki si espwetåcion dimeure on sudjet d' margaye inte li [[Marok]] et l' [[Polissario]], sotnou pa l' [[Aldjereye]].<ref>{{fr}} [[:fr:L'Odyssée (film, 2026)#Controverses et polémiques|sol Wikipedia francès]].</ref> On n' a waire djåzé do [[tchvå d' Trwè]] do fime, k' est fwait avou des materiås sintetikes, dabôrd ki l' vraiy diveut esse di bwès. <center><gallery> Drakkar Viking.jpg|batea vikigne eployî dins l' fime LupitaNyongo-byPhilipRomano5.jpg|actoresse noere ki djouwa li royinne Elinne]] OdysseyPremiereHorse-byPhilipRomano3.jpg|li tchvå d' Trwè do fime </gallery></center> == Sourdant == {{Commonscat|The Odyssey (2026 film)|ci fime la}} [[Categoreye:Fimes]] 05dl63w9kkxdw5p3fxwadw0f5ytoisg 0 55356 427229 427223 2026-10-21T17:27:50Z Lucyin 16 427229 wikitext text/x-wiki Li '''sorraloyaedje''', c' est cwand ene djin est rindowe après s' [[sûtifone]]<ref>udonbén so leu-z [[éndjole (infôrmatike)|éndjole]] ou so leu [[tåvlete]], mins l' uzaedje di ces deus deus ahesses la discrexhe todi dpus eneviè les sûtifones.</ref> et cmince a awè on drole di caractere cwand ele nel riwaite nén. == Cotoû == Enute, l’ [[Internete]] et sortot les [[rantoeles di soçnaedje]] purdèt ene grande plaece dins l’ veye des [[laidadjisse]]s. A pårti di 3 eures par djoû, on voet les prumîs risses loyîs å sorraloyaedje. A pårti d’ 7 eures, c’ est clairmint ene [[acdinance]]. E l’ Beldjike, 40 åcint des djins passèt dipus d’ troes eures so leu sûtifone.<ref>{{fr}} [https://www.rtbf.be/article/les-applications-sont-concues-pour-maximiser-le-temps-passe-en-ligne-60-des-belges-passent-plus-de-deux-heures-par-jour-devant-un-ecran-11691369 dit dins ene emission RTBF]</ref> Ki : ci n’ est nén djusse li nombe d’ eures ki conte po dire ki c’ e-st ene [[maladeye]], mins ossu les candjmints di caractere des djonnes. == Li sorraloyaedje-maladeye å ados == === Les senes po s' endè doter === On sait dire k' i gn a sorraloyaedje-maladeye po les [[dijhinnî]]s cwand : * il ont håsse d’ aler toltins vey ene sacwè so leu sûtifone. Ça pout aler disca 117 côps par djoû.<ref>{{fr}} [https://www.orange.be/fr/blog/temps-ecran-smartphone Inkete Orange Beldjike]</ref> Pask’ il ont sogne di rater ene novele so leu conte [[Fesbok]] u [[Mistagram]], u ene [[anonce di messaedje]] so leu [[emilreye]]. Adon, i rmontèt dins leu tchambe si catchî po-z aler sol Daegntoele. *i n’ savèt pus fé l’ diferince inte li çou k’ est impôrtant et çou ki n’ sieve a rén. Metans cwand i respondèt des biesses messaedjes a meynute meyzeure. U cweri après des notes d’ èn eval a 4 eures å matén. S’ i n’ ont pus leu telefone, s' il est distcherdjî, u ki l' raloyaedje est mwais, i sont pierdous et [[angoxhî]]s. * i s’ plindront d’ awè må les [[ouy]]s. * i sont toltins strindous et s’ sinti må dins s’ pea. Aprume les djonnetes ki vlèt awè on coir di mankin, et ki s’ comparèt ås ôtes so des waibes a pårt. Ça les moenne tot droet a des [[dizôrnances d' amagnî]]. * i n’ vinèt pus magnî. I n’ si savèt edoirmi. I n’ rexhèt pus po s’ pormoenner u fé do spôrt. Si on lzî dene on ptit ovraedje, i djhèt « dins 5 munutes », mins i nel fijhèt nén. === Cwè les parints dvèt i fé ? === S’ i veyèt ki leu djonnea u leu djonnete a onk de ces senes la, les parints dvèt rawaitî l’ efant, et vey kibén d’ eures k’ i passe so s’ telefone. Ça n’ divreut nén esse pus di 2 a 3 eures par djoû. Les parints lzî savèt prinde leus sûtifone ene dimeye eure divant d’ aler coûtchî. Mågré ces risses la, les rantoeles di soçnaedjes ont ossu des advintaedjes : on sait cåzer avou les djins ki sont di l’ ôte costé del Daegne. On sait aprinde des [[lingaedje]]s, u des [[pasmints d’ tins]] haitîs (musike, danse). Adon, les parints ni dvrént nén tirer leus sûtifone d’ on plin côp ås djonnes, mins lzî aprinde d’ el bén eployî.<ref>[[Scoles di Bive]], do [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-10-20_Sicole_di_Bive.pdf do 20 d' octôbe 2026] p. 3.</ref> == Po les grandès djins == S' i passèt dipus d' troes eures divant les waitroûles, foû d' leu-z ovraedje, on sait dire k' i sont e dandjî d' sorraloyaedje. Li sorraloyaedje pout moenner a on [[broûlaedje totoute]]. == Sourdants == [[Categoreye:Daegntoele]] [[Categoreye:Societé]] [[Categoreye:Maladeyes]] 40eyte19kfb3gqk04xxg58acmm855t0 427230 427229 2026-10-21T17:30:16Z Lucyin 16 427230 wikitext text/x-wiki Li '''sorraloyaedje''', c' est cwand ene djin est rindowe après s' [[sûtifone]]<ref>udonbén so leu-z [[éndjole (infôrmatike)|éndjole]] ou so leu [[tåvlete]], mins l' uzaedje di ces deus deus ahesses la discrexhe todi dpus eneviè les sûtifones.</ref> et cmince a awè on drole di caractere cwand ele nel riwaite nén. == Cotoû == Enute, l’ [[Internete]] et sortot les [[rantoeles di soçnaedje]] purdèt ene grande plaece dins l’ veye des [[laidadjisse]]s. A pårti di 3 eures par djoû, on voet les prumîs risses loyîs å sorraloyaedje. A pårti d’ 7 eures, c’ est clairmint ene [[acdinance]]. E l’ Beldjike, 40 åcint des djins passèt dipus d’ troes eures so leu sûtifone.<ref>{{fr}} [https://www.rtbf.be/article/les-applications-sont-concues-pour-maximiser-le-temps-passe-en-ligne-60-des-belges-passent-plus-de-deux-heures-par-jour-devant-un-ecran-11691369 dit dins ene emission RTBF]</ref> Ki : ci n’ est nén djusse li nombe d’ eures ki conte po dire ki c’ e-st ene [[maladeye]], mins ossu les candjmints di caractere des djonnes. == Li sorraloyaedje-maladeye å ados == === Les senes po s' endè doter === On sait dire k' i gn a sorraloyaedje-maladeye po les [[dijhinnî]]s cwand : * il ont håsse d’ aler toltins vey ene sacwè so leu sûtifone. Ça pout aler disca 117 côps par djoû.<ref>{{fr}} [https://www.orange.be/fr/blog/temps-ecran-smartphone Inkete Orange Beldjike]</ref> Pask’ il ont sogne di rater ene novele so leu conte [[Fesbok]] u [[Mistagram]], u ene [[anonce di messaedje]] so leu [[emilreye]]. Adon, i rmontèt dins leu tchambe si catchî po-z aler sol Daegntoele. *i n’ savèt pus fé l’ diferince inte li çou k’ est impôrtant et çou ki n’ sieve a rén. Metans cwand i respondèt des biesses messaedjes a meynute meyzeure. U cweri après des notes d’ èn eval a 4 eures å matén. S’ i n’ ont pus leu telefone, s' il est distcherdjî, u ki l' raloyaedje est mwais, i sont pierdous et [[angoxhî]]s. * i s’ plindront d’ awè må les [[ouy]]s. * i sont toltins strindous et s’ sinti må dins s’ pea. Aprume les djonnetes ki vlèt awè on coir di mankin, et ki s’ comparèt ås ôtes so des waibes a pårt. Ça les moenne tot droet a des [[dizôrnances d' amagnî]]. * i n’ vinèt pus magnî. I n’ si savèt edoirmi. I n’ rexhèt pus po s’ pormoenner u fé do spôrt. Si on lzî dene on ptit ovraedje, i djhèt « dins 5 munutes », mins i nel fijhèt nén. === Cwè les parints dvèt i fé ? === S’ i veyèt ki leu djonnea u leu djonnete a onk de ces senes la, les parints dvèt rawaitî l’ efant, et vey kibén d’ eures k’ i passe so s’ telefone. Ça n’ divreut nén esse pus di 2 a 3 eures par djoû. Les parints lzî savèt prinde leus sûtifone ene dimeye eure divant d’ aler coûtchî. Mågré ces risses la, les rantoeles di soçnaedjes ont ossu des advintaedjes : on sait cåzer avou les djins ki sont di l’ ôte costé del Daegne. On sait aprinde des [[lingaedje]]s, u des [[pasmints d’ tins]] haitîs (musike, danse). Adon, les parints ni dvrént nén tirer leus sûtifone d’ on plin côp ås djonnes, mins lzî aprinde d’ el bén eployî.<ref>[[Scoles di Bive]], do [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-10-20_Sicole_di_Bive.pdf do 20 d' octôbe 2026] p. 3.</ref> == Po les grandès djins == S' i passèt dipus d' troes eures divant les waitroûles, foû d' leu-z ovraedje, on sait dire k' i sont e dandjî d' sorraloyaedje. Li sorraloyaedje pout moenner a on [[broûlaedje totoute]]. == Sourdants == [[Categoreye:Daegntoele]] [[Categoreye:Societé]] [[Categoreye:Maladeyes]] 680y5opezo9gb4q4mqfq4e764cchgng 427236 427230 2026-10-21T18:00:05Z Lucyin 16 427236 wikitext text/x-wiki [[Imådje:SZ 深圳 Shenzhen 福田 Futian 沙尾東村 ShaWeiCun 城中村 village 沙尾步行街 Shawei Pedestrian Street shop 味琪蒸飯 WeiQi Restaurant September 2025 N13P 05.jpg|thumb]] Li '''sorraloyaedje''', c' est cwand ene djin est rindowe après s' [[sûtifone]]<ref>udonbén so leu-z [[éndjole (infôrmatike)|éndjole]] ou so leu [[tåvlete]], mins l' uzaedje di ces deus deus ahesses la discrexhe todi dpus eneviè les sûtifones.</ref> et cmince a awè on drole di caractere cwand ele nel riwaite nén. == Cotoû == Enute, l’ [[Internete]] et sortot les [[rantoeles di soçnaedje]] purdèt ene grande plaece dins l’ veye des [[laidadjisse]]s. A pårti di 3 eures par djoû, on voet les prumîs risses loyîs å sorraloyaedje. A pårti d’ 7 eures, c’ est clairmint ene [[acdinance]]. E l’ Beldjike, 40 åcint des djins passèt dipus d’ troes eures so leu sûtifone.<ref>{{fr}} [https://www.rtbf.be/article/les-applications-sont-concues-pour-maximiser-le-temps-passe-en-ligne-60-des-belges-passent-plus-de-deux-heures-par-jour-devant-un-ecran-11691369 dit dins ene emission RTBF]</ref> Ki : ci n’ est nén djusse li nombe d’ eures ki conte po dire ki c’ e-st ene [[maladeye]], mins ossu les candjmints di caractere des djonnes. == Li sorraloyaedje-maladeye å ados == === Les senes po s' endè doter === On sait dire k' i gn a sorraloyaedje-maladeye po les [[dijhinnî]]s cwand : * il ont håsse d’ aler toltins vey ene sacwè so leu sûtifone. Ça pout aler disca 117 côps par djoû.<ref>{{fr}} [https://www.orange.be/fr/blog/temps-ecran-smartphone Inkete Orange Beldjike]</ref> Pask’ il ont sogne di rater ene novele so leu conte [[Fesbok]] u [[Mistagram]], u ene [[anonce di messaedje]] so leu [[emilreye]]. Adon, i rmontèt dins leu tchambe si catchî po-z aler sol Daegntoele. *i n’ savèt pus fé l’ diferince inte li çou k’ est impôrtant et çou ki n’ sieve a rén. Metans cwand i respondèt des biesses messaedjes a meynute meyzeure. U cweri après des notes d’ èn eval a 4 eures å matén. S’ i n’ ont pus leu telefone, s' il est distcherdjî, u ki l' raloyaedje est mwais, i sont pierdous et [[angoxhî]]s. * i s’ plindront d’ awè må les [[ouy]]s. * i sont toltins strindous et s’ sinti må dins s’ pea. Aprume les djonnetes ki vlèt awè on coir di mankin, et ki s’ comparèt ås ôtes so des waibes a pårt. Ça les moenne tot droet a des [[dizôrnances d' amagnî]]. * i n’ vinèt pus magnî. I n’ si savèt edoirmi. I n’ rexhèt pus po s’ pormoenner u fé do spôrt. Si on lzî dene on ptit ovraedje, i djhèt « dins 5 munutes », mins i nel fijhèt nén. === Cwè les parints dvèt i fé ? === S’ i veyèt ki leu djonnea u leu djonnete a onk de ces senes la, les parints dvèt rawaitî l’ efant, et vey kibén d’ eures k’ i passe so s’ telefone. Ça n’ divreut nén esse pus di 2 a 3 eures par djoû. Les parints lzî savèt prinde leus sûtifone ene dimeye eure divant d’ aler coûtchî. Mågré ces risses la, les rantoeles di soçnaedjes ont ossu des advintaedjes : on sait cåzer avou les djins ki sont di l’ ôte costé del Daegne. On sait aprinde des [[lingaedje]]s, u des [[pasmints d’ tins]] haitîs (musike, danse). Adon, les parints ni dvrént nén tirer leus sûtifone d’ on plin côp ås djonnes, mins lzî aprinde d’ el bén eployî.<ref>[[Scoles di Bive]], do [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-10-20_Sicole_di_Bive.pdf do 20 d' octôbe 2026] p. 3.</ref> == Po les grandès djins == S' i passèt dipus d' troes eures divant les waitroûles, foû d' leu-z ovraedje, on sait dire k' i sont e dandjî d' sorraloyaedje. Li sorraloyaedje pout moenner a on [[broûlaedje totoute]]. == Sourdants == [[Categoreye:Daegntoele]] [[Categoreye:Societé]] [[Categoreye:Maladeyes]] 153n0znauc9w44oeqngk3b15mp3ogei 427237 427236 2026-10-21T18:00:47Z Lucyin 16 427237 wikitext text/x-wiki [[Imådje:SZ 深圳 Shenzhen 福田 Futian 沙尾東村 ShaWeiCun 城中村 village 沙尾步行街 Shawei Pedestrian Street shop 味琪蒸飯 WeiQi Restaurant September 2025 N13P 05.jpg|thumb|onk å restorant djouwant avou deus sûtifones]] Li '''sorraloyaedje''', c' est cwand ene djin est rindowe après s' [[sûtifone]]<ref>udonbén so leu-z [[éndjole (infôrmatike)|éndjole]] ou so leu [[tåvlete]], mins l' uzaedje di ces deus deus ahesses la discrexhe todi dpus eneviè les sûtifones.</ref> et cmince a awè on drole di caractere cwand ele nel riwaite nén. == Cotoû == Enute, l’ [[Internete]] et sortot les [[rantoeles di soçnaedje]] purdèt ene grande plaece dins l’ veye des [[laidadjisse]]s. A pårti di 3 eures par djoû, on voet les prumîs risses loyîs å sorraloyaedje. A pårti d’ 7 eures, c’ est clairmint ene [[acdinance]]. E l’ Beldjike, 40 åcint des djins passèt dipus d’ troes eures so leu sûtifone.<ref>{{fr}} [https://www.rtbf.be/article/les-applications-sont-concues-pour-maximiser-le-temps-passe-en-ligne-60-des-belges-passent-plus-de-deux-heures-par-jour-devant-un-ecran-11691369 dit dins ene emission RTBF]</ref> Ki : ci n’ est nén djusse li nombe d’ eures ki conte po dire ki c’ e-st ene [[maladeye]], mins ossu les candjmints di caractere des djonnes. == Li sorraloyaedje-maladeye å ados == === Les senes po s' endè doter === On sait dire k' i gn a sorraloyaedje-maladeye po les [[dijhinnî]]s cwand : * il ont håsse d’ aler toltins vey ene sacwè so leu sûtifone. Ça pout aler disca 117 côps par djoû.<ref>{{fr}} [https://www.orange.be/fr/blog/temps-ecran-smartphone Inkete Orange Beldjike]</ref> Pask’ il ont sogne di rater ene novele so leu conte [[Fesbok]] u [[Mistagram]], u ene [[anonce di messaedje]] so leu [[emilreye]]. Adon, i rmontèt dins leu tchambe si catchî po-z aler sol Daegntoele. *i n’ savèt pus fé l’ diferince inte li çou k’ est impôrtant et çou ki n’ sieve a rén. Metans cwand i respondèt des biesses messaedjes a meynute meyzeure. U cweri après des notes d’ èn eval a 4 eures å matén. S’ i n’ ont pus leu telefone, s' il est distcherdjî, u ki l' raloyaedje est mwais, i sont pierdous et [[angoxhî]]s. * i s’ plindront d’ awè må les [[ouy]]s. * i sont toltins strindous et s’ sinti må dins s’ pea. Aprume les djonnetes ki vlèt awè on coir di mankin, et ki s’ comparèt ås ôtes so des waibes a pårt. Ça les moenne tot droet a des [[dizôrnances d' amagnî]]. * i n’ vinèt pus magnî. I n’ si savèt edoirmi. I n’ rexhèt pus po s’ pormoenner u fé do spôrt. Si on lzî dene on ptit ovraedje, i djhèt « dins 5 munutes », mins i nel fijhèt nén. === Cwè les parints dvèt i fé ? === S’ i veyèt ki leu djonnea u leu djonnete a onk de ces senes la, les parints dvèt rawaitî l’ efant, et vey kibén d’ eures k’ i passe so s’ telefone. Ça n’ divreut nén esse pus di 2 a 3 eures par djoû. Les parints lzî savèt prinde leus sûtifone ene dimeye eure divant d’ aler coûtchî. Mågré ces risses la, les rantoeles di soçnaedjes ont ossu des advintaedjes : on sait cåzer avou les djins ki sont di l’ ôte costé del Daegne. On sait aprinde des [[lingaedje]]s, u des [[pasmints d’ tins]] haitîs (musike, danse). Adon, les parints ni dvrént nén tirer leus sûtifone d’ on plin côp ås djonnes, mins lzî aprinde d’ el bén eployî.<ref>[[Scoles di Bive]], do [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-10-20_Sicole_di_Bive.pdf do 20 d' octôbe 2026] p. 3.</ref> == Po les grandès djins == S' i passèt dipus d' troes eures divant les waitroûles, foû d' leu-z ovraedje, on sait dire k' i sont e dandjî d' sorraloyaedje. Li sorraloyaedje pout moenner a on [[broûlaedje totoute]]. == Sourdants == [[Categoreye:Daegntoele]] [[Categoreye:Societé]] [[Categoreye:Maladeyes]] pcgz9atipv8x7d6fqhrgvva2zky9qzj 427244 427237 2026-10-21T18:35:53Z Lucyin 16 427244 wikitext text/x-wiki [[Imådje:SZ 深圳 Shenzhen 福田 Futian 沙尾東村 ShaWeiCun 城中村 village 沙尾步行街 Shawei Pedestrian Street shop 味琪蒸飯 WeiQi Restaurant September 2025 N13P 05.jpg|thumb|onk å restorant djouwant avou deus sûtifones]] Li '''sorraloyaedje''', c' est cwand ene djin est rindowe après s' [[sûtifone]]<ref>udonbén so leu-z [[éndjole (infôrmatike)|éndjole]] ou so leu [[tåvlete]], mins l' uzaedje di ces deus deus ahesses la discrexhe todi dpus eneviè les sûtifones.</ref> et cmince a awè on drole di caractere cwand ele nel riwaite nén. == Cotoû == Enute, l’ [[Internete]] et sortot les [[rantoeles di soçnaedje]] purdèt ene grande plaece dins l’ veye des [[laidadjisse]]s. A pårti di 3 eures par djoû, on voet les prumîs risses loyîs å sorraloyaedje. A pårti d’ 7 eures, c’ est clairmint ene [[acdinance]]. E l’ Beldjike, 40 åcint des djins passèt dipus d’ troes eures so leu sûtifone.<ref>{{fr}} [https://www.rtbf.be/article/les-applications-sont-concues-pour-maximiser-le-temps-passe-en-ligne-60-des-belges-passent-plus-de-deux-heures-par-jour-devant-un-ecran-11691369 dit dins ene emission RTBF]</ref> Ki : ci n’ est nén djusse li nombe d’ eures ki conte po dire ki c’ e-st ene [[maladeye]], mins ossu les candjmints di caractere des djonnes. == Li sorraloyaedje-maladeye å ados == <gallery> Young people in Hong Kong using smartphones whilst walking.png|tot rotant PhonesWhilstWalking.jpg|pareymint 2023 - Women in Tech HMZ 5011 (53330464922).jpg|e-n on cåbaret A young woman at the gym checks her mobile phone while surrounded by weights and fitness equipment.jpg|al djimlastike Campus_Day_CG_(423)_(52131461923).jpg|dins èn anfi </gallery> === Les senes po s' endè doter === On sait dire k' i gn a sorraloyaedje-maladeye po les [[dijhinnî]]s cwand : * il ont håsse d’ aler toltins vey ene sacwè so leu sûtifone. Ça pout aler disca 117 côps par djoû.<ref>{{fr}} [https://www.orange.be/fr/blog/temps-ecran-smartphone Inkete Orange Beldjike]</ref> Pask’ il ont sogne di rater ene novele so leu conte [[Fesbok]] u [[Mistagram]], u ene [[anonce di messaedje]] so leu [[emilreye]]. Adon, i rmontèt dins leu tchambe si catchî po-z aler sol Daegntoele. *i n’ savèt pus fé l’ diferince inte li çou k’ est impôrtant et çou ki n’ sieve a rén. Metans cwand i respondèt des biesses messaedjes a meynute meyzeure. U cweri après des notes d’ èn eval a 4 eures å matén. S’ i n’ ont pus leu telefone, s' il est distcherdjî, u ki l' raloyaedje est mwais, i sont pierdous et [[angoxhî]]s. * i s’ plindront d’ awè må les [[ouy]]s. * i sont toltins strindous et s’ sinti må dins s’ pea. Aprume les djonnetes ki vlèt awè on coir di mankin, et ki s’ comparèt ås ôtes so des waibes a pårt. Ça les moenne tot droet a des [[dizôrnances d' amagnî]]. * i n’ vinèt pus magnî. I n’ si savèt edoirmi. I n’ rexhèt pus po s’ pormoenner u fé do spôrt. Si on lzî dene on ptit ovraedje, i djhèt « dins 5 munutes », mins i nel fijhèt nén. === Cwè les parints dvèt i fé ? === S’ i veyèt ki leu djonnea u leu djonnete a onk de ces senes la, les parints dvèt rawaitî l’ efant, et vey kibén d’ eures k’ i passe so s’ telefone. Ça n’ divreut nén esse pus di 2 a 3 eures par djoû. Les parints lzî savèt prinde leus sûtifone ene dimeye eure divant d’ aler coûtchî. Mågré ces risses la, les rantoeles di soçnaedjes ont ossu des advintaedjes : on sait cåzer avou les djins ki sont di l’ ôte costé del Daegne. On sait aprinde des [[lingaedje]]s, u des [[pasmints d’ tins]] haitîs (musike, danse). Adon, les parints ni dvrént nén tirer leus sûtifone d’ on plin côp ås djonnes, mins lzî aprinde d’ el bén eployî.<ref>[[Scoles di Bive]], do [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-10-20_Sicole_di_Bive.pdf do 20 d' octôbe 2026] p. 3.</ref> == Po les grandès djins == S' i passèt dipus d' troes eures divant les waitroûles, foû d' leu-z ovraedje, on sait dire k' i sont e dandjî d' sorraloyaedje. Li sorraloyaedje pout moenner a on [[broûlaedje totoute]]. == Sourdants == [[Categoreye:Daegntoele]] [[Categoreye:Societé]] [[Categoreye:Maladeyes]] ceau9xnv3h5wdutxlyj4931lxjqbbhp 427245 427244 2026-10-21T18:36:38Z Lucyin 16 /* Li sorraloyaedje-maladeye å ados */ 427245 wikitext text/x-wiki [[Imådje:SZ 深圳 Shenzhen 福田 Futian 沙尾東村 ShaWeiCun 城中村 village 沙尾步行街 Shawei Pedestrian Street shop 味琪蒸飯 WeiQi Restaurant September 2025 N13P 05.jpg|thumb|onk å restorant djouwant avou deus sûtifones]] Li '''sorraloyaedje''', c' est cwand ene djin est rindowe après s' [[sûtifone]]<ref>udonbén so leu-z [[éndjole (infôrmatike)|éndjole]] ou so leu [[tåvlete]], mins l' uzaedje di ces deus deus ahesses la discrexhe todi dpus eneviè les sûtifones.</ref> et cmince a awè on drole di caractere cwand ele nel riwaite nén. == Cotoû == Enute, l’ [[Internete]] et sortot les [[rantoeles di soçnaedje]] purdèt ene grande plaece dins l’ veye des [[laidadjisse]]s. A pårti di 3 eures par djoû, on voet les prumîs risses loyîs å sorraloyaedje. A pårti d’ 7 eures, c’ est clairmint ene [[acdinance]]. E l’ Beldjike, 40 åcint des djins passèt dipus d’ troes eures so leu sûtifone.<ref>{{fr}} [https://www.rtbf.be/article/les-applications-sont-concues-pour-maximiser-le-temps-passe-en-ligne-60-des-belges-passent-plus-de-deux-heures-par-jour-devant-un-ecran-11691369 dit dins ene emission RTBF]</ref> Ki : ci n’ est nén djusse li nombe d’ eures ki conte po dire ki c’ e-st ene [[maladeye]], mins ossu les candjmints di caractere des djonnes. == Li sorraloyaedje-maladeye å ados == <gallery> Young people in Hong Kong using smartphones whilst walking.png|tot rotant A young woman at the gym checks her mobile phone while surrounded by weights and fitness equipment.jpg|al djimlastike Campus_Day_CG_(423)_(52131461923).jpg|dins èn anfi </gallery> === Les senes po s' endè doter === On sait dire k' i gn a sorraloyaedje-maladeye po les [[dijhinnî]]s cwand : * il ont håsse d’ aler toltins vey ene sacwè so leu sûtifone. Ça pout aler disca 117 côps par djoû.<ref>{{fr}} [https://www.orange.be/fr/blog/temps-ecran-smartphone Inkete Orange Beldjike]</ref> Pask’ il ont sogne di rater ene novele so leu conte [[Fesbok]] u [[Mistagram]], u ene [[anonce di messaedje]] so leu [[emilreye]]. Adon, i rmontèt dins leu tchambe si catchî po-z aler sol Daegntoele. *i n’ savèt pus fé l’ diferince inte li çou k’ est impôrtant et çou ki n’ sieve a rén. Metans cwand i respondèt des biesses messaedjes a meynute meyzeure. U cweri après des notes d’ èn eval a 4 eures å matén. S’ i n’ ont pus leu telefone, s' il est distcherdjî, u ki l' raloyaedje est mwais, i sont pierdous et [[angoxhî]]s. * i s’ plindront d’ awè må les [[ouy]]s. * i sont toltins strindous et s’ sinti må dins s’ pea. Aprume les djonnetes ki vlèt awè on coir di mankin, et ki s’ comparèt ås ôtes so des waibes a pårt. Ça les moenne tot droet a des [[dizôrnances d' amagnî]]. * i n’ vinèt pus magnî. I n’ si savèt edoirmi. I n’ rexhèt pus po s’ pormoenner u fé do spôrt. Si on lzî dene on ptit ovraedje, i djhèt « dins 5 munutes », mins i nel fijhèt nén. === Cwè les parints dvèt i fé ? === S’ i veyèt ki leu djonnea u leu djonnete a onk de ces senes la, les parints dvèt rawaitî l’ efant, et vey kibén d’ eures k’ i passe so s’ telefone. Ça n’ divreut nén esse pus di 2 a 3 eures par djoû. Les parints lzî savèt prinde leus sûtifone ene dimeye eure divant d’ aler coûtchî. Mågré ces risses la, les rantoeles di soçnaedjes ont ossu des advintaedjes : on sait cåzer avou les djins ki sont di l’ ôte costé del Daegne. On sait aprinde des [[lingaedje]]s, u des [[pasmints d’ tins]] haitîs (musike, danse). Adon, les parints ni dvrént nén tirer leus sûtifone d’ on plin côp ås djonnes, mins lzî aprinde d’ el bén eployî.<ref>[[Scoles di Bive]], do [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-10-20_Sicole_di_Bive.pdf do 20 d' octôbe 2026] p. 3.</ref> == Po les grandès djins == S' i passèt dipus d' troes eures divant les waitroûles, foû d' leu-z ovraedje, on sait dire k' i sont e dandjî d' sorraloyaedje. Li sorraloyaedje pout moenner a on [[broûlaedje totoute]]. == Sourdants == [[Categoreye:Daegntoele]] [[Categoreye:Societé]] [[Categoreye:Maladeyes]] 4eyhlzfkdq3k1bomijjayk4ijqtwdo5 427246 427245 2026-10-21T18:37:07Z Lucyin 16 /* Li sorraloyaedje-maladeye å ados */ 427246 wikitext text/x-wiki [[Imådje:SZ 深圳 Shenzhen 福田 Futian 沙尾東村 ShaWeiCun 城中村 village 沙尾步行街 Shawei Pedestrian Street shop 味琪蒸飯 WeiQi Restaurant September 2025 N13P 05.jpg|thumb|onk å restorant djouwant avou deus sûtifones]] Li '''sorraloyaedje''', c' est cwand ene djin est rindowe après s' [[sûtifone]]<ref>udonbén so leu-z [[éndjole (infôrmatike)|éndjole]] ou so leu [[tåvlete]], mins l' uzaedje di ces deus deus ahesses la discrexhe todi dpus eneviè les sûtifones.</ref> et cmince a awè on drole di caractere cwand ele nel riwaite nén. == Cotoû == Enute, l’ [[Internete]] et sortot les [[rantoeles di soçnaedje]] purdèt ene grande plaece dins l’ veye des [[laidadjisse]]s. A pårti di 3 eures par djoû, on voet les prumîs risses loyîs å sorraloyaedje. A pårti d’ 7 eures, c’ est clairmint ene [[acdinance]]. E l’ Beldjike, 40 åcint des djins passèt dipus d’ troes eures so leu sûtifone.<ref>{{fr}} [https://www.rtbf.be/article/les-applications-sont-concues-pour-maximiser-le-temps-passe-en-ligne-60-des-belges-passent-plus-de-deux-heures-par-jour-devant-un-ecran-11691369 dit dins ene emission RTBF]</ref> Ki : ci n’ est nén djusse li nombe d’ eures ki conte po dire ki c’ e-st ene [[maladeye]], mins ossu les candjmints di caractere des djonnes. == Li sorraloyaedje-maladeye å ados == <gallery> Young people in Hong Kong using smartphones whilst walking.png|tot rotant A young woman at the gym checks her mobile phone while surrounded by weights and fitness equipment.jpg|al djimlastike Campus_Day_CG_(423)_(52131461923).jpg|sbarêye, dins èn anfi </gallery> === Les senes po s' endè doter === On sait dire k' i gn a sorraloyaedje-maladeye po les [[dijhinnî]]s cwand : * il ont håsse d’ aler toltins vey ene sacwè so leu sûtifone. Ça pout aler disca 117 côps par djoû.<ref>{{fr}} [https://www.orange.be/fr/blog/temps-ecran-smartphone Inkete Orange Beldjike]</ref> Pask’ il ont sogne di rater ene novele so leu conte [[Fesbok]] u [[Mistagram]], u ene [[anonce di messaedje]] so leu [[emilreye]]. Adon, i rmontèt dins leu tchambe si catchî po-z aler sol Daegntoele. *i n’ savèt pus fé l’ diferince inte li çou k’ est impôrtant et çou ki n’ sieve a rén. Metans cwand i respondèt des biesses messaedjes a meynute meyzeure. U cweri après des notes d’ èn eval a 4 eures å matén. S’ i n’ ont pus leu telefone, s' il est distcherdjî, u ki l' raloyaedje est mwais, i sont pierdous et [[angoxhî]]s. * i s’ plindront d’ awè må les [[ouy]]s. * i sont toltins strindous et s’ sinti må dins s’ pea. Aprume les djonnetes ki vlèt awè on coir di mankin, et ki s’ comparèt ås ôtes so des waibes a pårt. Ça les moenne tot droet a des [[dizôrnances d' amagnî]]. * i n’ vinèt pus magnî. I n’ si savèt edoirmi. I n’ rexhèt pus po s’ pormoenner u fé do spôrt. Si on lzî dene on ptit ovraedje, i djhèt « dins 5 munutes », mins i nel fijhèt nén. === Cwè les parints dvèt i fé ? === S’ i veyèt ki leu djonnea u leu djonnete a onk de ces senes la, les parints dvèt rawaitî l’ efant, et vey kibén d’ eures k’ i passe so s’ telefone. Ça n’ divreut nén esse pus di 2 a 3 eures par djoû. Les parints lzî savèt prinde leus sûtifone ene dimeye eure divant d’ aler coûtchî. Mågré ces risses la, les rantoeles di soçnaedjes ont ossu des advintaedjes : on sait cåzer avou les djins ki sont di l’ ôte costé del Daegne. On sait aprinde des [[lingaedje]]s, u des [[pasmints d’ tins]] haitîs (musike, danse). Adon, les parints ni dvrént nén tirer leus sûtifone d’ on plin côp ås djonnes, mins lzî aprinde d’ el bén eployî.<ref>[[Scoles di Bive]], do [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-10-20_Sicole_di_Bive.pdf do 20 d' octôbe 2026] p. 3.</ref> == Po les grandès djins == S' i passèt dipus d' troes eures divant les waitroûles, foû d' leu-z ovraedje, on sait dire k' i sont e dandjî d' sorraloyaedje. Li sorraloyaedje pout moenner a on [[broûlaedje totoute]]. == Sourdants == [[Categoreye:Daegntoele]] [[Categoreye:Societé]] [[Categoreye:Maladeyes]] l0mlalzyrfscgbaltk0ub6dcebwfs5t 427247 427246 2026-10-21T18:40:44Z Lucyin 16 427247 wikitext text/x-wiki [[Imådje:SZ 深圳 Shenzhen 福田 Futian 沙尾東村 ShaWeiCun 城中村 village 沙尾步行街 Shawei Pedestrian Street shop 味琪蒸飯 WeiQi Restaurant September 2025 N13P 05.jpg|thumb|onk å restorant djouwant avou deus sûtifones]] Li '''sorraloyaedje''', c' est cwand ene djin est rindowe après s' [[sûtifone]]<ref>udonbén so leu-z [[éndjole (infôrmatike)|éndjole]] ou so leu [[tåvlete]], mins l' uzaedje di ces deus deus ahesses la discrexhe todi dpus eneviè les sûtifones.</ref> et cmince a awè on drole di caractere cwand ele nel riwaite nén. == Cotoû == Enute, l’ [[Internete]] et sortot les [[rantoeles di soçnaedje]] purdèt ene grande plaece dins l’ veye des [[laidadjisse]]s. A pårti di 3 eures par djoû, on voet les prumîs risses loyîs å sorraloyaedje. A pårti d’ 7 eures, c’ est clairmint ene [[acdinance]]. E l’ Beldjike, 40 åcint des djins passèt dipus d’ troes eures so leu sûtifone.<ref>{{fr}} [https://www.rtbf.be/article/les-applications-sont-concues-pour-maximiser-le-temps-passe-en-ligne-60-des-belges-passent-plus-de-deux-heures-par-jour-devant-un-ecran-11691369 dit dins ene emission RTBF]</ref> Ki : ci n’ est nén djusse li nombe d’ eures ki conte po dire ki c’ e-st ene [[maladeye]], mins ossu les candjmints di caractere des djonnes. == Li sorraloyaedje-maladeye å ados == <gallery> Young people in Hong Kong using smartphones whilst walking.png|tot rotant A young woman at the gym checks her mobile phone while surrounded by weights and fitness equipment.jpg|al djimlastike Campus_Day_CG_(423)_(52131461923).jpg|sbarêye, dins èn anfi </gallery> === Les senes po s' endè doter === On sait dire k' i gn a sorraloyaedje-maladeye po les [[dijhinnî]]s cwand : * il ont håsse d’ aler toltins vey ene sacwè so leu sûtifone. Ça pout aler disca 117 côps par djoû.<ref>{{fr}} [https://www.orange.be/fr/blog/temps-ecran-smartphone Inkete Orange Beldjike]</ref> Pask’ il ont sogne di rater ene novele so leu conte [[Fesbok]] u [[Mistagram]], u ene [[anonce di messaedje]] so leu [[emilreye]]. Adon, i rmontèt dins leu tchambe si catchî po-z aler sol Daegntoele. *i n’ savèt pus fé l’ diferince inte li çou k’ est impôrtant et çou ki n’ sieve a rén. Metans cwand i respondèt des biesses messaedjes a meynute meyzeure. U cweri après des notes d’ èn eval a 4 eures å matén. S’ i n’ ont pus leu telefone, s' il est distcherdjî, u ki l' raloyaedje est mwais, i sont pierdous et [[angoxhî]]s. * i s’ plindront d’ awè må les [[ouy]]s. * i sont toltins strindous et s’ sinti må dins s’ pea. Aprume les djonnetes ki vlèt awè on coir di mankin, et ki s’ comparèt ås ôtes so des waibes a pårt. Ça les moenne tot droet a des [[dizôrnances d' amagnî]]. * i n’ vinèt pus magnî. I n’ si savèt edoirmi. I n’ rexhèt pus po s’ pormoenner u fé do spôrt. Si on lzî dene on ptit ovraedje, i djhèt « dins 5 munutes », mins i nel fijhèt nén. === Cwè les parints dvèt i fé ? === S’ i veyèt ki leu djonnea u leu djonnete a onk de ces senes la, les parints dvèt rawaitî l’ efant, et vey kibén d’ eures k’ i passe so s’ telefone. Ça n’ divreut nén esse pus di 2 a 3 eures par djoû. Les parints lzî savèt prinde leus sûtifone ene dimeye eure divant d’ aler coûtchî. Mågré ces risses la, les rantoeles di soçnaedjes ont ossu des advintaedjes : on sait cåzer avou les djins ki sont di l’ ôte costé del Daegne. On sait aprinde des [[lingaedje]]s, u des [[pasmints d’ tins]] haitîs (musike, danse). Adon, les parints ni dvrént nén tirer leus sûtifone d’ on plin côp ås djonnes, mins lzî aprinde d’ el bén eployî.<ref>[[Scoles di Bive]], do [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-10-20_Sicole_di_Bive.pdf do 20 d' octôbe 2026] p. 3.</ref>* <center><gallery> PhonesWhilstWalking.jpg|sol voye 2023 - Women in Tech HMZ 5011 (53330464922).jpg|e-n on cåbaret </gallery></center> == Po les grandès djins == S' i passèt dipus d' troes eures divant les waitroûles, foû d' leu-z ovraedje, on sait dire k' i sont e dandjî d' sorraloyaedje. Li sorraloyaedje pout moenner a on [[broûlaedje totoute]]. == Sourdants == [[Categoreye:Daegntoele]] [[Categoreye:Societé]] [[Categoreye:Maladeyes]] gx8lbfzf5hy4fawefrp00pldj3szgs8 427248 427247 2026-10-21T18:49:45Z Lucyin 16 /* Li sorraloyaedje-maladeye å ados */ 427248 wikitext text/x-wiki [[Imådje:SZ 深圳 Shenzhen 福田 Futian 沙尾東村 ShaWeiCun 城中村 village 沙尾步行街 Shawei Pedestrian Street shop 味琪蒸飯 WeiQi Restaurant September 2025 N13P 05.jpg|thumb|onk å restorant djouwant avou deus sûtifones]] Li '''sorraloyaedje''', c' est cwand ene djin est rindowe après s' [[sûtifone]]<ref>udonbén so leu-z [[éndjole (infôrmatike)|éndjole]] ou so leu [[tåvlete]], mins l' uzaedje di ces deus deus ahesses la discrexhe todi dpus eneviè les sûtifones.</ref> et cmince a awè on drole di caractere cwand ele nel riwaite nén. == Cotoû == Enute, l’ [[Internete]] et sortot les [[rantoeles di soçnaedje]] purdèt ene grande plaece dins l’ veye des [[laidadjisse]]s. A pårti di 3 eures par djoû, on voet les prumîs risses loyîs å sorraloyaedje. A pårti d’ 7 eures, c’ est clairmint ene [[acdinance]]. E l’ Beldjike, 40 åcint des djins passèt dipus d’ troes eures so leu sûtifone.<ref>{{fr}} [https://www.rtbf.be/article/les-applications-sont-concues-pour-maximiser-le-temps-passe-en-ligne-60-des-belges-passent-plus-de-deux-heures-par-jour-devant-un-ecran-11691369 dit dins ene emission RTBF]</ref> Ki : ci n’ est nén djusse li nombe d’ eures ki conte po dire ki c’ e-st ene [[maladeye]], mins ossu les candjmints di caractere des djonnes. == Li sorraloyaedje-maladeye å ados == <gallery> Young people in Hong Kong using smartphones whilst walking.png|tot rotant A young woman at the gym checks her mobile phone while surrounded by weights and fitness equipment.jpg|al djimlastike Campus_Day_CG_(423)_(52131461923).jpg|sbarêye, dins èn anfi कार्यशाळेत मोबाईलवर संपादन प्रशिक्षण.jpg|zeles troes eshonne Djonnetes so sûtifone.jpg|zeles deus eshonne </gallery> === Les senes po s' endè doter === On sait dire k' i gn a sorraloyaedje-maladeye po les [[dijhinnî]]s cwand : * il ont håsse d’ aler toltins vey ene sacwè so leu sûtifone. Ça pout aler disca 117 côps par djoû.<ref>{{fr}} [https://www.orange.be/fr/blog/temps-ecran-smartphone Inkete Orange Beldjike]</ref> Pask’ il ont sogne di rater ene novele so leu conte [[Fesbok]] u [[Mistagram]], u ene [[anonce di messaedje]] so leu [[emilreye]]. Adon, i rmontèt dins leu tchambe si catchî po-z aler sol Daegntoele. *i n’ savèt pus fé l’ diferince inte li çou k’ est impôrtant et çou ki n’ sieve a rén. Metans cwand i respondèt des biesses messaedjes a meynute meyzeure. U cweri après des notes d’ èn eval a 4 eures å matén. S’ i n’ ont pus leu telefone, s' il est distcherdjî, u ki l' raloyaedje est mwais, i sont pierdous et [[angoxhî]]s. * i s’ plindront d’ awè må les [[ouy]]s. * i sont toltins strindous et s’ sinti må dins s’ pea. Aprume les djonnetes ki vlèt awè on coir di mankin, et ki s’ comparèt ås ôtes so des waibes a pårt. Ça les moenne tot droet a des [[dizôrnances d' amagnî]]. * i n’ vinèt pus magnî. I n’ si savèt edoirmi. I n’ rexhèt pus po s’ pormoenner u fé do spôrt. Si on lzî dene on ptit ovraedje, i djhèt « dins 5 munutes », mins i nel fijhèt nén. === Cwè les parints dvèt i fé ? === S’ i veyèt ki leu djonnea u leu djonnete a onk de ces senes la, les parints dvèt rawaitî l’ efant, et vey kibén d’ eures k’ i passe so s’ telefone. Ça n’ divreut nén esse pus di 2 a 3 eures par djoû. Les parints lzî savèt prinde leus sûtifone ene dimeye eure divant d’ aler coûtchî. Mågré ces risses la, les rantoeles di soçnaedjes ont ossu des advintaedjes : on sait cåzer avou les djins ki sont di l’ ôte costé del Daegne. On sait aprinde des [[lingaedje]]s, u des [[pasmints d’ tins]] haitîs (musike, danse). Adon, les parints ni dvrént nén tirer leus sûtifone d’ on plin côp ås djonnes, mins lzî aprinde d’ el bén eployî.<ref>[[Scoles di Bive]], do [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-10-20_Sicole_di_Bive.pdf do 20 d' octôbe 2026] p. 3.</ref>* <center><gallery> PhonesWhilstWalking.jpg|sol voye Urban bicycle 47.JPG|tot rôlant a velo Bicycle in The Hague 06.JPG|sifwaitmint 2023 - Women in Tech HMZ 5011 (53330464922).jpg|e-n on cåbaret </gallery></center> == Po les grandès djins == S' i passèt dipus d' troes eures divant les waitroûles, foû d' leu-z ovraedje, on sait dire k' i sont e dandjî d' sorraloyaedje. Li sorraloyaedje pout moenner a on [[broûlaedje totoute]]. == Sourdants == [[Categoreye:Daegntoele]] [[Categoreye:Societé]] [[Categoreye:Maladeyes]] s0jx78azz8osgvxhm9c6q4vj8541lvq 427249 427248 2026-10-21T18:51:04Z Lucyin 16 427249 wikitext text/x-wiki [[Imådje:SZ 深圳 Shenzhen 福田 Futian 沙尾東村 ShaWeiCun 城中村 village 沙尾步行街 Shawei Pedestrian Street shop 味琪蒸飯 WeiQi Restaurant September 2025 N13P 05.jpg|thumb|onk å restorant djouwant avou deus sûtifones]] Li '''sorraloyaedje''', c' est cwand ene djin est rindowe après s' [[sûtifone]]<ref>udonbén so leu-z [[éndjole (infôrmatike)|éndjole]] ou so leu [[tåvlete]], mins l' uzaedje di ces deus deus ahesses la discrexhe todi dpus eneviè les sûtifones.</ref> et cmince a awè on drole di caractere cwand ele nel riwaite nén. == Cotoû == Enute, l’ [[Internete]] et sortot les [[rantoeles di soçnaedje]] purdèt ene grande plaece dins l’ veye des [[laidadjisse]]s. A pårti di 3 eures par djoû, on voet les prumîs risses loyîs å sorraloyaedje. A pårti d’ 7 eures, c’ est clairmint ene [[acdinance]]. E l’ Beldjike, 40 åcint des djins passèt dipus d’ troes eures so leu sûtifone.<ref>{{fr}} [https://www.rtbf.be/article/les-applications-sont-concues-pour-maximiser-le-temps-passe-en-ligne-60-des-belges-passent-plus-de-deux-heures-par-jour-devant-un-ecran-11691369 dit dins ene emission RTBF]</ref> Ki : ci n’ est nén djusse li nombe d’ eures ki conte po dire ki c’ e-st ene [[maladeye]], mins ossu les candjmints di caractere des djonnes. == Li sorraloyaedje-maladeye å ados == === Les senes po s' endè doter === On sait dire k' i gn a sorraloyaedje-maladeye po les [[dijhinnî]]s cwand : * il ont håsse d’ aler toltins vey ene sacwè so leu sûtifone. Ça pout aler disca 117 côps par djoû.<ref>{{fr}} [https://www.orange.be/fr/blog/temps-ecran-smartphone Inkete Orange Beldjike]</ref> Pask’ il ont sogne di rater ene novele so leu conte [[Fesbok]] u [[Mistagram]], u ene [[anonce di messaedje]] so leu [[emilreye]]. Adon, i rmontèt dins leu tchambe si catchî po-z aler sol Daegntoele. *i n’ savèt pus fé l’ diferince inte li çou k’ est impôrtant et çou ki n’ sieve a rén. Metans cwand i respondèt des biesses messaedjes a meynute meyzeure. U cweri après des notes d’ èn eval a 4 eures å matén. S’ i n’ ont pus leu telefone, s' il est distcherdjî, u ki l' raloyaedje est mwais, i sont pierdous et [[angoxhî]]s. * i s’ plindront d’ awè må les [[ouy]]s. * i sont toltins strindous et s’ sinti må dins s’ pea. Aprume les djonnetes ki vlèt awè on coir di mankin, et ki s’ comparèt ås ôtes so des waibes a pårt. Ça les moenne tot droet a des [[dizôrnances d' amagnî]]. * i n’ vinèt pus magnî. I n’ si savèt edoirmi. I n’ rexhèt pus po s’ pormoenner u fé do spôrt. Si on lzî dene on ptit ovraedje, i djhèt « dins 5 munutes », mins i nel fijhèt nén. <center><gallery> Young people in Hong Kong using smartphones whilst walking.png|tot rotant A young woman at the gym checks her mobile phone while surrounded by weights and fitness equipment.jpg|al djimlastike Campus_Day_CG_(423)_(52131461923).jpg|sbarêye, dins èn anfi कार्यशाळेत मोबाईलवर संपादन प्रशिक्षण.jpg|zeles troes eshonne Djonnetes so sûtifone.jpg|zeles deus eshonne </gallery></center> === Cwè les parints dvèt i fé ? === S’ i veyèt ki leu djonnea u leu djonnete a onk de ces senes la, les parints dvèt rawaitî l’ efant, et vey kibén d’ eures k’ i passe so s’ telefone. Ça n’ divreut nén esse pus di 2 a 3 eures par djoû. Les parints lzî savèt prinde leus sûtifone ene dimeye eure divant d’ aler coûtchî. Mågré ces risses la, les rantoeles di soçnaedjes ont ossu des advintaedjes : on sait cåzer avou les djins ki sont di l’ ôte costé del Daegne. On sait aprinde des [[lingaedje]]s, u des [[pasmints d’ tins]] haitîs (musike, danse). Adon, les parints ni dvrént nén tirer leus sûtifone d’ on plin côp ås djonnes, mins lzî aprinde d’ el bén eployî.<ref>[[Scoles di Bive]], do [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-10-20_Sicole_di_Bive.pdf do 20 d' octôbe 2026] p. 3.</ref>* <center><gallery> PhonesWhilstWalking.jpg|sol voye Urban bicycle 47.JPG|tot rôlant a velo Bicycle in The Hague 06.JPG|sifwaitmint 2023 - Women in Tech HMZ 5011 (53330464922).jpg|e-n on cåbaret </gallery></center> == Po les grandès djins == S' i passèt dipus d' troes eures divant les waitroûles, foû d' leu-z ovraedje, on sait dire k' i sont e dandjî d' sorraloyaedje. Li sorraloyaedje pout moenner a on [[broûlaedje totoute]]. == Sourdants == [[Categoreye:Daegntoele]] [[Categoreye:Societé]] [[Categoreye:Maladeyes]] ir7umralsrjj046hz1pj1gziripxjb9 427250 427249 2026-10-21T18:51:42Z Lucyin 16 /* Li sorraloyaedje-maladeye å ados */ 427250 wikitext text/x-wiki [[Imådje:SZ 深圳 Shenzhen 福田 Futian 沙尾東村 ShaWeiCun 城中村 village 沙尾步行街 Shawei Pedestrian Street shop 味琪蒸飯 WeiQi Restaurant September 2025 N13P 05.jpg|thumb|onk å restorant djouwant avou deus sûtifones]] Li '''sorraloyaedje''', c' est cwand ene djin est rindowe après s' [[sûtifone]]<ref>udonbén so leu-z [[éndjole (infôrmatike)|éndjole]] ou so leu [[tåvlete]], mins l' uzaedje di ces deus deus ahesses la discrexhe todi dpus eneviè les sûtifones.</ref> et cmince a awè on drole di caractere cwand ele nel riwaite nén. == Cotoû == Enute, l’ [[Internete]] et sortot les [[rantoeles di soçnaedje]] purdèt ene grande plaece dins l’ veye des [[laidadjisse]]s. A pårti di 3 eures par djoû, on voet les prumîs risses loyîs å sorraloyaedje. A pårti d’ 7 eures, c’ est clairmint ene [[acdinance]]. E l’ Beldjike, 40 åcint des djins passèt dipus d’ troes eures so leu sûtifone.<ref>{{fr}} [https://www.rtbf.be/article/les-applications-sont-concues-pour-maximiser-le-temps-passe-en-ligne-60-des-belges-passent-plus-de-deux-heures-par-jour-devant-un-ecran-11691369 dit dins ene emission RTBF]</ref> Ki : ci n’ est nén djusse li nombe d’ eures ki conte po dire ki c’ e-st ene [[maladeye]], mins ossu les candjmints di caractere des djonnes. == Li sorraloyaedje-maladeye å ados == === Les senes po s' endè doter === On sait dire k' i gn a sorraloyaedje-maladeye po les [[dijhinnî]]s cwand : * il ont håsse d’ aler toltins vey ene sacwè so leu sûtifone. Ça pout aler disca 117 côps par djoû.<ref>{{fr}} [https://www.orange.be/fr/blog/temps-ecran-smartphone Inkete Orange Beldjike]</ref> Pask’ il ont sogne di rater ene novele so leu conte [[Fesbok]] u [[Mistagram]], u ene [[anonce di messaedje]] so leu [[emilreye]]. Adon, i rmontèt dins leu tchambe si catchî po-z aler sol Daegntoele. *i n’ savèt pus fé l’ diferince inte li çou k’ est impôrtant et çou ki n’ sieve a rén. Metans cwand i respondèt des biesses messaedjes a meynute meyzeure. U cweri après des notes d’ èn eval a 4 eures å matén. S’ i n’ ont pus leu telefone, s' il est distcherdjî, u ki l' raloyaedje est mwais, i sont pierdous et [[angoxhî]]s. * i s’ plindront d’ awè må les [[ouy]]s. * i sont toltins strindous et s’ sinti må dins s’ pea. Aprume les djonnetes ki vlèt awè on coir di mankin, et ki s’ comparèt ås ôtes so des waibes a pårt. Ça les moenne tot droet a des [[dizôrnances d' amagnî]]. * i n’ vinèt pus magnî. I n’ si savèt edoirmi. I n’ rexhèt pus po s’ pormoenner u fé do spôrt. Si on lzî dene on ptit ovraedje, i djhèt « dins 5 munutes », mins i nel fijhèt nén. <center><gallery> Young people in Hong Kong using smartphones whilst walking.png|tot rotant A young woman at the gym checks her mobile phone while surrounded by weights and fitness equipment.jpg|al djimlastike Campus_Day_CG_(423)_(52131461923).jpg|sbarêye, dins èn anfi Djonnetes so sûtifone.jpg|zeles deus eshonne कार्यशाळेत मोबाईलवर संपादन प्रशिक्षण.jpg|zeles troes eshonne </gallery></center> === Cwè les parints dvèt i fé ? === S’ i veyèt ki leu djonnea u leu djonnete a onk de ces senes la, les parints dvèt rawaitî l’ efant, et vey kibén d’ eures k’ i passe so s’ telefone. Ça n’ divreut nén esse pus di 2 a 3 eures par djoû. Les parints lzî savèt prinde leus sûtifone ene dimeye eure divant d’ aler coûtchî. Mågré ces risses la, les rantoeles di soçnaedjes ont ossu des advintaedjes : on sait cåzer avou les djins ki sont di l’ ôte costé del Daegne. On sait aprinde des [[lingaedje]]s, u des [[pasmints d’ tins]] haitîs (musike, danse). Adon, les parints ni dvrént nén tirer leus sûtifone d’ on plin côp ås djonnes, mins lzî aprinde d’ el bén eployî.<ref>[[Scoles di Bive]], do [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-10-20_Sicole_di_Bive.pdf do 20 d' octôbe 2026] p. 3.</ref>* <center><gallery> PhonesWhilstWalking.jpg|sol voye Urban bicycle 47.JPG|tot rôlant a velo Bicycle in The Hague 06.JPG|sifwaitmint 2023 - Women in Tech HMZ 5011 (53330464922).jpg|e-n on cåbaret </gallery></center> == Po les grandès djins == S' i passèt dipus d' troes eures divant les waitroûles, foû d' leu-z ovraedje, on sait dire k' i sont e dandjî d' sorraloyaedje. Li sorraloyaedje pout moenner a on [[broûlaedje totoute]]. == Sourdants == [[Categoreye:Daegntoele]] [[Categoreye:Societé]] [[Categoreye:Maladeyes]] npi6021zw27tmuvxdbynx3ahwttpq3g 427251 427250 2026-10-21T18:52:22Z Lucyin 16 /* Les senes po s' endè doter */ 427251 wikitext text/x-wiki [[Imådje:SZ 深圳 Shenzhen 福田 Futian 沙尾東村 ShaWeiCun 城中村 village 沙尾步行街 Shawei Pedestrian Street shop 味琪蒸飯 WeiQi Restaurant September 2025 N13P 05.jpg|thumb|onk å restorant djouwant avou deus sûtifones]] Li '''sorraloyaedje''', c' est cwand ene djin est rindowe après s' [[sûtifone]]<ref>udonbén so leu-z [[éndjole (infôrmatike)|éndjole]] ou so leu [[tåvlete]], mins l' uzaedje di ces deus deus ahesses la discrexhe todi dpus eneviè les sûtifones.</ref> et cmince a awè on drole di caractere cwand ele nel riwaite nén. == Cotoû == Enute, l’ [[Internete]] et sortot les [[rantoeles di soçnaedje]] purdèt ene grande plaece dins l’ veye des [[laidadjisse]]s. A pårti di 3 eures par djoû, on voet les prumîs risses loyîs å sorraloyaedje. A pårti d’ 7 eures, c’ est clairmint ene [[acdinance]]. E l’ Beldjike, 40 åcint des djins passèt dipus d’ troes eures so leu sûtifone.<ref>{{fr}} [https://www.rtbf.be/article/les-applications-sont-concues-pour-maximiser-le-temps-passe-en-ligne-60-des-belges-passent-plus-de-deux-heures-par-jour-devant-un-ecran-11691369 dit dins ene emission RTBF]</ref> Ki : ci n’ est nén djusse li nombe d’ eures ki conte po dire ki c’ e-st ene [[maladeye]], mins ossu les candjmints di caractere des djonnes. == Li sorraloyaedje-maladeye å ados == === Les senes po s' endè doter === On sait dire k' i gn a sorraloyaedje-maladeye po les [[dijhinnî]]s cwand : * il ont håsse d’ aler toltins vey ene sacwè so leu sûtifone. Ça pout aler disca 117 côps par djoû.<ref>{{fr}} [https://www.orange.be/fr/blog/temps-ecran-smartphone Inkete Orange Beldjike]</ref> Pask’ il ont sogne di rater ene novele so leu conte [[Fesbok]] u [[Mistagram]], u ene [[anonce di messaedje]] so leu [[emilreye]]. Adon, i rmontèt dins leu tchambe si catchî po-z aler sol Daegntoele. *i n’ savèt pus fé l’ diferince inte li çou k’ est impôrtant et çou ki n’ sieve a rén. Metans cwand i respondèt des biesses messaedjes a meynute meyzeure. U cweri après des notes d’ èn eval a 4 eures å matén. S’ i n’ ont pus leu telefone, s' il est distcherdjî, u ki l' raloyaedje est mwais, i sont pierdous et [[angoxhî]]s. * i s’ plindront d’ awè må les [[ouy]]s. * i sont toltins strindous et s’ sinti må dins s’ pea. Aprume les djonnetes ki vlèt awè on coir di mankin, et ki s’ comparèt ås ôtes so des waibes a pårt. Ça les moenne tot droet a des [[dizôrnances d' amagnî]]. * i n’ vinèt pus magnî. I n’ si savèt edoirmi. I n’ rexhèt pus po s’ pormoenner u fé do spôrt. Si on lzî dene on ptit ovraedje, i djhèt « dins 5 munutes », mins i nel fijhèt nén. <center><gallery> Young people in Hong Kong using smartphones whilst walking.png|tot rotant A young woman at the gym checks her mobile phone while surrounded by weights and fitness equipment.jpg|al djimlastike Campus_Day_CG_(423)_(52131461923).jpg|sbarêye, dins èn anfi, al fén do cours Djonnetes so sûtifone.jpg|zeles deus eshonne कार्यशाळेत मोबाईलवर संपादन प्रशिक्षण.jpg|zeles troes eshonne </gallery></center> === Cwè les parints dvèt i fé ? === S’ i veyèt ki leu djonnea u leu djonnete a onk de ces senes la, les parints dvèt rawaitî l’ efant, et vey kibén d’ eures k’ i passe so s’ telefone. Ça n’ divreut nén esse pus di 2 a 3 eures par djoû. Les parints lzî savèt prinde leus sûtifone ene dimeye eure divant d’ aler coûtchî. Mågré ces risses la, les rantoeles di soçnaedjes ont ossu des advintaedjes : on sait cåzer avou les djins ki sont di l’ ôte costé del Daegne. On sait aprinde des [[lingaedje]]s, u des [[pasmints d’ tins]] haitîs (musike, danse). Adon, les parints ni dvrént nén tirer leus sûtifone d’ on plin côp ås djonnes, mins lzî aprinde d’ el bén eployî.<ref>[[Scoles di Bive]], do [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-10-20_Sicole_di_Bive.pdf do 20 d' octôbe 2026] p. 3.</ref>* <center><gallery> PhonesWhilstWalking.jpg|sol voye Urban bicycle 47.JPG|tot rôlant a velo Bicycle in The Hague 06.JPG|sifwaitmint 2023 - Women in Tech HMZ 5011 (53330464922).jpg|e-n on cåbaret </gallery></center> == Po les grandès djins == S' i passèt dipus d' troes eures divant les waitroûles, foû d' leu-z ovraedje, on sait dire k' i sont e dandjî d' sorraloyaedje. Li sorraloyaedje pout moenner a on [[broûlaedje totoute]]. == Sourdants == [[Categoreye:Daegntoele]] [[Categoreye:Societé]] [[Categoreye:Maladeyes]] h06uusw8v5yans41tpl6azo5yd940lb 427252 427251 2026-10-21T18:54:59Z Lucyin 16 /* Li sorraloyaedje-maladeye å ados */ 427252 wikitext text/x-wiki [[Imådje:SZ 深圳 Shenzhen 福田 Futian 沙尾東村 ShaWeiCun 城中村 village 沙尾步行街 Shawei Pedestrian Street shop 味琪蒸飯 WeiQi Restaurant September 2025 N13P 05.jpg|thumb|onk å restorant djouwant avou deus sûtifones]] Li '''sorraloyaedje''', c' est cwand ene djin est rindowe après s' [[sûtifone]]<ref>udonbén so leu-z [[éndjole (infôrmatike)|éndjole]] ou so leu [[tåvlete]], mins l' uzaedje di ces deus deus ahesses la discrexhe todi dpus eneviè les sûtifones.</ref> et cmince a awè on drole di caractere cwand ele nel riwaite nén. == Cotoû == Enute, l’ [[Internete]] et sortot les [[rantoeles di soçnaedje]] purdèt ene grande plaece dins l’ veye des [[laidadjisse]]s. A pårti di 3 eures par djoû, on voet les prumîs risses loyîs å sorraloyaedje. A pårti d’ 7 eures, c’ est clairmint ene [[acdinance]]. E l’ Beldjike, 40 åcint des djins passèt dipus d’ troes eures so leu sûtifone.<ref>{{fr}} [https://www.rtbf.be/article/les-applications-sont-concues-pour-maximiser-le-temps-passe-en-ligne-60-des-belges-passent-plus-de-deux-heures-par-jour-devant-un-ecran-11691369 dit dins ene emission RTBF]</ref> Ki : ci n’ est nén djusse li nombe d’ eures ki conte po dire ki c’ e-st ene [[maladeye]], mins ossu les candjmints di caractere des djonnes. == Li sorraloyaedje-maladeye å ados == === Les senes po s' endè doter === On sait dire k' i gn a sorraloyaedje-maladeye po les [[dijhinnî]]s cwand : * il ont håsse d’ aler toltins vey ene sacwè so leu sûtifone. Ça pout aler disca 117 côps par djoû.<ref>{{fr}} [https://www.orange.be/fr/blog/temps-ecran-smartphone Inkete Orange Beldjike]</ref> Pask’ il ont sogne di rater ene novele so leu conte [[Fesbok]] u [[Mistagram]], u ene [[anonce di messaedje]] so leu [[emilreye]]. Adon, i rmontèt dins leu tchambe si catchî po-z aler sol Daegntoele. *i n’ savèt pus fé l’ diferince inte li çou k’ est impôrtant et çou ki n’ sieve a rén. Metans cwand i respondèt des biesses messaedjes a meynute meyzeure. U cweri après des notes d’ èn eval a 4 eures å matén. S’ i n’ ont pus leu telefone, s' il est distcherdjî, u ki l' raloyaedje est mwais, i sont pierdous et [[angoxhî]]s. * i s’ plindront d’ awè må les [[ouy]]s. * i sont toltins strindous et s’ sinti må dins s’ pea. Aprume les djonnetes ki vlèt awè on coir di mankin, et ki s’ comparèt ås ôtes so des waibes a pårt. Ça les moenne tot droet a des [[dizôrnances d' amagnî]]. * i n’ vinèt pus magnî. I n’ si savèt edoirmi. I n’ rexhèt pus po s’ pormoenner u fé do spôrt. Si on lzî dene on ptit ovraedje, i djhèt « dins 5 munutes », mins i nel fijhèt nén. <center><gallery> Young people in Hong Kong using smartphones whilst walking.png|tot rotant 軽食とガラケー 2010 (4868415523).jpg|tot magnant A young woman at the gym checks her mobile phone while surrounded by weights and fitness equipment.jpg|al djimlastike Campus_Day_CG_(423)_(52131461923).jpg|sbarêye, dins èn anfi, al fén do cours Djonnetes so sûtifone.jpg|zeles deus eshonne कार्यशाळेत मोबाईलवर संपादन प्रशिक्षण.jpg|zeles troes eshonne </gallery></center> === Cwè les parints dvèt i fé ? === S’ i veyèt ki leu djonnea u leu djonnete a onk de ces senes la, les parints dvèt rawaitî l’ efant, et vey kibén d’ eures k’ i passe so s’ telefone. Ça n’ divreut nén esse pus di 2 a 3 eures par djoû. Les parints lzî savèt prinde leus sûtifone ene dimeye eure divant d’ aler coûtchî. Mågré ces risses la, les rantoeles di soçnaedjes ont ossu des advintaedjes : on sait cåzer avou les djins ki sont di l’ ôte costé del Daegne. On sait aprinde des [[lingaedje]]s, u des [[pasmints d’ tins]] haitîs (musike, danse). Adon, les parints ni dvrént nén tirer leus sûtifone d’ on plin côp ås djonnes, mins lzî aprinde d’ el bén eployî.<ref>[[Scoles di Bive]], do [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-10-20_Sicole_di_Bive.pdf do 20 d' octôbe 2026] p. 3.</ref>* <center><gallery> PhonesWhilstWalking.jpg|sol voye Urban bicycle 47.JPG|tot rôlant a velo Bicycle in The Hague 06.JPG|sifwaitmint 2023 - Women in Tech HMZ 5011 (53330464922).jpg|e-n on cåbaret </gallery></center> == Po les grandès djins == S' i passèt dipus d' troes eures divant les waitroûles, foû d' leu-z ovraedje, on sait dire k' i sont e dandjî d' sorraloyaedje. Li sorraloyaedje pout moenner a on [[broûlaedje totoute]]. == Sourdants == [[Categoreye:Daegntoele]] [[Categoreye:Societé]] [[Categoreye:Maladeyes]] bsyagc3reg80lrn43oh8uq0coz7v3n3 427253 427252 2026-10-21T18:55:42Z Lucyin 16 /* Les senes po s' endè doter */ 427253 wikitext text/x-wiki [[Imådje:SZ 深圳 Shenzhen 福田 Futian 沙尾東村 ShaWeiCun 城中村 village 沙尾步行街 Shawei Pedestrian Street shop 味琪蒸飯 WeiQi Restaurant September 2025 N13P 05.jpg|thumb|onk å restorant djouwant avou deus sûtifones]] Li '''sorraloyaedje''', c' est cwand ene djin est rindowe après s' [[sûtifone]]<ref>udonbén so leu-z [[éndjole (infôrmatike)|éndjole]] ou so leu [[tåvlete]], mins l' uzaedje di ces deus deus ahesses la discrexhe todi dpus eneviè les sûtifones.</ref> et cmince a awè on drole di caractere cwand ele nel riwaite nén. == Cotoû == Enute, l’ [[Internete]] et sortot les [[rantoeles di soçnaedje]] purdèt ene grande plaece dins l’ veye des [[laidadjisse]]s. A pårti di 3 eures par djoû, on voet les prumîs risses loyîs å sorraloyaedje. A pårti d’ 7 eures, c’ est clairmint ene [[acdinance]]. E l’ Beldjike, 40 åcint des djins passèt dipus d’ troes eures so leu sûtifone.<ref>{{fr}} [https://www.rtbf.be/article/les-applications-sont-concues-pour-maximiser-le-temps-passe-en-ligne-60-des-belges-passent-plus-de-deux-heures-par-jour-devant-un-ecran-11691369 dit dins ene emission RTBF]</ref> Ki : ci n’ est nén djusse li nombe d’ eures ki conte po dire ki c’ e-st ene [[maladeye]], mins ossu les candjmints di caractere des djonnes. == Li sorraloyaedje-maladeye å ados == === Les senes po s' endè doter === On sait dire k' i gn a sorraloyaedje-maladeye po les [[dijhinnî]]s cwand : * il ont håsse d’ aler toltins vey ene sacwè so leu sûtifone. Ça pout aler disca 117 côps par djoû.<ref>{{fr}} [https://www.orange.be/fr/blog/temps-ecran-smartphone Inkete Orange Beldjike]</ref> Pask’ il ont sogne di rater ene novele so leu conte [[Fesbok]] u [[Mistagram]], u ene [[anonce di messaedje]] so leu [[emilreye]]. Adon, i rmontèt dins leu tchambe si catchî po-z aler sol Daegntoele. *i n’ savèt pus fé l’ diferince inte li çou k’ est impôrtant et çou ki n’ sieve a rén. Metans cwand i respondèt des biesses messaedjes a meynute meyzeure. U cweri après des notes d’ èn eval a 4 eures å matén. S’ i n’ ont pus leu telefone, s' il est distcherdjî, u ki l' raloyaedje est mwais, i sont pierdous et [[angoxhî]]s. * i s’ plindront d’ awè må les [[ouy]]s. * i sont toltins strindous et s’ sinti må dins s’ pea. Aprume les djonnetes ki vlèt awè on coir di mankin, et ki s’ comparèt ås ôtes so des waibes a pårt. Ça les moenne tot droet a des [[dizôrnances d' amagnî]]. * i n’ vinèt pus magnî. I n’ si savèt edoirmi. I n’ rexhèt pus po s’ pormoenner u fé do spôrt. Si on lzî dene on ptit ovraedje, i djhèt « dins 5 munutes », mins i nel fijhèt nén. <center><gallery> Young people in Hong Kong using smartphones whilst walking.png|tot rotant 軽食とガラケー 2010 (4868415523).jpg|tot magnant A young woman at the gym checks her mobile phone while surrounded by weights and fitness equipment.jpg|al djimlastike Campus_Day_CG_(423)_(52131461923).jpg|sbarêye, dins èn anfi, al fén do cours Djonnetes so sûtifone.jpg|zeles deus eshonne, ashiowes कार्यशाळेत मोबाईलवर संपादन प्रशिक्षण.jpg|zeles troes eshonne, dresseyes </gallery></center> === Cwè les parints dvèt i fé ? === S’ i veyèt ki leu djonnea u leu djonnete a onk de ces senes la, les parints dvèt rawaitî l’ efant, et vey kibén d’ eures k’ i passe so s’ telefone. Ça n’ divreut nén esse pus di 2 a 3 eures par djoû. Les parints lzî savèt prinde leus sûtifone ene dimeye eure divant d’ aler coûtchî. Mågré ces risses la, les rantoeles di soçnaedjes ont ossu des advintaedjes : on sait cåzer avou les djins ki sont di l’ ôte costé del Daegne. On sait aprinde des [[lingaedje]]s, u des [[pasmints d’ tins]] haitîs (musike, danse). Adon, les parints ni dvrént nén tirer leus sûtifone d’ on plin côp ås djonnes, mins lzî aprinde d’ el bén eployî.<ref>[[Scoles di Bive]], do [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-10-20_Sicole_di_Bive.pdf do 20 d' octôbe 2026] p. 3.</ref>* <center><gallery> PhonesWhilstWalking.jpg|sol voye Urban bicycle 47.JPG|tot rôlant a velo Bicycle in The Hague 06.JPG|sifwaitmint 2023 - Women in Tech HMZ 5011 (53330464922).jpg|e-n on cåbaret </gallery></center> == Po les grandès djins == S' i passèt dipus d' troes eures divant les waitroûles, foû d' leu-z ovraedje, on sait dire k' i sont e dandjî d' sorraloyaedje. Li sorraloyaedje pout moenner a on [[broûlaedje totoute]]. == Sourdants == [[Categoreye:Daegntoele]] [[Categoreye:Societé]] [[Categoreye:Maladeyes]] dq3elqtpz5sp0od4ljy4e1ows3fnagg 427254 427253 2026-10-21T18:57:07Z Lucyin 16 427254 wikitext text/x-wiki [[Imådje:SZ 深圳 Shenzhen 福田 Futian 沙尾東村 ShaWeiCun 城中村 village 沙尾步行街 Shawei Pedestrian Street shop 味琪蒸飯 WeiQi Restaurant September 2025 N13P 05.jpg|thumb|onk å restorant djouwant avou deus sûtifones]] Li '''sorraloyaedje''', c' est cwand ene djin est rindowe après s' [[sûtifone]]<ref>udonbén so leu-z [[éndjole (infôrmatike)|éndjole]] ou so leu [[tåvlete]], mins l' uzaedje di ces deus deus ahesses la discrexhe todi dpus eneviè les sûtifones.</ref> et cmince a awè on drole di caractere cwand ele nel riwaite nén. == Cotoû == Enute, l’ [[Internete]] et sortot les [[rantoeles di soçnaedje]] purdèt ene grande plaece dins l’ veye des [[laidadjisse]]s. A pårti di 3 eures par djoû, on voet les prumîs risses loyîs å sorraloyaedje. A pårti d’ 7 eures, c’ est clairmint ene [[acdinance]]. E l’ Beldjike, 40 åcint des djins passèt dipus d’ troes eures so leu sûtifone.<ref>{{fr}} [https://www.rtbf.be/article/les-applications-sont-concues-pour-maximiser-le-temps-passe-en-ligne-60-des-belges-passent-plus-de-deux-heures-par-jour-devant-un-ecran-11691369 dit dins ene emission RTBF]</ref> Ki : ci n’ est nén djusse li nombe d’ eures ki conte po dire ki c’ e-st ene [[maladeye]], mins ossu les candjmints di caractere des djonnes. == Li sorraloyaedje-maladeye å ados == === Les senes po s' endè doter === On sait dire k' i gn a sorraloyaedje-maladeye po les [[dijhinnî]]s cwand : * il ont håsse d’ aler toltins vey ene sacwè so leu sûtifone. Ça pout aler disca 117 côps par djoû.<ref>{{fr}} [https://www.orange.be/fr/blog/temps-ecran-smartphone Inkete Orange Beldjike]</ref> Pask’ il ont sogne di rater ene novele so leu conte [[Fesbok]] u [[Mistagram]], u ene [[anonce di messaedje]] so leu [[emilreye]]. Adon, i rmontèt dins leu tchambe si catchî po-z aler sol Daegntoele. *i n’ savèt pus fé l’ diferince inte li çou k’ est impôrtant et çou ki n’ sieve a rén. Metans cwand i respondèt des biesses messaedjes a meynute meyzeure. U cweri après des notes d’ èn eval a 4 eures å matén. S’ i n’ ont pus leu telefone, s' il est distcherdjî, u ki l' raloyaedje est mwais, i sont pierdous et [[angoxhî]]s. * i s’ plindront d’ awè må les [[ouy]]s. * i sont toltins strindous et s’ sinti må dins s’ pea. Aprume les djonnetes ki vlèt awè on coir di mankin, et ki s’ comparèt ås ôtes so des waibes a pårt. Ça les moenne tot droet a des [[dizôrnances d' amagnî]]. * i n’ vinèt pus magnî. I n’ si savèt edoirmi. I n’ rexhèt pus po s’ pormoenner u fé do spôrt. Si on lzî dene on ptit ovraedje, i djhèt « dins 5 munutes », mins i nel fijhèt nén. <center><gallery> Young people in Hong Kong using smartphones whilst walking.png|tot rotant 軽食とガラケー 2010 (4868415523).jpg|tot magnant A young woman at the gym checks her mobile phone while surrounded by weights and fitness equipment.jpg|al djimlastike Campus_Day_CG_(423)_(52131461923).jpg|sbarêye, dins èn anfi, al fén do cours Djonnetes so sûtifone.jpg|zeles deus eshonne, ashiowes कार्यशाळेत मोबाईलवर संपादन प्रशिक्षण.jpg|zeles troes eshonne, dresseyes </gallery></center> === Cwè les parints dvèt i fé ? === S’ i veyèt ki leu djonnea u leu djonnete a onk de ces senes la, les parints dvèt rawaitî l’ efant, et vey kibén d’ eures k’ i passe so s’ telefone. Ça n’ divreut nén esse pus di 2 a 3 eures par djoû. Les parints lzî savèt prinde leus sûtifone ene dimeye eure divant d’ aler coûtchî. Mågré ces risses la, les rantoeles di soçnaedjes ont ossu des advintaedjes : on sait cåzer avou les djins ki sont di l’ ôte costé del Daegne. On sait aprinde des [[lingaedje]]s, u des [[pasmints d’ tins]] haitîs (musike, danse). Adon, les parints ni dvrént nén tirer leus sûtifone d’ on plin côp ås djonnes, mins lzî aprinde d’ el bén eployî.<ref>[[Scoles di Bive]], do [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2026-10-20_Sicole_di_Bive.pdf do 20 d' octôbe 2026] p. 3.</ref>* == Po les grandès djins == S' i passèt dipus d' troes eures divant les waitroûles, foû d' leu-z ovraedje, on sait dire k' i sont e dandjî d' sorraloyaedje. Li sorraloyaedje pout moenner a on [[broûlaedje totoute]]. <center><gallery> PhonesWhilstWalking.jpg|sol voye Urban bicycle 47.JPG|tot rôlant a velo Bicycle in The Hague 06.JPG|sifwaitmint 2023 - Women in Tech HMZ 5011 (53330464922).jpg|e-n on cåbaret </gallery></center> == Sourdants == [[Categoreye:Daegntoele]] [[Categoreye:Societé]] [[Categoreye:Maladeyes]] 8zwn4rqc7lqbux3mm72g93p7trcb1fq 0 55358 427231 2026-10-21T17:32:44Z Lucyin 16 Redjiblaedje viè [[Adocrexhince]] 427231 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Adocrexhince]] ssl4s2z3voab46c3zs4dcql3z5tfp6k 0 55359 427235 2026-10-21T17:52:16Z Lucyin 16 Redjiblaedje viè [[Adocrexhince]] 427235 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Adocrexhince]] ssl4s2z3voab46c3zs4dcql3z5tfp6k 0 55360 427255 2026-10-21T18:58:06Z Lucyin 16 Redjiblaedje viè [[Dizôrnance po s' nouri]] 427255 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[dizôrnance po s' nouri]] t06cwelo2dmabll5o0hb9nictezb3r5 0 55361 427256 2026-10-21T18:58:41Z Lucyin 16 Redjiblaedje viè [[Angoxhe]] 427256 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Angoxhe]] ky1jnq6r40zd31hy81jbzx1y1x6qse8