Du

Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.11 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet Du 0 3429 434223 419943 2026-07-15T17:53:20Z Lucyin 218 434223 wikitext text/x-wiki {{MR|du}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|*dût}} (adujhoe, sivierba di « [[dure]] », miner l' aiwe). === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|dy}} {{1pr}} * {{Ric}} === {{H|NP|wa}} === {{~}} {{o}} #{{apb}} [[Inguezêye]]. #* On tchvå k' aveut wangnî l' flotcheye d' ôr a Såvnire, li sele d' oneur a {{~}}, li medaye a Incoû, et l' oneur des oneurs, li grand pris a Djiblou {{s-rif|LouH|dins[[w:Li bidete da Colas (arimé)|Li bidete da Colas]] p. 27}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Duz = [!vscr] (1107) TG2 | Dhuys = [!vscr] (1235) TG2 | Diuz = [!vscr] (1236) TG2 | Duist = [!vscr] (1312) TG2 | Du = (du) TG1 p. 72 |- = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|viyaedje |fr= {{t+|fr|Dhuy}} }} === {{H|VE}} === *{{wp}} bx1gh92thlgjd9k3g9ia7b3zaa4uzoo 434224 434223 2026-07-15T17:55:49Z Lucyin 218 434224 wikitext text/x-wiki {{MR|du}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|*dût}} (adujhoe, sivierba di « [[dure]] », miner l' aiwe). === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|dy}} {{1pr}} * {{Ric}} === {{H|NP|wa}} === {{~}} {{o}} #{{apb}} [[Inguezêye]]. #* On tchvå k' aveut wangnî l' flotcheye d' ôr a Såvnire, li sele d' oneur a {{~}}, li medaye a Incoû, et l' oneur des oneurs, li grand pris a Djiblou {{s-rif|LouH|dins[[w:Li bidete da Colas (arimé)|Li bidete da Colas]] p. 27}} <gallery> Du scoles.jpg Du eglijhe.jpg </gallery> ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Duz = [!vscr] (1107) TG2 | Dhuys = [!vscr] (1235) TG2 | Diuz = [!vscr] (1236) TG2 | Duist = [!vscr] (1312) TG2 | Du = (du) TG1 p. 72 |- = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|viyaedje |fr= {{t+|fr|Dhuy}} }} === {{H|VE}} === *{{wp}} 6x9q4mr64iih5c5s56zr6xr42i69yfo alicant 0 4589 434216 434206 2026-07-15T13:02:32Z Lucyin 218 434216 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye}} === Tayon-bodje nén documinté (on pôreut pinser a on calcaedje di l' espagnol « [[Alicante]] » (veye d' Espagne, ki les djins årént stî rwaitîs come foirt sipitants do tins des [[w:Bas Payis espagnols|Bas Payis espagnols]]), {{çdom}} {{caw|ant|a|wa}} {{e?}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|a.li.'kɑ̃}} {{1pr}} * {{Ric|a(.)li.cant}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} # djonne et foirt et ki bodje tofer. #* Elle est ossu {{~e}} k’ a cwénze ans. {{s-rif|O3}} #* Il est co {{~}} po si ådje. {{s-rif|O3}} #* Il a moussî dins l' tchambe d' acosté et il a rtrové l' vî Djepeto, {{~}} eyet d' boune oumeur come divant. {{s-rif|JLF|dins [[w:Lès-avirètes da Pinocchio|Lès-avirètes da Pinocchio]] p. 199}} # bén plaijhant avou tertos. #* Des feyes fene {{~es}}, El cour tot al disblouke Po on losse do viyaedje. {{s-rif|JBeau}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (djonne et foirt, et bodjî toltins) : [[spitant]] * (bén plaijhant): [[amiståve]], [[djinti]], [[vayant]], [[avnant]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WC}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | alicant, alicante = O0 {{^|1 et 2}}, O3 {{^|1}}, O4 {{^|1}}, O51 {{^|1}}, R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|djonne et ki bodje toltins | fr = {{t+|fr|alerte}}, {{t+|fr|vif}}, {{t+|fr|leste}} }} {{ratour|plaijhant avou les djins | fr = {{t+|fr|aimable}}, {{t+|fr|gentil}} }} c0be56yt5nh6962c15khne7g81htkdl bon 0 5513 434258 432099 2026-07-16T10:09:02Z Scribus electronicus 3672 434258 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bɔ̃|boː|bwɛ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|bɔ̃|odio=Wa bon.ogg|ling=wa}} * {{Ric}} === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|bonus|sourd=la}}. ==== {{H|addjectif|wa}} ==== {{-addjwa-|o=bon|f=boune|odv=boun|odvpl=bons}} {{~}} {{o}} # k’ est plaijhant, k’ onz inme, k’ est agreyåve. #* Cisse bouboune la n’ est nén {{~|boune}}, mins cisse-lale a {{~}} gosse. #*Les efants k’ avént stî si {{~s}}, Si doûs, si crustins, djusk’ adon, Candjît tot d’on côp d’ caractere, Divnît caegnaesses, metchants, vireus. {{s-rif|JVvl|(1901), p.85, “Li Vôye di l’Eglise”}} #* Mins dj’ ô bén k’ adon On n’ saveut nén çou k’ c’ est do haire Tolmonde esteut {{~}}. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Mi grand-pere» p.50}} #* {{~|Bon}}djou ! # {{tinr|wa}}, {{cama|wa}} binamé, k' on-z inme bén. #* Ricmandans nos å {{~}} roy k' e-st al tiesse, Ki n' schoûte ki l' bén et ki passe houte do må ; Ossu, tot s' peupe est contin k' i tént s' plaece ; Tot wice ki passe, on n' ôt k' braire ki : vivå ! {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li prouve'', p.110}} # k’ est come i fåt, k’ est bén, k’ est corek. #* — C’ est ene {{~|boune}} response, mwaisse ? — Oyi, c’ est {{~}} ! #* C’ e-st on foirt {{~}} valet, mins il est si pawoureus ki dj’ a cåzu dvou saetchî les paroles foû del boke. {{s-rif|HSbb|1886, p.20}} # [[mindjåve]], k’ on pout mindjî sins risse. #* I gn a les {{~s}} et les måvas tchampions. {{s-rif~|E150|a « tchampion »}} # k' on-z î atént. #* Pus tård, cwand les shijh eures sounît Å {{~}} clokî do viyaedje, Dji m' dixhombra d' aler rvey Mi feme, mes efants, tot m' manaedje. {{s-rif|JDcoh|1939, p.18, ''Matinêye di prétins'' (1904)}} # ''(eployî avou l' divancete « a »)'' ki n' sieve k' a ene sacwè. #* Li troejhinme dizo s' påpire, c' e-st ene frambåjhe {{~|boune a}} côper. {{s-rif|JDcoh|1939, p.168, ''L’afaîre èst faîte'' (1928)}} ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|bon vénrdi}} : {{Lka|vénrdi}}. # {{r|[[c’ est pol bon]]}} # {{r|esse bon}} : (eployî avou on sustantif) esse midone, [[råjhonåve]]. #* Divnou pus grandiveus, paski vos vs alîz maryî, Divins l' hôte volêye vos vs avoz stou bouter, Vos avoz-st elaidi tos vos ancyins cpagnons Mins vos rgretroz l' hapå, ca vs {{~|estoz bon}} colon. {{s-rif~|TBowp|''A m' camarâde P. L..... Pol joû di s'Mariège, li 22 Setpimbe 1877'', 1877, p.9}} [[File:Toussaint Brahy œuvres wallonnes posthumes 1892 odio 10.wav]] ## {{r|esse bon prince}} # {{r|[[esse bon po]]}} # {{r|[[t’ es bon]]}} ===== {{H|mots d' aplacaedje}} ===== * [[Bon Diu]] * [[bondiu]] * [[podbon]] * [[bon-por-lu]] * [[bon ki]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | bon = C8, C74, E1, E34, O4, R9, R10:23556, R13 | bon, bone = E203 | boun = O4 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour | fr = {{t+|fr|bon}} }} {{ratour|mindjåve | fr = {{t+|fr|comestible}} }} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # sacwè k’ est bén. #* Gn a do {{~}} eyet do måva dins ç-n istwere la. ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|a bon}} : [[podbon]]. #* Dj’ aveu pinsé d’ tourner ene crake a m’ feme e lyi djhant ki dj’ aveu må m’ vinte, mins vla ki dj’ l’ a må {{~|a bon}}, asteure. {{s-rif|J. Wyns}}. # {{r|[[c’ est bon]]}} # {{r|[[c’ est d’ bon]]}} # {{r|esse al boune}} : esse bén [[luné]] (esse binåjhe, djinti et k’ on n’ î est nén sovint). ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|{{r|esse al boune}} | fr = être de bonne humeur, dans de bonnes dispositions }} === {{H|mot-fråze|wa}} === {{~}} {{n-c}} # si dit divant d' kimincî ene fråze. #* I n' î est nén. Hinri a cwerou tocosté après. (I bouxhe li sånî djus di l' årmå). {{~|Bon}} ! Vola l' sé ståré. C' est co ene samwinne ki cmince bén. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne III, p.9}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si dit divant d' kimincî ene fråze |fr= {{t+|fr|bon}}, {{t+|fr|eh bien}}, {{t+|fr|soit}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === Sustantivaedje di l’ addjectif, dins l’ sinse di ''bon a'' u ''bon po'' (payî) dins on accoird comierçå. ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{~}} {{o}} # documint ki dene droet a-z esse discandjî conte ene sacwè. #* Dj’ a discôpé dins l’ gazete on {{~}} po-z aveur des rabats. #* Dji l' a fwait vni po k' vos l' polaxhîxhe acmoide cial po Leyontine, po vs diner vos dijh {{~s}}, po vs complaire, infén, seulmint, après çou k' i vént di s' passer, vos poloz fé ene croes so vos dzirs, dji n' frè nén l' malåde … tchén fwait tchén. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne XIV, p.30}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | bon = E34, R10:23555 |- = C8, R13 }} === {{H|etimolodjeye|wa|3}} === {{dal}} bodje gayelike bon-pa, boune-mame : tayons. j459u94gvglzae82569osdfibcvcuyx copale 0 6554 434295 397065 2026-07-16T11:58:01Z Lucyin 218 434295 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|cope|anke=Walon 2}} {{caw|ale|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|kɔ.'pal}} {{1pr}} * {{Ric|co·pale}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{djeyom|wa}} cogne djeyometrike ki cmince pa on ceke al tere et finixh pa on pont al copete. # {{djeyo|wa}} pitit rilevaedje do terén, rond tiene, pitit hopea d' tere. #* Gripez so cisse {{~}} la et vos vieroz bén lon totåtoû d' vos. {{s-rif|E203}} #* N aveut, cial et la, des {{~s}} d' edjåjhe, treyous foû des beurs di galinne di plonk. {{s-rif|RBdao|p. 12}} # {{cins|wa}} {{vm}} taes d' four. # djåbe d' avoenne dressêye, des côps a troes, sins tchape. #* Si l’ dierinne {{~}} d’ avoenne est rmetowe, i dmeure co ene sacwè k’ on doet rastrinde. {{s-rif|HSim|"Mès cwate moumints" (1907)}} # djåbes di dinrêyes dressêyes a ût u dijh avou ene tchape. #* Metans l' grin a {{~s}}. {{s-rif|E203}} # {{bota|wa}} frut d' èn åbe sapinrece. # djonne fleur di houbion. #* Divinltins, on magnive les {{~s}} di houbion; n a des efants ki les codént et les vinde ås monsieus. {{s-rif|E9}} # ni d' insekes avou cisse cogne la. #* {{~}} di wesses; {{~}} di maltons. {{s-rif|E145}} <center><gallery> Cone.jpg|copale (djeyometreye) Nive copales Massif cintrå.jpg|troes copales enivrêyes Boshale.jpg|copale d' avoenne Touya copales.jpg|copale di [[sapén d' mer]] Humleranka4.jpg|copale di [[houbion]] </gallery></center> ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (åbe sapinrece): [[cahote]], [[carote]]; {{Lka-si|carote di sapén}} * (houbion): [[plokete]], [[flotche]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | copale = E1,E9,E145,E165,E170,FE1 (a "butte" et a "cône"),G0,G200,R10 | kopal = E203 |- = C13,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|cogne djeyometrike |fr= {{t+|fr|cono}} |fr= {{t+|fr|cône}} }} {{ratour|frut d' èn åbe sapinrece {{Lka-ra|carote di sapén}} |es= {{t+|es|piña}} |fr= {{t+|fr|cône}}, {{t+|fr|pomme}} }} {{ratour|djonne fleur di houbion |fr= {{t+|fr|cône}}, {{t+|fr|chaton}} }} === {{H|VE}} === {{wp|copale (discramiaedje)}} 9za7b8ej3uro27l36cm4hdwrrivh3pw fier 0 9133 434225 431014 2026-07-16T07:49:11Z Scribus electronicus 3672 434225 wikitext text/x-wiki {{MR|fir}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|ferrum|sourd=la}} {{dift}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|fjɛːʀ|fjeʀ|fjɛʀ|fjæːʀ|fjaːʀ|fɛːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|fjɛːʀ}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{tchim|wa}} {{elemint|wa}} metå li pus corant so tere, simbole tchimike '''Fe'''. #* Li {{~}} erunixh. # boket di ç' metå la divnou pîce di machine, usteye, ennd. #* Passez m' on {{~}} po bouxhî so ç' bwès la. # ''{{WWisc}}'' [[acî]]. # {{houy|wa}} kimandes do [[machineu]]. #* Les {{~s}} do machineu. {{s-rif|E1}} #* On bon machineu k' est dvins les {{~s}} dipsoy dijh ans. {{s-rif|E1}} #* Li machineu dvins ses {{~s}} est fén presse … Et pal tcherdjadje cwand vs lairè scheure låvå ; Degne fjheu d' paireas, pindou dzo les moletes, Metoz el wåde di Diè et d' Sint Linå. {{s-rif|JDcoh|1939, p.71, ''On-z-atèle li hèrna'' (1935)}} # {{houy|wa}} sôre di [[haminte]] e [[bijhea]] po forer des trôs. #* Riskez vs on djoû, po vs fé ene idêye, Do poirter l' {{~}}, d' aidî l' foreu ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.74, ''Dizos lès molètes'' (1935)}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[ås fiers]]}} # {{r|aveur des bresses di fier}} #* Ele n’ a rén e s’ taxhe, leye ; mins do moens, ele '''a''' l’ cour sol mwin et des '''bresses di fier'''. {{s-rif|JMtbr|1922, p.16}} # {{r|[[awè todi on fier ki clape]]}}; [[awè todi on fier ki clape et l’ ôte ki n’ tén nén]]}} # {{r|crou fier}} #* Dji ramasse les clicotes, Les papîs e l' corote, Les {{~|crous fiers}}, les vîs pots, Ca dji fwai årdjint d' tot. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li Sans-çouci Lîgeois ou l’Krenkinî d’Lîge'', p.105}} # {{r|[[mete les fiers e feu]]}} (SpG1 l° 698) # {{r|[[on n' è pout fé ni fier ni clå]]}} (SpG1 l° 700) # {{r|[[èn nén valeur les cwate fiers d' on tchén]]}} (SpG1 l° 701) # {{r|[[i fåt bate li fier tant k’ il est tchôd]]}} (SpG1 l° 704) # {{r|[[esse di fier]]}}. #* Et come s’ il {{~|esteut d’ fier}}, i mostréve ses deus pougns A l’ ewaerant disdut k’ espawtéve li cpagneye. {{s-rif|JCmp|« Si feume », p.66-67}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[fiermint]] * [[fierixheus]] * avou l' bodje fer- ** [[ferer]], [[feraedje]], [[disferer]], [[disferaedje]] ** [[feret]] ** [[fereus]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[coide di fier]] * [[hôt fier]] * [[fier di mene]] * [[fier a bate]] * [[fier a bonete]] * [[fier a bresse]] * [[fier a croes]] * [[fier a croles]] * [[fier a cwate dints]] * [[fier a mene]] * [[fier a ristinde]] * [[fier a rpoli]] * [[fier a sôder]] * [[fier a troes dints]] * [[fier a xherpea]] * [[fier ås tchåsses]] * [[fier ås wåfes]] * [[fier di bolene]] * [[fier di feu]] * [[fier di presse]] * [[fier di soyeu]] * [[fiers di murea]] * [[santé d’ fier]] * [[tchôd fier]] * [[tchimin d' fier]], [[tchimindfierisse]] ==== {{H|Of}} ==== * /fje:ʀ/ [[fir]] (addj., binåjhe di lu-minme, avou råjhon) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|feiar|fier}} = C74 | fiair = E203 | fier = R9,R10,R13 | fiêr = C1,C9a, S117 | fièr = C8,O4 | fierr' = E89 | fierre = E89 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|metå d' essegne tchimike '''Fe''' |fr= {{t+|fr|fer}} |en= {{t+|en|iron}} |nl= {{t+|nl|ijzer}} |es= {{t+|es|hierro}} |it= {{t+|it|ferro}} |scn= {{t+|scn|ferru}} |ary= {{t+|ary|حديد|ral=7edid}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|fier}} == {{L|fr}} == === {{H|etimolodjeye|fr|1}} === {{Lka-et|fir}} ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} {{AFE|fjɛːʁ}} ==== {{H|addjectif|fr}} ==== {{-addj-|ling=fr|o=fier|f=fière}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr|fr}} # [[fir]]. === {{H|etimolodjeye|fr|2}} === {{Lka|fiyî|Etimolodjeye 2}} ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} {{AFE|fje}} ==== {{H|viebe|fr}} ==== {{~}} # {{vpr}} [[si fiyî]] == {{L|nl}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|fiːʀ}}, {{AFE|fiːr}} === {{H|addjectif|nl}} === {{-addjnl-}} {{~}} {{o}} # [[fir]]. ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[trots]] 5mfduhtysiimyl6v16m5vkaw0r65wrn lidjwès 0 10223 434251 419767 2026-07-16T09:52:55Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434251 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Lidjwès]] #* Si ns avéns cial des etrindjirs,Ki pôrént comprinde nosse patwès,I s' trefilrént d' aveur plaijhi,Rén k' a-z oyî tchanter {{~}}. {{s-rif|FrBa|''Po bin s’amûser, fât chanter'', divins [[w:Li camaeråde del djoye (arimés)|''Li camarad′ dè l'joie]]'', 1852, p.17}} #* Ele ni cnoxhe rén, dai, leye ! Asteure, puski dj' so ritche, bén seur ki dj' candjrè d' veye ! Dj' a minme l' idêye, edon, do n' pus pårler {{~}} : Li ci ki djåze walon a l' air di si pô d' tchoi ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 279-282}} lte17x9pdb9k4k679sn55ixhknloeh3 macrale 0 10377 434279 395902 2026-07-16T11:22:21Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434279 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Lka-et|macrea}} ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ma.kʀal|ma.kʀɛl}} ** {{pzc}} {{AFE|ma.kʀal}} * {{Ric|mac.rale}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-|o=macrea|f=macrale}} {{~}} {{f}} # {{Fem|macrea}} #* Grand-mere, schoûtez, dji so tote drole, N’ est-ç’ nén ene {{~}}, Ki m’ åreut segnî di s’ måle mwin ? Dj’ a èn anoymint. {{s-rif|MLol|"C’èst l’ vint"}} #* Po m' pårt, dji n' a måy creyou ås {{~s}} Å påcolet, co moens å leu-waerou. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne XV, p.38}} #* DJAN-LOUWIS. […] - Alez vs risker vosse veye po ene tchesturlinne d’ infier, ene {{~}} ki n’ est motoit asteure k’ ene mascråwêye groumote ! ANDRÎ. – Ene groumote ! DJAN-LOUWIS. – Pa, dispoy les anêyes k’ on ndè djåze, ele doet-st aveur li florete djus d’ l’ ouy. {{s-rif|JMtbr|1922, p.19}} #* L' eglijhe do 19inme sieke pinséve ki l' muzike foclorike mancive li moråle et on broûléve co les {{~s}} ! {{s-rif|CMas}} ===={{H|ratourneures}}==== # {{r|fé l’ macrale}} : fé des faussès manires po k’ on-z euxhe pitié, po esse cadjolé ; esse få divins çou k’ on dit, çou k’ on fwait. #* MATROGNÅRD (a pårt). - Po-z avni a nos aiwes, frotans lyi l' droete sipale. C' est avou lu sortot k' i fårè {{~|fé l' macrale}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 299-300}} ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | macrale = C9,E1,R9,R10,R11,R13 | {{=fon|makrăl|macrale}} = S38 (p 65) | macrèle = C8 }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour |fr = {{t+|fr|sorcière}} }} bgvg6ritn17fk6kc62z33zvskt28llk messaedje 0 10599 434245 429317 2026-07-16T08:47:53Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434245 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|missus|sourd=la}} (evoyî, pårticipe erirece eployî come no), {{caw|aedje|s|wa|fwaitso=n}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|mɛ.'sɛʧ|mɛ.'saʧ|mɛ.'saːʧ}} {{BS|ae}}. ** {{pzc}} {{AFE|mɛ.'sɛʧ|odio=Wa-messaedje.oga|ling=wa}} * {{Ric|mes·saedje}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # sacwè k' on scrît, u k' on dit, et k' on evoye a ene djin k' on n' sait atôtchî direk. # metowe [[parole]]. #* Et s' grande sour, po fé passer l' tins,Lyi raconte eco cint {{~s}}… {{s-rif|MLej|“ Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune” p.157, « Lu novê scolî »}} # [[emile]]. #* Li prumî côp, c' esteut m' {{~}} di saye. # {{éndj|wa}} tecse ki aparexhe sol waitroûle d' ene éndjole, d' on telefone axhlåve. #* Tins d' l' astalaedje Linux, on toume so on {{~}} : "dji so ki rwaite après les éndjins". # {{str}} {{plu}} messaedje nén ahessåve, nén amiståve #* Rindoz m' les come i sont po spårgnî des {{~s}}. {{s-rif|BSLLW|oteur= Ep. Martial|Bulletin de 1858, ‘’Li savtî des recoletes’’, 69-73}} # {{plu}} {{raba|wa}} idêyes, paroles k' on n' aconte waire. #* Bén seur ! D' après m' fôrtune, i fåt k' dji soeye lodjî. Ossu, sins pus waister, dji va m' aler moussî, Dji m' va cmander des meubes et, mågré vos {{~s}}, Dji m' va fé on sålon, ouy, å prumir astaedje ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 273-276}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[messaedjî]], [[messaedjreye]] * [[kimessaedjî]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[boigne messaedje]] : biestreye ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (sacwè k' on fwait dire a ene ôte djin): [[comission]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * (sacwè d' noû): [[novele]] ===={{H|dizotrins mots}}==== * [[SMS]] * [[emile]], [[e-lete]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | mècech = E203 | mèssadge = E165 | mèssâdje = C8, O4 | messaedje = R10,R13 | mèssèdje = E1,E34,E212b }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sacwè dijhe ou scrîte po-z anoncî åk |fr= {{t+|fr|message}} |en= {{t+|en|message}} |nl= {{t+|nl|bericht}}, {{t+|nl|boodschap}} |de= {{t+|de|Mitteilung}} |es= {{t+|es|mensaje}} |ar= {{t+|ar|رسالة|ral=risâla|ar-fafl=رِسَالَة}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|messaedje (discramiaedje)}} 6hfh9ncc1on0y8xg35lq2lkb4d3zhe9 patwès 0 11426 434254 419765 2026-07-16T10:02:25Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434254 wikitext text/x-wiki [[File:Patwès.jpg|thumb|mot «patwès» prins d' on tite di live]] == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|patois|fr|wa}} {{m-s}}; lu-minme svierba do {{bdj|patoier|sourd=fro}} (fé aler les mwin, håspler po s' fé comprinde come les sourds-mouweas), do {{bdj|patte|sourd=fr}} avou l' cawete -oyer. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pa.'twɛ|pa.'twa}} {{2pr}} ** {{pzc}} {{AFE|pa.'twɛ}} * {{Ric|pa·twès}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-suwa-=}} {{~}} {{o}} # {{linw|wa}} {{raba|wa}} lingaedje [[dilérece]], loukî come ene mwaijhe manire di djåzer li lingaedje ricnoxhou et aprindou dins les scoles. #* Si ns avéns cial des etrindjirs, Ki pôrént comprinde nosse {{~}}, I s' trefilrént d' aveur plaijhi, Rén k' a-z oyî tchanter lidjwès. {{s-rif|FrBcj|''Po bin s’amûser, fât chanter'', 1852, p.17}} #* Li ci ki djåze walon a l' air di si pô d' tchoi ! C' est bon po li ptit peupe et po leus fjheus d' paskeyes ; Mins ene feye k' on a d' çoula, schoûtez, gn a rén d' parey Ki do fé l' franskignon et d' fé ene croes sol {{~}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 282-285}} #* L’ ouxh si tape å lådje ! M’ a-t-on fwait ene sorprijhe ? Ene djonne feme mi djåze e-n on laid {{~}}. {{s-rif|JCmp|« Riv’nou », 1911, p.84}} #* Ca, si les rwès d' France n' avént nén stou viker a Paris, kî sait ké « {{~}} » on djåzreut sol plaece del Concôrde. {{s-rif|JMwpl|1938, p.10}} # {{cama}} [[diyaleke]], [[lingaedje]] coinrece. #* Mins les djoûs lyi shonnént co pus longs k' des samwinnes Et s' pôve cour el temtéve po rvey les Lidjwès Et s' rischandi ene miete ås vîs airs di s' {{~}}. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Bon coûr ni pout minti» p.88}} #* Li djonnesse di Lidje, voess, roveye li glwere, Des bleuwès surales et del Djambe di bwès, Et s' reye-t-ele des omes ki scrijhèt l' istwere, E nosse deur {{~}}. {{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs di prétins (arimés)|Fleûrs di prétins]]", p.11 (1929), "Èl houtche di m’grand-mére"}} #* {{lang|wa-fel|Dj' ataka, plin d' prèstance, O nosse vigreûs '''patwès''', Des bokets d' circonstance Èmantchis a l'èsprès!}} {{s|CGas}} #* {{lang|wa-fel|C’è-st-on foû bia lingadje qu’on cause après nos-ôtes Qui raconte sès racènes au d’ truviè d’ sès '''patwès''' Qui cause come one tchanson èt sint bon come one vôte Qui d’chind dins vosse gosî come on vêre di pèkèt.}} {{s|CDen}} #* Li {{~}} est si ritche ! Ké tas d' foyous ! {{s-rif|PJD}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|patwès d’ Paris}}: lomaedje do francès, a môde di rvindje siconte des cis ki lomèt l' walon «patwès». # {{r|patwès gåmès}}: no (nén rabaxhant) do [[gåmès]] # {{r|[[patwès latén]]}} (mot d' linwincieus) : [[latén]] djåzé pås sôdårds romins k' a dné des mots k' i gn a ezès romans lingaedjes. On dit eto: [[latén d' sôdård]]. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[patwezer]] * [[patwezant]] ==== {{H|notule d’ uzaedje}} ==== Li mot e-st ouy riwaitî pa cåzu tos les linwincieus et les soces walon-cåzante come rabaxhant. I pout tolminme kécfeye eco esse eployî pa sacwants cåzeus tinrûlmint ou camaerådreçmint sins esse rabaxant. Divinltins li mot poleut esse ossu bén eployî pa les cis ki l' préjhèt ki les cis ki l' kidjåzént. Insi, Simonon eplaida ses ''Poésies en patois de Liège'' sins k' çoula n' fouxhe dimeprijhant. ==== {{H|RM}} ==== {{Tit}} * [[w:Ene saye di croejhete di nosse patwès|Ene saye di croejhete di nosse patwès]] : pitite [[croejhete]] da [[w:Lucien Léonard|Lucien Léonard]] pol walon do payis d' Nameur, Dinant, et ene miete l' Årdene djusse djondant. * [[w:Academeye des patwès gåmès|Academeye des patwès gåmès]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | patoi = E203 | patwès = C8, E1, R10,R13 | patwè = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== (djusse les ratournaedjes avou l' minme rabaxhant sinse, nén obdjectif) {{ratour|rabaxhanmint, lingaedje dilérece, nén ricnoxhou |fr= {{t+|fr|patois}} |es= {{t+|es|patués}} |oc= {{t+|oc|patés}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|patwès (discramiaedje)}} d39xhji52rdgw06qpg4vv424li1j0zv pår 0 12083 434236 426758 2026-07-16T08:24:24Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434236 wikitext text/x-wiki {{MR/par}} {{RAwa}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === Etimolodjeye nén seure, soeyti do {{bdj|per|sourd=la|ling=wa}} pal voye do {{p|par|fro}}<ref>{{s|G0|r=0}}</ref><ref>{{s|E1|r=0}}</ref><ref>Frédéric Godefroy, ''Dictionnaire de l’ancienne langue française et de tous ses dialectes du IXe au XVe siècle'', « [http://micmap.org/dicfro/next/dictionnaire-godefroy/733/5/par par] » (2)</ref> et l’ {{p|pour-|fr}} (metans « {{lang|fr|[[poursuivre]]}} »), soeyti {{bdjga|pur-}}, ey adon racuzinåve avou l’ {{p|peur-|br}}<ref>ARBRES, « [http://arbres.iker.cnrs.fr/index.php/Peur- peur-] »</ref> ; {{FEW|8|213|a}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|paːʀ|poːʀ|pɔʀ}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔːʀ}} {{pzc0}} * {{Ric}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # [[tot]], disk’ al fén. #* Dji va {{~}} fini mi ovraedje, divant d’ m’ apontyî. {{s-rif|E34}} #* I l’ a falou côper {{~}}. #* Dj’ a tricoté {{~}} mi tchåsse. {{s-rif|LRswg|t. 2, p. 220-224}} #* Les vårlets ont yeu l’ tins d’ achever {{~}}. {{s-rif|ALal}} #* C’ est on splitchant motî, {{~}} e walon. #* « Sabaye si les cronzoxhs do cô ni vont nén sketer {{~}} ? », k’ ele pinsa, tote angoxheye. {{s|LMver}} #* Ti maxhrès l’ nute {{~}} so tes foices. {{s-rif|ABac}} # [[foirt]]. #* Vo m’ la mierseule, {{~}} mierseule, come dji n’ l’ a djamåy sitî. {{s-rif|EGil}} #* Di cwè k’ i s’ melèt låvå a Brussele di nos espaitchî d’ fé do feu come on-z a todi fwait ; ins, si c’ est po-z aveur on procès, c’ est {{~}} pus biesse d’ endè fé. {{s-rif|Laurent Dabe {{s?}}}} # [[vormint]]. #* C’ est {{~}} aveur tos les måleurs. {{s-rif|E34}} #* Vos bizez {{~}} come on dislaxhî ! {{s-rif|MLej|“Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune” p.187, « Lu cane d’a grand-pêre»}} #* Mins totes les Cwårêyès Tiesses n’ ont nén ene pelêye tiesse, edon ; årént {{~}} l’ air trop biesse. {{s-rif|PHT}} #* Si {{~}} li walon est ene fleur k’ a volou crexhe inte les pavés (…), ti serès Måmdiyin, mi fi. {{s-rif|B. Collienne {{?}}}} #* C’ est on mot {{~}} walon. # [[eto]], [[ossu]]. #* Si vs alez a Hu, alez {{~}} a Nameur. {{s-rif|E203}} #* Aboutez m’ {{~}} l’ ôte. {{s-rif|E34}} #* C’ est on naw, on rôleu, et c’ est {{~}} ene sôlêye. {{s-rif|E1}} #* Elle esteut malåde, et vola {{~}} si ome ki mourt. {{s-rif|E1}} #* I n’ travaye pus ; {{~}} i boet. {{s-rif|E213}} #* Après, si vs avoz des efants, Vola {{~}} l' araedje ! Li dimegne si vs avoz on franc, El fåreut e manaedje ; Fåt k' vos alexhe, cwand fwait bea, Conter les åbes di so l' cai, [...]. {{s-rif|FrBcj|''Conseie âs jôn's hommes'', 1852}} #* Tant k’ al mame, ele tchoûltêye come ene pierdowe, sins sepi, on pô paski c’ est l’ mode – et ene môde ki s’ piede {{~}}. {{s-rif|AXbg|1912, p.24}} #* I clepéve dedja, et asteure i s’ a {{~}} cassé ene djambe. {{s-rif|ManL}} #* Volant mostrer dadroet Mes cwålités d' rôleu, A m' feme ki barbotéve sol pavêye, Dji l' tcherdja dierinnmint Sol passete drî mi … Mins … Ele djura « k' on n' l' î åreut k' ene feye ! » C' est k' nosse moteur, come on djeu, nondihu, Bén lon, foû voye, vina {{~}} a taper djus ! {{s-rif|E182|p. 270, « Dj’a l’ moto ! » (7 di decimbe 1950)}} #* I m' fåt di l' ôr et todroet, {{~}} !{{s-rif|PHT|ratournant ''Lès schtroumpfs èt lès bèrikes èmacralêyes'', 2021, {{p.|13}}}} # si dit po-z aspoyî mocreçmint ene sacwè d' co pus ewaerant ki çou k' l' ôte dit. #* TONTON. - Bén, ti dvéns sot, surmint ! Sipeye {{~}} li manaedje ! TÅTÎ (mostrant les meubes). - Ces rahisses la bagront ! TONTON. - Al boune eure ! ... Coraedje ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 271-272}} #* HOUBERT (tot riyant). - Fré Djeråd, vos ki voet tant des afwaires, pol pus seur ki vos n' veyoz nén vosse toûne-visse. DJERÅD. - C' est k' dj' aveu ôte tchoi e l' tiesse. DJEDJENE. - Dijhoz {{~}} ki vos n' avoz nén cwerou après. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne IV, p.12}} # [[aprume]] (po [[cmincî]]). #* Dj’ end irè todroet, mins leyîz m’ {{~}} magnî. {{s-rif|E1}} #* Dinez m’ {{~}} cénk cintimes, et nos serans cwite. {{s-rif|LRswg}} # [[aprume]] ([[sortot]]). #* C’ est {{~}} lu k’ est bén arindjî. {{s-rif|E200}} #* On a si vite fwait des carnadjes : {{~|Pår}}, cwand on n’ est gote afaiti A mete tant d’ afwaires so ene tcherete. {{s-rif|JVvl|(1901), p.28, “On Baguège Jus d’la Mouse”}} #* On est binåjhe di s' reschandi li screne cial å feu. {{~|Pår}} cwand on a rôlé come mi tos les payis. Et k' on a cnouxhou l' fwin, l' mizere et les Rûsses ! {{s-rif|JMign|"Al bèle fontinne, comèdèye è treûs-akes", 1924, p.46}} #* Waitans di n’ nén fabriker insi trop di sôlêyes, amon les djonnes, {{~}}. {{s-rif|MChi}} #* Tos les comedyins, {{~}} les pus djonnes, sont i capåbes di djåzer walon sins accint. {{s|MSla}} # [[bén]], [[podbon]], [[djusse]]. #* Les bierdjîs, a grande cawêye, L’ ont, so m’ fwè, {{~}} assuré. {{s-rif|Noyé walon}} #* C’ esteut matante Delfine ki l’ aveut elevé {{~}}. {{s-rif|ALal}} #* Elle a seu, {{~}} a ç’ moumint la, k’ elle aléve mori, k’ elle esteut pol Laid Wåtî. {{s|LM}} #* On va vûdi ses ridants Et s' on-z a co troes clicotes On va les {{~}} mete e plan. {{s-rif|FrBa|divins [[w:Li camaeråde del djoye (arimés)|''Li camarad′ dè l'joie]]'', 1852}} # [[minme]]. #* C’ est l’ rinne Wilhelmine di Holande, et elle est {{~}} so on velo. {{s-rif|ESul}} #* Dji moennrè {{~}} les efants a scole. {{s-rif|E212}} #* Il a {{~}} bevou l’ botaye di tchampagne. {{s-rif|E213}} # [[dabôrd]] (po mostrer ene sacwè ki va shuve). #* Ki serè ç’ {{~}} cwand k’ i djalrè ! {{s-rif|E200}} #* Vola tos les semés fwaits, fijhans {{~}} l’ ahenaedje. #* Ki serè ç’ {{~}} cwand i serè maryî ! {{s-rif|E213}} #* Mins cwand on lyi derit des noveles då viyaedje Et k' il aprinda {{~}} ki l' hiedresse n' esteut pus K' ele aveut rindou l' åme cåze … d' èn emacralaedje Et k' ele aveut dmandé co traze feyes après lu Si vizaedje candja tot. {{s-rif|LLph|(1926), p. 151}} # a [[poenne]], a [[schipe]], [[seulmint]]. #* I vs les fåreut {{~}} vey Tchaeke feye k' i fjhèt l' egzercice ; C' est aprume ki vos dirîz K' i cnoxhèt bén leur siervice ! {{s-rif|FrBcj|1852, ''Les pompiers'', p.68}} #* Et vola {{~}} ki l’ solo rvént ; {{s-rif|JCmp|« Gåylotèdjes », 1924, p.31}} #* Mins, {{~}} on ptit moumint après, i n’ s’ a pus seu ratni. {{s|LM}} ==== {{H|ratourneures}} ==== {{dal}} # {{r|Vola {{~}} li cwacwa}} : # {{r|I fåt {{~}} assoti}} : c' est po divni sot. #: {{lang|fr|F. "c'est inimaginable".}} # {{r|et k' il estént co {{~}}}} : [[mågré]] k' il estént co. #* I s' ont dispité eshonne {{~|et k' il estént co pår}} parints. {{s-rif|S0}} # {{r|Il ont råyî {{~}} leus canadas}} : il ont tot råyî leus canadas, il ont fini d' råyî leus canadas. #: {{lang|fr|F. "finir de, parachever".}} # {{r|C' est {{~}} li [[foete]]}} : c' est [[clapant]], c' est vormint plaijhi. #: {{lang|fr|F. " c' est génial".}} # {{r|C' est {{~}} li hik}} : c' est vormint on måleur. #: {{lang|fr|F. "c'est désolant, c'est le gros problème".}} # {{r|C' est {{~}} li dierin d' tot}} : c' est l' pire cayet k' on pout rcrinde. #: {{lang|fr|F. "la pire catastrophe possible".}} # {{r|{{~}} nén}} : u {{r|nén {{~}}}} : u {{r|pår [[gote#Walon 2|gote]]}} : [[surmint]] nén, vormint nén. #* Ti n' loukes {{~|pår gote}} a t' sogne.'' (ramexhné pa [[L. Remacle]]) #* Li ci k' a dit k' les noers avént l' muzike dins l' sonk {{~|n'}} a {{~|pår}} seur nén veyou danser des Djupsyins. {{s-rif|JPD}} #* I nel va {{~|pår nén}} leyî tote seule inla; i dmorrè dlé leye, disk’ a tant k’ ele si dispiete. {{s|LM}} #: Loukîz a : [[tolminme|tolminme nén]], [[cwand minme|cwand minme nén]]. #: {{lang|fr|F. "sûrement pas, certainement pas, vraiment pas".}} # {{r|{{~}} pont di}} : vraiymint [[pont di]]. #* Dji n' a pår pont d' coraedje. {{s-rif|S0}} #: {{lang|fr|F. "vraiment pas de".}} # {{r|C' est {{~}} çoula !}} : i n' mankéve pus k' çoula. #: {{lang|fr|F. "c'est le comble".}} # {{r|Vo l' la {{~}} !}} : vo l' la ki vént radjouter l' sinne. # {{r|co {{~}}}} : et co avou ça. #* I n' est nén foirt bea, et il a co pår des lunetes. {{s-rif|S0}} #* Nosse vatche a co pår må ene pate. {{s-rif|S0}} #: {{lang|fr|F. "de surcroît, en outre, pour comble".}} # {{r|{{~}} cwand}} : [[seulmint]] cwand. #* C' est pår cwand vos l' voeroz ki vos seroz sorprins. {{s-rif|E34}} #: Loukîz a : [[fok]]. #: {{lang|fr|F. "uniquement, seulement".}} # {{r|'''Pår''' end est i ki}} : tantea ki. #* Pår end est i k' il a dvou cwiter l' payis. {{s-rif|E213}} #: {{lang|fr|F. "Tant et si bien que".}} #[[i fåreut co pår]] : ci sereut målureus, ci sereut damadje. #* On n' sait pus trover des ptits roles pol cwarmea d' Måmdey ki djåzèt coranmint walon :: i n' polèt nén djåzer e francès ? :: {{~|i fåreut co pår}} # [[co pår]]: #* Si pa est on prijhnî, on pierdant, et ki ls a abandné, co {{~}}. {{s-rif|JT12o|p. 89}} ==== {{H|parintaedje}} ==== [[pårmint]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[pår ki]] * [[pår si]] * [[parboure]] {{?}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (foirt): [[mo]], [[fén]], [[bråmint]], [[tot]], [[nén må]], [[totafwait]], [[etirmint]], [[completmint]]; {{Lka-si|totafwait}} * [[totoute]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== (vormint) * [[seur#Walon 1|seur]] * [[surmint]] * [[curé|cler et curé]]. (eto) * [[avou|avou ça ki]]. (aprume) * [[copurade]] * [[copuvite]] * [[pire|co pire]] (dabord) * [[don]] ==== {{H|Of}} ==== * [[po#Walon 1|por]] ("po" divant on prono d' ene sillabe) * ''[[pa|pâr]]'' (coinreçmint, "pa" divant sacwants mots d' ene sillabe : ''pâr'' ci, ''pâr'' nute)) * [[pårt]] (f.n., boket) * [[pôrt]] (o.n., po les bateas) * [[pôre]] (o.n., pitit trô del pea) ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}}, {{WM}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | pôr = E203, E1, E167, E170 | por = E1, E200, E212, E213 | pâr = S0, E1, E34, C106 | par = S0 | pår = R10, R11, R13 | - = C1, C13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tot, disk’ al fén | fr = {{t+|fr|entièrement}}, {{t+|fr|intégralement}}, {{t+|fr|complètement}} }} {{ratour|foirt | fr = {{t+|fr|très}}, {{t+|fr|fortement}}, {{t+|fr|assez bien}}, }} {{ratour|vormint | fr = {{t+|fr|vraiment}} }} {{ratour|eto, ossu | fr = {{t+|fr|aussi}}, {{t+|fr|donc}}, {{t+|fr|également}}, {{t+|fr|de surcroît}}, {{t+|fr|en outre}}, {{t+|fr|en sus}}, {{t+|fr|en plus}}, {{t+|fr|en même temps}}, {{t+|fr|par dessus le marché}}, {{t+|fr|pour comble}} }} {{ratour|si dit po-z aspoyî mocreçmint ene sacwè d' co pus ewaerant ki çou k' l' ôte dit |fr= {{t+|fr|tant qu’on y est}}, {{t+|fr|au point où on en est}} }} {{ratour|aprume | fr = {{t+|fr|d’abord}}, {{t+|fr|donc}} }} {{ratour|bén, podbon, djusse | fr = {{t+|fr|bien}}, {{t+|fr|effectivement}}, {{t+|fr|réellement}}, {{t+|fr|exactement}} }} {{ratour|minme | fr = {{t+|fr|même}}, {{t+|fr|précisément}}, {{t+|fr|encore}} }} {{ratour|dabôrd | fr = {{t+|fr|alors}}, {{t+|fr|dès lors}}, {{t+|fr|donc}}, {{t+|fr|ensuite}}, {{t+|fr|subséquemment}}, {{t+|fr|à plus forte raison}}, {{t+|fr|par après}} }} {{ratour|a poenne | fr = {{t+|fr|à peine}} }} === {{H|sourdants}} === <references/> f66vpiqd06cu2y1uwlblnsllsdxqq14 raezoe 0 12272 434227 411399 2026-07-16T07:55:57Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434227 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|raezer}} {{caw|oe|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} *** {{prcoi}} {{AFE|ʀɛ.'zwɛ|ʀɛ.'zøː|ʀɛ.'zyː|ʀa.'zwɛ|ʀa.'zwɛː|ʀa.'zuː|ʀa.'zwa}} {{BS|ae}}, {{BS|oe}} *** {{frcjh}} {{AFE|ʀa.'zwaːʀ|ʀa.'zwɛːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɛ.'zwɛ}} * {{Ric|rae·zoe}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{usteye|wa}} usteye po s’ [[raezer]]. #* (Dj’ a la) on doûs {{~}} {{s-rif|E203}} #* Il s’ a ratchté on {{~}} electrike. #* Dabôrd, essene, platea, savon, suzete, {{~}}, Fier a croles et mayote, tot va-st aler e feu ! (I va dispinde l' essene et l' vout taper sol feu) {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 26-268}} #* Po xhorbi leu {{~}}, i metént on drap d’ schiele so li spale del pratike. {{s-rif|HFor|''Notul so lè bazè skol dè vî tin'', 1862}} # {{pexhon|wa}} [[vindwesse]] (sôre di ptit tene pexhon ; {{sla|Leuciscus leuciscus}}). #* I pexhive dins Smwès. — Cwè çki t’ as prins, hê, Mimile — O ! dji n’ a apicî k’ des {{~s}}. Ça fwait ki l’ no lyi a dmoré. {{s-rif|S117}} #* Et dj’ arivans a nosse {{~}} : on l’ pexhe ås amoices avou des ptits asticots. Et on les mete dins l’ boesse ås pexhons, dins on bî, ou çk’ i gn a del bele aiwe, po k’ i soeyénxhe bén vicants come amoice do brotchet. {{s|LM|ramexhnaedje}} # onk ki cåze bråmint, et k’ ça pele les djins. #* Li Madjrote, on pout dire ki c’ est on {{~}}, la, ça ! <gallery> Navaja de afeitar.jpg | ''(Sinse 1) On vî raezoe. Gillette razor.jpg | ''(Sinse 1) On raezoe modiene. Philips Series 7000 shaver head.jpg | ''(Sinse 1) On raezoe electrike. </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[sol bate do raezoe]]}} : tot djusse sins piete, tot cåzant d’ on [[conte#Walon 2|conte]]. #* Tant k’ ås finances, on esteut {{~|so l’ bate do raezoe}}. {{s|Nicole Hanot}} # {{r|[[côper come on raezoe]]}}, {{r|[[taeyî come on raezoe]]}} : côper bén, tot djåzant d’ on coutea rawijhî, evnd. # {{r|[[bijhe come on raezoe]]}} #* I fwait ene {{~|bijhe}} k’ est {{~|come on raezoe}}. {{s-rif|E203}} #* BODSON. Vos vs poloz bén moussî dobe so dobe, savoz, la. Li {{~|bijhe coixhe come ene låme di raezoe}}. HAMÅL. N’ åye nole sogne, dj’ a-st ene plate e m’ dobleure. {{s-rif|JMign| « Al Bèle Fontinne », comèdèye di treûs akes, 1924, p.24}} # {{r|Ass pierdou t’ raezoe ?}} : riprotche a ene sakî k’ est må raezé. # {{r|cur å raezoe}} : cur po rpasser les raezoes. ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[pire å raezoe]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (usteye po raezer) : [[rabot]] * (pexhon) : [[vindwesse]], [[raiyon]]; {{Lka-si|vindwesse}} * (onk ki cåze bråmint) : [[tchafiåd]]; {{Lka-motyince|wa|cåzer bråmint|Sustantifs}} * (onk ki pele les djins) : [[pelant]], [[soyant]], [[pele-panse]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | raezoe = R10,R11:raezer | razoe = R13 {{rif?}} | razoû = S117 | razwa = S109,S117 | razwè = C8,C13 | razwê = O4 {{^|1}} | razwêr = O4 {{^|1}} | rèseû = E165 | rèzeû = E1,E34,E80,E203 |- = G208,G152, S25 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|usteye po s’ raezer |fr= {{t+|fr|rasoir}} |en= {{t+|en|razor}} |nl= {{t+|nl|scheermes}}, {{t+|nl|mes}} |de= {{t+|de|Rasiermesser}} |es= {{t+|es|navaja}} |ar= mousa l-Hilâqa {{=ral}} {{t+|ar|موصى الحلاقة}} |ary= {{t+|ary|ززوار|ral=zezwar}}; {{t+|ary|موس|ral=mos}} |zgh= {{t+|zgh|ⵜⴰⵙⵙⴳⵯⵔⵎⵜ|ral=tassgʷremt}} }} {{ratour|pitit pexhon {{Lka-ra|vindwesse}} |fr= {{t+|fr|vandoise}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|raezoe}}. 3vj89sgvo1lizo9b8ehvtlu9inu1tem walon 0 15691 434253 413423 2026-07-16T09:56:35Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434253 wikitext text/x-wiki {{MR|Walon}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Lka-et|Walon}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|walɔ̃|walɔ|walã|walɔŋ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|wa.'lɔ̃}} * {{Ric|wa·lon}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} {{ssg|wa}} # {{ling|wa}} [[mancî]] [[lingaedje]] roman cåzé, [[divinltins]], so on grand [[boket]] del [[Walonreye]], eyet co scrît [[beazebén]] å djoû d’ ouy pa les [[waloneu]]s. #* Ele ni cnoxhe rén, dai, leye ! Asteure, puski dj' so ritche, bén seur ki dj' candjrè d' veye ! Dj' a minme l' idêye, edon, do n' pus pårler lidjwès : Li ci ki djåze {{~}} a l' air di si pô d' tchoi ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 279-282}} #* [...] li walon d' Lidje, li walon d' Vervî, di Måmdiy, di Nameur, di Mons, di Tchålerwè etc ... pårlers ki n' fjhèt portant k' on seul et minme lingaedje : li {{~}}. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.9}} #* Efants d' Måmdiy, mintnans bén nosse lingaedje Come nos vîs peres, djåzans todi {{~}} {{s-rif|GBod}} (Guillaume Bodet) #* Li {{~}}, c’ est l’ lingaedje do cour. #* Cok sins l’ {{~}}, cok sins sporons. #*Li {{~}}, c' est ene langue come li francès; i n a cwate diyalekes — li lidjwès, li namurwès, li et carolo et li lussimbordjwès (Basse Årdene) — ki s' ravizèt come fré et sour {{s-rif~|JClS}} (Jean-Claude Somja) # [[accint]] d’ ene coine del [[Walonreye]], k’ on î djåze on roman lingaedje (ossu bén l’ vraiy walon ki l’ [[picård]]). #* Dji comprind tos les {{~s}}. #* On djheut adon : « motî {{~}} d’ Mont ». #* [...] li {{~}} d' Lidje, li {{~}} d' Vervî, di Måmdiy, di Nameur, di Mons, di Tchålerwè etc ... pårlers ki n' fjhèt portant k' on seul et minme lingaedje : li walon. {{s-rif|JMign|"Li walon å payîs di Lîdje" (1938), p.9}} <gallery> Banire djåzans walon wårdans nos raecinêyes.jpg|Banire « djåzans walon ». Etikete walon sporon.jpg|Etikete dås Relîs Namurwès. Mahin ké walon.jpg|live sol walon avou on tite e walon </gallery> ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[waloneu]] * [[walonisse]] * [[Walonreye]] / [[Waloneye]] * [[walonreye]] (accion pol walon, veyowe evi) * [[walingant]] * [[walonijhî]] * [[sorwalonde]] * [[riwalnijhî]] / [[riwaloni]]; [[riwalnijhaedje]], [[riwalnijhåve]] {{mse}} * [[Vonneche]], [[Wålem]], [[Walin]], [[Wancene]], [[Wånrote]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[waloncåzant]] * [[franlon]] * [[franwal]], [[walfran]] ==== {{H|RM}} ==== {{Tit}} * [[w:Ké walon po dmwin? (live)|Ké walon po dmwin ?]] live adjinçné la [[w:Lucyin Mahin|Lucyin Mahin]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | walon = C8,C13, E1,E34,E170,E203,E212,E212b, R10,R13, S0,S117 |- = O0,O3,O4,O101,S33 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| lingaedje cåzé toplin, davance, e l' Walonreye |ar= {{t+|ar|والون|ral=wâloûn}} |ary= {{t+|ary|ولونيّة|ral=weloneyya}} |eu= {{t+|eu|valoniera}} |de= {{t+|de|Wallonisch}} {{n}} |es= {{t+|es|valón}} |fo= {{t+|fo|vallonskt}} |fr= {{t+|fr|wallon}} {{o}} |en= {{t+|en|Walloon}} |it= {{t+|it|vallone}} |ja= {{t+|ja|ワロン語}} {{=ral}} ''Warongo'' |lb= {{t+|lb|Wallounesch}} |nds= {{t+|nds|Walloonsch}} {{n}} |nl= {{t+|nl|Waals}} {{n}} |pl= {{t+|pl|waloński}} {{o}} |pt= {{t+|pt|valão}} |ro= {{t+|ro|valonă}} |scn= {{t+|scn|valluni}} |sk= {{t+|sk|valónčina}} |sv= {{t+|sv|vallonska}} |cs= {{t+|cs|valonština}} |tr= {{t+|tr|Valonca}} |zgh= {{t+|zgh|ⵜⴰⵡⴰⵍⵓⵏⵜ|ral=tawalont}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} (mins cåzu todi padrî) # a vey avou l’ lingaedje del Walonreye. #* I nos fåt disfinde nosse bea lingaedje {{~}} {{s-rif|C13}} #* Li soce si loméve « les {{~s}} scrijheus d’ après l’ Ban-bwès ». #*C' est des scolaedjes sol croejhete {{~e}}. # a vey avou les [[Walon]]s u avou l’ [[Walonreye]]. #* Li tuzance {{~e}}. #* … å mitan d’ nosse payis {{~}}, so Sambe. #* Enute, on n’ cåze pus voltî del Redjon {{~e}}. ==== {{H|NU}} ==== Li plaece normåle di l' addjectif, come tos les ôtes addjectifs di nåcionålité, c' est padrî l' sustantif. Mins gn a yeu ene uzance ki s' a fwait dins les anêyes 1980 d' el mete padvant dins des motires (soce des «[[:w:Walons Scrijheus d' après l' Banbwès (soce)|'''Walons Scrijheus''' d' après l' Banbwès]]»=, come dins l' vî tins, avou l' addjectif «roman» ([[Roman Payis]]). ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[Payis walon]] ==== {{H|RM}} ==== {{Tit}} * [[w:Rweyål Club walon|Rweyål Club walon]] : soce di waloneus di [[Måmdey]] * [[w:Walons Scrijheus d' après l' Banbwès (soce)|Walons Scrijheus d’ après l’ Banbwès]] : ancyinne soce di scrijheus e walon. * [[w:Bultén walon (gazete)|Bultén walon]] : ancyinne gazete di teyåte e walon * [[w:Les Cayés walons (gazete)|Les Cayés walons]] : gazete e walon ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto  | walon, walone = E1,E170, R10, S117  | walon, walonde = E1 | walon, walontt = E203  | walon = C8, E34,E212,E212b, R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|a vey avou l’ lingaedje walon, u les djins u l’ payis |fr= {{t+|fr|wallon}} |nl= {{t+|nl|Waals}} |de= {{t+|de|wallonisch}} |en= {{t+|en|Walloon}} }} === {{H|VE}} === * {{wp|Walon (lingaedje)}} * {{wp|Walon (discramiaedje)}} 591pj3ooyd796gb7jfl4gfvzxyd8wl0 mayote 0 37192 434233 402413 2026-07-16T08:07:10Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434233 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|may-}} (come «mayet», «mayî»), {{caw|ote|s|wa}}. [[File:Wooden-hammer-01.jpg|thumb|right|250px|Mayote di bwès]] === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|majɔt|mahɔt}} ** {{pzc}} {{AFE|/majɔt/}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{ust|wa}} gros [[mårtea]] d' fier des [[marixhå]]s. # gros mårtea di bwès des [[mnujhî]]s. #* Dji l’ ô ki gruzeneTot shuvant l’ air avou ses côps d’ {{~}} : {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « Dizos l’ovreû d’on tèyeû d’pîres… », 1925, p.59}} # {{wåk|wa}} usteye di wåkeu. #* Dabôrd, essene, platea, savon, suzete, raezoe, Fier a croles et {{~}}, tot va-st aler e feu ! (I va dispinde l' essene et l' vout taper sol feu) {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 26-268}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (di bwès) : [[mayet]] * [[mayot]] ==== {{H|RM}} ==== [[w:Tchåle al Mayote|Tchåle al Mayote]] (''Charles Martel'') ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | mahote = E1,E170 | maïote = C9a | mawote = O4 | mayote = C106, E1, O4, R10 |- = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|gros mårtea |fr= {{t+|fr|maillet}} }} szwxtygwbrr9x9abj2g2mszexq9nomk fé gleter l’ minton 0 37436 434219 423968 2026-07-15T15:29:26Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434219 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|fé|gleter|l’|minton}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} {{vcnd|a}} # fé [[aveur håsse]] di mindjî (on boun amagnî). #* Mins cwand vs bevoz kékes goirdjons D’ on vî croté borgogne, Li tcholeur vis rmete sol ton Et fwait {{~|gleter vosse minton}}. {{s-rif|JLam|(1805-1884)}} #* Dji n' pou trayi m' conscyince, mins dj' trouve k' il a råjhon ; E s' plaece, dji freu come lu : dji {{~|freu gleter l' minton}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 265-266}} #* I priya ene volêye di lofteus A fé des grands magnxhons Ki {{~|fjhèt gleter l' minton}} {{s-rif|FNyn|ratournant [[w:Florian|Florian]]}} #*Foirt bon ! Dji m' {{~|a fwait gleter l' minton}}… vos fijhroz bén sins mi…{{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|32}}}} === {{H|ratourneures}} === # {{r|[[cwand on s’ vout fé gleter l’ minton, våt mî tourniker e tchôdron]]}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | si fé glèter l’ minton = E1 | - = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|faire saliver}}, {{t+|fr|donner l’eau à la bouche}} }} psldsfkdrdpbz0rog1vy135x74e1mdy coraedje 0 37496 434238 426788 2026-07-16T08:30:35Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434238 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kɔ.'ʀɛʧ|kɔ.'ʀaʧ|ku.'ʀaʧ|ku.'ʀaːʧ}} {{BS|ae}}, {{O/OU}}. ** {{pzc}} {{AFE|kɔ.'ʀɛʧ}} * {{Ric|co·raedje}} === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{BdjB|cor|cour}}, {{caw|aedje|s|wa|fwaitso=n}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # cwålité d' ene djin ki boute foirt, ki n' a nén peu, k' edeure les rascråwes. #* Li plaijhi, li foice, li {{~}}, Come pa estchantmint sont rivnous. {{s-rif|JVvl|(1901), p.37, “Sau d’ Jôye”}} #* I nos fåt mwaistri l' målåjhmince avou cour et {{~}}. {{s-rif|ABac}} #* On wape podbon ! A-t i seulmint ene cawêye di {{~}} ? {{s-rif|JT12o|p. 97}} #* Il ont wårdé leu {{~}} Po n’ nén esse eplôkîs {{s-rif|CTho|{{MoAu}} l° 5/2020}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[aveur do coraedje a rvinde]]}} # {{r|[[diner coraedje]]}} #*Efant ! Fleur ki rambôme si tinrûlmint les åmes, Ki dene djoye et {{~}} al mame, å grand-popa ; K' est l' loyén do manaedje, ki fwait rire inte deus låmes Tot prezintant l' bouneur avou vos prumîs pas … {{s-rif|LLaginm|''Å neûr payîs dè l’ hoye'', (1947), p. 130}} # {{r|prinde bon coraedje}} #* L' ôte djoû, dj’ ava tant d’ ovraedje, Qui dji m’ fjha bén nåheye ; Ossu, dj' {{~|prinda bon coraedje}}, Dj' els ahessa tos pareys. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li châss’ di sôïe'', p.123}} # {{r|[[prinde coraedje]]}} # {{r|[[prinde si coraedje a deus mwins]]}} # {{r|[[riprinde coraedje]]}} # {{r|[[riprinde si coraedje a deus mwins]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[coraedjeus]], [[coraedjeuzmint]] * [[ecoraedjî]], [[ecoraedjeu]], [[ecoraedjmint]] * [[recoraedjî]], [[recoraedjmint]] * [[rescoraedjî]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * [[front]] * [[vayance]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | coradge = E165 | coradje = C1 | corâdje = C8, O0,O4 | coraedje = R10:16531 | corèdje = E1 | coreg = E177a | coreje = E212 | courâdje = O0,O4 | korech = E203 | koreg = E177a }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|cwålité d' ene djin ki boute foirt, ki n' a nén peu, k' edeure les rascråwes |fr= {{t+|fr|courage}}, {{t+|fr|bravoure}} |en= {{t+|en|courage}}, {{t+|en|bravery}} |nl= {{t+|nl|moed}} |de= {{t+|de|Mut}} |es= {{t+|es|coraje}}, {{t+|es|valor}} |ar= chajâ3a {{=ral}} {{t+|ar|شجاعة}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|شَجاعة}} }} === {{H|mot-fråze|wa}} === {{~}} {{n-c}} # criya po dner do coraedje. #* TONTON. - Bén, ti dvéns sot, surmint ! Sipeye pår li manaedje ! TÅTÎ (mostrant les meubes). - Ces rahisses la bagront ! TONTON. - Al boune eure ! ... {{~|Coraedje}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 271-272}} #* Ô haetche ! Ô haetche ! Bwejhlîs, {{~}}, Tot råyant dsus. Ô haetche ! Ô haetche ! Nos l’ årans djus, s' i plait-st a Diu ! {{s-rif|LLbwe|1948, p.2}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|courage}}, {{t+|fr|du nerf}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{V|cori}}, {{caw|aedje|s|wa}}. ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} #{{Fijh}} «[[cori]]». # {{str}} plaece ki l' aiwe court. ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== [[coraedje-evoye]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (accion d' cori avou ses pîs, ses pates) : [[coûsse]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | coraedje = R9,R10:22405,R13 | corèdje = E1 | couradje = C1 | courâdje = O0,O4 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|accion d' cori avou ses pîs, ses pates |fr= {{t+|fr|course}} }} {{ratour|accion d' cori tot cåzant d' l' aiwe |fr= {{t+|fr|écoulement}}, {{t+|fr|flux}} ||zgh= {{t+|zgh|ⴰⵣⵔⵔⵓⵢ|ral=azerroy}} }} {{ratour|plaece ki l' aiwe î court |fr= {{t+|fr|fuite}}, {{t+|fr|écoulement}}, {{t+|fr|déversement}}, {{t+|fr|dégorgement}} }} qn56sctlip9mpxc7dqsnnnrrdsro579 gåter 0 37951 434222 419331 2026-07-15T15:51:46Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434222 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|gâter|fr|wa}}, do {{bdj|wuastēn|sourd=frk|kischirer|distrure}} k' a lu-minme diné li walon « [[waster]] », çou ki dene on viebe {{caw|er|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|gɔː'te|goː'te|gaː'te|gaː'tɛ}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|gɔː'te}} * {{Ric|gå·ter}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=gåt|come=bouter}} {{~}} # {{vsc}} [[meuri]] trop foirt, et n' pus esse magnåve, tot djåzant d' on [[frut]]. #* Les ceréjhes atakèt a {{~}}. # {{vsc}} [[noeri]] et tourner a rén, tot djåzant d' on dint. #* T' as tos tes gros dints ki {{~|gåtnut}}. # {{vsc}} si distrure, piede si cwålité. #* Des fruts ki cmincèt a {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Cisse tchå la {{~|gåtrè}}. {{s-rif|E1}} #* Les hougnetes avént cåzu {{~|gåté}} so pî : nén onk ki les vleut, nén co po rén {{s-rif|AHen}} # {{vc}} ni rén dire divant les flotches (d' èn efant, d' èn ome, d' ene feme), lyi dner tot çou k' i (ele) dimande. #* Vos l' avoz {{~|gåté}} dtrop cwand elle esteut ptite. #* I {{~|gåte}} ses efants. {{s-rif|E1}} #* Pocwè {{~|gåte}} t on sovint les efants ? {{s-rif|E203}} #* Råjhon d’ pus po k’ el voeye voltî et po k’ el sogne et k’ el {{~|gåte}}. {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.33}} # {{vc}} rabaxhî l' cwålité di. #* {{~|Gåter}} ses ouys a foice di lére. {{s-rif|E203}} #* Tot ça lyi aprindeut ossu ki, dins l' veye, i n' åreut waire di plaijhis ki n' serént nén {{~|gåtés}} pa ene sôre u l' ôte {{s-rif|JHou}} #* « Adam m’ {{~|gåtrè}}, di-st i, l’ ouve ki dj’ a fwait si bele. Dj’ a bén sogne ki l’ pôve ome, tot l’ veyant, ni s’ troubele ! Mins po k’ ele poye si disfinde s’ i dvént trop marôdeu, Dji lyi va mete des ongues al betchete di ses doets !» {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"L’crèyåcion d’Eve", tome 43, p. 140}} # ({{vc}} må fé. #* I {{~|gåte}} si bezogne. # {{vc}} rinde metchant, måva. #* Les måvas lives et les målès cpagneyes {{~|gåtèt}} les djonnès djins. {{s-rif|E203}} # {{vc}} distrure. #* Ele rexhe avou èn ome maryî; ele va {{~}} leu manaedje. #* Sins s' aporçure k' ele leyive goter l' eure, Li moirt e l' åme, ele dijheut d' ene flåwe vwès : L' amour trompåve {{~|a gåté}} m' destinêye, Et Diè m' a rpris l' efant k' end esteut l' frut. {{s-rif|JBjr|(1899), "Pauve kimére"}} #* On djoû vla k' ele mi dit, tot prindant èn air serieus,Ki des longuès hantreyes pôrént {{~}} nosse djeu. {{s-rif|JDcoh|1939, p.128, ''Li c’fèchon da Hinri'' (1909)}} # [[yôrder]], [[anichter]]. #* Pawou ki sol verdeure Vos n' {{~|gåtexhe}} vos cotrês Trossîz vs disk' a li dzeurTrossîz vs disk' å hatrea. {{s-rif~|FrBcj, 1852}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[gåter l’ vôte po èn oû]]}} #* Djel frè, dai, s' plait-st a Diu ! Dji frè bén come les ôtes. Alez, ci n' est nén mi, {{~|po èn oû ki gåtrè l' vôte}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 267-268}} ==== {{H|parintaedje}} ==== *[[gåté]] *[[gåteu]] {{mse}} * {{Lka-pa|waster}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (meuri trop foirt) : [[pouri]] * (foirt milouter) : [[waster]], [[adolmiter]], [[milouter]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | gåter = R9 (a gåte-manaedje), R10, R13, E1 | gåtér = FO94 | gâtér = FO94, SpO1 p. 51 | gåté = E203 | gâtè = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|gâter}}, {{t+|fr|pourir}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|gâter}}, {{t+|fr|chérir à l’excès}} (un enfant) |nl= {{t+|fr|verwenden}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|gâter}}, {{t+|fr|gâcher}}, {{t+|fr|bousiller}} }} fd60qh4xp4qob4rlmc1ezf9mhh5yjyy baguer 0 38127 434240 425168 2026-07-16T08:38:09Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434240 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ba.'ge|ba.'gɛ|ba.'giː}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ba.'ge}} * {{Ric|ba·guer}} === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Etim?}} minme mot k’ e {{vlo}}. ==== {{H|viebe|wa}} ==== {{~}} {{vsc}} {{-codjow-|troke=1|A=bag|come=baguer}} # candjî d’ måjhon. #* Dj’ a {{~|bagué}} so Lidje. Dji bague li prumî d' may. I vont baguer, il evont dmorer al veye. Il ont ddja bagué troes côps dispu l' Noyé. I baguèt totes les leunes. I n' si plait pus drola, i va baguer. Nos bagans pol prumî do moes ki vént. #* Les cis ki n’ ont k’ des vîs camatches, Divèt prinde asteme po {{~}}, Avou des meubes ki sont disloctés {{s-rif|JVvl|(1901), p.28, “On Baguège Jus d’la Mouse”}} #* Et cwè ? Vos {{~|baguez}} ? Voloz vs on diåle monsieu l’ curé ? {{s-rif|PHT|ratourtnant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.40}} # endaler, aler ås [[rikete|riketes]]. #* TONTON. - Bén, ti dvéns sot, surmint ! Sipeye pår li manaedje ! TÅTÎ (mostrant les meubes). - Ces rahisses la {{~|bagront}} ! TONTON. - Al boune eure ! ... Coraedje ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 271-272}} # divni sot, esse ewaeré, esse disrindjî #* Si tiesse bague. C' est on målureus, i bague. {{vc}} # fé passer (ene sakî, ene sacwè) dins ene ôte måjhon #* baguer des meubes # tchessî foû, mete a l' ouxh (ene sakî) #* dji v' va tot rade baguer foû d'chal! #* I gn a nou risse, s' on diåle ni vs a nén polou fé {{~}} foû d' cial nos nd årans deus, matante. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne I, p.5}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[baguer foû]] * [[bagant]] * [[bagaedje#Walon 1|bagaedje]], [[bagueu]], [[bagance]], [[bagrece]] * [[abaguer]], [[abagant]], [[abagance]] * [[ebaguer]], [[ebagant]], [[ebagance]] * [[rebaguer]] ([[rebaguer foû]]) ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | baghé = E184 | baghi = E212 | bagué = E89,E177,E178,E203 | baguer = E1, E34, O0, O2, R10:8917, R13, S0 | baguè = C8,C13 | baguî = E21, O4 | baguyî = O3 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|candjî d’ måjhon |fr= {{t+|fr|déménager}} }} {{ratour|endaler, aler ås riketes |fr= {{+|fr|partir}}, {{t+|fr|disparaître}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|[[bague#Walon 2|bague]]}} (anea), {{caw|er|v|wa}}. ==== {{H|viebe|wa}} ==== {{~}} {{vc}} # [[bagler]], mete ene [[bague]] a (èn oujhea). #* Dj’ a trové on tcherdonî {{~|bagué}}. ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[bagaedje#Walon 4|bagaedje]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | baguer = E1, E34, O0, R10:4003, S0 | baguè = C1, C13 | bâguî = O4 | - = E89, E177, E178, E203 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|mete ene bague |fr= {{t+|fr|baguer}} }} pc7ll4wewgptqnmhjp7w7l18wt5w6yu crole 0 38208 434232 427686 2026-07-16T08:05:29Z Scribus electronicus 3672 434232 wikitext text/x-wiki {{MR|crolé}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|krol|vls|wa}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|kʀɔl}} {{1pr}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{tchvea|wa}} [[metche]] di [[tchvea]]s ki rtoûne so leye-minme. #* Deus troes {{~s}} frizêyes al hanete, Ene vwès gligntante come ene sounete Des grands ouys ki vs loukèt parfond, Vos vla l’ boufon ! {{s-rif|MLol|"L’ôrlodje du l’amour"}} #* El vå, li ri s' frize di gnognotès {{~s}} d' ôr ! {{s-rif|LLaginm|1947, ''A l’Årdène'', p. 145}} #* Dj' aveu si bon d' cweri e vosse hanete Li plaece inte deus {{~s}} po mete on long båjhaedje {{s-rif|AMaq}} # ôte sacwè ki toûne so leye-minme, come on scrijhaedje ki li dbout des letes ratournèt. #* Nosse grand-mame l' a scrît, e francès, d' ene bele mwin, avou des grandès {{~s}} mins sins neles macule ni flatchisse. # {{munu|wa}} erôlêye [[escrepeure]] di bwès, di fier. #* I fjhént esprinde li feu avou des {{~s}}. {{s-rif|C13}} #* Li grosse metche hagne dins l' acî et groumjheye des ptitès rlujhantès {{~s}}. {{s-rif|LLec}} # {{cwdj|wa}} å [[couyon]], roye di pus a fé, pask' on-z a pierdou adon k' on-z aléve, k' on scrît tot l' erôlant å dzeu, po vey l' adire avou les ôtes. #* Vos avoz pierdou et vs alîz : lene et {{~}} ! # {{stin-nm}} {{linw|wa}} sene diyacritike (’) metou après ene cossoune, ki mostere li spotchaedje d' ene voyale. #* On s' a dit, avou l' Lorint, k' i gn aveut bråmint dtrop d' {{~s}} e scrijhaedje Feller. <gallery> Crolêye båshele.JPG|båshele avou des croles Crole couyon.jpg|crole å couyon </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== #[[awè ene crole]] (esse bevou) # {{r|si tiesse, ci n' est k' ene }} : i (elle) est tote crolêye. #* Cwand elle a rexhou d' å wacleu, si tiesse, ci n' esteut k' ene {{~}} {{s-rif|CE2}} # {{r|li Grande Crole}} : {{cicl|wa}} li Toû d' France. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[croler]], [[crolé]] * [[ricroler]], [[racroler]], si [[recroler]] * s' [[ecroler]] * [[discroler]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[a-crole]] (sene «@») * [[fier a croles]] / [[fier ås croles]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (erôlêye escrepeure di bwès) : [[rututu]] * (roye di pus a fé å couyon) : [[agrémint]], [[broushe]], [[couyon]], [[coye]], [[fuzin]], [[fistou]] ==== {{H|RM}} ==== {{fr-B}} "[[crolle]]" ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | crole = C8,C9,C13, E1, O4, R10,R13,R15 | crolle = E212 | crôlle = S54 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|metche di tchveas ki toûne so leye-minme |fr= {{t+|fr|boucle}} |en= {{t+|en|curl}} |nl= {{t+|nl|krul}}, {{t+|nl|lok}}, {{t+|nl|haarlok}} }} {{ratour|ôte sacwè ki toûne |fr= {{t+|fr|boucle}}, {{t+|fr|circonvolution}}, {{t+|fr|volute}} |en= {{t+|en|loop}} }} {{ratour|erôlêye escrepeure di bwès |fr= {{t+|fr|copeau}} }} {{ratour|roye di pus a fé å couyon |fr= au jeu cartes appelé "couillon" ligne supplémentaire, souvent terminée en tire-bouchon, ajoutée comme pénalité au camp qui a perdu un jeu qu'il avait déclaré gagner }} {{ratour|diyacritike ki mostere on spotchaedje |fr= {{t+|fr|apostrophe}} }} b0z137t4tnceew5z9i64erfmmw5gmhr fier a ristinde 0 38668 434234 429430 2026-07-16T08:07:51Z Scribus electronicus 3672 434234 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl|fier|a|ristinde}} <gallery> Bielsko-Biała Muzeum Techniki i Włókiennictwa 004.JPG|Vîs fiers a ristinde Electric iron lie.jpg|Onk d' ouy </gallery> === {{H|sustantivire|wa}} === {{-suviwa-|fiers a ristinde}} {{~}} {{o}} #[[usteye]] di [[manaedje]], po [[ristinde]] les [[mousmint]]s. #* Mins gråce å {{~}} Ki l' dame Satch aclape so s' vinte, Nosse taeyeu serè schapé. {{s-rif|BLou|ratournant [[w:Miyin et Morice (live d' imådjes)|Miyin et Morice]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[fier a rpoli]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | fier a ristinde = R10 | fiér a ristinde = E1 | fiêr a ristinde = C1 | fierr’ a ristende = E89 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|fer à repasser}} |ru= {{t+|ru|утюг|ral=outioug}} }} r37nj8t5jbbur056aqc7g732iji8gtk ossu 0 41196 434243 398165 2026-07-16T08:44:40Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434243 wikitext text/x-wiki {{RAwa}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === Aplacaedje do {{bdjla|alius}} et do {{bdj|{{loyén|si|Latén}}|sourd=la}}, avou ridaedje des deus voyales (a => o ; i => u) ; {{sorw-u}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|ɔ.sy|ɔ.si|ɔ.sœ}} *** (dirî cossoune, rålmint) {{AFE|sy}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.sy}} * {{Ric|os·su}} === {{H|Adv|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # divant èn addjectif ou èn adviebe, lu-minme sovint shuvou pa « [[ki]] », mostere on rmetaedje a ene ôte sakî ou sacwè del minme foice (valant « [[si#Walon 2|si]] »). #* Il est {{~}} biesse ki mes pates. #* I sont {{~}} grands onk ki l’ ôte {{s-rif|C8}} #* Dji n’ a måy veyou {{~}} nawe. # al fén del fråze, mostere ki l’ novea sudjet va fé come li prumî, come les ôtes, dins ene fråze di djhaedje (valant « [[eto]] »). #* Oyi, dji vénrè {{~}} {{s-rif|S25}} #* Dji mete voltî do côrin so mes tåtes ; et m’ feme {{~}}, åresse. #* Vénss a Wême {{~}}, ti ? {{s-rif|E145|a « ‘su »}} # sifwaitmint dins ene fråze di noyaedje, dirî prono sudjet (valant « [[nerén]] »). #* Lu {{~}} n’ esteut nén la {{s-rif|S0}} # pareydimint po mostrer on rafiya ki n’ s’ a nén passé (valant [[insi]]). #* Åy, mins i n’ l’ a nén avou, {{~}} {{s-rif|S0}} #* Et si ça n’ va nén, {{~}} ? {{s-rif|S0}} # el tiesse del fråze ou del fråzlete, mostere ki çou ki shût est l’ consecwince di çou k’ on vént d’ dire ; [[c’ est po çoula ki]]. #* C’ est on bråve valet ; {{~}} tolmonde el voet voltî {{s-rif|E34}} #* Bén seur ! D' après m' fôrtune, i fåt k' dji soeye lodjî. {{~|Ossu}}, sins pus waister, dji va m' aler moussî, Dji m' va cmander des meubes et, mågré vos messaedjes, Dji m' va fé on sålon, ouy, å prumir astaedje ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 273-276}} #* {{~|Ossu}}, so moens pô d’ timps, li tere ni serè pus K’ ene grande blanke sitårêye, Ki les håyes et les bwès, les åbes et les bouxhons Markèt d’ ene taetche blouwisse. {{s-rif|HSim|divins : [[s:Li_pan_dè_bon_Diu_(Haust,_1924)/IV|Li pan dè Bon Diu, L'iviér]]}} ==== {{H|Reu}} ==== # [[et mi ossu]] ! # [[ossu vite dit, ossu vite fwait]] # [[ci n’ est nén l’ tot d’ promete ; i fåt tni, ossu]] # Rimetaedje (addjectifs) bastis avou "ossu" ## [[ossu subtile k’ ene gade di tchivroû]] ## [[ossu poli k’ ene casrole di scroufier]] ## [[ossu seur ki k’ l’ aiwe court a valêye]] ## [[ossu long k’ on djoû sins pwin]] ==== {{H|A}} ==== * [[ossunon]] * [[totossu]] / [[ttossu]] / [[totsu]] / [[tossu]] * [[ossubén]], [[ostant]] * [[ossutoit]], [[ossuvite]], [[ossuvite ki]], [[ossurade]], [[ossurade ki]] * [[ossutchî]] ==== {{H|Si}} ==== * (mostrant l’ ewalisté divant èn addjectif ou èn adviebe) : [[si#Walon 2|si]] * (mostrant l’ radjoutaedje, al fén del fråze) : [[eto]], [[avou]], del minme manire ** (dins ene fråze di noyaedje) : [[nerén]], [[nén pus]] / [[non pus]] * (mostrant l’ consecwince, el tiesse del fråze) : [[eto]], [[adon]], [[dabôr]], [[ça fwait ki]], [[c’ est po çoula ki]] ==== {{H|Of}} ==== * {{AFE|ɔ.sy}} [[hossî]] (''[[ossi]]'') ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | oci = E203 | ossi = E212, E34, E212b, C1, C8, C13, O81, S0, S25,S117 | ossu = E34, S0, R13 | ossë = [!s20es] LSov | osse̊ = JJG | èssu = E145 a « ‘su »,E165 p. 141,E200 |- = E2, C65, O100 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|mostrant l’ ewalisté divant èn addjectif ou èn adviebe |fr= {{t+|fr|aussi}} |en= {{t+|en|as}} |nl= {{t+|nl|zo}} |de= {{t+|de|so}}, {{t+|de|genau so}} |es= {{t+|es|tan}} |ca= {{t+|ca|tan}} |it= {{t+|it|tanto}} |sv= {{t+|sv|lika}}, {{t+|sv|likaså}} |ar= {{t+|ar|مثل|ral=mithl|ar-fafl=مِثْل}} |ary= {{t+|ary|بحال|ral=b7al|ar-fafl=بْحال}} }} {{ratour|mostrant l’ radjoutaedje, al fén del fråze |fr= {{t+|fr|aussi}}, {{t+|fr|également}} |en= {{t+|en|also}} |nl= {{t+|nl|zo}} |de= {{t+|de|auch}} |es= {{t+|es|también}} |ca= {{t+|ca|també}} |it= {{t+|it|anche}}, {{t+|it|pure}} |sv= {{t+|sv|också}}, {{t+|sv|även}} |ar= ʾayḍan {{=ral}} {{t+|ar|أيضا}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|أَيْضاً}} |ary= {{t+|ary|حبّى|ral=7etta}} }} {{ratour|mostrant l’ consecwince, el tiesse del fråze |fr= {{t+|fr|aussi}} |en= {{t+|en|so}}, {{t+|en|therefore}} |nl= {{t+|nl|zo}}, {{t+|nl|daarom}}, {{t+|nl|dus}} |de= {{t+|de|deswegen}}, {{t+|de|deshalb}} }} jex3rnw6ztsnxs49b8im4fjb8ieipzp frankisté 0 41245 434283 402961 2026-07-16T11:27:32Z Lucyin 218 434283 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|franc}}, {{dcaw|isté|s|wa}}. === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} {{tsg|wa}} {{n-ct|wa}} # cwålité d’ ene sakî k’ est franke, ki dit l’ veur. #* Et télfeye, sins oizeur fé l’ mawe, S’ on doet ravaler des colowes Et rmete e s’ potche si {{~}}, On fwait çou k’ on pout po viker. {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « On fait çou qu’on pout po viker», 1922, p.123}} #* I s’ felicitéve d’ aveur fwait li cnoxhance di djins ossu simpes et droets : Colas et s’ {{~}}… {{s|RBdao|p.41}} # cwålité d’ ene sakî ki n’ a nén sogne. #* Come on fistou dvant vos tote mi {{~}} ploye,Et dji n’ sai cmint tourner mes discours trop spineus. {{s-rif|MLej|"L’aveû"}} #* Cwand dj' so tot seû, c'è-st-à n' î rin comprinde Dj' a tos lès fronts, totes les {{~s}}. {{s|CGas}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | frankîsté = E34,E203 | frankisté = E1,E184 | - = E89,E177 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|cwålité d’ ene sakî ki n’ minte nén |fr= {{t+|fr|franchise}} }} {{ratour|cwålité d’ ene sakî ki n’ a nén peu |fr= {{t+|fr|témérité}} }} l6ee2m4iwctf586z81e64zx3olm8254 434284 434283 2026-07-16T11:28:07Z Lucyin 218 434284 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|franc}}, {{dcaw|isté|s|wa}}. === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} {{tsg|wa}} {{n-ct|wa}} # cwålité d’ ene sakî k’ est franke, ki dit l’ veur. #* Et télfeye, sins oizeur fé l’ mawe, S’ on doet ravaler des colowes Et rmete e s’ potche si {{~}}, On fwait çou k’ on pout po viker. {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « On fait çou qu’on pout po viker», 1922, p.123}} #* I s’ felicitéve d’ aveur fwait li cnoxhance di djins ossu simpes et droets : Colas et s’ {{~}}. {{s|RBdao|p.41}} # cwålité d’ ene sakî ki n’ a nén sogne. #* Come on fistou dvant vos tote mi {{~}} ploye,Et dji n’ sai cmint tourner mes discours trop spineus. {{s-rif|MLej|"L’aveû"}} #* Cwand dj' so tot seû, c'è-st-à n' î rin comprinde Dj' a tos lès fronts, totes les {{~s}}. {{s|CGas}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | frankîsté = E34,E203 | frankisté = E1,E184 | - = E89,E177 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|cwålité d’ ene sakî ki n’ minte nén |fr= {{t+|fr|franchise}} }} {{ratour|cwålité d’ ene sakî ki n’ a nén peu |fr= {{t+|fr|témérité}} }} 8iddpv1kk5advg8gjsnxkzkqfkv6wld 434286 434284 2026-07-16T11:28:58Z Lucyin 218 /* {{H|sustantif|wa}} */ 434286 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|franc}}, {{dcaw|isté|s|wa}}. === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} {{tsg|wa}} {{n-ct|wa}} # cwålité d’ ene sakî k’ est franke, ki dit l’ veur. #* Et télfeye, sins oizeur fé l’ mawe, S’ on doet ravaler des colowes Et rmete e s’ potche si {{~}}, On fwait çou k’ on pout po viker. {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « On fait çou qu’on pout po viker», 1922, p.123}} #* I s’ felicitéve d’ aveur fwait li cnoxhance di djins ossu simpes et droets : Colas et s’ {{~}}. {{s-rif|RBdao|p.41}} # cwålité d’ ene sakî ki n’ a nén sogne. #* Come on fistou dvant vos tote mi {{~}} ploye,Et dji n’ sai cmint tourner mes discours trop spineus. {{s-rif|MLej|"L’aveû"}} #* Cwand dj' so tot seû, c'è-st-à n' î rin comprinde Dj' a tos lès fronts, totes les {{~s}}. {{s|CGas}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | frankîsté = E34,E203 | frankisté = E1,E184 | - = E89,E177 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|cwålité d’ ene sakî ki n’ minte nén |fr= {{t+|fr|franchise}} }} {{ratour|cwålité d’ ene sakî ki n’ a nén peu |fr= {{t+|fr|témérité}} }} 22zgofxzq9ukg4xvaawv3ijid28nyvp 434287 434286 2026-07-16T11:30:25Z Lucyin 218 /* {{H|sustantif|wa}} */ 434287 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|franc}}, {{dcaw|isté|s|wa}}. === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} {{tsg|wa}} {{n-ct|wa}} # cwålité d’ ene sakî k’ est franke, ki dit l’ veur. #* Et télfeye, sins oizeur fé l’ mawe, S’ on doet ravaler des colowes Et rmete e s’ potche si {{~}}, On fwait çou k’ on pout po viker. {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « On fait çou qu’on pout po viker», 1922, p.123}} #* I s’ felicitéve d’ aveur fwait li cnoxhance di djins ossu simpes et droets : Colas et s’ {{~}}. {{s-rif|RBdao|p.41}} # cwålité d’ ene sakî ki n’ a nén sogne. #* Come on fistou dvant vos tote mi {{~}} ploye,Et dji n’ sai cmint tourner mes discours trop spineus. {{s-rif|MLej|"L’aveû"}} #* Cwand dj' so tot seû, c'è-st-à n' î rin comprinde Dj' a tos lès fronts, totes les {{~s}}. {{s-rif|CGas}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | frankîsté = E34,E203 | frankisté = E1,E184 | - = E89,E177 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|cwålité d’ ene sakî ki n’ minte nén |fr= {{t+|fr|franchise}} }} {{ratour|cwålité d’ ene sakî ki n’ a nén peu |fr= {{t+|fr|témérité}} }} qe9bkrd352t7be4lme8q7yjlqmle8da trover 0 41369 434218 432179 2026-07-15T15:28:32Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434218 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Etim?}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tʀɔ.'ve|tʀu.'ve}} {{O/OU}} ** {{pzc}} {{AFE|tʀɔ.'ve}} * {{Ric|tro.ver}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=trov|B=trouv}} {{~}} {{vc}} # vey ene pierdowe sacwè et l’ prinde. #* Dj a {{~|trové}} on biyet d’ 10 dolårs dins ene raiwire. # comprinde et diswalper ene sacwè ki n’ egzistéve nén dvant. #* Kî çk’ a {{~|trové}} l’ moteur a l’ aiwe ? # pinser, pårtaedjî l’ idêye ki. #* Dji {{~|trouve}} ki c’ est ene boune idêye. #* Mi, dji {{~|trouve}} k' on hena d' bon vén Est meyeu k' on poude di rubåbe. {{s-rif|HFbl|Po beûr on kô al fiess, 1843, p.22}} #* Dji n' pou trayi m' conscyince, mins dj' {{~|trouve}} k' il a råjhon ; E s' plaece, dji freu come lu : dji freu gleter l' minton. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 265-266}} #* Si tos les omes ont stî prustis Come vos, come mi, On {{~|trouve}} k’ i n’ sont nén fwaits tertos Come mi, come vos. {{s-rif|JCmp|« Come mi, come vos», p.131}} #* Ki fwaiye clair ou bén trop houreus, Si dj' vude ene botaye di nos vegnes, Mi feme mi {{~|trouve}} pus amoureus. {{s-rif|LLaginm|(1947), ''Li briyolet, Tchanson d’on vî Hutwès'', p. 143}} # {{med}} ricnoxhe ene maladeye. #* Il a cwerou tos les moyéns Po {{~}} s' maladeye ; Il î a metou des lavmints Et-z est ç' todi parey. {{s-rif|FrBa|''L'Âgne da Dèra'', divins [[w:Li camaeråde del djoye (arimés)|''Li camarad′ dè l'joie]]'', 1852, p.23}} # {{vcnd|a}} si mete a fé ene sacwè [[d’ atoumance]]. #* On n' rigrete måy d' aveur fwait ene cråsse eurêye ; Et si l' pice-crosse {{~|trouve a}} nos critiker, E plaece di tchå, k' i s' fôre al frisse makêye, C' est l' bon moyén po saveur bén xhufler. {{s-rif|JDcoh|1939, p.139, ''Tchanson d' tåve : Inte lès-åsses èt lès pots'' (1936)}} # {{np-vprC}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[ça n’ si trouve nén dins on stron di tchvå]]}} # {{r|[[s’ endè trover]]}} ## {{r|[[s’ endè trover bén]]}} # {{r|[[trover s’ gosse avou]]}} # {{r|[[trover ene pire k’ est ronde et plate et cwårêye]]}} # {{r|[[trover ene aweye divins on fa di strins]]}}  ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[trovaedje]], [[trova]], [[troveu]] * [[ritrover]], [[ritrové]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[discovri]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | trové = E89 (dins « trové bâbe di foûr »\, evnd),E178,E203 | trover = E1, R13 | trouver = FO4,O4 (dins « [[èrtrouver|(è)rtrouver]] »\, evnd) }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|vey ene pierdowe sacwè et l’ prinde |fr= {{t+|fr|trouver}} |en= to {{t+|en|find}} |nl= {{t+|nl|vinden}} |de= {{t+|de|finden}} |es= {{t+|es|encontrar}}, {{t+|es|hallar}} |ar= wajada {{=ral}} {{t+|ar|وجد}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|وَجَدَ}}, wajada {{=ral}} {{t+|ar|لقى}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|وَجَدَ}} |ary= [[lqa]] {{=ral}} [[لقى]] {{=dsf-ar}} [[لْقى]]; [[çab]] {{=ral}} [[صاب]], [[jber]] {{=ral}} [[جبر]] {{=dsf-ar}} [[جْبر]] }} {{ratour|ricnoxhe ene maladeye |fr= {{t+|fr|diagnostiquer}} }} {{ratour|trouver a |fr= {{t+|fr|se mettre}} à, en {{t+|fr|venir}} à }} bmqkp0kggouynpkxzsi1k06x6enqmt6 aponde 0 42341 434272 421693 2026-07-16T11:00:31Z Lucyin 218 434272 wikitext text/x-wiki {{MR|apoenter}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V}} «[[ponde#Walon 2|ponde]]» {{bet|a|v|wa|d=aprepiaedje}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=apond|B=apond|come=ratinde}} {{~}} {{vsc}} # {{cron|wa}} si mostrer d' å lon aprume po les aireurs do djoû, li solea al pikete. #* I vs shonna ki s’ vwès, pus doûce ki l’ ombåde Ki l’ vint sussene cwand l’ aireur {{~|apond}}, I vs shonna ki s’ vwès, pus doûce k’ ene ombåde, Dispiertéve vosse cour ki doirmeut e s’ wåde. {{s-rif|EWik|''Fruzions d' cour'', p.76}} #* C’ est twè, cwand {{~|apond}} l’ aireur, Ki fwait rizete å solo, Ou bén, cwand l’ beaté s’ mostere, Ele si bagne divins tes flots. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Li bat’lî» p.54}} #* E si aiwe, tos les oujheas del vå, Acorèt s' rafrister l' palå, Si rade k' å cir {{~|apond}} l' aireur. {{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs di prétins (arimés)|Fleûrs di prétins]]", p.70 (1929), "Li rèwe" (1926)}} # ariver d' å lon, po ene djin. #* Onk come l' ôte al fén do monde, Cwand ç' serè po nos djudjî, Diè reyrè d' nos vey {{~}} Si ns n' avans k' des sfwaits petchîs. {{s-rif|JDcoh|1939, p.149, ''Vîve Saint-Åbin'' (1937)}} # ariver, po èn evenmint. #* I savént bén k’ on djoû, on divreut vey {{~}} li fén d’ totes ces batayes, et ossu li victwere. {{s-rif|Sicrijheuse di Hermåle-dizo-Hu|e-n on tecse sol guere di 14}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si mostrer, pol djoû | fr = {{t+|fr|poindre}}, {{t+|fr|se profiler}} }} {{ratour|ariver d' å lon, po ene djin | fr = {{t+|fr|apparaître}}, {{t+|fr|s’avancer}} }} {{ratour|ariver, po èn evenmint | fr = {{t+|fr|arriver}}, {{t+|fr|se profiler}} }} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{SP13s|{{PAGENAME}}}}. #* Fåt k' il {{~}} todi å dierin moumint. p1votxwrvjvt8emyohdv6p8uefpnhrx 434280 434272 2026-07-16T11:22:23Z Lucyin 218 /* {{H|viebe|wa}} */ 434280 wikitext text/x-wiki {{MR|apoenter}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V}} «[[ponde#Walon 2|ponde]]» {{bet|a|v|wa|d=aprepiaedje}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=apond|B=apond|come=ratinde}} {{~}} {{vsc}} # {{cron|wa}} si mostrer d' å lon aprume po les aireurs do djoû, li solea al pikete. #* I vs shonna ki s’ vwès, pus doûce ki l’ ombåde Ki l’ vint sussene cwand l’ aireur {{~|apond}}, I vs shonna ki s’ vwès, pus doûce k’ ene ombåde, Dispiertéve vosse cour ki doirmeut e s’ wåde. {{s-rif|EWik|''Fruzions d' cour'', p.76}} #* C’ est twè, cwand {{~|apond}} l’ aireur, Ki fwait rizete å solo, Ou bén, cwand l’ beaté s’ mostere, Ele si bagne divins tes flots. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Li bat’lî» p.54}} #* E si aiwe, tos les oujheas del vå, Acorèt s' rafrister l' palå, Si rade k' å cir {{~|apond}} l' aireur. {{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs di prétins (arimés)|Fleûrs di prétins]]", p.70 (1929), "Li rèwe" (1926)}} #* Padrî lu, Djôzef sinteur ene clairisté {{~}} e cir å raeze d' Hayna et d' Mwerveye. {{s-rif|RBri|dins [[w:Douda d'Êwe d'Oûthe (pitit roman)|Douda d'Êwe d'Oûthe]] p. 12}} # ariver d' å lon, po ene djin. #* Onk come l' ôte al fén do monde, Cwand ç' serè po nos djudjî, Diè reyrè d' nos vey {{~}} Si ns n' avans k' des sfwaits petchîs. {{s-rif|JDcoh|1939, p.149, ''Vîve Saint-Åbin'' (1937)}} # ariver, po èn evenmint. #* I savént bén k’ on djoû, on divreut vey {{~}} li fén d’ totes ces batayes, et ossu li victwere. {{s-rif|Sicrijheuse di Hermåle-dizo-Hu|e-n on tecse sol guere di 14}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si mostrer, pol djoû | fr = {{t+|fr|poindre}}, {{t+|fr|se profiler}} }} {{ratour|ariver d' å lon, po ene djin | fr = {{t+|fr|apparaître}}, {{t+|fr|s’avancer}} }} {{ratour|ariver, po èn evenmint | fr = {{t+|fr|arriver}}, {{t+|fr|se profiler}} }} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{SP13s|{{PAGENAME}}}}. #* Fåt k' il {{~}} todi å dierin moumint. jtrki334alu3y00ghoadnez88m1g7n6 434289 434280 2026-07-16T11:31:26Z Lucyin 218 434289 wikitext text/x-wiki {{MR|apoenter}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V}} «[[ponde#Walon 2|ponde]]» {{bet|a|v|wa|d=aprepiaedje}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=apond|B=apond|come=ratinde}} {{~}} {{vsc}} # {{cron|wa}} si mostrer d' å lon aprume po les aireurs do djoû, li solea al pikete. #* I vs shonna ki s’ vwès, pus doûce ki l’ ombåde Ki l’ vint sussene cwand l’ aireur {{~|apond}}, I vs shonna ki s’ vwès, pus doûce k’ ene ombåde, Dispiertéve vosse cour ki doirmeut e s’ wåde. {{s-rif|EWik|''Fruzions d' cour'', p.76}} #* C’ est twè, cwand {{~|apond}} l’ aireur, Ki fwait rizete å solo, Ou bén, cwand l’ beaté s’ mostere, Ele si bagne divins tes flots. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Li bat’lî» p.54}} #* E si aiwe, tos les oujheas del vå, Acorèt s' rafrister l' palå, Si rade k' å cir {{~|apond}} l' aireur. {{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs di prétins (arimés)|Fleûrs di prétins]]", p.70 (1929), "Li rèwe" (1926)}} #* Padrî lu, Djôzef sinteur ene clairisté {{~}} e cir å raeze d' Hayna et d' Mwerveye. {{s-rif|RBdao|p. 12}} # ariver d' å lon, po ene djin. #* Onk come l' ôte al fén do monde, Cwand ç' serè po nos djudjî, Diè reyrè d' nos vey {{~}} Si ns n' avans k' des sfwaits petchîs. {{s-rif|JDcoh|1939, p.149, ''Vîve Saint-Åbin'' (1937)}} # ariver, po èn evenmint. #* I savént bén k’ on djoû, on divreut vey {{~}} li fén d’ totes ces batayes, et ossu li victwere. {{s-rif|Sicrijheuse di Hermåle-dizo-Hu|e-n on tecse sol guere di 14}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si mostrer, pol djoû | fr = {{t+|fr|poindre}}, {{t+|fr|se profiler}} }} {{ratour|ariver d' å lon, po ene djin | fr = {{t+|fr|apparaître}}, {{t+|fr|s’avancer}} }} {{ratour|ariver, po èn evenmint | fr = {{t+|fr|arriver}}, {{t+|fr|se profiler}} }} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{SP13s|{{PAGENAME}}}}. #* Fåt k' il {{~}} todi å dierin moumint. 7s53grp8dk09dz67i5q1y4k6y46ca76 434291 434289 2026-07-16T11:32:10Z Lucyin 218 /* {{H|viebe|wa}} */ 434291 wikitext text/x-wiki {{MR|apoenter}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V}} «[[ponde#Walon 2|ponde]]» {{bet|a|v|wa|d=aprepiaedje}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=apond|B=apond|come=ratinde}} {{~}} {{vsc}} # {{cron|wa}} si mostrer d' å lon aprume po les aireurs do djoû, li solea al pikete. #* I vs shonna ki s’ vwès, pus doûce ki l’ ombåde Ki l’ vint sussene cwand l’ aireur {{~|apond}}, I vs shonna ki s’ vwès, pus doûce k’ ene ombåde, Dispiertéve vosse cour ki doirmeut e s’ wåde. {{s-rif|EWik|''Fruzions d' cour'', p.76}} #* C’ est twè, cwand {{~|apond}} l’ aireur, Ki fwait rizete å solo, Ou bén, cwand l’ beaté s’ mostere, Ele si bagne divins tes flots. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Li bat’lî» p.54}} #* E si aiwe, tos les oujheas del vå, Acorèt s' rafrister l' palå, Si rade k' å cir {{~|apond}} l' aireur. {{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs di prétins (arimés)|Fleûrs di prétins]]", p.70 (1929), "Li rèwe" (1926)}} #* Padrî lu, Djôzef sinteut ene clairisté {{~}} e cir å raeze d' Hayna et d' Mwerveye. {{s-rif|RBdao|p. 12}} # ariver d' å lon, po ene djin. #* Onk come l' ôte al fén do monde, Cwand ç' serè po nos djudjî, Diè reyrè d' nos vey {{~}} Si ns n' avans k' des sfwaits petchîs. {{s-rif|JDcoh|1939, p.149, ''Vîve Saint-Åbin'' (1937)}} # ariver, po èn evenmint. #* I savént bén k’ on djoû, on divreut vey {{~}} li fén d’ totes ces batayes, et ossu li victwere. {{s-rif|Sicrijheuse di Hermåle-dizo-Hu|e-n on tecse sol guere di 14}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si mostrer, pol djoû | fr = {{t+|fr|poindre}}, {{t+|fr|se profiler}} }} {{ratour|ariver d' å lon, po ene djin | fr = {{t+|fr|apparaître}}, {{t+|fr|s’avancer}} }} {{ratour|ariver, po èn evenmint | fr = {{t+|fr|arriver}}, {{t+|fr|se profiler}} }} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{SP13s|{{PAGENAME}}}}. #* Fåt k' il {{~}} todi å dierin moumint. p3iefqam008m7f3bl6y3w3vo6dzhodo fortchî 0 42587 434292 342005 2026-07-16T11:44:19Z Lucyin 218 434292 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{BdjB|fortch|fotche}} {{caw|î|v|wa}}. === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=fortch|B=fotch|B.2=fortchey}} {{~}} {{vc}} # {{vc}} prinde avou ene fotche. #* La ddja on boket ki Manu n' {{~|fortcheye}} pus masse dins les djåbes. {{s-rif|ALal}} # {{vc}} prinde avou ene [[fortchete]]. #* Ki ça shonnéve bon cwand, d' astcheyance, e brouwet, ti {{~|fortchives}} dins on ptit boket d' canada, cwand ç' åreut co stî on kinike. {{s-rif|ALal}} # {{vsc}} si pårti a deus, po ene voye, on buk d' åbe. #* Après l' bwès, li voye {{~|fortcheye}}. ==== {{H|Pa}} ==== * [[fortchaedje]] * [[efortchî]] * [[refortchî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (prinde avou ene fotche): [[fonner]] * (si pårti, po ene voye): fé on I grek, fé on Y ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|prinde avou ene fotche |fr= {{t+|fr|piquer}} ''(à la fourche)'' }} {{ratour|si pårti a seus |fr= {{t+|fr|fourcher}} }} p0nde14qr38i2m8khlxfcfqegpyz74i 434293 434292 2026-07-16T11:46:31Z Lucyin 218 /* {{H|ratournaedjes}} */ 434293 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{BdjB|fortch|fotche}} {{caw|î|v|wa}}. === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=fortch|B=fotch|B.2=fortchey}} {{~}} {{vc}} # {{vc}} prinde avou ene fotche. #* La ddja on boket ki Manu n' {{~|fortcheye}} pus masse dins les djåbes. {{s-rif|ALal}} # {{vc}} prinde avou ene [[fortchete]]. #* Ki ça shonnéve bon cwand, d' astcheyance, e brouwet, ti {{~|fortchives}} dins on ptit boket d' canada, cwand ç' åreut co stî on kinike. {{s-rif|ALal}} # {{vsc}} si pårti a deus, po ene voye, on buk d' åbe. #* Après l' bwès, li voye {{~|fortcheye}}. ==== {{H|Pa}} ==== * [[fortchaedje]] * [[efortchî]] * [[refortchî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (prinde avou ene fotche): [[fonner]] * (si pårti, po ene voye): fé on I grek, fé on Y ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|prinde avou ene fotche |fr= {{t+|fr|piquer}} ''(à la fourche)'' }} {{ratour|si pårti a deus |fr= {{t+|fr|fourcher}}, {{t+|fr|bifurquer}} }} 4cqcmiqk8cewuybo1rwf06xggywzc9m 434294 434293 2026-07-16T11:49:09Z Lucyin 218 /* {{H|Vi|wa}} */ 434294 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{BdjB|fortch|fotche}} {{caw|î|v|wa}}. === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=fortch|B=fotch|B.2=fortchey}} {{~}} {{vc}} # {{vc}} prinde avou ene fotche. #* La ddja on boket ki Manu n' {{~|fortcheye}} pus masse dins les djåbes. {{s-rif|ALal}} # {{vc}} prinde avou ene [[fortchete]]. #* Ki ça shonnéve bon cwand, d' astcheyance, e brouwet, ti {{~|fortchives}} dins on ptit boket d' canada, cwand ç' åreut co stî on kinike. {{s-rif|ALal}} # {{vsc}} si pårti a deus, po ene voye, on buk d' åbe. #* Après l' bwès, li voye {{~|fortcheye}}. #* I n' ala nén disca Biron, mins {{~|fortcha}} eco ene feye a droete, intrant dizo les pins silvesses. {{s-rif|RBdao|p. 12}} ==== {{H|Pa}} ==== * [[fortchaedje]] * [[efortchî]] * [[refortchî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (prinde avou ene fotche): [[fonner]] * (si pårti, po ene voye): fé on I grek, fé on Y ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|prinde avou ene fotche |fr= {{t+|fr|piquer}} ''(à la fourche)'' }} {{ratour|si pårti a deus |fr= {{t+|fr|fourcher}}, {{t+|fr|bifurquer}} }} 0vocmqdaac4y8729h8l45udo8nt1b07 sorvini 0 43594 434285 397273 2026-07-16T11:28:11Z Scribus electronicus 3672 434285 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V}|vini}} {{bet|sor|v|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|sɔʀ.vi.ni|sɔʀ.vy.ny|syʀ.vi.ny|syʀ.vy.ny|syʀ.vɛ.ny|səʀ.və.nə}} ** {{pzc}} {{AFE|sɔʀ.vi.ni}} * {{Ric|sor·vi·ni}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=sorvin|B=sorvén|C=sorvegn|PE=sorvinou}} {{~}} {{vsc}} # [[ariver]], tot djåzant d' èn [[etrevén]]. #* Ossu, nosse mwaisse, dji m' endè vou, K' i m' {{~|sorvegne}} ene sifwaite herike, Fåte d' on tot ptit boket d' muzike, D' èn air come dji l' åreu volou, Po tchanter plin d' djoye, plin d' exhowe, To çou ki m' cour rissint por vos. {{s-rif|JVrr|(1920), p.152; "Sins musique"}} #* S' i {{~|sorvénreut}}, come mwints côps e noste istwere, K' on mwais vijhén nos vôreut ocuper, Maké po d’ bon, l' fayé recourreut sins glwere Et pus måy, i n' nos oizreut ataker. {{s-rif|RVir|ratournant [[w:Li Braibançone (ime)|Li Braibançone]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[sorvinance]] * [[rissorvini]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[ariver]], [[si passer]], [[rissorvini]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | sorvini = E1,E34, R10,R13 | survèni = O4 | survini = E1 |- = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ariver, po èn etrevén |fr= {{t+|fr|survenir}}, {{t+|fr|avoir lieu}} |en= to {{t+|en|happen}}, to {{t+|en|occur}}, to {{t+|en|take place}}, to {{t+|en|arise}} |nl= {{t+|nl|gebeuren}} |de= {{t+|de|passieren}}, {{t+|de|stattfinden}}, {{t+|de|vorkommen}} |es= {{t+|es|ocurrir}}, |ar= Hadatha {{=ral}} {{t+|ar|حدث}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|حَدَثَ}} |ary= [[oqe3]] {{=ral}} [[وقع]] {{=dsf-ar}} [[وْقع]] }} e20u76iyw8vd2061ac94y5k1outq857 avni 0 48395 434273 421701 2026-07-16T11:03:23Z Scribus electronicus 3672 434273 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{V}} «[[vini]]» {{bet|a|v|wa|d=aprepiaedje}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|av.'ni|av.'ny}} ** {{pzc}} {{AFE|av.'ni}} * {{Ric|av·ni}} ==== {{H|viebe|wa}} ==== {{-codjow-|troke=5|A=avn|B=avén|C=avegn|PE=avnou}} {{~}} {{vsc}} # vini addé l' ci ki cåze. #* I n a des leus toplin les bos; {{~|Avnoz}} dé mi mes ptits bedots ; Dj’ côprè l’ linne k’ i n a dsu vo dos Pol djambot ki m’ atind låvå {{s-rif|viye tchanson d' bierdjî}} #* Et cmint froz vs po trivierser l' voye, Cwand l' cir est noer, ki l' måva tins Fwait rescouler les pus hôtins, Po-z {{~}} la ki dji vs evoye. {{s-rif|JVvl|1901, "Ax léheus"}} #* Boule-di-Gôme est ddja a l’ awaite pol vey {{~}}. {{s-rif|AXbg|1912, p.14}} # [[djonde]] ene sawice. #* {{lang|wa-fel|Des autes survinît, Diu sét d’ wice … s’arèstît à nost’ ouhe èt, po z-'''a’vni''' à l’ sonète, les rûsés pindârts fît l’ hâle di voleûr.}} {{s|JVtt|(1924), ''Di m’ finièsse''}} #* Come des grandès colowes, les pazeas, les rouwales, Qui dschindént d' Biernåmont, dås Tawes ou d' Djolivet, Pidjolént-st inte deus håyes ou passént-st å triviè D' ene tere ou d' ene praireye po-z {{~}} disk' ås Wales. {{s-rif|LLmay|1923, p. 7}} #* '''Avnou''' låvå, dins on metou « cinte di dnaedje », ti pous, åy, diner do sonk{{s|Ran|oteur=David Blaude|l° 106 p. 7}} # atoumer, si passer #* Kimint est-çki tot a-t-'''avnou'''? Nos end åréns voltî des noveles. {{s-rif|divins ''Quatre dialogues de paysans'' (1631-1636)}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[avni a ses aiwes]]}} # {{r|la k’ on ndè vout avni}}. #* Nos rdjåzrans d' çoula cwand nos nos rvoerans, responda co pus vite li mame di li ptite Elene ki comprindeut '''la k'''' Julie '''voleut end avni''', nos ns irans, il est pus ki tins. {{s-rif|JVpa|1896, p.28}} ===== {{H|parintaedje}} ===== *[[Avéns]] *[[avnant]], [[avnaedje]] *[[avenmint]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== [[ariver]] ===== {{H|dizotrins mots}} ===== {{Lka-si|ariver}} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{Lka-ra|ariver}} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Apl|wa}} «[[a#Walon 1|a]]» + «[[vini]]». ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|av.'ni}} *** {{frcjh}} {{AFE|av.'niːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|av.'ni}} * {{Ric|av·ni}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{cron|wa}} çou ki va ariver pus tård. #* Ci mestî la n' a pupont d' {{~}}. #* Cwand l’ passé n’ est gote etaetchî, L’ {{~}} n’ a rén ki vs acåbele. {{s-rif|JVvl|1901, p.61, “A n’belle Vîle Feume”}} #* Efants, li mat d' cocagne c' est l' tåvlea d' nosse vicaedje, Çou k' est dzeur, c' est l' {{~}}, tchaeconk gripe tant k' i pout. {{s-rif|LLmay|1923, p. 24}} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|çou ki va ariver pus tård |fr= {{t+|fr|avenir}} |en= {{t+|en|future}} |nl= {{t+|nl|toekomst}} }} e4w20ehsoujyu0rx6s58b8r9yk3s6ka franskignon 0 52378 434257 394158 2026-07-16T10:07:49Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434257 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{djermon}} === {{H|sustantif}} === {{-suwa-}} {{~}} {{o}} # djin ki voet voltî l’ France, disk’ a copyî l’ manire di djåzer et di s’ kidure des Francès. #* Li ci ki djåze walon a l' air di si pô d' tchoi ! C' est bon po li ptit peupe et po leus fjheus d' paskeyes ; Mins ene feye k' on a d' çoula, schoûtez, gn a rén d' parey Ki do fé l' {{~}} et d' fé ene croes sol patwès. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 282-285}} #* Iy ! Vola nosse {{~}}. {{s-rif|GIst}} #* Est çki c’ est nos {{~s}} k’ avént decidé Bismarck, e 1914, a s’ aler bate el Flande, et dinsi noyî tos les Flaminds ? #*-Des {{~s}} …-Bén awè fré, dj' aveu ricnoxhou l' accint{{s-rif|PHT|ratournant ''Astérix amon lès Bèljes'', 2022, {{p.|14}}}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[franskignoner]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | franskion = E203 | franskiyon = E170,S0 | franskignon = E1,E170,E203,R10 | franskilion = E1 | fransquignon = ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|fransquillon}} (''francès d’ Beldjike'') }} 9r78z8bbwd6z7jy2xcb8f0dgxdu2xh5 edon 0 52551 434252 432086 2026-07-16T09:55:49Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434252 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Apl-adv}} «[[est]]» + «[[don]]» (est i don?) {{e?}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɛ.ˈdɔ̃|ɛ.ˈnɔ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛ.ˈdɔ̃}} * {{Ric|e·don}} ==={{H|mot-usteye|wa}}=== {{~}} # divins ene kession. ## {{arin|wa}} mot ki shonne dimander a l' [[atôtchî#Sustantif|atôtchî]] a dire awè a ene idêye. ##* Vos m' vénroz vey, {{~}} ? {{s-rif|E203}} & {{s-rif|E1}} ##* Vosse mame n' est nén måle sor mi, {{~}} ? {{s-rif|E203}} ##* - Neni ; elle est evoye, sins rprotche, Dire sacwantès påters a l' eglijhe del pårotche. On saetche l' epront d' Brussele, {{~}}, ouy å matén ?… {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne V, v. 89-91}} ##* Ele ni freut nén del poenne a on liyon di sogne di s' fé hagnî {{~}} ? {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne IX, p.11}} ## {{arin|wa}}, {{str|wa}} eployî avou l' prono tonike ou l' no del djin. ##* C’ est seur des cis ki vnèt heyî. C’ e-st ouy li djoû, {{~}}, matante ? {{s-rif|HSnp|1889, p.57}} ##* MELIYE. - (tot rabressant s' mame). - Mame, djåzroz vs a m' popa po nozôtes ? DJEDJENE. - Vos estoz bén ene tourciveuse, edon. Vos l' froz {{~}}, mame ? {{s-rif|ABbdj|1900, sinne VI, p.16}} ##* Vos nd avoz nén stî ewaerêye, {{~}}, vos ? {{s-rif|HSjan|1911, p. 142}} ##* DJÔZEF. - Awè, k' elle ode boune, ossi boune k' elle est bele. MELIYE. - Vos les inmez ossu {{~}}, vos, monsieu Djôzef, les rôzes ? DJÔZEF. - Puski c' est m' mestî d' els aclever, di les sognî, kimint n' les inmreu dj' nén ? {{s-rif|JLdlb|1919, ake I, sinne II, p.3}} # divins ene fråze d' esclamaedje ou di declaraedje. ## aspoye sol caractere vraiy d' ene fråze. ##* Nén dandjî d' fé des grands råtchåds po s' comprinde, {{~}}. {{s-rif|PHT}} ##* Ele ni cnoxhe rén, dai, leye ! Asteure, puski dj' so ritche, bén seur ki dj' candjrè d' veye ! Dj' a minme l' idêye, {{~}}, do n' pus pårler lidjwès : Li ci ki djåze walon a l' air di si pô d' tchoi ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 279-282}} ##* MELIYE. - (tot rabressant s' mame). - Mame, djåzroz vs a m' popa po nozôtes ? DJEDJENE. - Vos estoz bén ene tourciveuse, {{~}}. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne VI, p.16}} ##* Way-a-way, dji m’ va co ramasser ene mwaisse savneure, {{~}} ! {{s-rif|HSjan|1911, p.119}} ##* Voloz vs vis taire, c’ est po rire {{~}} k’ dj’ a dit ça. {{s-rif|LLbwe|1948, p.7}} ## eployî avou l' prono tonike ou li ptit no ki shût. ##* Il est dhoté, {{~}}, Matî {{s-rif|DSal}} ##* MATROGNÅRD. (tot vudant troes gotes) - Bevoz on dmey ! Po les grands saizixhmints, creyoz m', gn a rén d' parey ! Dji m' î cnoxhe {{~}}, mi ! Dji sai çou k' c' est d' çoula ; Mi, cwand dj' atrape ene pawe, vite dji boe-st on hena. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 223-226}} ##* Et n’ mi marixh dju nén, {{~}} mi, puski çoula m’ dene plinne eveye do hoûler, et k’ dj’ a totes les poennes do monde di m’ ratni … po n’ nén l’ apawter, l’ efant… {{s-rif|AXbg|1912, p.29}} ##* O n' dirè pus k' ele tome e-n ene blesse, {{~|Edon}} l' Societé ! - Nos rvicans ! On ra l' ome ki faleut al tiesse, Avou l' captinne ki ns avans. {{s-rif|JDcoh|1939, p.60, ''Vîve li djônèsse !'' (1927)}} ##* MAYANE. (a Leyontine) - Ça fwait ki l' ci ki s' mareye fwait ene måcule insi ? HOUBERT. - Målureuzmint ! Dj' endè sai ene sacwè, {{~}} mi. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne II, p.5}} ## shonne fé dire k' awè a l' arinné ''(do minme ki l' sinse djenerå dvins ene kession)''. ##* Djans Dezirêye, ni prindoz nén plaijhi a m' broyî l' cour, vos savoz k' dji vs inme, vos savoz ki … ki … c' est po rire {{~}} çou k' vos djhoz la, vosse matante vi voet trop voltî. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne II, p.6}}    # ''(å mitan ou å coron d' ene fråze avou l' no di l' arinné)'' sieve a-z arinner ene djin tot sayant d' assaetchî si asteme. #* Asteure, {{~}}, Tonton, alez dispinde l' essene. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 239}} #* NENELE. – Vosse pere, {{~}} båshele, ci n’ est nén ås Bonceles k’ i doet-st aler, c’ e-st a Guel ! MELIYE. – Si vos continouwez al kihushtiner insi, sortot ! {{s-rif|HSnp|1889, p.84}} #* Schoûtez : dj’ a-st adji avou vos come on napea, {{~}} Mareye ; djel sai bén… Portant dji vs a-st inmé, creyoz m’, come on inme a saze ans. {{s-rif|JMtbr|1922, p.34}} #* Loukîz cmint k' vos djåzez, {{~}} Djerå … {{s-rif|JMvm|(1933), p.21}} #* Et qwand dj' sereu minme ouy å diåle et co pus lon, Do walon d' Solwåster, al boke dj’ åreu co l’ gosse, Paski ci walon la, {{~}} mere, c’ esteut l’ vosse. {{s-rif|ABfot}} # {{arin|wa}} divant èn ôte adviebe {{Lka|edon çoula}}, {{Lka|edon surmint}}. #* Vos n’ mi vôrîz nén vey rataker, {{~}}, portant ? … {{s-rif|AXbm|(1905), p.15}} #* MAYANE. - C' est Lafleur k' est evoye amon l' apoticåre. HOUBERT. - Kimint … Vos n' alez nén croere ki dj' va drouctiner, {{~}}, portant ? {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne XX, p.37}} #* Awè {{~}}, dji l' a veyou et s' m' a t i minme fwait d' l' ôte des costés del håye on messaedje ki m' ebarasse mi, asteure. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne IX, p.11}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[awè, edon, k’ ça fwait do bén, do poleur djåzer so s’ vijhén]]}} # {{r|[[c’ est si bon, edon, do sondjî, våt mî çoula ki d’ araedjî]]}} # {{r|[[edon çoula]]}} # {{r|[[edon surmint]]}} # {{r|[[neni edon]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[edon ki]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=mot shonnant dmander cwè al djin k' on arinne| * [[dowê]] * [[endon]] * [[nonna]] }} {{Boesse|c=2|tite=rafoircixh li caractere vraiye d' ene dijhêye (avou ou sins prono tonike ou ptit no)| * [[dai]] * [[paret]] * [[savoz]] }} {{Boesse|c=2|tite=rafoircixh li sinse di sacwants adviebes| * [[dai]] * [[savoz]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | edon = R10 | èdon = E1,E203 | ènon = E1 |- = C13,S117,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mot shonnant dmander cwè al djin k' on arinne {{Lka-ra|endon}} |fr= {{t+|fr|n’est-ce pas}}? |ary= {{t+|ary|ياك|ral=yak}} }} {{ratour|rafoircixh li caractere vraiy d' ene dijhêye |fr= +- {{t+|fr|pour sûr}}, +- {{t+|fr|évidemment}}, +- {{t+|fr|certainement}}, +- {{t+|fr|en vérité}} }} {{ratour|sieve a-z arinner l' atôtchî avou s' no |fr= +- {{t+|fr|mon cher}}, +- {{t+|fr|cher}}, +- {{t+|fr|ô}} }} {{ratour|rafoircixh li sinse di sacwants adviebes |fr= {{t+|f|bien}}, {{t+|fr|tout-à-fait}} }}  === {{H|mot-fråze}} === {{~}} {{n-c}} # sclameure mostere k' ene sacwè est bén l' vraie. #* -Vos avoz seur on bén bon tchvå ! … derit i å martchand. -{{~|Edon}} ! C' e-st on rot, fjha t i l' ome, c' est les meyeus, mins c' est les pus dandjreus. {{s-rif|JMvl|(1922)}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostere k' ene sacwè est bén l' vraie |fr= {{t+|fr|et comment}} !, {{t+|fr|pour sûr}}!, {{t+|fr|évidemment}} }} 0uiys5bjta3scfyo37bwjq2p7yts3wi vôteu 0 55292 434290 343945 2026-07-16T11:31:37Z Scribus electronicus 3672 434290 wikitext text/x-wiki {{MR|wôteu}} =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Feu}} «[[vôter]]». === {{H|sustantif|wa}} === {{-suwa-F2|vôt}} {{~}} {{o}} #{{ofn-d}} [[vôte]]. #*Les eleccions amon nos vijhéns francès lêynut on mwais gosse el boke, avou on Le Pen a l' aschate a droete, k' a parvinou a-z assaetchî dabôrd 20 åcint des {{~s}} {{s-rif|CMas}} # onk k' a l' droet d' vôter. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[elijheu]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|onk k' a l' droet d' vôter |fr= {{t+|fr|électeur}}, {{t+|fr|votant}} |en= {{t+|en|elector}} |nl= {{t+|nl|kiezer}} |de= {{t+|de|Wähler}} }} fp5d7iyuginu4en0nvjyf4janw7b0hu rahisse 0 55434 434239 406893 2026-07-16T08:34:53Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434239 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|raxhyî}}, {{caw|isse|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀa.'hɪs|ʀa.'his}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀa.'his}} * {{Ric|ra·hisse}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # vî cayet ki n' sieve pus a rén. #* TONTON. - Bén, ti dvéns sot, surmint ! Sipeye pår li manaedje ! TÅTÎ (mostrant les meubes). - Ces {{~s}} la bagront ! TONTON. - Al boune eure ! ... Coraedje ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 271-272}} # {{str|wa}} divins l' ratourneure « '''vî rahisse''' » #* Broûler tos les vîs {{~s}}. {{s-rif|E1}} #* Å diåle les ramons, les hopeas! Et lon, lon la, vola po les tchinisses Et lon, lon la, vola po les {{~s}}. {{s-rif|FrBcj|1852}} #* Mi, dji passe des pupes et Kinåve, lu, fwait dvins les vîs {{~s}}.{{s-rif|HSjan|1911, p.131}} # onk ki n' våt rén. #* C' e-st on {{~}}, on tchinisse. {{s-rif|E1}} #* Tant mî våt por leye ! Asteure, Diè wåde ! Må pô d’ tins, vos åroz d’ mes noveles, savoz, monsieur vî {{~}} ! {{s-rif|HSjan|1911, p.135}} ==== {{H|parintaedje}} ==== [[rahisreye]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=vi cayet ki n' sieve pus a rén| * [[bardaxhreye]] * [[halbård]] * [[trigu]] }} {{Boesse|c=2|tite=onk ki n' våt rén| * [[rékem]] * [[rénnvåt]] * [[vårén]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rahis′ = E1 | rahiss = E203 | rahisse = R10,R13 | - = E89 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|vi cayet ki n' sieve pus a rén |fr= {{t+|fr|vieillerie}}, {{t+|fr|friperie}}, {{t+|fr|rebut}} }} {{ratour|onk ki n' våt rén |fr= {{t+|fr|vaurien}} }} h3lpefknzeb626vns2oh5nfdor7v4ts surmint 0 58820 434237 432127 2026-07-16T08:29:23Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434237 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{BdjB|sur|seur}} {{caw|mint|adv|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|syʀ.'mɛ̃|sy:ʀ.'mɛ̃|odio=Lang-wa-fel Lidje sûrmint.wav|linɡ=wa}} {{AFE|sø:ʀ.'mɛ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|syʀ.'mɛ̃}} * {{Ric|sur.mint}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # d’ ène manire (cåzu) seure. #* On va co ratinde cénk munutes, i va {{~}} ariver. #* T' as '''surmint''' ir avou ene perike Ki t' as l' air ouy si mågriyeus. {{s-rif|NDef}} #*Ses pîs blancs et rôzés ont stî fôrmés {{~}}, Si ptits et si disloyîs po k’ on les tegne e s’ mwin {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"L’crèyåcion d’Eve", tome 43, p. 140}} #* {{~|Surmint k'}} i s' rafroedixha tot dmorant dlé l' aiwe. Gn aveut ene herike ki coreut. I fourît acsûts tos les deus {{s-rif|LRsov|p. 62}} #* Li pôve wandion s' plaijheut si må k' abaga-st a Tcherate. {{~|Surmint}} inméve-t i mî k' on l' lomaxhe Tcheratî {{s-rif|MSla}} #* Gn aveut la ene noere poite di fier, serêye avou on gros loket, ki n' si rapléve {{~}} pus d' aveur sitî drovou, témint k' il esteut-st erodji {{s-rif|GuiS}} # {{arin|wa}} {{mocr|wa}} ''(metou al fén del fråze)'' [[edon]]. #* TONTON. - Bén, ti dvéns sot, {{~}} ! Sipeye pår li manaedje ! TÅTÎ (mostrant les meubes). - Ces rahisses la bagront ! TONTON. - Al boune eure ! ... Coraedje ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 271-272}} #* DEZIRÊYE. Taijhoz vs alez bablame, apontyîz vs a ecråxhî vos botes ca c' est fini pol guete. BIETMÉ- Dji comprind boû po vatche {{~}} ? {{s-rif|JVdfo|1889, sinne II, p.6}}  ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[surmint k’ awè]]}} # {{r|[[surmint ki]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[bén seur]] * [[seur]] ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|edon surmint}}. #* Ele ni vont nén leyî leu manaedje et leus omes tot féns seus po cori les amuzmints, {{~|edon, surmint}} ? {{s-rif|HSjan|1911, p.112}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chûrmint = S117 | chûr’mint = S33 | seûr’mint = O4 | sûremint = E1,E34 | surmin = E203 | sûrmin = C9, E212 | surmint = R9:tchet (a « [[tchet]] »\,…),R10,R13 | sûrmint = C8, S0 | sûr’mint = {{RO|E1}} (a « [[pa]] »), S36:sûr'_mint }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|d’ ène manire (cåzu) seure |fr= {{t+|fr|sûrement}}, {{t+|fr|certainement}} }} {{ratour|dimande a l' arinneu s' il a bén compris |fr= {{t+|fr|sûrement}}, {{t+|fr|sans doute}}, {{t+|fr|n’est-ce pas}} }} === {{H|mot-fråze|wa}} === {{~}} {{n-c}} # ''(eployî avou on prono tonike, di mostraedje al fén del fråze)'' rafoircixh li dijhêye tot acsegnant ene sakî. #* C' est on pompî k' a l' maladeye d' amour, {{~}} ci-la. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne XII, p.29}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[dai]] * [[don]] * [[edon]] * [[savoz]] sahj812x2iy3dlvede4n35un7g0c2u3 dês 0 60398 434264 432187 2026-07-16T10:49:33Z Scribus electronicus 3672 434264 wikitext text/x-wiki {{MR|des|dès}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Apl}} do {{bdj|de|sourd=la}} et do {{bdj|ex|sourd=la}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɛː|dɛ|dɛːs|de|des}} ** {{pzc}} *** {{dvC}} {{AFE|dɛː|dɛːz|dɛːs}} *** {{dvV}} {{AFE|dɛːz}} * {{Ric}} === {{H|divancete|wa}} === {{~}} {{repl|wa}} # a pårti di. #* Diè k’ a-st adegni sinte Madlinne n’ årè nén l’ coraedje di m’ ribouter adon ki, {{~}} ouy, dji n’ vou pus viker ki po m’ feye. {{s-rif|JVri}} #* Ene ocåzion si bele ! En ome ki vs vôreut bén {{~|Dês}} dimwin. {{s-rif|HFbl|On bon pârti (traduit du français), 1843, p.28}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[dês ki]] * [[dês ouy]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | dês = E1,E170,G203 p. 296, R10 | dês´ = E1 | déss = E203 | déz = E34 | dés = E1,O2, G203 p. 296 | dés´ = E1,E21, G203 p. 296 | déss = HFbl | {{=fon}} déz = G203 p. 302 | {{=fon}} dêz = G203 p. 302 | dès = G203 p. 296 | dè = E203,G203 p. 302 |- = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|a pårti di |fr= {{t+|fr|dès}} }} ooe7rzermr6gks4g1l63femsntvpjm4 credit 0 63463 434211 407966 2026-07-15T12:45:51Z Lucyin 218 434211 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|crédit|fr|wa}} {{m-s}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|kʀɛ.'di|kʀe.'di}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|kʀɛ.'di}} * {{Ric|cre·dit}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{econ|wa}} acceptance di vinde ene marchandijhe sins esse payî do côp. #* Çou k’ est l’ pés d’ tot, c’ est k’ å botike Vos n’ årîz nén {{~}} po ene fike. {{s-rif|MSA}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[fé crédit]] #* I m' cwirt des mizeres la k' dji n' vou nén {{~|fé credit}} a ene turlurete ki dmeure cial pus lon. {{s-rif|JVri|« Li pope d'Anvers » (1896), p.79}} #* Li grand sint lzî dit,K' i {{~|n' fwait nén credit}} ! {{s-rif|JBur|''Joyeux rèspleus'' (1899), "Li songe d’à Rôse"}} # [[awè l’ credit di]] {{nourat}} l8m05qcue1hl25bow4rda74ommohgsm 434212 434211 2026-07-15T12:48:06Z Lucyin 218 434212 wikitext text/x-wiki {{MR|crédit}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|crédit|fr|wa}} {{m-s}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|kʀɛ.'di|kʀe.'di}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|kʀɛ.'di}} * {{Ric|cre·dit}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{econ|wa}} acceptance di vinde ene marchandijhe sins esse payî do côp. #* Çou k’ est l’ pés d’ tot, c’ est k’ å botike Vos n’ årîz nén {{~}} po ene fike. {{s-rif|MSA}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[fé crédit]] #* I m' cwirt des mizeres la k' dji n' vou nén {{~|fé credit}} a ene turlurete ki dmeure cial pus lon. {{s-rif|JVri|« Li pope d'Anvers » (1896), p.79}} #* Li grand sint lzî dit,K' i {{~|n' fwait nén credit}} ! {{s-rif|JBur|''Joyeux rèspleus'' (1899), "Li songe d’à Rôse"}} # [[awè l’ credit di]] {{nourat}} rf5sqqezn4l3qc52quom03lpoqmuw8h åress 0 67626 434266 374513 2026-07-16T10:52:10Z Scribus electronicus 3672 434266 wikitext text/x-wiki {{MR|å raeze}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{BdjB|år|awè}} / « [[aveur]] » {{caw|ress|c|wa}}, {{çdom}} {{caw|ss|c|wa}}. === {{H|codjowa|wa}} === {{~}} #{{IF2s?|awè}} / « [[aveur]] » #* {{~|Åress}} li coraedje di t' taire ? # dins ene fråze di djhaedje avou displaeçaedje do prono sudjet après « [[et s’]] ». #* To vicrès bén et si {{~}} todi a magnî a t' fwin. #* Tot rveyant ses ôrreyes, i t' croerè, et s' {{~}} insi fwait ti dvwer {{s-rif|JMign|dins « [[w:L' amour a l' Alambra|L' amour a l' Alambra]] », p. 63}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|futurrece di l' atôtchî d' on viebe valant « awè » dins ene fråze di dmande |es= ¿{{t+|es|haberás}}? |fr= {{t+|fr|auras}}-tu ? }} ei24sl9k1o2ach64824aibumyjzleqi awè dins l’ idêye 0 68397 434213 379615 2026-07-15T12:50:46Z Lucyin 218 434213 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Sh-m|awè|dins|l’|idêye}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} {{vcnd|di}} # voleur fé. #* Dj' {{~|aveu dins l' idêye}} di rcandjî d' oto. {{s|Ran|oteur=JGof|l° 106, esté 2023, p. 2}} ==== {{H|variante}} ==== [[aveur dins l’ idêye]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[aveur idêye]] (di) * [[aveur l’ idêye]] (di) ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|voleur sayî {{Lka-ra|awè idêye}} |fr= {{t+|fr|avoir l’intention}} }} iyb9zph9jwxnx7antlcjipkn6l7513r luçon 0 68640 434274 404627 2026-07-16T11:06:27Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434274 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== {{-spodiv-|[[luçon]]|[[lçon]]}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}}, rålmint {{o}} # {{scol|wa}} moumint k' on-z aprind åk, e scole. #* C' esteut å cminçmint del {{~}} {{s-rif~|S0}} #* S' end est insi, dês ouy, dji prindrè t on {{~}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 298}} # kinoxhances k' i fåt aprinde po passer les egzamins. #* Ti cnoxhes tes {{~|lçons}} ? {{s-rif~|S0}} # apriyesse après ene måle faitindje k' on î a stî coridjî. #* Il a yeu ene boune {{~}} di s' pere {{s-rif|O105}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | luçon = R13,S117 | lèçon = E34,O4,O105 | leuçon = S0 | lçon = S0,S117 | l'çon = O4,O105 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|moumint k' on rçût èn acsegnmint, e scole |fr= {{t+|fr|leçon}} }} scv1jx9hw82ssdcbr21nte153bof5xa fiesti sol droete sipale 0 68862 434276 418424 2026-07-16T11:11:36Z Scribus electronicus 3672 434276 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|fiesti|sol|droete|sipale}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # [[andoûler]] ene sakî tot lyi dijhant des doûcès paroles. #* I m' fåreut, åtoû d' lu, come on dit, fé l' macraleTot-z alant belmint '''l' fiesti sol droete sipale'''{{s-rif|BSLLW|oteur =ERem|Bulletin de 1858, «[[w:Li savtî]]», 77-143}} # [[bravourer]]. #* Li mwaisse '''fiestixheut''' ses scolîs '''so l' droete sipale''' tot côp k' aminént on novea trezôr ''(Jacques Henrotte, ratournant [[w:Daniel Barbez|Daniel Barbez]]). ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[froter l’ mantche]] ==== {{H|variantes}} ==== * [[froter l’ droete sipale]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|andoûler | fr = {{t+|fr|frotter le manche}}, {{t+|fr|caresser dans le sens du poil}} }} c8ooq3mqgajoftr27vbuy0206d3cqks å raeze d’ ouy 0 68911 434268 417702 2026-07-16T10:53:10Z Scribus electronicus 3672 Scribus electronicus a displaecî l’ pådje [[åress d’ ouy]] viè [[å raeze d’ ouy]] 417702 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Sh-m|åress|d’|ouy}} === {{H|advierbire}} === {{~}} {{n-c|wa}} # a pårti d' ouy #* Rin n'èst pus djoyeûs k' cist-ome là.Pusk' '''â réz' d'oûy''' o nosse BèljikeLès handèles, d'après çou k' i d'haS'arindj'ront turtotes an muzike{{s|CGas}} #*A ! Çoula n' si frè måy ; divreus-dju minme, {{~}},Magnî m' boûsse et m' molén pol fé cwite di çoula !… {{s-rif|LLag|"Mayon" (1923), p. 29}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[disk’ åress d’ ouy]]}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[dispoy adon]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | å rés′ d’oûy = E1 }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|dorénavant}}, {{t+|fr|désormais}}, {{t+|fr|dès à présent}}, {{t+|fr|dès aujourd'hui}} |nl= {{t+|nl|voortaan}} }} 9ueamjdoczz6mohppz2ljhoffs3s79n 434270 434268 2026-07-16T10:56:13Z Scribus electronicus 3672 434270 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Sh-m|å|raeze|d’|ouy}} === {{H|advierbire}} === {{~}} # a pårti d' ouy #* Rin n'èst pus djoyeûs k' cist-ome là.Pusk' '''â réz' d'oûy''' o nosse BèljikeLès handèles, d'après çou k' i d'haS'arindj'ront turtotes an muzike{{s|CGas}} #* A ! Çoula n' si frè måy ; divreus-dju minme, {{~}}, Magnî m' boûsse et m' molén pol fé cwite di çoula !… {{s-rif|LLmay|(1923), p. 29}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[disk’ åress d’ ouy]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[a pårti d’ asteure]] * [[dês ouy]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[dispoy adon]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | å rés′ d’oûy = E1 | â réz' d'oûy = CGas }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|dorénavant}}, {{t+|fr|désormais}}, {{t+|fr|dès à présent}}, {{t+|fr|dès aujourd'hui}} |nl= {{t+|nl|voortaan}} }} sjgi4nwemqgpekiwfkop51j8aiinubg dai 0 69694 434221 428806 2026-07-15T15:33:58Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434221 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== Gayel po "oyi", come li {{p|do|cy}}, {{p|tha|gd}}, {{p|tá|ga}}, {{p|da|ro}}, {{p|δή|grc}} {{p|да|ru}}. ===={{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɛː}} ** {{pzc}} {{AFE|dɛː}} * {{Ric}} ===={{H|mot-usteye|wa}}==== {{~}} {{n-c|wa}} # mostere ki c' est bén l' vraiy. #* Dj' a stou la, {{~}} {{s-rif|E1}} #* C' est çou ki lyi fåt, {{~}}, cwand on è djåze, i glete. {{s-rif|BSLLW|oteur =ERem|Bulletin de 1858, «[[w:Li savtî]]», 77-143}} #* Djel frè, {{~}}, s' plait-st a Diu ! Dji frè bén come les ôtes., Alez, ci n' est nén mi, po èn oû ki gåtrè l' vôte. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 267-268}} #* I n’ estént nén contins, {{~}}, la k’ dji mete mi bleu-bijhe ! Dj’ a si bén oyou l’ côp d’ sounete ! … Sortot Kinåve avou s’ fameus surlet ki n’ a co djamåy polou cori tot côp k’ dj’ a tapé m’ bleu… {{s-rif|HSbb|1886, p.9}} #* C' est si riscant, {{~}}, do schoûter Tot çou k' i savèt raconter, Les omes. {{s-rif|JDcoh|1939, p.121, ''Lès omes, Tchansonète po feume'' (1903)}} #* MAREYE. […] Efant, dji l’ inméve dedja, nosse dame. BÊTRI. – Djel veyeu bén, … mins dj’ fjheu li boigne et l’ aveule. {{s-rif|JMtbr|1922, p.32}} #* Et so çoula, Colasse Tchessa foû di s' coujhene li djalot marlatcha, K' aveut raetchî l' pwezon ki dveut, {{~}}, ç' moumint la Evilmer po lontins l' veye do vî rapace ! {{s-rif|LLmay|(1923), p. 29}} #* LAFLEUR. - Ele ni freut nén del poenne a on liyon di sogne di s' fé hagnî edon ? LEYONTINE. - Nonna, Lafleur, nonna, elle a si bon cour, {{~}}. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne IX, p.11}} #* —Nos n' vis såréns eminer a Lidje avou vosse sipiyeye djambe, Aniouchka —Çoula m' fwait si må, {{~}}. {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|29}}}} # mostere li sorprijhe. #* (Brut) Vo-l'-cial, {{~}} ! Pompî ! Pompî ! {{s-rif|JVdfo|1889, sinne XI, p.28}} #* Mins tot d’ on côp, {{~}}, kéne sorprijhe ! A poenne arivé viè l’ tournant, K’ est ç’ k’ i voet el broumeur tote grijhe, Håynant s’ pus agali rivnant Leyant djouwter, divins ses croles, Les flåwes ridjets d’ on tene solo. {{s-rif|MLol|"L’iviêr èt l’amour"}} #* Iy ! {{~|Dai}}, k’ il est bea !... Loukîz don come i reye ! {{s-rif|AXbg|1912, p.14}} #* Kéne afwaire a Lidje, cwè ! Dji piede li tiesse, {{~}}, oh ! Awè ki dji piede li tiesse !... {{s-rif|JMvm|(1933), p.3}} # mostere li måvlaedje, li sbaraedje, li doleur. #* BETCHEYE. (intrant tot tchoûlant, brait d' ses pus foirts) Dji so touwé, {{~}}, way don ... etc TCHÅRLUMAGNE. (a Betcheye) - Est ç' li diåle ki vs a-st ahessî ? BETCHEYE. - Neni, ç' a stou l' savon, dj' a ridé al valêye del schalete. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne XIV, p.34}} # ''(avou l' prono tonike, l' no del djin ou on no k' el discrît)'' sieve a-z acsegnî ene sakî d' måva. #* I doimrè la, {{~}} l' mizeråve, Aspoyî l' tiesse disconte èn åbe ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.143, ''Tåv’lê'' (1920)}} # rafoircixh li sins di sacwants adviebes metous drî. #* Awè {{~}} {{s-rif|E1}} #* Siya {{~}} {{s-rif|E1}} #* Nonna {{~}} {{s-rif|E1}} #* Bondjoû, {{~}}, cinsî {{s-rif|JLah}} #* Iy {{~}}, c' est vos k' est la ! {{s-rif|E1}} # {{mocr|wa}} mostere ki c' est nén veur. #* Oho ! Come dji voe, i gn a nouk k' åye tuzé a m' wårder ene boune plaece !… Merci ! C' est foû binamé, {{~}} !!… {{s-rif|PHT|ratournant "Li vî bleu 2" da François Walthéry & Raoul Cauvin, 1980}} # {{arin|wa}} [[assaetchî|assaetche]] l' asteme di l' atôtchî so ene sakî. ## avou on no prôpe ou on sustantif. ##* {{lang|wa-fel|Hoûtez '''dê''', Monseû l' prédicant Ni pârlez nin tant conte lès mônes; ca vos f'rîz dîre qui l' diâle vis mône come ounk di sès apartinants.}} {{s|Hubert Ora (1598-1654)}} ##* Mins on n’ aprind nén a on vî mårticot a fé des xhenes, {{~}}, potince ! Dji vs l’ a yeu d’ ene alinne. {{s-rif|HSbb|1886, p.15}} ##* Portant, dji n' fwai nén må pol cåze, I sait bén k' dji so d' ene boune påsse, Ca dji n' inme ki lu, {{~}}, l' grand sot ! {{s-rif|JBjr|(1899), "Mi galant"}} ##* DJEDJENE. - Dijhoz don, m' feye, ci n' est pus des camaerådes, savoz, çoula. MELIYE. - Il est si binamé, {{~}} mame. DJEDJENE. - Dji n' di nén l' contråve. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne V, p.16}} ##* {{lang|wa-fel|Les maîsses tîhons n’ sont nin so ’ne djèye '''dai''', fré.}} {{s|JVtt|(1924), ''Ine sicole flaminde po nos Députés walons'', p.49}} ## avou on prono tonike. ##* Il a stî djonne ossu, {{~}} lu ! L’ a-t-i stî !{{s-rif|HSbb|1886, p.15}} ##* JEJENE. - Est i possibe asteure, si les djins vis etindént, on s' mocreu d' vos. DJERÅ. (tot s' rimetant do costé d' l' årmå) - Vos n' comprindoz rén, {{~}}, vos … Vos n' estoz nén mediom come mi. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne III, p.8}} ##* {{lang|wa-fel|– I m’ sonléve bin, '''dê''', mi ! rèsponda l’ blanc bribeû. – Pacyince… nos-î vinrans ! mamouya l’ neûr. – Nin oûy, todi, fré ! hah’la l’ feume tot ‘nn’ alant.}} {{s|AXhi}} ##* C' est k' dji n' a pus cwénze ans, {{~}}, mi ! {{s-rif|LWpr|1922, ''Ji n'a pus 15 ans'' (monologue créé par Mme Heusy), p.65}} ##* Oyi, {{~}}, vos ! Hanesse !… Veur !… Ene medaye beneye ? {{s-rif|LLph|(1926), p. 34}} ##* Dji n’ bråkele nén, {{~}} mi ! {{s-rif|CGas|”Dju n’ brâkèle nin”}} ##* Ké loyén gn a-t i inte on cirnaivieus et on vî ome, {{~}}, vos ?, ki vos m’ alez todroet dmander. {{s|LM}} ##* (li roy-macrea) - Gn a nol ome ki m' poye touwer, saiss … (Eyowin) - Dji n' so nén èn ome, {{~}}, mi ! {{s-rif|DBla|ratournant ene replike do « Signeur des aneas III : vorcial li Rwè »}} [[File:N-a nol ome qui m' pôye touwer, sés-se (gn a nol ome ki m' poye touwer, saiss).wav]] ##*Avou deus foû al fén do matche, comint vôreuss wangnî, {{~}}, ti ? # {{arin|wa}} (å cmince d' ene fråze) si dit cwand on s' rapinse todroet d' ene sacwè ou cwand-z on vout potchî d' ene coxhe a l' ôte. #* {{~|Dai}}, l' bossowe Ane si va maryî. {{s-rif|E203}} # (metou al difén d' ene fråze) {{arin|wa}} fwait dire a l' atôtchî ki c' est l' vraiye. #* Dj’ a-st oyou brutiner ene sacwè ; mins, vos savoz, les efants, ça pinse k’ on n’ comprind nén, {{~}} ? {{s-rif|HSsb|1889, p.45}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[awè dai]] * [[siya dai]] * [[neni dai]] * [[nonna dai]] * [[dai-dai]] * [[a dai-dai]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (d' ene foû claire manire) : [[ciete]], [[awè dai]], [[come di djusse]], [[taiss k’ åy]] * (si dit cwand on s' rapinse todroet d' ene sacwè ou cwand-z on vout potchî d' ene coxhe a l' ôte) : [[paret]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dê = C8,C9,E1,E21,E34 | dai = E203,R10 }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} {{WM}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostere ki c' est l' vraiy podbon |fr= {{t+|fr|certes}}, {{t+|fr|évidemment}}, {{t+|fr|certainement}} }} {{ratour|drî sacwants adviebes | fr = {{t+|fr|bien sûr que}} (non, oui etc.), {{t+|fr|tout-à-fait}} }} {{ratour|mostere k' on-z est nén d' acoird |fr= {{t+|fr|c'est ça}}, {{t+|fr|mon œil}}, {{t+|fr|tu parles}} }} {{ratour|assaetche l' asteme di l' arinnoe |fr= +- {{t+|fr|bien}}, {{t+|fr|donc}} }} {{ratour|å cmince d' ene fråze | fr = {{t+|fr|d'ailleurs}}, {{t+|fr|à propos}}, {{t+|fr|au fait}} }} {{ratour|fwait dire a l' atôtchî ki c' est l' vraiye | fr = {{t+|fr|n'est-ce pas}}, {{t+|fr|pas vrai}} }} fiiy2jbnwisykpmx3p56cv6fud9z0g7 434249 434221 2026-07-16T09:48:20Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434249 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== Gayel po "oyi", come li {{p|do|cy}}, {{p|tha|gd}}, {{p|tá|ga}}, {{p|da|ro}}, {{p|δή|grc}} {{p|да|ru}}. ===={{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɛː}} ** {{pzc}} {{AFE|dɛː}} * {{Ric}} ===={{H|mot-usteye|wa}}==== {{~}} {{n-c|wa}} # mostere ki c' est bén l' vraiy. #* Dj' a stou la, {{~}} {{s-rif|E1}} #* C' est çou ki lyi fåt, {{~}}, cwand on è djåze, i glete. {{s-rif|BSLLW|oteur =ERem|Bulletin de 1858, «[[w:Li savtî]]», 77-143}} #* Djel frè, {{~}}, s' plait-st a Diu ! Dji frè bén come les ôtes., Alez, ci n' est nén mi, po èn oû ki gåtrè l' vôte. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 267-268}} #* I n’ estént nén contins, {{~}}, la k’ dji mete mi bleu-bijhe ! Dj’ a si bén oyou l’ côp d’ sounete ! … Sortot Kinåve avou s’ fameus surlet ki n’ a co djamåy polou cori tot côp k’ dj’ a tapé m’ bleu… {{s-rif|HSbb|1886, p.9}} #* C' est si riscant, {{~}}, do schoûter Tot çou k' i savèt raconter, Les omes. {{s-rif|JDcoh|1939, p.121, ''Lès omes, Tchansonète po feume'' (1903)}} #* MAREYE. […] Efant, dji l’ inméve dedja, nosse dame. BÊTRI. – Djel veyeu bén, … mins dj’ fjheu li boigne et l’ aveule. {{s-rif|JMtbr|1922, p.32}} #* Et so çoula, Colasse Tchessa foû di s' coujhene li djalot marlatcha, K' aveut raetchî l' pwezon ki dveut, {{~}}, ç' moumint la Evilmer po lontins l' veye do vî rapace ! {{s-rif|LLmay|(1923), p. 29}} #* LAFLEUR. - Ele ni freut nén del poenne a on liyon di sogne di s' fé hagnî edon ? LEYONTINE. - Nonna, Lafleur, nonna, elle a si bon cour, {{~}}. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne IX, p.11}} #* —Nos n' vis såréns eminer a Lidje avou vosse sipiyeye djambe, Aniouchka —Çoula m' fwait si må, {{~}}. {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|29}}}} # mostere li sorprijhe. #* (Brut) Vo-l'-cial, {{~}} ! Pompî ! Pompî ! {{s-rif|JVdfo|1889, sinne XI, p.28}} #* Mins tot d’ on côp, {{~}}, kéne sorprijhe ! A poenne arivé viè l’ tournant, K’ est ç’ k’ i voet el broumeur tote grijhe, Håynant s’ pus agali rivnant Leyant djouwter, divins ses croles, Les flåwes ridjets d’ on tene solo. {{s-rif|MLol|"L’iviêr èt l’amour"}} #* Iy ! {{~|Dai}}, k’ il est bea !... Loukîz don come i reye ! {{s-rif|AXbg|1912, p.14}} #* Kéne afwaire a Lidje, cwè ! Dji piede li tiesse, {{~}}, oh ! Awè ki dji piede li tiesse !... {{s-rif|JMvm|(1933), p.3}} # mostere li måvlaedje, li sbaraedje, li doleur. #* BETCHEYE. (intrant tot tchoûlant, brait d' ses pus foirts) Dji so touwé, {{~}}, way don ... etc TCHÅRLUMAGNE. (a Betcheye) - Est ç' li diåle ki vs a-st ahessî ? BETCHEYE. - Neni, ç' a stou l' savon, dj' a ridé al valêye del schalete. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne XIV, p.34}} # ''(avou l' prono tonike, l' no del djin ou on no k' el discrît)'' sieve a-z acsegnî ene sakî d' måva. #* I doimrè la, {{~}} l' mizeråve, Aspoyî l' tiesse disconte èn åbe ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.143, ''Tåv’lê'' (1920)}} # rafoircixh li sins di sacwants adviebes metous drî. #* Awè {{~}} {{s-rif|E1}} #* Siya {{~}} {{s-rif|E1}} #* Nonna {{~}} {{s-rif|E1}} #* Bondjoû, {{~}}, cinsî {{s-rif|JLah}} #* Iy {{~}}, c' est vos k' est la ! {{s-rif|E1}} # {{mocr|wa}} mostere ki c' est nén veur. #* Oho ! Come dji voe, i gn a nouk k' åye tuzé a m' wårder ene boune plaece !… Merci ! C' est foû binamé, {{~}} !!… {{s-rif|PHT|ratournant "Li vî bleu 2" da François Walthéry & Raoul Cauvin, 1980}} # {{arin|wa}} [[assaetchî|assaetche]] l' asteme di l' atôtchî so ene sakî. ## avou on no prôpe ou on sustantif. ##* {{lang|wa-fel|Hoûtez '''dê''', Monseû l' prédicant Ni pârlez nin tant conte lès mônes; ca vos f'rîz dîre qui l' diâle vis mône come ounk di sès apartinants.}} {{s|Hubert Ora (1598-1654)}} ##* Mins on n’ aprind nén a on vî mårticot a fé des xhenes, {{~}}, potince ! Dji vs l’ a yeu d’ ene alinne. {{s-rif|HSbb|1886, p.15}} ##* Portant, dji n' fwai nén må pol cåze, I sait bén k' dji so d' ene boune påsse, Ca dji n' inme ki lu, {{~}}, l' grand sot ! {{s-rif|JBjr|(1899), "Mi galant"}} ##* DJEDJENE. - Dijhoz don, m' feye, ci n' est pus des camaerådes, savoz, çoula. MELIYE. - Il est si binamé, {{~}} mame. DJEDJENE. - Dji n' di nén l' contråve. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne V, p.16}} ##* {{lang|wa-fel|Les maîsses tîhons n’ sont nin so ’ne djèye '''dai''', fré.}} {{s|JVtt|(1924), ''Ine sicole flaminde po nos Députés walons'', p.49}} ## avou on prono tonike. ##* Ele ni cnoxhe rén, {{~}}, leye ! Asteure, puski dj' so ritche, bén seur ki dj' candjrè d' veye ! Dj' a minme l' idêye, edon, do n' pus pårler lidjwès : Li ci ki djåze walon a l' air di si pô d' tchoi ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 279-282}} ##* Il a stî djonne ossu, {{~}} lu ! L’ a-t-i stî !{{s-rif|HSbb|1886, p.15}} ##* JEJENE. - Est i possibe asteure, si les djins vis etindént, on s' mocreu d' vos. DJERÅ. (tot s' rimetant do costé d' l' årmå) - Vos n' comprindoz rén, {{~}}, vos … Vos n' estoz nén mediom come mi. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne III, p.8}} ##* {{lang|wa-fel|– I m’ sonléve bin, '''dê''', mi ! rèsponda l’ blanc bribeû. – Pacyince… nos-î vinrans ! mamouya l’ neûr. – Nin oûy, todi, fré ! hah’la l’ feume tot ‘nn’ alant.}} {{s|AXhi}} ##* C' est k' dji n' a pus cwénze ans, {{~}}, mi ! {{s-rif|LWpr|1922, ''Ji n'a pus 15 ans'' (monologue créé par Mme Heusy), p.65}} ##* Oyi, {{~}}, vos ! Hanesse !… Veur !… Ene medaye beneye ? {{s-rif|LLph|(1926), p. 34}} ##* Dji n’ bråkele nén, {{~}} mi ! {{s-rif|CGas|”Dju n’ brâkèle nin”}} ##* Ké loyén gn a-t i inte on cirnaivieus et on vî ome, {{~}}, vos ?, ki vos m’ alez todroet dmander. {{s|LM}} ##* (li roy-macrea) - Gn a nol ome ki m' poye touwer, saiss … (Eyowin) - Dji n' so nén èn ome, {{~}}, mi ! {{s-rif|DBla|ratournant ene replike do « Signeur des aneas III : vorcial li Rwè »}} [[File:N-a nol ome qui m' pôye touwer, sés-se (gn a nol ome ki m' poye touwer, saiss).wav]] ##*Avou deus foû al fén do matche, comint vôreuss wangnî, {{~}}, ti ? # {{arin|wa}} (å cmince d' ene fråze) si dit cwand on s' rapinse todroet d' ene sacwè ou cwand-z on vout potchî d' ene coxhe a l' ôte. #* {{~|Dai}}, l' bossowe Ane si va maryî. {{s-rif|E203}} # (metou al difén d' ene fråze) {{arin|wa}} fwait dire a l' atôtchî ki c' est l' vraiye. #* Dj’ a-st oyou brutiner ene sacwè ; mins, vos savoz, les efants, ça pinse k’ on n’ comprind nén, {{~}} ? {{s-rif|HSsb|1889, p.45}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[awè dai]] * [[siya dai]] * [[neni dai]] * [[nonna dai]] * [[dai-dai]] * [[a dai-dai]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (d' ene foû claire manire) : [[ciete]], [[awè dai]], [[come di djusse]], [[taiss k’ åy]] * (si dit cwand on s' rapinse todroet d' ene sacwè ou cwand-z on vout potchî d' ene coxhe a l' ôte) : [[paret]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dê = C8,C9,E1,E21,E34 | dai = E203,R10 }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} {{WM}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostere ki c' est l' vraiy podbon |fr= {{t+|fr|certes}}, {{t+|fr|évidemment}}, {{t+|fr|certainement}} }} {{ratour|drî sacwants adviebes | fr = {{t+|fr|bien sûr que}} (non, oui etc.), {{t+|fr|tout-à-fait}} }} {{ratour|mostere k' on-z est nén d' acoird |fr= {{t+|fr|c'est ça}}, {{t+|fr|mon œil}}, {{t+|fr|tu parles}} }} {{ratour|assaetche l' asteme di l' arinnoe |fr= +- {{t+|fr|bien}}, {{t+|fr|donc}} }} {{ratour|å cmince d' ene fråze | fr = {{t+|fr|d'ailleurs}}, {{t+|fr|à propos}}, {{t+|fr|au fait}} }} {{ratour|fwait dire a l' atôtchî ki c' est l' vraiye | fr = {{t+|fr|n'est-ce pas}}, {{t+|fr|pas vrai}} }} eaquvhtzzlgflo7dv94rwrwz6vpsqcr end esse insi 0 69700 434265 387402 2026-07-16T10:50:58Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434265 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|end|esse|insi}} ==== {{H|vierbire|wa}} ==== {{~}} {{vsdj}} # mostere k' ene sacwèk ene sitouwåcion a-st atoumé d' ene metowe manire et ki çoula n' pout candjî. #* Asteure ki vs savoz tot, creyoz-m', dji n' è pou rénSi dj' a fwait såver l' djoye k' esteut co cial torade.Et pusk' '''endè-st insi''', dji vous ki l' boy m' abate ! {{s-rif|LLmay|(1923), p. 44}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|s’ end est insi}} #* {{~|S' end est insi}}, dês ouy, dji prindrè t on luçon. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 298}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr = {{t+|fr|en être ainsi}}, {{t+|fr|être comme ça}} }} 6pbm5ofr6ui04t7lyiswf5z4nw5j0ld suzete 0 69808 434226 408803 2026-07-16T07:54:31Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434226 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== {{dal}} #* Dabôrd, essene, platea, savon, {{~}}, raezoe, Fier a croles et mayote, tot va-st aler e feu ! (I va dispinde l' essene et l' vout taper sol feu) {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 26-268}} #* Et nosse shinmeu, k’ est sins façon, Ni tuze nén pus lon ki s’ narene ; Ca, tot dnant l’ {{~}} al djupsyinne, I lyi mete ene grosse båjhe å front. {{s-rif|JVpr|1897, «Li r’sinmeu d’suzettes», p.135}} #* Pus lon, c' e-st on vivî la ki l' trûte fwait s' sokete Avou des passeus d' aiwe ou des belès {{~s}} Ki volèt dzeu les djons, les pas d' ågne, les cladjots. {{s-rif|LLph|(1926), p. 148}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | çuzète = ERtp | suzète = LLag | suzette = JVri | - = E1,E203, R10 }} hb86c4w0c300wwbo6ncd9oghq22384s å raeze 0 70294 434267 428391 2026-07-16T10:52:41Z Scribus electronicus 3672 434267 wikitext text/x-wiki {{!Rif|å resse}} {{MR|aresse|åress}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Aplti|å|resse}} ==== {{H|adviebe}} ==== {{~}} {{n-c|wa}} # refoice li sacwè k' a stî dite dins l' fråze di dvant, tot radjoutant ene idêye. #* K' est çki les ôtes vont dire {{~}},Il årè bon di s' håyner dmwin ! {{s-rif|MLej|“ Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune” p.153, « One surprîse »}} #* '''Åresse''', les vatches Sanga do Rwanda, c’ est del famile des zebus di l’ Inde, et nén come les vatches sins bosses d’ avårci {{s|LM}} #*Zita a rascoyî les dierins mots da l' ome … curieus ! … ene sacwè d' motoit foirt serieus {{~}} {{s-rif|PHT|ratournant ''Li diâle è cwér, ine avinteûre di Bakelandt l’èspiyon di Napolèyon à Lîdje'', 2009, {{p.|10}}}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[leyî åresse]]}} ===== {{H|sinonimeye}} ===== {{Boesse|c=2|tite=refoice li sacwè k' a stî dite dins l' fråze di dvant, tot radjoutant ene idêye| * [[dayeur]] * [[avou ça]] }} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | å réz´ = E1 | å rés´ = E1 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour | fr = {{t+|fr|par ailleurs}}, {{t+|fr|d'ailleurs}}, {{t+|fr|en outre}}, {{t+|fr|de surcroît}} }} nkk0dwhp4qbbwyvf4jeb89i0l7wrslu hazi 0 71001 434228 427075 2026-07-16T07:57:53Z Scribus electronicus 3672 434228 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|*haitjan|sourd=frk|broûler}}, did la l' idêye k' on tchåfe on clå po l' astoker; adon racuzinåve avou l' {{p|heizen|de}}; {{FEW|16|126|a}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ha.'zɪ|ha.'zi}} {{Hp}} ** {{frcjh}} {{AFE|a.'zi}} ** {{pzc}} {{AFE|ha.'zi}} * {{Ric|ha·zi}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke = 4|A = hazixh|B = haz|come = prusti}} {{~}} # {{vc}} {{foidj|wa}} astoker on [[clå]], ene [[visse]] tot l' tchåfant foirt po k' i tegne mî. #* On {{~|hazixh}} on clå. {{s-rif|E1}} #* On n' såreu råyî ç' clå la, il est {{~}} d' l' ôte costé. {{s-rif|E203}} #* Vos avoz rovyî do {{~}} l' dierin hazin, el fåt i leyî insi ? {{s-rif|ABbdj|1900, sinne VIII, p.20}} # {{vc}} {{stin|wa}} [[visser]], [[ribouler]]. #* Cwand dj' m' aprepa do lét Ki nos prindîs l' cadåve, k' esteut si froed, si setch, Dji manca do flåwi. Li sinne des deus djonneas, {{~|Hazixhant}} dvins cwate plantches, li coir di ç’ pôve viye åme, M’ a rivnou tot veyant l’ imådje di s’ rowe, ey ene låme A toumé foû d’ mes ouys so l’ ombion di s’ waxhea. {{s-rif|JVvl|(1901), p.25, “Vîx Souv’nir”}} # {{vc}} {{im|wa}}, {{be-le|wa}} djonde solidmint. #* L' amour restchåfe et mete al fiesse, Nos deus cours k' il {{~|a}} bén {{~|hazi}}. {{s-rif|MLol|"Prétimps dè coûr", 1897}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[hazixhaedje]] * [[hazeye]] * [[hazixheu]] * [[hazin]] * [[hazire]] * [[hazler]] * [[dihazi]] * [[rihazi]] * [[rihazler]] * [[hazké]] {{mse}} * [[hati]] }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=astoker on clå, ene visse tot l' tchåfant foirt| * [[river]] * [[ribouler]] * [[bouler]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hazi = E1,E34,E203, R10 | hèzi = E1 | - = C8, E89 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|astoker on [[clå]], ene [[visse]] tot l' tchåfant foirt |fr= {{t+|fr|river}} }} {{ratour|visser, ribouler |fr= {{t+|fr|clouer}}, {{t+|fr|visser}} }} {{ratour|djonde solidmint |fr= {{t+|fr|unir}}, {{t+|fr|fixer}} }} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{PE=}} #* L' amour restchåfe et mete al fiesse,Nos deus cours k' il a bén {{~}}. {{s-rif|MLej|"Prétimps dè coûr", 1897}} === {{H|Cos|wa}} === {{IP1S+Kim2S-4}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|o=hazi|f=hazeye}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # astoké tot åyant stî foirt tchåfé, riployî (tot djåzant del tiesse d' on clå). # {{stin|wa}} [[clawé]], [[vissé]]. # {{im|wa}} djondou solidmint. #* I gn a sol tere ene iye ureuse,Wice ki l' amour, li påye, l' acoird,{{~|Hazis}} dvins des åmes djenereuses, {{s-rif|MLol|p. 125, "Lu famile èst-one île ureûse"}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hazi = E1,E203,R10:17802,R10:36073 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|astoké tot l' tchåfant |fr= {{t+|fr|rivé}} }} {{ratour|clawé, vissé |fr= {{t+|fr|cloué}}, {{t+|fr|vissé}} }} {{ratour|djondou solidmint |fr= {{t+|fr|uni}}, {{t+|fr|fixé}} }} === {{H|Sourdants}} === Definixhas & ratournaedjes: [[Uzeu_copene:Scribus_electronicus#hazi]] & [[Uzeu_copene:Lucyin#Hazi]] 98rev6lzsbcsiof8hjtl2mmjybal4au fijheu d’ paskeyes 0 71176 434260 406227 2026-07-16T10:15:16Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434260 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|}} === {{Sh-m|fijheu|d’|[[paskeye|paskeyes]]}} ==== {{H|sustantivire|wa}} ==== {{-su-|pl=fijheus d’ paskeyes}} {{~}} {{o}} # djin k' emantche des paskeyes, des contes. #* On sot? Neni mamjhele, dji n' so k' on {{~|fjheu d' paskeyes}}. {{s-rif|EWfc}} #* Li ci ki djåze walon a l' air di si pô d' tchoi ! C' est bon po li ptit peupe et po leus {{~|fjheus d' paskeyes}} ; Mins ene feye k' on a d' çoula, schoûtez, gn a rén d' parey Ki do fé l' franskignon et d' fé ene croes sol patwès. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 282-285}} #* Coula, (i reye) c’ est Horace, on {{~|fjheu d’ paskeyes}} e latén. {{s-rif|HSnp|1889, p.104}} # {{str|wa}} [[conteu]]. #* A, s' il ouxhe kinoxhou les rujhes do {{~}},Ki va, come ene aronde, avå viyaedjes et veyes,Fjhant flori dvins les åmes li tinrûle fleur d' amour. {{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs di prétins (arimés)|Fleûrs di prétins]]", p.91 (1929), "Li sondje dè mèstré" (1925)}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[conteu]] * [[scrijheu]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | feû-d’-pasquèyes = {{s|JMign}} | feû d’pasquèyes = {{s|EWik}} }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr = {{t+|fr|conteur}}, {{t+|fr|nouvelliste}}, {{t+|fr|écrivain}} }} duvn0kjjn6ryxbqljas6kyg925gag9u la-hôt 0 71289 434247 412607 2026-07-16T09:36:53Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434247 wikitext text/x-wiki === {{L|wa}} === === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl|la|hôt}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # livea d' on bastimint, d' ene måjhon. #* Dji gripe å {{~}}. {{s-rif|C106}} #* Les montêyes do {{~}}. {{s-rif|C106}} #* Nos serans pus trankiles å {{~}}. {{s-rif|C106}} #* Ele fwait s' {{~}}. {{s-rif|C106}} #* Li {{~}} a dedja stî rnetyî. {{s-rif|C106}} #* I dmeurnut å deuzyinme {{~}}. {{s-rif|C106}} #* Ele dischindeut do {{~}}. {{s-rif|C106}} ===== {{H|sinonimeye}} ===== * [[astaedje]], [[plantchî]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|étage}} }} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # vaila al copete. #* Nos îrans {{~}}. {{s-rif|C106}} #* Ele dischindeut did {{~}}. {{s-rif|C106}} #* C' est {{~}} k' i fwait l' meyeu. {{s-rif|C106}} #* Les payis did {{~}}. {{s-rif|C106}} (= payis d' tienes; Årdene) #* TONTON (estoumakêye). - On sålon !... On sålon !... Ki racontez vs, lolåd ? Lolåd ?... Lolåd twè-minme !... Totes les djins comifåt Ont des sålons {{~}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 277-79}} # {{imådjreçmint}} å paradis, e cir. #* Cwand nos serans {{~}}, ça irè kéke feye mia! {{s-rif|C106}} #* On djoû, nos nos rvoerans {{~}}. Kî nel croet nén, c' e-st ene grosse biesse. {{s-rif|HFbl|Po beûr on kô al fiess, 1843, p.23}} #* Si bon andje lyi mostere tot çou k' on voet {{~}}. Li lune, ene såbe d' årdjint ; li solo ki rglatixh ; Et les meyès stoeletes ki d' voci ni fjhèt nou hôt. {{s-rif|MLol|p.144, « Bébé rèy ås andjes »}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=tos les sinses| * [[al copete]] * [[la dzeu]] }} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | lawôt = C1, C106 | la-wôt = C1, C106 }} 09v1c2uvkw33uuczsbufhij2cldiklm trayi 0 71408 434217 398618 2026-07-15T15:27:23Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434217 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|tradere|sourd=la|livrer}}, pal voye do {{p|traïr|vlo}} {{m-s}}, {{caw|i|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tʀa.ˈji|tʀa.ˈjɪ}} ** {{pzc}} {{AFE|tʀa.ˈji}} * {{Ric|tra·yi}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=4|A=trayixh|B=mot|come=prusti}} {{~}} {{noy|td|wa}} {{vc}} # måhonteuzmint divni l' innmi d' ene sakî k' aveut fiyate divins nozôtes. #* Dji n' pou {{~}} m' conscyince, mins dj' trouve k' il a råjhon ; E s' plaece, dji freu come lu : dji freu gleter l' minton. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 265-266}} #*C' est ene låtchté d' {{~}} ses djins {{s-rif|Deprêtre & Nopère}} #*Cwand l' moumint vneut do {{~}}, divins ene rovieye coine di m' consyince, des piceures ki sounént l' abranle {{s-rif|DBllp|p. 11)}} #* Après aveur raetchî so les cis k' {{~|ont trayi}}, K' {{~|ont trayi}} po les çanses leu målureuze patreye Pask' il estént trop pô djintis po maneuvrer ene usteye, Dj' a tuzé bén lontins {{s-rif|LLaginm|''Ås walons'', (1947), p. 115}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[trayixhaedje]] * [[trayizon]] * [[traite]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | trayi = E1,E34,E165,O4,R10,R12,S0 | traï = E1,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | en = {{t+|fr|betray}} | fr = {{t+|fr|trahir}} | la = {{t+|la|tradere}} | nl = {{t+|nl|verraden}} | ru = {{t+|ru|предать}} }} 2jr38w4u24azvk28rnyb0o15m9wej2h ene feye ki 0 71806 434262 401205 2026-07-16T10:40:44Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434262 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-'|ene feye k}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Apl|ene|feye|ki}} === {{H|aloyrece|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # acsegne ki l' fijhaedje del mwaisse del mwaisse fråze a cmincî a pårti del fråzlete. #* Li ci ki djåze walon a l' air di si pô d' tchoi ! C' est bon po li ptit peupe et po leus fjheus d' paskeyes ; Mins {{~|ene feye k'}} on a d' çoula, schoûtez, gn a rén d' parey Ki do fé l' franskignon et d' fé ene croes sol patwès. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 282-285}} #* {{~|Ene feye ki}} l’ måleur el vént djonde, I n’ pout s’ saetchî foû d’ nou xhorea. {{s-rif|JVvl|1901, p.83, “Li Vôye di l’Eglise”}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=acsegne ki l' fijhaedje del mwaisse del mwaisse fråze a cmincî a pårti del fråzlete| * [[docô ki]] * [[si rade ki]] * [[todroet ki]] * [[tré ki]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|acsegne ki l' fijhaedje del mwaisse del mwaisse fråze a cmincî a pårti del fråzlete |fr= {{t+|fr|dès que}}, {{t+|fr|une fois que}}, {{t+|fr|aussitôt que}} |nl= {{t+|nl|zodra}}, {{t+|fr|plots}} | }} luesuugvfe3z7pmec43p512eq5gszor kimander 0 71854 434244 431523 2026-07-16T08:45:27Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434244 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|commendare|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kɪ.mɑ̃ː.ˈde|kɛ.mɑ̃ː.ˈde|kɔ.mɑ̃.ˈde|kɔ.mɑ̃ː.ˈdɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|ki.mɑ̃ː.ˈde}} * {{Ric|ki·man·der}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{-codjow-|troke=1|A=kimand|come=bouter}} # {{vc}} acsegnî a des djins çou ki dvèt fé. #* Fåt saveur {{~|cmander}} ses ovrîs. {{s-rif|E203}} #* {{~|Kimander}} des ovraedjes. {{s-rif|E203}} #* Vos n' avoz rén a dire, c' est mi k' est mwaisse, c' est mi ki {{~|cmande}}. Melez vs di vosse coujhene sins herer vosse narene wice k' i n' fåt nén. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne VIII, p.20}} #* Et so l’ aiwe, li pôve målureus, Sayive do schoûter, d’ roter droet, Come li boket d’ vierna {{~|cmandéve}}. {{s-rif|JVvl|(1901), p.111, “Li Vîx Batai”}} #* Li mwin k’ elzès {{~|cmande}} dispoy des anêyes Bouta-st e leu tiesse on gros fi d’ årca. {{s-rif|JCmp|« Marionètes », 1924, p.118-119}} #* Cwand èn ome-å-nkisi cåze a ses posturetes, i lzî djåze come on mwaisse ki {{~|cmande}} ses sudjets. {{s|LM|ratournant [[w:Jean-Marie Lecomte|Jean-Marie Lecomte]]}} # {{vc}} & {{vsc}} {{mili|wa}} esse li mwaisse di tropes, di sôdårds. #* {{~|Kimander}} ene årmêye, ene kipagneye. {{s-rif|E203}} #* Mins on {{~|cmandéve}} d' on si drole di lingaedje, Les côps d' baston ni fjhént ki do rôler ; Dji m' anoya, dji souwa come ene catche, Et dji rgreta, m' pôve pantalon trawé. {{s-rif|CDuv|"Li pantalon trawé" (1849)}} #* {{~|Kimander}} ås nûtons, ås macrales et ås loumrotes et n’ nén saveur {{~}}kimander s’ cour, fåt ddja assoti. {{s-rif|AMar}} # {{vc}} {{econ|wa}} dimander di fé vni ene martchandeye. #* Bén seur ! D' après m' fôrtune, i fåt k' dji soeye lodjî. Ossu, sins pus waister, dji va m' aler moussî, Dji m' va {{~|cmander}} des meubes et, mågré vos messaedjes, Dji m' va fé on sålon, ouy, å prumir astaedje ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 273-276}} #* Et mes amoices, don, k’ {{~|estént cmandêyes}} ? Dj’ end a dji n’ sé cbén d’ sôres. ''(i drouve si saetch)''. Loukîz, vola del påsse ; cial, c’ est do sonk, , pwis des viers, di l’ avoenne, des ceréjhes, do froumadje et co deus troes sôres ki dji n’ sai nén mi-minme çou k’ c’ est ! {{s-rif|HSsb|1889, p.36}} #* Adon cwè, dji vs {{~|kimande}} ene droete pupe ou bén ene cråwêye ? {{s-rif|PHT|ratournant ''Maigret èt l’danseûse d’å Gai-Moulin'', 1994, {{p.|19}}}} #* Nén todi come leus cuzéns et cuzenes di Fexhe, ki rwaitént li catalogue ås djouwets d' Sint-Nicolai, et dire platkizak : « Dji {{~|cmande}} tot l' catalogue ! » {{s~|LMen}} # {{vc}} {{ecno|wa}} {{str|wa}} divins ene botike, ene cantene, on restorant. #* Les gåres civikes savèt bén Ki dji n' mi honteye nén Cwand i {{~|cmandèt}} Li ptit tchiket. {{s-rif|JBjr|(1899), "Cantiniére di gârd-civique"}} #* Dji wadjreu minme ki l' Grand Mwaisse Frè seur houkî tos les Sints Et {{~|cmander}} ene flûte po k' on braiye Tos eshonne : Vive Sint Åbin ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.149, ''Vîve Saint-Åbin'' (1937)}} # {{vsc}} diner èn ôre, fé valeur ene regue, ene lwè. #* Po waitî di mete on halte-la å sacadjaedje des bwès pal fådreye, les Årtchiduks {{~|kimandèt}} e 1617 k' on n' pout pus dressî dipus d' ene moye di fåde pa dmey djournå d' bwès. {{s|LMbba|[[s:Ene båke so les bwès d’ l’ Årdene/XIe|lijhåve so Wikisourd]]}} # {{vsc}} [[riclamer]], [[ahoukî]]. #* Cwand l' divwer {{~|kimande}}, on rote, paret, madame… {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XV, p.16}} # {{vpr}} poleur esse mwaistri. #* Li cour ni {{~|s’ kimande}} nén : c’ est po çoula k’ on l’ lait todi la po do poeve et do sé. {{s-rif|AXbm|(1905), p.6}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[kimander al baguete]]}} # {{r|[[kimander l’ respet]]}} ou {{r|[[kimander l’ reverince]]. # {{r|[[fåt saveur schoûter po saveur kimander]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[comandmint]] * [[kimande]] * [[kimandeu]] * [[ricmander]] * [[ricmandåcion]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | comander = R9,R10 | comandè = C1 | coumander = O0,O4 | kimander = E1,R9,R10 | cuèmander = E165 | cmander = R9,R10 | k'mander = E1 | c'mander = E165 | kimandé = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|diner des ôres | en = to {{t+|fr|command}} | fr = {{t+|fr|commander}} | nl = {{t+|fr|bevelen}} | ru = {{t+|ru|управить|ral=oupravit'}} }} {{ratour|fé vni ene martchandeye | en = to {{t+|fr|order}} | fr = {{t+|fr|commander}} | nl = {{t+|fr|bestellen}} | ru = {{t+|ru|заказать|ral=zakazat'}} }} mhrvet41d8qqr0j8i926vud6ylunpxk aveur di cwè 0 71872 434255 429183 2026-07-16T10:04:43Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434255 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|aveur|di|cwè}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # aveur des cwårs assez po fé ene sacwè. #* {{~|Aveur di cwè}} viker. {{s-rif|E1}} #* Cwand on-z est djonne et bon Lidjwès, K' on s' dene di l' air et k' on-z {{~|a d' cwè}}, Al fiesse, å bal, come vos savoz, Li djonnesse ni dmande k' a danser. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li jone et bon ligeois'', p.39}} #* Sol plaece Sinte Båre, e minme edroet, Les minmès botresses, tchaeke anêye, Vinént po des djins k’ {{~|avént d’ cwè}}, Tripler les troes cwårts d’ ene djournêye, Li pougn sol hantche, Les bresses trossîs, Broyant dizo leus shabots d’ fawe, li plakisse la k’ ele efoncént. {{s-rif|JVvl|(1901), p.121, “Nos Bottresses”}} # {{vsdj}} ni nén aveur råjhon di. #* I '''gn a''' nén la '''d' cwè''' s' måvler. {{s-rif|E1}} #* Avou l' fén di m' vicåreye, dji voerè ndaler mes mås, Si dji m' plind, dji voe k' on reye, C' est pår po mî rhazi l' clå. Portant, gn '''a nén''' la '''d' cwè''' rire, Savoz vs bén çou k' dji rcrind l' pus : C' est k' vos xhuflets ni m' fjhexhe dire Dji dveu ene desse å Bon Diu. {{s-rif|TBowp|''Ji d'véve ine dette â bon Diu'', 1886, p.17}} [[File:Toussaint Brahy œuvres wallonnes posthumes 1892 odio 28.wav]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[aveur li sak]] * [[viker so blancs poes]] ==== {{H|variantes}} ==== * [[aveur di çoula]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | avu d’cwè = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aveur des cwårs assez po fé ene sacwè |fr= {{t+|fr|avoir de quoi}}, {{t+|fr|avoir les moyens}} }} {{ratour|ni nén aveur råjhon di |fr= il n'y pas de raison à, il n'y a pas de quoi, il n'y a pas matière à }} ozie7m7mdwf321hdicai3l9ba6z0xl9 s’ i plait-st a Diu 0 72808 434220 407205 2026-07-15T15:32:55Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434220 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|s’|i|plait|-st|a|Diu}}, {{calc|s’il plait à Dieu|fr|wa}}. === {{H|mot-fråze|wa}} === {{~}} # po sohêtî avou l' guinåde do Bon Diu. #* Ô haetche ! Ô haetche !Bwejhlîs, coraedje,Tot råyant dsus. Ô haetche ! Ô haetche !Nos l’ årans djus, {{~}} ! {{s-rif|LLbwe|1948, p.2}} # rawete otomatike a ene fråze å futeur {{Lka-ra|dijhans todi kécfeye}}. #* Djel frè, dai, {{~|s' plait-st a Diu}} ! Dji frè bén come les ôtes., Alez, ci n' est nén mi, po èn oû ki gåtrè l' vôte. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 267-268}} ==== {{H|variantes}} ==== * [[plait-st a Diu]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|po sohêtî avou l' guinåde do Bon Diu |fr= {{t+|fr|si Dieu le permet}} |nl= {{t+|nl|als God blieft}} |ar= {{t+|ar|إن شاء اللّه‎|ral=in cha' al-lah|ar-fafl=إِن شَاءَ اللّٰه}} }} {{ratour|rawete otomatike a ene fråze å futeur {{Lka-ra|dijhans todi kécfeye}} |ar= {{t+|ar|إن شاء اللّه‎|ral=in cha' al-lah|ar-fafl=إِن شَاءَ اللّٰه}} }} pxv5zxysrq9xax79qeuwrm9jsbpb9jg aveur li florete djus d’ l’ ouy 0 73752 434263 422401 2026-07-16T10:45:36Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434263 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|aveur|li|florete|djus|di|l’|ouy}}. === {{H|vierbire}} === {{~}} # {{seke|wa}} aveur dedja coûtchî avou èn ome. #* LI GÅRD. – Elle {{~|a l’ florete djus d’ l’ ouy}} !DJENVIRE – O l’ crapule ! {{s-rif|LLbwe|1948, p.13}} # {{du-so|wa}} esse trop viye po-z esse maryeye. #* Ele {{~|n' a nén co l' florete djus d' l' ouy}}. {{s-rif|E1}} #* Dji vén d' aveur ene idêye: Si dj' poleu maryî l' sour, dj' åreu m' pårt des cint-meyes ; Elle {{~|a l' florete djus d' l' ouy}}, mins elle årè des aidants. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 288-289}} #* DJAN-LOUWIS. […] - Alez vs risker vosse veye po ene tchesturlinne d’ infier, ene macrale ki n’ est motoit asteure k’ ene mascråwêye groumote !ANDRÎ. – Ene groumote ! DJAN-LOUWIS. – Pa, dispoy les anêyes k’ on ndè djåze, ele doet-st {{~}}. {{s-rif|JMtbr|1922, p.19}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=ni pus esse etire| * [[awè s’ panî froxhî]] }} ==== {{H|contråve}} ==== * [[aveur co l’ florete so l’ ouy]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aveur dedja coûtchî avou èn ome |fr= être {{t+|fr|dépucelée}}, ne plus être {{t+|fr|vierge}} }} {{ratour|esse trop viye po-z esse maryeye |fr= avoir passé l'âge, être trop vieille pour être mariée }} 14gjalgx913ba1n3ywtaub13sc33uw0 d’ après 0 74582 434241 419272 2026-07-16T08:42:49Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434241 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|d’|après}} === {{H|divancetire|wa}} === {{~}} {{n-c}} # acsegne li provnance. # [[come]]. #* Li samwinne k' est passêye(Dji dvize {{~}} m' crolêye),Si dame a fwait houkî,Paret i, les deus vîs. {{s-rif|JDcoh|1939, p.125, ''Li bêté n’ fait nin rîre…'' (1899)}} # {{frcjh}} [[sorlon]]. #* Bén seur ! {{~|D' après}} m' fôrtune, i fåt k' dji soeye lodjî. Ossu, sins pus waister, dji va m' aler moussî, Dji m' va cmander des meubes et, mågré vos messaedjes, Dji m' va fé on sålon, ouy, å prumir astaedje ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 273-276}} # fwait del sustantivire ki shût ene addjectivire plaece respondant a « [[après]] ». ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[d’ après mi]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[d’ avå]] * [[di so]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|acsegne li provnance | fr = {{t+|fr|de la région de}}, {{t+|fr|des environs de}} }} {{ratour|sorlon l' pinsêye d' ene sakî |fr= d'après ce que pense, {{t+|fr|à en croire}} }} {{ratour|sorlon | fr = {{t+|fr|selon}}, {{t+|fr|d'après}} }} 2cjjpzpie67l95ylijhfau4hig0e3g7 platea 0 75101 434230 422446 2026-07-16T08:01:11Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434230 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # on contnant rectangue wice k' on poize des amagnîs. #* Leyon, dins s' novea abeymint, si rdressive come on coukebak so on {{~}} d’ påstî. {{s-rif|FBar}} #* Aveut i dins s’ {{~}} assez po-z esse bon reyusse ? {{s-rif|RPain}} # {{djeyo|wa}} lådje hôte [[stindêye|sitindêye]] plate assez. #* Li {{~}} d' Anss, di Cwîte. {{s-rif|E1}} # {{wåk|wa}} {{noudef}}. #* Dabôrd, essene, {{~}}, savon, suzete, raezoe, Fier a croles et mayote, tot va-st aler e feu ! (I va dispinde l' essene et l' vout taper sol feu) {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 26-268}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|des plateas, des coyîs, des loces}} : vî criya des [[martchotea|martchoteas]]. ==== {{H|parintaedje}} ==== * {{Lka-ra|plat}} * [[platene]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[cou-e-platea]] * [[platea d’ tasse]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | platai = E203 | platê = S0, E1 | platea = R10 | platia = C8, O4,O92 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|on contnant rectangue wice k' on poize des amagnîs |fr= {{t+|fr|plateau}} }} {{ratour|lådje hôte sitindêye plate assez |fr= {{t+|fr|plateau}} }} azbn1aoyj81knht5wgklvfhmh49uhl3 bén seur ki 0 75749 434250 425238 2026-07-16T09:52:03Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434250 wikitext text/x-wiki {{-spodiv-'|bén seur k}} =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|bén|seur|ki}} === {{H|aloyire|wa}} === {{~}} # adrouve ene sacwè k' est bén l' vraiy, ki va bén s' fé. #* Ele ni cnoxhe rén, dai, leye ! Asteure, puski dj' so ritche, bén seur ki dj' candjrè d' veye ! Dj' a minme l' idêye, edon, do n' pus pårler lidjwès : Li ci ki djåze walon a l' air di si pô d' tchoi ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 279-282}} # adrouve ene sacwè k' on dit et k' on croet esse li vraiy {{?}}. #* Li pôve båshele ni fwait pus nole eure di bén, ele påméve so les montêyes del cåve, {{~|bén seur k'}} elle årè co veyou l' diåle. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne III, p.8}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=adrouve ene sacwè k' est bén l' vraiy, ki va bén s' fé| * [[assuré ki]] * [[seur ki]] * [[surmint ki]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[dj’ ô bén]] * [[dit-st on]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|adrouve ene sacwè k' est bén l' vraiy, ki va bén s' fé |fr= {{t+|fr|bien sûr que}}, {{t+|fr|certainement que}}, {{t+|fr|évidemment que}} }} {{ratour|adrouve ene sacwè k' on dit et k' on croet esse li vraiy |fr= {{t+|fr|il paraît que}}, {{t+|fr|on dit que}}, {{t+|fr|on rapporte que}} }} bsggame0t9iki92sim2jdbbxjo5ty1x sins waister 0 76001 434242 429047 2026-07-16T08:43:38Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434242 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|sins|waister}} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} # {{vm|wa}} sins piede do tins, å pus abeye possibe. #* Ni pierdoz nou tins, rivnoz {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Vocial por vos, mamjhele, Ki dzire di s' bén maryî {{~|Sins waister}} Ene ocåzion si bele. {{s-rif|HFbl|On bon pârti (traduit du français), 1843, p.28}} #* Bén seur ! D' après m' fôrtune, i fåt k' dji soeye lodjî. Ossu, '''sins''' pus '''waister''', dji va m' aler moussî, Dji m' va cmander des meubes et, mågré vos messaedjes, Dji m' va fé on sålon, ouy, å prumir astaedje ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 273-276}} #* C’ est å toû del djonnesse, ki l’ egzimpe a dislaxhî : Dispoy vola ene hapêye, ele sint ses djambes frumjhî Et, {{~}}, s’ enonde so l’ air k’ on tarlate. {{s|HSim}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | sin waisté = E203 | sins wê-ster = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sins piede do tins, å pus abeye possibe |fr= {{t+|fr|sans tarder}}, {{t+|fr|tout de suite}} }} od48t2qmaflgxmovhhtoqlvf4s7uwtt octrwè 0 76975 434209 2026-07-15T12:38:59Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «=={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|octroi|fr|wa}} {{m-s}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔk.'tʀwɛ|ɔk.'twɛ|ɔk.'tʀwɑ}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔk.'tʀwɛ}} * {{Ric|oc·trwè}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{istw|wa}} {{econ|wa}} {{batl|wa}} viye taeye ki les bateas ås martchandeyes divént payî a sacwants plaeces (metans so l' Aiwe d' Oûte do trevén holandès). #* Puski vos voloz absolumint payî, vos n'...» 434209 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|octroi|fr|wa}} {{m-s}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔk.'tʀwɛ|ɔk.'twɛ|ɔk.'tʀwɑ}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔk.'tʀwɛ}} * {{Ric|oc·trwè}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{istw|wa}} {{econ|wa}} {{batl|wa}} viye taeye ki les bateas ås martchandeyes divént payî a sacwants plaeces (metans so l' Aiwe d' Oûte do trevén holandès). #* Puski vos voloz absolumint payî, vos n' åroz k' a taper l' dringuele a Godferdek å pasaedje di l' {{~}}. {{s-rif|RBri|dins [[w:Douda d'Êwe d'Oûthe (pitit roman)|Douda d'Êwe d'Oûthe]] p. 20}} ==== {{H|ratourneures}} ==== #[[awè l’ octrwè di]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | octrwè = E1,E34,R10 | octwè = O0,O4,[!s20es]O108 | ottrwè = [!s20es] S56 |- = S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|taeye di passaedje so l' aiwe di martchandijhes |fr= {{t+|fr|octroi}} }} atwygeeotcmr9v0n2ypk0zzgf61vpcg 434210 434209 2026-07-15T12:40:39Z Lucyin 218 /* {{H|prononçaedje}} */ 434210 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|octroi|fr|wa}} {{m-s}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔk.'tʀwɛ|ɔt.'tʀwɛ|ɔk.'twɛ|ɔk.'twɛ|ɔk.'tʀwɑ}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔk.'tʀwɛ}} * {{Ric|oc·trwè}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{istw|wa}} {{econ|wa}} {{batl|wa}} viye taeye ki les bateas ås martchandeyes divént payî a sacwants plaeces (metans so l' Aiwe d' Oûte do trevén holandès). #* Puski vos voloz absolumint payî, vos n' åroz k' a taper l' dringuele a Godferdek å pasaedje di l' {{~}}. {{s-rif|RBri|dins [[w:Douda d'Êwe d'Oûthe (pitit roman)|Douda d'Êwe d'Oûthe]] p. 20}} ==== {{H|ratourneures}} ==== #[[awè l’ octrwè di]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | octrwè = E1,E34,R10 | octwè = O0,O4,[!s20es]O108 | ottrwè = [!s20es] S56 |- = S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|taeye di passaedje so l' aiwe di martchandijhes |fr= {{t+|fr|octroi}} }} 3bxevi72ymskfm720bxmgytuzfkqkny 434214 434210 2026-07-15T12:55:29Z Lucyin 218 434214 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|octroi|fr|wa}} {{m-s}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔk.'tʀwɛ|ɔt.'tʀwɛ|ɔk.'twɛ|ɔk.'twɛ|ɔk.'tʀwɑ}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔk.'tʀwɛ}} * {{Ric|oc·trwè}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{istw|wa}} {{econ|wa}} {{batl|wa}} viye taeye ki les bateas ås martchandeyes divént payî a sacwants plaeces (metans so l' Aiwe d' Oûte do trevén holandès). #* Dinltins, on dveut payî l' {{~}}. {{s-rif|O4}} #* Puski vos voloz absolumint payî, vos n' åroz k' a taper l' dringuele a Godferdek å pasaedje di l' {{~}}. {{s-rif|RBri|dins [[w:Douda d'Êwe d'Oûthe (pitit roman)|Douda d'Êwe d'Oûthe]] p. 20}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[awè l’ octrwè di]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | octrwè = E1,E34,R10 | octwè = O0,O4,[!s20es]O108 | ottrwè = [!s20es] S56 |- = S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|taeye di passaedje so l' aiwe di martchandijhes |fr= {{t+|fr|octroi}} }} 9wmeipclhrlapr7rzayze4xjmjegscy 434281 434214 2026-07-16T11:23:31Z Lucyin 218 434281 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|octroi|fr|wa}} {{m-s}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔk.'tʀwɛ|ɔt.'tʀwɛ|ɔk.'twɛ|ɔk.'twɛ|ɔk.'tʀwɑ}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔk.'tʀwɛ}} * {{Ric|oc·trwè}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{istw|wa}} {{econ|wa}} {{batl|wa}} viye taeye ki les bateas ås martchandeyes divént payî a sacwants plaeces (metans so l' Aiwe d' Oûte do trevén holandès). #* Dinltins, on dveut payî l' {{~}}. {{s-rif|O4}} #* Puski vos voloz absolumint payî, vos n' åroz k' a taper l' dringuele a Godferdek å pasaedje di l' {{~}}. {{s-rif|RBdao p. 20}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[awè l’ octrwè di]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | octrwè = E1,E34,R10 | octwè = O0,O4,[!s20es]O108 | ottrwè = [!s20es] S56 |- = S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|taeye di passaedje so l' aiwe di martchandijhes |fr= {{t+|fr|octroi}} }} exkuo00d9yqeth8xy9sb413ts5rzogq 434282 434281 2026-07-16T11:24:11Z Lucyin 218 Annulation de la modification [[Special:Diff/434281|434281]] de [[Special:Contributions/Lucyin|Lucyin]] ([[User talk:Lucyin|discussion]]) 434282 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|octroi|fr|wa}} {{m-s}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔk.'tʀwɛ|ɔt.'tʀwɛ|ɔk.'twɛ|ɔk.'twɛ|ɔk.'tʀwɑ}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔk.'tʀwɛ}} * {{Ric|oc·trwè}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{istw|wa}} {{econ|wa}} {{batl|wa}} viye taeye ki les bateas ås martchandeyes divént payî a sacwants plaeces (metans so l' Aiwe d' Oûte do trevén holandès). #* Dinltins, on dveut payî l' {{~}}. {{s-rif|O4}} #* Puski vos voloz absolumint payî, vos n' åroz k' a taper l' dringuele a Godferdek å pasaedje di l' {{~}}. {{s-rif|RBri|dins [[w:Douda d'Êwe d'Oûthe (pitit roman)|Douda d'Êwe d'Oûthe]] p. 20}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[awè l’ octrwè di]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | octrwè = E1,E34,R10 | octwè = O0,O4,[!s20es]O108 | ottrwè = [!s20es] S56 |- = S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|taeye di passaedje so l' aiwe di martchandijhes |fr= {{t+|fr|octroi}} }} 9wmeipclhrlapr7rzayze4xjmjegscy 434288 434282 2026-07-16T11:30:37Z Lucyin 218 434288 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|octroi|fr|wa}} {{m-s}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔk.'tʀwɛ|ɔt.'tʀwɛ|ɔk.'twɛ|ɔk.'twɛ|ɔk.'tʀwɑ}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔk.'tʀwɛ}} * {{Ric|oc·trwè}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{istw|wa}} {{econ|wa}} {{batl|wa}} viye taeye ki les bateas ås martchandeyes divént payî a sacwants plaeces (metans so l' Aiwe d' Oûte do trevén holandès). #* Dinltins, on dveut payî l' {{~}}. {{s-rif|O4}} #* Puski vos voloz absolumint payî, vos n' åroz k' a taper l' dringuele a Godferdek å pasaedje di l' {{~}}. {{s-rif|RBdao|p. 20}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[awè l’ octrwè di]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | octrwè = E1,E34,R10 | octwè = O0,O4,[!s20es]O108 | ottrwè = [!s20es] S56 |- = S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|taeye di passaedje so l' aiwe di martchandijhes |fr= {{t+|fr|octroi}} }} l46h26ylxl5mph5jgdxs8cay7e28mp0 awè l’ octrwè di 0 76976 434215 2026-07-15T13:00:57Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «=={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Sh-m|awè|l’|octrwè|di}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} {{av}} # saveur (fé ene metowe sacwè), poleur (fé ene metowe sacwè). #* Dji n' {{~|a}} nén {{~|yeu l' octrwè}} d' daler a scole. {{s-rif|O0}} #* El côp k' les fayés gaméns divnèt bons, il {{~|ont l' octrwè}} d' diner ene nouve et soriante aleure a tos les cis d' leu famile. {{s-rif|JLF|dins [[w:Lès-avirètes da Pinocchio|Lès-avirètes da Pinocchio]] p....» 434215 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Sh-m|awè|l’|octrwè|di}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} {{av}} # saveur (fé ene metowe sacwè), poleur (fé ene metowe sacwè). #* Dji n' {{~|a}} nén {{~|yeu l' octrwè}} d' daler a scole. {{s-rif|O0}} #* El côp k' les fayés gaméns divnèt bons, il {{~|ont l' octrwè}} d' diner ene nouve et soriante aleure a tos les cis d' leu famile. {{s-rif|JLF|dins [[w:Lès-avirètes da Pinocchio|Lès-avirètes da Pinocchio]] p. 199}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WC}} {{nourat}} 51bkrcbfvmbb9ye14y1hjhlakgqjk5c Categoreye:Motlî do walon po les wåkeus 14 76977 434229 2026-07-16T08:00:28Z Scribus electronicus 3672 Pådje ahivêye avou «{{wp|Mot des wåkeus|r=b}} [[Categoreye:Mot des wåkeus|walon]] [[Categoreye:Motlî do walon po les wåkeus|Mot des wåkeus]]» 434229 wikitext text/x-wiki {{wp|Mot des wåkeus|r=b}} [[Categoreye:Mot des wåkeus|walon]] [[Categoreye:Motlî do walon po les wåkeus|Mot des wåkeus]] djn5576g4d2pwdfodr8ntlqe6b1phli Modele:wåk 10 76978 434231 2026-07-16T08:03:35Z Scribus electronicus 3672 Pådje ahivêye avou «{{motlî | tecse = mot des [[wåkeu|wåkeus]] | motlî = po les wåkeus | ling = {{{1|}}} }}<noinclude>{{motlî/doc|po les wåkeus|ôte=wåk}}[[Categoreye:Modeles po les mestîs et dominnes|foidj]]</noinclude>» 434231 wikitext text/x-wiki {{motlî | tecse = mot des [[wåkeu|wåkeus]] | motlî = po les wåkeus | ling = {{{1|}}} }}<noinclude>{{motlî/doc|po les wåkeus|ôte=wåk}}[[Categoreye:Modeles po les mestîs et dominnes|foidj]]</noinclude> rn2vkuga6bcnqx4xqhd6b7vh91cvx5i fier a croles 0 76979 434235 2026-07-16T08:14:34Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434235 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl|fier|a|[[crole|croles]]}} <gallery> Bed head curling iron.JPG|Novea fier a croles Ancien fer à friser1.JPG|Vî fier a croles </gallery> === {{H|sustantivire|wa}} === {{-suviwa-|fiers a ristinde}} {{~}} {{o}} # {{wåk|wa}} djinre di fier po fé des croles. #* Dabôrd, essene, platea, savon, suzete, raezoe, {{~|Fier a croles}} et mayote, tot va-st aler e feu ! (I va dispinde l' essene et l' vout taper sol feu) {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 26-268}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | fiér a crole = E1 | fiér a croles = ERtp | - = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|djinre di fier po fé des croles |fr= {{t+|fr|fer à friser}} }} 86519vjodlhpxih5l0zk06gj9lh9zk3 lolåd 0 76980 434246 2026-07-16T09:34:08Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434246 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|Lollard|fro|wa}} (vî no diné a l' ôre des Aleksyins) ; {{caw|åd|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|lɔ.ˈlɔː|lɔ.ˈloː|lɔ.ˈlaː}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|lɔ.ˈlɔː}} * {{Ric|lo·låd}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{rili|wa}} {{vm}} rilidjeus di l' ôre des Alexkyins. #: {{djermon-egzimpe|wa}} # onk k' a må po ene tchitchêye. # [[loigne]]. #* Fé l' {{~}}. {{s|R10}} # onk k' a pierdou l' tiesse, å pus sovint dvins l' ratourneure « [[Lolåds|ås Lolåds]] ». #* TONTON (estoumakêye). - On sålon !... On sålon !... Ki racontez vs, {{~}} ? {{~|Lolåd}} ?... {{~|Lolåd}} twè-minme !... Totes les djins comifåt Ont des sålons la-hôt. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 277-79}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[boere come on lolåd]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[Lolåds]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=loigne| * {{Lka|[[Motyince:dimey-doûs]]}} }} {{Boesse|c=2|tite=onk k' a pierdou l' tiesse| * [[resseré]] * [[revolé]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | lolâ = E203 | Lolå = E1 | lolau = C8 | lolåd, lolåde = R10 | lolô, lolôte = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rilidjeus di l' ôre des Aleksyins |fr= {{t+|fr|alexien}} }} {{ratour|loigne |fr= {{t+|fr|niais}}, {{t+|fr|puéril}} }} {{ratour|onk k' a pierdou l' tiesse |fr= {{t+|fr|forcené}}, {{t+|fr|aliéné}}, {{t+|fr|fou}}, {{t+|fr|malade mental}} }} gsx051iiee9gny1ii9zaqv0zqu2fdzt boere come on lolåd 0 76981 434248 2026-07-16T09:43:59Z Scribus electronicus 3672 Pådje ahivêye avou «=={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|boere|come|on|lolåd}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{vm|wa}} boere a ndè divni moirt sô. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[boere ceke et toneas]] * [[fé ribote]] * [[si mete e ribote]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | beûr kom on lolâ = E203 | beûre come on Lolå = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|boere di trop |fr= {{t+|f...» 434248 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|boere|come|on|lolåd}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{vm|wa}} boere a ndè divni moirt sô. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[boere ceke et toneas]] * [[fé ribote]] * [[si mete e ribote]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | beûr kom on lolâ = E203 | beûre come on Lolå = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|boere di trop |fr= {{t+|fr|boire comme un trou}}, {{t+|fr|boire comme un Polonais}}, {{t+|fr|boire comme un templier}} }} sxnnupmz3outphq82u6gqf2zaln2zjj aveur di çoula 0 76982 434256 2026-07-16T10:06:38Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434256 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|aveur|di|çoula}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # aveur des cwårs assez po fé ene sacwè. #* Li ci ki djåze walon a l' air di si pô d' tchoi ! C' est bon po li ptit peupe et po leus fjheus d' paskeyes ; Mins ene feye k' {{~|on a d' çoula}}, schoûtez, gn a rén d' parey Ki do fé l' franskignon et d' fé ene croes sol patwès. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 282-285}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[aveur li sak]] * [[viker so blancs poes]] ==== {{H|variantes}} ==== * [[aveur di cwè]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aveur des cwårs assez po fé ene sacwè |fr= {{t+|fr|avoir de quoi}}, {{t+|fr|avoir les moyens}}, {{t+|fr|être riche}} }} g6wb8b1g771sux4j6n9oglw348yr7l7 esse bon po 0 76983 434259 2026-07-16T10:13:59Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434259 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|esse|bon|po}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # [[convni]], [[dure]], [[arindjî]]. # ''(veyou d' on mwais costé)'' n' esse dujhåve ki po ene tire di djins. #* Li ci ki djåze walon a l' air di si pô d' tchoi ! {{~|C' est bon po}} li ptit peupe et po leus fjheus d' paskeyes ; Mins ene feye k' on a d' çoula, schoûtez, gn a rén d' parey Ki do fé l' franskignon et d' fé ene croes sol patwès. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 282-285}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[esse å doet di]] * [[esse a s’ manire]] * [[esse a s’ môde]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|convni, dure, arindjî |fr= {{t+|fr|convenir}}, {{t+|fr|être bon}} }} ac8cjnl2y5v7p702bksxkdy7zky51il pitit peupe 0 76984 434261 2026-07-16T10:39:49Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434261 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|pitit|peupe}}, lu-minme {{calc|petit peuple|fr|wa}}. === {{H|sustantivire|wa}} === {{~}} {{ctsg}} # {{raba|wa}} eshonna des pôvès djins. #* Li ci ki djåze walon a l' air di si pô d' tchoi ! C' est bon po li {{~|ptit peupe}} et po leus fjheus d' paskeyes ; Mins ene feye k' on a d' çoula, schoûtez, gn a rén d' parey Ki do fé l' franskignon et d' fé ene croes sol patwès. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 282-285}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[pititès djins]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[rapiguele]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|petit peuple}}, {{t+|fr|populace}}, {{t+|fr|plèbe}} }} sgtk4wum25c1khuql8i51nu8pqnjssr åress d’ ouy 0 76985 434269 2026-07-16T10:53:10Z Scribus electronicus 3672 Scribus electronicus a displaecî l’ pådje [[åress d’ ouy]] viè [[å raeze d’ ouy]] 434269 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[å raeze d’ ouy]] 2coqou8nf2mb58h9xx2s4ou6tp1txzv dês ouy 0 76986 434271 2026-07-16T10:58:12Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434271 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Sh-m|å|raeze|d’|ouy}} === {{H|advierbire}} === {{~}} # a pårti d' ouy #* S' end est insi, {{~}}, dji prindrè t on luçon. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 298}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[a pårti d’ asteure]] * [[å raeze d’ ouy]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[dispoy adon]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | å rés′ d’oûy = E1 | â réz' d'oûy = CGas }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|a pårti d' ouy |fr= {{t+|fr|dorénavant}}, {{t+|fr|désormais}}, {{t+|fr|dès à présent}}, {{t+|fr|dès aujourd'hui}} |nl= {{t+|nl|voortaan}} }} 23yxbgnsfznnphyoicvxt4u2c0rdtd6 avni a ses aiwes 0 76987 434275 2026-07-16T11:10:18Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434275 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|avni|a|ses|[[aiwe|aiwes]]}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # obtini pus ou moens toursiveuzmint çou k' on cwirt après. #* MATROGNÅRD (a pårt). - Po-z {{~|avni a nos aiwes}}, frotans lyi l' droete sipale. C' est avou lu sortot k' i fårè fé l' macrale. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 299-300}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|obtini pus ou moens toursiveuzmint çou k' on cwirt après |fr= {{t+|fr|parvenir à ses fins}} }} hhy81vdgyuyhjmz95ahdxp7ioztzitu froter l’ droete sipale 0 76988 434277 2026-07-16T11:15:00Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434277 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|froter|l’|[[droet#addjectif|droete]]|[[spale|sipale]]}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # [[fiesti sol droete sipale]]. #* MATROGNÅRD (a pårt). - Po-z avni a nos aiwes, {{~|frotans lyi l' droete sipale}}. C' est avou lu sortot k' i fårè fé l' macrale. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 299-300}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[andoûler]] * [[froter l’ mantche]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka-ra|fiesti sol droete sipale}} abo6uj6wswzilq5u6x0bep733n5sfn4 êreûre 0 76989 434278 2026-07-16T11:18:23Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «== {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|aireur|Etimolodjeye}} ({{çdom}} {{caw|eûre|s|wa-fel}}). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|ɛː.ˈʀøːʀ}} === {{H|sustantif|wa-fel}} === {{~}} {{f}} # [[aireur]]. #* {{lang|wa-fel|I v’sonla qui s’vwès, pus doûce qui l’ombåde Qui l’vint zuzinêye qwand l’{{~}} apond, I v’sonla qui s’vwès, pus doûce qu’ine ombåde, Dispièrtéve vosse coûr qui dwèrméve è s’wåde.}...» 434278 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|aireur|Etimolodjeye}} ({{çdom}} {{caw|eûre|s|wa-fel}}). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|ɛː.ˈʀøːʀ}} === {{H|sustantif|wa-fel}} === {{~}} {{f}} # [[aireur]]. #* {{lang|wa-fel|I v’sonla qui s’vwès, pus doûce qui l’ombåde Qui l’vint zuzinêye qwand l’{{~}} apond, I v’sonla qui s’vwès, pus doûce qu’ine ombåde, Dispièrtéve vosse coûr qui dwèrméve è s’wåde.}} {{s|EWik|''Fruzions d' cour'', p.76}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL-Fel}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | êreûre = EWik }} rbhrlp9so9mwwj7noenx1ghr40z6c8t