acwati

Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.11 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet acwati 0 4370 434307 432984 2026-07-16T12:46:54Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434307 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|acwatchi}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj}} vî walon {{*|cwati}} (spotchî, spater, tchôkî), racuzinåve avou l’ {{p|quatir|fro|wa}}, {{p|catir|fr|wa}}, do {{p|coactire|la-vul|wa}}, {{p|coactare|la|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.kwa.'ti|a.kwɛ.'ti}} ** {{pzc}} {{AFE|a.kwa.'ti}} * {{Ric|ac.wa.ti}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vpr}} {{codj|wa|come=fini}} # s’ [[aplati]], si stårer sol vinte. #* I fwait si télmint ptit k’ i {{~|s’}} fåt {{~}} come ene rinne po passer. {{s-rif|E1}} #* Ele touma pal finiesse et dmora {{~|acwateye}} al tere. #* MATROGNÅRD. - Gn a k' a s' fé ptit, et dire åmen a totes les messes. Li ci k' vout parvini, n' fåt nén k' monte so des schaesses ; Neni : come ene colowe, k' i louke di {{~|s' acwati}}, K' i lumcene come leye ! C' est l' moyén d' parvini. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 303-306}} # s’ [[acropi]] po s’ catchî. #* Li tchet {{~|s’ acwatixh}} po ratinde li sori. # si [[racrapoter]]. #* Les moxhons {{~|s’ acwatixhèt}} voltî conte li tchminêye. # s’ apåjhter, toumer (pol vint). #* I ploût, l’ vint va {{s’ ~}}. ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[ascwati]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi | acwati = E1,E34, O0,O3,O4,O51,O90, R9,R10,R11, S0 | acwèti = S0 | akwati = E34,E178,E203:Akwachi\,_akwati | aqwati = E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|s’ aplati |fr= {{t+|fr|s’aplatir}} }} {{ratour|s’ acropi |fr= {{t+|fr|se tapir}} }} {{ratour|si racrapoter |fr= {{t+|fr|se blottir}} }} {{ratour|s’ apåjhter |fr= {{t+|fr|se calmer}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|f=acwateye}} {{~}} {{o}} # catchî, muchyî. #* I vikéve avou s’ sour, e li ptite cinse k’ est {{~|acwateye}} å boird del Yene, padrî troes vîs ôneas tot tchabotés. {{s-rif|MHic}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|catchî, muchyî |fr= {{t+|fr|caché}}, {{t+|fr|renfoncé}} }} mv8lnc2ztt3t7l7h9si0h6qs9kg0fts bleu 0 5463 434346 430751 2026-07-17T11:35:56Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434346 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|blāo|sourd=frk}} {{m-s}}, adon racuzinåve avou li neyerlandès « [[blauw]] ». === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bløː|blœ|bløːw}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|bløː}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{colr|wa}} [[coleur]] [[soûmintrece]] (avou l’ [[rodje]] et l’ [[djaene]]), li cene do clair [[cir]]. #* C’ est des {{~s}} ki sont trop clairs. #* Shû, disk’ å {{~}} do cir, les frawiants coclivîs. {{s-rif|MFri}} #* Asteure nos veyans li ptite veye di Kremse ki bagne ses pîs dins l’ bea {{~}} do Danube. {{s-rif|LSoh}} # {{colr|wa}} [[coleur]] d' ene låme d' [[acî]], di foumire, di cinde. #* Loukîz don dzeu l' Årdene l' aireur ki s' diswalpêye Tot distindant les stoeles ene après l' ôte, å cir ! Et l' zuvion ki hansixh so ene hole et claire nûlêye, Semer ene hiede di blankès berbis, sol {{~}} d' acî. {{s-rif|LLaginm|(1947), ''A l’Årdène'', p. 145}} # {{stin|wa}} bleu mousmint. #* I fåt fé l’ bouwêye des {{~s}} tote seule. #* Si vs voloz cnoxhe l' ovrî houyeu, Vozôtes ki n' ont måy veyou ene taeye, Metoz s' barete, moussîz ses {{~s}}, Montez sol trait, si dvalez ene feye So les takes adlé ls acrotcheus ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.73, ''Dizos lès molètes'' (1935)}} # [[djindåre]] (ki poite on bleu costume). #* Nén les {{~s}}, målureus ! I stitchront leu nez dins tot çk’ i gn a nén dandjî. {{s-rif|ALcs|p. 31}} # {{politike|wa}} liberå. #* S' on l' vout, dji so presse a braire : « Vive li calote ! » Et, s' on a ptchî, dji brairè : « Vives les {{~s}} ! » {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIII, v. 340-342}} # [[novea]] dins ene sicole (aprume l’ univiersité), ene fabrike, on mestî. #* Kibén gn a-t i d’ {{~s}} ki n’ s’ ont nén fwait batijhî ? # {{med|wa}} sonk rexhou des ecdûts après on côp, et spårdou dizo l’ pea d’ ene djin. # {{clb|wa}}, {{t-colon|wa}} sôre di colon bleu. #* I n’ estént nén contints, dai, la k’ dji mete mi bleu-bijhe ! Dj’ a si bén oyou l’ côp d’ sounete ! … Sortot Kinåve avou s’ fameus surlet ki n’ a co djamåy polou cori tot côp k’ dj’ a tapé m’ {{~}}… {{s-rif|HSbb|1886, p.9}} #* Tot håssant les deus spales a ndè divni croufieus, On {{~}} mayté dijheut ås cis k' fjhént l' londjin feu : « Acoroz, vinoz vite, dixhombrez vs, vinoz vey Di totes les colebires li pus grande des merveyes, Ci rwè decoré, cisse crinme des parvinous… » {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.37}} [[File:62 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* Dj' a co on flori {{~}} ki våt s' pezant d' ôr po l' amateur... Vos n' fjhoz nén dvins les colons paret vos Monsieu Dåvid ? {{s-rif|JMvm|(1933), p.8}} # ''(mot d’ bateu d' cok)'' sôre di bleu cok di bate. #* On mete les coks e l' treye. « Est nosse tins, saiss, Benoet ! Li volêye est cminceye, On rvindje dedja l' grand {{~}} ». {{s-rif|JDcoh|1939, p.151, ''Al bate di coqs'' (1923)}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[bleuse]], [[bleuwe]] * [[bleuti]], [[bleuwi]], [[bleutixhaedje]], [[bleuwixhaedje]] * [[bleuwåsse]], [[bleuwisse]], [[bleuwisté]] {{mse}} * [[blåw]] * [[blåwi]] * [[asblawi]], [[asblawete]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[bleu-gripea]] * [[bleu-baron]] * [[bleu-bijhe]] * [[bleu-boton]] * [[bleu-mayté]] * [[bleu-montant]] * [[bleu-moxhté]] * [[bleu-noere moxhe]] * [[bleus-ouys]] * [[bleuwe-feme]] * [[bleuwe-pire]] * [[bleuwe-tiesse]] * [[vî bleu]] }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (djindåre) : [[gableu]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | bleu = C8, R10:8560,R11,R13 | bleû = C1, E1, E21, E34, C1, C9, O0, O2, O3, O4 | bleuw = C1 }} ==== {{H|ratournaedje}} ==== {{ratour|coleur soûmintrece |fr= {{t+|fr|bleu}} |en= {{t+|en|blue}} |nl= {{t+|nl|blauw}} |de= {{t+|de|Blau}} |es= {{t+|es|azul}} |ar= {{t+|ar|أزرق|ral=azraq|ar-fafl=أَزْرَق}} |ary= {{t+|ary|زرڭ|ral=zreg|ar-fafl=زْرڭ}} ; {{t+|ary|زرق|ral=zreq|ar-fafl=زْرق}} }} {{ratour|sonk dizo l’ pea après on côp |fr= {{t+|fr|bleu}}, {{t+|fr|hématome}} |ary= {{t+|ary|زرڭة‎|ral=zerga|ar-fafl=زرْڭة}} }} ==== {{H|addjectif|wa}} ==== {{-addjwa-tpdv-mw|bleu|bleus|||bleuwe|bleuwes|bleuwès|bleuse|bleuses|bleusès}} {{~}} {{o}}, {{a-tpdv}} # k’ a cisse coleur la. #* Ene {{~|bleuwe}} vatche. #* Li cir est {{~}}. [[File:Li cîr èst bleû (li cir est bleu).wav]] # tot djåzant di l' [[acî]] ki lût. #* {{lang|wa-fel|Èt, pidjote a midjote,vola come ine grande plåye faîte a l’åbe, qui djèmihèt fruzih a chaque côp dès '''bleûs '''tèyants d’acîr.}} {{s|HSpbd}} # tot djåzant del foumire. #* Divins l' {{~|bleuwe}} foumire di l' ecinse Ki l' ecinswer evoye å cir, Mes deus ouys veyèt l' esperance, Adschinde, påjhûle, si vni rashir, Ås pîs do Criss k' e-st e l' tchapele {{s-rif|JVpr|(1897), p.2}} #* Abaxhî, sor leye, a dmeye vwès, Onk etertént si adorêye, Ele a des ouys {{~s}} come l’ aistrêye Et des lepes rodjes come les pavoes. {{s-rif|JdL|"Les djârdins sins vôyes"« Li want », 1930}} # tot djåzant d' ene sakî espawtêye. #* « Tiesse di moirt ! », brait ele, Fefeye, tot l’ veyant divni tot {{~}}, sins poleur riprinde alinne, et tot-z aporçuvant ses gros gris ouys k’ abrotchèt foû di s’ tiesse come s’ aléve rinde l’ åme. {{s-rif|AXbg|1912, p.7}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|bleu d’ colere}} #* Cwand nost ome aprinda l' afwaire I fjha come on demon, Et tot {{~|bleu d' colere}},Al vole i tchessa, Li pôve pitit here Tot l' traitant d' marlatcha. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «L'istwére dè vî molin» p.83}} #{{r|[[esse roed bleu sot]]}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | bleu, bleuwe u bleuse = R10 | bleû, bleûse = E34, O0,O4 | bleû, bleûve = E1 | bleu, bleuwe = R9,R11:bleu | bleû, bleuwe = C9,O92 | bleu, blèwe = C8 | blèw, blèwe = C65  | bleu = R13 | bleû = C1, E21, O2,O3 | bleuw = C1  | (bleu), [[bleuse]] = C99 | (bleû), [[bleûse]] = E165,O5 }} == {{L|fr}} == === {{H|sustantif|fr}} === {{-su-|ling=fr}} # {{=wa|fr|mpr}} #* J’aime le {{~}} de tes yeux. #*: Dji voe voltî l’ bleu d’ vos ouys. === {{H|addjectif|fr}} === {{-addjfr-}} # {{=wa|fr|mpr}} #* La terre est {{~|bleue}} comme une orange ([[w:Eluard|Eluard]]) #*: Li Daegne est bleuwe come ene orandje. 7xlm8pebb9v8cedb6mlpv4cn80kukrl copale 0 6554 434296 434295 2026-07-16T12:00:55Z Lucyin 218 /* {{H|ratournaedjes}} */ 434296 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|cope|anke=Walon 2}} {{caw|ale|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|kɔ.'pal}} {{1pr}} * {{Ric|co·pale}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{djeyom|wa}} cogne djeyometrike ki cmince pa on ceke al tere et finixh pa on pont al copete. # {{djeyo|wa}} pitit rilevaedje do terén, rond tiene, pitit hopea d' tere. #* Gripez so cisse {{~}} la et vos vieroz bén lon totåtoû d' vos. {{s-rif|E203}} #* N aveut, cial et la, des {{~s}} d' edjåjhe, treyous foû des beurs di galinne di plonk. {{s-rif|RBdao|p. 12}} # {{cins|wa}} {{vm}} taes d' four. # djåbe d' avoenne dressêye, des côps a troes, sins tchape. #* Si l’ dierinne {{~}} d’ avoenne est rmetowe, i dmeure co ene sacwè k’ on doet rastrinde. {{s-rif|HSim|"Mès cwate moumints" (1907)}} # djåbes di dinrêyes dressêyes a ût u dijh avou ene tchape. #* Metans l' grin a {{~s}}. {{s-rif|E203}} # {{bota|wa}} frut d' èn åbe sapinrece. # djonne fleur di houbion. #* Divinltins, on magnive les {{~s}} di houbion; n a des efants ki les codént et les vinde ås monsieus. {{s-rif|E9}} # ni d' insekes avou cisse cogne la. #* {{~}} di wesses; {{~}} di maltons. {{s-rif|E145}} <center><gallery> Cone.jpg|copale (djeyometreye) Nive copales Massif cintrå.jpg|troes copales enivrêyes Boshale.jpg|copale d' avoenne Touya copales.jpg|copale di [[sapén d' mer]] Humleranka4.jpg|copale di [[houbion]] </gallery></center> ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (åbe sapinrece): [[cahote]], [[carote]]; {{Lka-si|carote di sapén}} * (houbion): [[plokete]], [[flotche]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | copale = E1,E9,E145,E165,E170,FE1 (a "butte" et a "cône"),G0,G200,R10 | kopal = E203 |- = C13,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|cogne djeyometrike |es= {{t+|es|cono}} |fr= {{t+|fr|cône}} }} {{ratour|pitit hopea d' tere, pitit rond croupet |fr= {{t+|fr|monticule}} }} {{ratour|frut d' èn åbe sapinrece {{Lka-ra|carote di sapén}} |es= {{t+|es|piña}} |fr= {{t+|fr|cône}}, {{t+|fr|pomme}} }} {{ratour|djonne fleur di houbion |fr= {{t+|fr|cône}}, {{t+|fr|chaton}} }} === {{H|VE}} === {{wp|copale (discramiaedje)}} lf8hwxj0rj7d0xwjfo82g2p5c46f2up 434297 434296 2026-07-16T12:03:32Z Lucyin 218 434297 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|cope|anke=Walon 2}} {{caw|ale|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|kɔ.'pal}} {{1pr}} * {{Ric|co·pale}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{djeyom|wa}} cogne djeyometrike ki cmince pa on ceke al tere et finixh pa on pont al copete. # {{djeyo|wa}} pitit rilevaedje do terén, rond tiene, pitit hopea d' tere. #* Gripez so cisse {{~}} la et vos vieroz bén lon totåtoû d' vos. {{s-rif|E203}} #* N aveut, cial et la, des {{~s}} d' edjåjhe, treyous foû des beurs di galinne di plonk. {{s-rif~|RBdao|p. 12}} # {{cins|wa}} {{vm}} taes d' four. # djåbe d' avoenne dressêye, des côps a troes, sins tchape. #* Si l’ dierinne {{~}} d’ avoenne est rmetowe, i dmeure co ene sacwè k’ on doet rastrinde. {{s-rif|HSim|"Mès cwate moumints" (1907)}} # djåbes di dinrêyes dressêyes a ût u dijh avou ene tchape. #* Metans l' grin a {{~s}}. {{s-rif|E203}} # {{bota|wa}} frut d' èn åbe sapinrece. # djonne fleur di houbion. #* Divinltins, on magnive les {{~s}} di houbion; n a des efants ki les codént et les vinde ås monsieus. {{s-rif|E9}} # ni d' insekes avou cisse cogne la. #* {{~}} di wesses; {{~}} di maltons. {{s-rif|E145}} <center><gallery> Cone.jpg|copale (djeyometreye) Nive copales Massif cintrå.jpg|troes copales enivrêyes Boshale.jpg|copale d' avoenne Touya copales.jpg|copale di [[sapén d' mer]] Humleranka4.jpg|copale di [[houbion]] </gallery></center> ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (åbe sapinrece): [[cahote]], [[carote]]; {{Lka-si|carote di sapén}} * (houbion): [[plokete]], [[flotche]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | copale = E1,E9,E145,E165,E170,FE1 (a "butte" et a "cône"),G0,G200,R10 | kopal = E203 |- = C13,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|cogne djeyometrike |es= {{t+|es|cono}} |fr= {{t+|fr|cône}} }} {{ratour|pitit hopea d' tere, pitit rond croupet |fr= {{t+|fr|monticule}} }} {{ratour|frut d' èn åbe sapinrece {{Lka-ra|carote di sapén}} |es= {{t+|es|piña}} |fr= {{t+|fr|cône}}, {{t+|fr|pomme}} }} {{ratour|djonne fleur di houbion |fr= {{t+|fr|cône}}, {{t+|fr|chaton}} }} === {{H|VE}} === {{wp|copale (discramiaedje)}} l44we991zl1q36r16hicvp1c7nm62hf coporå 0 6588 434327 426734 2026-07-17T09:34:23Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434327 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Etim?}} ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|koː.po.ʀɔːl|koːʀ.po.ʀɔːl|kaː.po.ʀɔːl|kaː.po.ʀal}} ** {{pzc}} {{AFE|kɔ.pɔ.ʀɔː}} * {{Ric|co.po.rå}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-|o=coporå|f=coporåle}} {{~}} {{o}} # pus bas des mwaisses sôdårds. #* Awè. Dmandez pår, puski vos froz l' afwaire, Po ki dji dmeure todi {{~}} onoraire ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 323-324}} #* Dj’ esteu portant ddja divnou {{~}} Et dj’ esperéve bénrade passer sordjant. {{s-rif|CDuv}} ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | caporal = E34 | caporål = E1 | caporâl = C1, O0 | cauparâl = CDuv | coporå = R9,R10,R11 | côporal = E212 | côporål = E1, ERtp | côrporål = E1 }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour |fr = {{t+|fr|caporal}} }} n13ptb02sdgw5kfyv83etzm1uketlwt leyî 0 10218 434352 426781 2026-07-17T11:49:55Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434352 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-trif-|laire|laixhî}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|laxare|sourd=la}} (« låtchî », « dislaxhî », « cwiter »). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|lɛ.jiː|lɛ.ji|lɛ.jɛ|lɛ.je|lɛj|le}} {{36pr}} ** {{pzc}} {{AFE|lɛ.jiː}} * {{Ric|le·yî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=ley|B=lai|C=laiy|IP1s = lai|IP3p.2=laiynut|come=leyî}} {{~}} # {{vc}} èn nén prinde (ene sacwè, ene sakî) avou lu, rovyî. #* Elle aveut {{~}} s' malete sol banc. #* {{~|Lai}} li mårtea e plaece. #* Dj' a {{~}} m' rustea ås tchamps. #* {{~|Leyîz}} la vos blagreyes ! I fåt k’ dji fwaiye vey çou k’ dji so ! {{s-rif|HSbb|1886, p.28}} # èn nén candjî, èn nén bodjî. #* I {{~|laiynut}} les poites å lådje. #* Les efants {{~|leyèt}} totafwait avå les voyes. #* Do moumint k' on l' {{~|laiye}} tote li djournêye a m' tåve avou m' violon, ene pene, di l' intche et do papî, dji so l' pus ureus des omes. {{s-rif|JMvm|(1933), p.12}} #* Avou l' tins k' i fwait e nosse payis, on l' åreut bén tchåssî d' ene pwaire di shabots, et n' el nén {{~}} a pîs dischås. {{s-rif|CQui}} # {{vc}} ni pus s' ocuper di (purade dins les ratourneures "leyî la, leyî hatche et matche") # diner, fé dmorer après s' moirt. #* Il lyi a {{~}} si eritaedje. #* Ci sereut fé rpasser Sol vû k' elle {{~|a leyî}} Co cint et cint hictaedjes Disk' åress d' ouy catchîs. {{s-rif|JDcoh|1939, p.63, ''Djônèsse è doû'' (1933)}} #* Gn a des djins ki disparexhèt sins ddja {{~}} sacwants fosmints dins nos sovnances. {{s-rif|JLF}} # ({{av}}) èn nén espaitchî di, èn nén ritni di. #* Nel {{~|lai}} nén gueuyî insi. #* I nel fåt nén {{~}} rintrer. #* {{~|Lai}} lu ndaler. #* Li directeur s' aveut dmandé s' il aléve {{~}} rexhe si troplêye pol porminåde. {{s-rif|CDen}} #* On-z aveut bon d' rapoizer l' tchena et d' {{~}} toumer l' saetch {{RDed}} #* Ces nodidjos la n' nos ont nén volou {{~}} moussî. #* Sol cotjhea, gn a-st on ploråd Ki {{~|lait}} pinde ses coxhes al tere. « On spawta ! » m’ a dit m’ grand-mere. {{s-rif|JCmp|« Eloviné », 1922, p.61}} #* N' estans ns nén ritches assez po {{~}} prinde a nosse feye li cpagneye k' ele vout? {{s-rif|JMign|"Li vôye qui monte" (1933), p.10}} # {{av}} rind on viebe sins coplemint on viebe å coplemint. #* {{~|Leyîz}} bén ranairi totes les plaeces. {{s-rif|HSjan|1911, p.124}}  {{dal}} # {{r|Il a leyî ndaler l' cinse}} : i l' a vindou. # {{r|dji lyi a leyî ndaler}} : dins ene [[passêye]] (vinte), èn pus dire so ene sakî, et c' est lu ki va aveur çou k' on [[håssî|håsse]] dissu. #: {{lang|fr|F. cesser d'enchérir sur.}} #: {{r|leyî ndè raler des traites}} : revoyî des traites nén payeyes. #* Li honte sereut pus grande a leyî ndè raler des traites. {{s-rif|MPec}} # {{r|[[leyî ragoter les makêyes]]}} #: {{r|leyî dire les djins}} u : {{r|leyî cåzer les djins et hawer les tchéns}} u : {{r|leyî [[ploure]]}} : èn si nén ocuper di çou k' les djins djhèt. # {{r|[[leyî po moirt]]}} # {{r|[[leyî raler]]}} #: {{lang|fr|F. ne pas se soucier du qu'en-dira-t-on.}} #: {{r|ki dji n' vos leye nén dire}} : dijhêye po s' escuzer cwand on côpe ene sakî. #: {{lang|fr|F. excuzez-moi de vous interrompre.}} #: {{r|i n' fåt rén leyî piede}} u : {{r|i n' fåt rén leyî toumer a tere}} : i fåt waitî di ralouwer totafwait, di n' rén [[coschirer]]. #: {{lang|fr|F. tout recycler, récupérer, économiser.}} #: {{r|leyî vey}} : ratinde po vey cwè. #* I fåt leyî vey çou k' i frè. #* Leyans vey come ça toûnrè. #: {{lang|en|Ingl. : wait and see.}} #: {{r|i lyi a leyî rider ene parole}} : i lyi a dit åk catchetmint. #: {{lang|fr|F. glisser un mot.}} #: {{r|[[leyî tchaire]]}} #: {{lang|fr|F. cesser le travail.}} #: ''b)'' prinde si pinsion. #: {{lang|fr|F. retraite.}} #: {{r|endè leyî tchaire ene}} : èn nén bouter ene djournêye. #: {{lang|fr|F. chômer.}} # {{r|[[leyî tchaire el gorea]]}} # leyî di (fé ene sacwè): nel pus fé. #: {{lang|fr|F. négliger de, cesser de.}} # {{np-vpr|C}} ==== {{H|ratourneures}} ==== Sinse : rovyî {{Boesse|c=2|tite=rovyî| # {{r|el fåt prinde et l' leyî}} u : {{r|gn a a prinde et a leyî}} : #: ''a)'' i n' si fåt nén rtourner, i n' si fåt nén [[mwaijhi]] d' ça; #: ''b)'' i n' fåt nén croere tot çou k' on dit. # {{r|Li ci k' a ene niyêye a rascoyî n' a wåde del leyî la}} : i fåt profiter del tchance di divni ritche cwand ele si prezinte. # {{r|el leyî insi}} : ni nén aler pus lon.  #* DJERÅD. - C' est k' dj' aveu ôte tchoi e l' tiesse. DJEDJENE. - Dijhoz pår ki vos n' avoz nén cwerou après. DJERÅD. Awè, c' est bon, {{~|leyans l' insi}}, dji m' va-st ovrer. On sait bén k' avou vos on {{~|n' a måy li dierinne}}. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne IV, p.12}} # {{r|i n' lyi a leyî k' ses ouys po plorer}} : i lyi a prin totafwait. #: {{lang|fr|F. dépouiller, dénuement extrême.}} # {{r|[[leyî å raeze]]}} # {{r|leyî l' paile fåte di cråxhe}} : èn nén aveur des cwårs assez po fini on pordjet. # {{r|leyî l' crinme å fond do pot}} : abandner do côp on pordjet, sins vey k' on rate li pus bea. # {{r|[[î leyî ses hozetes]]}}, {{r|[[leyî ses hozetes]]}} u : {{r|î leyî des plomes}} : piede des cwårs. {{r|i fåt leyî l' tere pol sint}} : i n' fåt nén dire çou k' on pinse divant les djins. #: {{lang|fr|F. être discret, ne rien dévoiler.}} # {{r|do pwin ki lait l' crosse}} : c' est do pwin avou l' miete ki n' tént nén après l' crosse, paski l' påsse n' a nén bén levé. # {{r|des pronnes ki leyèt leus piretes}} : ki les piretes après l' tchå (nén maweures assez). }} {{Boesse|c=2|tite=ni nén bodjî| # {{r|[[leyîz l' ouxh conte]]}} # {{r|Come [[måss]]° trouve ses poteas, i les lait.}} : # {{r|il a leyî les poteas come i ls a trové}} : il a trové ene sitouwåcion pår ecramieye, et i n' a rén fwait pol discramyî. #: {{lang|fr|F. laisser en l'état.}} {{r|i fåt leyî les djins po çou k' i sont}} : èn si nén rtourner des djins ki djhèt do må sor vos. # {{r|[[i fåt leyî l’ moustî wice k' il est]]}} # {{r|i fåt leyî l' pire la wice ki [[Tchårlumagne]]° l' a planté.}} : # {{r|[[leyî pixhî l’ moton]]}} }} {{Boesse|c=2|tite=cwiter, abandner| # {{r|[[ni leyî k’ les ouys po plorer]]}} # {{r|[[leyî aler setche]]}} # {{r|[[leyî cori l’ aiwe e l’ boke]]}} # {{r|[[leyî doirmi sinte Catrene]]}} # {{r|[[leyî ses guetes]]}} # {{r|leyî la}} u : {{r|[[leyî la hatche et matche]]}} u : {{r|leyî pol diåle}} : cwiter låtchmint (si mayon). #* Il a leyî la s' crapåde, après l' aveur hanté troes ans. #* Il a leyî l' båshele la. #* A ké sudjet, m' mon-keur, mi volez vs la leyî ? (tchanson do 18inme s.). Loukîz a: [[dileyî]]. #: {{lang|fr|F. abandonner, délaisser, plaquer.}} #: {{r|leyî sol costé}} : èn nén aconter. #* Nos l' avans leyî sol costé Et tofer nos avans schorté Dins s' cour ki n' esteut k' ene coyene ([[Sourdant:JGui|J. Guillaume]]). # {{r|[[leyî po do poeve et do sé]]}} u : {{r|leyî po do pwin tot setch}} #: {{r|leyî (ene sakî) e poenne}} : nel nén aidî, dabôrd k' il est dins l' [[penin]]. # {{r|Lai lu dins s' djus !}} : ni l' aide nén. #: {{lang|fr|F. laisser dans la merde.}} #: {{r|leyî deus ptits efants padrî lu}} : mori avou deus efants. # {{r|leyî cler et curé}} : èn nén responde a ene sakî, ki va cwand minme decider ttafwait lu-minme. {{r|leyî (ene sakî) å resse}} : el leyî foû (d' ene mannete afwaire); nel nén fé moussî dins ene ecramireye. #* Dji djeure sol tiesse di m' pa ki c' est nén mi k' l' a touwé - leyîz vosse pôve pa å resse ! Il î va ddja må assez insi. {{s-rif|PHT}} #: {{r|leyîz çoula å resse}} u : {{r|leyîz la çoula}} u : {{r|leyîz ça la}} u : {{r|leyîz l' afwaire insi}} u : {{r|leyîz la çoula pol moumint}} u : {{r|leyîz ça d' costé}} u : {{r|leyîz ça po èn ôte côp}} : ni vs ocupez nén d' çoula. #: {{lang|fr|Fr. "laisser tomber"}}. #: {{r|leyî (ene sakî) e påye}} u : {{r|el leyî trankile}} : èn pus s' ocuper d' lu, èn rén lyi dmander, el leyî tot seu. Loukîz a: [[lai-m'-e-påye]]. # {{r|El fåt leyî po çk' il est}} : i n' si fåt nén rtourner d' lu, paski c' est on [[rénnvåt]]. #: {{lang|fr|F. ignorer.}} #: {{r|endè leyî di s' dispouye}} : payî tchir ene flotche. #* Kibén gn a-t i d' enocins K' end ont leyî d' leu dispouye. Po n' aveur schoûté k' leus ouys. {{s-rif|HPet}} #: {{r|leyî s' båbe}} u : {{r|leyî l' bok}} u : {{r|leyî l' moustatche}} u : {{r|leyî des pîs d' gayole}} : èn nén rcôper ses [[poyaedje]]s. #: {{lang|fr|F. porter la barbe (moustaches, favoris).}} #: {{r|leyî (ene téle some) padrî}} : leyî sins payî. #: {{lang|fr|F. arrièré de compte.}} # {{r|[[leyî ouve]]}} : # {{r|[[leyî s’ vea]]}} }} {{Boesse|c=2|tite=leyî après s' moirt| # {{r|i lyi a leyî po viker}} : i lyi a leyî assez por lu viker (mins nén on [[moncea]]). # {{r|i lyi a djusse leyî po viker}} : i n' lyi a cåzu rén leyî. }} ==== {{H|Cr}} ==== Avou "leyî" (come avou « fé », « vey ») come [[aidant viebe]] divant on [[viebe å prono]], on n' repete nén l' prono. ''Leyîz mu on pô rpoizer''' {{s-rif|CE2}}. Dabôrd k’ on l’ repete e francès {{lang|fr|F. laissez-moi me reposer.}}.</ref> ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[leyisse]], [[leyijhe]] * [[rileyî]], [[rileyon]] * [[dileyî]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[leyî djus]], [[leyeu-djus]] * [[leyî-passer]] * [[leyî-aler]] * [[lai-m’-e-påye]] * [[leyîmplorisse]] * [[leyî aler]] / [[leyî ndaler]] {{mse}} * [[låtchî]] * [[laxhe]] * [[rilaye]] * [[rilaxhe]], [[rilaxhådes]], [[rileyes]] * [[rilai]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (èn nén prinde avou lu) : [[rovyî]] * (ni pus s' ocuper di) : [[cwiter]], [[abandner]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto  | lèî = E203 | leï = E212 | lèy = E2,E165,E200 | lèyî = C99,C100, E1,E212b, O0,O4 | lèyi = C1,C8,C99, S0 | leyî = R9,R10:31133,R11,R13  | laissi = C8 | lêchè = S0 | lêcher = S117 | lèchî = O4 | lêchî = S109,S117 | léchî = O0 | lêchi = S0 | lêchu = S117 | lêssi = S0  | lé = S0 | laire = R10,R11:leyî }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|èn nén prinde avou lu |fr= {{t+|fr|laisser}} |en= to {{t+|en|let}} |nl= {{t+|nl|laten}} |de= {{t+|de|laßen}} |es= {{t+|es|dejar}} |ary= {{t+|ary|خلَى|ral=khella}} |pcd= {{t+|pcd|laicher}} |it= {{t+|it|lasciare}} |scn= {{t+|scn|lassari}} }} {{ratour|cwiter, abandner |fr= {{t+|fr|laisser}}, {{t+|fr|léguer}} |en= to {{t+|en|leave}} |ary= {{t+|ary|خلَى|ral=khella}} }} {{ratour|diner après s' moirt |fr= {{t+|fr|laisser}}, {{t+|fr|léguer}} |ary= {{t+|ary|خلَى|ral=khella}} }} {{ratour|aidant viebe, permete |fr= {{t+|fr|laisser}}, {{t+|fr|autoriser}} à, {{t+|fr|permettre}} de. |en= to {{t+|en|let}} |nl= {{t+|nl|laten}} |de= {{t+|de|laßen}} |ary= {{t+|ary|خلَى|ral=khella}} }} 46flz6wbtd9om4hfec5j7nc9rfiky95 plaece 0 11666 434309 431392 2026-07-16T12:53:47Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434309 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|platĕa|sourd=la}}, {{bdj|πλατεία|sourd=grc}}, plateia (hodos) (« lådje rowe »). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|plɛs|plas}} {{BS|ae}} {{2pr}} ** {{pzc}} {{AFE|plɛs|odio=Lang-wa-fel Lidje plèce.wav|ling=wa}} * {{Ric}} <gallery> Liège - Grand Bazar (1).jpg|Plaece Sint-Lambiet a Lidje (sins 5) Panorama place Flagey.jpg|Plaece Flagey a Brussele (sins 5) </gallery> === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[boket]] d’ [[espåce]] wice k’ on [[cayet]] s’ trouve, la k’ i gn a [[åk]] ki s’ passe. #* La ene bele {{~}} po s’ rischaper. # espåce ocupé pa ene sakî, ene sacwè. #* Alez a vosse {{~}}. #* Dinrîz vs minme on stî d’ ôr molou Å pexheu po-z aveur si {{~}}, K’ i n’ vôreut nén co vs el diner. {{s-rif|JVvl|(1901), p.9, “Ine Mâle Journêye”}} # [[posse]]. #* T’ e-st on bråve coir ! Dj’ a må djåzé torade, c’ est k’ dj’ esteu ene gote dismonté ; mins t’ {{~}} est todi cial. {{s-rif|HSbb|1886, p.32}} #* Awè, li cmandant lyi a trové ene {{~}} a Lidje, å Palå ; i convénrè foirt bén pol siervice di racsegnmints, estant almand et cnoxhant l' francès come el kinoxhe. {{s-rif|JLdlb|1919, ake II, sinne V, p.23}} # {{str|wa}} posse foirt ricwerou. #* Vozôtes, messieus, k' ont yeu totes les {{~s}}, Vos k' so nosse dos, nos avans fwait monter ; Ni rovyîz måy ki vos dvoz vos ritchesses, Å vî sårot, å pantalon trawé. {{s-rif|CDuv|"Li pantalon trawé" (1849)}} #* Des {{~s}} et des oneurs, li ci k' vout prinde li voye, Doet aveur li coraedje do fé l' robete di croye. Po-z ariver, creyoz m', c' est l' meyeu des moyéns. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 307-309}} # sitouwåcion sociåle. #* MELIYE. – […] Mi matante dit ki s’ {{~}} est foirt boune. Et si oniesse, dai ! Des si belès manires ! DONÉ. – Ta, ta, ta ! Ké lavasse ! Nén si roed, båshele, nén si roed ! {{s-rif|HSsb|1889, p.37}} # {{n-ct|wa}} sitindêye po mete ene sacwè, ene sakî. #* Gn a-t i del {{~}} assez ? Oyi, vinoz, gn a {{~}} por vos. # {{econ|wa}}, {{teyåte|wa}} sidje, tiket k' on paye po vey on spectake. #* Infén, l' detay dvénreut bén trop long; C' e-st a troes çanses les {{~s}}, ni pus ni moens, Et s' ni paye t on k' après aveur veyou ; On dmeure tot droet po n' nén s' fé do må s' cou. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li pus bell’ baraqu’ di so l’fôre'', p.63}} # {{bastimint|wa}} [[tchambe]] et ôte espåce inte cwate meurs d’ ene måjhone. #* Kibén d’ {{~s}} avoz, dins vosse novele måjhone ? #* Po mî m' acertiner, dji moussa-st e l' ôte {{~}} : La djel veya stårêye vraiymint come ene cwate-peces… {{s-rif|TBowp|''Li Frût d'ine mâle Kpaneie'', 1886, p.48}} [[File:Toussaint Brahy Frût mâle Kpaneie 21 Po mî.wav]] #* Leyîz bén ranairi totes les {{~s}}. {{s-rif|HSjan|1911, p.124}} #* Des airieusès {{~s}}, on grand djårdén, des tapis al tere… {{s-rif|JMvm|(1933), p.21}} # [[coine]] å lådje d’ on viyaedje, d’ ene [[veye]], ki tolmonde î pout bén passer, sovint avou des bastimints metous åtoû. #* C’ est dlé l’ {{~}} Albert prumî. #* A Lidje come ôte pårt, des tropes di djouweus d' fårces et d' misteres come on djheut adon, ont dvou mostrer leu sinne so les {{~s}} et ås coines des rowes, po fé rire ou plorer nos vîs peres. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.29}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # boket d’ espåce : ## {{r|[[fé plaece]]}} ## {{r|gn a plaece}} : gn a del plaece assez. ## {{r|i n’ si fåt måy leyî raetchî a s’ nez, tant k’ i gn a plaece a costé}} : i n’ si fåt nén leyî traitî (essulter) sins responde. # espåce ocupé pa ene sakî ## {{r|plaece do moirt}} : plaece a costé do mineu, dins ene oto. ## {{r|ene boune parole a todi s’ plaece}} : on wangne todi a djåzer oniestrumint, sins esse hagnûle. ## {{r|e plaece}} ##* Et k’ arive cwè k’ i s’ soeye, soeyîz acertiné k’ aveut l’ consyince {{~|e plaece}}, et l’ amour di si dvwer (loucant Îdå) di tot si dvwer, edon ? {{s-rif|JMign| « Al Bèle Fontinne », comèdèye di treûs akes, 1924, p.}} ##* Vola come e dandjî wice ki nos polans esse, {{~|ene boune parole a todi s’ plaece}}. {{s-rif|FBai}} ## {{r|leyans l’ Bon Diu e s’ paradis, c’ est s’ plaece}} : dijhêye po : ### li ci k’ invoke tofer li Bon Diè ezès formules ''Diè-wåde'', ''li Bon Diu si åme'', evnd. ### li ci ki djeure toltins les nodidjus. ## {{r|[[kî va-st a messe piede si plaece]]}}, {{r|[[el ci ki va-st al dicåce piede ès plaece]]}}, {{r|[[kî cwite si plaece va a gasse]]}} ## {{r|[[esse e s’ plaece]]}} ## {{r|[[mete e plaece]]}} ## {{r|[[ni nén bodjî foû plaece]]}} ## {{r|[[prinde plaece]]}}. ##*El rowe, totes les djins da façon,Mågré l’ solo k’ flaxhive a foice,Sol boird do trotwer {{~|prindént plaece}}Po loukî passer l’ porcession {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.30, “Pauve mère !”}} ## {{r|[[prinde li plaece]]}} #* I s' dimande, sins l' poleur trover,Kî k' a vnou d' ene seule enondêye,Lyi '''prinde''' insi {{~|s' plaece}} di gåté. {{s-rif|MLej|“ Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune” p.149, « Lu tchin djalos »}} ## {{r|[[si mete e l’ plaece di]]} ## {{r|[[tini l’ hôte plaece]]}}. # tchambe ## {{r|rifé des plaeces}} : rifé des novelès tchambes, motoit a pårt, po lodjî ene sakî. ##* Cwand Matante Luceye a rivnou d’ Paris podbon, ele vleut k’ on lyi {{~|rfwaiye des plaeces}}. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[plaecî]], [[plaeçaedje]], [[plaeçmint]] * [[riplaecî]], [[riplaeçaedje]], [[riplaeçmint]] * [[replaecî]], [[replaeçaedje]], [[replaeçmint]], [[replaeçant]] * [[eplaeçmint]] * [[displaecî]], [[displaeçaedje]], [[displaeçmint]] * [[forplaecî]] * [[ridisplaecî]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[plaece-bas]], [[plaece-hôt]] * [[bele plaece]], [[boune plaece]] * [[no d’ plaece]] * [[mete e plaece]] * [[el plaece di]] * [[prumire plaece]] * [[so plaece]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * (boket d’ espåce) : [[leu#Walon 2|leu]], [[edroet]] (les deus dins des rastrindous sinses) * (coine å mitan d’ on viyaedje) : [[bati]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | place = C8 (a « rasconpyi »\, evnd), C9 (a « astaudge »),FO94 (a « place »), G0, O4 | plaece = R10,R13 | plase = C9 | plèce = E1, S0 | plèse = G0 | pless = E177,E184,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|boket d’ espåce |ar= {{t+|ar|مكان|ral=makân|ar-fafl=مَكان}} |ary= {{t+|ary|بلاصة|ral=blaça|ar-fafl=بْلاصة}} |ca= {{t+|ca|lloc}} |de= {{t+|de|Ort}}, {{t+|de|Stelle}} |en= {{t+|en|place}} |es= {{t+|es|lugar}}, {{t+|es|sitio}} |fr= {{t+|fr|place}}, {{t+|fr|lieu}}, {{t+|fr|endroit}} |nl= {{t+|nl|plaats}} }} {{ratour|espåce ocupé pa ene sacwè, ene sakî |ary= {{t+|ary|بلاصة|ral=blaça|ar-fafl=بْلاصة}}; {{t+|ary|مودع|ral=mode3}} |de= {{t+|de|Platz}} |en= {{t+|en|place}}, {{t+|en|seat}} |fr= {{t+|fr|place}} |nl= {{t+|nl|plaats}} }} {{ratour|sitindêye po mete ene sacwè, ene sakî |ary= {{t+|ary|تّساع|ral=ttesa3}} |en= {{t+|en|room}} |fr= {{t+|fr|place}} |nl= {{t+|nl|plaats}} }} {{ratour|tchambe et ôte espåce inte cwate meurs d’ ene måjhone |ary= {{t+|ary|بيت|ral=bit|ar-fafl=بْيت}} |fr= {{t+|fr|pièce}} }} {{ratour|bele coine å mitan d’ on viyaedje, d’ ene veye |en= {{t+|en|square}} |es= {{t+|es|plaza}} |fr= {{t+|fr|place}} |nl= {{t+|nl|plein}} }} {{ratour|rifé des plaeces |fr= {{t+|aggrandir}}, faire un appartement }} n51zfnbhin1k1l0d25svh4bwi9o70tm pårti 0 12108 434349 428576 2026-07-17T11:44:54Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434349 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|partire|sourd=la}} {{m-s}} {{caw|i|v|wa}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pɔːʀ.'ti|paːʀ.'ti|poːʀ.'ti|poːʀ.'tœ}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔːʀ.'ti}} * {{Ric|pår·ti}} ==== {{H|viebe|wa}} ==== {{-codjow-|troke = 4|A = pårtixh|B = pårt|come = prusti}} {{~}} # {{vc}} fé des pårts. #* 72 {{~}} e-n ût, kibén fwait ç’ ? # {{vc}} diner a tertos onk pa onk. #* Li pere et li mere sont rwè et rinne, Po spåde li veye, l' ôre et l' gaiyté, Et po {{~}} les bounès grinnes Ås poyons, ås vîs bén tchouftés. {{s-rif|MLol|p. 126, "Lu famile èst-one île ureûse"}} #* Ni dvèt i nén {{~}} les clicotes a ptits hopeas ? {{s-rif|AXbg|1912, p.10}} #* Vos î avoz crexhou, {{~|pårtixhant}} nos poennes et nos djoyes, rén n' a stou fwait ni dit sins k' vos nel sepîxhe come vos cuzéns et mi, å minme tite ki nozôtes. {{s-rif|JLdlb|1919, ake II, sinne I, p.19}} # {{éndj|wa}} [[discôper]] ene deure plake po-z î mete des sistinmes di fitchîs dins des bokets ki n’ si cmaxhèt nén. # {{vc}} [[spåde]] [[tocosté]], fé [[kinoxhe]]. #* {{lang|wa-fel|Ci qui compte, avou ç’ plan-là, c’èst d’awè do plaîji à discouviè s’ patrimwin.ne diyalèctâl èt, do côp, di sayî dèl '''paurti''' èt, co mia, dè l’ viker…sins mau, sins rûje !}} {{s|JSpi| Lès grands-åbes {{NoBo}} l° 505, p. 20-21.}} # {{vndc}} fé les pårts, copurade e-n èn eritance. #* - C' est on bråve ome, cila. - {{~|Av}} dedja {{~}} avou lu ? # {{np-vprC}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[pårtixhant]] * [[pårtixhaedje]], [[pårtixheu]], [[pårtixha]], [[pårtixhrê]] * [[pårtiveus]], [[pårtiveusté]] * [[dispårti]] * [[ripårti]], [[ridispårti]] * [[racapårti]], [[racapårtixhaedje]] * {{Lka-pa|pårt}} ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (fé des pårts): [[pårtaedjî]]. ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | parti = E212 | pårti = R10:28867,R15 | paurti = C8 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|fé des pårts |fr= {{t+|fr|répartir}}, {{t+|fr|diviser}}, {{t+|fr|partager}} }} {{ratour|discôper ene deure plake |fr= {{t+|fr|partitionner}} |en = to {{t+|en|partition}} }} ==== {{H|pårticipe erirece|wa}} ==== {{-perwa-i|pårt}} {{PE=}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{mat|wa}} dins on carcul di pårtixhaedje, li chife di dzeu, ki va esse pårti. ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|chife do dzeu d' ene fraccion |fr= {{t+|fr|numérateur}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Epr|partir|fr|wa}} ; {{çdom}} {{caw|i|v|wa}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|poːʀ.'ti|paʀ.'ti}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔːʀ.'ti}} * {{Ric|pår·ti}} ==== {{H|viebe|wa}} ==== {{~}} {{vsc}} # endaler, si mete e voye. #* Li cwantrinme ki Jacky Ickx aveut {{~|pårti}} ci côp la ? Pouri moteur, ki n’ vout nén pårti ! ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | {{=wis|par ti|pårti}} = C74 | parti = E212 | pårti = E34, R10:28889 | pârti = O4 | paurti = C8 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour |fr= {{t+|fr|partir}}, prendre le départ, {{t+|fr|démarrer}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|3}} === {{Epr|parti|fr|wa}} {{m-s}}. ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{politike|wa}} trope di djins k’ ont les minmès idêyes sol goviernance d' on payis. #* C’ est todi l’ {{~}} socialisse ki wangne. #* Po parvini ås oneurs ki dji dzire, Dji candjreu d' {{~}} come on candje di mousmint. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIII, v. 347-348}} # onk, ene k' on tchoezixh po-z esse si cpagneye, {{Lka|bon pårti}}. #* DJENVIRE. - I n' fåt måy djudjî l' åbe al pelote ; dji cnoxhe bén Tchårlumagne, c' est on bon valet, et cwand vos seroz s' feme, vos seroz å paradis. DEZIRÊYE. - Cwand dji serè s' feme !… DJENVIRE. - Fjhoz è vosse bea et vosse bon, mins i fåt prinde ouy vosse {{~}} ; {{s-rif|JVdfo|1889, sinne I, p.4}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[bon pårti]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | pårti = R10:28859,R13 | pârti = C8, O4 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|trope di djins ås minmès idêyes politikes |fr = {{t+|fr|parti}} |en = {{t+|en|party}} |es = {{t+|es|partido}} }} === {{H|VE}} === {{w|pårti politike}} prro9py7c783yh67fg9yujkt7p36en6 roter 0 13111 434326 431770 2026-07-17T09:28:22Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434326 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|rote}} {{caw|er|v|wa}}. Do {{p|rupta|la|wa}}, lu-minme di « {{loyén|rumpere|la}} » (brijhî, dispårti), ey adon racuzinåve avou l’ {{p|router|fro|wa}}, {{FEW|10|570}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɔ.'te|ʀɔ.'tɛ|ʀu.'tɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɔ.'te}} * {{Ric|ro·ter}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=rot|come=bouter}} {{~}} {{vsc}} # fé aler les djambes, nén trop rade, po-z avancî, [[mårtchî]]. #* Adon l’ amour coroné d’ rozes, Disploye l’ aiye, radjustêye si crènekin* I s’ campe divins s’ pus hôtinne poze, Et rote al manire d’ on fakin. {{s-rif|MLol}} #* Ès bådet n’ sait {{~|roter}} télmint k’ il est tcherdjî. {{s-rif|HVC}} #* {{lang|wa-fel|Dji '''rot’rè''' dreût d’vant mi tant qu’dji troûve ine tchabote Dji '''rot’rè''' tant qui l’Sôrt mi brêsse on djoû : « Ahote ! »}} {{s|EWfc|p.112}} # si porminer. #* Vos vnoz {{~}} avou nozôtes ezès bos ? # aler rclamer a on metingue k’ on bodje d’ ene plaece a èn ôte. #* {{~|Roter}}, c’ est bon pol santé, et ça fwait vinde des solés. {{s-rif|BMir}} # {{vsc}} {{vc}} {{stin}} si mete è-n alaedje tot djåzant d’ ene sacwè d’ nén vicant. #* El tévé n’ {{~|rote}} nén ! #* Savoz fé {{~}} l’ tévé, vos ? #* Et pwis, n’ a t i nén la ostant d’ ôrlodjes et ki {{~|rotèt}}, zeles ! – ki di ptits fwin-morants¨vintes ? {{s-rif|AXbg|1912, p.5}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|roter d’ kene}}, {{r|roter d’ bihair}}, {{r|roter cron}} : èn nén roter droet, [[tchamler]]. # {{r|roter come on bouxhe-tot-djus}} : fé l’ foirt tot rotant. # {{r|roter so s’ pwès}} : roter londjinnmint come si vosse coir sereut foû pezant a poirter. # {{r|[[roter dvant tot]]}} # {{r|[[roter droet]]}} # {{r|[[roter sol betchete des pîs]]}}, {{r|[[roter so ses betchetes]]}} : roter douçmint, sins fé d’ brut et sins s’ fé vey. # {{r|[[roter å pas]]}} # {{r|[[roter å xhuflet]]}} # {{r|[[roter come des rôletes]]}} # {{r|roter a cwate pates}} : roter so les djnos et avou les mwains al tere.  ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[roteu]], [[rotaedje]] * [[roti]], [[rotoe]] * [[rotindje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | roter = C9,E1,O4,R10,R13 | rotè = C13 (a « stèk »\, evnd.), S0 | roté = E89,E203 | routè = C8 | {{=wis|rout tie|roter}} (walk) = C74 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mårtchî |fr= {{t+|fr|marcher}} |}} {{ratour|aler rclamer a on metingue |fr= {{t+|fr|manifester}} |}} {{ratour|{{r|roter d’ kene}} |fr= {{t+|fr|zigzaguer}}, {{t+|fr|tituber}}, {{t+|fr|louvoyer}} |}} {{ratour|{{r|roter come on bouxhe-tot-djus}} |fr= marcher comme un caïd, un malabar |}} {{ratour|{{r|roter so s’ pwès}} |fr= marcher lourdement |}} {{ratour|{{r|roter sol betchete (so les betchetes) di ses pîds}} |fr= marcher sur la pointe des pieds }} smpnv5gvumj9rz706h60hz1yfi0mkfb schaesse 0 13405 434305 408239 2026-07-16T12:45:32Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434305 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-SCH-}} ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdjti|skakja}}, adon parint avou l' {{p|schaats|nl}} (patin). ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} # grande grande [[pîce#Walon 2|pîce]] di bwès avou ene plakete po mete si pî, k' on ndè prind deus come des crosses, po roter avou, et esse pus hôt (et passer l' aiwe, metans) u aler pus rade. #* I vont a {{~}}; i rotnut a {{~}}. #* Les efants s' amuzèt voltî a roter avou des {{~s}} {{s-rif|C13}} #* Les bierdjîs do Payis d' Nameur estént montés so des {{~s}} {{s-rif|E213}} #* MATROGNÅRD. - Gn a k' a s' fé ptit, et dire åmen a totes les messes. Li ci k' vout parvini, n' fåt nén k' monte so des {{~s}} ; Neni : come ene colowe, k' i louke di s' acwati, K' i lumcene come leye ! C' est l' moyén d' parvini. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 303-306}} #* On s' atindeut tertos a vir les grossès aiwes; Come on les a sovint, on-z est acostumé; On court didins a {{~}}, on è reye d' astampé {{s-rif|LBer}} #* Des omes so des hôtès {{~s}} rotnut dins l' aiwe; end a onk k' a èn efant so s' dos {{s-rif|HPet}} #* Et les djoûs si dxhombrît; leus djambes estént des {{~s}} {{s-rif|ALov}} #* Dji m' a siervou do walon come d' ene haminde po monter so mes {{~s}}, po m' mete e valeur et fé djåzer d' mi {{s-rif|FNyn}} # longue djambe. #* Il a des {{~s}}: il a l' air d' on lôlô {{s-rif|O4}} #* Il a des fameusès {{~s}} {{s-rif|E34}} ==== {{H|ratourneures}} ==== #: {{r|esse monté so des schaesses}} aveur des longuès djambes. #: {{r|Avou tes longuès schaesses et tes pîs come des samwinnes}} dijhêye a on grand [[londjin]]. # {{r|esse so ses schaesses}} esse so pî, esse levé. #* Li 3 d' djun, nos estîs tot timpe so nos schaesses. {{s-rif|LSoh}} # {{r|tini so ses schaesses}}. #* I n' tént nén so ses {{~s}} {{s-rif|O0}} #* C’ est si ome, i {{~|n’ tént pus so ses schaesses}},Il a beu s’ samwinne, li ptit capon. {{s-rif|JVri| « Pâhûles rîmês » (1897), «Imbarras», p.125}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[schaessî#Sustantif]] (sustantif) * [[schaessî#Viebe]] (viebe), [[schaesseu]] * [[schaester]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== (longuès djambes) [[cråwe]], [[sikeye]]. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chache = C1, O0 | hess = E203 | hèsse = E1 | hèses (pl) = E213 | schaesse R10,R12 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|grande grande pîce di bwès avou ene plakete po mete si pî |fr= {{t+|fr|échasse}} }} {{ratour|longue djambe |fr= {{t+|fr|guibole}} }} 4if5ox3kws3x739stufb3fi8tna588j tchén 0 14946 434345 431427 2026-07-17T11:30:29Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434345 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|canem|sourd=la}} (tchén måye ou lexhe). {{Dat|1050|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʧɛ̃ː|ʧɛɲ|ʧẽ|ʧe|ʧĩ|ʧjɛ|ʧjɛɲ|ʧɛ̃ŋ}} {{AFE|ʧe|odio=Wa-fel tché tchén.ogg|ling=wa}} {{AFE|ʧjɛ}} {{BS|én}} ** {{pzc}} {{AFE|ʧẽ|odio=Wa tchén.ogg|ling=wa}} u {{AFE|odio=Wa tchén2.ogg|ling=wa}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{bies-t|wa}} [[biesse ås tetes]], magneuse di tchå, k’ on-z a aclevé dispu todi, et k’ a divnou li meyeu soçon des djins, {{sla|Canis lupus familiaris}}. # dierin dbout d’ ene foumêye [[cigarete]]. #* Les {{~s}}, on lzès rmetrè d’ costé po rfé ene cigarete avou. {{s-rif|EWET}} # {{åre|wa}} boket do [[fizik]], ki vént bouxhî sol dirî del bale eyet l’ fé pårti. # pårt ki l’ ome rissaetche foû di s’ cwénzinne divant del rinde a s’ feme. #* Vost ome fwait des {{~s}}, sav, nosse dame. <center><gallery> Chien_de_race_Barbet.jpg|noer tchén, di raece bårbet. Tchén.JPG|Croejhî malinwès. Tchén caniche et tchén d' fier.jpg|deus tchéns, on [[caniche]] et onk di fier so ene tåve. </gallery></center> ==== {{H|ratourneures}} ==== {{Boesse|tite=Sôres di tchéns|drovri=neni| * {{r|djonne di tchén}} : [[tchinot]]. * [[tchén d’ coû]] * [[tchén dogue]] * [[tchén d’ tchesse]] * [[tchén d’ vatches]] * [[tchén d’ bierdjî]], [[tchén d’ waide]] u [[tchén d’ tropea]] * {{r|tchén d’ barakî, tchén d’ gobieu}} : mwinre tchén ki n’ a nén bel air. * {{r|tchén d’ tcherete}} : tchén k’ haetchive ene tcherete, dinltins (sovint foirt maigues). }} {{Boesse|tite=A vey avou s’ laid caractere|drovri=neni| * [[caractere di tchén]] # {{r|fé l’ tchén}} #* Po-z aveur li croes, s' i fåt fé li robete di croye, Ebén, djel frè, paret ! Pol croes, ki n' freut on nén ? Awè, dji frè l' robete, et, s' on vout, dji {{~|frè l' tchén}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIII, v. 340-342}} #* Si vosse matante ni vout pus dmorer cial, c' est mi k' endè l' cåze, c' est mi k' a fwait {{~|fé l' tchén å gåre di nute}}, k' a oblidjî å pompî do fé l' diåle et a Tchårlumagne do cweri des mizeres a vosse matante. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne XIV, p.37}} * [[si bate come des tchéns]], [[si margayî come des tchéns d’ barakî]] #* Il åreut fwait des lådjes ouys tot veyant l' ci k' prindéve pol pus bråve do monde, {{~|si bate come on tchén}} avou on poirteu ås saetchs k' esteut plin come èn oû; {{s-rif|JVpa|(1896), p.78}} * [[s’ etinde come tchén et tchet]], [[esse come tchén et tchet]] * [[tchén fwait tchén]] : si vs estoz hagnant avou ls ôtes, el seront avou vos. Franwal: ahåyant po : "{{lang|fr|la violence engendre la violence}}". * {{r|kî m’ inme inme mi tchén}} : i fåt accepter les dfåts d’ ene djin k’ on voet voltî. * {{r|i fwait come les tchéns, i brait dvant l’ côp}} : i s’ plind d’ ene sacwè ki n’ a nén co avnou. * {{r|c’ est on rude tchén po les pouces}} : (tot baltant) c’ est on mwais tchén. * {{r|[[tourner a tchén]]}} * [[leyîz cåzer les djins et hawer les tchéns]] * {{r|li ci ki coûtche avou s’ tchén k’ a des pouces, i ls atrape}} : on-z atrape les dfåts des djins k’ on dmane toltins avou zels. Franwal : ahåyant po : "{{lang|fr|Dis-moi qui tu hantes, je te dirai qui tu es}}". # {{r|[[s’ on potche houte do tchén, on potche houte del cawe]]}} }} {{Boesse|tite=Pask’ on tchén c’ est boufon|drovri=neni| * {{r|on n’ loye nén les tchéns avou des såcisses}} : i n’ fåt nén tinter ene sakî sins avance. {{lang|fr|Fr. il ne faut pas tenter le diable}}". * {{r|fé l’ tchén po-z awè des oxheas}} : fé l’ biesse po-z awè çk’ on vout. }} {{Boesse|tite=Pask’ on tchén shût todi s’ mwaisse u k’ il est todi avou|drovri=neni| * [[come sint Rok et s’ tchén]], [[sint Rok n’ eva djamåy sins s’ tchén]] * {{r|shuve ene sakî come on ptit tchén}} : aler tot la k’ ele va. * {{r|braire come èn aveule k’ a pierdou s’ tchén}} : criyî foirt po ene tchitcheye. }} {{Boesse|tite=Pask’ on tchén est veyou come ene sacwè ki n’ våt rén, k’ on n’ respectêye nén|drovri=neni| * [[diner s’ pårt ås tchéns]] * [[esse el tchén]] * [[come a on tchén]] / [[come on tchén]] * [[èn nén esse on tchén]] * [[èn nén esse fwait po les tchéns]] * [[pé k’ on tchén]] #* Adon i n' lyi dmora, cwand ele veya clair e s' boûsse Ki do monter l' Pont ds Åtches et d' fé l' plonket e Mouze Ele fourit rapexheye, on l' poleut riclamer Wice k' on meteut les neyîs ; mins mes djins, vs comprindoz K' on m' åreut, {{~|pé k' on tchén}}, traitî cint feyes di biesse Si seulmint dj' lyi aveu fwait dire ene xhalêye messe. {{s-rif|TBowp|''Li Frût d'ine mâle Kpaneie'', 1886, p.48}} [[File:Toussaint Brahy Frût mâle Kpaneie 27 Adon i n.wav]] * [[pôves nozôtes et les tchéns d’ tcherete]], (tot cåzant årvier) [[vive nozôtes et les tchéns d’ tcherete]] : fråze po dire k’ on-z est målureus. * {{r|[[ni nén valeur les cwate fiers d’ on tchén]]}} : i n’ våt rén vormint (paski les tchéns n’ ont ddja pont d’ fiers). * [[cwand k’ on vout bate on tchén, on trouve todi bén on baston]] (on bordon, ene vedje) on trouve todi ene fåsse escuze po-z ataker èn innmi pus flåwe. # {{r|[[on trouve vite on baston cwand on vout bate on tchén]]}} * {{r|on bate bén s’ tchén k’ on nel towe nén}} : i fåt alouwer les cwårs sins lzès [[furler]]. * {{r|il eva, monté so s’ vea ; et i rvént, monté so s’ tchén}} : il a sayî d’ aler fé forteune ôte pårt, et ndaler grandiveuzmint; mins il a rivnou co pus pôve k’ i n’ aveut ndalé. * [[tins d’ tchén]] * [[awè del sope di tchén]] }} {{Boesse|tite=Ôtes|drovri=neni| * {{r|èn nén dner s’ pårt ås tchéns}} : magnî voltî èn amagnî. {{lang|fr|Fr. se régaler, se délecter de}}". * [[hoûler avou les leus et bawer avou les tchéns]] / [[hoûler avou les leus et hawer avou les tchéns]] * on [[tchén avou on tchapea]] * [[si rwaitî come des tchéns d’ casson]] * {{r|T’ est èn ome, dit-st i l’ bierdjî a s’ tchén}} : ervazî après li mot d’ felicitaedje "t’ est èn ome". * {{r|ça va bén, dit st ele li mere a s’ tchén}} : dijhêye cwand rén n’ va. * {{r|ça vs va ? :: ça m’ va come on tchén k’ a yeu ene pire}} : ça n’ mi va nén. * {{r|il a dpus d’ cwårs k’ on tchén d’ barakî n’ a d’ pouces}} : il a bråmint des cwårs. Franwal : ahåyant po : "{{lang|fr|riche à millons}}". * {{r|erloye ti tchén, gn a l’ minne k’ abaye}} : k’ on dit a ene sakî k’ a si brayete å lådje. }} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[tchene#Walon 2|tchene]] * {{loyén|tchini|croejh=sustantif}} * [[tchinot]] * [[tchinidî]] (noûmot) * [[tchinler]] * [[tchinter]], [[tchintreye]], [[racatchinter]] * [[tchinisse]], [[tchinistreye]] * [[kitchiner]], [[kitchinter]], [[kitchinler]] }} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[dint d’ tchén]] * [[fwin d’ tchén]] * [[tchén-bessi]] * [[tchén-leu]] * [[tchén-tchôd]] * [[tiesse di tchén]] * [[tchéntchén]] * [[tchesse-tchén]] * [[veye di tchén]] }} ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[brake]] * [[lexhe#Walon 1|lexhe]] * [[zineke]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{loyén|ché|ling=wa-vsis}} (/ʧe/) = G8 | {{loyén|chègne|ling=wa-vsis}} (/ʧɛɲ/) = G8 | chein = E177 (1823) | chin = E89: (dins « den d’Chin »\, « d’né s’pâr â chin »\, evnd.), E203,E212 | tché = C8,C65, E165,E200, O0,O81 | tchén = C62,C106, O0,O92,O100, R10,R11,R13 | tchiè = S105 | tchin = C1,C8,C13,C23,C99,C106, E1,E21,E34,E212b,E213, O0, S0,S109,S117 | tchîⁿ = O3 | tchiⁿ = O4 | tschain = (/ʧɛ̃ː/) E184 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aclevåve biesse ''Canis canis'' |fr= {{t+|fr|chien}} |en= {{t+|en|dog}} |nl= {{t+|nl|hond}} |de= {{t+|de|Hund}} |es= {{t+|es|perro}} |it= {{t+|it|cane}} |scn= {{t+|scn|cani}} |ar= {{t+|ar|كلب‏‎|ral=kalb|ar-fafl=كَلْب‏‎}} |ary= {{t+|ary|كلب‏‎|ral=kelb|ar-fafl=كلْب‏‎}} |mt= {{t+|es|kelb}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵢⴷⵉ|ral=aydi}}; {{t+|zgh|ⵉⴳⴷⵉ|ral=ikdi}} ''(Ayites Bougmesse)'' |pcd= {{t+|pcd|kî}}, [[kin]], [[kiè]] |ty= {{t+|ty|ʻuri}} |lorg= [[tchin]] }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addj-|of=tchén}} {{~}} {{o&f}} {{su-addj|wa}} # ki wåde por lu sicretmint u ki n’ presse nén åjheymint ses afwaires. # ki n’ a pont di rconixhance, ki n’ dene waire di dringuele a ene sakî ki l’ a-st aidî. #* Il a stî {{~}} avou ses neveus. # ki n’ dene waire di cwårs. #* Il est {{~}} d’ ses liårds. {{s-rif|O0}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|èn nén esse tchén}} : diner ene boune ricompinse å ene sakî ki vs a-st aidî. #* Ele n’ a nén stî {{~|tchén}} avou s’ meskene : ele lyi a leyî tos ses meubes. # {{r|èn nén esse tchén}} : bén payî ene sakî. # [[èn nén esse tchén des poennes des ôtes]] les fé bouter sins rlaye. Franwal: ahåyant po : "{{lang|fr|surexploiter}}". #[[èn nén esse tchén des cwårs des ôtes]] / [[èn nén esse tchén des çanses des ôtes]] / [[èn nén esse tchén des liårds des ôtes]] # {{r|I n’ sont nén tchéns d’ ene eguegne}} : i n’ si rastinèt nén d’ endè fè ene po fé araedjî ene sakî. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (ki n’ dene waire di cwårs) : [[pice-crosse]]; {{Lka-si|rapiasse}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|ingrat}} {{o}}, {{t+|fr|ingrate}} {{f}}, {{t+|fr|avare}} {{o&f}} }} {{ratour|èn nén esse tchén |fr= {{t+|fr|généreux}} {{o}}, {{t+|fr|généreu}} {{f}}, {{t+|fr|désintéressé}} {{o}}, {{t+|fr|désintéressée}} {{f}} }} === {{H|VE}} === {{wp|tchén}}. mrhde9t5w4694tnop0rjf3jsbbuubpn tourneu 0 15163 434336 367278 2026-07-17T10:41:52Z Scribus electronicus 3672 434336 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Feu|tourner}}. ===={{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|tuːʀ.'nøː|toːʀ.'nøːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|tuːʀ.'nøː}} * {{Ric|tour·neu}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-suwa-F2|tourn|toûn}} {{~}} {{o}} # li ci ki [[toûne]] (purade dins des sustantivires). #*Ni t’ feye nén a lu : c’ est on {{~}} d’ cazake. #*Ces pretcheus la, c' est des {{~s}} d' djonnès djins et les fé divni des terorisses so rén d' tins. # li ci ki fwait des tournêyes (d' awaitance, di vindince…). #*Les tourneus end alént totes les alnutes po tchessî les singlés. ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== [[tourneu d’ cazake]], [[tourneu d’ frake]] ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|li ci ki fwait des tournêye d' awaitance |fr= {{t+|fr|garde}}, {{t+|fr|surveillant}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Epr|tourneur|fr|wa}} {{m-s}}. ==== {{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tuːʀ.'nøː|tuːʀ.'nøːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|tuːʀ.'nøː}} * {{Ric|tour·neu}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-suwa-EU}} {{~}} {{o}} # {{mestî|wa}} ovrî ki boute so on [[tour]]. ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|boute å tour |fr= {{t+|fr|tourneur}} }} mm07j6evkcnanjtpyz75y2wu1tp5gjy vicant 0 15461 434315 424909 2026-07-16T13:17:30Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434315 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|viker}}, {{sonK}} {{caw-ant}}. === {{H|PP|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # {{PP|viker}}. #* C’ est e {{~}} avou les djins k’ on aprind leu lingaedje. === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # k' est e veye. #* Èn efant bén {{~}}. #* Dj' a yeu vosse fré {{~}}, mins il a morou l' londmwin. #* Il a prins e s' mwin ene sori tote {{~e}} #* Les macrales estént broûlêyes {{~es}}. #* Avou l' risse co pus grand di vs vey, E fracas des voennes, des bwejhreyes, Rafûler {{~}} dvins ene galreye, Si l' aiwe fjheut plaece å feu griyeus, Å moumint ki l' måleur ascheut : {{s-rif|JDcoh|1939, p.74, ''Dizos lès molètes'' (1935)}} {{dal}} # sipitant(e), dispierté (-êye), bén poirtant(e), haitî (-eye). #* On rifjheut des sminces di crompires dins des belès plantes, bén '''vicantes''' (M. Anselme). #: {{lang|fr|F. vif (ive), éveillé(e), sain(e).}} # avou bråmint do ndalaedje. {{lang|fr|F. animé(e), prospère.}} # dedja monté (-êye) d' avance, tot djåzant d' ene måjhon, d' on stane, d' ene astalåcion. #* Li måjhon a-st arivé tote '''vicante''', dj' ô bén les cwate meurs so on tchår. #: {{lang|fr|F. pré-monté(e).}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|dji nel vout pus vey, di m' veye vicante}} : dji nel vou måy pus vey. # {{r|fé vicant}} : gn aveur do ndalaedje. #* Il a todi fwait '''vicant''' a Lidje. #: Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|"y avoir de l'animation, de la circulation"}}. # {{r|[[pus moirt ki vicant]]}} # {{r|tot vicant}} #* Dji so portant sins sô ni maye ; Dj' overe po boere et wangnî m' pan, Et cwand c' est k' dji n' pôrè pus hay, K' on m' etere, s' on vout, {{~|tot vicant}}. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li bon vî célibataire'', p.116}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[vicance]], [[vicansté]] * [[vicanmint]] * {{Lka-pa|viker}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | vicant, vicante = C99, R10,R13, S117 | vikant, vikante = C106, E1, O4, S0 | viquant, viquante = E165  | vikant = C8, E34 | vikan = E89 }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-suwa-}} {{~}} {{o}} # djin k' est e veye. #* Gn a les '''vicants''' et gn a les moirts. #* A propôs d' croes d' oneur, vola ene idêye ki m' vént : Dj' a stou, trinte ans å long, côper les tchveas, fé l' båbe, Ås moirts come ås {{~s}}, savoz, ås Incuråbes Et ås Lolåds... N' a dj' nén l' droet d' aveur ene croes ? {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 310-313}} # bén dispierté (-êye), sipitant(e) djin. #* C' est ene pitite '''vicante''', saiss, vosse crapåde. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|Kî n' a pupont d' aidants ni conte pus dvins les vicants}} : li ci ki n' a pus nou liårds, on n' l' aconte pus. # {{r|Les curés magnèt les moirts et ls avocåts les vicants}} : c' est tchir di s' fé eterer, et d' aler å tribunå. # {{r|On bon vicant, ene boune vicante}} : onk, ene ki reye voltî, k' inme bén magnî, bén viker. # {{r|Ça n' arive k' azès vicants}} : dijhêye cwand on-z a trop bevou, u magnî, et k' on-z est malåde. # {{r|dierin vicant}} : li ci ki mourt li dierin dins on manaedje. # {{r|å dierin vicant les béns}} : clawe di lwè ki fwait ki, dins on manaedje, li ci ki vike li dierin erite otomaticmint d' tos les béns do ci ki mourt li prumî. # {{r|I s' ont maryî å dierin vicant tos ls efants}} : (mocreçmint) dijhêye po deus pôves ki s' marièt: li prumî ki mourrè n' årè nou bén a leyî a l' ôte, foû k' les efants. === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{o}} # tins k' on vike, tins di s' veye. #* Emey des håyes, des prés, des tchamps, Raler d' mes tåyes, doûce kipagneye, Dji dinreu co ene pårt di m' {{~}} Po t' wårder disk' al fén fi m' veye. {{s-rif|JDcoh|1939, p.86, ''Li tchanson dèl wåmîre'' (1929)}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[di s’ vicant]]}} # {{r|[[tot s’ vicant]]}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|vivant}}, {{t+|fr|vif}} }} qc9i7v17f7kxr2fqbgtm532aeyhao0s MediaWiki:Wikimedia-copyrightwarning 8 29477 434351 432243 2026-07-17T11:49:10Z Lucyin 218 434351 wikitext text/x-wiki <div id="editpage-specialchars" class="plainlinks" style="border:solid 1px #aaa; padding:5px 10px;background:#f8f8f8;"> Ahessåvès letes (clitchîz po les taper) : <charinsert>Å å À Ç ç É é Ê ê È è Î î Ô ô Û û œ ’ Œ ´ … ‘ </charinsert> • [[:w:Coron-stitchete|munute]] <charinsert>′</charinsert> • <charinsert>« + » “+” « [[+]] »</charinsert> • <charinsert>– — ~ < > ^ | # ° º ≠ ≈ £</charinsert> • <charinsert>[+] [[+]] {{+}}</charinsert> • <charinsert>ʃ ʒ ʀ ʤ ʧ ɲ ɔ ː ɔ̃ õ ɑ ɑ̃ ɛ ɛ̃ ẽ ĩ ø œ̃ œ̆́ œ̆̀ ə ᵊ ᵚ ʊ ŋ χ ʁ í ú ó á ñ ¿ ¡ ß ‿ · ˈ ɪ ì e̊ ė ĕ ḗ ē ō ā ī ū ò æ ôⁿ îⁿ</charinsert> • [[:w:Ayin|ayin AFE]] <charinsert>ʕ</charinsert> • [[:w:Rinflêye lete|rinflaedje AFE]] <charinsert>ˁ</charinsert> • <charinsert>ڭ ژ ڕ گ ٗ ḥ ẓ ọ ṣ ṛ ṭ ḍ gʷ kʷ ɣ š</charinsert> • <charinsert>ċ ġ ħ ż għ</charinsert> • <charinsert>=={{L|wa}}== {{dal}} {{~}}</charinsert> </div> Si vos clitchîz so « Schaper l’ pådje », vos acceptez, sins poleur rivni e-n erî, di mete vosse sicrijhaedje dizo l’ [//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/ licince ''Creative Commons'' atribucion pårtaedje a l’ idintike 4.0] eyet [//www.gnu.org/copyleft/fdl.html GFDL]. Et esse sifwaitmint d’ acoird d’ esse ricnoxhou (-owe) come sicrijheu(se) di ces racsegnes la, pol moens pa ene hårdêye ou èn URL aviè l’ årtike ki vos avoz scrît ou ki vos î avoz bodjî. Loukîz les [//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use condicions d’ eployaedje] po saveur les ca et les ma. svsysdi6flwg5fyxtroqay4bzohq4ot come so des rôletes 0 35344 434342 407692 2026-07-17T11:17:41Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434342 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|come|so|des|[[rôlete|rôletes]]}} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} {{rim|adv|wa}} # foirt [[bén]], tot djåzant di l' avançmint d' on pordjet. #* Tot {{~}}, vraiymint totafwait rote ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIII, v. 335}} #* LIZE.-Et a Paris, mi fi, kimint çoula s' a t i passé? DJAN. {{~|Come so des rôletes}}, mame.{{s-rif|JMvm|(1933), p.8}} #* Les afwaires alèt {{~}} : c' est l' foete, insi {{s-rif|AMaq}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[esse pår li foete]] * [[å pair des pôces]], [[å pair do pôce]] * [[come do papî a muzike]] * [[aler come pondou]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|comme sur des roulettes}} |ary= {{t+|ary|بخير|ral=bekhir}} | }} 3daygmgvdibgil3ge477keiav7tc1l1 totasteure 0 37745 434341 431503 2026-07-17T11:13:18Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434341 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Apl-adv}} «[[tot]]» + «[[asteure]]» ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|to.tas.'tøːʀ}} {{1pr}} ==={{H|adviebe|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} #divant waire di tins. #* Voloz vs vini {{~}}? {{s-rif|E203}} #* TÅTÎ. - Et pol luçon ? MATROGNÅRD. - Dji rvénrè {{~}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 333-334}} # la d' çoula waire di tins, djusse divant del dire dins on près-passé. #*Mins l’ binamé, Ki {{~}} riyeut-st ås andjes S’ i s’ dispiete måy a, po discandje, On gros mamé {{s-rif|MLol|p.138, « E corti »}} #* Li tchant d’ ene mere fwait rire li ptit cint-meyes, Ki {{~}} ploréve a gros hikets ; {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Mes p’titès tchansons» p.102}} #* MAYANE. - Ni m' avoz nén co dit {{~}} ki vs avîz on må d' tiesse a toumer la ? HOUBERT. - Di cwè ! Vos voloz rire, edon, surmint ? {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XIII, p.15}} #* Vos avoz oyou çou k' dj' a dit {{~}}, edon ? {{s-rif|AMaq}} #*Avou les noveas modeles, gn a moyén d' fé des beas hagnons «etimolodjeye»; waitîz l' ci k' dji vén d' rfé {{~}} po «Pålindje» {{s|LM}} ===={{H|sinonimeye}}==== * (divant on court tins) : {{Lka-si|bénrade}} * (la on court tins) : {{Lka-si|lanawaire}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | to-t-asteûr = E203 (a « asteûr » et « to ») | tot-asteûre = E170, G203 p. 291 }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour|divant on court tins {{Lka-ra|bénrade}} |fr= {{t+|fr|immédiatement}}, {{t+|fr|à l’instant}}, {{t+|fr|tout de suite}} }} {{ratour|la on court tins {{Lka-ra|lanawaire}} |fr= {{t+|fr|à l’instant}} }} gfjosr7r4rm76th1g1gl3fqzwx74y72 loukî di 0 38547 434306 427063 2026-07-16T12:46:04Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434306 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{dal}} === {{H|viebe|wa}} === # [[waitî di]]. #* MATROGNÅRD. - Gn a k' a s' fé ptit, et dire åmen a totes les messes. Li ci k' vout parvini, n' fåt nén k' monte so des schaesses ; Neni : come ene colowe, k' i {{~|louke di}} s' acwati, K' i lumcene come leye ! C' est l' moyén d' parvini. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 303-306}} #* C' est bon, bablame, taijhoz vs (a Hinri). Vos, prindoz l' buze ki dj' a fwait, vos l' iroz mete amon Brouwire et {{~|loukî do}} n' nén brôdyî l' ovraedje. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne VIII, p.20}} #* Kibén nd a t i, po shure li môde,Ki {{~|n’ loukèt nén di}} s’ fé dispréjhî. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Come les djoûs sont longs» p.63}} #* Zande '''loukive di''' n' nén aminer on sudjet k' els aléve co amwaijhî {{s|LMver}} ==== {{H|Si}} ==== * [[sayî di]], [[waitî di]] 0qrjf3prms353247jhsfaktjzpa6wgg calote 0 40266 434347 416888 2026-07-17T11:38:40Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434347 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|canote}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Calc|calotte|fr|wa}} {{m-s}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|/ka.lɔt/}} {{1pr}} * {{Ric|ca·lote}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[canote]]. #* Li sour lyi mete si novele {{~}}, Li fiestixh et pwis l' prind pal mwin… Mins s' boune volté est ddja so flote, Ca vla k' on ôt hoûler l' gamén ! {{s-rif|MLol|p.156, « Lu novê scolî »}} #* Et tchaeke feye bodjive t on s' {{~}}, Et fé l' sene del croes tot passant, Sins conter les ptitès ahotes K' a-on fjha dvant lu sol coûsse des ans. {{s-rif|JDcoh|1939, p.25, ''Li vî crucefi…'' (1926)}} #* Ene tchawe-sori lyi vna raezer s' {{~}}; ene hoûlote, sol piket do pré Roland, tchawa. {{s-rif|MHic}} # côp… ## diné avou ci mousmint la (a èn efant pol pûni). ##* Si vos n' schoûtez nén, vs åroz del {{~}}. ## del mwin so les tchifes. ##* Il a yeu ene boune {{~}} so s'-n oraye. {{s-rif|C65}} ##* Dji n' a yeu dret k' a des {{~s}}. {{s-rif|RMay}} # dizeu del tiesse, d' ene bole. #* Pire, li {{~}} e s’ mwin, fjha ene foice et s’ kissaetcha Tant bén k’ må drî s’ monkeur. {{s-rif|JVvl|(1901), p.59, “Li Feume Malâde”}} #* Il aveut l' calote di s' tiesse cåzumint djus, come si on l' åreut yeu rcepé d' on côp d' courbet. {{s-rif|WBal}} # {{tsg|wa}} catolike. # {{str|wa}} e politike. #* S' on l' vout, dji so presse a braire : « Vive li {{~}} ! » Et, s' on a ptchî, dji brairè : « Vives les bleus ! » {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIII, v. 340-342}} # pitite pea ki rascovere li [[vé]]. #* Mins l' ci ki s' pitite pea n' serè nén côpêye, li måle k' on lî årè nén rsaetchî s' {{~}}, ci-la, i serè tchessî erî d' ses djins. {{s|LHdjn}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[Motyince:volêye di côps/walon|ramasser del calote]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[caloter]], [[calotaedje]] * [[calotin]] * [[discaloter]], [[discalotaedje]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[calote do vé]] * [[calote do pôle]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (côp del mwin so les tchifes) : {{Lka-ra|bafe}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== (calote & canote) {{Orto | calote = E1,E34, E170, C1,C8,C65, O0, R10,R13 [https://web.archive.org/web/20110604224319/http://users.skynet.be/lorint/acmince/node18.html Ratournaedje del Djeneze] | {{=wis|col ote|calote} = C74 | canote = E1 | canott = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mousmint del tiesse {{Lka-ra|canote}} |fr= {{t+|fr|calotte}}, {{t+|fr|casquette}} }} {{ratour|côp del mwin so les tchifes : {{Lka-ra|bafe}} |fr= {{t+|fr|gifle}}, {{t+|fr|taloche}} }} {{ratour|dizeu del tiesse, d' ene bole |fr= {{t+|fr|calotte}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|calote (discramiaedje)}} th2zmy4nvvgnp9xibvecxkgxpd9t6z8 edjåjhe 0 42340 434298 412083 2026-07-16T12:03:51Z Lucyin 218 434298 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|agåjhe}} === {{H|Su|wa}} === {{~}} {{o}} # {{djeyol|wa}} {{Lka}} «[[agåjhe]]». #* N aveut, cial et la, des copales d' {{~}}, treyous foû des beurs di galinne di plonk. {{s-rif~|RBdao|p. 12}} ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | adjåhe = E1 | adjâhe = G206 | adjâje = G206 | adjâse = G206 | èdjåhe = E1, G206 | èdjâhe = G206 | èdjâje = G206 | edjåjhe = R10 | èdjåse = G206 | edjåxhe = R13 {{rif?}} }} aucsuyazp3o0oqm386chvtyi4csn7af lumciner 0 44190 434308 428719 2026-07-16T12:48:42Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434308 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|lumçon}} {{acv-on/in}} {{caw|er|v|wa}}; {{çdom}} {{dcaw|iner|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|lym.si.ne|lym.si.nɛ|lyp.sɪ.ne}} ** {{pzc}} {{AFE|lym.si.ne}} * {{Ric|lum·ci·ner}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=lumcin|C=lumcen|come=copiner}} {{~}} # {{vsc}} [[aler]] [[doûçmint]]. #*{{~|Lumciner}} so l' ovraedje {{s-rif|E1}} #*{{~|Lumciner}} tot avå les voyes {{s-rif|E1}} #* MATROGNÅRD. - Gn a k' a s' fé ptit, et dire åmen a totes les messes. Li ci k' vout parvini, n' fåt nén k' monte so des schaesses ; Neni : come ene colowe, k' i louke di s' acwati, K' i {{~|lumcene}} come leye ! C' est l' moyén d' parvini. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 303-306}} #* On soverdea voet nosse halene so li stipea et hop ! l' avale sins {{~}} {{s-rif|ADew}} # {{vsc}} rimete todi a pus tård. #* Et bén, el plaece del dimander, dj’ {{~|a lumciné}} lontins télmint ki dj’ so pawoureus, et, tot l’ volant fé come on m’ l’ aveut consyî, dj’ a-st asblawi Matî k’ a fwait on côp d’ måleur ! {{s-rif|HSbb|1886, p.30}} # {{vc}} boere a ptits côps. #* Mins, po les vîs, c' est dedja trop, et vo les la ki s' rischapèt, tot {{~|lumcinant}} ene pitite rôguêye {{s-rif|HSim}} # {{vc}} magnî a ptits côps. #* Cial å banket, dj' a bon do vey, Mi vijhén ki raletche ses plats, Sol tins k' dji {{~|lumcene}} ene betcheye, Et k' dj' endè lai co l' mitan la. {{s-rif|JBjr|(1899), "Ji sos trop p'tit magneu"}} # {{vc}} dire tot bas et londjinnmint des paroles målåjheyes a comprinde. #* Et l’ efant tot bas lumceneCome ene priyire k’ on n’ comprind nén. {{s-rif|Mol|p.135, « L’ andje dèl têre »}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|li ci ki lumcene po magnî lumcene po-z ovrer}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[lumcinant]] * [[lumcinaedje]] * [[lumcineu]] * [[rilumciner]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=aler doûçmint| * [[s’ astårdjî]] * [[trinner]] * [[tårdjî]] * [[londjiner]] }} {{Boesse|c=2|tite=dire tot bas des paroles målåjheyes a comprinde| * [[babouyî]] * [[groumter]] * [[gruziner]] * [[ramter]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2|tite=boere a ptits côps| * [[sawourer]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | limsinez = E212 | loum’ciner = ERtp | lumciner = C9, R10 | lum'ciner = E1 | lumecinè = C8 | lup'ciner = E1 | - = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aler doûçmint |fr= {{t+|fr|trainer}}, {{t+|fr|trainailler}} }} {{ratour|rimete todi a pus tård |fr= {{t+|fr|procrastiner}} {{ratour|boere a ptits côps |fr= {{t+|fr|siroter}} }} {{ratour|dire tot bas des paroles målåjheyes a comprinde |fr= {{t+|fr|marmonner}}, {{t+|fr|bafouiller}} }} qlhq88aygst8nbl8kicloemh4408ua5 afwaire 0 44458 434328 432016 2026-07-17T09:35:03Z Scribus electronicus 3672 434328 wikitext text/x-wiki {{!Rif|afaire}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|affaire|fr|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.ˈfɛːʀ|afeːʀ|a.ˈfe}} ** {{pzc}} {{AFE|a.ˈfwɛːʀ}} * {{Ric|a·fwaire}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o&f}} # {{spl}} cayet da nosse. #* Pwis l' cour evoye, ele potche, ele bize, Sins aveur pawou des frehxisses, Si fwait télmint d' ses mwins, d' ses pîs K' ele trouve l' {{~}} po vs ahessî. {{s-rif|HFbl|Po mamzel Ross R... li joû di s'fiess, 1843, p.19}} #* Après aveur rintré l’ tchåfaedje, Rewalpé ses {{~s}} e s’ bot, Ene botresse rovia ses shabots, La k’ ele aveut stî fé l’ ovraedje. {{s-rif|JVvl|(1901), p.123, “Les Shabots dè l’Bottresse”}} #* (å mônî d’ Ôdegne) Vos av des beas {{~s}} ki sont foirt interessants, del foirt boune farene, do bon grin et tot çou k’ i fåt. {{s-rif|ALam}} # sacwè k' i fåt traitî. #* Si dj’ esteu d’ si måle oumeur et si dj’ a ctchesî les heyeus, c’ est k’ i m’ vént co d’ ariver ene {{~}}. {{s-rif|HSnp|1889, p.59}} # drole d' [[etrevén]]. #* Sol tchôd fwait dvins l' {{~}}, Les djindåres arouflèt Et tolmonde vinte a tere, Prind l' lådje … såf l' ome di bwès ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.152, ''Al bate di coqs'' (1923)}} # {{djus|wa}} cas k' est traitî pal djustice. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[avou ses setès afwaires]]}}. # {{r|[[c’ est l’ afwaire di]]}}. ## çoula ni deure ki. ##* '''Ci''' fourit '''l' afwaire d'''' on dmey cwårt d' eure po nosse poirteu ås saetchs do tcherdjî i cofe, li banse di l' efant et kékès bardaxhreyes sol tcherete. {{s-rif|JVpa|(1896), p.27}} ##* A schipe li payîne e-st ele rimetowe so pî – {{~|l’ afwaire di}} kékès eures – k’ ele a poirté ses efants a Batisse. {{s-rif|AXbg|1912, p.16}} ## i s' adjixh di. ##* MAYANE. C' est ene sakî k' a l' air bén comifåt, on bea rivnant, påjhûle et ki dmeure avou s' sour, ca i n' est nén maryî. HOUBERT. - Il a del tchance, louke, ci-la. (Mayane s' ewaere.) Dj' a compris, {{~|c' est l' afwaire}} insi eco '''d'''' on mariant po Leyontine. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XIII, p.15}} # {{r|ebarasse tu d’ tes afwaires}}. #* {{~|Ebarasse tu d' tes afwaires}}, responda l' grigneuse Mamjhele : pa, ti dvreus esse binåjhe ki dj' t' a pris avou mi po t' fé wangnî les cwarante gotes ki ti m' does. {{s-rif|JVpa|(1896), p.65}} # {{r|[[esse tot e-n afwaire]]}}, {{r|[[awè ene afwaire]]}}. #* Dj' oya nd aler les ôtes sol betchete di leus pîs Tot nd alant pate a pate, onk ki n' si poléve taire Djha, s' ele si dispiertéve, nos '''åréns''' noste '''afwaire''' {{s-rif|BSLLW|oteur =ERem|Bulletin de 1858, «[[w:Li savtî]]», 77-143}} # {{r|[[fé l’ afwaire]]}} # {{r|[[kéne afwaire]]}}. #* {{~|Kéne afwaire}} avou ç' måheulé diåle la. I dvént todi pus franc. Spiyî mes cwåreas, c' est ene sacwè po m' fé divni tchenowe ; mins s' porminer e l' måjhone e buze, c' est po m' fé toumer moite. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne XI, p.28}} #* HINRI. - Sint Matî ! {{~|Kéne afwaire}} ! Kéne pawe !!! MELIYE (vivmint). - K' avoz vs don, Hinri ? DJEDJENE. - K' a t i co don, Signeur ! {{s-rif|ABbdj|1900, sinne XIII, p.32}} # {{r|[[kéne afwaire a Lidje]]}}. # {{r|[[l’ afwaire est e saetch]]}} # {{r|l’ afwaire est fwaite}}. #* Ouf ! {{~|L' afwaire est fwaite}} … Ni cropans nén so nos oûs. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne IX, p.23}} # {{r|[[vocial l’ afwaire]]}}. ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[afwaire di]] * [[feme d’ afwaires]] * [[ome d’ afwaires]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Su | afair = E203 | afaire = E34, O3 | afaîre = C1, E1 | afé = E21 | afêre = C9,C62, E1,E2,E21,E145, O0,O3,O4,O5,O90, S0 | afère = C8 | affaire = C9a | affé = E212 | afwaire = R10,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|affaire}}, {{t+|fr|chose}} }} == {{H|S}} == * {{BRIF|9259}} f54xc2jq6o9gg7a2dv87t5dq9b7ci1f bårire 0 46588 434320 433719 2026-07-16T13:44:33Z Lucyin 218 434320 wikitext text/x-wiki {{MR|Bårire}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|båre}} {{caw|ire|s|wa}}. === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[ahesse]] di bwès ou d' fier ki s' drouve et si rclôre, po serer on passaedje. #* Sol pus hôte tour on mete li banire ; On awaite aroufler l' innmi ; Et cwand l' innmi riviesse li {{~}}, Kéne djoye di vey tot s' aplati ! {{s-rif|MLej|“ Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune” p.156, « So l’ bwérd dèl mér »}} #* Mins l' {{~}} est serêye, di-st-i. {{s-rif|[[w:J. Lechanteur|J. Lechanteur]], ramexhnant li temognaedje d' on fossî, wallonnes, 2001-2002}} # plaece la k' i fåt payî l' passaedje. #* Å cmince di leu mariaedje, i rprindît ene {{~}} e-n Andrîmont sol rote ki vneut di Spå. {{s-rif|LRsov|p. 59}} <gallery> Måmdiy plake ezès bårires.jpg|ezès Bårires (Måmdiy) </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[on n’ clôt nén l' bårire cwand les vatches ont bizé]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== [[håjhe]], [[håjhea]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | banrîre = E165 | bâriêre = O0 | bâriére = S109,S117 | bårire = R10,R13 | bârire = E212 | bårîre = E1,E34, S117 | bârîre = E21,E200 | baurîre = C1,C9,C13, S36 | baurrîre = C9a |- = S44 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ahesse po bårer on passaedje |fr= {{t+|fr|barrière}} |en= {{t+|en|barrier}} |nl= {{t+|nl|versperring}} |de= {{t+|de|Schranke}}, {{t+|de|Schlagbaum}}, {{t+|de|Barriere}} |es= {{t+|es|barrera}} }} rp4l38ixndg4xx051qtlnlq1r4v1lzr 434321 434320 2026-07-16T13:45:16Z Lucyin 218 /* {{H|ratourneures}} */ 434321 wikitext text/x-wiki {{MR|Bårire}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|båre}} {{caw|ire|s|wa}}. === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[ahesse]] di bwès ou d' fier ki s' drouve et si rclôre, po serer on passaedje. #* Sol pus hôte tour on mete li banire ; On awaite aroufler l' innmi ; Et cwand l' innmi riviesse li {{~}}, Kéne djoye di vey tot s' aplati ! {{s-rif|MLej|“ Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune” p.156, « So l’ bwérd dèl mér »}} #* Mins l' {{~}} est serêye, di-st-i. {{s-rif|[[w:J. Lechanteur|J. Lechanteur]], ramexhnant li temognaedje d' on fossî, wallonnes, 2001-2002}} # plaece la k' i fåt payî l' passaedje. #* Å cmince di leu mariaedje, i rprindît ene {{~}} e-n Andrîmont sol rote ki vneut di Spå. {{s-rif|LRsov|p. 59}} <gallery> Måmdiy plake ezès bårires.jpg|ezès Bårires (Måmdiy) </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[on n’ clôt nén l’ bårire cwand les vatches ont bizé]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== [[håjhe]], [[håjhea]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | banrîre = E165 | bâriêre = O0 | bâriére = S109,S117 | bårire = R10,R13 | bârire = E212 | bårîre = E1,E34, S117 | bârîre = E21,E200 | baurîre = C1,C9,C13, S36 | baurrîre = C9a |- = S44 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ahesse po bårer on passaedje |fr= {{t+|fr|barrière}} |en= {{t+|en|barrier}} |nl= {{t+|nl|versperring}} |de= {{t+|de|Schranke}}, {{t+|de|Schlagbaum}}, {{t+|de|Barriere}} |es= {{t+|es|barrera}} }} b41zk8c88wz53fezebniw7cc8qfuq0m paret 0 48427 434343 431868 2026-07-17T11:24:07Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434343 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|parexhe}} troejhinme djin di l' indicatif prezintrece === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pa.ʀɛ|pa.ʀi.|pa.ʀɛː|}} ** {{pzc}} {{AFE|pa.ʀɛ}} * {{Ric}} === {{H|mot-usteye|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # acsegne ki c' est [[dandjreus]] vraiy. #* Nosse Djan rvént ouy, {{~}}. {{s-rif|JMvm|(1933), p.3}} #* Schoûtez come Derik est fayé: il a scoryî l' meskene, {{~}} {{s-rif|JLF}} #* Si l' cote ni fwait nén l' priyesse, ebén, mafrike li sårot fwait co l' Tiesse di hoye, {{~}} {{s|JDB}} # mostere ki c' est l' vraiy (sovint avou di l' ironeye, ene miyete di måvlaedje). #* Po-z aveur li croes, s' i fåt fé li robete di croye, Ebén, djel frè, {{~}} ! Pol croes, ki n' freut on nén ? Awè, dji frè l' robete, et, s' on vout, dji frè l' tchén ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIII, v. 340-342}} #* Nos estans seur segnîs, dai ! K’ avans ns bén fwait å Bon Diu, {{~}} ! {{s-rif|HSbb|1886, p.28}} #* Si tchestea tome e blesse et ses djins n' ont waire di cwè viker, mins lu est ritche, {{~}} … {{s-rif|PHT|ratournant e walon ''Walon’rèye, tére di lédjindes'', 1998, {{p.|49}}}} # [[pol rawete]]. #* JANETE. - Ebén l' voyaedje, kimint a t i stou ? RIDANT. - Foirt bén, Janete, merci. Et nos ravans nosse Meliye, {{~}} !{{s-rif|HSjan|1911, eplaidaedje da Jean Haust di 1936), p.150}} # {{arin|wa}} [[mostrer|mostere]] k' on-z ouxhe divou î pinser pus [[timpe]]. #* c' est les shûtes, {{~}}! # {{arin|wa}} rafoircixh ki çou k' on dit n' esteut nén çou k' rawårdéve l' arinnoe. #*c' est ki: ça n' si djowe nén, la, ça, {{~}} # {{arin|wa}} [[efén]], [[al fén des contes]]. #* vo vs la, {{~}}! #* {{lang|wa-fel|—Kimint?… Qwè?… Çoula ni v’ fait nin v’ni foû d’ vos clicotes, '''parè'''?}} {{s|JVtt|(1924), ''In’ Ouy’ di Crâhe'', p.315}} #* MAYANE. (lyi dnant l' mwin souwêymint) - Vos avoz vnou, {{~}} ? BÅDWIN. - Awè, matante, va t i todi bén ? {{s-rif~|JLpml|1928, ake I, sinne XII, p.13}} # divant l' prono tonike pol mete e valeur. ## å coron del fråze. ##* C’ est mi idêye, {{~}}, mi. {{s-rif|CE2}} ##* C’ est ki dji n’ a nén sogne, {{~}}, mi ! {{s-rif|HSsb|1889, p.49}} #* MAYANE. - Paski vos n' veyoz nén foû d' vos ouys … dji n' mi trompe nén, {{~}}, mi. {{s-rif|JLpml|1928, ake III, sinne I, p.40}} #* - Vosse tchivå est bén trop forsôlé. - Dji n' a måy atelé on tchvå d' gosson, {{~}}, mi {{s-rif|JLah}} ## å mitan del fråze. ##* Vos estoz del boune anêye, {{~}}, vos, d' après çou k' vos m' avoz dit ki ravizéve, dji wadjreu po m' tiesse ki c' est lu.{{s-rif|JVpa|(1896), p.76}} ##* HOUBERT. - T' as co råjhon Lafleur, dji n' î tuzéve nén. MAYANE. - Ça l' kinoxhe, {{~}}, lu, vudî et rimpli. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne IV, p.22}} ## avou l' no di l' atôtchî å coron del fråze. ##* Dji vs ramoenne li grand-popa Cwelin, {{~}}, Meliye ; si dj' nel meteut nén foû di m' måjhone, il î dmeurreut disca serêye nute. {{s-rif|JLdlb|1919, ake II, sinne II, p.19}} ##* Cwand l' divwer kimande, on rote, {{~}}, madame… {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XV, p.16}} ##* Et vla l' colon rivnou e s' colebire {{~}} Monsieu Dåvid. {{s-rif|JMvm|(1933), p.8}} ## e mitan del fråze. ##* Vola mi ome, {{~}} monsieu l' docteur, si vos l' volîz viziter. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XVI, p.17}} # rafoircixh li sinse d' èn adviebe, d' on mot-fråze. #* Hale {{~}} la ! Nos savans tot. {{s-rif|LLcco|1904, p.42}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (k' est motoit veur) : [[dandjreus]], [[probåbe]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | parè = E165 | paret = S117, R10,R13 | parèt = C99, S17 | parêt = C8 | parit = S0,S117 }} ==== {{H|NU}} ==== Ci mot est målåjheymint ratournåve e francès. Si sins vareye bråmint sorlon les fråzes et sovint nén foirt clair. On l' pout-st ossu eployî avou d' ôtes mots-arinnoes come [[don]], [[edon]], [[endon]], [[ça]], [[douwô]], [[taiss]], [[la]], [[alez]], [[djans]], [[va]], [[ô]], [[saiss]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sorlon çou k' on dit | fr = {{t+|fr|parait-il}}, {{t+|fr|à ce qu'il parait}}, {{t+|fr|dit-on}} }} {{ratour|mostere ki c' est l' vraiye (sovint avou di l' ironeye, ene miyete di måvlaedje | fr = {{t+|fr|évidemment}}, {{t+|fr|sans surprise}}, {{t+|fr|tu parles}}, {{t+|fr|comme par hasard}}, {{t+|fr|c'est ça}} }} {{ratour|dandjreus | fr = {{t+|fr|apparemment}}, {{t+|fr|visiblement}}, {{t+|fr|de toute évidence}} }} {{ratour|pol rawete |fr= {{t+|fr|en plus}}, {{t+|fr|de surcroît}}, {{t+|fr|cerise sur le gâteau}} }} {{ratour|sieve a tchôkî l' arinneu a co tuzer ene miete | fr = {{t+|fr|réfléchissez-y}} }} {{ratour|mostere k' on-z ouxhe divou î pinser pus timpe | fr = {{t+|fr|tu aurais dû y réfléchir à deux fois}}, {{t+|fr|fallait y penser}} }} {{ratour|rafoircixh ki çou k' on dit n' esteut nén çou ki rawårdéve l' arinnoe | fr = {{t+|fr|penses-tu}} }} {{ratour|efén | fr = {{t+|fr|enfin}} }} qvdz0egi36s6soze5fqj6ed8ogm4uqg sortot ki 0 50760 434333 300590 2026-07-17T10:07:28Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434333 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|sortot|ki}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|...}} === {{H|aloyire|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # [[copurade]] ki. #* I n' pleut må d' rintrer trop tård ci côp ci, {{~|sortot k'}} dji lyi aveu ddja fwait li lçon li samwinne passêye. {{s-rif|S0|a « surtout ku »}} #* E l' gåre civike, edon, våt mî k' dji rcwire on gråde : Ça fwait todi d' l' efet cwand on va-st al paråde, Et ça n' frè nén do må po-z aveur li croes d' oneur... {{~|Sortot}} k' on pout aler å bal do Govierneu ... {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 327-330}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | surtout ku = S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|surtout que}}, {{t+|fr|d'autant plus que}} }} 1z3uno8qm7s4u72jbcg3maaijlbyuy2 rodji 0 54167 434353 417756 2026-07-17T11:51:15Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434353 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|rodje}} {{caw|i|v}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɔ.'ʤi|ʀu.'ʤi}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɔ.'ʤi}} * {{Ric|ro.dji}} === {{H|viebe|wa}} === {{-coprus-}} {{~}} # fé divni rodje. #* Ca l' sonk walon k' {{~|a rodji}} nosse pôve tere S' a fåfilé divins ces ptits poes la. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «L'éritèdje» p.73}} # {{vsc}} divni [[rodje]]. #* Les ceréjhes {{~|rodjixhèt}} ddja. {{s-rif|E203}} #* Les vîs bordôs sont co bons Mins ça n’ fwait nén {{~}} l’ trogne, Coula vs raheye ås peumons, Et li stoumak si cafougne. {{s-rif|JLam|(1805-1884)}} #* {{lang|wa-fel|Su l’ vôye qui nos min.ne à l’èglîje, Li vint a chové lès nûléyes, Nos massales '''rodjichenut''' d’zo l’ bîje On s’ rafîye tot laudje dèl vièspréye.}} {{s|JDes}} # {{vsc}} {{im|wa}} aveur honte. #* Po-z aveur li croes, dji n' {{~|rodjixh}} nén del dire, Dj' laireu côper l' pus bea doet d' mes mwins. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIII, v. 355-356}} #* Nos n’ estans co nole pårt, pusk’ on baståd {{~|rodjixh}} co tot s’ l’ oyant dire. {{s-rif|AXbm|(1905), p.13}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[rodji come on poes d’ håvurna]]}} # {{r|[[rodji come ene crissôte]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[rodjixhant]] * [[rodjixhaedje]] * [[rodjixhmint]] * {{Lka-pa|rodje}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rogi = E203 | rodgi = E165 | rodji = R10,R13 | roudji = C8,S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé divni rodje |fr= {{t+|fr|rougir}} }} {{ratour|divni rodje |fr= {{t+|fr|rougir}} |ary= {{t+|ary|تزنّڭ|ral=tzenneg|ar-fafl=تْزنّڭ}} }} lt085w8jjai29hx6v23h3wk493jq8oj å long 0 55517 434313 387722 2026-07-16T13:14:10Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434313 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Sh-m|å|long}} ==={{H|advierbire|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} # mostere ki l' accion s' a fwait so tote li durêye do sustantif di tins metou padvant. #* A propôs d' croes d' oneur, vola ene idêye ki m' vént : Dj' a stou, trinte ans {{~}}, côper les tchveas, fé l' båbe, Ås moirts come ås vicants, savoz, ås Incuråbes Et ås Lolåds... N' a dj' nén l' droet d' aveur ene croes ? {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 310-313}} #* I s' ont brouyî dins les rowes, et il ont catourné avå l' veye ene grosse eure {{~}} {{s|LM}} #* Ådjourdu, i shût les pazeas mins i n' sint nén todi ses djambes et i rotreut bén ene djournêye {{~}} sins påpyî {{s-rif|AHen}} #* Les sôdårds (israyelîs ki vnént d' abate on Palestinî), les ptits-efants des victimes d' Auchvite et d' Bukenval, divnous les pus teribes des bôreas, l' ont leyî la sins rin fé, des eures {{~}}, dismetant ki s' sonk si cmaxhive avou l' tarmak {{s-rif~|JPD}} #* (E l' infier, dji pôrè) trossî les cotes tote ene moirt {{~}} {{s-rif~|JPV}} #* i mèta s’paletot so s’tièsse èt i tchoûla dès-eûres '''å long'''. Çou qu’a fêt qu’ lès djins ont-st-ataqué a ram’ter : « Loukîz on pô, li pôve mi cowe qu’ èst la tot pèneûs, dismètant qu’li rwè s’amûse avou s’feume èt vos ‘nnè chal èt vos ‘nn’årez co ! » {{s|GGhy}} ===={{H|mots d’ aplacaedje}}==== * [[å long di]] * [[sol coûsse di]] ===={{H|sinonimeye}}==== [[pindant]], [[durant]] (sovint rsintous come francijhaedjes) ===={{H|Of}}==== * [[å lon]] (esse å lon = esse foirt lon did ci) ===={{H|ratournaedjes}}==== Mågré k' c' est ene advierbire, ele ratoûne ene emantchåjhe avou ene divancete dins bråmint des ôtes lingaedjes {{ratour|durêye do sustantif di dvant |fr= {{t+|fr|pendant}}, {{t+|fr|durant}} |nl= {{t+|fr|gedurende}} |en= {{t+|en|during}} }} lgsoleykyjaxx98kz4m1cwi127ssh69 fé l’ robete di croye 0 59007 434311 386265 2026-07-16T13:05:01Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434311 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|fé|l’|robete|di|croye}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # todi [[dire åmen]] ås idêyes des mwaisses (les accepter sins tuzer, sins rnigter). #* Des plaeces et des oneurs, li ci k' vout prinde li voye, Doet aveur li coraedje do {{~}}. Po-z ariver, creyoz m', c' est l' meyeu des moyéns. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 307-309}} #* I vs prometèt totes les djoyes, Å bea tins, cwand vnèt hanter, Mins n' sont k' des '''robetes di croye''' K' i n' fåt nén mî schouter. {{s-rif|CGas}} #* {{lang|wa-fel|Raze di Heers si mostra st-a l’sîze divant l’Pèron, Et si rate qu’on vèya s’fènêye djêve di foyon Sorîre ås èchèvins qui '''fît l’robète di crôye''' Li peûpe l’aplaudiha tot come on binfaiteûr.}} {{s|JMtt|1935, p. 43}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[dire åmen a totes les messes]] * [[hoûler avou les leus et hawer avou les tchéns]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | fé l’ robète di crôye = E1 | - = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| todi dire åmen ås idêyes des mwaisses | fr = jouer les {{t+|fr|beni-oui-oui}} }} 0uvv4mjhprxi524lauaj3fangkryts1 savoz 0 61621 434316 431945 2026-07-16T13:18:46Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434316 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== {{-trif-|sav|sepoz}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{BdjA|sav|sawè}}, {{caw|oz|c|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** ''(plinnès cognes)'' {{AFE|sa.'vɔ|sa.'vu|sa.'vuː|sa.'vɛ|sa.'ve}} *** ''(spotcheyès cognes)'' {{AFE|sav|sɔ}} {{AFE|sõ|odio=Wa-sô sôz fel-sôⁿ sö.ogg|ling=wa-fel}}, {{AFE|sɔ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|sa.'vɔ}} * {{Ric}} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{IP2p}} «[[sawè]]» / «[[saveur]]». #* {{~|Savoz}} bén l' dierinne ? === {{H|mot-usteye|wa}} === {{-mawa-|[[savoz]]; [[sav]]|[[saiss]]}} {{~}} # {{arin|wa}} rafoircixh li djhaedje tot arinnant poleymint l’ atôtchî (-eye). #*Ci n' est nén insi k' on maxhe li djote, {{~}} ! # {{arin|wa}} {{str|wa}} metou dvant on prono tonike ou on no al fén d' ene fråze. #* Aprustez m’ mi tchapea et m’ capote di noer drap, {{~}}, m’ feye ! {{s-rif|HSbb|1886, p.18}} #* BETCHEYE. - Dji n' a nén mezåjhe d' on comissionaire, {{~}} pompî. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne XII, p.32}} #* Dji so d' Bålet, {{~}}, mi! {{s|TDum}} #* C’ e-st èn ome, {{~}}, lu, Titisse ! … En ome totoute … et k’ årè des botes a rôletes ! {{s-rif|AXbg|1912, p.9}} #* LAFLEUR. - C' est etindou, dji lyi frè l' messaedje … mins dijhoz (mostrant l' rôze). Vola ene rôze k' a seur pus d' tchance ki mi, loukîz. LEYONTINE. - Pocwè don ? LAFLEUR. - Ele ni pout må d' mori d' soe, {{~}} leye. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne IX, p.11-12}} # avou l' prono tonike e mitan del fråze. #* Vos estoz ene comike, {{~}} vos, do bouter des paroles insi foû. {{s-rif|JLpml|1928, ake III, sinne VI, p.43}} # dimande di nén rovyî ene sacwè. #* NENELE. – Awè, prindoz vosse violon, {{~}} ! DAIRSON. – Et do spégulaire avou, edon ? {{s-rif|HSnp|1889, p.66}} #* Djedjene ! Dj' a rovyî do dire k' i m' faleut des hazins di rodje-keuve, sins tiesse, {{~}}. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne IX, p.23}} #* Såcîz l' djigot {{~}} Bertene ki n' hatixhe !... {{s-rif|JMvm|(1933), p.3}} # po aprinde ene novele. #* Mme PÎMÅYE. Mi fi n’ est nén serwî {{~}}, c’ est on docteur dvins les biesses. {{s-rif|LLcco|1904, p.35}} #* Inri serè cial torade {{~}} … {{s-rif|JMvm|(1933), p.38}} # po advierti ene sakî, disfinde ene sacwè. #* Ni m' aduzez nén, {{~}} ! {{s-rif|E1|a "aduzer"}} #* Dji vos dinrè çou k’ i vs fårè e dpus (i va a l’ årmå) vocial li gote ki vs vudroz po n’ nén vs anoyî, mins ni vs n’ alez nén fé sô et fé des biestreyes, {{~}} la. {{s-rif|LLcco|1904, p.20}} #* LAFLEUR. - N' avîz vs nén djåzé di m' siervi ene pitite gote. MAYANE. - Mi, ki vs sincreut on vere ? (Elle avance so Lafleur.) Alez vite foû d' mes ouys {{~}} ou dji vs fwai on masse. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne XII, p.30}} #* LIZA. -Ni vnoz nén co avou tos vos flairants sacwès so m' prôpe tåve, {{~}} ! DJÅKE. -Flairants sacwès ? C' est des betchêyes, des viers, do froumadje, del påsse, do sonk… {{s-rif|JMmiy|(1934), p.3-4}} # po diner on consey. #* HOUBERT (tot bouxhant sol bresse da Djeråd) - La ! Ovrez timpesse et vos ramasroz des cwårs. Adonpwis, vos nd avoz-st onk ki n' dimande nén mî ki di vs aidî. DJEDJENE. - Onk ki frè nén des buzes on pî trop coûtes, {{~}}, lu ! {{s-rif|ABbdj|1900, sinne XV, p.36}} #* BODSON. Vos vs poloz bén moussî dobe so dobe, {{~}}, la. Li bijhe coixhe come ene låme di raezoe. HAMÅL. N’ åye nole sogne, dj’ a-st ene plate e m’ dobleure. {{s-rif|JMabf|1924, p.24}} # {{arin|wa}} ''(metou divant on no)'' sieve a arinner ene djin. #* Bondjoû, {{~}}, les omes {{s-rif|C106}} #* Årvey, {{~}} madame, et poirtez vs todi bén. {{s-rif|JVpa|(1896), p.29}} #* Bondjoû, {{~}} … La ! Ké vizaedje, Djerå, estoz vs malåde ? {{s-rif|ABbdj|1900, sinne IV, p.9}} #* C’ e-st ene sacwè ki m’ a toumé deur, {{~}} Janete ? {{s-rif|HSjan|1911, p.137}} #* Fåt esse sûti, {{~}} båshele, po trover les responses a çoula, dismetant k' les promesses di mariaedje ça n' dimande nol ovraedje do cervea … on n' a do raeze a fé la k' a tos simpes d' esprit. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne II, p.5}} #* Ni fjhoz nén atincion, {{~}} mamjhele, totafwait est si ctapé... {{s-rif|JMvm|(1933), p.9}} # rafoircixh li sinse d' èn adviebe, d' on mot-fråze. #* {{lang|wa-fel|Hale {{~|savez}} qu’arive co quî qui s’seûye i n’a qu’à rawâde.}} {{s-rif|LLcco|1904, p.38}} #* SERVÅ (va dlé Cwelin et lyi bouxhe so li spale). - Disca torade, {{~}} ? CWELIN. - Awè, Servå (Servå sôrtixh pal fond). {{s-rif|JLdlb|1919, ake I, sinne IX, p.9}}  ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[edon]]? / [[endon]]? * [[dowê]]? / [[dowô]]? * [[nonna]]? * [[hin]]? ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mot-arinnoe |fr= {{t+|fr|n’est-ce pas}}, {{t+|fr|savez-vous}} ''(Walonreye, puvite a Lidje)'', {{t+|fr|vous savez}} ''(Beldjike)'' }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|arinnoe}} 6dooq0wobqcvmvrps51lcc5f91d17ho awè ptchî 0 65287 434348 407644 2026-07-17T11:42:08Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434348 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|aveur putchî}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|awè|ptchî}} (prôpmint: « awè pus [[tchir]] »). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.wɛ.pʧiː|a.vøːʀ.py.ʧiː|a.wɛʀ.py.ʧiː}} ** {{pzc}} {{AFE|a.wɛ.'pʧiː}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # voleur mî ene sacwè k' ene ôte. #* Dj’ {{~|a ptchî}} l’ minne ki l’ vosse {{s-rif|E1}} #* {{lang|wa-fel|Lès poyes èt totes lès-ôtès bièsses d’ avå l’ coûr '''avît p’tchî''' dè djåzer avou l’ rossê cok italiyin, qu’ èsteût si binamé, èt qui tchantéve si bin.}} {{s|JFR|So l' ancènî, 1894}} #* Ki dji n' vis faiye nole poenne à vs dire çoula, mins dj' {{~|åreu ptchî}}, åd dizeur di vs rinde vosse pece, do co mete ene foû ni m' potche, pus vite ki d' lyi pårler d' bonåfidé ! {{s-rif|DSal|"Guiyåme li bracneu", 1903, p.10}} #* Ouy, dj’ {{~|a ptchî}} do sepi si l’ cir est todi bleu. {{s-rif|JCmp|« Soliloque », 1912, p.93-94}} #* Est-ç' on blanc-betch k' {{~|a ptchî}} di vs fé des crolés ouys ki d' aler fé l' côp d' feu ? {{s-rif|JMabf|1924, p.36}} #* Djonnes et vîs, femes, efants, {{~|Ont yeu ptchî}} d' aveur fwin d' pan, Ki do letchî tes botes ! {{s-rif|LLaginm|''Ås walons'', (1947), p. 120-121}} # {{str|wa}} sinse å prezint. #* S' on l' vout, dji so presse a braire : « Vive li calote ! » Et, s' on a ptchî, dji brairè : « Vives les bleus ! » {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIII, v. 345-346}} #* Dj’ '''a''' co '''ptchî''' d’ ôre ene sakî dire do må d’ èn ôte ki d’ lu-minme, paski dj’ inme åd dizeur di tot d’ etinde tchaesconk el taper la come el pinse. {{s-rif|AXbm|(1905), p.11}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[awè meyeu]] * [[inmer mî]] * [[preferer]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | avu pchî = E203 | avu p’-tchî = E1 (a « p’-tchî ») }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|préférer}} }} hkq4pli2gq6gl36r0lm38ek6s8cp5gs peticion 0 66544 434338 368107 2026-07-17T11:06:03Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434338 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|pétition|fr|wa}} {{m-s}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pɛ.ti.ˈsjɔ̃|pɛ.tœ.ˈsjɔ̃|pɛ.ti.ˈʃɔ̃}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|pɛ.ti.ˈsjɔ̃}} * {{Ric|pe·ti·cion}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # lete di rclamaedje, adresseye a ene otorité, et sinêye pa mwintès djins. #* On a voyî ene {{~}}. {{s-rif|FO4|a « pétition »}} #* I sont dins les sineus del {{~}}. #* Dji m' va-st apotiker çoula å pus abeye : Torade, li {{~}} serè fwaite, evoyeye Å palå. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 331-333}} #* Å cmince, gn ava on lijheu del Rantoele, on grand uzeu des tchmins d’ fier, ki leya aspiter l’ idêye d’ ene {{~}} al Sofeye Dostoirdoe, po l’ walon moussî ezès biyets d’ trén ; ene pîlance sicrîte e francès ey e walon. {{s|Ran|{{l°|100}}, {{p.|4}}}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[peticioner]] * [[peticioneu]] * [[peticionaedje]] * [[peticionmint]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== [[pîlance]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | pèticion = C1,E1,E203,FC99,FO4,S0,R9,R11 (a « sineu ») | pètichon = E1 | pétision = E184 |- = C13,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|lete di rclamaedje-eshonne |fr= {{t+|fr|pétition}} |en= {{t+|en|petition}} |nl= {{t+|nl|petitie}} |de= {{t+|de|Petition}} |es= {{t+|es|petición}} }} === {{H|waitîz eto}} === * {{wp|peticion}} * {{wp|peticion so les fis}} p7ckne2ktxsyhrv4kdts31c2fpbyx59 nike 0 66792 434325 369499 2026-07-16T16:11:39Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434325 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Etim?}} ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|nik}} * {{Ric}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # [[ni]]. ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | nique = S25 | nike = R13 }} == {{L|wa-fel}} == === {{H|sustantif|wa-fel}} === {{-suwa-}} {{~}} {{f}} # {{noudef}}. #* Aute tchwè : on m'a fwèrci d'intrer èl går-civique ; Et mi k'pagnèye, èdon, mi louma, po m' fé 'ne nique, Côparål, mågré mi, vint'-cinq ans tot å long. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 315-317}} 1944kc8p9o7ux2kmkks5t3j6j62k9rl pleu 0 68690 434317 433748 2026-07-16T13:28:27Z Scribus electronicus 3672 434317 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Sv|ployî}}, adon racuzinåve avou l' {{p|ploi|fro}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pløː}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|pløː}}  * {{Ric|pleu}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{o}} # dobe k' on fwait dvins on texhou, ene sitofe, on papî. #* Vos v' pwèrtez bin, à çou qu' dji veû, èt vosse cou-d'-tchâsse tint bin sès '''pleûs''' {{s|[[:w:Bate di dvize inte on catolike ey on protestant (diyaloke)|Bate di dvize inte on catolike ey on protestant]]}} #* Dzo les {{~s}} bén djondous di vosse coirsaedje di soye Ké sintumints catchîz vs, djonne feye ås ouys si bleus ? Mi cour bate a s’ hiner cwand dji vs trouve so mes voyes, Et mes ouys, mågré mi, blawtèt tot come do feu. {{s-rif|MLol|"L’aveû"}} #* Mins dvins les {{~s}} d' noste åbarone,Li vî cok, di tos ses pus roedsTchantrè l' rewoeye del tere walone. {{s-rif|CGas}} #* Dj’ ô bate vosse cour so les {{~s}} di m’ cazake. {{s-rif|JMabf|1924, p.31}} # [[roye]] sol vizaedje k' aparexhe cwand on dvént vî. #* Si vizaedje fwait des {{~s}}. {{s-rif|E203}} #* Dji m’ rapinse cisse viye feme å vizaedje rimpli d’ {{~s}}, Ki rotéve abaxhowe, on blanc noret so s’ tiesse Arinnant Pire et På, vinant dzo les finiesses Sititchî s’ vantrin d’ toele et braire sins fé nou pleu. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.144, “Li Trô Bottin”}} #* {{lang|wa-fel|On vèyéve tos lès pleûs so s' lêd frèzé vizaedje!}} {{s|CGas}} # {{im|wa}} [[afaitixhaedje]] ({{Lka|prinde li pleu}}, {{Lka|piede li pleu}}. #* C' est l' djoû edon. El måjhone, mi mame endè fjheut tofer å noyé. Dj' a wårdé ç' {{~}} la. {{s-rif|JMvm|(1933), p.37}} <gallery> Jan van Eyck - Portrait of a Man (Self Portrait?) 1433.jpg|tåvlea da Jan Van Eyk ki s' tchapea a des pleus timpesse Caligula 03.jpg|mousseure a môde des Romins avou beacôp des pleus Old zacatecas lady.jpg|Viye kimere avou ene djaive pinne di pleus </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|fé on pleu e s’ vinte}} : haper fwin. #* Nos cwate nozés cårpeas, Avént sopé, mins, zels ni fjhént k' di s' plinde, Et tot m' dijhant k' dji {{~|freu-st on pleu e m' vinte}},Dji vs a rovyî. {{s-rif|JVpr|(1897), "Bon cour ni pout minti", p.74}} # {{r|[[li pleu est trop vî]]}} # {{r|mete foû d’ ses pleus}} #* On-z åreut dit k’ aléve ataker al lére, et k’ i moreut del vey {{~|mete foû d’ ses pleus}}. {{s-rif|AXbg|1912, p.30}} # {{r|[[ni fé nou pleu]]}} # {{r|[[on vizaedje ki fwait des pleus]]}}: s' rider tot djåzant d' on vizaedje # {{r|[[prinde li pleu]]}} ou {{r|[[shure li pleu]]}} # {{r|[[sins fé nou pleu]]}}: [[schåynete]]. # {{r|ritoumer e vî pleu}}. #*Al vesprêye, c' est fiesse å viyaedje. Li vicåreye a rtoumé e bon vî pleu … {{s-rif|PHT|ratournant ''Lès schtroumpfs èt lès bèrikes èmacralêyes'', 2021, {{p.|50}}}} # {{r|[[piede li pleu]]}}. #* Ta ! Ta ! Lai l’ tins a Andrî do {{~|piede ses måvas}} pleus, valet. (alant viè l’ fond) Ti voerès, ci n’ serè måy k’ ene cope. {{s-rif|JMtbr|1922, p.17}} #* Dispoy li tins k’ on nel fwait pus cial, on {{~|a pierdou l’ pleu}}… {{s-rif|JMvc|1926, p.18}} #* Les pés plins d’ laecea fjhént stitchî leus tetes, Et les roedès cawes, po n’ nén {{~|piede li pleu}}, Flaxhént leus flantchis, tchessant les moxhetes, Ki l’ ombion del shijhe aveut fwait tni coe. {{s-rif|LLph|Tchant I, Hanèsse èt Magrite}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[pleutyî]] * [[pleutiaedje]] * [[pleution]] {{mse}} * {{Lka-pa|ployî}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[cretlea]] * [[ployete]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | pleu = E89, R10,R13 | pleû = E203,E1,G100,S0 | pli = O3 | - = C13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pleu di stofe |fr= {{t+|fr|pli}} }} {{ratour|pleu d' vizaedje |fr= {{t+|fr|ride}} }} {{ratour|afaitixhaedje |fr= {{t+|fr|habitude}} }} {{ratour|prinde li pleu, shure li pleu |fr= {{t+|fr|suivre son cours}} }} {{ratour|sins fé nou pleu |fr= {{t+|fr|sans ambages}}, {{t+|fr|franchement}} }} glqc6zp57bb3dhc70e5hp18g8zfs378 palå 0 70325 434340 420261 2026-07-17T11:11:14Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434340 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|palatium|sourd=la}} (ene des set tiers del veye di Rome la ki fourit constrût on palå sol trevéns des impreurs). ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pa.ˈlɒː|pa.ˈlɑː|pa.ˈlɔː|pa.ˈlɛː}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|pa.ˈlɔː}} * {{Ric|pa·lå}} <gallery> Winter Palace Panorama 2.jpg|Palå d' ivier do Tsår di Russeye (sins 1) Secretary Pompeo Arrives to Meet with French Foreign Minister Le Drian in Paris (50610423656) (cropped).jpg|Palå di l' Elizêye (sins 2) Palais de Justice from Hilton.jpg|Palå d' djustice di Brussele (sins 3) </gallery> ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{bast|wa}} sôre di foû grande måjhone po on rwè, on prince. #*Ca si trè foû près il estént Ki zels et nos, nos ns atrapént Nos havursaks avou nos pikes. Mins ces Trouks et ces eritikes Racorént a si grands tropeas So nosse bastion do {{~|Palå}} K' i nos fout bon di nos rtirer. {{s-rif|[[w:Paskeye sol sidje et l' dissidjmint d' Wîne|Paskeye sol sidje et l' dissidjmint d' Wîne]](1683)}} #* Vos avoz distrût l′ catedråle Avou s’ bea åté, s’ bea docsal, Sacadjî l’ mozolêye Marcå, Ci bon prince k’ a basti l′ {{~}}. {{s-rif|MSA}} #* — Oho, on cado po Napoleyon ! — Awè… on lyi rmetrè dmwin, a Lidje, å {{~}} des princes-evekes, sol trevéns d' ene grande ceremonreye divant k' endè rvåye … {{s-rif|PHT|ratournant ''Li diâle è cwér, ine avinteûre di Bakelandt l’èspiyon di Napolèyon à Lîdje'', 2009, {{p.|36}}}} #* Il aveut cwité l' Djeneralife (…) et s' gripéve-t i djoyeuzmint viè l' Siera del Moro, di wice k' i poleut vey li beaté di s' {{~}}, et vizon vizu l' Albayzîn, k' aléve divni l' cwårtî des bowemyins. {{s-rif|JMign|dins « [[w:L' amour a l' Alambra|L' amour a l' Alambra]] », p. 21}} #* C’ est k’ l’ åbe est pår si bea ! Cwand c’ est k’ on l’ voet, l’ ivier Mostrer sol blanke nivaye l’ efexhaedje di ses coxhes, i vs rapinse li tcherpinte d’ on {{~}} ki s’ elive. {{s-rif|HSim|[[s:Li moirt di l’ åbe|lijhåve so Wikisourd]]}} # {{str|wa}} palå des Princes-Evekes a Lidje. #* Dji m' va-st apotiker çoula å pus abeye : Torade, li peticion serè fwaite, evoyeye Å {{~}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 331-333}} # {{stin|wa}} tot djåzant del dimorance d' on prezidint. #: {{djermon-egzimpe|wa}} # {{stin|wa}} tot djåzant d' on bastimint la k' on rind l' djustice. #: {{djermon-egzimpe|wa}} # {{anto|wa}} pårteye del boke dizeu l' linwe. #* E si aiwe, tos les oujheas do vå, Acorèt s' rafrister l' {{~}}, Si rade k' å cir apond l' aireur… {{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs di prétins (arimés)|Fleûrs di prétins]]", p.70 (1929), "Li rèwe" (1926)}} #* Alans, trincans, bevans tertos eshonne,A nosse {{~}}, fjhans sawourer l' bouket ;Dizeu ene boune cåve l' amisté nos rashonne,Tinans l' a gougne, come å pus grand banket. {{s-rif|JDcoh|1939, p.140, ''Tchanson d' tåve : Inte lès-åsses èt lès pots'' (1936)}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[palå d’ djustice]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[tchestea]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | palâ = E203 | palå = R13,E1,G100 | palås = E1 | palan = E165 | palaîs = C61,G100 | - = E89 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|måjhone di rwè |fr = {{t+|fr|palais}} |en = {{t+|en|palace}} |grc = {{t+|fr|βασίλεια}} |nl = {{t+|nl|paleis}} |ru = {{t+|ru|дворец}} }} {{ratour|pårteye del boke dizeu l' linwe |fr = {{t+|fr|palais}} }} ilbbzrjccownm44lg4oba5uek9vs9fn oneur 0 70390 434310 431695 2026-07-16T12:55:06Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434310 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|honor|sourd=la}}, {{m-s}} (çou ki dene on mot {{caw|eur|s|wa}}). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔ.ˈnøːʀ|u.ˈnøːʀ|a.ˈnøʀ|}} ** {{frcjh}} {{AFE|ɔ.ˈnœʁ|}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.ˈnøːʀ}} ** {{Ric|o·neur}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # cwålité di s' kidure sorlon ses dvwers. #* Diner do contintmint rén k' al façon di cdure l' atelêye des mots, c' est l' prumî role do scrijheu, si {{~}} {{s-rif|AMaq}} # boune rilomêye k' on doet waerandi voye non voye. #* Bon k' c 'est po l' {{~}} di nos omes, nos n' lairans nén aveur di ces såvadjes la, djamåy ! {{s-rif|PHT|ratournant e walon ''Walon’rèye, tére di lédjindes'', 1998, {{p.|25}}}} #* Et pol fén di tos leus måleurs, C' est ki l' peupe sifwait e-n {{~}} A vey ci bea et doûs prelat, Criyive di tote si pouxhe: « Vivå ! C' est ci-cial k' est l' pere des ovrîs Et k' serè l' {{~}} des Croejhîs ! » {{s-rif|[[w:Paskeye di l' eleccion da Monsieu d' Audace|Paskeye di l' eleccion da Monsieu d' Audace]]|(1720)}} #* Adon k’ elle (li Walonreye) a dné si souweur On l’ vôreut asteure mesbridjî ; On lyi vout minme prinde si {{~}} {{s-rif|JAnd}} # {{str|wa}} {{seke|wa}} ''(sortot po les femes)'' droete kidujhance e matire di seke. #* Asteure, divins nos båceles, I s’ è trouve a ribambeles K’ ont vindou po des dinteles Li pô d’ {{~}} k’ on lzî dna. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Qui n’èstans-gn’ co di ç’timps-là ! » p.28}} # {{spl}} plaece, bistoke, decoråcion k' on baye a ene djin del hôte k' a fwait ene bele keure. #* Des plaeces et des {{~s}}, li ci k' vout prinde li voye, Doet aveur li coraedje do fé l' robete di croye. Po-z ariver, creyoz m', c' est l' meyeu des moyéns. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 307-309}} #* Dji plind d’ tot m’ cour les impreurs, les roys, Ou tos ces la ki n’ tuzèt k’ al grandeur. K’ i vnexhe ene feye amon les Tiesse di Hoye, I s’ disgostront del gloriole, des {{~s}}. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Mi p’tit payîs Walon» p.45}} # {{cwårdjeu|wa}} figueure d' atote. #* Aveur les {{~s}}, les cwate-z {{~s}}. {{s-rif|E203}} #* Aveur li levêye et les {{~s}}. {{s-rif|E203}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a l’ oneur di]]}} # {{r|[[aveur l’ oneur di]]}} # {{r|[[c’ est å pus vî voleu l’ oneur]]}} # {{r|[[esse di l’ oneur di]]}} # {{r|[[diner s’ parole d’ oneur]]}} # {{r|[[e l’ oneur di]]}} # {{r|[[d’ oneur]]}} # {{r|[[esse a l’ oneur]]}} # {{r|[[fé di l’ oneur]]}} # {{r|[[fé oneur]]}} # {{r|[[les oneurs candjèt les oumeurs]]}} # {{r|[[parole d’ oneur]]}} # {{r|[[po l’ oneur]]}} # {{r|[[rimete a l’ oneur]]}} # {{r|[[rinde les oneurs]]}} # {{r|sins oneur}}. #* C' est èn ome {{~}}. {{s-rif|E203}} {{s-rif|E1}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dizoneur]] * [[dizonoraedje]] * [[dizonoråve]] * [[dizonorer]] * [[onoråbe]] * [[onoråbmint]] / [[onoråblumint]] * [[onoraire]] * [[onorer]] * [[onorifike]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[croes d’ oneur]] * [[gåre d’ oneur]] * [[ledjon d’ oneur]] * [[moude d’ oneur]] * [[pårt d’ oneur]] * [[plaece d’ oneur]] * [[sins-oneur]] * [[voleu d’ oneur]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[dignité]] * [[glwere]] * [[rilomêye]] * [[rinon]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[dizoneur]] * [[honte]] * [[houwêye]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | oneur = R13 | oneûr = E1,E34,E203,O4,S0 | aneûr = E145 | ouneûr = O4 }} ==== {{H|ratournaedje}} ==== {{ratour|cwålité di s' kidure sorlon ses dvwers |ar= {{t+|ar|ral=charaf|شرف}} |en= {{t+|en|honor}} |fr= {{t+|fr|honneur}} |grc= {{t+|grc|τιμή|ral=timê}} |la= {{t+|la|honor}} |nl= {{t+|nl|ere}} |ru= {{t+|ru|честь|ral=tchiést'}} }} {{ratour|droete kidujhance åd fwait do seke |fr= {{t+|fr|honneur}}, {{t+|fr|virginité}}, {{t+|fr|pureté}}, {{t+|fr|chasteté}} }} {{ratour|plaece, bistoke, decoråcion k' on baye a ene djin del hôte k' a fwait ene bele keure |fr= {{t+|fr|honneur}}, {{t+|fr|privilège}}, {{t+|fr|gratification}} }} === {{H|mot-fråze|wa}} === {{~}} # ''(eployî avou l' divancete « [[a#divancete|a]] »)'' dit l' oneur k' ene djin merite. #* {{~|Oneur, oneur å}} doyén respectåbe. {{s-rif|HFbl|On pansiona, 1843, p.25}} #* {{~|Oneur a}} nosse fameus powete,Ki fwait si bén rimer l' walon !Sins lu, les paskeyes s' alént piede ;C' est lu k' els a rmetou sol ton. {{s-rif|FrBcj|''Po bin s’amûser, fât chanter'', 1852, p.16}} #* {{~|Oneur a}} vos, houyeus !Soeyoz firs d' esse vozôtes e vosse deure vicåreye,Leus d' tere, a kî l' solo sieve si rålmint d' muroe ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.75, ''Dizos lès molètes'' (1935)}} #* K' ele vegne kischeure les cis k' sont-st edoirmous Po k' s' ehåstexhe di braire avou : "{{~|Oneur a}} nosse bele åbarone !" {{s-rif|LLag}} # {{du-so|wa}} ''(eployî avou l' divancete '''a''')'' si dit poleymint po fé passer ene kimere, èn ancyin e prumî. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[glwere#Walon mot-fråze|glwere a]] * [[vivå]] * [[vive]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[a bas]] * [[schovlete]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|dit l' oneur k' ene djin merite |fr= {{t+|fr|honneur}} à, {{t+|fr|gloire}} à }} {{ratour|si dit poleymint po fé passer ene kimere, èn ancyin e prumî |fr= {{t+|fr|honneur}} à }} ldgwv55eq1acoqoa9o6588s8w3b824h gåre civike 0 71429 434331 430265 2026-07-17T10:02:47Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434331 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Epr|garde civique|fr|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|gɔːʀ sɪ.ˈvɪk}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|gɔːʀ si.ˈvik|odio=Lang-wa-fel gåre civike.wav|ling=wa}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{ist|wa}}, {{mili|wa}} sôre di milice Bedje dispoy l' An Trinte disk' a l' Grande Guere. #* E l' {{~}}, edon, våt mî k' dji rcwire on gråde : Ça fwait todi d' l' efet cwand on va-st al paråde, Et ça n' frè nén do må po-z aveur li croes d' oneur... Sortot k' on pout aler å bal do Govierneu ... {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 327-330}} #* MELIYE. – Pocwè n’ a-t i nén vnou ?DONÉ. – C’ est cåze del {{~}} : i djouwèt co ene feye ås sôdårds ouy ! {{s-rif|HSsb|1889, p.35}} #* Dji so ene clapante cantinire Del {{~}} di nosse payis. {{s-rif|JBjr|(1899), "Cantinière di gârd-civique"}} #* Li {{~}} rivneut del plinne Saint-Nicolai. C' esteut vola k' il alént fé l' egzercice {{s-rif|[[W:Léon Antoine|Léon Antoine]]}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | gåre civique = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr = {{t+|fr|garde civique}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Calc|garde civique|fr|wa}} [[File:Les Belges à Wimbledon.jpg|thumb|230px|Gåres civikes]] === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{ist|wa}}, {{mili|wa}} onk ki sierveut dvins li gåre civike. #* Portant, tot fjhant ene trawêye, et, tot corant insi, Dji m' ala trebouxhî, so nos bråves {{~|gåres civikes}} K' alént, a côps d' coulasse, fé serer les botikes. {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.38}} [[File:74 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* Vo ndè la onk, dit-st ele, ki vike ! Loukîz l’ dedja, ké {{~}} ! Lesse et disloyî come on nålî, Et deur come on bordon d’ mesplî. {{s-rif|MLol|p.129, « C’èst-on valèt !»}} #* Les {{~|gåres civikes}} savèt bén Ki dji n' mi honteye nén Cwand i cmandèt Li ptit tchiket. {{s-rif|JBjr|(1899), "Cantiniére di gârd-civique"}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | gârd civike = JBur }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr = {{t+|fr|garde civique}} }} mpsowlzeg22tsuqxyw5ctlfwuoh2p7s fé l’ båbe 0 71829 434314 413122 2026-07-16T13:16:42Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434314 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|fé|l’|båbe}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{wåk|wa}} côper l' båbe. #* A propôs d' croes d' oneur, vola ene idêye ki m' vént : Dj' a stou, trinte ans å long, côper les tchveas, {{~}}, Ås moirts come ås vicants, savoz, ås Incuråbes Et ås Lolåds... N' a dj' nén l' droet d' aveur ene croes ? {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 310-313}} # {{vcnd|a}} fé di s' yane divant. #* Dis puvite ki m’ bleu-bijhe ti fwait må t’ cour ! Ki l’ ci k’ est rogneus k’ i s’ grete ! I gn a si lontins k’ i {{~|fwait l’ båbe}} ås TINNES !{{s-rif|HSbb|1886, p.29}} #* Neni, nos n’ rivoerans djamåy Li bracneu s’ winner padrî l’ håye Et {{~}} a nos mwaisses tchesseus. {{s-rif|JVvl|(1901), p.184, “Les Prés d’ Droèhe”}} #* Peuket ni s’ lait nén {{~}} des ôtes : i court, i calmousse, i vike come on ptit assoti.{{s-rif|AXbg|1912, p.18}} # {{mo-lå|wa}} samer tot s' pindant a ene coxhe. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | fé l’båbe = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|côper l' båbe |fr= couper la barbe }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|narguer}} }} {{ratour| | fr = se dit des abeilles qui essaiment et se suspendent en masse à une branche d'arbre }} ky9zfvy8qsjixpdh4fcilrp06ztf4f8 apotiker 0 72081 434339 402910 2026-07-17T11:06:52Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434339 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|apotik-|apoticåre}}, {{caw|er|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|apɔ.tɪ.ˈke|apɔ.ti.ˈke|apɔ.ti.ˈkɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|apɔ.ti.ˈke}} * {{Ric|a·po·ti·ker}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=apotik|come=viker}} # {{vc}} fé ene sacwè pa si ovraedje, si fjhaedje. #* Dji n' voe nén cmint il {{~|a-st apotiké}} çoula. {{s-rif|E203}} #* On n' sait waire çou k' c' est d' {{~}} on diccionaire. {{s-rif|E203}} #* Vosse capote '''est''' må '''apotikêye'''. {{s-rif|E1}} #* Dji m' va-st {{~}} çoula å pus abeye : Torade, li peticion serè fwaite, evoyeye Å palå. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 331-333}} #* {{lang|wa-fel|I s’diva bin fé ine îdèye portant, al fin dès fins : ni valéve-t-i nin mîs dè d’ner a l’Inn’mi ine saqwè d’bê èt d’bon èt d’djusse, qui d’lî lèyî '''apotiker''' a costé ine keûre di calinerèye ?}} {{s|AXhi}} # {{vc}} {{med|wa}} fé cmander ene drouke. #* Po-z aswadji l’ må ki vs sitrouke,S’ èn ôte {{~|apotike}} des droukes,Si bounes ki, tolminme, vos dhotez, {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « On fait çou qu’on pout po viker», 1922, p.125}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[apoticaedje]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=fé ene sacwè pa si ovraedje, si fjhaedje| * [[adjinçner]] * [[emantchî]] * [[fabriker]] * [[foirdjî]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | apotiker = C9, E1,E34, O0, R10 | apotikè = C8 | apotiké = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé ene sacwè pa si ovraedje, si fjhaedje | fr = {{t+|fr|fabriquer}}, {{t+|fr|confectionner}}, {{t+|fr|produire}} }} {{ratour|fé cmander ene drouke | fr = {{t+|fr|prescrire}} }} 86hl86tuer9h1p66b3ngasfh7uaje3y dire åmen 0 72584 434302 412814 2026-07-16T12:31:26Z Scribus electronicus 3672 434302 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|dire|åme}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # diner si acoird. #* Awè, c’ est vos k’ el dit, çoula rotrè come so des rôletes, paski c’ est vos. Meliye n’ a pus k’ a {{~}} ! {{s-rif|HSnp|1889, p.68}} #* Batisse n’ a nén foirt compris ; mins il {{~|a dit åmen}} – il a tant d’ fiyate ! {{s-rif|AXbg|1912, p.23}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[dire åmen a totes ses messes]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[bén vleur]] * [[dire k’ awè]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|donner son consentement}}, {{t+|fr|donner son accord}} }} j7ztf88myfbi1gsmvcxpxdq5u9g0g4d 434303 434302 2026-07-16T12:31:44Z Scribus electronicus 3672 434303 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|dire|åme}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # diner si acoird. #* Awè, c’ est vos k’ el dit, çoula rotrè come so des rôletes, paski c’ est vos. Meliye n’ a pus k’ a {{~}} ! {{s-rif|HSnp|1889, p.68}} #* Batisse n’ a nén foirt compris ; mins il {{~|a dit åmen}} – il a tant d’ fiyate ! {{s-rif|AXbg|1912, p.23}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[dire åmen a totes les messes]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[bén vleur]] * [[dire k’ awè]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|donner son consentement}}, {{t+|fr|donner son accord}} }} 9glu6r47c3hrhn9zkdmp65mci318raq paråde 0 73816 434332 414428 2026-07-17T10:05:38Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434332 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|parada|sourd=es}}, pal voye do {{p|parade|fr}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pa.ˈʀaːt|pa.ˈʀɔːt|pa.ˈʀɒːt|pa.ˈʀoːt}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|pa.ˈʀɔːt}} * {{Ric|pa·råde}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{mili|wa}} cortedje trionfant, sovint militaire. #* Les sôdårds sont-st evoye al {{~}}. {{s-rif|E203}} #* E l' gåre civike, edon, våt mî k' dji rcwire on gråde : Ça fwait todi d' l' efet cwand on va-st al {{~}}, Et ça n' frè nén do må po-z aveur li croes d' oneur... Sortot k' on pout aler å bal do Govierneu ... {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 327-330}} #* On s’ placårdêye di poumåde, Adon, dvant les camaerådes, On s’ håynêye come al {{~}}, Tot fjhant minme des intruchats. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Qui n’èstans-gn’ co di ç’timps-là ! » p.27}} #* Li vî ome aveut seur treveyou l' {{~}}. {{s-rif|EGtg|p. 17}}  # tåvlea comike del veye di famile. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[fé paråde]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[paråder]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | paråde = E1, R10,R12 | parâde = O4 | parade = C8 | parâtt = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|cortedje trionfant |fr= {{t+|fr|parade}} }} {{ratour|tåvlea comike del veye di famile |fr= scène comique de famille ou de ménage, aventure ridicule qui a lieu en public }} 0rj2dlr4ivbwafzjmlr5ceyyeoeaj7s croes d’ oneur 0 76677 434312 431701 2026-07-16T13:11:43Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434312 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|croes|d’|oneur}}, lu-minme {{calc|croix d’honneur|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} {{n-c}} {{f}} # {{mili|wa}} no dné a sacwantès decoråcions militaires di diferins payis et trevéns. #* A propôs d' {{~}}, vola ene idêye ki m' vént : Dj' a stou, trinte ans å long, côper les tchveas, fé l' båbe, Ås moirts come ås vicants, savoz, ås Incuråbes Et ås Lolåds... N' a dj' nén l' droet d' aveur ene croes ? {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 310-313}} # {{str|wa}} decoråcion militaire di l' [[Impire]] da Napoleyon. #* Dj' åreu-st avou tot d' shûte li {{~}} On bea ploumet et des abits brosdés. {{s-rif|CDuv|[[w:Li pantalon trawé]]}} #* On djoû, l’ viye erlike, bén rschurêye, Ki di m’ grand-pere fjheut li bouneur, On l’ håyna piyeuzmint sol galreye Del fouwî, avou s’ {{~}}. {{s-rif|MLol|p.185, « Lu såbe du m’ grand-pêre »}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[ledjon d’ oneur]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | kreû d’oneûr = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|no dné a sacwantès decoråcions militaires di diferins payis et trevéns |fr= {{t+|fr|Croix d’honneur}} }} {{ratour|decoråcion militaire di l' Impire da Napoleyon |fr= {{t+|fr|Croix d’honneur}} }} difl4crx1uff8yski3z1bxd8ary0mu1 avni a ses aiwes 0 76987 434299 434275 2026-07-16T12:10:19Z Scribus electronicus 3672 434299 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|avni|a|ses|[[aiwe|aiwes]]}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # obtini pus ou moens toursiveuzmint çou k' on cwirt après. #* MATROGNÅRD (a pårt). - Po-z {{~|avni a nos aiwes}}, frotans lyi l' droete sipale. C' est avou lu sortot k' i fårè fé l' macrale. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 299-300}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[parvini a ses aiwes]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|obtini pus ou moens toursiveuzmint çou k' on cwirt après |fr= {{t+|fr|parvenir à ses fins}} }} rzuujuwpuaionv2y41ejjyu9vchvfh8 parvini a ses féns 0 76990 434300 2026-07-16T12:13:47Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434300 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|parvini|a|ses|[[fén|féns]]}}, lu-minme {{calc|parvenir à ses fins|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # obtini pus ou moens toursiveuzmint çou k' on cwirt après. #* I {{~|parvént}} todi {{~|a ses féns}}. {{s-rif|E1}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[avni a ses aiwes]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|obtini pus ou moens toursiveuzmint çou k' on cwirt après |fr= {{t+|fr|parvenir à ses fins}} }} n7d2lkystxmqm7ro7b5jmeer5o9s477 parvini 0 76991 434301 2026-07-16T12:27:08Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434301 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|vini}} {{bet|par|v|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|paʀ.vɪ.ˈnœ|paʀ.vɪ.ˈnɪ|paʀ.vɛ.ˈnɪ|paʀ.vɛ.ˈny}} ** {{pzc}} {{AFE|paʀ.vi.ˈni}} * {{Ric|par·vi·ni}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=parvin|B=parvén|C=parvegn|PE=parvinou}} {{~}} # {{vcnd|a}} si winner disca ene sawice. #* C' est on pôve riçuveu ki n' {{~|parvénrè}} måy al plaece di contrôleu. {{s-rif|E203}} #* Nos î {{~|avans parvinou}}. {{s-rif|E1}} # {{vcnd|a}} ariver a fé ene sacwè. #* Les eleccions amon nos vijhéns francès lêynut on mwais gosse el boke, avou on Le Pen a l' aschate a droete, k' {{~|a parvinou}} a-z assaetchî dabôrd 20 åcint des vôteus. {{s-rif|CMas}} #* Li rwè {{~|parvént a}} cwiter l’ Tourkeye a stoumuligne, avou l’ aidance d’ on fjheu d’ fimes inglès ey ene binde di tchanteus {{s|LM|so [[w:Rwè_des_Bedjes_(fime)|Wikipedia]]}} # {{vsc}} divni ene djin d' cwè, si håssî po divni ene sakî. #* Vosse fi a ene boune tiesse, i {{~|parvénrè}}. {{s-rif|E203}} #* MATROGNÅRD. - Gn a k' a s' fé ptit, et dire åmen a totes les messes. Li ci k' vout {{~}}, n' fåt nén k' monte so des schaesses ; Neni : come ene colowe, k' i louke di s' acwati, K' i lumcene come leye ! C' est l' moyén d' parvini. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 303-306}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[parvini a ses féns]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[parvinou]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=si winner disca ene sawice| * [[ariver]] * [[avni]] }} {{Boesse|c=2|tite=divni ene djin d' cwè, si håssî po divni ene sakî| * [[adiercî]] * [[î ariver]] * [[fé s’ trawêye]] * [[reyussi]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | parvini = E1,E203, R10,R12 | parvèni = C8, O4 | parvènu = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si winner disca ene sawice |fr= {{t+|fr|parvenir}}, {{t+|fr|arriver}} à |nl= {{t+|nl|terechtkomen}} }} {{ratour|ariver a fé ene sacwè |fr= {{t+|fr|parvenir}}, {{t+|fr|réussir}}, {{t+|fr|arriver}} }} {{ratour|divni ene djin d' cwè, si håssî po divni ene sakî |fr= {{t+|fr|parvenir}}, {{t+|fr|réussir}}, s’élever socialement }} tjqsb5ic2pc3u8nql9w3q1x7kq1f9te 434350 434301 2026-07-17T11:45:57Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434350 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|vini}} {{bet|par|v|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|paʀ.vɪ.ˈnœ|paʀ.vɪ.ˈnɪ|paʀ.vɛ.ˈnɪ|paʀ.vɛ.ˈny}} ** {{pzc}} {{AFE|paʀ.vi.ˈni}} * {{Ric|par·vi·ni}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=parvin|B=parvén|C=parvegn|PE=parvinou}} {{~}} # {{vcnd|a}} si winner disca ene sawice. #* C' est on pôve riçuveu ki n' {{~|parvénrè}} måy al plaece di contrôleu. {{s-rif|E203}} #* Nos î {{~|avans parvinou}}. {{s-rif|E1}} # {{vcnd|a}} [[obtini]]. #* Po {{~}} ås oneurs ki dji dzire, Dji candjreu d' pårti come on candje di mousmint. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIII, v. 347-348}} # {{vcnd|a}} ariver a fé ene sacwè. #* Les eleccions amon nos vijhéns francès lêynut on mwais gosse el boke, avou on Le Pen a l' aschate a droete, k' {{~|a parvinou}} a-z assaetchî dabôrd 20 åcint des vôteus. {{s-rif|CMas}} #* Li rwè {{~|parvént a}} cwiter l’ Tourkeye a stoumuligne, avou l’ aidance d’ on fjheu d’ fimes inglès ey ene binde di tchanteus {{s|LM|so [[w:Rwè_des_Bedjes_(fime)|Wikipedia]]}} # {{vsc}} divni ene djin d' cwè, si håssî po divni ene sakî. #* Vosse fi a ene boune tiesse, i {{~|parvénrè}}. {{s-rif|E203}} #* MATROGNÅRD. - Gn a k' a s' fé ptit, et dire åmen a totes les messes. Li ci k' vout {{~}}, n' fåt nén k' monte so des schaesses ; Neni : come ene colowe, k' i louke di s' acwati, K' i lumcene come leye ! C' est l' moyén d' parvini. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 303-306}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[parvini a ses féns]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[parvinou]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=si winner disca ene sawice| * [[ariver]] * [[avni]] }} {{Boesse|c=2|tite=divni ene djin d' cwè, si håssî po divni ene sakî| * [[adiercî]] * [[î ariver]] * [[fé s’ trawêye]] * [[reyussi]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | parvini = E1,E203, R10,R12 | parvèni = C8, O4 | parvènu = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si winner disca ene sawice |fr= {{t+|fr|parvenir}}, {{t+|fr|arriver}} à |nl= {{t+|nl|terechtkomen}} }} {{ratour|ariver a fé ene sacwè |fr= {{t+|fr|parvenir}}, {{t+|fr|réussir}}, {{t+|fr|arriver}} }} {{ratour|divni ene djin d' cwè, si håssî po divni ene sakî |fr= {{t+|fr|parvenir}}, {{t+|fr|réussir}}, s’élever socialement }} j8gb3xrd4kpc16u0gqphszrqg6h4auv dire åmen a totes les messes 0 76992 434304 2026-07-16T12:42:12Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434304 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|dire|åmen|a|[[tot|totes]]|les|[[messe|messes]]}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # fé tot çou k' ene sakî ratind po ndè rsaetchî ene sacwè. #* {{~|Djhoz åmen a totes ses messes}}. {{s-rif|E1}} #* MATROGNÅRD. - Gn a k' a s' fé ptit, et {{~}}. Li ci k' vout parvini, n' fåt nén k' monte so des schaesses ; Neni : come ene colowe, k' i louke di s' acwati, K' i lumcene come leye ! C' est l' moyén d' parvini. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 303-306}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[fé l’ robete di croye]] * [[fiesti sol droete sipale]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dîr awet âmenn a tott sè mess = E203 | dîre åmèn a totes lès mèsses = ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé tot çou k' ene sakî ratind po ndè rsaetchî ene sacwè |fr= {{t+|fr|jouer les bénis oui-oui}}, {{t+|fr|frotter le manche}} }} h4tr7nozopr6nrlgpcb3xc32p2plzv0 ni fé nou pleu 0 76993 434318 2026-07-16T13:30:11Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434318 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|ni|fé|nou|pleu}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # si fé åjheymint sins nole rujhe. #* Çoula {{~|n' frè nén on pleu}}. {{s-rif|E203}} & {{s-rif|E1}} #* TÅTÎ. - propôs d' croes d' oneur, vola ene idêye ki m' vént : Dj' a stou, trinte ans å long, côper les tchveas, fé l' båbe, Ås moirts come ås vicants, savoz, ås Incuråbes Et ås Lolåds... N' a dj' nén l' droet d' aveur ene croes ? - MATROGNÅRD. - Li croes des travayeus, et çoula {{~|n' frè nou pleu}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 310-314}} #* Cwand s' deure cougnêye Flaxhe di s' pus roed, Åbes et bohêyes {{~|Ni fjhèt nou pleu}} ! {{s-rif|LLbe|(1928), p. 116}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si fé åjheymint sins nole rujhe |fr= {{t+|fr|passer comme une lettre à la poste}} }} 36gq73mri2dsld6dsao4we1yvjjmr0z a propôs di 0 76994 434319 2026-07-16T13:33:59Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434319 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== {{-spodiv-'|a propôs d}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|a|propôs|di}}, lu-minme {{calc|à propos de|fr|wa}}. === {{H|divancetire|wa}} === {{~}} # {{frcjh}} ki traite d' on té sudjet. #* {{~|A propôs d'}} croes d' oneur, vola ene idêye ki m' vént : Dj' a stou, trinte ans å long, côper les tchveas, fé l' båbe, Ås moirts come ås vicants, savoz, ås Incuråbes Et ås Lolåds... N' a dj' nén l' droet d' aveur ene croes ? {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 310-313}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[å djusse di]] * [[åd fwait di]] * [[so]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki traite d' on té sudjet | fr = {{t+|fr|à propos de}}, {{t+|fr|au sujet de}}, {{t+|fr|concernant}} }} 6xmp7f63qsjy133btyt0cjaluervdv3 on n’ clôt nén l’ bårire cwand les vatches ont bizé 0 76995 434322 2026-07-16T13:50:15Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «=={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|{{loyén|on|nén definixhant prono}}|n’|clôt|nén|l’|bårire|cwant|les|vatches|ont|bizé}} === {{H|spot|wa}} === {{~}} # c' est trop tård di s' plinde cwand l' må est fwait.» 434322 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|{{loyén|on|nén definixhant prono}}|n’|clôt|nén|l’|bårire|cwant|les|vatches|ont|bizé}} === {{H|spot|wa}} === {{~}} # c' est trop tård di s' plinde cwand l' må est fwait. oratxe5rracwexny3rgljilw28vobp2 434323 434322 2026-07-16T13:50:34Z Lucyin 218 434323 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|{{loyén|on|nén definixhant prono}}|n’|clôt|nén|l’|bårire|cwand|les|vatches|ont|bizé}} === {{H|spot|wa}} === {{~}} # c' est trop tård di s' plinde cwand l' må est fwait. 5k16mdhe76rj1z46nvixj9pj1ii5ame croes des travayeus 0 76996 434324 2026-07-16T16:03:06Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434324 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|croes|des|[[travayeu|travayeus]]}}, lu-minme {{calc|croix des travailleurs|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{admi|wa}} no d' ene decoråcion dnêye ås cis ki s' sont fwait cnoxhe pa leu-n ovraedje. #* TÅTÎ. - propôs d' croes d' oneur, vola ene idêye ki m' vént : Dj' a stou, trinte ans å long, côper les tchveas, fé l' båbe, Ås moirts come ås vicants, savoz, ås Incuråbes Et ås Lolåds... N' a dj' nén l' droet d' aveur ene croes ? - MATROGNÅRD. - Li {{~}}, et çoula n' frè nou pleu. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 310-314}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | creû dès travalieûrs = ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|no d' ene decoråcion dnêye ås cis ki s' sont fwait cnoxhe pa leu-n ovraedje |fr= {{t+|fr|Croix des travailleurs}} }} kiq1qqhht1moze7kpld7mp0ct6qay3q fé l’ afwaire 0 76997 434329 2026-07-17T09:38:13Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434329 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|fé|l’|afwaire}}, lu-minme {{calc|faire l’affaire|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # esse bon assez po fé çou k' on ratind. #* Awè. Dmandez pår, puski vos {{~|froz l' afwaire}}, Po ki dji dmeure todi coporå onoraire ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 323-324}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|esse bon assez po fé çou k' on rati |fr= {{t+|fr|faire l’affaire}} }} huz9qztu72c4cr3qvpu7ww44l70pjg0 onoraire 0 76998 434330 2026-07-17T09:55:29Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434330 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔ.nɔ.ˈʀɛːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.nɔ.ˈʀɛːʀ}} * {{Ric|o·no·raire}} === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|honorarius|sourd=la|diné a tite d' oneur}}, pal voye do {{p|honoraire|fr}}. === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{a-pdvpdr}} # k' a cwité s' posse, k' a divnou pinsioné, mins k' est todi rwaitî come estant mimbe d' ene soce, d' ene université. #* Tchenonne {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Mimbe {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Awè. Dmandez pår, puski vos froz l' afwaire, Po ki dji dmeure todi coporå {{~}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 323-324}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|professeur onoraire}} #* Hinri Forir, [c’ esteut-st] on Lidjwès del veye cogne, k’ aveut vnou å monde a Cronmouze, et k’ esteut {{~|professeur onoraire}} di l’Atenêye di Lidje. {{s-rif~|NLeq}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * {{Lka-pa|oneur}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | onorair = E203 | onoraire = E34, R10 | onorêre = E1, S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|k' a cwité s' posse, k' a divnou pinsioné, mins k' est todi rwaitî come estant mimbe d' ene soce, d' ene université |fr= {{t+|fr|honoraire}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|honorarium|sourd=la}} {{m-s}}, pal voye do {{p|honoraire|fr}}. === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} {{tpl}} # {{med|wa}}, {{djus|wa}} wadjes d' èn advocåt, on notaire, on medcén. #* Payî les {{~s}} do docteur. {{s-rif|E1}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[cwénzinne]] * [[wadje]] ==== {{H|ratournaedje}} ==== {{ratour|wadjes d' èn advocåt, on notaire, on medcén |fr= {{t+|fr|honoraire}} }} nz7lbsfie4in5ii5l8gj81hidjocwf4 fé di l’ efet 0 76999 434334 2026-07-17T10:12:58Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434334 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|fé|di|l’|efet}}, lu-minme {{calc|faire de l’effet|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} {{vsc}} # ovrer comifåt et s' vey. #* E l' gåre civike, edon, våt mî k' dji rcwire on gråde : Ça '''fwait''' todi {{~|d' l' efet}} cwand on va-st al paråde, Et ça n' frè nén do må po-z aveur li croes d' oneur... Sortot k' on pout aler å bal do Govierneu ... {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 327-330}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ovrer comifåt et s' vey |fr= {{t+|fr|faire de l’effet}}, {{t+|fr|impressionner}} }} kt3loxbjd5w2xdwnrttpxuzraqeiygk gråde 0 77000 434335 2026-07-17T10:39:08Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434335 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|gradus|sourd=la}}, parey ki l' {{p|grade|fr}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|gʀat|gʀaːt|gʀɔːt|gʀoːt}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|gʀɔːt}} * {{Ric|gråde}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{mili|wa}} [[plaece]], posse k' on-z ocupe divins l' årmêye. #* E l' gåre civike, edon, våt mî k' dji rcwire on {{~}} : Ça fwait todi d' l' efet cwand on va-st al paråde, Et ça n' frè nén do må po-z aveur li croes d' oneur... Sortot k' on pout aler å bal do Govierneu ... {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 327-330}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[grådé]] * [[gråder]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | gråde = E1, R10 | gratt = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|plaece, posse k' on-z ocupe divins l' årmêye |fr= {{t+|fr|grade}} |ru= {{t+|ru|чин|ral=tchin}} }} 0j90qhmn4sqi9by2pzd0ouvagl96ija govierneu 0 77001 434337 2026-07-17T11:00:33Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434337 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|gubernator|sourd=la}} (li ci k' tént l' vierna, did la li ci k' est mwaisse d' ene contrêye) ; {{caw|eu|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|gu.vɛʀ.ˈnøːʀ|gɔv.ˈnøː|gɔ.vɛʀ.ˈnøːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|gɔ.vjɛʀ.ˈnøː}} * {{Ric|go·vier·neu}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-suwa-F2|goviern}} {{~}} {{o}} # {{admi|wa}} djin al tiesse d' ene contrêye d' èn estat. #* E l' gåre civike, edon, våt mî k' dji rcwire on gråde : Ça fwait todi d' l' efet cwand on va-st al paråde, Et ça n' frè nén do må po-z aveur li croes d' oneur... Sortot k' on pout aler å bal do {{~|Govierneu}} ... {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 327-330}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[goviernant]] * [[govierner]] {{mse}} * [[vierneu]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | govierneu = R10,R12 | gouvèrneûr = E1, O4 | gov’neû = E1 | governeûr = E203 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|djin al tiesse d' ene contrêye d' èn estat |fr= {{t+|fr|gouverneur}} }} 7rjalvp1bdfx1hoabdnakwmiyfc1lo7 fé l’ robete 0 77002 434344 2026-07-17T11:29:08Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434344 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|fé|l’|robete}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # fé l' låtche. #* Po-z aveur li croes, s' i fåt fé li robete di croye, Ebén, djel frè, paret ! Pol croes, ki n' freut on nén ? Awè, dji {{~|frè l' robete}}, et, s' on vout, dji frè l' tchén ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIII, v. 340-342}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[fé l’ robete di croye]]}} # {{r|[[fé l’ robete et l’ tchén]]}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | fé l’robett = E203 | - = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé l' låtche |fr= {{t+|fr|couarder}}, {{t+|fr|poltronner}} }} sfxdn0yks80giljuca3sgrx4ym7qzys