adon

Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.11 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet adon 0 4407 434403 431067 2026-07-18T10:03:21Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434403 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|adonc|sourd=fro}}, lu-minme do {{bdj|dunc|sourd=la}} et del divancete « [[a]] ». L' adviebe a-st aresté d' esse eployî e francès å coron do sazinme sieke, mins est todi eployî foirt coranmint tot avå l' Walonreye. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.ˈdɔ̃|a.ˈnɔ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|a.ˈdɔ̃|odio=Lang-wa-fel Lidje adon.ogg|ling=wa}} * {{Ric|a(.)don}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # a ç’ moumint la (dins l’ tins passé). #* {{~|Adon}} Clodimir ès petéve a cwate pates et fé do tchvå godet po distraire si fiyoû. {{s-rif|FBar}} #* {{~|Adon}} vos, grand-mere, adlé l' banse, Vos candôzroz mi ptit dierin. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Dj’a dîh-ût ans", tome 43, p. 143}} #* E ç’ tins la, les djonnes omes n’ årént djamåy oizou Fé l’ djudja come asteure. {{~|Adon}} les crånes blancs-betchs Ni vnént nén dviè nozôtes, neni c’ esteut trop lon. {{s-rif|JVvl|(1901), p.101, “Pâhûlisté”}} #* E l' an meye troes cint do Bon Diu, adjinçnêye å pî do tier do Tchivrumont, li måjhinete do pere Flipete si muréve e l' clairisté del Vesse, ene binamêye rivlete ki s' saiwéve {{~}} dizo les plopes et les ploråds. {{s-rif|JMvl|1922, p.5}} [[File:01 Lang-wa Viè l' loumîre 1922 (J. Mignolet).ogg]] # après ça. #* TÅTÎ (ståré dvins on fôteuy, tot foumant on cigåre). - K' a t i fwait ? K' a t i dit ? TONTON. - Pa ! M' fwait ene declaråcion, mi lome si binamêye, {{~|Adon}} m' vout rabressî, la, å pî del montêye ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 404-406}} #* C’ est tos rénnvåts k’ on dvreut Marker d’ ene grande noere croes Et les loyî l’ onk a l’ ôte so des strins {{~|Adon}} mete li feu divins. {{s-rif|JAnd|"Dizos leû fèrome", 1919, p.76}} #* Del fondreye, ene wapeur s' eleve doûce et ledjire ; C' e-st tot l' åme del rozêye k' on-z aveut spité la ; Ele va letchî les hés, fwait ene caresse ås gonhires, S' enairixh loyminoymint, tienixh {{~}} ndè va ! {{s-rif|LLaginm|(1947), ''A l’Årdène'', p. 145}} #* {{~|Adon}} diress, fotou calén K’ ça a stî mi k’ t’ as metou a rén. {{s-rif|SScr}} # a cåze di ça. #* Vos n’ m’ avoz nén respondou po dire l’ eure ; {{~}}, dji n’ vénrè nén å raploû. # divins l' tins a vni. #* Les lives k’ on frè {{~}} djåzront po l’ pus seur come li pus bele, d’ ene veye come li cene ki nos lanwixhans asteure. {{s-rif|AXbm|(1905), p.13}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[adonpwis]], [[adon-après]] * [[adon ki]] * [[et adon]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (après ça): adonpwis ; {{Lka-si|adonpwis}} * (a cåze di ça): [[dabôrd]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | adon = C1,C8,C9,C13,C62, E1,E21,E34,E177a,E203,E212, O0,O2,O3,O4,O5,O90, R9,R10,R11,R13, S0,S17 | anon = E1:adon }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|a ç’ moumint la |fr= {{t+|fr|alors}}, ''{{t+|fr|adoncques}}'' (vî mot) |nl= {{t+|nl|toen}} }} {{ratour|après ça {{Lka-ra|adonpwis}} |fr= {{t+|fr|alors}}, {{t+|fr|ensuite}} }} === {{H|An}} === * [[noda]] ezbdquk1r9tig4bdfoq5ad60h7rpngk antchous 0 4701 434388 416634 2026-07-18T08:38:48Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434388 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|adios|sourd=es}} k' a dné eto «[[ådiyosse]]» (avou fornaiviaedje {{AFE|aːʤɔ}} → {{AFE|anʧu}}); dijhaedje di trinte-shijh côps «årvey», «adiè». === {{H|prononçaedje}} === {{ann}} * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|an.'ʧu}} {{1pr}} * {{Ric|an·tchous}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{o}} {{tpl|wa}} # kidujhance grandiveuse, manire di cåzer tot [[tournant åtoû do pot]]. #* I polèt fé l' robete Et dire tos leus {{~}}. Dji m' lai côper l' hanete, Si l' gros lot m' est keyou ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 379-382}} #* Nén tant d’ {{~}}, prind tes clics et tes clacs et foute mu l’ camp foû d’ cial, et pus vite ki çoula ! {{s-rif|HSbb|1886, p.27}} #* Totes les vantijhes et les {{~}} Ki Pire et På dit so nosse conte, Est bén sot cila ki les aconte. {{s-rif|JVvl|(1901), p.19, “Avâ l’ Aiwe”}} #* On pardone co a ene feme ki n’ tuze k’ a esse gåye et a fé des {{~s}} : c’ est l’ mestî ki vout çoula. {{s-rif|AXbm|(1905), p.13}} #* Ca sins fé d’ {{~s}}, S’ elle etind l’ bagou, Minme les crasses, Di-s tu bén k’ djamåy Ele ni t’ prustêyrè Si camatche {{s-rif|FNyn|ratournant [[w:Georges Brassens|Georges Brassens]]}} ==== {{H|ratourneures}} ==== #[[sins antchous]], [[sins fé d' antchous]] : sins si rtourner dpus k' ça. {{lang|fr|F. sans façon.}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== C' est des mots sovint å pluriyal; {{miers|17|148}}. {{Boesse|c=2|tite=totès djesses et paroles po s' mostrer| * [[wilicom]] * [[hihåhå]] * [[rinkinkin]] * [[oremusse]] * [[carimadjoye]] * [[kekesse]] * [[mezåmenes]] * [[marimince]] * [[mirabiliå]] * [[ceremoneye]] * [[mirlifitche]] * [[senes et menes]] * [[ådiyosse]] * [[imbaras]] * [[crizou]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | an'chous = JVri | antchous = R9 | an'tchous = E1,G217 }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|manire di s' kidure grandiveuzmint |fr= {{t+|fr|chichi}}, {{t+|fr|manières}} }} 5hj4pkul6kubxrgf9jnmecmyx22vqwa après-l’-dinner 0 4779 434395 416602 2026-07-18T09:22:27Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434395 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Apl|après| {{loyén|l’|croejh=årtike}} | {{loyén|dinner|croejh=Su}} }} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.pʀɛ‿l.dɛ̃.'ne|a.pʀɛ‿l.dɛ̃.'nɛ|a.pʀɛ‿l.di:.'ne|a.pʀɛ‿l.di:.'nɛ|a.pʀɛ.dɛ̃.'ne|a.pʀɛ.di:.'ne}} ** {{pzc}} {{AFE|a.pʀɛ‿l.dɛ̃.'ne}} * {{Ric|a(.)près-.l’-.din.ner}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|pl=après-l’-dinner}} {{~}} {{f}} # {{cron|wa}} tins dispoy li mitan del djournêye disk' al vesprêye. #* Passer l' {{~}} tot bevant do cafè. {{s-rif|E203}} #* Tos les {{~}}, dji m' va porminer. {{s-rif|E203}} #* L’ åmatén, a cwè bon s’ djinner Ås femes on s’ fwait minme ene friyole Ou s’ on lzî dbite ene babiole, On frè l’ serieus l’ {{~|après-dinner}}. {{s-rif|JVvl|(1901), p.134, “Li Cîqwème”}} #* C’ est a pårti del Floreye Påke ki l’ {{lang|es|Avenida Alfonso III}} est totes les {{~}}, bôrêye di djins ki vnèt vir les porcessions. {{s-rif|G. Spirito {{s?}}}} #* Dijhoz lyi k' i lzès rårèt divins l' {{~}}. {{s-rif|BSLLW|oteur= Ep. Martial|Bulletin de 1858, ‘’Li savtî des recoletes’’, 69-73}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[après-doze-eures]] * [[après-l’-marinde]] * [[après-nonne]] * [[après prandjire]] }} ==== {{H|ortotgrafeyes}} ==== {{Orto  | après-l’ dînè = C1 | après-l’ dîner = C9,E1,E34 | après-l’din.nè = C1 | après-l’-dinner = R9,R10 | apret-l’-dîné = E203  | après-din.ner = O0 | apret-diné = E89,E177a (« apret-dîné » dins les egzimpes) }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|après-midi}} }} bsxex4cvbtnir0unnx71cd3gw1syar6 batch 0 5218 434422 426591 2026-07-18T11:13:10Z Scribus electronicus 3672 434422 wikitext text/x-wiki {{MR|bâtch|båtche}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdjnl|bak}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|baʧ}} {{1pr}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{acoird-s}} {{~}} {{o}} # plaece po mete di l’ aiwe u d’ l’ amagnî po les biesses. #* Come s’ ele voleut dire : « Awè, djans, dji vs voe voltî ! » å pôve mivé ki groûle tot sayant di s’ kitoirtchî foû d’ l’ atelêye po-z aler boere å rew, fougnî e-n on {{~}} ou l’ ôte ou fé s’ sokete el xhorote. {{s-rif|AXbg|1912, p.9}} #* On s’ plait la dvins come des chamos, Pusk’ on-z î boet tot moirt a l’ aiwe, So ene shijhe, dj’ a conté pus d’ trinte côps Mi prezince å {{~}} wice k’ on s’ saiwe. {{s-rif|LLst|(1913-1920), « On drole di tampèrant » p.127}} # (po ravaler) (viye u mwaijhe) oto. ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|li {{~}} si rtoûne sol pourcea}} : li tchance candje di camp. # {{r|[[magnî å minme batch]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[batchet]], [[batchea]], [[batchot]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== (viye, mwaijhe oto) * [[tcherete]] * [[zénk]] * [[tacot]] * [[bagnole]] * [[caisse]] ===== {{H|mots d' aplacaedje}} ===== * [[batch å tchåfaedje]] * [[batch ås cindes]] * [[batch ås mannestés]] * [[batch ås måssîstés]] * [[batch ås mizeres]] * [[batch ås nichtés]] * [[batch del pompe]] * [[batch di hertcheu]] * [[batch di hoye]] * [[batch di moirtî]] * [[batch di pourcea]] * [[batch di tchvå]] * [[batch d’ oujhea]] * [[fond d’ batch]] * [[poirteu d’ batch]] * [[rowe a batch]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | bag = E89: (dins « bag di g’vâ »\, « bag di poursai »\,…),E177 | bach = E178,E203 | bache = E212 | batch = C1,C13,E1,E21,E170,O0,O2,O3,O4,R10,R9,R13 | batch’ = LLag | batche = C9,E34 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour |fr= {{t+|fr|bac}}, {{t+|fr|auge}}, {{t+|fr|mangeoire}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Etim?}} ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|...}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{acoird-s}} {{~}} {{o}} # batea po passer l’ aiwe. #* A Nådjimont nos djouwéns sol boird di Mouze et cwand l’ passeu arivéve, c’ esteut råle k’ i n’ nos prindaxhe nén e s’ {{~}}. {{s-rif|AMoch}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto  }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour |fr= {{t+|fr|bac}} }} l9gv8zhqhr7scdqa1jn1cp4dk7o6aym braire 0 5667 434424 425348 2026-07-18T11:33:50Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434424 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|sourd=la-vul|*bragere}}, d' on {{bdj|sourd=cel}}, {{çdom}} {{caw|re|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bʀɛːʀ|bʀeʀ}} {{BS|ai}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|bʀɛːʀ}} * {{Ric}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vsc}} {{-codjow-|troke=5|A=brey|B=brai|C=braiy|PE=brai|come=braire}} # ''(Lidje)'' [[criyî]] foirt. #* Cwè çk' i m' {{~|brait}} la ? On n' l' ôt nén bén. #* Divins les rouwales, I veyèt si sovint s’ måvler, Si houkî foû, {{~}}, s’ ateler, K’ al longue i divnèt pés k’ des diåles. {{s-rif|JVvl|(1901), p.79, “Li p’tit Pît’lé”}} #* Les tchoûlåds polèt pretchî, {{~|Breyans}} foirt po n’ nén ls oyî : {{s-rif|JCmp|« C’è-st-ine couyonåde», 1922, p.130}} #* I monta s' toetea etur Bétel å Levant et Ay å Coûtchant; vaila i bastixha èn åté pol Signeur et {{~}} si no {{s|LHdjn}} # ''(Lidje)'' tot djåzant d' ene vatche. #* Awè, fré, nos magnans-st å minme batch. Saiss bén cwè ? Ti radotes, t' as-st oyou {{~}} ene vatche Et ti n' sais dvins ké ståve ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 429-431}} # ''(Lidje)'' {{vc}} & {{vcnd|a}} fé l' riclame di. #* Ele a ene si grosse vwès, Po {{~}} ses boreas d' bwès, K' ele va vinde avå l' veye, Ki por leye, Come a s' cours, Tot l' monde acourt. {{s-rif|JBjr|(1899), "Po plaire à Nanèsse"}} #* Esse costire, çoula n’ våt i nén mî ki d’ cori les voyes atot {{~|breyant ås}} clicotes. {{s-rif|AXbg|1912, p.26}} # ''(Lidje)'' {{mocr|wa}} forbate ene sacwè. #* Dairson, n’ est nén si vî ki vos l’ {{~|breyoz}}. {{s-rif|HSnp|1889, p.67}} # ''(Lidje)'' {{vcnd|après}} criyî tot riclamant ene sakî. #* Onk k’ a l’ pougn djus {{~|brait après}} s’ mame… En ôte ki broûle di five, riclame li Mwaisse do cir … A clicotes, sins aidants, sins cpagnons, sins cnoxhances, li ci ki n’ mourt nén cial ca seur mori pus lon. {{s-rif|JMabf|1924, p.6}} # ''(Nameur, Tchålerwè, Basse Årdene)'' fé rexhe ses [[låme#Etimolodjeye 1|låmes]]. #* Aschoûtez on n' direut k' i gn a èn efant ki {{~|brait}} ''(L. Jardez). #* I våt mia d' rire ki d' {{~}}. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[braire avou s’ tûtûte e s’ mwin]]}} # {{r|[[braire come ene Madlinne]]}} # {{r|[[braire come on vea]]}} # {{r|[[braire guinåde]]}} # {{r|[[i våt mî rire ki d’ braire]]}} {{r|braire so totes les poites}}: {{raba|wa}} gueuyî ene sakî patavå come èn araedjî #* Mins l' ovrî ki fwait ene fåte, on l' '''brait so totes les poites''' Et si c' est ene grosse tiesse, a poenne on fwait 'ne clignete {{s-rif|BSLLW|oteur= Ep. Martial|Bulletin de 1858, ‘’Li savtî des recoletes’’, 69-73}} # {{r|[[stronner l’ poye sins l’ fé braire]]}}  ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[breyeu]], [[breyeuse]], [[brairesse]] * [[breyåd]], [[breyåde]] * [[breyaedje]], [[breya]], [[breyant]] * [[braireye]], [[breyreye]], [[breyåjhe]] * [[ribraire]] * [[breyoter]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (criyî foirt) : [[gueuyî]], [[boerler]] * (fé rexhe ses låmes) : [[tchoûler]], [[plorer]] ==== {{H|FA}} ==== Li francès "braire" n' a nén pår les minmes sinses. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | brair = E89,E203 | braîr = E177a | braire = C8, E34,O2, R9,R10,R13 | braîre = C1,C13 | brêre = E1,E2,E21,E34,E165 | brére = O0,O3,O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|criyî foirt |fr= {{t+|fr|braire}}, {{t+|fr|gueuler}}, {{t+|fr|proclamer}}, {{t+|fr|crier}} |en= to {{t+|en|shout}} |nl= {{t+|nl|schreeuwen}} |ary= {{t+|ary|غوّت|ral=ghewwet}} }} {{ratour|fé l' riclame di |fr= {{t+|fr|faire vendre}}, {{t+|fr|promouvoir}} }} {{ratour|forbate ene sacwè avou foice |fr= {{t+|fr|marteler}}, {{t+|fr|soutenir}}, {{t+|fr|prétendre}} }} {{ratour|criyî tot riclamant ene sakî |fr= {{t+|fr|réclamer}} en criyant, {{t+|fr|implorer}} instamment }} {{ratour|fé rexhe ses låmes {{Lka-ra|plorer}} }} {{ratour|braire ene sakî so totes les poites |fr= {{t+|fr|passer un savon}}, {{t+|fr|engueuler}} }} == {{L|fr}} == === {{H|Pr}} === {{AFE|bʁɛːʁ}} === {{H|viebe|fr}} === {{~}} {{vsc}} {{fr=wa-ssin}} # [[hiyanler]] (criyî, po èn ågne). ==== {{H|ratourneures}} ==== [[il a entendu braire un âne]] d1mjcjr2rsa7h1dusoyjxr93r7jh8r1 candjî 0 5995 434357 429660 2026-07-17T12:17:48Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434357 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|cambire|cambīre|sourd=la}} {{m-s}}; pus lådje oyowe avou /k/, estô des cognes pus walones avou /ʧ/, kécfeye dizo inflouwince picå === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kɑ̃ː.ʤiː|kɔ̃ː.ʤiː|kɑ̃ː.ʤi|kɑ̃ː.ʤɛ|ʧɑ̃ː.ʤiː|ʧɑ̃ː.ʤi|ʧɑ̃ː.ʤe|ʧɛ̃ː.ʤi|kɛ̃ː.ʤɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|kɑ̃ː.ʤiː|odio=Candjî.wav}} * {{Ric|can·djî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-cowait-|candj}} {{~}} #{{vsc}} divni ôtmint (diferin di çk' on esteut). #* Bén vos n' '''candjîz''' nén ! #* A ! Divins mi, totafwait {{~|candje}}, Kéne djoye, ké bouneur ki dji rsin. Tote mi veye, dji serè-st ås andjes Dji vs inme, Nanete, dji n' è pou rén. {{s-rif|TBowp|''Ji v's aime, Nannette, ji n'è pous rin'', måss 1888, p.23}} [[File:02 A divins mi.wav]] # {{vc}} fé divni ôtrumint. #* Il ont {{~}} leu sistinme d' operance. # {{vc}} diner ene sacwè et rçure ene ôte. #* C' est des martchandeyes k' on n' pout {{~}}. [[File:01 c' est des martchandeyes.wav]]{{s-rif|E203}} #* C' est on tchamp k' dj' aveu candjî avou Mile po on boket do bwès d' hous. # {{vc}} {{econ|wa}} discandjî del manoye conte èn ôte. #* {{lang|wa-fel|Lès cradjolés bilèts d’ banquî, On lès {{~|candje}} bin d’lé ‘ne ôte saquî.}} [[File:01 Les cradjolés bilèts.wav]] {{s|JDcoh|1939, p.113, ''Fåt qu’on s’ plaise'' (1922)}} # {{vcnd|di}} cwiter ene sacwè po ndè prinde ene ôte. #* I vôreut {{~|candjî d'}} posse avou èn ôte. {{s-rif|E203}} # {{vcnd|di}} {{cost|wa}} disfé on mousmint po ndè mete èn ôte. #* Po parvini ås oneurs ki dji dzire, Dji candjreu d' pårti come on {{~|candje di}} mousmint. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIII, v. 347-348}} # {{vcnd|a}} fé divni ene ôte creyateure. #* Ås noices di Cana, li Bon Diu {{~|candja}} l' aiwe '''a''' vén. {{s-rif|E203}} #* Ele si {{~|candja a}} biesse di l' apocalipe avou des ouys ki lancént des côps d' aloumire. {{s-rif|PHT|ratournant e walon ''Walon’rèye, tére di lédjindes'', 1998, {{p.|28}}}} # {{vcnd|po}} diner ene sacwè po ndè rçure ene ôte. #* {{lang|wa-fel|Ouy’, li pîsson s’ènonde drî lès vèdjes di s’sårcôLi pinsonî trèfèle i marquèye lès côps Et n’'''candj’reû''' sès djoûs '''po''' lès cis d’on tchènônne.}} [[File:01 Ouy li pénson s' enonde.wav]] {{s|JMin|"Les oujheas di nosse payis", p. 20}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[on n’ candje nén s’ coutea po ene lambozete]]}} # {{r|[[on n’ candje nén si tchvå po ene bourike]]}} # {{r|[[candjî come di tchmijhe]]}} ou {{r|[[candjî di tchmijhe]]}} # {{r|[[candjî d’ idêye]]}} # {{r|[[candjî d’ plaece]]}} # {{r|[[candjî d’ sintimint]]}} # {{r|[[candjî des vîs stins conte des noûs]]}} # {{r|[[candjî e beaté]]}} # {{r|[[candjî ene corone po-z aveur des ptits aidants]]}} # {{r|[[candjî on boigne tchivå conte èn aveule]]}} # {{r|[[candjî ses manires]]}} #* Dabôrd, on-z est trop vî po '''candjî ses manires''' {{s-rif|BSLLW|oteur =ERem|Bulletin de 1858, «[[w:Li savtî]]», 77-143}} # {{r|[[candjî d’ noer å blanc]]}} # {{r|[[candjî tot]]}} # {{r|[[ni nén esse a candjî]]}} #* Cist ome la n' est nén a candjî. {{s-rif|E203}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[candje]], [[candjlete]] * [[candjant]] * [[candjaedje]], [[candjmint]], [[candjåve]], [[candjisse]], [[candjåd]] * [[discandjî]], [[discandje]], [[discandjaedje]], [[discandjeu]], [[discandjåve]], [[nén discandjåve]], [[discandjåvté]] * [[ricandjî]], [[ricandje]], [[ricandjaedje]], [[ricandjeu]], [[ricandjåve]] * [[ridiscandjî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (fé divni ôtmint): [[replaecî]] * (diner ene sacwè et rçure ene ôte): [[discandjî]] * (candjî po) : [[discandjî]] ==== {{H|PM}} ==== [[condjî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | canji = E212 | cangî = E177 | candji = C1, C13, C8, O2 | candjè = S0 | {{=wis|coh jee|candjî}} = C74 | kangî = E203 | tchandjî = S109, S117 | tchandji = S0 | tchandjer = S117 | tchindji = S0 | kindjè = S0 | candjî = E1, E21, E34, C9, O0, O3, O4, R10, R13 * [[condjî#Walon-Feller|condjî]]: {{JPD}} * [[tchindjî]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|divni ôtrumint k' on esteut |fr= {{t+|fr|changer}}, {{t+|fr|se modifier}} |en= to {{t+|en|change}} |nl= {{t+|nl|veranderen}} |de= {{t+|de|sich ändern}} |es= {{t+|es|cambiar}} |ar= ghayyara {{=ral}} {{t+|ar|عيّر}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|غَيَّرَ}} |ary= [[tbeddel]] {{=ral}} [[تبدّل]] {{=dsf-ar}} [[تْبدّل]] }} {{ratour|fé divni ôtrumint |fr= {{t+|fr|changer}}, {{t+|fr|remplacer}} |en= to {{t+|en|change}} |nl= {{t+|nl|veranderen}} |de= {{t+|de|ändern}}, {{t+|de|verändern}} |es= {{t+|es|cambiar}} |ar= ghayyara {{=ral}} {{t+|ar|عيّر}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|غَيَّرَ}} |ary= [[beddel]] {{=ral}} [[بدّل]] {{=dsf-ar}} [[بدّل]] }} {{ratour|candjî a |fr= {{t+|fr|métamorphoser}}, {{t+|fr|transformer}} }} {{ratour|candjî ses manires |fr= changer ses habitudes }} {{ratour|candjî po |fr= {{t+|fr|échanger}} |en= to {{t+|en|exchange}} |nl= {{t+|nl|verwisselen}} }} === {{H|PE|wa}} === {{-perwa-î|candj}} {{PE=}} #* Ci pneu ci a stî {{~}} lanawaire. === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-î|candj}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # divnou ôte. #* Avou ls anêyes, l' adje a vnou blanki m' tiesse ; Et l' monde d' asteure e-st ossi bén {{~}} ; {{s-rif|JDcoh|1939, p.103, ''Sovenance'' (1922)}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|divnou ôte |fr= {{t+|fr|changé}}, {{t+|fr|transformé}}, {{t+|fr|métamorphosé}} }} bg6ao52fjs9cfaokofz0fbvlu3hser1 couyoner 0 6718 434360 431260 2026-07-17T13:57:24Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434360 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|couyon}} {{caw|er|v|wa}}. === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=couyon|come=bouter}} {{~}} # {{vc}} djouwer on toû a (ene sakî). #*I m' {{~|a couyoné}}. #* Dji voe k' vos nos {{~|couyonez}} avou tos vos messaedjes. {{s-rif|FrBcj|''Li botresse'', 1852, p.30}} #* Nåjhi do fé l' djonne ome, on bea djoû dji m' deri : "Tchantchès, fåt k' ti t' mareyes, ti n' pous viker insi ; Ti l' a todi rbouté, ouy ti flaires les cwarante Il est grand tins, valet, do fé ne croes so tes candes ; Twè k' a tant ri des ôtes, saye do bén t' acopler, Ca ti freus rire ås låmes les cis k' t' {{~|as couyoné}}." {{s-rif|TBowp|''Li Frût d'ine mâle Kpaneie'', 1886, p.45}} [[File:Toussaint Brahy Frût mâle Kpaneie 02 Nåjhi do fé.wav]] #*Saiss bén cwè, DJules? Por mi, li curé est co a nos {{~}}{{s-rif|PHT|ratournant "Li vî bleu 2" da François Walthéry & Raoul Cauvin, 2011}} # {{vsc}} conter des couyonådes po rire, minti. #* PRUMÎ VIJHÉN (tot mostrant Tonton). - Hin, Tåtî, k' ele badene ? TONTON. - I pinsèt k' dji {{~|couyone}} ! DEUJHINME VIJHÉN. - Nonna, motoit ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 359}} # {{vsc}} conter des mintes po tromper. #* Insi n’ {{~|couyonans}} nén, et djhans come a cofesse Les petchîs k’ nos avans dins l’ tiesse {{s-rif|LBer|ratournant [[w:Les biesses acsûte del pesse|Les biesses acsûte del pesse]] da [[w:Lafontinne|Lafontinne]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[couyonåde]] * [[couyoneu]] #*C’èst dès tièsses di cabu, sovint dès '''couyoneûs''',Mins di Lîdje à Tournaî, di Auve jusqu’à Arlon,S’ i d’visenut ôtrumint, i n’ sont jamaîs pèneûsDo causè ârdimint leû bia linguadje walon{{s|Jean-Paul Daussain|Amon nos-ôtes lès walons|{{NoBo}} l° 505, p. 28.}} * [[coye]]; {{Lka-pa|coye}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|tite=djouwer on toû a {{Lka-si|groujhî}}| * [[emantchî]] * [[groujhî]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | couyoner = E1, O0,O4, R10, R11 | couyonè = C1,C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| djouwer on toû a |fr= {{t+|fr|duper}} }} {{ratour| dire des mintes po rire |fr= {{t+|fr|blaguer}} }} {{ratour| dire des mintes po tromper |fr= {{t+|fr|mentir}} }} 2r9h6tar8qiy9cssvo9xi9dwvss8mxc djambe 0 7749 434415 432691 2026-07-18T10:45:38Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434415 wikitext text/x-wiki {{MR|Djambe}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|gamba|sourd=la}} («[[djeret]]») ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʤɑ̃ːp|ʤɔ̃ːp|ʤɑ̃ːm}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤɑ̃ːp}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{anto|wa}} boket do coir des djins, k' end a deus, metowes foû do bodje, et ki siervèt a roter. #*Ses {{~s}} estént bounes, Et ses côps d’ pire bén alignîs. {{s-rif|JVvl|(1901), p.79, “Li p’tit Pît’lé”}} # {{anto-b|wa}} boket do mimbe do drî des biesses ås tetes (respondant å mimbe do dzo des djins) ki cmince å [[djno]], et fini å [[djeret]] (çou ki respond al tchiveye des djins) ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|i rindreut ene djambe bén fwaite}} #* TÅTÎ (a pårt). - Bén, djel pinséve, so mi åme, co pus sûti k' çoula ! I gn a nou si laid ouxh ki n' trouve todi s' maca ; Mins, s' il a des idêyes tot loucant ene sifwaite djaive, Il est co pus k' Mon k' moussive e l' aiwe pol plouve ! TONTON. - {{~|I m' rindreut l' djambe bén fwaite}}, edon surmint, on sfwait ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 407-411}} # {{r|[[on nd erva nén so ene djambe]]}}. # {{r|[[on ndè va nén so ene djambe]]}}. # {{r|[[on n' erva nén dissu ene djambe]]}}. # {{r|[[on n’ erva nén so ene djambe]]}}. # {{r|[[fé bon cour so målès djambes]]}}, {{r|[[mostrer bea vizaedje so mwaijhès djambes]]}} # {{r|[[ça våt mî k’ ene djambe cassêye]]}}; {{r|[[ça vå mî k' ene djambe cassêye et les bokets pierdous]]}}, {{r|[[våt mî çoula k’ ene djambe cassêye]]}}. # {{r|[[ni s’ leyî nole djambe]]}}. #* End’ a ki {{~|n’ si leyèt nole djambe}} Po-z aler fé bablame al Tchambe Sins pawou d’ nos estoumaker : {{s-rif|JCmp|« On fait çou qu’on pout po viker», 1922, p.124}} # {{r|[[prinde ses djambes a s’ cou]]}}.  ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[djambot]], [[djambaedje]], [[djambon]], [[djamblete]], [[djambion]] * [[djambyî]], [[djambler]], [[djambî]] * [[asdjambler]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[djambe d’ air]] * [[djambe di tripe]] * [[djambe di bwès]] * [[djambe å tchapea]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (mimbe do dzo d' ene djin) (rabaxhanmmint): [[skeye]], [[pate]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | djambe = C1, E1,E21,E34, O0,O2,O3,O4,O5, R9,R10:29866,R13, S36,S117 | djanbe = C8,C9 | djan.me = S0,S36 | {{=wis|jamp|djambe}} (leg) = C74 | janb = E203 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|mimbe do dzo d' ene djin |fr= {{t+|fr|jambe}} |en= {{t+|en|leg}} |ary= {{t+|ary|رجل|ral=rjel|ar-fafl=رْجل}} |de= {{t+|de|Bein}} |nl= {{t+|nl|been}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|sourd=cel|*gamunda}} {{m-s}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} {{vvm}} # {{topon|wa}} resconte di deus corantès aiwes. ===== {{H|sinonimeye}} ===== * [[deus-aiwes]] ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[Djambe]], [[Djamblene]], [[Djambijhoûle]] * [[Djimbe]], [[Djimbrea]], [[Djimbrêye]] ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|resconte di deus corantès aiwes |fr= {{t+|fr|confluent}} |pcd= {{t+|pcd|cambe}} }} 7qt5m13mghudzs6ldba41iaognh9uxg djeryî 0 7894 434425 427527 2026-07-18T11:36:42Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434425 wikitext text/x-wiki {{MR|djéryî}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|desiderare|sourd=la}} (voleur, dizirer) {{çdom}} {{dcaw|yî|v|wa}}, adon racuzinåve avou {{p|geren|nl}} (djeryî) et l' {{p|gären|de}} (prusti). ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʤɛː.'ʀji|ʤɛː.'ʀiː|ʤɛ.'ʀi|ʤɛː.'ʀi|ʤe.'ʀi}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤɛ.'ʀjiː}} * {{Ric|dje·ryî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=3|A=djer|come=tcheryî}} {{~}} # {{vcnd|so}} u « [[après]] » volou awè ene sacwè k' on n' årè dandjreus nén (sins rén dire, mins tot l' mostrant). #* I {{~|djereye}} so tot. #* I {{~|djereynut}} après tot çk' i voeynut {{s-rif|C65}} #* Ene vatche tinowe a djune (sins poleur magnî), ele {{~|djereye}} sol magnî des ôtes; ele lance après {{s-rif|C18|p. 302}} #* Sins beacôp fé des ådiyosses, Li Bon Diu continta l' ovrî, Tot lyi dnant l' pô k' {{~|aveut djeryî}}. {{s-rif|JVpr|(1897), "Les roies", p.11}} #* Et twè don, vî souwé, ti n’ aveus wåde di m’ dire ki t’ fi {{~|djeryive so}} m’ feye ? BODSON. (riyant) – Mi, dji tome des nûlêyes ! {{s-rif|JMabf|1924, p.53}} #* Paski des omes k' i gn a, les cis ki schoûtèt leu feme, et lzî dner totes les miscotreyes k' ele vlèt, do côp k' ele {{s|djerièt}} après, ces omes la, di dju, i dvèt esse contés avou les femes {{s|LMen}} #* Mi, dji {{~|djeryive}} après des candôzreyes {{s-rif|P. Schruse}} # {{str}} {{fizio|wa}} voleur awè èn amagnî, tot cåzant d' ene feme ki ratind. #* Dji {{~|djereye}} après do bouyon d' poye {{s-rif|S0}} #* Les femes ecintes {{~|djerièt}} co sovint so ene sôre u l' ôte: i n' les fåt nén fé pîler après. #* Mi stoumak {{~|djereye}} après on herin {{s-rif|E34}} #* I n' mi manke nén minme ene ataetche, Et s' il arivéve ki dj' {{~|djereyreu}}, Pawou di m' vey mete ene taetche, Dj' åreu foû d' lu çou k' dji vôreu ! {{s-rif|JBjr|(1899), "Mi p’tit bouname"}} # ratinde après åk ki n' vout nén vni. #* C' est nén tofer åjhey Cwand i fåt fé ene tchanson; Li tchansonî {{~|djereye}} Après l' inspiråcion {{s-rif|JLef}} {{dal}} # djeryî po: awè håsse et fé tot po. #* Ele '''djereye''' po-z aler å bal, et elle a pîlé tote li djournêye po k' dji l' î moenne. {{s-rif|E34}}. #*Cwand dji m' voe prijhnî des bijhes et des djalêyes Et k' i m' fåt bén viker come el fwait l' sodoirmant, Mi cour {{~|djereye}} do rpinde å lon ses evolêyes El sôlante florixhåjhe des prumîs tins crexhants. {{s-rif|LLaginm|''Li cité des Aclots'', (1947), p. 131}} Franwal: #: {{lang|fr|"faire des pieds et des mains pour que"}}. '''II.''' [v.s.c.] # aveur håsse d' ene sacwè. #* TÅTÎ. - Dji vs aprindrè come mi. TONTON. - Dji n' {{~|djereye}} nén, dji djåze come nosse mere m' a-st apris. Vos vs marixhoz d' essene, dji n' divén nén co sote. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 432-433}} #* Oh ! Dj' inméve d' î viker, dji contéve î mori ! {{~|Djeriant}} d' aveur so m' fosse ene pougnêye di fetchires Bén puvite k' ene corone di rôzes ou di feu d' li ! {{s-rif|LLaginm|(1947), ''Li ponne dè gård di bwès'', p. 147}} # awè [[håsse#Walon 1|håsse]] d' on n' sait d' cwè (a magnî), sins magnî did rén. #* Vola lontins ki ça n' m' a pus gosté come ça; al måjhon, dji djereye todi, et i gn a rén ki m' agresse ([[R. Dedoyard]]). #: rl a: [[rinaker]], [[nareus]]. # magnî u voleur magnî des sacwès d' drole, metans des pires, do plastike, tot cåzant d' ene vatche. #: {{lang|fr|F. avoir un appétit dépravé, présenter du pica.}} # awè håsse (d' èn amagnî). #* On sint k' les djins sont mwais; pocwè promete et n' nén dner ? est çu po fé djeryî nos efants ? {{s-rif|PMou}} #: {{lang|fr|F. avoir des envies.}} #: {{r|djeryî dvant les werenes}} riwaitî les belès werenes des botikes, sins rén poleur rén atchter. #: Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|"faire du lèche-vitrines"}}. # awè håsse d' emocions amoureuses. #* Li cir esteut blanc, presse a s' enonder; mi djonne cour djeryive, vef di tote hantreye (A. Ramez). #: {{lang|fr|F. se languir.}} # èn nén saveur s' i va tourner a plouve, tot djåzant do tins. #* Li tins djereye: il est po ploure, mins ça n' sait vni (après ene termene di setchresse). #: On dit eto: li tins [[halkiner|halkene]]. #: Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|"temps instable"}}. ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[djeryî après l’ moirt]] ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[djere]] * [[djeriant]] * [[djeriaedje]] * [[djerieus]] * [[djeriåd]] * [[djeriver]] * [[djeriveus]] }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[paiyî]] après, [[rimer]] après, [[bediver]] après, [[låmer]] après, [[dinmyî]] après, [[blefer]] après, [[gleter]] après, [[awè l' misse]] di, [[awè må l' vinte]] après, [[awè må l' panse]] après, esse a l' [[eveye]] di, [[saetchî l' linwe]] après, [[awè håsse]] di. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | djaîryi = C1,C13 | djèrî = O0 | djèri = C18 | djēri = C65 | djêri = E21 | djéri = O4 | djêrî = C9,E1,E34 | djeryî = R10 | djéryî = R9,R13 {{rif?}} }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|voleur awè d' tote foice |fr= {{t+|fr|désirer}} (''avidement''), {{t+|fr|convoiter}}, avoir une {{t+|fr|envie}} folle de, {{t+|fr|baver}} d’envie de, {{t+|fr|brûler}} du désir de, être en manque de }} 4muc8j85uafqod89ovede6osbs3je2t keure 0 10049 434386 433223 2026-07-18T08:36:39Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434386 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|cupere|sourd=la|djeryî}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** (viebe) {{AFE|køːʀ}} {{1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|køːʀ}} * {{Ric}} ==== {{H|viebe|wa}} ==== {{-codjow-|troke=5|A=key|B=keu|C=key|PE=keyou}} {{~}} {{vc}} {{repl}} # [[sohaitî]]. #* Dji vs {{~|keu}} tot l' bén do monde. {{s-rif|E1}} #* I n' mi l' åreut måy {{~|keyou}}. {{s-rif|E1}} #* Li doleur k’ il edura, on n’ el {{~|keureut}} nén a ene biesse. {{s-rif|JMin}} #* Simon et s’ fré, ki n’ candjront måy Ni lyi keyèt ni bén ni påye (å mwaisse di scole). {{s-rif|JLev}} # [[dire]]. #* Nos lyi {{~|keurans}} on grand merci. # [[diveur]] (on rmerciymint a ene sakî ki vs a rindou siervice). #* I polèt fé l' robete Et dire tos leus antchous. Dji m' lai côper l' hanete, Si l' gros lot m' {{~|est keyou}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 379-382}} #* Li pus drole, c’ est k’ ces troes måtournés la n’ sepèt co lyi {{~}} on pô d’ ricnoxhance. {{s-rif|AXbm|(1905), p.4}} #* I lyi dna ene monte-breslet tot lyi djhant : dji vs el {{~|keu}} bén. {{s-rif|C. Decoeur {{s?}}}} ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[dji vzel keu bén]]}} : [[proficiate]]. # {{r|des djins ki n’ si keyèt nén l’ aiwe k’ i bevèt}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[meskeure]], [[meskeyaedje]] ===== {{H|contråve}} ===== * [[meskeure]] ===== {{H|sipårdaedje}} ===== {{WL}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto|croejh=Vi | cueûre = E165 | keure = R10:20891 | keûr = E203 | keûre = E1,E34,E170 | - = E89 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|sohaitî {{Lka-ra|sohaitî}} |fr= {{t+|fr|devoir}}, {{t+|fr|souhaiter}} }} {{ratour|dire |fr= {{t+|fr|dire}} }} {{ratour|diveur on rmerciymint |fr= {{t+|fr|devoir}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|cura|sourd=la}} (« [[sognaedje]] », « [[médiaedje]] », « [[awaitance]] »). ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** (sustantif) {{AFE|køːʀ|kɔʀ|kaːʀ|kɛʀ|kyʀ|kyːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|køːʀ}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[accion]]. #* Monsieur kinåve, vos n’ froz nén ene {{~}} pareye ! {{s-rif|HSbb|1886, p.29}} #* End arivéve a dire ki Djermwinne aveut fwait ene boune {{~}} tot vlant k’ on lome li ptit fi come mi. {{s-rif|ESul}} #* Li ci k’ a dné s’ parole et k’ fwait si metchante {{~}} Voerè parexhe on djoû li rmoird pol fé sofri. {{s-rif|LLag}} #* Dji vs va conter l’ måle avinteure D’ on ptit kierdî do tins passé, ki tot djonnea fjha ene si laide {{~}} k’ i nel pola måy refacer. {{s-rif|LLag}} #* Felisse est l’ oneur di m’ classe et vos l’ vloz rsaetchî di scole ! Nos n’ divoz nén fé ene pareye {{~}} ! {{s-rif|GAle}} #* C' esteut ene måle '''keure''' k' arivéve la. Adofe esteut cåzu a pont et i n aveut dijh djins a nouri. Li cinsî l' vola bén ahorer {{s-rif|GGhy}} # [[pordjet]], [[wadjeure]]. #* BIETMÉ. - Vs n' avoz nén l' hasse di cour po fé ene {{~}} pareye ! TÅTÎ. Alez è, ptit crikion, navea pelé troes feyes ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne VII, v. 125-126}} #* C’ est ddja ene målåjheye {{~}} ki do scrire on live di pinsêyes : i fåt, po çoula, n’ nén tuzer come les ôtes et s’ fé comprinde di tertos. {{s-rif|AXbm|(1905), p.8}} # {{d-rats}} [[awè keure]], [[awè d’ keure]] (di), [[n’ aveur di keure]] (di), [[n’ awè-t a keure]] (di). ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|fé des belès {{~s}}}} : [[endè fé des beles]]. # {{r|[[end aveur di keure]]}}, [[n' awè d' keure]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[boune keure]] * [[laide keure]] * [[måle keure]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto|croejh=Su | câre = E34 | cueure = E165 | cure = C8,C13 | kèr = C8 | kère = S117 | keûr = E203, O4 | keure = R10:20899,R11,R13 | keûre = E1,E34 | kœr = C8 | korre = E212 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|accion, sovint laide |fr= ''(avou èn addjectif « laide », « måle »)'' {{t+|fr|chose}}, {{t+|fr|action}}, ''(sins on sfwait addjectif)'' {{t+|fr|bévue}}, {{t+|fr|gaffe}}, {{t+|fr|infamie}}, {{t+|fr|méfait}} }} {{ratour|dins l’ ratourneure «awè d’ keure», envd. |fr= {{t+|fr|cure}}, {{t+|fr|soin}}, {{t+|fr|souci}}, {{t+|fr|préoccupation}} }} ==== {{H|Of}} ==== * [[keur]] (plaece d’ ene eglijhe ; trope di tchanteus) * {{d-rat}} « [[par keur]] » * [[cour]] (''[[keûr]]'') === {{H|etimolodjeye|wa|3}} === ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{~}} {{f}} # lodjisse d' on [[curé]]. # li tchedje, li fonccion d' on curé. ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto|croejh=Su | cur′ = FO105 | cure = C1 | curre = E212 | keûr = E203 | keure = R10:25958 }} sled34f65eotiymf3oyb63hue9ss4ar maca 0 10372 434405 393028 2026-07-18T10:08:43Z Scribus electronicus 3672 434405 wikitext text/x-wiki [[File:Fourneau St-Michel - Martinet 1.jpg|thumb|maca do Fornea Sint-Mitchî, a [[Nåwinne]]]] [[File:Clotche Transene.jpg|thumb|maca d' clotche]] == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V}} «[[maker]]» {{sonK}}, {{caw|a|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ma.ka}} {{1pr}} * {{Ric|ma·ca}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{indu|wa}} grosse [[usteye]] des [[foidje]]s did dinltins, fwait d' on [[nouzome]] [[mårtea]] emantchî å dbout d' ene [[tronce]] di [[tchinne]], k' est poirté å hôt otomaticmint, pu [[rtchaire]] so l' [[eglome]]; il est cmandé pa ene [[rowe]] a l' aiwe. #*Il overe å {{~}} d' mon Orban {{s-rif|E203}} #* Li djudjmint do tribunå d' deujhinme schayon d' Brussele tchait come on {{~}} li 22 d' djun 1982 {{s|LM}} # molén a aiwe wice k' on bateut l' keuve avou ç' gros mårtea la. # foidje avou on gros mårtea k' on fwait bodjî avou des rôletes. # ovrî ki moenne on gros mårtea d' foidje. # côp d' [[pougn]]. # [[maké]] ([[sot]]). # pougneye metowe conte èn ouxh, po toker avou. #* A cwårt a cénk, Mignolet apougnive li {{~}} al måjhone do curé. {{s-rif|JPD}} #*A ! Ciete, ci n' est nén lu k' åreut måy fwait l' aca ! Il åreut dné si tchmijhe et disk' a s dierinne peme Å ctapé rôbaleu ki bouxhive a s' {{~}}. {{s-rif|LLaginm|''L' etermint'', (1947), p. 87}} # båre metowe å mitan d' ene [[cloke]]. #* Li {{~}} del cloke tape pol dierin côp: gn a pont d' schape. {{s-rif|HLer}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|bouxhî å maca}} : [[bouxhî]] a l' ouxh. #*A ! Ciete, ci n' est nén lu k' åreut måy fwait l' aca ! Il åreut dné si tchmijhe et disk' a s dierinne peme Å ctapé rôbaleu ki '''bouxhive a s' maca'''. {{s-rif|LLaginm|''L' etermint'', (1947), p. 87}} # {{r|[[gn a nou si laid ouxh ki n’ trouve todi s’ maca]]}} # {{r|Li maca}} : rowe di [[Mafe]]. # {{r|Rowe Maca}} : vî no d' [[rowe]] di [[Transene]]. # [[côp d' maca]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (gros mårtea) : [[macåd]] * (sot) : {{Lka-si|loigne}} * (båre metowe å mitan d' ene cloke) : [[bata]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | maca = E1,E170,O4,R9,R10,R11,R13,S117 | maka = C9a,E1,E170,E203,O0 |- = S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|gros mårtea d' foidje |fr= {{t+|fr|marteau-pilon}} |en= {{t+|en|trip hammer}} |de= {{t+|de|Schwanzhämmer}} |}} {{ratour|båre metowe å mitan d' ene cloke {{Lka-ra|bata}} |}} === {{H|Cos|wa}} === {{~}} # {{IP13s|maker}}. # {{SP13s|maker}}. # {{Kim2s|maker}}. #* Dj' el {{~}} d' on côp d' crosse di fizik. #* I m' {{~}}, ki dj' endè dmora stindou on cwårt d' eure. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|viebe «[[maker]]» å passé simpe |fr= {{t+|fr|assomai}} ''(1ire djin)'', {{t+|fr|assoma}} ''(3inme djin)'' |}} ==={{H|VE}}=== {{wp}} 4ymch3fupe1awdtd9vg4qmaywhlb4xr nén ddja 0 11248 434418 333293 2026-07-18T10:55:04Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434418 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{djermon|wa}} '''nén ddja''' [advierbire] '''1.''' minme nén. ''I n' î a nén ddja stî.'' ''I nd a ddja pont. I n' ont nén ddja fwait shonnance di m' vey.'' ''Dji n' î aveu nén ddja sondjî.'' ''I gn aveut nén ene nûlêye e l' air; nén ddja l' cawe d' ene barbôjhe eviè les sovrondes, sol roye del tere'' (E. Gilliard). rl a: [[nén seulmint]], [[nén co]], [[nén minme]]. {{lang|fr|F. même pas.}} '''2.''' nén télmint. ''K' i s' djoke, i n' est nén ddja si foirt'' (A. Balle). #* Djans, djans, ni vnoz {{~|nén dedja}} braire Et herer vosse narene dvins mes ptitès afwaires. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 413-414}} Etimolodjeye: repetaedje di deus mots ki vlèt dire parey, a pårti do moumint ki "[[dedja]]" ni s' eploya pus tant po dire "[[nén]]". 9ybykr8sor4a4zabf4n325v7tg4i42r ouxh 0 11340 434404 431366 2026-07-18T10:04:34Z Scribus electronicus 3672 434404 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa|1}}=== {{Bdj|ōstium|ostium|sourd=la}} (trô d’ passaedje, ouxh), adon racuzinåve avou l’ {{p|huis|fr|wa}}. ===={{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|uh|uç|uf|œʃ|yç}} {{AFE|yʃ|odio=Wa-fel-uch wa-ouxh.oga|ling=wa}} ** {{pzc}} {{AFE|uç}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o&f}} # {{munu|wa}} {{bastimint|wa}} ovraedje di bwès u d’ fier ki drouve u clôre l’ intrêye d’ ene måjhon, d’ ene tchambe. #* Clôs l’ {{~}}, gamén ! #* Il ont rfwait on bea {{~}} di dvant. #* Les djins k' savèt mî k' vos çou k' cût dvins vosse manaedje Tot riyant s' racontént, di m' feme les calmoussaedjes … On vna dzo l' {{~}} on djoû bouter on ptit biyet Wice k' on djheut tot å long k' ele buveut do peket ; K' ele sôrtixheut bén sovint avou ene pitite botaye Catcheye dizo s' vantrin, po k' on nel polaxhe vey Et k' emon l' markitinne, a nole eure å matén, On l' aveut ddja veyou tot tnant ene muzeure e s' mwin. {{s-rif|TBowp|''Li Frût d'ine mâle Kpaneie'', 1886, p.47}} [[File:Toussaint Brahy Frût mâle Kpaneie 14 Les djins.wav]] #* Pår k’ i sofoke a plorer, l’ valet, k’ i n’ sait pus djåzer, k’ i stronne – come l’ ôte djoû, cwand Mouyete aspita so l’ {{~}} tot rclamant Rogneuse. {{s-rif|AXbg|1912, p.24}} #* Cwand les {{~s}} sont clôs, on n’ sait nén çki s’ passe inte les meurs. {{s-rif|GLuc}} <gallery> Asfi ouxh viye veye.jpg Purnea.jpg </gallery> ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[èn pont awè d’ ouxh di drî]]}} ; {{r|[[èn pont awè d’ ouxh padrî]]}} # {{r|vola l’ ouxh !}} dijhêye po fote ene sakî a l’ ouxh. # {{r|serez l’ ouxh po les pwins !}} dijhêye a ene sakî k’ a rovyî d’ serer l’ ouxh, paski, cwand li tcholeur ritoume, les pwins ki coujhèt ravalèt. # {{r|rhaetchî l’ ouxh}} : riclôre l’ ouxh, po onk ki vént del drovi. # {{r|[[gn a nou si laid ouxh ki n’ trouve todi s’ maca]]}} # {{r|gn a onk a l’ ouxh}} : gn a ene sakî ki vout intrer al måjhon # {{r|[[leyî l’ ouxh conte]]}} # {{r|[[li ci ki schoûte ås ouxhs etind sovint må]]}} # {{r|[[taper l’ ouxh sol beur]]}} : [[leyî ouve]]. # {{r|taper ls ouxhs po les fniesses}} #* Mins, tot vî k' dji so,Djel di co :Ki {{~|tape kî vout ls ouxhs pa les fniesses}},Dj' inme mî do wårder m' bleu sårotKi d' acroere li pus bea paltot ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.115, ''Contint di s’ sôrt'' (1894)}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[ouxhlet]] * [[ouxhî]] * [[ouxhler]] * [[ouxhelreye]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[a l’ ouxh]], [[divant l’ ouxh]] ** [[fote a l’ ouxh]] ([[cayî a l’ ouxh]], [[taper a l’ ouxh]]) * [[aler a l’ ouxh]]: aler [[tchire]], sawè bén tchire * [[aler ås ouxhs]]: passer toker a totes les måjhons. * [[pas d’ ouxh]], [[soû d’ ouxh]], [[divant d’ ouxh]] ===== {{H|mots vijhéns}} ===== * [[poite]] ===== {{H|RM}} ===== {{Tit}} : * [[w:L' ouxh å lådje (roman)|L’ ouxh å lådje]], roman da [[w:Chantal Denis|Chantal Denis]]. ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | ouxh = R10,R13 | ouxhe = E212 | ouh = E1,E203, G204 p. 71 | {{=fon|ouɦ|ouh}} = EMlfw p. xiv | ouf = E1,G204 p. 71 | ou = G204 p. 71 | ouhy = G204 p. 71 | ouch = G204 p. 71 | ouche = [!s20es] AMot | uhy = G204 p. 71 | uch = C13, O4,O90, S0,S17,S117 | uche = C8,C9 | ushe = E165 | uhye = E200 | huche = GWiy,S109 | huch’ = S109 | {{=wis|eish|ouxh}} (door) = C74 | euche = S104 | ëch = C65 | éch = G204 p. 71 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour |fr= {{t+|fr|porte}} |en= {{t+|en|door}} |nl= {{t+|nl|deur}} |de= {{t+|de|Tür}} |es= {{t+|es|puerta}} |ar= {{t+|ar|باب|ral=bâb}} |ary= {{t+|ary|باب|ral=bab}} |mt= {{t+|mt|bieb}} |zgh= {{t+|zgh|ⵜⵉⴼⵍⵓⵜ}} {{=ral}} [[tiflot]] }} ==== {{H|VE}} ==== {{wp|ouxh}} ==={{H|etimolodjeye|wa|2}}=== {{BdjMB}} (criyaedje). ===={{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|uʃ|uh}}  ** {{pzc}} {{AFE|uç}} * {{Ric}} ==== {{H|MF|wa}} ==== {{~}} ! {{n-c|wa}} # cwand on s’ a fwait må. #* {{~|Ouxh}} ! Mi doet ! # cwand on vént d’ s’ abaiti d’ ene flotche, d’ ene rujhe nén ratindowe. #* {{~|Ouxh}} ! Vos dvrîz coridjî l’ apontiaedje di vosse programe d’ emilaedje, c’ est impossibe di comprinde vos messaedjes. {{s-rif|PSar}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[oufti]] cnop23vhsqeb7vssuvh6o1ejlmucsv0 ovrer 0 11347 434354 415609 2026-07-17T12:05:31Z Scribus electronicus 3672 434354 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|operari|sourd=la}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔ.vʀe|ɔ.vʀɛ|u.vʀe}} {{O/OU}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.vʀe}} * {{Ric|o·vrer}} === {{H|viebe|wa}} === {{-comost-|ov}} {{~}} # {{vsc}} fé ene sacwè, sovint po-z esse payî. #* Il {{~|overe}} del nute, nos {{~|ovrans}} do djoû. {{s-rif|E1}} #* Ele rimonta les efants dilé l' viye feme då prumî, ridschinda pate a pate, cora sol Dos la ki s' mame {{~|ovréve}}, po lyi dire ki s' popa vneut do vni. {{s-rif|JVpa|(1896), p.49}} #* Gilbert Mottard, ancyin govierneu, pårlumintî et minisse ki scrijheut e walon, ça nd a-st ewaeré pus d’ onk, vos m' poloz croere; mins d’ abôrd, les swessante oteurs vicants k' ont-st {{~|ovré}} avou lu {{s-rif|FNyn}} #*Li ci ki bozéve, k' i n' boze pus, mins k' i s' nåjhixhe tot-z {{~|ovrant}} avou ses mwins, po pleur pårti ene sacwè avou l' ci k' a dandjî {{s-rif|BLou|ratournant li [[w:lete sint På ås djins d' Efeze|lete sint På ås djins d' Efeze]]}} # {{vsc}} bén didjerer. #* Mi stoumak {{~|overe}}. {{s-rif|E1}} # {{vsc}} tournaedje di matires organikes sins pouri, come po fé del gote ou lever l' påsse. #* Li bire, li påsse {{~|overe}}. {{s-rif|E1}} # {{vsc}} {{fois|wa}} si gåter, si [[bîler]]. #* Do bwès k' {{~|overe}}. {{s-rif|E1}} # {{vsc}} tourner a [[creveure|creveures]]. #* Ene paroeze k' {{~|overe}}. {{s-rif|E1}} # {{vc}} fé avou årt ene sacwè po lyi dner l' cogne k' on vout. #* {{~|Ovrer}} l' manoye. {{s-rif|E203}} #* {{~|Ovrer}} l' fier, l' årdjint. {{s-rif|E1}} #* Djan-Djôzef Dehin, mwaisse tchôdronî, ki divna èn årtisse ossu bén po-z {{~}} l’ keuve batou ki po scrire e walon, et ki fjha camaeråde avou l’ tchansonî d’ France Berenger. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.47}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|li Bon Diu ni rfuze rén å ci k’ overe}} # {{r|ovrer al djournêye}} # {{r|ovrer a martchî}} : ovrer po èn eterprijhe. # {{r|ovrer a mwaisse}} : ovrer po on patron. # {{r|ovrer a pîce}} ou {{r|ovrer a ses pîces}} : esse payî po l' ovraedje prodût et nén a l' eure. # {{r|[[ovrer d’ pîs et d’ mwins]]}} # {{r|ovrer pol coucou}} : fé on måfwait ovraedje. # {{r|ovrer a s’ conte}} : ovrer po lu-minme. # {{r|[[ovrer come on foyon]]}} # {{r|[[s’ ovrer l’ åme foû do coir]]}} # {{r|[[s’ ovrer les bresses foû do coir]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[ovraedje]], [[ovreu]], [[ovreuse]], [[overresse]], [[ovrî]], [[ovrire]], [[ovroe]], [[ovrûle]], [[ovrant]], [[ovråve]] * [[ouve]] * [[enovré]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[bouter]], [[travayî]] * (avou ene fråze di noyaedje) : [[hossî]] * (ovrer deur) : [[xherbiner]], [[greter]], [[aimyî]], [[trîmer]], [[werker]], [[arbeter]] * (bouter a des ptits ovraedjes, sovint må fwaits et sins grand wangnaedje) : [[tchicter]], [[tchipoter]], [[wachoter]], [[brishôder]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[dimorer a rén]], [[chômer]], [[holer]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ovré = E203 | ovrer = E1,E34, R10,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé ene sacwè po esse payî |fr= {{t+|fr|travailler}}, {{t+|fr|ouvrer}} ''(vî mot)'', {{t+|fr|œuvrer}} |en= to {{t+|en|work}} |nl= {{t+|nl|werken}} |de= {{t+|de|arbeiten}} |es= {{t+|es|trabajar}}, {{t+|es|obrar}} |ca= {{t+|ca|obrar}} |it= {{t+|it|lavorare}} |scn= {{t+|scn|travagghiari}} |ar= 3amala {{=ral}} {{t+|ar|عَمَلَ}} |ary= [[khedem]] {{=ral}} [[خدم]] }} {{ratour|tournaedje di matires organikes sins pouri, come po fé del gote ou lever l' påsse |fr= {{t+|fr|fermenter}} }} {{ratour|bén didjerer |fr= bien {{t+|fr|digérer}} }} {{ratour|si gåter, si bîler (tot djåzant d' bwès) |fr= {{t+|fr|travailler}}, {{t+|fr|se déjeter}} }} {{ratour|tourner a creveures |fr= {{t+|fr|se fissurer}}, {{t+|fr|se lézarder}} }} {{ratour|fé adroetmint ene sacwè po lyi dner l' cogne k' on vout |fr= {{t+|fr|façonner}}, {{t+|fr|ouvrer}}, {{t+|fr|travailler}} }} 8q2cfw5c3laawfuxx0c9i2pqyr21n6p plaire 0 11673 434419 401202 2026-07-18T11:05:19Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434419 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Etim?}} ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|plɛːʀ|pleʀ}} {{BS|ai}} ** {{pzc}} {{AFE|plɛʀ}} * {{Ric}} ==={{H|viebe|wa}}=== {{~}} {{codj|wa|come=braire}} # {{vcnd|a}} bén rivni (a ene sakî). #* Divant k' i n' hantaxhe, i m' aveut si sovint dit k' ele lyi '''plaijhive''' bén, k' ele fijhreut seur ene boune feme di manaedje {{s-rif|LLag|"Prindoz vosse bordon" (1937), p. 25}} # {{vsdj}} voleur a tote foice (fé ene sacwè). #* I m’ plait del fé. #* K’ è-st èle divneuwe li binde d’ ovrîs k’ il ont vèyu ariver, voci sacants mwès, èt ki ont dit, an rlèvant wôt leû tièsse: I n’ nos plêt nin! {{s|EWET|p. 162}} # {{vsdj}} ''(å passé)'' aveur decidé. #* {{~|I vs a plait}} do fé cial, a l' astaedje, on sålon ; {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 416}} # {{np-vprC}} ===={{H|ratourneures}}==== # {{r|[[s’ i vs plait]]}} : dijhêye k’ on dit cwand on vout dmander polimint ene sacwè. # {{r|[[s’ i vs plait bén]]}} # {{r|[[plait-st a Diu]]}} # {{r|[[plait i]]}} ===={{H|parintaedje}}==== * [[plaijhant]] * [[plaijhance]] * [[plaijhi]] * [[displaire]] ===={{H|mots d’ aplacaedje}}==== * [[plaijhi|a plaijhi]] * [[må-plaijhant]] * [[mwais plaijhant]] ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto|croejh=Vi | plair = E203 | plaire = O2, R10,R13 | plaîre = C1, E34 | plèr = E177b | plêre = E1, S0,S117 | plére = O3,O4 | {{loyén|splair|croejh=Vi|ling=wa-vsis}} (''s' plaire'') = E178:splair }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour|bén rivni (a ene sakî) |fr = {{t+|fr|plaire}} }} {{ratour|{{r|s’ i vs plait}} |fr = {{t+|fr|s’il vous plait}} }} {{ratour|{{r|i m’ plait d’ el fé}} |fr = tenir à faire quelque chose }} l7dn0jsdrwuficnk9luwpgucz9zdlkf plouve 0 11763 434407 422365 2026-07-18T10:19:23Z Scribus electronicus 3672 434407 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|plovia|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pluːf|plyːf|plɛf|plaf|plɛːf|plɛw}} {{miers|3|54}}; {{36pr}}. ** {{pzc}} {{AFE|pluːf}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{meteyo|wa}} [[aiwe]] ki toume djus des [[nûlêye]]s, gote a gote. #* Les nûlêyes candjèt a {{~}}. #* I fåreut del {{~}}, i fwait trop setch. #* Cwand les {{~s}} vinèt a muzeure, ele fijhèt l' rôtijhon bele. {{s-rif|JJG}} #* Co todi l' {{~}} ki tchait, ki tchait a rlaye di bok. {{s-rif|EDum}} #* Gn a ene pitite fene {{~}} ki disgolene djus des nouwêyes {{s|LM}} #* C' est ene boune tere, ki l' {{~}} mouye sins adeuri {{s-rif|PJD}} # ôte sacwè ki toume come des gotes. #* Ene {{~}} di volantès pires. <gallery> Chuva (gotas).JPG </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== #Ratourneures djeneråles ## {{r|vint d' {{~}}|cat=es}} : vint k' amoenne del plouve (el Walonreye : vint do [[Coûtchant]]). {{Lka}} [[schoice-vint]]. ## {{r|fé (ene sacwè) al {{~}}}} : î aler tins k' i ploût. ##* T' irès fener al {{~}}, twè ! ## {{r|esse ribatou del {{~}}}} : esse metou la k' i ploût foirt. #po-z anoncî l' tins, u ndè djåzer ## {{r|{{~}} di dvant l' Sint-Djan est boune; après l' Sint-Djan, elle est mwaijhe}} : li [[Sint-Djan]], c' est li cminçmint d' l' esté: i fåt do solea et nén del plouve. #sol tinme del ratindance del plouve ## {{r|Ene boune tchôde plouve våt d' l' ôr}} u : {{r|Li plouve, c' est do tins do Bon Diu}} : dijhêye cwand k' ploût après k' il åye yeu fwait setch. ## {{r|Ene tchôde plouve est todi boune pol waezon}} : dijhêye po rire a ene sakî ki n' a pont d' tchapea et k' i ploût (e l' esté). #sol tinme d' on tins avou bråmint del plouve ## {{r|Dj' estans bon po del plouve}} : il est dandjreus po ploure. ## {{r|I ploût et i plourè, dit-st i l' bierdjî a s' tchén}} : dijhêye cwand on voet k' i n' vout nén djoker d' ploure. ## {{r|des grossès plouves}} : des foitès plouves. #ratourneures imådjreces ## {{r|[[fé ene figueure come cwate samwinnes di plouve]]}} ## {{r|[[ene pitite plouve fwait toumer on grand vint]], [[ene pitite plouve abate on grand vint]]}} ## {{r|[[fé l' plouve et l' bea tins]]}} : i cmande tertos, a l' asulon d' ses zines. ## {{r|Après l' plouve, li bon tins}} : après k' on-z a stî måvlé, on resse al boune. ## {{r|[[moussî e l’ aiwe pol plouve]]}} ## {{r|On sint todi do costé k' el plouve vént}} : on ricnoxhe todi bén les cis ki vos vlèt fé do toirt. ## {{r|I (ele) n' est nén tcheyou (-owe) del dierinne plouve}} : c' est on [[sûti]], ene sûteye. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[ploure]], [[plovaedje]] * [[ploviner]], [[plovinete]], [[plovter]] * [[eploviner]] * [[riploure]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[drache]], [[lavasse]], [[walêye]] * [[plovinete]], [[brouwinaedje]], [[mozinaedje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | pieufe = O4 | pieûve = G203 | plaif = E203 | plave = S38, S117, G203 | plâve = S117, G203 | pleuve = O2, G203 | pleûve = G203, S0 | pleuwe = G203 | pleûwe = G203 | plève = G203 | plêve = G203 | plèwe = G203 | plêwe = G203, S0 | ploû = G203 | plouve = G203, O92, R9,R10,R11,R13 | ploûve = C1, G203 | plove = G203 | plûve = S117 | plûye = G203 | plwève = G203 | plwêve = G203 | pwave = S0, G203 | pwève = G203 }} ==== {{H|ratourneures}} ==== {{ratour|aiwe ki toume do cir |fr= {{t+|fr|pluie}}, ''ribatou del plouve'' : exposé à la pluie |en= {{t+|en|rain}} |nl= {{t+|nl|regen}} |de= {{t+|de|Regen}} |es= {{t+|es|lluvia}} |it= {{t+|it|pioggia}} |ca= {{t+|ca|pluja}} |pt= {{t+|pt|chuva}} |scn= {{t+|scn|chioggi}} |ar= {{t+|ar|مطر|ral=maTar|ar-fafl=مَطَر}} |ary= {{t+|ary|شتا|ral=chta|ar-fafl=شْتا}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} 1sg6b84sr6iz8qj8gs6y1qlxjthi5d1 pousse 0 11897 434368 427661 2026-07-17T14:31:22Z Scribus electronicus 3672 434368 wikitext text/x-wiki {{MR|poûsse|pouce}} == {{L|wa}} == <gallery> File:Pousse ome clintchî bouriket.jpg </gallery> === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|puteus|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pus|pys|pwis}}; {{miers|4|34}}. ** {{pzc}} {{AFE|pus}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{bastimint|wa}} grand rond stroet trô cåvlé pås djins po-z î aler [[poujhî]] a l' aiwe (u al petrole). #* Ci serè come li ci k’ a vnou fé tourner l’ baguete po vosse {{~}}, ki n’ a måy diné ene gote d’ aiwe ! {{s-rif|HSnp|1889, p.67}} #* Est ç’ di l’ aiwe, est ç’ des sondjes, å djusse, Ki nos raminans foû do {{~}} {{s-rif|JGui}} #* Toplin des '''pousses''' estént epweznés. Avéns ns li måleur d' esse disrotés, si nos dmandéns l' voye ås baligants ki n' trovéns, is nos cdûjhént, mins e l' gueuye do leu. Et les femreyes, vola des cenes k' ont ferou des beas côps !{{s-rif|DSal|[[w:Li houlot (roman)|Li houlot]]}} #* Mins nos mots da nozôtes, qui scrît e walon, dins cwè çk’ on les tape ? Et si ça sereut on noer {{~}} ? Et si nos beas cabouyåds clouprént todi pus lon, todi pus fond, si bén qu’ on djoû, gn årè pus nou brut qui rmontrè, et pupont d’ response ? {{s-rif|LH|''Mélanossélidofobîye'', 16 di decimbe 2025}} # {{bastimint|wa}} ahesses basteyes ådzeu po-z awè pus åjhey a poujhî. # {{djeyol|wa}} [[edujhoe]] u [[egolina]] ki s' efonce droet dins tere. # grand parfond trô dins ene [[mårlire]].  ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[i s’ tapreut dvins on pousse k’ i vénreut foû]]}} # {{r|si mete a saetchî al coide do pousse}} : ès [[maryî]]. # {{r|tchaire e pousse}} : esse prins å cep d’ èn ome, d’ ene feme, et s’ maryî avou leye (lu). # {{r|vini do pousse des andjes}} : vini å monde. # {{r|Bontea Pousse, Pousse des Tchéns}} : no di des plaeces d’ [[Ebli]]. # {{r|Houton-pousse|cat=npl}} : no d' ene plaece di Grantchamp so plaece: Hotonpuche. # {{r|Li pousse|cat=npl}} : no di des plaeces di di Xhigné (e F. {{lang|fr|trou du Serpent}}), di Lovgné (e F. {{lang|fr|chantoire du pousse}}). ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[poujhî]] * {{Lka-pa|poujhî}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (parfond trô dins l' castinne): [[tchantwere]]; {{Lka-si|tchantwere}} * (trô dins ene mene): [[beur]] ==== {{H|omofoneye possibe}} ==== * [[pouce]] * [[pus]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|pis|pousse}} = C74 | pousse = R10,R13 | pous' = E1, G204, S0,S36 | pusse = C8 | pus' = C13,C68, E1,E165,E170, G204, S0,S44,S122 | puss' = O4 | pûch = G204 | pûche = S33 | pwis' = G204, S17,S109,S117 | pwisse = S104,S117 | pû = S107,S117 | puss = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|trô cåvlé po-z î aveur di l' aiwe |fr= {{t+|fr|puits}} |en= {{t+|en|well}} |nl= {{t+|nl|put}} |de= {{t+|de|Quelle}} |es= {{t+|es|aljibe}} |ar= {{t+|ar|بئر‏‎|ral=bi'r|ar-fafl=بِئْر}} |ary= {{t+|ary|بير|ral=bir}} |mt= {{t+|mt|bir}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵏⵓ|ral=ano}} |pcd= {{t+|pcd|puch}}, [[pwich]] }} {{ratour|parfond stroet trô dins l' castinne {{Lka-ra|tchantwere}} |fr= {{t+|fr|chantoire}} }} === {{H|VE}} === {{wp|pousse}} == {{L|fr}} == === {{H|sustantif|fr}} === {{-su-|ling=fr}} {{~}} {{f}} # {{bota|fr}} [[poûsse]], [[djeton]], [[djete]] # {{aurt|fr}} [[poûsse]] (maladeye des tchvås). === {{H|Cos|fr}} === {{Cos-3-fr|pousser}} p8o7oz9l2blft7jsy17wogqgsmolhqd nonna 0 31331 434361 415807 2026-07-17T13:59:03Z Scribus electronicus 3672 434361 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== Atroclaedje di «[[non]] [[a#Codjowas|a]]». === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|nɔ̃ː.ˈna|noː.ˈna|nuː.ˈna|nɔ̃ː.ˈnɛ|noː.ˈnɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|nɔ̃ː.ˈna}} * {{Ric|non·na}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # rafoircixhaedje di [[neni]]. ## insistant après ene kestion d' acertinaedje. ##* - Vos avoz stou al råwe, mi ome !{{~|Nonna}}, vs dis dj'. {{s-rif|E203}} ##*- Li circoncizion, on lzî côpe li zizi? - {{~|Nonna}}, djusse li scopurner {{s-rif|S117|a «zizi»}} ##*- Lyi av diné l' droet d' boere do cafè - A {{~}}, ça ! ##* - Ele est bén metchante don l' feye di cial ? - - {{~|Nonna}}, mins cwand ele ni doime nén s' sô, ele est haeyåve. {{s-rif|JVpa|(1896), p.7}} ##* Eyu, eyu ? Dijhoz mel ! Dijhoz mel ! breyote-t i l' djonne di bedot padrî l' baye do paxhi. Dijhoz mel ! Dijhoz mel ! Dji dirè avou vos ! :: {{~|Nonna}}, {{~}}, k' Polite rûteye. {{s-rif|WBal}} ##* Matante, si vos vloz do vinaigue di peme, dji vs è rmetrè on cantea :: {{~|Nonna}}, dji n' vou rén hertchî avou mi ! {{s-rif|RDed}} ##*-Vos n' avez nén léjhou l' gazete ? -{{~|Nonna}}, djusse li foyton. Pocwè? -Pask' on-z a rtrové vosse galant ir al nute divins on bodet, moirt ! {{s-rif|PHT|ratournant ''Maigret èt l’danseûse d’å Gai-Moulin'', 1994, {{p.|13}}}} ## sins responde a ene kestion d' acertinaedje. ##* {{~|Nonna}}, ça n' si pout nén {{s-rif|S0}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|ebén nonna}} ##* Dji pinséve ki c' esteut leye, ebén {{~}} {{s-rif|S0}} ##* L’ ôte djoû, dj’ a volou fé schoûter ene caricole di mer a m’ pitit-fi k’ a troes ans. Dji pinséve k’ i sereut tot ewaeré d’ î ôre li brut des waches. Ebén {{~}} ! Ké broke ! Il a totshûte dimandé comint fé po candjî d’ posse {{s-rif|JSch}} # {{r|{{~}}; [[eyou çki]] t' vas !}} / {{r|{{~}} ca {{~}} !}} / {{r|{{~}}, ô, {{~}} !}} / {{r|{{~}} savoz !}} / {{r|{{~}} saiss !}} / {{r|{{~}}, ô, vos {{~}} !}} / {{r|taiss ki {{~}} !}} / {{r|a {{~}} !}}: rafoircixhantès dijhêyes. #*A {{~}}, valet ! ti n' m' î årès nén, a tes cayets d' politike {{s-rif|S117|a «a nonnè»}} #*{{~|Nonna}}, saiss, avou les Indocide, i gn a pont d' abituwaedje {{s-rif|S117|a «abituwadje»}} #*- Vz îroz e-n escursion ossu, vos ? - {{~|Nonna}}, ô, {{~}}, dj' a ôte tchôze a fé, la, mi, avou mes cénk zwers {{s-rif|S117}} # {{r|[[nonna dai]]}} # {{r|nonna ki}} #* {{~|Nonna k’}} i n’ a pus håsse, portant, l’ vî bribeu : l’ ouxh vént di s’ taper å lådje tot d’ on côp, come po responde… {{s-rif|AXbg|1912, p.30}} # {{r|[[nonna motoit]]}} # {{r|[[oyi mins nonna]]}} # {{r|[[nonna saiss]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[nics kéndale]] * [[non-fait]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[non]] * [[neni]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[siya]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | nôna = E1, E34 | nonna = E1, O3,O4, R10,R13 | nônna = C9a | non.na = C1,C13, O4,S0,S36 | nônnè = C8 | nonnè = O3,S109,S117,G152 | non.nè = O2,S0,S33 | noûna = E1, E203 |- = S27,S38,S44, E89 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rafoircixhante cogne di «non» {{Lka-ra|non}} |fr= {{t+|fr|non}}, {{t+|fr|mais non}}, {{t+|fr|absolument pas}}, {{t+|fr|que non}}, {{t+|fr|pas du tout}}, {{t+|fr|nullement}}, {{t+|fr|point s’en faut}} |en= {{t+|en|of course not}} |nl= {{t+|nl|natuurlijk niet}} |ar= {{t+|ar|بلى|ral=bala|ar-fafl=بَلى}} |ary= {{t+|ary|لّا|ral=lla}} |zgh= {{t+|zgh|ⵍⴰⵡⴰⵀ|ral=lawah}} }} mp222p8dmj15741xlx692q7bxjxc8d6 coide 0 32852 434384 425492 2026-07-18T08:27:30Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434384 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|χορδή|ral=khordê}} pal voye do {{p|chorda|la-vul}} (å cmince : [[boyea]], pu minme sinse). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kwɛt|kwat|kwaːt|kwad|koːt|koːʀt|kɔ̃ʀt|kʊːʀt|kɔʀt}} {{BS|oi}} {{36pr}} ** {{pzc}} {{AFE|kwat}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} #loyén fwait di fis d' [[tchene]], di [[djute]], di lén, di [[nilon]] toirtchîs so zels-minmes. #* Dj' aveu loyî l' valijhe sol dirî del moto avou des {{~s}} # {{muzike|wa}} d' èn instrumint. #* Tchaeke powete a des {{~s}} a si åme K' ont bén pus åjhey do trefiler Mi, dj' a l' måleur d' esse tinre al låme ; On rén di tot m' fwait triboler. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Eco todis", tome 34, p. 131}} #* Ciete, l' ivier e-st e l' langoneye, Et l' bea prétins, N' pierdant nou tins, Racoide, Li {{~}}, Ki frè zûner l' doûce årmonreye. {{s-rif|JVpr|(1897), "A l'chand'eur", p.57}} # tas d' deus a cwate mete cubes di bwès d' tchåfaedje (sorlon les contrêyes). #* I faleut deus {{~s}} po ene voye di bwès {{s-rif|E203}} # {{djba}} limotche inte li grand djeu et li ptit djeu. #* Pire djowe al gåtche {{~}} eyet På djowe al droete {{~}} {{s-rif|O3}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[aveur del coide di pindou e s’ potche]]}} # {{r|coide di pindou}} #* Il aveut surmint ene hamlete, Cwand å monde il a vnou, Oubén motoit k' i poite Sor lu ene {{~|coide di pindou}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 371-374}} # {{r|[[conter so ene måle coide]]}} # {{r|[[ni nén valeur li coide pol pinde]]}} # {{r|[[potchî al coide]]}} #* Les ptitès båsheles potchèt al {{~}} å prétins. {{s-rif|E1}} #{{r|saetchî al {{~}}}} : 1. si maryî. 2. ridire todi l' minme sacwè, po ki l' djin si leye adire. #{{r|si mete li {{~}} e hatrea}} : ## si maryî ##esse li cåze di si prôpe rwene. # {{r|[[si mete sol coide]]}} #{{r|Låtchîz l' {{~}}, el pourcea stronne}} : dijhêye a onk (ene) k' est trop straegne. # {{r|tourner al coide}} #* Mågré m' corone di blancs tchveas, Et l' ådje ki mes spales poirtèt, Cwand dj' schoûte les efants djouwer {{~|Al coide dj' ireu co tourner}} … {{s-rif|JDcoh|1939, p.92, ''Lès bèlès-eûres'' (1936)}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[coirdea]], [[coirdele]] * [[coidler]], [[coidlaedje]], [[ricoidler]] * [[coirder]] * [[coidlire]] / [[coirdulire]] * [[coidlî]], [[coidreye]] * [[coidlêye]] * [[acoirder]], [[acoird]], [[acoirdance]], [[acoirdances]] * [[ecoirder]] * [[ecoidler]], [[ecoidlé]] * [[racoirder]], [[racoird]], [[racoirdaedje]], [[racoirdumint]] * [[disracoirder]], [[disracoirdaedje]] * [[discoidler]], [[discoidlé]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[coide al bouwêye]] * [[coide di beur]] * [[coide di bwès]] * [[coide-do-Diåle]] * [[danseu d’ coide]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[loyén]], [[håre]], [[hårdêye]], {{loyén|fi|Walon 2}} ==== {{H|Of}} ==== * [[cwate]] (4) * [[côde]] (sicret) * [[cwete]] (ahoute) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | coide = G0, R10:5442,R13 | coid = E177 (1823) | koitt = E203 | quatte = E212 | qwette = JVdfo | cwade = C1,C8, E212b, O0, S0,S117 | cwâde = S117 | cwède = E1,E34 | côrde = O0, S117 | côde = O0 | coûde = O0 | coûrde = O0, O4 | corde = O3 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|loyén d' tchene, evnd. |fr= {{t+|fr|corde}} |en= {{t+|en|roap}} |nl= {{t+|nl|touw}} |ary= [[qenba]] {{=ral}} [[قنبة]] | }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} i8covjogmleqbslp51do7v101g9iwye potchî foû d’ ses clicotes 0 34832 434426 407905 2026-07-18T11:38:38Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434426 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m}} «[[potchî]]» + «[[foû d']]» + «[[ses]]» + «[[clicote]]s» === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # [[si måvler]] foirt. #* Ni m' fwai nén {{~|potchî foû d' mes clicotes}} ! #* TÅTÎ. - Dji vs aprindrè come mi. TONTON. - Dji n' djereye nén, dji djåze come nosse mere m' a-st apris. Vos vs marixhoz d' essene, dji n' divén nén co sote. TÅTÎ (a pårt). - Ele mi va fé torade {{~|potchî foû d' mes clicotes}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 432-434}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[monter e sminces]]; [[boure]], [[moure]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[houzer dvins ses clicotes]] ==== {{H|variantes}} ==== * [[broker foû d’ ses clicotes]] * [[fé vni foû d’ ses clicotes]] * [[såtler foû d’ ses clicotes]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|sortir de ses gonds}} ||en= to {{t+|en|hit the roof}} | }} 1vdnjk4ujmqfvyyxshg7phhvsivtfpa pôves micoyes 0 41346 434406 248292 2026-07-18T10:14:33Z Èl-Gueuye-Noere 2775 Li modêye ni rote nén bén. 434406 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Plu}} «[[pôve micoye]]» === {{H|Suvire|wa}} === # [[pôvès]] [[djins]]. #* On-z a bele do dire ki ces djins la ont basti e-n ene zone a risses ; fåt i taper l' hate so ces {{~}} la ? {{s-rif|JLah}} ==== {{H|Si}} ==== * [[pôves mivés]], [[pôves micawes]], [[målureus]], [[pôvès]] [[djins]], [[pititès djins]], [[pôvriteusès]] djins ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|miséreux}}, {{t+|fr|malheureux}}, {{t+|fr|pauvre bougres}}, {{t+|fr|misérables}} |ary= [[msaken]] {{=ral}} [[مساكن]] {{=dsf-ar}} [[مْساكن]] | }} ikql8mi5nx0glvf8kk6qt8yvebix7oy idêye 0 41594 434412 431751 2026-07-18T10:37:54Z Scribus electronicus 3672 434412 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|idea|sourd=la}}, lu-minme do {{bdj|ἰδέα|sourd=grc}}, idéa («cogne d' ene sacwè»). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|iː.'dɛːj|iː.'de|i.'dɛːj|i.'dej|i.'de}} ** {{pzc}} {{AFE|iː.'dɛːj}} * {{Ric|i·dêye}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # sacwè k' on pinse. #* Pocwè so ene macsådêye {{~}} Kitoirtchî des vers pitiveus ? {{s-rif|MLej}} #* Kéne drole d’ {{~}} ourit s’ feme Madjene : Ele tchåfe li gros fier ås bolenes Et po mî rsouwer si mamé Vzel ristind so les cwate costés. {{s-rif|JLev|ratournant [[w:Li vicåreye di Simon et Linåd (live d’ imådjes)|Simon et Linåd]]}} # rizultat k' on pinse î ariver. #* Voste {{~}}, c' est di fé ene ôte pitite gazete po rén, dabôrd ? #* Li monse esteut la: c' esteut ene masse di cråxhe tote plinne d' ouys, di boutches et d' bourlotes, avou des bresses ki sbritchént ene miete shuvant si {{~}}. {{s-rif|JFB}} #* Dj' a po totes les djonnès feyes ki sont sudjetes a pixhî Po s' waeranti d' esse tchavêyes Ene tchandele po ls ecråxhî C' est ene tchandele a l' {{~}} Ki l' cene k' ecråxhe ses pårteyes} Est seur d' atraper l' froyon. {{s-rif|FrBcj|1852}} #* Dimani payizan, c' esteut bén la mi {{~}} ! {{s-rif|LLaginm|(1947), ''Li ponne dè gård di bwès'', p. 147}} #* Avou l' {{~}} d' astamper e walon ene essegne d' emacralaedje, on-z a ramexhné troes paroles k' avént l' cogne et l' oumeur k' i faleut: harlake, marlou eyet macrale, po fé "harloucrale" {{s-rif|AMaq}} # manire di vey li monde k' ont puzieurès djins. #*Sol pî sol tchamp, Djan-Luk va rvanter l’ {{~}} ki l’ kesse do scrijhaedje do walon a trové ene rexhowe « definitive » avou l’ sistinme Feller. {{s|Lucyin Mahin| Ratacaedje, [[Sourdant:Ran|Li Rantoele]], {{l°|88}}, 2019}} # {{plu|wa}} sacwès nén vraiyes, {{Lka|sotès idêyes}}. #* BODSON. Li lieutnant Bernalmont ki lodje cial al Bele Fontinne, et ki hape, po l’ årmêye, ås pôves heres d’ avår cial, les bayås et les vatches k’ i n’ polèt pus fôrer, toûne åtoû d’ vos, båshele, po sayî di vs adawyî. IDÅ. Taijhoz vs, c’ est des {{~s}}. {{s-rif|JMabf|1924, p.7}} #* BÅDWIN. - Alans, dijhoz m' çou k' end est. SIMONE. - {{~|C' est des idêyes}}, ki vôrîz vs ki dj' åreu ? BÅDWIN. - Bén, kî sait on måy avou les femes, leu cour est sovint si tinrûle ! … {{s-rif|JLpml|1928, ake III, sinne II, p.41}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a l’ idêye]]}} # {{r|[[a mi idêye]]}}  # {{r|[[aveur boune idêye]]}} # {{r|[[aveur des idêyes]]}} # {{r|[[aveur ene idêye ki nel cwite nén]]}} # {{r|[[aveur ene pitite idêye]]}} (po) # {{r|[[aveur l’ idêye]]}} # {{r|aveur les minmès idêyes}}. #* LAFLEUR. - Mi mwaisse m' a tcherdjî di vs abressî, por lu. LEYONTINE. - Est ç' vraiy ? C' est bén po vs dire come nos {{~|avans les minmès idêyes}}. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne II, p.20-21}} # {{r|aveur ses idêyes}}. #* LOUWIS. – Ele si pinséve acsûte del marke. Paski, vos savoz, ele {{~|a ses idêyes}} ! KINÅVE. C’ e-st ene sacwè d’ ricnoxhou, endè fåt nén rire. {{s-rif|HSnp|1889, p.91}} # {{r|[[awè l’ idêye]]}} # {{r|[[awè idêye]]}} # {{r|[[awè dins l’ idêye]]}}, {{r|[[aveur dins l’ idêye]]}} # {{r|[[candjî d’ idêye]]}} # {{r|[[candjî d’ idêye come di tchmijhe]]}} # {{r|[[c’ e-st ene idêye]]}} # {{r|[[cwand il a ene idêye e l’ tiesse, i n’ l’ a nén e cou]]}} # {{r|[[cwand il a ene idêye e l' tiesse, i n' l' a nén ôte pårt]]}} # {{r|[[esse di l’ idêye di]]}} # {{r|[[goter a l’ idêye]]}} # {{r|[[hossî inte deus idêyes]]}} # {{r|[[kéne idêye]]}} # {{r|[[ni nén esse des minmès idêyes]]}} # {{r|[[våt co mî ratni ses idêyes ki d’ esse rifwait di ses djåzreyes]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== *[[idêyå]], [[idêyalisse]], [[idêyalijhî]], [[idêyalijhaedje]] *[[idêyolodjeye]], [[idêyolodjike]], [[idêyoloke]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[ene idêye]] * [[idêye tote fwaite]] * [[sotès idêyes]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[pinsêye]], [[apinse]], [[tuzêye]], [[tuza]], [[tuzaedje]], [[tuze]] * [[avizance]] * [[refleccion]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | idé = E165 | idée = S0 | îdèie = E203 | idèye = S0 | idéye = C8, O4 | idêye = R10,R13, S117 | îdèye = E1,E170 | îdêye = E1,E170 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sacwè k' on pinse |fr= {{t+|fr|idée}} |en= {{t+|en|idea}} |nl= {{t+|nl|idee}} |ary= [[fekra]] {{=ral}} [[فكرة]] }} {{ratour|rizultat a-z avinde |fr= {{t+|fr|but}} |en= to {{t+|en|goal}} }} {{ratour|sacwè nén vraiys |fr= {{t+|fr|sornettes}}, {{t+|fr|rumeurs}}, {{t+|fr|fouttaises}} }} 6z9k0pr556hxa03jhul0q6y08jbz04k glawe 0 42142 434378 423966 2026-07-17T20:49:53Z Lucyin 218 /* {{H|parintaedje}} */ 434378 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{BdjMB}} « glaw » (hawaedje di tchén). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|glaw}} {{1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|glaw}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[dijhêye]] po s’ [[fote]] d’ èn ôte, [[ene miete]] [[coixhanmint]]. #* Claper ene {{~}}. {{s-rif|E203}} #* On n’ ôt k’ ene {{~}} pol grand discoxhî Ki s’ mousse e moes d’ måss a clokî. {{s-rif|JCmp|« Li plope », 1923, p.33}} <gallery> Raxhon_rondeas.jpg|Li mot divins on tite di live. </gallery> ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[glawant]] * [[glawter]] * [[glawtiner]], [[glawtinreye]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[glawziner]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[lawe]], [[fiyon]], [[mocreye]], [[atote]] ==== {{H|RM}} ==== {{Tit}} *[[w:Portraits, tåvleas, glawes et lawes (arimés)|Portraits, tåvleas, glawes et lawes]] : ramexhnêye d’ arimés da [[w:Hinri-Djôzef Raxhon|Hinri-Djôzef Raxhon]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | glaw = E203 | glawe = E1,E34,E89, R10 |- = E165, R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|dijhêye po s’ fote metchanmint |fr= {{t+|fr|brocard}}, {{t+|fr|raillerie}}, {{t+|fr|quolibet}}, {{t+|fr|gouaillerie}}, {{t+|fr|moquerie}} |en= {{t+|en|jeer}}, {{t+|en|gibe}} |de= {{t+|de|Anzüglichkeit}}, {{t+|de|Stichelei}} }} 03olinv4jkjo9a63qy7sgt02z4shoux santé 0 46270 434385 425520 2026-07-18T08:30:47Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434385 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|sanitas|sourd=la}} {{m-s}} {{çdom}} {{caw|té|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|sɑ̃ː.'te|sɑ̃ː.'tɛ|sɔ̃ː.'te}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|sɑ̃ː.'te}} * {{Ric|san·té}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} {{n-ct|wa}} {{tsg|wa}} # boun estat do coir ou l' esprit d' ene djin, d' ene biesse. #*Awè des pûs, c’ est sene di boune {{~}} {{s-rif|C1|p. 130}} #*Ça est i bon pol {{~}} do s’ dispaitchî insi ? {{s-rif|C1|p. 691}} #*On n' sait çki c’ est del {{~}} ki cwand on n' l’ a pus {{s-rif|C1|p. 711}} #* Efant pus dogaesse, pus voltrûle…L’ ci da s’ bele-sour est come on rîle, N’ a nén li dmey cwårt di s’ {{~}}. {{s-rif|MLol|p.130, « C’èst-on valèt !»}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|al santé di}} #* {{~|Al santé des}} cint meyes Et di nosse ritche vijhén ! Boutans foû sacwants dmeys Di djoye et d' contintmint. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 375-378}} #* HOUBERT. Nos vs avéns dmandé deus dmeys, savoz Lize ? LIZE. - Iy !... Dji vs l' a dit, dji piede li tiesse… FRANCWES. – Va po do vén, va … {{~|Al santé do}} cårpea. {{s-rif|JMvm|(1933), p.3}} # {{r|[[a vosse santé]]}} #* BIETMÉ. Ni bevans k' ene, c' est mi k' el paye. NAPOLEYON. - Ene boune parole a todi s' plaece. BETCHEYE. - Rén k' ene, dj' a on si laid bwesson ! NAPOLEYON (å publike) C' est co onk ki stronne li poye sins l' fé braire ! BIETMÉ. - {{~|A vosse santé}} ! {{s-rif|JVdfo|1889, sinne IX, p.23}} #* Ladsu dj' finixh, paski dvins l' assimblêye End a des cis k' ont l' tins long sins pinter Et mi, k' inme mî deus eures etires k' ene dimeye, Dji leve mi vere po braire : {{~|A vosse santé}} ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.139, ''Tchanson d' tåve : Inte lès-åsses èt lès pots'' (1936)}} # {{r|boere li santé}} #* Et s' '''bevans''' tertos '''l' santé''' Di nosse bråve et degne curé. {{s-rif|HFbl|Li kuré d'sain viçain, 1843}} # {{r|boere si santé}} #* Tot djåzant et passant s' tins, On {{~|boet s' santé}} tot moumint, Sins djinner personne. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li ci qu'n'est nin contint di s'woisin qui rescoul' si mohonne'', p.35}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[santiveus]] * [[santivåve]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[haiteyisté]] ==== {{H|contråve}} ==== [[maladeye]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | santé = R10,R13,S0,E1,E203 | santè = C1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|boun estat do coir ou l' esprit |fr= {{t+|fr|santé}} |en= {{t+|en|health}} |nl= {{t+|nl|gezondheid}} |de= {{t+|de|Gesundheit}} |es= {{t+|es|salud}}, {{t+|es|sanidad}} |ar= siHHa {{=ral}} {{t+|ar|صحة}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|صِحّة}} |ary= [[ç7a]] (çHa) {{=ral}} [[صحة]] {{=dsf-ar}} [[صْحة]] }} === {{H|MF|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # dijhêye cwand on leve on vere (di bire, di vén, di goet) divant del boere avou ds ôtes. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[a vosse santé]] * [[sanctousse]] * [[a twè]] ! / [[a ti]] ! / [[a vos]] !; [[a ti et a mi]] ! * [[tchik et tchak et berdouxhe]] ! ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|dijhêye e tchocant les veres |fr= {{t+|fr|santé}} |en= {{t+|en|cheers}} |nl= {{t+|nl|gezondheid}} |de= {{t+|de|prosit}}, {{t+|de|prost}} |es= {{t+|es|salud}} |it= {{t+|it|cin cin}} }} 3ypzmef1ontz9bd4w8ras7lqq5a841f tchitchon 0 47141 434393 375269 2026-07-18T09:18:34Z Lucyin 218 434393 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{V|tchitchî}} {{caw|on|s|wa}}, boket ki tchitche. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ʧi.'ʧɔ̃|odio=Wa_tchitchon.ogg|ling=wa}} u {{AFE|ʧi.'ʧɔ̃|odio=Wa tchitchons.ogg|ling=wa}} {{1pr}} * {{Ric|tchi·tchon}} === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{frut|wa}} pitite [[poere]] nén bén fôrmêye. # {{magn|wa}} souwé boket d' [[peme]]. # ({{plu}}) confiteure di [[biyokes di tchén]]. #* Sol tåve des nûtons, z aviz co do boure di navea, do pwin d' farene di gland, des oûs d' capixhes marixhås et des {{~s}} {{s|LM|ratournant Omer Marchal}} # ({{plu}}) [[compote]] di peme. # {{im}} pitite djin tote ratchitcheye. <gallery> Dehydrated Apple pieces.jpg </gallery> ==== {{H|Pa}} ==== * [[ratchitchon]] * {{Lka-pa|tchitche}} ==== {{H|A}} ==== [[blanc tchitchon]] ==== {{H|Si}} ==== * (souwé boket d' peme) : [[tchitche]] / [[caetche]], [[oraye di beguene]] * (pitite djin tote ratchitcheye) : [[setchron]] ==== {{H|PM}} ==== [[tchitchåd]] ==== {{H|Sp}} ==== {{AN}} ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | tchitchon = S117, S109, R9, FR13 a "confiture" |- = R13 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|souwé boket d' peme {{Lka-ra|oraye-di-beguene}} |fr= {{t+|fr|tranche de pomme séchée}} |en= {{t+|en|dried apple slice}} }} {{ratour|fruts spotchîs |fr= {{t+|fr|compote}}, {{t+|fr|marmelade}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|tchitchon (discramiaedje)}} nfccml0wzto5ls57zkfj15p9glmhkhp 434394 434393 2026-07-18T09:20:12Z Lucyin 218 /* {{H|Si}} */ 434394 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{V|tchitchî}} {{caw|on|s|wa}}, boket ki tchitche. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ʧi.'ʧɔ̃|odio=Wa_tchitchon.ogg|ling=wa}} u {{AFE|ʧi.'ʧɔ̃|odio=Wa tchitchons.ogg|ling=wa}} {{1pr}} * {{Ric|tchi·tchon}} === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{frut|wa}} pitite [[poere]] nén bén fôrmêye. # {{magn|wa}} souwé boket d' [[peme]]. # ({{plu}}) confiteure di [[biyokes di tchén]]. #* Sol tåve des nûtons, z aviz co do boure di navea, do pwin d' farene di gland, des oûs d' capixhes marixhås et des {{~s}} {{s|LM|ratournant Omer Marchal}} # ({{plu}}) [[compote]] di peme. # {{im}} pitite djin tote ratchitcheye. <gallery> Dehydrated Apple pieces.jpg </gallery> ==== {{H|Pa}} ==== * [[ratchitchon]] * {{Lka-pa|tchitche}} ==== {{H|A}} ==== [[blanc tchitchon]] ==== {{H|Si}} ==== * (souwé boket d' peme) : [[tchitche]] / [[caetche]], [[oraye di beguene]] * (fruts spotchîs et cûts avou do souke) : [[côrin]], [[confiteure]] * (pitite djin tote ratchitcheye) : [[setchron]] ==== {{H|PM}} ==== [[tchitchåd]] ==== {{H|Sp}} ==== {{AN}} ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | tchitchon = S117, S109, R9, FR13 a "confiture" |- = R13 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|souwé boket d' peme {{Lka-ra|oraye-di-beguene}} |fr= {{t+|fr|tranche de pomme séchée}} |en= {{t+|en|dried apple slice}} }} {{ratour|fruts spotchîs |fr= {{t+|fr|compote}}, {{t+|fr|marmelade}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|tchitchon (discramiaedje)}} g6kepse2wh25wne4euajot2pxv4yfsl 434396 434394 2026-07-18T09:33:31Z Lucyin 218 434396 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{V|tchitchî}} {{caw|on|s|wa}}, boket ki tchitche. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ʧi.'ʧɔ̃|odio=Wa_tchitchon.ogg|ling=wa}} u {{AFE|ʧi.'ʧɔ̃|odio=Wa tchitchons.ogg|ling=wa}} {{1pr}} * {{Ric|tchi·tchon}} === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{frut|wa}} pitite [[poere]] nén bén fôrmêye. # {{magn|wa}} souwé boket d' [[peme]]. # ({{plu}}) [[biyokes di tchén]] u ôtes fruts spotchîs et cûts avou do souke. #* Sol tåve des nûtons, z aviz co do boure di navea, do pwin d' farene di gland, des oûs d' capixhes marixhås et des {{~s}}. {{s|LM|ratournant Omer Marchal}} # ({{plu}}) [[compote]] di peme. # {{im}} pitite djin tote ratchitcheye. # {{cost|wa}} rakeudaedje trop seré. <gallery> Dehydrated Apple pieces.jpg </gallery> ==== {{H|Pa}} ==== * [[ratchitchon]] * {{Lka-pa|tchitche}} ==== {{H|A}} ==== [[blanc tchitchon]] ==== {{H|Si}} ==== * (souwé boket d' peme) : [[tchitche]] / [[caetche]], [[oraye di beguene]] * (fruts spotchîs et cûts avou do souke) : [[côrin]], [[confiteure]] * (pitite djin tote ratchitcheye) : [[setchron]] ==== {{H|PM}} ==== [[tchitchåd]] ==== {{H|Sp}} ==== {{AN}} ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | tchitchon = S5, S17 p. S25, S117, S109, R9, FR13 a "confiture" |- = R13 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|souwé boket d' peme {{Lka-ra|oraye-di-beguene}} |fr= {{t+|fr|tranche de pomme séchée}} |en= {{t+|en|dried apple slice}} }} {{ratour|fruts spotchîs |fr= {{t+|fr|compote}}, {{t+|fr|marmelade}} }} {{ratour|fruts spotchîs et cûts avou do souke |fr= {{t+|fr|confiture}} }} {{ratour|racozaedje trop seré |fr= {{t+|fr|ravaudage}} ''(mal fait)'' }} ==={{H|VE}}=== {{wp|tchitchon (discramiaedje)}} qj6vvc4kp7kxahtf24jhi8nj07udfdd dijhoz 0 47658 434420 426697 2026-07-18T11:08:14Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434420 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-|[[dijhoz]]|[[djhoz]]}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{BdjA|dijh|dire}}, {{caw|oz|c|wa}}. === {{H|Co|wa}} === {{~}} :{{V|dire}} : # {{IP2s-op}}. #* Fårè fé les prouves di çou ki vos {{~|djhoz}}; vos n' av nén stî ametou po rén. # {{IP2p}}. #* Vos et vosse fré, vos {{~|djhoz}} des mintes. # {{Kim2s-op}}. #* {{~|Dijhoz}}, m' fi, n' avoz nén veu passer èn ome so on velo d' coûsse lanawaire? #* HOUBERT. (Voet l' bout do toûne-visse ki vént foû d' on trô k' i gn a-st å gletoe do vantrin) - Et çoucial, est ç' on mårtea å bouxhî dvant, {{~}} ? {{s-rif|ABbdj|1900, sinne IV, p.10}} # {{Kim2p}}. #* Mes camaerådes, {{~}} m’ li vraiy Dji n’ sai nén si vs estoz come mi. Mins dji m’ a dmandé kékès feyes : Est ç’ si målåjhey di mori ? {{s-rif|DDro}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== <section begin="orto"/> {{Orto | dihez / d'hez = [!s20es] | dihoz / d'hoz = [!s20es] | dijoz / d'joz = [!s20es] | dijoz / toz = ALam | dijez / d'jez = [!s20es] | dijèz / d'jèz = [!s20es] | dizèz / d'èz = [!s20es] | d(i)jhoz = R10 (a «amaker»), R11:cosmonote (a «cosmonote») }}<section end="orto"/> ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|2e singulî, ordinaire {{Lka-ra|dis}} |fr= {{t+|fr|dis}} ''(atouwaedje ordinaire)'' }} {{ratour|2e pluriyal |fr= {{t+|fr|dites}} |es= {{t+|es|decís}} }} === {{H|mot-usteye|wa}} === {{~}} # #* Asteure, c' est des luçons ! Pierdez vs li tiesse, {{~}} ? {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 419}} ma1wr5wipk0eydqx82h0y0m7dy4ygxa si neyî dins on raetchon 0 48521 434373 387677 2026-07-17T15:48:16Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434373 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye}} === {{Sh-m|si neyî|dins|[[on#Walon 1|on]]|raetchon}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} {{vsc}} # å condicioneu, n' awè pont d' tchance. #* Cwand k' on-z est dins l' guignon, '''on s' neyreut dvins on raetchon. {{s-rif|E1}} #* C' est d' bon. Et ene sakî, {{~|on s' neyreut}}, k' dj' arawe, {{~|dvins on raetchon}} ! Mins dji tel keu, saiss, fré ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 365-367}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|n' awè pont tchance |fr= {{t+|fr|se noyer dans un verre d’eau}} }} cmux2xatfi0khyxgs8t0anv1jrz7cnk si schouwer 0 53209 434390 419076 2026-07-18T08:50:46Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434390 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-vprwa-|schouwer}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Apl-vprC}} «[[schouwer]]» === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vprmur}} # {{vsc}} endaler po n' nén esse [[må prins]]. #* Atincion, cwand l' afwaire toûnrè må, i {{~|s' schouwrè}} {{s-rif|E213}} # {{vcnd|di}} si bouter erî di (ene ehalante djin, ene laide sacwè). #* Dji {{~|m' schowe}} di lu cwand djel voe. #* {{~|Schouwez vs}} di totes ces djins la. #* '''Di''' zels, fårè k' dji {{~|m' schowe}} : C' est des trop ptitès djins ! Tertos saetchèt pal cawe Li diåle dispoy lontins. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 395-398}} #* I tchante cwand l’ oraedje est evoye, Cwand l’ dandjî n’ l’ a nén rascråwé, Si vite k’ il a polou {{~|s’ schouwer}} Do moxhet k’ esteut so ses voyes. {{s-rif|JVvl|(1901), p.193, “In’ Eximpe à sûre”}} #* Bon Diu, don, vs estoz bén haeyåve, Vos n' acontez rén d' çou k' dji vs di, Ca vos vs mostrez vormint contråve A tos mes dzirs, tot {{~|vs schouwant}} d' mi. {{s-rif|JDcoh|1939, p.118, ''Li brave Nanète'' (1910)}} #* Li blanke leuve est si près d' lu k' ele li pôreut cåzu aduzer, mins ele prind plaijhi a {{~|s' schouwer}} d' lu pus lon, todi pus lon {{s-rif|JMW}} #* Et vos k' est si foirt dimandé, K' on n' profite nén di vos bontés. {{~|Houwez vs}} des omes politikes I vs frént tourner a bourike {{s-rif|FNyn}} #* Des bisbisses, i {{~|s' }}endè {{~|schowe}} Elzî dene on bon côp d' cawe {{s-rif|FNyn}} # {{vcnd}} [[meskeure]]. #* Twè, ki {{~|s’ schowe}} ouy del ricnoxhance, Twè, k’ on cpitéve d’ lådje et d’ lon Cwand dji t’ veya pol prumire feye, T’ as semé l’ noere miråcoleye, E l’ åme des cis k’ ont stou si bons ! {{s-rif|JVpr|(1897), « On sai bin pô çou qu’on ramasse », p.84}} # {{vcnd}} èn si nén rtourner di. #* Dispaitche tu di dschinde e fond di m' cåve, et rimplixh on panî d' mes crotêyès botayes; tot l' resse, on '''s' {{~|endè schowe}}: k' i plouve, k' i djale, k' on neye {{s-rif|MHic}} (ratournant [[w:Horace|Horace]]) ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[si schouwer evoye]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (si bouter lon di) : [[aveur wåde]] di * (èn si nén rtourner di): [[n' awè d' keure]] di ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|endaler po n' nén atraper |fr= {{t+|fr|s’esquiver}}, {{t+|fr|se défiler}}, {{t+|fr|se débiner}}, {{t+|fr|fuir}}, {{t+|fr|se dérober}} |en= to {{t+|en|sidestep}}, to {{t+|en|strafe}} |nl= {{t+|nl|zich ontwijken}} |de= {{t+|de|sich ausweichen}} |es= {{t+|es|esquivarse}} }} {{ratour|si bouter lon (di) |fr= {{t+|fr|s’éloigner}} de, {{t+|fr|s’écarter}} de, {{t+|fr|se garder}} de }} hphy5tc3sjoefhe9rqb5h2robq16z6i hinkeplink 0 56919 434392 420283 2026-07-18T09:12:39Z Scribus electronicus 3672 434392 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Apl|wa}} «[[hink]]» (do {{bdj|hinken|sourd=de}}, xhaler) + «[[et]]» + «*plink» (fwait a môde di mot-brut); {{FEW|16|209|a}}. === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} # tot rotant målåjheymint et doûçmint. #* Li bele båshele k' i tneut disconte si stoumak aveut l' air si disfwaite ; si tiesse, ki pindeut a l' åwe, end aléve {{~}}, come li cene d' ene moite. {{s-rif|JVpa|(1896), p.10-11}} #* Avou s' hôte calote so l' oraye, Mondêye endè va, tot hictant, {{~|Hinkeplink}}, ossu roed k' ene beye, Hop e-n erî, hop e-n avant ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.141, ''Mon’dêye'' (1926)}} #* L' ivier a sovint djouwé ås måyes; Asteure, il eva {{~}}; Il eva åd triviè des håyes Mins il a pierdou totes ses kinkes {{s-rif|GHav}} #*Pwis, come èn ome ki halcote so ses djambes,<gbbr>Dj' end erala {{~}} e mi ombion {{s-rif|LLaginm|''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 111}} #* Wice ireut i bén, l' Djawe, {{~}} avou s' bodet bôré plin {{s-rif|ALal}} #* Li Hoûlote, noer mousseye, tote tchaipiowe, ramassêye eshonne, viye et baxhowe, si raspoyant so on baston, s' aprepeye {{~}}, tot s' trebouxhant so les cawieas do pazea {{s-rif|JBmpb|p. 13}} # nén foirt bén. #* Li pordjet «Wiccionaire», c' est vormint clapant po-z alårdji ses cnoxhances dins toplin des langues, k' on n' kinoxhe ki {{~}} {{s~|LM}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tot rotant målåjheymint |fr= {{t+|fr|clopin-clopant}} }} {{ratour|nén foirt bén |fr= {{t+|fr|couci-couça}} }} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # pitit ome maigue. # efant maigue et afronté. #* Louke ci ptit {{~}} la ! {{s-rif~|E212}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pitit ome maigue |fr= {{t+|fr|freluquet}} }} {{ratour|efant afronté |fr= {{t+|fr|morveux}}, {{t+|fr|garnement}} }} 56tkzz9q3tyy0ajjfriuka50kxru9mf Bon vénrdi 0 63593 434367 377883 2026-07-17T14:28:38Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434367 wikitext text/x-wiki {{MR|Bon Vénrdi}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Etim?}} ==={{H|sustantivire|wa}}=== {{~}} {{o}} # [[vénrdi]] di dvant [[Påke]]. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|vini å monde på djoû do Bon vénrdi}} #* DEUJHINME VIJHÉN. T' as surmint {{~|vnou å monde på djoû do Bon vénrdi}} ? TROEJHINME VIJHÉN. - Bén, t' årès fwait t' fôrtune sins trop ti casser l' tiesse ! CWATRINME VIJHÉN. - Çoula ... il a-st avou pus d' bouneur ki d' adresse ! PRUMÎ VIJHÉN. - I s' tapreut dvins on pousse k' i vénreut foû ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 362-365}} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour |en = {{t+|en|Good Friday}} |fr = {{t+|fr|Vendredi saint}} |nl = {{t+|nl|Goede Vrijdag}} }} 25qo76mo0drrv9ieug97anz31u667z1 narene 0 66709 434416 430173 2026-07-18T10:47:56Z Scribus electronicus 3672 434416 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|narine|fr|wa}} {{m-s}}, lu-minme d' on {{bdj|*narosus|sourd=la-vul}}. ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|na.ˈʀɛn}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|na.ˈʀɛn}} * {{Ric|na·rene}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[trô d’ nez]]. #* Li laid flairant måssî potince, Shofele si {{~}} avou s’ doet ! {{s-rif|JVrr|(1920); “L’ oficî Boche” (4 di octôbe 1918)}} #* Dji vos l’ dimande gn a-t i å monde ene sacwè d’ pus apetixhant cwand, del plaece d’ a costé, li boune odeur do cafè ki passe dins l’ rampono, vént vo kekyî les '''narenes'''. {{s-rif|Eugène Gillain, ''Li vî coqmwâr'', Les Cahiers wallons, {{l°|25}}, 1939, {{p.|422}}}} # {{stin}} [[nez]]. #* On vî bleu so s' {{~}} k' aveut ene pwaire di berikes Lezî lijheut tot hôt les noveles politikes. {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.37}} [[File:66 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* On lzî placreut minme del cråxhe so leus pîs, Di l’ ôle sol {{~}} et del cråxhe å drî. {{s-rif|JBjr|(1899), "L’awoureux Colas"}} #* Laide {{~}} ni cnoxhe nén måle odeur. {{s-rif|AXbm|(1905), p.6}} #* Ouy, nolu n’ tuze pus å bon Diu… L’ erlike a l’ mitan d’ on bresse dju, Si visaedje a pierdou s’ '''narene'''… {{s-rif|JMign|, ''Li vî bon Diu'', Les Cahiers wallons, {{l°|43}}, 1943, {{p.|864}}}} #* {{lang|wa-fel|Trop malåde po mète mi pèneûse '''narène''' Al cwahante bîhe qui m’bouh’reût so l’costé, Dji n’vou nin portant qu’on dèye qui m’vèye pène Brogne ås deûs Walons qu’on vint dè flotch’ter.}} {{s|EWfc|p.83}} #* Tchåssîz lyi ene narene Sol {{~}} k' il a, Ou fjhoz l' blanc d' farene Si n' lest nén dedja. {{s-rif|LLaginm|''Les Djîles'', (1947), p. 127}} # {{str|wa}} nez d' ene biesse. #* Les tchéns d' tchesse, narene a raeze del tere et cawe dresseye come on ciedje di Påke, shuvèt. {{s-rif|JPD}} # {{stin|wa}} {{cama|wa}} [[djaive]]. #*I t' pôreut aploure sol {{~}} ene biscûte come t' end a måy riçû {{s-rif|AMaq}} #* {{lang|wa-fel|Trop malåde po mète mi pèneûse {{~}} Al cwahante bîhe qui m’bouh’reût so l’costé, Dji n’vou nin portant qu’on dèye qui m’vèye pène Brogne ås deûs Walons qu’on vint dè flotch’ter.}} {{s|EWfc|p.83}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|aveur ene fene narene}}. # {{r|aveur ene flairante narene}}. # {{r|[[aveur li vint el narene]]}} # {{r|claper l’ ouxh al narene}}. # {{r|ene narene come on pî di stouve}}, {{r|ene narene come on crapåd ashiou so s’ cou}} : nez språtchî. # {{r|[[fé di s’ narene]]}} # {{r|[[fé peter di s’ narene]]}} # {{r|[[herer s’ narene]]}} # {{r|[[il a raetchî e l’ air et çoula lyi a rtoumé so l’ narene]]}} # {{r|[[kî disfwait s’ narene disfwait s’ vizaedje]]}} # {{r|[[loukî pus lon ki s’ narene]]}} # {{r|[[miner pal betchete del narene]]}} # {{r|[[ni nén tuzer pus lon ki s’ narene]]}} # {{r|pårler del narene}}. # {{r|[[passer dzo l’ narene]]}} # {{r|[[saetchî les viers foû del narene]]}} # {{r|ene odeur vis hape al narene}}. # {{r|i n’ voet nén pus lon ki s’ narene}} ===={{H|parintaedje}}==== {{mse}} * [[nareus]] * [[narineus]] * [[nariveus]] * [[naziå]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[al narene]] * [[al narene di]] ===={{H|sinonimeye}}==== * [[garene]] (po rire) * [[trô d’ narene]] (avou ''narene'' dins l’ sinse di ''nez'') ==== {{H|notule d’ uzaedje}} ==== Li sustantif « narene » e walon prind sovint l' plaece do mot « nez » e francès. Il est don bråmint pus corant e walon. ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | nareinn = E177b | narène = C1,C13,E1,E34,O0,O2,O3 | narene = R10,R13 }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour|trô d' nez |fr = {{t+|fr|narine}} }} {{ratour|nez |fr = {{t+|fr|nez}} }} {{ratour|trogne |fr = {{t+|fr|tronche}}, {{t+|fr|face}} }} {{ratour|pårler del narene | fr = {{t+|fr|nasiller}} }} pdw2aj72yzqs4wwbzyrws1naypryayy gårni 0 68742 434358 420457 2026-07-17T13:43:24Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434358 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|warnjan|sourd=frk}} racuzinåve avou l' {{p|garnir|fr|wa}} et l' {{p|warn|en|wa}} {{caw|i|v|wa}} ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|gɒːʀ.nɪ|gɒːʀ.nɪ|gɔːʀ.ni}} ** {{pzc}} {{AFE|gɔːʀ.ni}} * {{Ric|går·ni}} ==== {{H|viebe|wa}} ==== {{-coprus-}} {{-codjow-|troke=4|A=gårnixh|B=gårn|come=prusti}} {{~}} {{vc}} # diner çou k' ene sacwè a mezåjhe. #* E wice k' i gn aveut nou ritchåd Ki voleut disloyî s' boursete, Li Bon Diu divins les måjhinetes, Apoirtéve po {{~}} l' årmå. {{s-rif|JVpr|(1897), "Les roies", p.10}} #* Soltins k' Houbert a stî '''gårni''' li tchvå et l' ateler, elle ont fwait les schieles, e tchafiant {{s-rif|RDed}} # rafûler d' gågåyes. #*Ele va {{~}} ses finiesses pol dicåce {{s-rif|O4}} #* Todi prumî a vs buskinter, I vs {{~|gårnixhront}} come èn åté, Les omes. {{s-rif|JDcoh|1939, p.122, ''Lès omes, Tchansonète po feume'' (1903)}} #* HOUBERT. Mins pocwè n' '''a''' t on nén {{~}} l' vinåve don ? Tot Djudla Mouze divreut-st esse al gåre… LIZE. - C' est rapôrt ås beas parints a divni d' nosse Djan. FRANCWES. (a Houbert) - I vs va maryî hin l' gayård?. {{s-rif|JMvm|(1933), p.4}} #* Rissaetchîz do brouwet l' agnon piké des clawsons et l' bouket '''gårni''' {{s-rif|CMas}} #* Les piyônes dinèt a plaijhi des grossès rodjès fleurs po '''gårni''' l' finiesse al porcession {{s-rif|JHou}} # {{vc}} rafûler d' ene ôte sacwè. #* Et les hôtès yebes et les fleurs, {{~|Gårnixhént}} les talus d’ sankisses. {{s-rif|JVvl|(1901), p.172, “Drî les Rowes”}} # [[ahessî]] avou des meubes. #* Li r’glatihante powésêye èbèlihév’ di ses éles d’ôr li houlêye tâve, li foûme èclôse, li scrif’tôr, ki '''gârnihît''' s’ tchambe {{s|JMign|"Les håyes sont rfloreyes", "L' aloumire", 1921, p. 48}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[gårnixhaedje]], [[gårnixheu]], [[gårnixheure]] * [[disgårni]] * [[rigårni]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (diner a ene sacwè çou k' ele a mezåjhe): [[ahessî]] * (rafûler d' gågåyes): [[gåyoter]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | ganrni = E165 | garni = C8, G209, O3, S104,S109 | gârni = C1,C9,C20, E203, G209, O4,O92, S117 | gårni = E1, R10, S117 | - = E89 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|ahessî |fr= {{t+|fr|garnir}}, {{t+|fr|fournir}}, {{t+|fr|préparer}}, {{t+|fr|pourvoir}} }} {{ratour|gåyoter |fr= {{t+|fr|garnir}}, {{t+|fr|orner}}, {{t+|fr|décorer}}, {{t+|fr|parer}} }} {{ratour|ahessî avou des meubes |fr= {{t+|fr|garnir}} }} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{PE=sc}} === {{H|Co|wa}} === {{IP1S+Kim2S-4}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-i|gårn}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # gåyoté avou ene sacwè. #* A ! Si dj' aveu li botnire rodje {{~|gårneye}}, Et ki dj' sereu Monsieu li Consyî, Ås ptits bordjoes, dj' åreu sogne do fé vey K' sont trop pô d' tchoi por mi les salouwer. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIII, v. 351-354}} #* Iy, c' est bén apontyî, Nanete, Di nos rescontrer cial insi, A l' intrêye d' ene bele rouwalete {{~|Gårneye}} di bouxhons tot floris ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.117, ''Li brave Nanète'' (1910)}} #* Vos veyoz don k' å XIII siekes come å XVIII, come disk' al grande guere, tot Lidje ås fiesses di pårotche, cråmignonéve divins nos vinåves {{~s}} d' drapôs, et so nos plaeces la k' nos efants fijhént rawse so les tchvås d' bwès. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.18}} # ahessî d' meubes. #* Pa, vs toumez moirt divant l' botaye, Målureus, si vos tnîz l' siermint ; Li violon, c' est vosse tchambe {{~|gårneye}}, Alez lever l' keude, on vs ratind !... {{s-rif|JDcoh|1939, p.145, ''Di stoc èt d’ tèye ! Sinne dialoguêye anti-alcoolique'' (1927)}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=ahessî d' meubes| * [[meublé]] }} ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[cwårtî gårni]]}}: cwårtî ahessî avou des meubes. #* Ele a dmanou dvins on {{~|cwårtî gårni}} emon m' sour. {{s-rif|JVpa|(1896), p.79}} #* {{lang|wa-fel|« Dji m’ marèyereû sins fé pus longue intrêye » dihéve-dj’ ine fèye à m’ bèle mére à div’ni « Mins wice volez-v’ qui dj’ vâye avou vosse fèye dji n’ troûve nin minme on p’tit '''qwårtî gårnî''' »}} {{s|JAnd|È grunî di m’ bèle-mére}} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|gåyoté avou ene sacwè |fr= {{t+|fr|garni}}, {{t+|fr|décoré}} }} {{ratour|cwårtî gårni |fr= appartement meublé }} pr6d3asj47ga4ciz8n70zy1gxs5nxyz rakeuze 0 70554 434399 393610 2026-07-18T09:55:01Z Lucyin 218 434399 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|rakeude}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀa.'kø:s}} {{1pr}} * {{Ric}} === {{H|viebe}} === {{-codjow-|troke=5|A=racoz|B=rakeuz|IP1s=keuze}} {{~}} {{vc}} # rifé (on mousmint kischiré).. #* I m' fåreut {{~}} avou do fi d' araegne et mete del verdjale dissus {{s-rif|PHT|ratournant ''Lès schtroumpfs èt lès bèrikes èmacralêyes'', 2021, {{p.|37}}}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{@orto|rakeude}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka-ra|rakeude}} ku8hg034tht5deduu242dxx82oejmxr taené 0 70968 434377 414288 2026-07-17T20:49:09Z Lucyin 218 434377 wikitext text/x-wiki {{MR|taene}} == {{L|wa}} == === {{H|PE|wa}} === {{~}} #{{V|taener}} #* Zande l' a {{~}} et lyi côper les amonucions {{s|LM}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|o=taené|f=taenêye}} {{~}} {{o}}; {{a-pdvpdr}} # k' a stî taené (tot djåzant d' cur). #*Si alinne fjheut ene sipesse broumeur :Si pea, {{~|taenêye}} come ene pea d’ dinSi rafrecive tot a ployetes {{s-rif|MLej|"L’iviêr èt l’amour"}} #* Si pea, tote moite, tote dischaytêye, come {{~|taenêye}}, est divnowe si fene k’ on voet les oxheas dzo, sins nou poyaedje di sonk ni so tchamp, ni so cresse. {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.28}} # k' a stî batou. #* Elle esteut {{~|taenêye}}, et t' aveur ene tiesse come on posson. {{s-rif|LSom}} # k' a l' pea rayeye do solea (ey adon vî et saedje). #* I gn aveut des djonnes coirs, rodjåds et dispiertés (…) mins ossu do djinre pus rashiou, pus {{~}}, pus glawant, divizant moens hôt et moens clair di leus dierins displis avou l' administråcion holandesse. {{s-rif|RBdao|p. 33}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | tané, tanéye = O4 | tèné = E34, [!s20es] S56 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|k' a stî travayî (tot djåzant d' cur) | fr = {{t+|fr|tané}} }} {{ratour|k' a stî batou | fr = {{t+|fr|rossé}}, {{t+|fr|tabassé}} }} ca9p51r7qezcnt51naks9xazz37sq4y 434380 434377 2026-07-17T20:59:42Z Lucyin 218 434380 wikitext text/x-wiki {{MR|taene}} == {{L|wa}} == === {{H|PE|wa}} === {{~}} #{{V|taener}} #* Zande l' a {{~}} et lyi côper les amonucions {{s|LM}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|o=taené|f=taenêye}} {{~}} {{o}}; {{a-pdvpdr}} # k' a stî taené (tot djåzant d' cur). #*Si alinne fjheut ene sipesse broumeur :Si pea, {{~|taenêye}} come ene pea d’ dinSi rafrecive tot a ployetes {{s-rif|MLej|"L’iviêr èt l’amour"}} #* Si pea, tote moite, tote dischaytêye, come {{~|taenêye}}, est divnowe si fene k’ on voet les oxheas dzo, sins nou poyaedje di sonk ni so tchamp, ni so cresse. {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.28}} # k' a stî batou. #* Elle esteut {{~|taenêye}}, et t' aveur ene tiesse come on posson. {{s-rif|LSom}} # k' a l' pea rayeye do solea, po ene djin. #* I gn aveut des djonnes coirs, rodjåds et dispiertés (…) mins ossu do djinre pus rashiou, pus {{~}}, pus glawant, divizant moens hôt et moens clair di leus dierins displis avou l' administråcion holandesse. {{s-rif|RBdao|p. 33}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | tané, tanéye = O4 | tèné = E34, [!s20es] S56 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|k' a stî travayî (tot djåzant d' cur) | fr = {{t+|fr|tané}} }} {{ratour|k' a stî batou | fr = {{t+|fr|rossé}}, {{t+|fr|tabassé}} }} 91aw2i1ag5ioawvduo94gnabu6nuk8v 434381 434380 2026-07-17T21:08:57Z Lucyin 218 434381 wikitext text/x-wiki {{MR|taene}} == {{L|wa}} == === {{H|PE|wa}} === {{~}} #{{V|taener}} #* Zande l' a {{~}} et lyi côper les amonucions. {{s|LM}} #* Les vatches ont {{~}} l' pasteure; l' yebe ricrexhrè-t ele ? === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|o=taené|f=taenêye}} {{~}} {{o}}; {{a-pdvpdr}} # k' a stî metou dins do tan (tot djåzant d' cur). #* Si alinne fjheut ene sipesse broumeur : Si pea, {{~|taenêye}} come ene pea d’ din Si rafroncive tot a ployetes. {{s-rif|MLej|"L’iviêr èt l’amour"}} #* Si pea, tote moite, tote dischaytêye, come {{~|taenêye}}, est divnowe si fene k’ on voet les oxheas dzo, sins nou poyaedje di sonk ni so tchamp, ni so cresse. {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.28}} # k' a stî batou. #* Elle esteut {{~|taenêye}}, et t' aveur ene tiesse come on posson. {{s-rif|LSom}} # k' a l' pea rayeye do solea, po ene djin. #* I gn aveut des djonnes coirs, rodjåds et dispiertés (…) mins ossu do djinre pus rashiou, pus {{~}}, pus glawant, divizant moens hôt et moens clair di leus dierins displis avou l' administråcion holandesse. {{s-rif|RBdao|p. 33}} # {{cins|wa}} k' a stî foû-waidyî, po ene pasteure. #* Li waide del voye di Viance est tote {{~|taenêye}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | tané, tanéye = O4 | tèné = E34, [!s20es] S56 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|k' a stî travayî (tot djåzant d' cur) | fr = {{t+|fr|tané}} }} {{ratour|k' a stî batou | fr = {{t+|fr|rossé}}, {{t+|fr|tabassé}} }} f2wqil153u4ge1kqwhiad8abs6blbjo endè convni 0 72040 434376 414330 2026-07-17T15:53:14Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434376 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|endè|convni}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # pinser li minme ki l' ôte. #* A ene sifwaite ocåzion, tolmonde {{~|è convénrè}, On pout, sins fé nou pleu, si mete sol houpdiguet ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 369-370}} #* Li fåve est foû ! Mins vos {{~|ndè convénroz}} Wiyême fourit bén sot d’ aler rtrover ene dôrlinne ; Et s’ åreut dåré So les grés,… N’ åreut nén fwait ene pertinne ! {{s-rif|JCmp|« Wiyême li crustin », 1922, p.105-106}} #* BODSON. – Djel vou croere, on nd erva-st après tere. On draene todi pus foirt disca tant k’ on mousse divins. HAMÅL. – Oh, t’ as co ene boune platene ! BODSON. – Dj’ {{~|endè convén}}, nosse mwaisse. {{s-rif|JMabf|1924, p.45}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[esse d’ acoird]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|en convenir}}, {{t+|fr|être d’accord}} }} b74gzxdxtymsnn7myrbms4cvww84akd 434382 434376 2026-07-18T08:07:57Z Scribus electronicus 3672 434382 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|endè|convni}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # pinser li minme ki l' ôte. #* A ene sifwaite ocåzion, tolmonde {{~|è convénrè}, On pout, sins fé nou pleu, si mete sol houpdiguet ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 369-370}} #* Li fåve est foû ! Mins vos {{~|ndè convénroz}} Wiyême fourit bén sot d’ aler rtrover ene dôrlinne ; Et s’ åreut dåré So les grés,… N’ åreut nén fwait ene pertinne ! {{s-rif|JCmp|« Wiyême li crustin », 1922, p.105-106}} #* BODSON. – Djel vou croere, on nd erva-st après tere. On draene todi pus foirt disca tant k’ on mousse divins. HAMÅL. – Oh, t’ as co ene boune platene ! BODSON. – Dj’ {{~|endè convén}}, nosse mwaisse. {{s-rif|JMabf|1924, p.45}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[esse d’ acoird]] * [[pinser do minme]] * [[s’ etinde]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pinser li minme ki l' ôte | fr = {{t+|fr|en convenir}}, {{t+|fr|être d’accord}} }} 1oqe14i9wr10aohoqebnkbxfbapylop cant a 0 72114 434370 403127 2026-07-17T15:09:57Z Scribus electronicus 3672 434370 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|cant|a}} === {{H|divancetire|wa}} === {{~}} # {{frcjh}} [[tant k’ a]] #* {{~|Cant ås}} mots k' l' efant lzî adresse, Les meres seulmint les comprindèt. {{s-rif|MLol|p.143, « Dâr iviêr po lès p’tits pîkèts »}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cant = E1 | cant a = R10 | qant = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr = {{t+|fr|quant à}} }} 3g90zej8lv85zbxhcoph2nwimziaisc si leyî 0 72460 434387 425413 2026-07-18T08:37:20Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434387 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-vprwa-|leyî}} {{dal}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} {{vprmur}} # (passivmint) leyî èn ôte vos fé. #* I s' leye miner pa s' feme. #* I s' åreut purade leyî côper l' tiesse ki d' pårler. #* I polèt fé l' robete Et dire tos leus antchous. Dji {{~|m' lai}} côper l' hanete, Si l' gros lot m' est keyou ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 379-382}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[si leyî aler]]}} # {{r|li papî i s’ lait scrire}} : ci n' est nén pask' ene sacwè est scrîte ki c' est l' veur. # {{r|si leyî fé}} : i s' fåt disfinde. #* Dji so magnetizeu, et s' vos '''vs''' voloz {{~|leyî fé}}, vos seroz rweri di vosse må d' dint et vos del sogne. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne VII, p.19}} # {{r|[[si leyî prinde]]}} # {{r|si leyî dire}} : leyî ls ôtes vos dire çou k' i fåt fé. #* I s' lait dire pa tertos. #* Il a dandjî di scrire: dvizer, raconter lawter, grognî et rclawer, brutyî et n' si nén leyî dire; sacramenter; disdjurer s' i fåt. {{s-rif|CDen}} #: {{r|ès leyî dire ki}} : aveur oyou dire ene sacwè, mins nel nén vleur [[acertiner]]. #* Dji m' a leyî dire ki c' esteut l' veur. # {{r|[[si leyî adire]]}} : #: {{r|ès leyî [[spåmer]]°.}} : #: {{r|[[si leyî djus]]}} : # (muroetreçmint) leyî s' coir fé. {{r|ès leyî rider}} : si leyî [[mori]]. Loukîz a: [[baxhî]], [[rileyî]]. #: {{r|si leyî raveur}} : [[rishofler]], si [[rpoizer]]. #* A ! Alfén on s' va poleur leyî raveur on pô. {{s-rif|AMaq}} #: {{lang|fr|F. récupérer, reprendre ses esprits.}} #: {{r|[[si leyî goter]]}} : dischinde tot doûçmint, sins brut. #: {{lang|fr|F. se glisser.}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|se laisser}} }} 0b4xd247oarp57ucpzzn099x661mhh0 fé s’ declaråcion 0 72667 434402 431294 2026-07-18T10:02:38Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434402 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|fé|s’|declaråcion}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # mostrer ses sintimints d' amour a ene sakî et, sovint, l' dimander e mariaedje. #* {{~|Fé s' declaråcion}} a mamjhele Petrinele. {{s-rif|E203}} #* TÅTÎ (ståré dvins on fôteuy, tot foumant on cigåre). - K' a t i fwait ? K' a t i dit ? TONTON. - Pa ! M' {{~|fwait ene declaråcion}}, mi lome si binamêye, Adon m' vout rabressî, la, å pî del montêye ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 404-406}} #* Tot dansant, ele mi derit k' elle esteut ôrfulene Et k' s' ele ni s' maryive nén, ele si freut seur beguene ; Sogne k' ele ni m' echapaxhe, profitant d' l' ocåzion, Avou deus tchveas sol lepe, dji {{~|fjha m' declaråcion}}. {{s-rif|TBowp|''Li Frût d'ine mâle Kpaneie'', 1886, p.46}} [[File:Toussaint Brahy Frût mâle Kpaneie 05 Tot dansant.wav]] #* Dji rawådrè k' ele soeye retableye po lyi {{~|fé m' declaråcion}}, si djha t i. {{s-rif|JVpa|(1896), p.11}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[dislaxhî s’ cour]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[dimander e mariaedje]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostrer ses sintimints d' amour a ene sakî et, sovint, l' dimander e mariaedje |fr= {{t+|fr|déclarer sa flamme}}, {{t+|fr|faire sa déclaration}} }} jmi5rtwy28re9n1r3ar8m7uvro0eydh edon surmint 0 72870 434414 431501 2026-07-18T10:44:13Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434414 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|edon|surmint}} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} # ''(todi al fén del fråze tot-z arinnant ene sakî)'' rafoircixhaedje di « [[edon]] ». #* Vos magnroz bén ene tåte avou on boket d' froede tchå {{~}} … {{s-rif|JMvm|(1933), p.33}} # avou ene nouwance d' ironeye. #* TÅTÎ (a pårt). - Bén, djel pinséve, so mi åme, co pus sûti k' çoula ! I gn a nou si laid ouxh ki n' trouve todi s' maca ; Mins, s' il a des idêyes tot loucant ene sifwaite djaive, Il est co pus k' Mon k' moussive e l' aiwe pol plouve ! TONTON. - I m' rindreut l' djambe bén fwaite, {{~}}, on sfwait ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 407-411}} #* Madame MENCHEUR. – Riyoz, riyoz, mi dj’ è so seure ; n’ a-dj’ nén veyou bén sovint, d’ mes deus ouys, des loumrotes ki dansént dzeu si tchminêye ? C’ e-st assez dire, {{~}} ? MELIYE. – C’ est k’ ele tokéve si feu, edon, paret ! {{s-rif|HSnp|1889}} #* Ni vént i nén blaguer m' laide tiesse, Mes ouys, mi vinte, mes pîs, mes mwins, Lu k' a moens l' cogne d' ene djin k' ene biesse ! Bén vla on råle, {{~}} ! {{s-rif|JBjr|(1899), "Bin v’la st-on râre èdon surmint"}} #* MAYANE. - Ni m' avoz nén co dit totasteure ki vs avîz on må d' tiesse a toumer la ? HOUBERT. - Di cwè ! Vos voloz rire, {{~|edon, surmint}} ? {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XIII, p.15}} #* Di cwè ? Si dj ' aveu l' miyon, dji n' prindreu pus les poennes do taper m' fén bleu el flairante aiwe di Mouze, {{~}}. Tos les pexhons î sont condånés a moirt. {{s-rif|JMmiy|(1934), p.3}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | - = E1,E203, R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rafoircixhaedje di « [[edon]] » |fr= {{t+|fr|n’est-ce pas}}, {{t+|fr|bien sûr}}, {{t+|fr|évidemment}}, {{t+|fr|certainement}} }} {{ratour|avou ene nouwance d' ironeye |fr= {{t+|fr|bien sûr}}, {{t+|fr|évidemment}}, {{t+|fr|c'est ça}} }} qg4yypr2l6db6ac9fhbkr73zlel5jbl al boune 0 73016 434366 408595 2026-07-17T14:23:02Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434366 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|al|boune}} === {{H|mot-fråze|wa}} === {{~}} # mostere on sbarmint ki dmande do repeter po vey si c' est vormint l' vraiy. #* TONTON (tot tapant l' gote). - Ns avans l' gros lot. TROEJHINME VIJHÉN. - {{~|Al boune}} ? CWATRINME VIJHÉN. - Les cint meyes ? TÅTÎ (tot fir). - Awè, fré {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 360-361}} #* LOUISE. Dji vôreu bén viziter vosse pitite måjhone. DJAN. -{{~|Al boune}}? DAVID. Veyoz vs li curieuse ki vout cnoxhe li colebire et l' colon ! {{s-rif|JMvm|(1933), p.9}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | al bone = ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|vraiment}} ?, {{t+|fr|sérieusement}} ? }} m67sr074rhn845py4kjjhpa95lfuah5 hamlete 0 73099 434383 413236 2026-07-18T08:26:30Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434383 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== {{dal}} === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Etim?}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ham.'lɛt|am.'lɛt|hal.'mɛt|hal.'mɛn}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛ.fɑ̃.ˈtiːç}} * {{Ric|ham·lete}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # # {{noudef}}. #* I frè tant di s' coutea ki ci n' serè pus k' ene {{~}}. {{s-rif|E1|a "coutê}} #* Fjhoz vosse pecåvi, mi efant, et prindoz ene {{~}}, les gofes sont si parfondes. {{s-rif|JMtbr|1922, p.25}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|vini å monde avou ene hamlete}} #* Il '''aveut''' surmint {{~|ene hamlete}}, Cwand {{~|å monde il a vnou}}, Oubén motoit k' i poite Sor lu ene coide di pindou. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 371-374}} #* BIETME. – {{~|T’ as vnou å monde avou ene hamlete}}, twè, potince ?...TOUMAS. – Vola cénk pårts e-n erote k’ i wangne !... FRANCWES. (riyant) – Çoula fwait dijh pat’cous* amon l’ frezé Lakeye ! Djouwans ns co ? {{s-rif|JMvc|1926, p.18}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | amelète = C1 | hâblète = S0 | halmète = E1 | hamelète = E1 | hamlete = R10 | hamlett = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|membrane foetale}} }} {{ratour| |fr= couteau émoussé }} djwkyfdpb4aptmh2i2ryuro5w0xmvtq ouys come Sint-Djîle 0 73331 434421 427382 2026-07-18T11:11:29Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434421 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|ouys|come|Sint-Djîle}} (come ene posteure di sint Djîle). ==={{H|sustantivire|wa}}=== {{~}} {{f}} {{rim|su|wa}} # grands ouys sibarés. #* Ces edroets si pô rabatous, Leus vîs åbes et les nids d’ houprales, Les passeus d’ aiwe, les mårteas d’ diåle, Ki sont pal djoû d’ où dismolous, Nos frént fé des {{~}} Si ns les rveyéns, minme k’ on moumint. {{s-rif|JVvl|(1901), p.172, “Drî les Rowes”}} #* Il ont stou tot ewaerés dabôrd d’ aveur on ptit fré, et s’ ont i rloukî, avou des {{~|ouys da Sint-Djîle}}, li ptit boket d’ tchå la k’ i wigntêye et k’ est tot rodje. {{s-rif|AXbg|1912, p.6}} #* Ossu, dvant les lårmires do Pot d' Ôr, del croejhete, då Tchén Bleu, li spleyon d' nosse Djan manca do rvierser tote ene hiede di cårpeas k' louként tourner, avou des {{~}}, les polets, les tchapons, les dindons, ås brotches des forneas. {{s-rif|JMvl|(1922)}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[ouys come Sint-Djîle l’ ewaeré]]}} #* Dj' sai ddja totes sôres d' afwaires, et dji vzel va prover : Vos alez fé {{~|des ouys come Sint-Djîle l' ewaeré}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 423-424}} #* Mierseu, pierdou sol voye et tronnant come ene foye, Droviant deus grands {{~|ouys lådjes come Saint Djîle l’ ewaeré}}, Avou l’ åme sofokêye et l’ coir a tchår di poye, Hanesse si leya djus, sol talus d’ on xhoré ! {{s-rif|LLph|Tchant III, Saint Roch}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[iys come des potales di gurnî]] * [[ouys come des sårletes]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== [[si loukî lådje]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|grands ouys sibarés |fr= grands yeux étonnés }} ho4c5exifq0lvb76sy564mkvwe4b5jj dji vzel keu bén 0 73352 434374 410868 2026-07-17T15:48:46Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434374 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|dji|vzel|keu|bén}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # {{vm|wa}} dijhêye po [[bravourer]] ene sakî. #* C' est d' bon. Et ene sakî, on s' neyreut, k' dj' arawe, dvins on raetchon ! Mins {{~|dji tel keu}}, saiss, fré ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 365-367}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[bravo]] * [[proficiate]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dji v’s-èl keû bin = E1 | ji v’s-è l’keû bin = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|félicitations}}, {{t+|fr|bravo}} |nl= {{t+|nl|proficiat}} }} 54r2zdaxabo8v3suwao67ufnt6qpzmf mete sol houpdiguet 0 73793 434375 414319 2026-07-17T15:52:01Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434375 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|mete|al|fiesse}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{vc}} mete divins ene estance di fiesse. #* Li fiesse nos {{~|a metou sol houpdiguet}}. {{s-rif|E1}} #* Et l’ vî djubet d’ Plantroûle s’ î cnoxhe bén, e peket ; ca l’ ci ki vént, creyoz m’, vis {{~|mete sol houpdiguet}} ni pus ni moens k’ i n’ fåt. I vs riplake l’ åme e coir. {{s-rif|JMabf|1924, p.41}} # {{vc}} rinde ene sakî foirt [[spitante]], el fé reyadji åjheymint. #* Ni boe nén tant do foirt cafè : ti {{~|t' vas co mete sol houpdiguet}}. {{s-rif|E1}} #* A ene sifwaite ocåzion, tolmonde è convénrè, On pout, sins fé nou pleu, {{~|si mete sol houpdiguet}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 369-370}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=mete divins ene estance di fiesse| * [[estchanter]] * [[al djoye|mete al djoye]] * [[mete al fiesse]] * [[ragaiyi]] }} {{Boesse|c=2|tite=rinde ene sakî foirt spitante, el fé reyadji åjheymint| * [[ebaler]] * [[enonder]] * [[kipicî]] * mete [[so des tchôdès cindes]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mete divins ene estance di fiesse |fr= {{t+|fr|égayer}}, {{t+|fr|enjoyer}}, rendre joyeux }} {{ratour|rinde ene sakî foirt spitante, el fé reyadji åjheymint |fr= {{t+|fr|exciter}}, rendre {{t+|fr|nerveux}}, {{t+|fr|mettre sur les nerfs}} }} 8mxit73ruds91wpn2ghk9d5bz8buedp nonna dai 0 74034 434362 415805 2026-07-17T14:05:21Z Scribus electronicus 3672 434362 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|nonna|dai}} === {{H|advierbire}} === {{~}} {{n-c|wa}} # rafoircixhaedje di « [[nonna]] ». #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[gn a nou risse]] * [[ki do contråve]] * [[nonna saiss]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[neni dai]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[nonna dai]] * [[siya dai]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | nonna dê = E1 | noûna dai = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rafoircixhaedje di « nonna » |fr = {{t+|fr|bien sûr que non}}, {{t+|fr|au contraire}}, {{t+|fr|certainement pas}} |nl = {{t+|nl|natuurlijk niet}} }} 9o2535mdjbu4639ckzs7suhlw93adn8 434363 434362 2026-07-17T14:06:42Z Scribus electronicus 3672 434363 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|nonna|dai}} === {{H|advierbire}} === {{~}} {{n-c|wa}} # rafoircixhaedje di « [[nonna]] ». #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[gn a nou risse]] * [[ki do contråve]] * [[nonna saiss]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[neni dai]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[nonna motoit]] * [[siya dai]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | nonna dê = E1 | noûna dai = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rafoircixhaedje di « nonna » |fr = {{t+|fr|bien sûr que non}}, {{t+|fr|au contraire}}, {{t+|fr|certainement pas}} |nl = {{t+|nl|natuurlijk niet}} }} 5g24dm1isvboil9lwle2a1mzq0k5o46 govierneu 0 77001 434355 434337 2026-07-17T12:06:25Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434355 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|gubernator|sourd=la}} (li ci k' tént l' vierna, did la li ci k' est mwaisse d' ene contrêye) ; {{caw|eu|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|gu.vɛʀ.ˈnøːʀ|gɔv.ˈnøː|gɔ.vɛʀ.ˈnøːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|gɔ.vjɛʀ.ˈnøː}} * {{Ric|go·vier·neu}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-suwa-F2|goviern}} {{~}} {{o}} # {{admi|wa}} djin al tiesse d' ene contrêye d' èn estat. #* E l' gåre civike, edon, våt mî k' dji rcwire on gråde : Ça fwait todi d' l' efet cwand on va-st al paråde, Et ça n' frè nén do må po-z aveur li croes d' oneur... Sortot k' on pout aler å bal do {{~|Govierneu}} ... {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 327-330}} #* Dji rmerceye Monsieu l’ {{~|Govierneu}} d’ aveur fwait hôt avou nozôtes. {{s-rif|F. Marten {{s?}}}} #* Gilbert Mottard, ancyin {{~}}, pårlumintî et minisse ki scrijheut e walon, ça nd a-st ewaeré pus d’ onk, vos m' poloz croere; mins d’ abôrd, les swessante oteurs vicants k' ont-st ovré avou lu. {{s-rif|FNyn}} #* Li {{~}} Bolland n' a nén catchî s' contintmint so l' ovraedje ki nos fjhans tertos po ki l' walon n' åye nén co s' plaece pol Laid Wåtî ([[P. Habets]]). ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[goviernant]] * [[govierner]] {{mse}} * [[vierneu]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | govierneu = R10,R12 | gouvèrneûr = E1, O4 | gov’neû = E1 | governeûr = E203 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|djin al tiesse d' ene contrêye d' èn estat |fr= {{t+|fr|gouverneur}} }} q8cbmjirjfbui47i9msrxgli968abw5 dizirer 0 77003 434356 2026-07-17T12:16:10Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434356 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-DI|zirer}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|desiderare|sourd=la}} {{m-s}}, pal voye do {{p|désirer|fr}}, adon racuzinåve avou l' viebe « [[djeryî]] » ; {{caw|er|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɛ.zɪ.ˈʀe|dɪ.ziː.ˈʀe|dy.zɪ.ˈʀe}} ** {{pzc}} {{AFE|di.ziː.ˈʀe}} * {{Ric|di·zi·rer}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{-codjow-|troke=1|A=dizir|come=bouter}} # {{vc}} parfond sintimint do voleur ene sacwè ki ns ahåye. #* I n' fåt nén {{~|dzirer}} çou k' on n' såreut aveur. {{s-rif|E203}} #* I {{~|dzire}} tot çou k' i voet. {{s-rif|E1}} #* Vocial por vos, mamjhele, Ki {{~|dzire}} di s' bén maryî Sins waister Ene ocåzion si bele. {{s-rif|HFbl|On bon pârti (traduit du français), 1843, p.28}} #* Po parvini ås oneurs ki dji {{~|dzire}}, Dji candjreu d' pårti come on candje di mousmint. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIII, v. 347-348}} #* Insi, end a ki {{~|dzirèt}} årdanmint l' Cir et ki n' sont nén pol cåze cwites del temtåcion di s' inmer zels-minmes. {{s-rif|JBos|ratournant [[w:L' imitåcion d' Djezus-Cri (live)|L' imitåcion d' Djezus-Cri]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dizir]] * [[diziré]] * [[diziråve]] * [[dizireus]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=parfond sintimint do voleur ene sacwè ki ns ahåye| * [[bediver]] * [[djeryî]] * [[gleter]] * [[linwter]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dèzîrer = E1 | dèzirer, dzîrer = S0 | duzîrer = E34 | dèsîrer = E34 | dizîré = E203 | d’zirer = O3 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|parfond sintimint do voleur ene sacwè ki ns ahåye |fr= {{t+|fr|désirer}} |nl= {{t+|nl|verlangen}} }} 604dld18544zn0k4qhsd3fhzhon3vnh hin ki 0 77004 434359 2026-07-17T13:49:12Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434359 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== {{-spodiv-'|hin k}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|hin|ki}} === {{H|aloyire|wa}} === {{~}} # [[edon ki]]. #* PRUMÎ VIJHÉN (tot mostrant Tonton). - {{~|Hin}}, Tåtî, {{~|k'}} ele badene ? TONTON. - I pinsèt k' dji couyone ! DEUJHINME VIJHÉN. - Nonna, motoit ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 359}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|edon ki |fr= {{t+|fr|n’est-il pas vrai que}} ?, {{t+|fr|n’est-ce pas que}} ? }} 3wyuop7ahl8g24oodfq4pj3i7unxfhe nonna motoit 0 77005 434364 2026-07-17T14:11:27Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434364 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|nonna|motoit}} === {{H|advierbire}} === {{~}} {{n-c|wa}} # {{aurv|wa}} [[oyi]], [[siya]]. #* PRUMÎ VIJHÉN (tot mostrant Tonton). - Hin, Tåtî, k' ele badene ? TONTON. - I pinsèt k' dji couyone ! DEUJHINME VIJHÉN. - {{~|Nonna, motoit}} ! TÅTÎ (tot s' recrestant) C' est vraiy. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 359-360}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[siya dai]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[gn a nou risse]] * [[ki do contråve]] * [[nonna saiss]] ==== {{H|dischindance}} ==== {{Dischindance | fr-be = [[non peut-être]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | nôna, mutwèt = ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|awè, siya |fr = {{t+|fr|oui}}, {{t+|fr|non peut-être}} ''(Walonreye)'' }} sxblw9m56sldkzbqxux7gpkf9ge9hm8 badiner 0 77006 434365 2026-07-17T14:17:24Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434365 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|badiner|fr|wa}} {{caw|er|v|wa}}; {{çdom}} {{dcaw|iner|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ba.dɪ.ˈne|ba.dɪ.ˈnɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|ba.dɪ.ˈne}} * {{Ric|ba·di·ner}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=badin|C=baden|come=copiner}} {{~}} # {{vsc}} passer s' tins a fé des sacwès nén serieuses, a fé des riyotreyes. #* C' est on cadet ki n' {{~|badene}} nén. {{s-rif|E203}} #* Si Grigô dit k' il n' inme nén l' peket, c' est k' i {{~|badene}}. {{s-rif|E203}} #* PRUMÎ VIJHÉN (tot mostrant Tonton). - Hin, Tåtî, k' ele {{~|badene}} ? TONTON. - I pinsèt k' dji couyone ! DEUJHINME VIJHÉN. - Nonna, motoit ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 359}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[badinaedje]] * [[badineu]] * [[badinreye]] * [[ribadiner]] }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[blaguer]] * [[djouwter]] * [[riyoter]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | badiner = E1,E21,E34, R10 | badinè = C8 | badiné = E177a,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|passer s' tins a fé des sacwès nén serieuses, a fé des riyotreyes |fr= {{t+|fr|badiner}}, {{t+|fr|plaisanter}}, dire, faire des choses peu sérieuses }} pq9jbgzbg0zdjwh7jsq4ezyfl1rqam9 i s’ tapreut dvins on pousse k’ i vénreut foû 0 77007 434369 2026-07-17T14:38:15Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434369 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|i|s’|[[taper|tapreut]]|[[divins|dvins]]|on|pousse|k’|[[vini|vénreut]]|foû}} === {{H|spot|wa}} === {{~}} # si dit d' ene sakî si tchançleuse k' ele ni pout nén må. #* DEUJHINME VIJHÉN. T' as surmint vnou å monde på djoû do Bon vénrdi ? TROEJHINME VIJHÉN. - Bén, t' årès fwait t' fôrtune sins trop ti casser l' tiesse ! CWATRINME VIJHÉN. - Çoula ... il a-st avou pus d' bouneur ki d' adresse ! PRUMÎ VIJHÉN. - {{~|I s' tapreut dvins on pousse k' i vénreut foû}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 362-365}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | i s’ tap’reût d’vins on pus′ qu’i vinreût foû ! = ERtp | - = E1,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si dit d' ene sakî si tchançleuse k' ele ni pout nén må |fr= être chanceux, il ne peut rien lui arriver }} kui0m0vsq43xfnfhrbkrnpk7pjoc20w toû d’ adresse 0 77008 434371 2026-07-17T15:42:03Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434371 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|toû|d’|[[adresse#walon 2|adresse]]}}, dandjreus {{calc|tour d’adresse|fr|wa}}. === {{H|sustantivire|wa}} === {{-su-|pl=toûs d' adresse}} {{~}} {{o}} # ewaerant fijhaedje, demostraedje k' on fwait po-z eloviner des djins sins k' polexhe sepi cmint k' on fwait. #* Saveur fé des {{~|toûs d' adresse}}. {{s-rif|E203}} #* Fé des {{~|toûs d’ adresse}}. {{s-rif|E1}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | toûr d’adress = E203 | toûr d’adrèsse = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ewaerant fijhaedje, demostraedje k' on fwait po-z eloviner des djins sins k' polexhe sepi cmint k' on fwait |fr= {{t+|fr|tour de magie}}, {{t+|fr|tour d’adresse}} }} 976s1ualq396jy93hdk98l4uccedw2l adresse 0 77009 434372 2026-07-17T15:42:42Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434372 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.ˈdʀɛs}} ** {{pzc}} {{AFE|a.ˈdʀɛs}} * {{Ric|a·dresse}} === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Epr|adresse|fr|wa}} {{m-s}}, lu-minme svierba di « [[adresser]] ». === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # edroet la k' on djîsse est eredjistré avou l' no del rowe et l' limero. #* On n' såreut lére ciste {{~}} la, elle est trop må scrîte. {{s-rif|E203}} #* Ni drovoz måy ene lete ki n' est nén a voste {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Mete l' {{~}} so ene lete. {{s-rif|E1}} #* L' APRINDISSE (sol soû, lijhant l' {{~}}). - Est ç' par cial ? … TÅTÎ. (tot lyi prindant l' gazete foû des mwins) - Awè, m' fi, merci co cint feyes ! L' APRINDISSE (a pårt tot ndalant). - Avou çoula … et ene pîce, dj' irè bén boere on dmey Amon Miyin. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne X, v. 177-179}} #* (Dins les saetchs ås mannestés tapés a målvåt et k’ on controle li contnou), vos n’ avoz k’ a mete l’ {{~}} do borguimwaisse. {{s-rif|MSla}} # {{éndj|wa}} hårdêye la k' on site si trouve. #* Li cåzaedje et l’ muzike sont da Mimile; li tchanson est schoûtåve so videyo a l’ {{~}} http «…» {{s|LM}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[adresser]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | adresse = R10,R13 | adrèsse = C1,C8, E1,E21,E34, S0 | adrèce = E145 | adress = E177a,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|edroet la k' on djîsse est eredjistré avou l' no del rowe et l' limero |fr= {{t+|fr|adresse}} }} {{ratour|hårdêye la k' on site si trouve |fr= {{t+|fr|adresse}} }} === {{H|Cos|wa}} === {{~}} # {{IP13s|adresser}}. #* Cant ås mots k' l' efant lzî {{~}}, Les meres seulmint les comprindèt. {{s-rif|MLol|p.143, « Dâr iviêr po lès p’tits pîkèts »}} #* Ca mi, veyoz vs, cwand dj' a l' idêye do boere, C' e-st å cåvlî ki dj' m' {{~}} tot fén droet ; Mins l' ci ki m' ôrdoner on coyî totes les deus eures, Dji m' endè moque et dj' vike awoureus. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «On filosofe» p.96}} # {{SP13s|adresser}}. # {{Kim2s|adresser}}. === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|adrece|sourd=fro}}, minme sinse et minme etimolodjeye ki « [[adiece]] ». === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # estance d' esse [[adroet]]. #* Il est d' ene {{~}} sins parey. {{s-rif|E1}} #* Fé ene sacwè avou {{~}}. {{s-rif|E1}} #* DEUJHINME VIJHÉN. T' as surmint vnou å monde på djoû do Bon vénrdi ? TROEJHINME VIJHÉN. - Bén, t' årès fwait t' fôrtune sins trop ti casser l' tiesse ! CWATRINME VIJHÉN. - Çoula ... il a-st avou pus d' bouneur ki d' {{~}} ! PRUMÎ VIJHÉN. - I s' tapreut dvins on pousse k' i vénreut foû ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 362-365}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * {{Lka-pa|adroet}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[toû d’ adresse]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[adjetijhe]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|estance d' esse adroet |fr= {{t+|fr|adresse}}, {{t+|fr|habileté}} }} ofhtwwz5k1n6f0ip9umvidc417pb4yo glawant 0 77010 434379 2026-07-17T20:54:18Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «=={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|glawe}} {{caw|ant|a|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|glɑ.'wɑ̃}} {{1pr}} * {{Ric|gla·want}} ==={{H|Addj|wa}}=== {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} # k' evoye des [[glawe]]s. #* I gn aveut des djonnes coirs, rodjåds et dispiertés (…) mins ossu do djinre pus rashiou, pus taené, pus {{~}}, divizant moens hôt et moens clair di leus dierins displis avou l' administråcion holandesse. {{s-rif|RBdao|...» 434379 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|glawe}} {{caw|ant|a|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|glɑ.'wɑ̃}} {{1pr}} * {{Ric|gla·want}} ==={{H|Addj|wa}}=== {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} # k' evoye des [[glawe]]s. #* I gn aveut des djonnes coirs, rodjåds et dispiertés (…) mins ossu do djinre pus rashiou, pus taené, pus {{~}}, divizant moens hôt et moens clair di leus dierins displis avou l' administråcion holandesse. {{s-rif|RBdao|p. 33}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|k' evoye des glawes |fr= {{t+|fr|mordant}}, {{t+|fr|satirique}} }} o92s84o2qzs5g5ptrg29e8c3sbd706o pititès djins 0 77011 434389 2026-07-18T08:48:52Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434389 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|[[pitit|pititès]]|djins}}, lu-minme {{calc|petites gens|fr|wa}}. === {{H|sustantivire|wa}} === {{~}} # {{tinr|wa}} ou {{raba|wa}} pôvès djins do peupe. #* Di zels, fårè k' dji m' howe : C' est des trop {{~|ptitès djins}} ! Tertos saetchèt pal cawe Li diåle dispoy lontins. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 395-398}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[pitit peupe]] * [[pôves micoyes]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[djins del hôte]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pôvès djins do peupe |fr= {{t+|fr|petites gens}}, {{t+|fr|bas peuple}}, {{t+|fr|plèbe}} }} nond4jfh025fy900tfgsl28w25hz6gd gueridon 0 77012 434391 2026-07-18T09:06:48Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434391 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|guéridon|fr|wa}}, {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|gɛ.ʀɪ.ˈdɔ̃}} *** {{frcjh}} {{AFE|ge.ʀɪ.ˈdɔ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|gɛ.ʀɪ.ˈdɔ̃}} * {{Ric|gue·ri·don}} <gallery> Gueridon fontainebleau.JPG </gallery> === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # pitite basse ronde tåve a on pî siervant a poirter des ledjirs cayets. #* Li sinne riprezinte ene tchambe å prumir astaedje, avou on {{~}}, des fôteuys et des tcheyire bôrêyes. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | gueridon = R10 | guèridon = ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pitite basse tåve a on pî siervant a poirter des ledjirs cayets |fr= {{t+|fr|guéridon}} }} c530e33auqp2ozxiqi0csgpp8xj47gm 434398 434391 2026-07-18T09:47:58Z Scribus electronicus 3672 434398 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|guéridon|fr|wa}}, {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|gɛ.ʀɪ.ˈdɔ̃}} *** {{frcjh}} {{AFE|ge.ʀɪ.ˈdɔ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|gɛ.ʀɪ.ˈdɔ̃}} * {{Ric|gue·ri·don}} <gallery> Gueridon fontainebleau.JPG </gallery> === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # pitite basse ronde tåve a on pî siervant a poirter des ledjirs cayets. #* Li sinne riprezinte ene tchambe å prumir astaedje, avou on {{~}}, des fôteuys et des tcheyire bôrêyes. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | gueridon = R10 | guèridon = ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pitite basse tåve a on pî siervant a poirter des ledjirs cayets |fr= {{t+|fr|guéridon}} }} dspbwdcmw3mkufqejkiw4wodcw0m4qr bôré 0 77013 434397 2026-07-18T09:38:23Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434397 wikitext text/x-wiki {{MR|bôre|bôrê}} == {{L|wa}} == === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{~}} # {{V|bôrer}} #* E 1914, li hôt comandmint francès a {{~}} li hôt comandmint bedje a rescouler come l' årmêye francesse. {{s-rif|Johan Viroux}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bɔ̃.'ʀe|bɔ̃.'ʀɛ|buː.'ʀe|bu.'ʀe}} {{BS|ô|-}} ** {{pzc}} {{AFE|boː.'ʀe}} {{pzc0}} * {{Ric|bô·ré}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|o=bôré|f=bôrêye}} {{~}} {{o}}; {{a-pdvpdr}} # rimpli d' ådvins a make avou des plomes, do såvlon, del tere ou tolminme ké materiå. #* Li sinne riprezinte ene tchambe å prumir astaedje, avou on gueridon, des fôteuys et des tcheyires {{~|bôrêyes}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II}} # {{str|wa}} tot djåzant d' amagnî. #* Li pea des dinnes {{~|bôrêyes}} ås trufes voleut peter tot rostixhant, télmint k' on l' aveut tinkyî. (A. Daudet, rat. pa.) {{s-rif|PHT}} # tcherdjî a make. #* Wice ireut i bén, l' Djawe, hinkeplink avou s' bodet {{~}} plin. {{s-rif|ALal}} # rimpli di djins onk so l' ôte. #* Les deus bindes estént mo binåjhes, copurade la k' on nos invite dins on refectwere militaire, {{~}} a hope, po dinner {{s-rif|EPech}} #* C’ est a pårti del Floreye Påke ki l’ {{lang|es|Avenida Alfonso III}} est totes les après-l'-dinner, {{~|bôrêyes}} di djins ki vnèt vir les porcessions. {{s-rif|G. Spirito {{s?}}}} #* C’ est lu ki ratindeut l’ aberwetêye di Yalta : feme, efants, et meskenes, ene setinne di djins, {{~s}} dins l’ oto {{s|LMver}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=tot djåzant d' amagnî| * [[fôré]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | bouré = ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rimpli d' ådvins a make avou des plomes, do såvlon, del tere ou tolminme ké materiå |fr= {{t+|fr|bourré}}, {{t+|fr|rembourré}} }} {{ratour|tot djåzant d' amagnî |fr= {{t+|fr|fourré}} }} {{ratour|tcherdjî a make |fr= {{t+|fr|rempli}}, {{t+|fr|bourré}}, {{t+|fr|chargé}} }} {{ratour|rimpli di djins onk so l' ôte |fr= {{t+|fr|bourré}}, {{t+|fr|rempli}} }} 03shwgxdydgb91x3msrwu6vqrlapcg2 rakeude 0 77014 434400 2026-07-18T09:55:13Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «== {{L|wa}} == {{-drif-|rakeuze}}» 434400 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|rakeuze}} gv70momr42lujy5wmjwa88692ful1q0 fôteuy 0 77015 434401 2026-07-18T09:58:42Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434401 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|fauteuil|fr|wa}}, {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|foː.ˈtøːj|fɔː.ˈtøːj|fɔ̃ː.ˈtøːj}} *** {{frcjh}} {{AFE|fo.ˈœj}} ** {{pzc}} {{AFE|foː.ˈtøːj}} * {{Ric|fô·teuy}} <gallery> Fauteuil rond2.jpg </gallery> === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # hole tcheyire bôrêye avou ene [[dossire]] et des [[aspoya|aspoyas]]. #* Li sinne riprezinte ene tchambe å prumir astaedje, avou on gueridon, des {{~s}} et des tcheyires bôrêyes. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[fåstroû]] * [[fåtûle]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | fåteûy = E34 | fauteuy = C1 | fautéye = C8 | fôteûy = E1 | fonteûie = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|hole tcheyire bôrêye avou ene dossire et des aspoyas |fr= {{t+|fr|fauteuil}} }} cnmxxh00b51q4vwaguxzoorvow25lsw gn a nou si laid ouxh ki n’ trouve todi s’ maca 0 77016 434408 2026-07-18T10:35:47Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434408 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|gn|a|nou|si|laid|ouxh|ki|n’|trouve|todi|s’|maca}} === {{H|spot|wa}} === {{~}} # {{noudef}}. #* Bén, djel pinséve, so mi åme, co pus sûti k' çoula ! {{~|I gn a nou si laid ouxh ki n' trouve todi s' maca}} ; Mins, s' il a des idêyes tot louke ene sifwaite djaive, Il est co pus k' Mon k' moussive e l' aiwe pol plouve ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 404-406}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | i n’a nou si laîd ouh qui n’ troûve todi s’ maca = ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{nourat}} }} g3y35x646b2g5p1556x5vzerzu0b6s6 434411 434408 2026-07-18T10:36:57Z Scribus electronicus 3672 434411 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|gn|a|nou|si|laid|ouxh|ki|n’|trouve|todi|s’|maca}} === {{H|spot|wa}} === {{~}} # {{noudef}}. #* Bén, djel pinséve, so mi åme, co pus sûti k' çoula ! {{~|I gn a nou si laid ouxh ki n' trouve todi s' maca}} ; Mins, s' il a des idêyes tot loucant ene sifwaite djaive, Il est co pus k' Mon k' moussive e l' aiwe pol plouve ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 404-406}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | i n’a nou si laîd ouh qui n’ troûve todi s’ maca = ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{nourat}} }} 82r1xe0nvbx7k6w46bgqiei8d8l2h20 moussî e l’ aiwe pol plouve 0 77017 434409 2026-07-18T10:36:25Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434409 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|moussî|e|l’|aiwe|pol|plouve}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # rinde co pé si afwaire avou ene fåsse escuze. #* Ti ravizes Gribouye, ki {{~|moussive e l' aiwe pol plouve}}. {{s-rif|E203}} #* T' es-st ossu sot k' Gôvi k' {{~|moussive e l' aiwe pol plouve}}. {{s-rif|E1}} #* Bén, djel pinséve, so mi åme, co pus sûti k' çoula ! I gn a nou si laid ouxh ki n' trouve todi s' maca ; Mins, s' il a des idêyes tot louke ene sifwaite djaive, Il est co pus k' Mon k' {{~|moussive e l' aiwe pol plouve}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 404-406}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | moussî è l’êwe po l’ plêve = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rinde co pé si afwaire avou ene fåsse escuze |fr= se servir d'une excuse bidon pour aggraver son cas }} nuq5h3d7wi89jqbech6mzjmli52xopa 434410 434409 2026-07-18T10:36:48Z Scribus electronicus 3672 434410 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|moussî|e|l’|aiwe|pol|plouve}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # rinde co pé si afwaire avou ene fåsse escuze. #* Ti ravizes Gribouye, ki {{~|moussive e l' aiwe pol plouve}}. {{s-rif|E203}} #* T' es-st ossu sot k' Gôvi k' {{~|moussive e l' aiwe pol plouve}}. {{s-rif|E1}} #* Bén, djel pinséve, so mi åme, co pus sûti k' çoula ! I gn a nou si laid ouxh ki n' trouve todi s' maca ; Mins, s' il a des idêyes tot loucant ene sifwaite djaive, Il est co pus k' Mon k' {{~|moussive e l' aiwe pol plouve}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 404-406}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | moussî è l’êwe po l’ plêve = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rinde co pé si afwaire avou ene fåsse escuze |fr= se servir d'une excuse bidon pour aggraver son cas }} rsyle1bpozwlsy8oquimzlcid1vtztg aveur des idêyes 0 77018 434413 2026-07-18T10:41:50Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434413 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|aveur|des|[[idêye|idêyes]]}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # aveur on pordjet e l' tiesse k' on louke do n' nén fé vey a tertos. #* Bén, djel pinséve, so mi åme, co pus sûti k' çoula ! I gn a nou si laid ouxh ki n' trouve todi s' maca ; Mins, s' il {{~|a des idêyes}} tot loucant ene sifwaite djaive, Il est co pus k' Mon k' moussive e l' aiwe pol plouve ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 404-406}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aveur on pordjet e l' tiesse k' on louke do n' nén fé vey a tertos |fr= {{t+|fr|avoir une idée derrière la tête}} }} l65rfe0zscklpi0tj4nsv7vwwz9oe2z herer s’ narene 0 77019 434417 2026-07-18T10:53:55Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434417 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|herer|s’|narene}} === {{H|sustantivire|wa}} === {{~}} # prinde asteme ås afwaires des ôtes. #* Djans, djans, ni vnoz nén dedja braire Et {{~|herer vosse narene}} dvins mes ptitès afwaires. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 413-414}} #* Mins dvant, come i fåt k’ les efants åyexhe l’ air di dézespecter leus parints, i n’ fåt måy ki Kinåve ki Louwis {{~|a heré s’ narene}} divins tot çoucial, savoz ! {{s-rif|HSnp|1889, p.95}} #* Vos n' avoz rén a dire, c' est mi k' est mwaisse, c' est mi ki cmande. Melez vs di vosse coujhene sins {{~|herer vosse narene}} wice k' i n' fåt nén. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne VIII, p.20}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[stitchî s’ narene]] * [[stitchî s’ nez]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|prinde asteme ås afwaires des ôtes |fr= {{t+|fr|mettre son nez}}, {{t+|fr|s’ingérer}} }} tu49lwbu627pvd5b9d0rcc7g4ppbund magnî å minme batch 0 77020 434423 2026-07-18T11:32:49Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434423 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|magnî|å|minme|batch}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # viker tot fén parey, esse traitî divins les minmès condicions. #* Awè, fré, nos {{~|magnans-st å minme batch}}. Saiss bén cwè ? Ti radotes, t' as-st oyou braire ene vatche Et ti n' sais dvins ké ståve ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 429-431}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | - = E1,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|viker tot fén parey, divins les minmès condicions |fr= {{t+|fr|être logé à la même enseigne}}, partager la même condition }} fpxi1q53nxfq3zsiuwkhym8tzs2ytid