alouwer

Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.11 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet alouwer 0 4596 434470 432764 2026-07-18T15:53:13Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434470 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|allocare|sourd=la}} (louwer), adon racuzinåve avou l' {{p|allouer|fr}} eyet l' inglès to {{p|allow|en}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.lu.we|a.lu.wɛ|a.lo.we.|a.lu.we}} ** {{pzc}} {{AFE|a.lu.we}} * {{Ric|a·lou·wer}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=alouw|C=alow|come=alouwer}} {{~}} {{vc}} # eployî (copurade po ene sacwè k' on paye). #* E l' ivier, on-z {{~|alouwe}} beacôp d' ôle et d' hoye. #: {{r|fåte di bon, li måva s' alouwe}} : dijhêye po dire k' i s' fåt continter di çou k' i gn a. # uzer, divni vî ou si sketer d' aveur sitî bråmint eployî. #* Mes tchåsses {{~|sont-st alouwêyes}} al betchete. {{s-rif|E203}} #* Mes solés sont-st '''alouwés'''. #* {{~|Alouwer}} s' santé a shijhler. #* Mi, dj' a li stoumak '''alouwé''' {{s-rif|[[w:Li Salazår lidjwès (vî scrijhaedje)]]}} #* {{lang|wa-fel|Po qu'nos n''''alouwanse''' nin bin vite L'èritèdje di nos ratayons, Ratokans l'feû di nosse Walon Et nos rârons tote nosse dibite.}} {{s|PHT}} # [[dispinser]], furler. #* E l' ivier, on-z {{~|alowe}} beacôp d' hoye et d' ôle. {{s-rif|E203}} #* Divins on grand manaedje, on-z {{~|alowe}} des aidants ki c' e-st ene sogne. {{s-rif|E203}} #* I n' fåt nén {{~}} a målvå. #* Il {{~|alouwe}} ses çanses fwait-a-fwait k' i les wangne. #* Sins-pacyince ! Rawårdez ki n' åyanxhe les aidants, Sins {{~}}, al vole, çou k' on a-st e ridant ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 475-476}} #* Ele {{~|alowe}} voltî ene dimeye pice. {{s-rif|JVpr|(1897), "Buskintege", p.17}} #* On n’ oize ahonti l’ ritchådK’ {{~|alowe}} ses çanses a målvå. {{s-rif|JCmp|1956, « C’è-st-ine couyonåde», 1922, p.128}} # {{np-vprV}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|sins alouwer èn aidant}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[alouweu]], [[alouwaedje]], [[alouwant]] * [[ralouwer]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[alouwe-sôs]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (diner des cwårs) : [[dispinser]] * (froxhî ene sacwè tot l' eployant) : [[uzer]], [[dizawurer]], [[gåter]] ==== {{H|contråve}} ==== * (diner des cwårs) : [[spårgnî]], [[mete di cresse]] ==== {{H|fås amisse}} ==== Li francès « allouer » et l' inglès « allow » n' ont nén l' minme sinse. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi | alouer = C9a | alouwè = C13 | alouwé = E89,E177a:Alouwé\,_Alowé,E203 | alouwer = C9, E1, R9,R10,R11,R13 | alowé = E177a:Alouwé\,_Alowé | alower = E21,E34 | alowez = E212 | aluwè = C1,C8 | aluwer = O0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|dispinser | fr = {{t+|fr|dépenser}} }} {{ratour| | fr = {{t+|fr|user}}, {{t+|fr|abîmer}} }} izc9uqktw8l6jukp8u9gz7jxxx450e7 blanc 0 5437 434506 430075 2026-07-19T10:53:19Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434506 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|blanka|sourd=gem|rilujhant}},lu-minme do {{bdjiu}} bhleg- (lure), pal voye do {{bdj|blancus|sourd=la-vul}} {{m-s}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|blã|blɔ̃}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|blã}} * {{Ric}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdv|o=blanc|f=blanke}} {{~}} {{o}} # {{colr|wa}} sins coleur (paski revoyant totes les [[wachlires]] di l’ [[airdiè]]). # foirt clair (tot djåzant del pea. #* Madlinne est l' piele di nosse viyaedje, A Lidje, cwand ele va mete si laecea, C' est a kî vantrè s' doûs vizaedje, Ses tchifes roslantes, si {{~}} hatrea, Et ses beas tchveas noers come gayete, Tot çoula fwait k' dji n' pou doirmi : Bén sovint, dj' pleure e catchete, Paski dj' croe k' ele si moke di mi. {{s-rif|TBowp|''Mad'leine'', 1887, p.28}} [[File:16 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] # {{med|wa}} ki n’ a pus waire di sonk e s’ vizaedje. #* Mondju, k’ il est {{~}} ! i m’ a sbaré ; vouss wadjî k’ il a l’ sida ? # {{im|wa}} [[dihessî]] d' ene måcule. #* Vos dvoz t esse ossu {{~}} d’ petchî k’ ele est bele. {{s-rif|JMtbr|1922, p.13}} <gallery> File:Blanc-moussîs.jpg|Des djins avou des blankès mousseures. File:Ary mDemma lådje cingue blanc caftan.jpg|Ene blanke rôbe. Melanôme blanc tchvå.jpg|On blanc tchvå. </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[ossu blanc k’ ene afitche]]}} # {{r|[[ossu blanc k’ on feu d’ li]]}} # {{r|[[blanc come on moirt]]}} # {{r|[[blanc come ene makêye]]}} # {{r|[[blanc come li laecea]]}}, {{r|[[blanc come do laecea]]}}. #* Tot l’ monde vout vey Li ptit dint, {{~|blanc come do laecea}}, Ki stitche come ene pitite tchiveye Foû del grosse djoixhe di nosse gurzea. {{s-rif|MLol|p.140, « Li prumî dint »}} #* I mina waidyî ses motons, k' estént {{~|ossu blancs k' on laecea}}, divins les praireyes ossu blankes k' ene nivaye. {{s-rif|JVpa|(1896), p.87}} #* {{lang|wa-fel|Èlle èsteût si bèle insi, sins tchapê, on pavwêr divins ses tch’vès coleûr d’avonne, dès bleûs-oûy d’avièrje' et dès p’titès mins '''pus blankes qui l’ lèçê''' qu’èle buvéve.}} {{s|JFR|On dimègne, 1896}} # {{r|[[blanc come li nive]]}}. #* I mina waidyî ses motons, k' estént ossu blancs k' on laecea, divins les praireyes {{~|ossu blankes k' ene nivaye}}. {{s-rif|JVpa|(1896), p.87}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[blankeur]] * [[blancmint]] * [[blancåsse]], [[blankinasse]] * [[blanki]], [[blankixheu]], [[blankixhaedje]], [[blankixhreye]] * [[riblanki]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (blanc come li nive) : [[albasse|come di l' albasse]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | blan, blank = E177a:Blan\,_Blank,E203 | blan, blanke = C8 | blanc, blanke = E1,E34, R9,R10,R13  | blan = C9 | blanc = C1, E21, O0,O2,O3,O5,O92 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sins coleur |fr= {{t+|fr|blanc}} |en= {{t+|en|white}} |nl= {{t+|nl|wit}} |de= {{t+|de|weiss}} |es= {{t+|es|blanco}} |ar= {{t+|ar|ral='abiaD|أبيض|ar-fafl=أَبْيَض}} |ary= {{t+|ary|ral=[[bia6]] (biaD)|بيض|ar-fafl=بْيض}} |zgh= {{t+|zgh|ⵓⵎⵍⵉⵍ|ral=omlil}}, {{t+|zgh|ⴰⵎⵍⵍⴰⵍ|ral=amellal}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|o=blanc|f=blanke}} {{~}} {{o}} # coleur sins coleur. #* Li {{~}} vos ahåye mî ki l’ noer. # ome d’ ene blanke pea. # {{pexhon|wa}} pexhon des doûcès aiwes come li [[tchvene]], l’ [[åblete]], li [[tchacåd]], tertos del famile des {{sla|r=0|cyprinidae}} #* Les {{~}} si vnént ecramyî dins l’ såme. {{s-rif|LM}} # {{clb|wa}} colon di blanke coleur. #* [des colons ki copinèt dvins on sondje] Come li solo ki rvént po fé rovyî l' oraedje, Dj' etinda tot doûçmint ricmincî leus cactaedjes. On {{~}}, prindant ene penêye, tot s' ratnant do stierni, Racontéve k' on bea djoû, si mwaisse l' aveut mådi {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.36}} [[File:55 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] # mousmints di cisse coleur la. #* Bouwer des {{~s}}. {{s-rif|E16}} # [[poure]] di cisse coleur po-z aclairi l' pea. #* Dji metrè çou k' i fåt po ravizer les ritches : Dji frè des beas capoules, tot come les tchéns caniches; Dji metrè do bea {{~}} po catchî m' laide pea ; Do bea rodje po mes tchifes et on fås-cou ... on bea ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 497-500}} # {{arin}} [[valet]] (po-z atôtchî on bon soçon). #* Ça t’ va, {{~}} ? # spot dné åzès djins k’ ont des blonds tchveas, ki saetchèt après l’ blanke coleur. #* — Kî k’ c’ esteut ? — Li ptit {{~}} d’ mon Ivon. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|divins l’ blanc des ouys}}. #* Nos avans l' abitude do loukî l' moirt {{~|dvins l' blanc des ouys}}. {{s-rif|JVpa|(1896), p.12} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|Blanc (coleur)}} == {{L|fr}} == === {{H|addjectif|fr}} === {{-addjfr-|f=blanche}} {{~}} {{o}} # {{=wa|fr|mpr}} === {{H|sustantif|fr}} === {{-sufr-S|f=blanche}} {{~}} {{o}} # {{colr|fr}} {{=wa|fr|mpr}} cjkznnmkj678167cj86jwltc97dab99 boke 0 5501 434493 430409 2026-07-18T20:51:33Z Scribus electronicus 3672 434493 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|boutche}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|bŭcca|bucca|sourd=la}} (tchife). === {{H|prononçaedje}} === {{Lka-pr|boutche}} * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|bɔk|odio=Lang-wa-fel Lidje Boke.ogg|ling=wa}} {{1pr}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{antomeye|wa}} drovaedje å mitan del tiesse des djins, pa dou çk' ele [[magnèt]]. # {{anto-b|wa}} [[gueuye]] des biesses. <gallery> Person with tongue sticking out.jpg Catåre_malén_boke_tote_efouwêye.jpg </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[aveur li parole foû del boke]]}} # {{r|[[boke come on for]]}} # {{r|[[boke sol costé]]}} # {{r|[[dimani boke cozowe]]}} # {{r|[[di mete ene pîce sol trô di s’ boke, c’ est ene ehale po l’ asterloke]]}} # {{r|[[dimorer boke cozowe]]}} # {{r|[[dimorer l’ boke å lådje]]}} # {{r|[[drovi s’ boke]]}} # {{r|[[end aveur boke et minton]]}} # {{r|[[fé boke cozowe]]}} # {{r|[[fé di s’ boke si cou]]}} # {{r|[[fé li ptite boke]]}} # {{r|[[fé vni l’ aiwe al boke]]}} # {{r|[[leyî cori l’ aiwe el boke]]}} # {{r|[[loukî pus avou s’ boke k’ avou ses ouys]]}} # {{r|[[mete di l’ aiwe e s’ boke]]}} # {{r|[[råyî ene boke come on for]]}} # {{r|[[saetchî les paroles foû del boke]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[bocåd]], [[bocrê]] / [[boutchrê]] * [[bocå]], [[boket]] * [[bokêye]] / [[boutchêye]] * [[dibokî]] * [[ebokî]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[boke-a-boke]] * [[boke-di-live]] * [[muzike-al-boke]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (dins les ratourneures sol cåzaedje) : [[gueuye]], [[djaive]], [[linwe]], [[trape]], [[betch]] ==== {{H|Of}} ==== [[bok]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Lka-or|boutche}} {{Orto | bock = E212 | bok = E177a | boke = E1,E21,E34, R9,R10,R11,R13 | boque = E165 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|drovaedje del tiesse po l' amagnî |fr= {{t+|fr|bouche}} |en= {{t+|en|mouth}} |nl= {{t+|nl|mond}} |de= {{t+|de|Mund}} |it= {{t+|it|bocca}} |es= {{t+|es|boca}} |ary= {{t+|ary|فم|ral=fem|ar-fafl=فمّ}} |zgh= {{t+|zgh|ⵉⵎⵉ|ral=imi}} }} === {{H|VE}} === {{wp|boke}} c1bze5evtqi7yo54asisf6daezybx1c bon 0 5513 434433 434258 2026-07-18T12:39:31Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434433 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bɔ̃|boː|bwɛ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|bɔ̃|odio=Wa bon.ogg|ling=wa}} * {{Ric}} === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|bonus|sourd=la}}. ==== {{H|addjectif|wa}} ==== {{-addjwa-|o=bon|f=boune|odv=boun|odvpl=bons}} {{~}} {{o}} # k’ est plaijhant, k’ onz inme, k’ est agreyåve. #* Cisse bouboune la n’ est nén {{~|boune}}, mins cisse-lale a {{~}} gosse. #*Les efants k’ avént stî si {{~s}}, Si doûs, si crustins, djusk’ adon, Candjît tot d’on côp d’ caractere, Divnît caegnaesses, metchants, vireus. {{s-rif|JVvl|(1901), p.85, “Li Vôye di l’Eglise”}} #* Mins dj’ ô bén k’ adon On n’ saveut nén çou k’ c’ est do haire Tolmonde esteut {{~}}. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Mi grand-pere» p.50}} #* {{~|Bon}}djou ! # {{tinr|wa}}, {{cama|wa}} binamé, k' on-z inme bén. #* Ricmandans nos å {{~}} roy k' e-st al tiesse, Ki n' schoûte ki l' bén et ki passe houte do må ; Ossu, tot s' peupe est contin k' i tént s' plaece ; Tot wice ki passe, on n' ôt k' braire ki : vivå ! {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li prouve'', p.110}} # k’ est come i fåt, k’ est bén, k’ est corek. #* — C’ est ene {{~|boune}} response, mwaisse ? — Oyi, c’ est {{~}} ! #* C’ e-st on foirt {{~}} valet, mins il est si pawoureus ki dj’ a cåzu dvou saetchî les paroles foû del boke. {{s-rif|HSbb|1886, p.20}} # [[mindjåve]], k’ on pout mindjî sins risse. #* I gn a les {{~s}} et les måvas tchampions. {{s-rif~|E150|a « tchampion »}} # k' on-z î atént. #* Pus tård, cwand les shijh eures sounît Å {{~}} clokî do viyaedje, Dji m' dixhombra d' aler rvey Mi feme, mes efants, tot m' manaedje. {{s-rif|JDcoh|1939, p.18, ''Matinêye di prétins'' (1904)}} # ''(eployî avou l' divancete « a »)'' ki n' sieve k' a ene sacwè. #* Li troejhinme dizo s' påpire, c' e-st ene frambåjhe {{~|boune a}} côper. {{s-rif|JDcoh|1939, p.168, ''L’afaîre èst faîte'' (1928)}} # [[pår]], [[seulmint]]. #* Enocinne dås beguenes ! Li ritches djåzèt francès ; C' est {{~}} dvins les rouwales k' on dvize eco l' patwès. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 443-444}} ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|bon vénrdi}} : {{Lka|vénrdi}}. # {{r|[[c’ est pol bon]]}} # {{r|esse bon}} : (eployî avou on sustantif) esse midone, [[råjhonåve]]. #* Divnou pus grandiveus, paski vos vs alîz maryî, Divins l' hôte volêye vos vs avoz stou bouter, Vos avoz-st elaidi tos vos ancyins cpagnons Mins vos rgretroz l' hapå, ca vs {{~|estoz bon}} colon. {{s-rif~|TBowp|''A m' camarâde P. L..... Pol joû di s'Mariège, li 22 Setpimbe 1877'', 1877, p.9}} [[File:Toussaint Brahy œuvres wallonnes posthumes 1892 odio 10.wav]] ## {{r|esse bon prince}} # {{r|[[esse bon po]]}} # {{r|[[t’ es bon]]}} ===== {{H|mots d' aplacaedje}} ===== * [[Bon Diu]] * [[bondiu]] * [[podbon]] * [[bon-por-lu]] * [[bon ki]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | bon = C8, C74, E1, E34, O4, R9, R10:23556, R13 | bon, bone = E203 | boun = O4 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour | fr = {{t+|fr|bon}} }} {{ratour|mindjåve | fr = {{t+|fr|comestible}} }} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # sacwè k’ est bén. #* Gn a do {{~}} eyet do måva dins ç-n istwere la. ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|a bon}} : [[podbon]]. #* Dj’ aveu pinsé d’ tourner ene crake a m’ feme e lyi djhant ki dj’ aveu må m’ vinte, mins vla ki dj’ l’ a må {{~|a bon}}, asteure. {{s-rif|J. Wyns}}. # {{r|[[c’ est bon]]}} # {{r|[[c’ est d’ bon]]}} # {{r|esse al boune}} : esse bén [[luné]] (esse binåjhe, djinti et k’ on n’ î est nén sovint). ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|{{r|esse al boune}} | fr = être de bonne humeur, dans de bonnes dispositions }} === {{H|mot-fråze|wa}} === {{~}} {{n-c}} # si dit divant d' kimincî ene fråze. #* I n' î est nén. Hinri a cwerou tocosté après. (I bouxhe li sånî djus di l' årmå). {{~|Bon}} ! Vola l' sé ståré. C' est co ene samwinne ki cmince bén. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne III, p.9}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si dit divant d' kimincî ene fråze |fr= {{t+|fr|bon}}, {{t+|fr|eh bien}}, {{t+|fr|soit}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === Sustantivaedje di l’ addjectif, dins l’ sinse di ''bon a'' u ''bon po'' (payî) dins on accoird comierçå. ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{~}} {{o}} # documint ki dene droet a-z esse discandjî conte ene sacwè. #* Dj’ a discôpé dins l’ gazete on {{~}} po-z aveur des rabats. #* Dji l' a fwait vni po k' vos l' polaxhîxhe acmoide cial po Leyontine, po vs diner vos dijh {{~s}}, po vs complaire, infén, seulmint, après çou k' i vént di s' passer, vos poloz fé ene croes so vos dzirs, dji n' frè nén l' malåde … tchén fwait tchén. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne XIV, p.30}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | bon = E34, R10:23555 |- = C8, R13 }} === {{H|etimolodjeye|wa|3}} === {{dal}} bodje gayelike bon-pa, boune-mame : tayons. pfztcgj5w9ry0venhawfoibw9gy9epu decorer 0 7189 434481 396601 2026-07-18T19:34:01Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434481 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=decor|B=decor}} {{vc}} # mete des gåliotaedjes dins ene plaece. rl a: [[assonrer]], [[arindjî]], [[gårni]]. # on {{~|decore}} li såle. # diner ene decoråcion a ene sakî. #* {{~}} ene sakî #* TÅTÎ. - C' est k' dji vs va dire, dji n' doe nén cover so mes oûs : Dji m' va t {{~|esse decoré}} di cial a deus troes djoûs, Et l' ci k' {{~|est decoré}}, vos comprindoz, båshele, I fåt k' i shuve si rang. TONTON (a pårt). - Dj' a les pinses k' i s' troubele. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 479-482}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[decoraedje]], [[decoråcion]] * [[decoreu]], [[decoré]] Minme sitok etimolodjike: * [[decor]] 1wp1mfgrzvnj7cczq3hh8ry3bfhirra dire 0 7381 434491 432009 2026-07-18T20:41:49Z Scribus electronicus 3672 434491 wikitext text/x-wiki {{MR|dîre}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|dicere|dīcere|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|diːʀ|dɛʀ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|diːʀ}} * {{Ric}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codisr-|[[di]]|[[dijhoz]] / [[djhoz]]|[[dijhans]] / [[djhans]]|[[diynut]]|[[dirè]]|[[dijheu]] / [[djheu]]|[[dijhe]] / [[deye]]|[[dit]]}} {{~}} {{vc}} # fé [[rexhe]] di s' [[boke]] (des [[mot]]s, des [[fråze]]s). #* Les strons sont edjalés, dowô, Batisse Vicantisse !:: Cwè çk' i {{~|dit}} ?:: I vs sohaite li boune anêye, ô, Batisse.:: Et vos pareymint, da, Lucyin. # {{str|wa}} [[raconter]]. #* C’ e-st a lu k’ ele {{~|dijheut}} ses poennes, Ses djoyes, ses sondjes, ses anoymints ; Cwand s’ cour touméve el languidône, La k’ ele trovéve l’ ecoraedjmint. {{s-rif|MLol|p.184, « Lu lîve du mèsse dèl grand-mêre »}} # mostrer ene djin, ene sacwè come estant ahesseye d' ene metowe cwålité. #*Leye k' on {{~|direut}} al veye ene djin si binamêye !{{s-rif|BSLLW|oteur=AnDel|Bulletin de 1858, «Li galant de l'siervante», p.6}} # {{vsc}} [[cåzer]], [[djåzer]]. #* A poenne {{~|aveut i dit}}, vla ene trûlêye sins parey ! Ene poûssåde m' epoirta disk' al måjhone del veye … {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.38}} [[File:72 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] # {{vcnd|di}} ''(cåzu todi dvins ene kesse)'' [[pinser]], [[tuzer]]. #* Ki {{~|djhoz vs di}} ci djonne ome la ? N' a t i nén on bea viyair ? {{s-rif|HFbl|Li kuré d'sain viçain, 1843}} #* DJOLIET. - C' est pocwè dji vs dimande di m' acoirder Mentine. MENTINE. - Popa, dj' a vosse parole. COCRAIMONT. - K' {{~|endè diroz vs}}, Fifine ? GODINASSE. - Il a l' linwe bén pindowe. HOUBA (a Cocraimont) - Dji croe k' vos n' sårîz foû. {{s-rif|TBmc|1888, sinne XXXI, p.168}} # {{vcnd|di}} [[pretinde]]. #* Mafwè, l' ovrî n' a ki l' dimegne Po {{~|dire di}} s' poleur amuzer ; Ls ovråves djoûs, c' e-st ene ôte essegne I s' sacrifeye l' åme a-z ovrer. {{s-rif|FrBcj|1852, ''L'amour et l'bonn' bîre'', p.42}} # {{vsc}} ''(å condicioneu)'' [[shonner]]. #* Vos {{~|dirîz}} vey ki l' målaweure, A dislaxhî ene hiede di displis. {{s-rif|JVpr|(1897), "Li martchand d'posteûres", p.52}} # ''(avou l' aloyrece « [[ki]] » et l' suddjonctif)'' dimander ki. #* « Et, tot priyant, nos {{~|dirans k'}} ele Nos dene, po m' mame, beacôp d' årdjint. » {{s-rif|JVpr|(1897), "Li Saint Nicoleie", p.27-28}} #* {{~|Dijhoz}} a Hinri '''k'''' i vs dene on côp d' mwin, i n' dimandrè nén mî. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne IX, p.22}} #* Dji vou vey vosse mwaisse, vos lyi diroz k’ i m' vegne trover. {{s-rif~|LLbwe|1948, p.15}} # {{np-vprC}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[c’ est a dire]]}} # {{r|[[c’ est bén l’ cas del dire]]}} # {{r|[[ci n’ est nén del dire]]}} # {{r|[[dji di ça et dji n’ di rén]]}} # {{r|[[dj’ el direu cint côps]]}} # {{r|[[ni rén dire]]}} # {{r|[[dis dj’]]}} # {{r|[[c’ e-st a dire ki]]}} #* {{~|C’ e-st a dire ki}} les longuès amours ni cwerèt måy rén d’ bon. {{s-rif|HSjan|1911, p.131}} # {{r|[[dijhoz vs]]}}. #* Li bataye est pierdowe, {{~|dijhoz vs}}, tot est pierdou ! {{s-rif|JMvm|(1933), p.25}} # {{r|[[dire tot parey]]}} # {{r|[[et ç’ est nén pô dire]]}} # {{r|[[ki ci n’ est nén di dire]]}} # {{r|[[kimint dirè dj’ don]]}} # {{r|[[n’ aveur rén a dire]]}} # {{r|ostant k’ i l’ vôreut dire}} : ostant k' i l' vôreut bén mostrer. #* TCHÅRLUMAGNE. - I gn a nou si long djoû k' i n' vegne al nute ; on l' atraprè, n' åyoz nén l' låme a l' ouy ; li diåle ki vs avoz cial est on bon diåle et vs n' estoz nén '''si foirt''' e l' gueuye do leu '''ki vos l' vôrîz dire'''. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne VIII, p.20}}  ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dijhaedje]], [[dijheu]], [[dijhêye]] * [[ridire]], [[ridijhaedje]] * [[disdire]], [[disdijhaedje]] * si [[mesdire]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[moti]] (purade dins des fråzes di noyaedje) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dère = S33 | dire = C8, O4, R9,R10:9627,R13 | dîre = E34,E165,E170, O0, S0,S17,S24 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé rexhe ene parole |fr= {{t+|fr|dire}} |en= to {{t+|en|say}}, to {{t+|en|tell}} |nl= {{t+|nl|zeggen}} |de= {{t+|de|sagen}} |es= {{t+|es|decir}} |ar= qâla {{=ral}} {{t+|ar|قال}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|قالَ}} |ary= [[gal]] {{=ral}} [[ڭال ]] }} {{ratour|mostrer ene djin, ene sacwè come estant ahesseye d' ene metowe cwålité | fr = {{t+|fr|considérer}}, {{t+|fr|qualifier}} }} {{ratour|ki ci n' est nén di dire |fr = {{t+|fr|indicible}}, {{t+|fr|inexprimable}} }} == {{L|fr}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|diʁ}} === {{H|viebe|fr}} === {{~}} {{vc}} # {{fr=wa-spr}} qr6wvhqfjtlqqvqpypydynjo4p3yuya djno 0 7802 434497 432341 2026-07-19T09:35:45Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434497 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-djn|o|ɔ}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|djino}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɲɲɔ|ɲɲɔu|ʤnɔ|dɲɔ}} {{AFE|ɲnɔ|odio=Wa-fel a gn'nos wa a djnos.ogg|ling=wa}} (a djno) ** {{pzc}} {{AFE|ɲɲɔ}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{antomeye|wa}} [[djonteure]] inte l' [[oxhea]] del [[coxhe#Walon 2|coxhe]] (li femur) eyet les cis del djambe (oxh do schinon del djambe et fén oxh del djambe). #* Elle a des belès djambes mins des trop gros {{~s}}. #* On fotbalisse doet aveur des stocasses {{~|djinos}}. #* So ç' foto la, c' est l' prumî côp k' elle aveut metou ene cote, ki lyi rmontéve ene mwin ådzeu des {{~s}}. {{s|LMen}} # {{anto-b|wa}} {{tchivå|wa}} djonteure del pate di dvant, inte li [[dvant-bresse]] et l' [[canon]] (adon, ki respond å [[pougnet]] des djins). #* Nosse tchivå a toumé so li {{~}}. Fårè houkî l' årtisse. # on boket d' toele al plaece do djno, dins ene marone. #* I fåreut rmete des {{~s}} ås coulotes do gamén. # li plaece k' ene buze est ployeye, fwait on keude #* On {{~}} d' buze, di tchenå. # dins on batea, des pîces di bwès di scwére ki raloyèt les boirds do batea avou l' fond, et ki l' bas est stitchî etur les [[pietes]]. <gallery> Knee.female.jpg Knie-roentgen-r-seite.jpg 918 Knee Injury.jpg </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[a djnos]] ## [[si mete a djnos]] ## [[toumer a djnos]] ## [[tchaire a djnos]] # {{r|[[aveur des gros djnos]]}} #* TONTON (tot lyi tournant les rins). - Vos parvénroz, Tåtî : vos {{~|avoz des gros djnos}} ... (Tot rivnant adlé lu) Å Consey, gn a t assez des perikîs sins vos. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 491-492}} # [[so les djnos]] (d' ene sakî) = so s' [[schô]], so s' [[djeron]] # {{r|ployîz li djno !}} : ashidoz vos ! ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[djnolire]] * [[s' adjnoyî]], [[adjnoyaedje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | djino = E1,R9,R13 | djigno = C1,C8 | djènou = O0,O2,O4,O5 | djugno = E34 | djno = R9,R13 | dgno = C9 | gngno; gn'gno = C8 | gn'gnio = C8 | d'gnou = O4 | à-gn'gnio = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka-ra|djino}} ==={{H|VE}}=== {{wp}} cpsbd78tqh7j27ikj8cjyf7nsb00ysk doet 0 7978 434495 433357 2026-07-19T07:37:31Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434495 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|digitus|dĭgĭtus|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dwɛ|døː|dø|dɛ|dœ|dwa|duː|dyː}} {{BS|oe}} ** {{pzc}} {{AFE|dwɛ}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{anto|wa}} dibout des mimbes dizeutrins d' ene djin, k' i gn a cénk a tchaeke bresse. #*Louke a ti di n' ti nén raclaper les {{~s}}. # {{anto-b|wa}} dibout del pate des biesses å tetes, des oujheas, des cwarpeces, k' i gn a onk a cénk a tchaeke pate. #*C' est mi k' acsegnive les maladeyes do {{~}} des bovrins. # pitite cwantité. #*Rimetoz on {{~}} d' sé. # {{muzeure|wa}} muzeure di spexheur del lårdjeur d' on doet. #*I mete deus {{~s}} d' boure so ses mitches. #* Mins on bouxhreut bén djus l’ ome ki fwait l’ fricasseu d’ feves et ki rmonte si col di troes {{~s}} po fé l’ yane. {{s-rif|AXbm|(1905), p.13}} # {{texheu|wa}} betchete do want la ki l' doet si stitche. #* Les {{~s}} d' on want. {{s-rif|C9}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a deus doets di]]}}. # {{r|[[ås doets]]}}. # {{r|[[a s’ raletchî les doets]]}}. # {{r|aveur a s’ doet}}. #* Dji so lûteu ; Dj' etind bén l' djeu Tot come beacôp d' ôtes Avou ene bele crapåde. Dji so lûteu ; Dj' etind bén l' djeu, Cwand dj' tome ki dj' {{~|end a ene a m' doet}}. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li novelle lutte'', p.97}} # {{r|[[bouter l’ doet e l’ ouy]]}}. ## {{r|[[si bouter l’ doet e l’ ouy]]}}. # {{r|[[conter so tos ses doets po viker]]}}. # {{r|[[deus doets]]}}. # {{r|[[disk’ al betchete des doets]]}}. # {{r|[[divni come on doet]]}}. # {{r|[[endè sait pus dvins si ptit doet k’ èn ôte po tot s’ coir]]}}. # {{r|[[esse a deus doets di]]}}. # {{r|fé rivni so s’ doet}}. #* [sondje d' ene sakî ki moenne des colon ki djåzèt inte di zels al tape] - A voste åjhe -, dijheut i, dji voe pa les creveures, Tos les segnes ki vos fjhoz a li ptite maytêye noere. Pinses tu co '''fé rivni''' cist oujhea la '''so t' doet''' ? Louke a twè k' on ti fwaiye pus tård rmaxhî t' djeu. {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.34}} [[File:39 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] # {{r|[[les cénk doets d’ nosse mwin n’ sont nén pareys]]}}. # {{r|[[leyîz m’ oder vosse pitit doet, dji voerè si vs avoz dit l’ vraiy]]}}. # {{r|[[magnî a rletche doets]]}}. # {{r|[[mete li doet dsu]]}}. # {{r|[[mete si doet dsu et l' trover dzo]]}}. # {{r|mete si doet e s’ boke}} #* Et, po fé boke cozowe, fåt i esse si malén ? Dji {{~|metrè m' doet e m' boke}}; nd a la ki fjhèt parey, Di sogne do må pårler. Leyîz m' fé, vs alez vey. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 488-490}} # {{r|[[mi ptit doet dit]]}}. # {{r|[[mostrer ses deus doets]]}}. # {{r|[[n’ aveur k’ a s’ lever l’ doet]]}}. # {{r|[[ni måy mete e s’ doet èn anea trop stroet]]}}. # {{r|[[ni nén mete si doet inte li clitche et l’ ferou]]}}. # {{r|[[on lyi dene li doet et i prind l' bresse]]}}. # {{r|[[s’ è hagnî les doets]]}}. # {{r|[[si dner l’ doet]]}}. # {{r|[[si stitchî l’ doet dins l’ ouy]]}}. # {{r|[[toumer å doet di]]}}. #* I sait k' dj' inme do fé des clignetes Et d' rinde sots come des lamponetes, Les djonneas ki toumèt-st a m' doet, Afîsse do rire ene eure ou deus. {{s-rif|JBjr|(1899), "Mi galant"}} # {{r|[[esse å doet di]]}}. # {{r|trover a s’ doet}}. #* Mi djonne cuzén k' est awureus, D' esse ouy del cofrereye Il a pris ene feme k' i {{~|trouve a s' doet}} Et ki frudje a merveye. {{s-rif|HFbl|Li marièche di m'kuzin Flip, 1843, p.12}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[doetea]], [[doetî]], [[doetion]], [[doetoe]], [[doeket]] * [[doetrece]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[erî-doet]]; [[blanc doet]], [[doets-d’-leu]], [[doet-d’-trûtche]], [[doet d’ tchén]] * [[bon doet]], [[doet d’ pî]], [[doet a l’ anea]], [[grand doet]], [[gros doet]], [[gros doet d’ pî]], [[doet do mitan]], [[pitit doet]], [[cwatrinme doet]] * [[a rletche-doets]] * [[teyåte des doets]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[Peutchet]], [[Laridet]], [[Grande Dame]], [[Djan d' l' assô]], [[Pitit courtåd]] (nos des doets dins les rime-rames d' efant) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Su | dè = S109 | dègt = S17 | dèt = C8, S117 | deu = E89,E177a,E212 | deû = E165,E203 | deugt = C13 | deut = O81 | deût = E1,E21 | {{=fon|dœ̆́t|deut}} = E145 | doet = R9,R10,R11,R13 | dœt = C8 | doûgt = O5 | doût = O3 | dwègt = C100, O92 | dwèt = C9,C62, O0,O4 | a-deû = (''a doets'') E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|dibout do bresse |de= {{t+|de|Finger}} |en= {{t+|en|digit}} |es= {{t+|es|dedo}} |fr= {{t+|fr|doigt}} |ja= {{t+|ja|指|ja-kana=ゆび|yubi}} |la= {{t+|la|digitus}} |nl= {{t+|nl|vinger}} }} ==== {{H|waitîz eto}} ==== {{wp|doet}} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{V|diveur}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dwɛ|dɛ|døː|dyː|dœ|dwa|dɔ}} {{BS|oe}} ** {{pzc}} {{AFE|dwɛ}} * {{Ric}} ==== {{H|Co|wa}} ==== {{~}} #{{IP3s|diveur}} «[[diveur]]». #* Cwè çk' on vs {{~}}? #* I {{~}} fé tchôd, asteure, dins ces payis la. #* Ele {{~}} esse so s' buro tos les djoûs a ût eures å matén. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|riwaitant do viebe «diveur» å prezint |de= {{t+|de|muss}} |en= {{t+|en|must}} |es= {{t+|es|debe}} |fr= {{t+|fr|doit}} |nl= {{t+|nl|moet}} }} kebvcnthvysplmrbmuafsugpwt04c6e eco 0 8166 434434 411274 2026-07-18T12:40:38Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434434 wikitext text/x-wiki {{MR|ecô}} == {{L|wa}} == {{-spodiv-|eco|co}} ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|hinc ad hōram|hinc ad horam}} (did ci a l' eure). ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|ɛ.'kɔ}} *** {{pcdjh}} {{AFE|a.'kɔʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛ.'kɔ|odio=Wa eco.ogg|ling=wa}} * {{Ric|e(·)co}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # [[co]], al tiesse di fråze avou metaedje padrî do prono sudjet. #* {{~|Eco}} fåreut i k’ i m’ schoûtaxhe. # [[co]] dins les ôte siervaedjes. #* Dji voe mi åme aler foû di m’ coir Ratnoz l’ on pô, binamé pere, tant k’ dj’ åye {{~}} pårlé a m’ mere . {{s-rif|Divize di payizans, 1640}} #* Enocinne dås beguenes ! Les ritches djåzèt francès ; C' est bon dvins les rouwales k' on dvize l' patwès. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 443-444}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[eco, eco]]}}, {{r|[[ey eco]]}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | acore = O4 | eco = E177, FR13 (a « encore »), R10 | èco = C1,C9,C13, E1,E21,E34, G203, O0,O2,O4 | è co = C8, O0 | ico = Divize di payizans |- = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|{{Lka-ra|co}} |fr= {{t+|fr|encore}} |it= {{t+|it|ancora}} |pcd= {{t+|pcd|acore}} }} === {{H|An}} === * [[coe]] 5h34oar1l39qtaawf6ae86ktuc3ioq1 five 0 9160 434478 416119 2026-07-18T18:52:18Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434478 wikitext text/x-wiki {{MR|fivé|fîve}} {{RAwa}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|febris|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|fiːf|fjɛf|fjɛːf|fjef}} ; {{miers|15|27}} ; {{c1pr}}. ** {{pzc}} {{AFE|fiːf}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} {{n-ct|wa}} # {{fizio|wa}} {{med|wa}} montêye del [[timperateure]] do [[coir]] d' ene djin u d' ene [[biesse ås tetes]], ådzeu d' on [[soû]], diferin d' ene sôre di biesse a l' ôte (37 grés Celsius po les djins). #* On dit ki l' {{~}} monte; k' ele ritome ou k' ele ritchait ou k' ele dischind.; apåjhî u rapåjhî l' {{~}}; ene drouke po côper l' {{~}}. #* Li kinkina est sovrin pol {{~}} {{s-rif|E203}} #* El tîfusse dene les {{~s}} {{s-rif|O3}} #* Li {{~}} ki lyi broûléve li tiesse et ki fjheut crîner ses dints,lyi rprezintéve Tchîvrimont avou ses porminådes al dilongue del rivlete, la k' Critchon bracnéve ås trûtes, et ses coûsses avå les pierdous pazeas des tiers. {{s-rif|JMvl|(1922)}} # {{str}} {{med|wa}} (purade å pluriyal) maladeye come li [[tîfusse]] u maladeye des tropikes nén esplikêye. #* Il a l' {{~}}. #* Il a les {{~s}} {{s-rif|E200}} #* Dji m' sovénrè lontins Fouxhoz seurs, di m' voyaedje; po-z atraper les {{~s}}, I n' fåt nén davantaedje {{s-rif|JDet}} #* C' esteut on docteur ki médyive li {{~}} des efants avou rén k' do cloranfenicol. # måvlaedje ki vs ebale. #* E s’ {{~}}, ele les speye, les rafûle,D’ on djaene sankisse vinou d’ å lon. {{s-rif|JVvl|(1901), p.11, “Li Bonne Chance fait tot”}} # maladeye ki rind l' djin u l' biesse [[aflaxhåve]]. #* Cisse måle novele la m' a dné l' {{~}} {{s-rif|E203}} # [[håsse# 1|håsse]] di fé scrire, di cåzer, di fé ene sacwè. #* Tot l' cwårtî est e-n ene {{~}} {{s-rif|E34}} #* C' est come ene {{~}} k' el prind tot etir {{s-rif|C106}} #* C’ esteut ene {{~}} di veye, on concours di bonté*. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"L’crèyåcion d’Eve", tome 43, p. 140}} #* I n a pus k' des strouks di cabu E nosse cotjhea, Et t' n' as-st e l' åme Ki les båjhes di totes les comeres C' est ene laide {{~}} {{s-rif|LWar}} #* Li {{~}} di djåzer d' filozofeye dins les sålons del contesse aveut rtoumé po ç' shijhe la. {{s~|LH}} #* Dji baloujhive miernou po rapåjhî mes {{~s}} {{s-rif|GSma}} #* Tel sais bén k' dj' a ståré mes {{~s}} a côps d' bwejhe å mitan del cåve {{s-rif|EuGi}} # estance d' onk k' est rindou après on [[pasmint d' tins]]. #* Cwand on scrît l' walon å djoû d' ådjourdu, on-z a mwints côps « li {{~}} do discotaeyaedje », on scrît des dmeyès faflotes, des cwårts d' accint, des tîces di tchapeas {{s|LH}} #* Il a l' {{~}} do djouwer al bale {{s-rif|O2}} #* End a ene di {{~}}, avou ses pidjons {{s-rif|O2}} #* Tos les viyaedjes ont l' {{~}} des årmonreyes {{s-rif|C9}} #sote idêye ki passe pal tiesse. #* I lyi a prins ene {{~}} {{s-rif|E200}} #* Elle aveut l' {{~}} d' atchter on molén a fiyî {{s-rif|S117}} <gallery> Symptoms-fever.jpg Five crexhoûles 41,9°C1.jpg|five a 41,9°C a ene vatche Touma_del_velêye_tiesse_riployeye_vea.jpg|five di laecea </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|fé del five}} u : {{r|esse el five}} : aveur del five. #* Li 30 di djun, gn a ene minêye di gripe ki cmince a cori dins nosse binde; gn a bråmint ki fjhèt del foite {{~}} et n' saveur moussî foû do lét télmint k' i tronnèt {{s-rif|EPech}} # {{r|tronner d' five}} u : {{r|tronner les fives}} u : {{r|tressiner d' five}} : [[tronner]] pask' ele five est ki monte. #: On dit eto : tronner les [[balzins]]. #: {{lang|fr|F. "trembler de fièvre".}} # {{r|aveur ene five di tchvå}} u : {{r|esse bolant d' five}} u : {{r|broûler d' five}} : aveur ene foite five. # {{r|prinde li five (a ene sakî, ene biesse)}} : lyi mete li termomete. #* Dji m' lyi va prinde si five. {{s-rif|C106}} #: {{lang|fr|F. "prendre, mesurer la température".}} # {{r|five di lét;}} u : {{r|five di paye-lét}} : maladeye des femes e leu [[payelé]] (acoûtchmint). #: {{lang|fr|F. "fièvre puerpérale".}} # {{r|five ås taetches}} : five avou on [[spitaedje-foû]] (pitits rodjes botons so tot l' coir) u des taetches di sonk so les mukeuses. #: {{lang|fr|F. "fièvre éruptive, fièvre pétéchiale".}} # {{r|five [[nukeuse]]°.}} : # {{r|five [[escarlatene]]°}} : ene des sôres di fives ås taetches, cåzêye pa ene bactereye. #: {{lang|fr|F. "scarlatine".}} # {{r|five fagnrece}} : sôre di five k' on-z atrapéve dins les payis d' [[fagne|fagnes]]. #: {{lang|fr|F. "fièvre des marais, malaria".}} # {{r|djaene five; five Ebola}} : maladeye des djins ezès Tropikes. #: {{lang|fr|F. "fièvre des marais, malaria".}} # {{r|five ås [[crexhoûle|crexhoûles]]; five del vå do Rift}} : maladeye des biesses ezès tropikes. #: {{lang|fr|F. "theilériose, trypanosomiase".}} # {{r|froede five}} : aflaxhaedje sins montêye del timperateure. # {{r|aveur les nawès fives}} : esse [[nawe#Walon 1|nawe 1]]. #: {{lang|fr|F. "paresseux".}} # {{r|five di laecea}} : [[touma]] des vatches djusse [[veler|velêyes]]. #: {{lang|fr|F. "fièvre de lait, fièvre vitullaire".}} # {{r|il a l' five e s' capotene}} : esse efoufyî po des tchitcheyes. #: On dit eto : il a l' [[diåle#Walon 1|diåle ]] e s' [[capotene]]; c' est on [[diåle-e-coir]]. #: {{lang|fr|F. "c'est un excité, un agitateur".}} # {{r|five amoureuse}} : håsse di [[hanter]]. #* Il a l' five pol feye do vijhén. {{s-rif|C106}} ''Loukîz a : [[tchôde]]. # {{r|esse el five (b)}} u : {{r|esse dins les fives;}} u : {{r|esse acsût des fives;}} u : {{r|monter dins ene five}} {{r|aveur les fives}} : èn pus saveur çou k' on dit, çou k' on fwait. #: On dit eto : esse dins les [[tchamp|tchamps]], [[aveur li tiesse avå les cwåres]]. ''Wadjans, aveut dit l' tortuwe, ki vos n' arivroz nén Divant mi sol schate-pire ! :: Serîz acsûte des fives ? Dimanda l' live, l' air ewaerêye ''[[Lafontinne]], ratourné di [[Jean Rode]]). #* TÅTÎ. - Sol tins ki l' avoenne crexhe, i gn a li tchvå ki crive ! TONTON. - Alez, vs n' avoz nole misse ! (A pårt) Il '''est''' sô ... ou {{~|e l' five}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 477-478}} #* Dj’ åreu polou mete mi portrait Cial sol prumî foyou di m’ livePo miner ene cawêye di rimeas Ki m’ ont tot l’ air d’ {{~|aveur les fives}}. {{s-rif|JCmp|« Å léheû », 1922, p.19}} #* Tel sais bén k' dj' a ståré mes fives a côps d' bwejhe å mitan del cåve. {{s-rif|EuGi}} #: {{lang|fr|F. "délirer".}} # {{r|esse el five (c)}} : transi, ni pont fé d' bén, tot ratindant ene sakî, ene sacwè. #: {{lang|fr|F. "être inquiet, anxieux".}} # {{r|mete dins les fives}} : stombyî, efoufyî. #* Bén pus k' on pasmint d' tins c' est ene sacwè k' el mete divins les fives, et çoula dispoy k' il est tot gamén. {{s-rif|JPD}} #: {{lang|fr|F. "exciter, passionner".}} # {{r|five di bwesson}} : kidujhance d' onk k' est sô (d' ene k' est sôle) et ki gueuye est voleur bouxhî so les ôtes. # {{r|T' as del five, dandjreus !}} : Ti dvéns sot, surmint. #: {{lang|fr|F. "Tu débloques, tu perds la tête, tu délires".}} # {{r|aveur li five di}} : djeryî pår après ene sacwè k' on-z pou nén må sins leye #*'''Do''' crås peket il '''aveut l' five'''. {{s-rif|BSLLW|oteur= Ep. Martial|Bulletin de 1858, ‘’Li savtî des recoletes’’, 69-73}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[fivlete]] / [[fivlote]] * [[fivrer]], [[fivreus]], [[fivreuzmint]] * [[efivré]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * (djins) : ** (vîs mots) : [[boton d' five]], [[fives borguetes]], [[fivlinne]] ** (noûmots) : [[five di payelé]], [[five ås taetches]], [[five escarlatene]], [[five Ebola]], [[five fagnrece]], [[djaene five]] * (biesses) : ** (vîs mots) : [[five di laecea]] ** (noûmots) : [[five ås crexhoûles]], [[five del vå do Rift]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|tite=hôte timperateure do coir| * [[timperateure]] (aveur del ~, fé del ~) }} {{Boesse|tite=foite håsse| * [[fives borguetes]] * [[dår]] * [[efoufiaedje]] }} {{Boesse|tite=sote idêye ki passe pal tiesse| * [[maket]] * [[zine]]; {{Lka-si|zine}} }} ==== {{H|contråve}} ==== * (timperateure do coir): [[dischandixhaedje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | fièfe = O4 | fiéve = G215, O3 | fiève = G215, O2 | fiêve = G215, O0 | fife = E212 | fîv = E203 | five = E212, R10,R11,R13 | fîve = C1,C8,C9,C13,C100,C106, E1,E34,E200,E212b, G215, O0, S0,S17,S109,S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|timperateure ådzeu di çou k' i s' doet |fr= {{t+|fr|fièvre}}, {{t+|fr|température}}, {{t+|fr|hyperthermie}} ''(mot d' doctreur)'' |en= {{t+|en|fever}}, {{t+|fr|hyperthermia}} ''(mot d' doctreur)'' |nl= {{t+|nl|koorts}} |de= {{t+|de|Fieber}} |es= {{t+|es|fiebre}} |ar= Houmma {{=ral}} {{t+|ar|حمّى}} / {{t+|ar|حمى}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|حُمّى}} |ary= {{t+|ary|سخانة|ral=skhana|ar-fafl=سْخانة}} |zgh= {{t+|zgh|ⵜⴰⵡⵍⴰ|ral=tawla}} }} {{ratour|tîfusse {{Lka-ra|tîfusse}} |fr= {{t+|fr|fièvre typhoïde}} }} {{ratour|maladeye ki fote djus |fr= {{t+|fr|fièvre}}, {{t+|fr|abattement}}, {{t+|fr|léthargie}} }} {{ratour|foite håsse d' ene sacwè |fr= {{t+|fr|fièvre}}, {{t+|fr|excitation}}, {{t+|fr|surexcitation}}, {{t+|fr|agitation}}, {{t+|fr|délire}}, {{t+|fr|désarroi}}, {{t+|fr|trouble}}, {{t+|fr|folie}} {{ratour|pasmint d' tins ki rind sot |fr= {{t+|fr|folie}}, {{t+|fr|passion}}, {{t+|fr|engouement}} }} {{ratour|sote idêye ki passe pal tiesse |fr= {{t+|fr|envie folle}}, {{t+|fr|lubie}}, {{t+|fr|coup de folie}}, {{t+|fr|caprice}}, {{t+|fr|toquade}} }} {{ratour|aveure li five di |fr= être dépendant, être accroc }} == {{L|en}} == === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|faɪv}} === {{H|Nb|en}} === {{~}} # [[cénk]] (5). ==={{H|VE}}=== {{wp}} 2c0znm9zps6osrel0h1piosmwh6rbwu gåyoter 0 9702 434504 416769 2026-07-19T10:29:39Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434504 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|gåy}} {{caw|ot|s|wa}} {{caw|er|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|...}} * {{Ric|gå·yo·ter}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=gåyot|come=bouter}} {{~}} # {{vc}} rinde gåy(e). #* Paski, dzeu l' cotjhea del veye, Ki des fleurs d' ôr {{~|gåyotèt}}, Mins k' les målès yebes watlèt, Cossin d' vroûl hozlé d' foubreye. {{s-rif|EWfc|"Mins poqwè"}} #* Åtoû d' mi les fleurs {{~|gåyotént}} Li verdeure, minme å boird del voye, Et l' concert ki les oujheas fjhént Mi rimplixheut l' cour di djoye. {{s-rif|JDcoh|1939, p.17, ''Matinêye di prétins'' (1904)}} #* K’ estoz vs å djusse, vos k’ trouve e mi åme Po {{~}} di pieles ou d’ låmes Mes rimeas ? {{s-rif|JCmp|« ? », 1922, p.137}} #* Gn a des fleurs ki {{~|gåyotèt}} les ptitès tchabotes. {{s-rif|JMor}} # ({{vpr}}) si fé bea, bele #* {{~|Gåyote}} tu Mareye, po-z aler vey les omes. #* Asteure, di vosse costé, i '''vs''' fårè {{~}}, Paski, cwand vs seroz l' sour ... di Monsieu l' Consyî ... {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 495-496}} #* L' amadoûleu ki m' aveut djuré s' veye, Et fé l' siermint di m' kidure a l' åté, M' a leyî la po shure ene ôte djonne feye, Pask' ele aveut bén l' toû di {{~|s' gåyoter}}. {{s-rif|JBjr|(1899), "Pauve kimére"}} #* Pus lon, des hôtès rotches k’ ont l’ vizaedje tot dgreté N’ ont k’ des bouxhons di djniesses po ene gote {{~|si gåyoter}} Ou kékès margarites k’ elaxhèt dvins ene blanke frågne Li stitcha k’ elzès håynêye (Fråjhûlès gågåyes so des coirs d’ adjeyant). {{s-rif|JCmp|« Dizeû Êwaye », 1919, p.87}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[gåyoté]] * [[gåyotaedje]] * [[rigåyoter]] * [[rigåyotaedje]] * {{Lka-pa|gåy}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[rabeazi]] * [[rabeli]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | gålioter = E1 | gåyeloter = E1 | gåyoter = R9,R10,R13 | gâïeloté = E89,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rinde gåy(e) |fr= {{t+|fr|embellir}} }} {{ratour|si fé bea |fr= se faire beau, se bichonner }} st1l2w30c41rmo1c9bqoshq31ttkfyb latén 0 10175 434446 433911 2026-07-18T13:44:40Z Scribus electronicus 3672 434446 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|latinus|sourd=la}} (do Laciom, payis dilé Rome) {{çdom}} {{caw|én|a+s|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|la.'tẽ|la.'tɛ̃|la.'te}} {{BS|én}} ** {{pzc}} {{AFE|la.'tẽ|odio=Wa latén.oga|ling=wa}} * {{Ric|la·tén}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{o}} # {{ling|wa}} lingaedje djåzé pås Romins, k' a dné tos les lingaedjes romans d' asteure, inte di zels li walon. #* Ouy, gråce ås ovraedjes des savants k' ont bén volou s' ocuper d' lu, tot l' monde sait bén ki l' walon e-st on lingaedje come li francès ou l' itålyin, lingaedje flori todroet sol {{~}}. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.10}} #* Li walon, c' est do {{~}} k' a vnou a pî do fond des ådjes. {{s-rif|JBeau}} <center><gallery> La-malmundariensis.jpg La Louwis 14 Bouyon 1684.jpg </gallery></center> ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[î piede si latén]] ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[latinisse]] * [[latenes]] * [[latinité]] * [[latinijhî]] * [[rilatnijhî]] }} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[latén d’ eglijhe]] * [[latén del Hôte Mîtrinne Ådje]] / [[latén del Hôte Moyinådje]] * [[sincieus latén]] * [[latén-cåzant]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|lingaedje des Romins |fr= {{t+|fr|latin}} |nl= {{t+|nl|latijns}} |en= {{t+|en|latin}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdr|o=latén|f=latene}} {{o}} {{a-tpdr}} # a vey avou l' lingaedje latén. #* C' est on mot {{~}}. # a vey avou les peupes k' eploynut ene langue latene. #* C' est l' minme payis civilizåcion {{~e}} ki nozôtes. ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[patwès latén]] * [[Amerike latene]]: Mîtrinne Amerike et Amerike nonnrece. #* Dj' a tuzé ås Amerikes, k' on lome latenes, sapinse les civilijheus. {{s-rif|YPaq}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|a vey avou l' latén |fr= {{t+|fr|latin}} |en= {{t+|en|latin}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} 6ww0jy8gkygoveybmn53uq13fkd201y loukî 0 10302 434462 431521 2026-07-18T15:13:04Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434462 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|lōkōnan|sourd=gem}} {{m-s}}, {{bdjiu}} «lag-» (waitî, vey), {{çdom}} {{caw|î|v+p|wa}}, racuzinåve avou l' {{p|look|en}} eyet l' {{p|reluquer|fr}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|lu.'kiː|lu.'ke}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|lu.'kiː}} * {{Ric|lou·kî}} ==={{H|viebe|wa}}=== {{-codjow-|troke=2|A=louk|come=waitî}} {{~}} # {{vc}} [[vey]] eyet [[prinde asteme]] a çou k' on voet. #* {{~|Loukîz}} Colas k' est la ki {{~|louke}} li lune ki lût (toitche-linwe). #* {{~|Loucans}} on pô, sins leyî nos ouys e nosse potche, li mape del Walonreye. {{s-rif|JBru}} #* Li spitante djonnesse, ni oizant moti, est la, boke å lådje, ki {{~|louke}} les vîs danser. {{s-rif|HSim}} #* {{~|Loukî}} l' avoenne ki gurnêye u les crompires ki groxhixhèt tot boslant l' rahoplaedje, vola-t i des påjhûlistés ! {{s-rif|SFon}} #* Ele vikéve si télmint s' sondje k' ele n' aporçuvéve minme pus çou k' ele {{~|loukive}}. {{s-rif|JMvl|(1922)}} #* {{~|Loukîz}} don dzeu l' Årdene l' aireur ki s' diswalpêye Tot distindant les stoeles ene après l' ôte, å cir ! Et l' zuvion ki hansixh so ene hole et claire nûlêye, Semer ene hiede di blankès berbis, sol bleu d' acî. {{s-rif|LLaginm|(1947), ''A l’Årdène'', p. 145}} # {{vc}} [[aconter]], [[riwaitî]]. #* Kimint {{~|loukîz}} vs ouy vosse båshele ? Come ene ehale ? {{s-rif|JMmiy|(1934), p.48}} # {{vcnd|a}}. ## prinde asteme {{Lka|loukî a}}. ##* {{lang|wa-fel|Dji n' '''louke''' nin '''al''' bêté, nèni, mins qu'i seûye bon ; Po mète ses pôves-ohês, qu'on n' mi done nin d' l' åbon ;}} {{s|JVpr|(1897), "A l'pwète dès incurâbes" (avri 1878), p.55}} ##* Karageorgewitch åreut fwait on bon pexheu : i {{~|n’ louke nén a}} ctaeyî on kilo d’ tchå po-z abwesner s’ plaece. {{s-rif|AXbm|(1905), p.12}} ##* Alez, plankets, dji n' {{~|loucreu}} waire '''a''' m' potche, S' i m' atouméve on djoû d' wangnî l' grot lot ; Nos åréns bon do mete nos djaives e carotche, Ca, po m' aidî, dji vs invitreu tertos. {{s-rif|JDcoh|1939, p.139, ''Tchanson d' tåve : Inte lès-åsses èt lès pots'' (1936)}} ##* –Prindoz ç' fagot la di spenes avou vosse sipêye et herez lyi e gozî ! – {{~|Loukîz}} a vos, tolminme ! {{s-rif|PHT|ratournant e walon ''Walon’rèye, tére di lédjindes'', 1998, {{p.|12}}}} ## si wårder di. ##* TONTON. - {{~|Loukîz a}} vos di vs piede et do cori les voyes ! TÅTÎ. - Ç' n' est rén : vos ramasroz çou k' dji taprè-st evoye. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 461-462}} ##* Divins les djins, c' est l' minme afwaire. {{~|Loukîz a}} vos d' fé l' tant-a-fé ! On n' a nole avance do fé l' bén A ces la ki nel kinoxhèt nén ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.155, ''Li pinson èt l’aguèce - Fåve'' (1927)}} # {{vcnd|après}} [[cweri]]. #* Dj’ {{~|a loukî après}} vos tot sôrtant d’ basse-messe, po vey si vs n’ årîz nén djouwer ene pårt å biyård amon Djan Rmey. {{s-rif|HSjan|1911, p.138}} # ''(avou "[[ki]]" et suddjonctif)''. #* {{lang|wa-fel|Dji n' '''louke''' nin al bêté, nèni, mins '''qu''''i seûye bon ; Po mète ses pôves-ohês, qu'on n' mi done nin d' l' åbon ;}} {{s|JVpr|(1897), "A l'pwète dès incurâbes" (avri 1878), p.55}} # ''(avou [[ki]] et indicatif)'' tuzer sorlon ene sacwè. #* {{~|Ni loukîz nén ki}} dj' so vî, '''Ki''' dj' so on pô halcrosse : Dji pou co bén vs ahessî Ca dj' a co tant do gosse ; {{s-rif|FrBcj|''Li botresse'', 1852, p.31}} #* Miket, djonne et spitante, esteut a ene måle sicole Mi ki n' è saveu rén, dji {{~|loukive}} assez drole '''K'''' ele ni trovéve pus l' tins seulmint di s' rinetyî Et k' come emon Librijhe tot esteut neglidjî. {{s-rif|TBowp|''Li Frût d'ine mâle Kpaneie'', 1886, p.46}} [[File:Toussaint Brahy Frût mâle Kpaneie 11 Miket djonne.wav]] # ''(avou "[[si]]" et indicatif)''. #* Ele clôt les volets et {{~|louke si}} tot est bén e s’ plaece. {{s-rif|JMabf|1924, p.17}} # {{vcnd|po}} [[fé ene foice]], [[ovrer]] po. #* Crevintez vs, {{~|loukîz}} tote vosse veye '''po-z''' aclever èn efant, touwez vs vosse pôve coir et, cwand c’ est k’ i seront grands, i vs tripelront a leus pîs. {{s-rif|HSbb|1886, p.26}} #* DJENVIRE. – Vos alez boere ene goirdjete, {{~|loukîz po}} ça. BIERTRAND. – Ele serè l’ bénvnowe, alez, nos morans d’ soe. {{s-rif|LLbwe|1948, p.3}} # {{vcnd|po}} riwaitî ene sakî come ene sacwè. #* I n’ a fwait k’ si dvwer, båshele, mins djel {{~|louke}} tolminme '''po''' on fameus pexhåd. Prinde mi pexhon po ene åblete ! {{s-rif|HSsb|1889, p.43}} # {{vcnd|so}} [[sorwoeyî]]. #* BARON. – C’ e-st insi k’ i {{~|louke so}} ses omes ? BEWIR. – Il a passé torade divins nozôtes, mins i fåt bén k’ i soeye totavå. BARON. – A balziner bén lon des amoureus. {{s-rif|LLbwe|1948, p.14}} # {{vcnd|wa}} [[sayî]]. #* Zande {{~|loukive di}} n' nén aminer on sudjet k' els aléve co amwaijhi {{s|LMver}} #* {{~|Loucans do}} raprepyî waidiaedje (Noyé walon, 1634). #* On vî bribeu k' aveut rascoyî on fa d' legnes, tot draené, cåzu stantche, {{~|loukive}} d' endè raler ([[J. de la Fontaine]] ratourné pa {{s-rif|PHT}} # {{np-vprC}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[loukî a s’ pea]]}} # {{r|[[loukî a s’ sogne]]}} # {{r|[[loukî dobe]]}} # {{r|[[loukî lådje]]}} # {{r|[[loukî so Lidje po vey si Nameur ni broûle nén]]}} # {{r|[[si loukî lådje]]}} # {{r|[[loukî e coisse]]}} # {{r|[[li ci ki louke voltî ås stoeles mete sovint si pî e l’ aveule]]}} # {{r|[[loukî so Lidje po vey si Nameur ni broûle nén]]}}  # {{r|louke la}}, {{r|loukîz la}} : [[ci]], [[cisse]]. #* Ti vénreus casser m' tourniket, grand baligand ; lai wangnî l' veye ås bråvès djins {{~|louke la}}. {{s-rif|TBowp|''Ine Copenne so Beaufils'', 1887, p.44}} [[File:Toussaint Brahy Ine Copenne so Beaufils 22 Ti vénreus.wav]] #* MATÎ. – Vass co rataker ? Schoûtez {{~|louke la}} ou dji rploye tot l’ bazår. HINRI. – Neni, neni saiss, ni fwais nén çoula. {{s-rif|LLcco|1904, p.12}} #* BODSON.- Hê, grand bada ! Tén, stope ene pupe, {{~|louke, la}} ! VICTÔR. – Neni merci, cisse pupe mi dimeurreut sol cour. {{s-rif|JMabf|1924, p.41}} #* I gn a ôte tchoi ki passe divant çoula … vosse pere, {{~|loukîz la}}, k' est malåde. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XIV, p.16}} ## dimande di prinde asteme a çou ki shût. ##* Taiss tu, ti tapes on laid coton ; ni véns nén pår fé des moxhes a deus cous, saiss. Låtche do fi, {{~|louke la}}. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne IX, p.23}} ##* MATÎ. – Lai on pô tes couyonådes po fé ene bonete a Matî et schoûte ene miete çou k’ dji t’ vas lére, {{~|louke la}} ! HINRI. – Awè, mins dvant dj’ a ene sacwè a t’ raconter. MATÎ. – Ti mel dirès bén torade, ti n’ es nén co foû d’ cial, surmint. {{s-rif|LLcco|1904, p.6}} # {{r|loukîz cial}}; {{r|louke cial}}. #* VICTÔR. – Neni, nosse mwaisse, djel va rawårder, {{~|cial loukîz}}, al coine di l’ aisse. HAMÅL. Pocwè ? Bén vola ene drole ! Ti t’ vas clawer e cepe ! {{s-rif|JMabf|1924, p.47}} ==== {{H|parintaedje}}==== * [[loukeu]], [[louca]], [[loucåde]], [[loukeure]], [[loucaedje]], [[loukete]], [[loucrote]] * [[riloukî]] * [[aloukî]], [[raloukî]] * [[epoûtloukî]] ==== {{H|sinonimeye}}==== {{Lka-si|waitî}} ==== {{H|ortografeyes}}==== {{Orto | loukî = E1,E203,R9,E89,G100 | louquer = E165 | - = C61 }} ==== {{H|sipårdaedje}}==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}}==== {{ratour|waitî {{Lka-ra|waitî}} |fr= {{t+|fr|regarder}} }} {{ratour|loukî a |fr= {{t+|fr|prendre garde}}, {{t+|fr|faire attention}} }} {{ratour|loukî après |en= to {{t+|en|look after}} |fr= {{t+|fr|chercher}} }} {{ratour|loukîz di (sayî) |fr= {{t+|fr|essayer}}, {{t+|fr|tâcher}} }} {{ratour|loukî ki + suddjonctif |fr= {{t+|fr|faire attention à ce que}}, {{t+|fr|s’efforcer}} de }} {{ratour|loukî ki + indicatif |fr= {{t+|fr|tenir compte}}, {{t+|fr|prendre en compte}} }} {{ratour|loukî si |fr= {{t+|fr|vérifier}} }} {{ratour|loukî so |fr= {{t+|fr|surveiller}}, {{t+|fr|veiller}} sur }} === {{H|PE|wa}}=== {{-perwa-i|louk}} {{PE=}} #* Dj' î a {{~}} a deus côps divant d' intrer. ==== {{H|ratournaedjes}}==== {{ratour|p.er. d' on viebe valant « loukî » |fr= {{t+|fr|regardé}} }} 5x0b09yaiit5rczkd8vfsrebv9vbsu6 masseur 0 10519 434459 429589 2026-07-18T14:53:23Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434459 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sust}} « {{lang|fr|''ma sœur''}} » po-z atôtchî si sour u ene beguene, {{çdom}} avou ene fåsse betchete « [[ma-]] ». === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} # (poli) [[beguene]]. On dit eto: [[macherseur]]. #* Les djins nos djhént « les {{~s}} », mins padrî nosse dos, i djhént tofer « les beguenes ». {{s-rif|EGil}} #* I t' aveut l' Mere Superieure, ki reguele li dos; li Pere ki vént dire messe el tchapele; ene banslêye di {{~s}}; et co l' Fré Marcel; djans, i n' manke k' el cuzén Bebert. {{s-rif|JLah}} # (mot sorpoli) [[sour]]. #* Alez dire bondjoû a vosse {{~}}. # {{arin|wa}} manire d' arinner ene beguene. #* {{lang|wa-fel|Vola 'ne tch'mîse di teûle èt 'ne pitite neûre crawate ; Ni roûvîz nin, '''masseûr''', avou lès pèces di wate Et l' vî linçoû qui v'la, dè bin èwalper s' cwérp : Ca l' sipågn'rè, vèyez-v', conte li frudeûre dèl mwért, Qu'i n-åye ine saqwè d' doûs po mète dizo s' blanke tièsse !}} {{s|JVpr|(1897), "A l'pwète dès incurâbes" (avri 1878), p.54}} # {{arin|wa}} ''(sorpoli)'' manire d' arinner ene kimere. #* TONTON. - Sav bén cwè ? Ebén ! Vos m' pelez l' vinte avou on coutea d' bwès ! Avou tos vos grands airs, on vs taprè-st al narene, Ki, cwand vos fjhîz l' bårbî e poice di mon Catrene Vos n' vis khinîz nén tant. TÅTÎ. - Tot doûs, savoz, {{~}} !... {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 451-455}} ==== {{H|Om}} ==== * [[masseu]] (kifroyeu). ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | maseûr = C9a | ma-seur = R13 {{rif?}} | masseur = R9,R10,R11 | masseûr = C8, O4, JVri }} 5immtpndb52wdrm1wcmy1bdr0hn6joi 434503 434459 2026-07-19T10:26:53Z Scribus electronicus 3672 434503 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sust}} « {{lang|fr|''ma sœur''}} » po-z atôtchî si sour u ene beguene, {{çdom}} avou ene fåsse betchete « [[ma-]] ». === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} # (poli) [[beguene]]. On dit eto: [[macherseur]]. #* Les djins nos djhént « les {{~s}} », mins padrî nosse dos, i djhént tofer « les beguenes ». {{s-rif|EGil}} #* I t' aveut l' Mere Superieure, ki reguele li dos; li Pere ki vént dire messe el tchapele; ene banslêye di {{~s}}; et co l' Fré Marcel; djans, i n' manke k' el cuzén Bebert. {{s-rif|JLah}} # (mot sorpoli) [[sour]]. #* Alez dire bondjoû a vosse {{~}}. # {{arin|wa}} manire d' arinner ene beguene. #* {{lang|wa-fel|Vola 'ne tch'mîse di teûle èt 'ne pitite neûre crawate ; Ni roûvîz nin, '''masseûr''', avou lès pèces di wate Et l' vî linçoû qui v'la, dè bin èwalper s' cwérp : Ca l' sipågn'rè, vèyez-v', conte li frudeûre dèl mwért, Qu'i n-åye ine saqwè d' doûs po mète dizo s' blanke tièsse !}} {{s|JVpr|(1897), "A l'pwète dès incurâbes" (avri 1878), p.54}} # {{arin|wa}} ''(sorpoli)'' manire d' arinner si sour. #* TONTON. - Sav bén cwè ? Ebén ! Vos m' pelez l' vinte avou on coutea d' bwès ! Avou tos vos grands airs, on vs taprè-st al narene, Ki, cwand vos fjhîz l' bårbî e poice di mon Catrene Vos n' vis khinîz nén tant. TÅTÎ. - Tot doûs, savoz, {{~}} !... {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 451-455}} ==== {{H|Om}} ==== * [[masseu]] (kifroyeu). ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | maseûr = C9a | ma-seur = R13 {{rif?}} | masseur = R9,R10,R11 | masseûr = C8, O4, JVri }} 726ne7kg3qtpp8oumulkw588jmgvg6w mineu 0 10696 434444 424400 2026-07-18T13:39:39Z Scribus electronicus 3672 434444 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|Etimolodjeye|wa|1}} === {{Feu|miner}}. {{-drif-|moenneu}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|mi.'nøː}} * {{Ric|mi.neu}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-|o=mineu|f=mineuse|f2=moennresse}} {{~}} {{o}} # li ci ki [[moenne]] (ene sacwè, ene biesse, ene binde di djins). #* Li {{~}} des cråmignons. {{s-rif|E1}} #* N' estant nén savant po ene çanse, dji n' vis djåzrè nén del treske ki n' esteut rén d' ôte k' ene tchinne d' omes tos pareys ki l' cråmignon, mins ki rotéve å cou d' on {{~}} come nos conscrits rotént drî leu djouweu d' årmonica, les djoûs d' tiraedje å sôrt. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.17}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | mineû = E1,E203 | minneû = O4 | moenneu = R13 {{rif?}} | mwînneu = C8 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour | fr = {{t+|fr|meneur}}, {{t+|fr|conducteur}}, {{t+|fr|pilote}}, {{t+|fr|leader}} }} === {{H|Etimolodjeye|wa|2}} === {{dal}} '''mineu''' [o.n.] ovrî ki boute e-n ene mene. rl a: [[houyeu]]. 8a6hnf5v8rr5safjbw17y3gokd8ffw0 misse 0 10722 434477 419996 2026-07-18T18:50:00Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434477 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|milze|sourd=gmh}} {{m-s}}, adon racuzinåve avou l' {{p|Milze|de}}. === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{anto|wa}} boket do coir, metou dins l' vinte, djondant li stoumak, plinne di sonk eyet di blankès globules, et k' on contéve, dinltins, ki c' esteut l' adjîsse di sacwantès emocions. #* A les pansous d' tchet ! C' est après l' {{~}} k' on ratind ? {{s-rif|PJD}} # [[dizir]]. #* Ki vos plîxhe miner å coron tot çou ki vs dene li {{~}} d' el fé {{s-rif|ALam}} # {{cins|wa}} {{tchivå|wa}} [[mizrete#Walon 2|mizrete]] (k' est dins l' bouye des aiwes do vea, do polén). #* Li {{~}}, on l' lome inla, mins ç' n' est nén l' {{~}}, portant {{s|POtj}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[awè l' misse]], [[aveur li misse]] di}} : awè vormint håsse di, [[djéryî]] après. #* Dj' avéns l' misse d' aler e vacances e Swisse. #* Ki vos plîxhe miner å coron tot çou ki vs {{~|dene li misse}} del fé {{s-rif|ALam}} # {{r|esse sins misse}} : #: ''a)'' èn sawè ratinde. #: ''b)'' èn saveur dimorer al minme plaece. Loukî a: [[rasta|esse sins rasta]]; Loukî a : [[sins-misse]] # {{r|i n' ont pont d' misse}} : i ramxhèt d' tos costé, tot cåzant d' efants. Franwal: ahåyant po: "{{lang|fr|ils sont intenables}}". #* TÅTÎ. - Sol tins ki l' avoenne crexhe, i gn a li tchvå ki crive ! TONTON. - Alez, {{~|vs n' avoz nole misse}} ! (A pårt) Il est sô ... ou e l' five ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 477-478}} # {{r|I n' s' a nén foulé l' misse}} : i n' a waire fwait d' efoirt po ene ovraedje, on dvwer di scole, evnd. # {{r|èn rén aveur di bon dins l' misse}} : esse todi presse a fé on mwais côp. #* Li 2 d' nôvimbe, les åmes rivnèt fé on tour sol tere, mins avou zeles, i gn a des pépés ki n' ont rén d' bon dins l' misse {{s-rif|GLuc}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[mizrete#Walon 2|mizrete]] * [[misser]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[sins-misse]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | misse = E1,E34,E165, R10,R13 | nisse = C1,C13, E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|organe metou dins l' vinte |fr= {{t+|fr|rate}} |en= {{t+|en|spleen}} |de= {{t+|de|Milz}} |ary= {{t+|ary|طحان|ral=6e7an}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} s57pr539s2xmlhqfpbjsazis9kt6sim ploumtî 0 11757 434490 334588 2026-07-18T20:37:43Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434490 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{dal}} '''ploumtî''', '''ploumtresse''' [o.n.] onk (ene) ki s' mestî, c' est di scrire tot çki s' dit en on tribunå. {{lang|fr|F. greffier.}} #* TONTON. - Mins, avocåt sins cåzes Et {{~}} sins papîs, å Consey fåt k' on djåze ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 485-486}} qqndisqr5k973qr9roiiecshkcy236a pôce 0 12181 434515 431127 2026-07-19T11:19:12Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434515 wikitext text/x-wiki {{MR|pouce|påsse|posse}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|pollice|sourd=la}} {{m-s}}. [[File:Thumbup.jpg|thumb|220px]] ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} *** {{prcoi}} {{AFE|poːs|puːs|puː|põːs}} {{BS|ô}} *** {{pzc}} {{AFE|põːs|odio=Lang-wa-fel Lidje pôce.ogg|ling=wa}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{anto|wa}} onk des cénk doets, li pus gros, li ci nén metou avou ls ôtes. #* Aveur må s' {{~}} {{s-rif|E203}} #* Dji m' a stoké l' {{~}}. {{s-rif|E1}} #* Cwand on doet rwaitî so on motî po cweri on mot scrît foneticmint, on pout bén prinde on salivet po mouyî l’ {{~}}, ca on n’ a nén co fini di tourner les pådjes {{s-rif|LBai}} # del grosseur, del longueur d' on pôce. #*Deus fadêyes come mi {{~}} et ene trintche di trelårdé k' i côpe a fwait, avou sacwants goirdjons d' cafè k' est co tchôd då matén {{s-rif|AHen}} #*Gn a ossu des potchas verts et orandjes ki sont pus gros ki m' {{~}}; gn a bén 100 grames di tchå pol ci ki vout sayî {{s|LH}} # {{muzeure|wa}} muzeure ki våt 2,9 cm. #*Li pot d' Lidje valeut 50 {{~s}} cubes di Sint-Houbert et fjheut 1,2797 lites; i s' pårtixheut e deus pintes, tchaeke pinte e deus tchopenes et tchaeke tchopene e cwate muzuretes {{s-rif|HTM}} #* Ci serè des cwåtletes, come vosse cwåte Bancontact, ki vont replaecî ces grosses zonzons d’ disketes 3,5 {{~s}} la, ki tchedjront ôte tchoi ki les minåbes 1.400.000 bits di ces halcrosses la. {{s|LM}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|lever l’ pôce}} : fé d’ l’ [[otostop]]. # {{r|[[fé mete les pôces]]}} : # {{r|[[fé rinde ene sacwè l’ pôce å hôt]]}}. # {{r|[[li pôce å hôt]]}}. #* Schoûtez on tot ptit pô : Vos froz çou k' dji vs frè fé, et çoula {{~|l' pôce å hôt}}, Tot come les croes d' Vervî ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 503-505}} # {{r|[[ni nén si sinti troes pôces pus roed]]}}. # {{r|[[mete li pôce]]}} : fé taper djus. # {{r|mete li pôce a l’ ôrlodje}} : fé tcheryî l’ ôrlodje. # {{r|[[å pair des pôces]]}} : pol mî. # {{r|aveur li pôce estuclé}} : n' aveur pupont d' cwårs. # {{r|[[herer des pôces e l’ oraye]]}} # {{r|[[shofler des pôces e l’ oraye]]}} # {{r|si tourner les pôces}} : si soyî di n' rén fé. # {{r|[[sinti l’ pôce]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[pôcet]], [[Pôcet]] * [[pôcete]] * [[pôcî]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[côp d’ pôce]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[gros doet]] ==== {{H|omofoneye}} ==== * [[pôsse]] (mouvmint do sonk k’ on sint) * [[pôze]] (f.n. sene di muzike) * [[poize]] (''pôze'', moumint k’ on state l’ ovraedje) ==== {{H|pwaire minimom}} ==== * [[ponce]] ([[å pair des ponces]]) * [[påsse]] (po fé l’ pwin) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | pôce = C8,R13,E1,C61 | poûce = O4 | poû = O4 | pôss = E203 | pouce = E89 | {{=wis|on pou se|on pôce}} (thumb or inch) = C74 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|li pus gros des doets d' ene djin |fr= {{t+|fr|pouce}} |en= {{t+|en|thumb}} }} {{ratour|fé mete les pôces a ene askî | fr = {{t+|fr|contraindre}}, {{t+|fr|faire céder}} }} {{ratour|fé rinde ene sacwè l' pôce å hôt | fr = faire impérieusement restituer quelque chose haut la main, rubis sur l'ongle }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|pôce}} sgu5snjkf3k2ztoa11253mffuztoyyo rinoyî 0 12832 434430 418778 2026-07-18T12:32:52Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434430 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-RI|noyî}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V}} «[[noyî]]», {{bet|ri|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀ(i).nɔ.jiː|ʀœ.nɔ.ji:|(ɛ)ʀ.ni.jiː|ʀ(i).ni.ji|ʀɛ.nɔj}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀ(i).nɔ.jiː}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=r(i)noy|B=r(i)noy|come=waitî}} {{~}} {{vc}} # èn pus [[ricnoxhe]] (ene parole dinêye, ene respectêye djin). #* Il a {{~|rnoyî}} ses parints {{s-rif|C13}} #* Foû d’ mes ouys ! Dji vs {{~|rinoye}} ! {{s-rif|HSbb|1886, p.25}} #* Dji lai l' francès po les ptitès grigwesses Ki rodjixhèt cwand ele djåzèt nosse djårgon. Mins mi, dj' so fire di m' poleur lidjwesse ! Ossu, djamåy dji n' {{~|rinoyrè}} l' walon ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 439-442}} #* Dispoy adon cisse bele pådje di l' istwereDjinne kékes bråcleus k' '''ont''' minme {{~}} s' no ! {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Divrè-dj’ à m’toûr ?...» p.74}} #* Li grand respet k' on-z aveut pol viyesse,Les rdjetons d' ouy ont l' air del {{~}} :Roveyrént i, bounmint, çou k' pere et mereRascoyèt d' poennes, afîsse do ls aclever ? {{s-rif|JDcoh|1939, p.103, ''Sovenance'' (1922)}} #* A ! vs estoz målureus D' vir vosse feye come ovrire; èm må est pus afreus : èm gårçon '''rnoye''' ès pere {{s-rif|J. Vanhese}} #* Dji n' {{~|rinoyrè}} måy li cwarmea {{s-rif|siermint des noveas mwaisses do cwarmea d' Måmdiy}} #* Mins {{~|rnoyî}} nosse walon, n' est ç' nén {{~|rnoyî}} nosse raece {{s-rif|BDech}} # ni nén vleur d' ene sacwè. #* Piede l' esperince, c' est {{~|rnoyî}} l' gråce di Diu,Et so cisse tere, sour, tote poenne si discråwe. {{s-rif|JVri|« Pâhûles rîmês » (1897), "Bon cour ni pout minti", p.74}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[rinoyaedje]], [[rinoymint]], [[rinoyeu]], [[rinoyåve]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi | rinoyî u ernoyî / rnoyî = R10,R11:rinoyî | riniyi / r'niyi = C8 | èrniyî / 'rniyî = O4  | rènoye = E165 | rënoyi = C65 | rinoyî = E1, R13 | rinoyi = C13 | {{loyén|srunoï|ling=wa-vsis|croejh=Vi}} (''s' runoyî'') = E178 |- = O0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|èn pus ricnoxhe |fr= {{t+|fr|renier}} }} {{ratour|ni pus vleur, ni pus rçure |fr= {{t+|fr|rejeter}} }} 5qnwkwh0yqcferl4d5jidmdl8qdjwj1 rodje 0 13059 434507 430752 2026-07-19T10:53:50Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434507 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|rubeus|rŭbĕus|sourd=la|rosse}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɔʧ|ʀuʧ|ʀuːʧ|ʀuʤ}} {{c2pr}} {{O/OU}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɔʧ}} * {{Ric}} <gallery> Bleeding finger.jpg|Rodje sonk Flag of the Red Cross.svg|Rodje croes Emblem-favorites.svg|Rodje cour </gallery> === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} # {{colr|wa}} coleur [[soûmintrece]] (avou l' [[djaene]] et l' [[bleu]]), li cene do [[sonk]]. #* Li {{~}} vos ahåye bén. #* Elle a so si ptite binete pol moens troes taetches di beaté : Li prumire, on pô poyowe, est so s' tchife do schlintche costé, Li deujhinme k' est so s' minton est d' on {{~}} ene gote foncé, Li troejhinme dizo s' påpire, c' e-st ene frambåjhe boune a côper. {{s-rif|JDcoh|1939, p.168, ''L’afaîre èst faîte'' (1928)}} # [[comunisse]] ou [[socialisse]]. #* Vosse pere a todi vôté po les {{~s}}. #* End a ossu d' ene ôte pårotche Ki m' diront kécfeye K' i n' veyèt nén voltî l' {{~}} ; Por mi, dj' endè reye. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li ci qu'n'est nin contint di s'woisin qui rescoul' si mohonne'', p.35}} # {{fotb|wa}} djouweu ou sopoirteu do [[Standård]] di [[Lidje]]. #* Alez les {{~s}} ! # {{clb|wa}}, {{t-colon|wa}} sôre di colon. #* [sondje d' ene sakî ki moenne des colon ki djåzèt inte di zels al tape] On gros {{~}} panachî d' å lon fjheut ene clignete A ene pitite noere maytêye, tot rôlant ene cigarete ; Et do troejhinme panî on moujhî måcontin, Come on vî mårticot groumléve divins ses dints : {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.34}} [[File:38 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* Dire ki dji n' aveu k' on bon colon et pol prumire feye ki djel mete so tape, i n' rivént nén. Si dji poleu raveur mi vî {{~}}. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne X, p.27}} #* Mi ptit {{~}}, il a fwait cénkinme so Cambrai, mins dji n' a måy rén dit a nolu, mi ! {{s-rif|PHT|ratournant "Li vî bleu 2" da François Walthéry & Raoul Cauvin, 1980}} # {{teyåte|wa}} sôre di rodje [[mastike]]. #* Dji metrè çou k' i fåt po ravizer les ritches : Dji frè des beas capoules, tot come les tchéns caniches; Dji metrè do bea blanc po catchî m' laide pea ; Do bea {{~}} po mes tchifes et on fås-cou ... on bea ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 497-500}} #* Avou l' {{~}}, l' poude, li perike, I savèt bén s' fé bea. {{s-rif|JBjr|(1899), "Les artistes"}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[rodjeur]], [[rodjet]], [[rodjete]], [[rodjetes]], [[rodjåsse]] * [[rodji]], [[rodjixhaedje]], [[rodjixhmint]], [[rodjixhant]] {{mse}} * [[Rovroe]] * [[rovioûles]] * [[rosse]], [[rossea]], [[rossete]], [[roslet]] ==== {{H|dischindance}} ==== * {{frB-d}} [[Rouches]] (djouweus do Standård di Lidje) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | roch = E203:roch\,_rog | rodje = C1, E1,E34, R10,R11,R13, S0 | rog = E203:roch\,_rog | roudje = C8, O0, O92, S109, S117 | roûdje = O0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|rouge}} |en= {{t+|en|red}} |nl= {{t+|nl|rood}} |pl= {{t+|pl|czerwień}} {{f}} | }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdv-E|rodj}} {{~}} {{o&f-a}} # k' a cisse coleur la. #* Cwand nenene a metou s' {{~}} cote, ele barbote come ene viye sote ''(tchanson d' efant). #* Beaufils esteut grand, setch, li vizaedje on pô {{~}}, ene narene assez grande, on minton dawdawe. {{s-rif|TBowp|''Ine Copenne so Beaufils'', 1887, p.43}} [[File:Toussaint Brahy Ine Copenne so Beaufils 19 Beaufils esteut.wav]] # {{clb|wa}} k' a-st on ploumaedje ki saetche sol rodje. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[co pus rodje k' ene piyône]]}}, {{r|[[rodje come ene crissôte]]}}, {{r|[[rodje come ene cresse di cok]]}} ; {{r|[[rodje come on colåd]]}} # {{r|[[fé rodje]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[rodje-goidje]], [[rodje-goyî]]; [[rodje-cawe]] * [[Rodje Croes]], [[rodje-croes]] * [[Colåd-Rodje-Betch]], [[Ome ås rodjes dints]] * [[rodjès biesses]], [[rodjès-flotches]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|rouge}} |en= {{t+|en|red}} |nl= {{t+|nl|rood}} |pl= {{t+|pl|czerwony}} | }} 4dmkf5hkp6bqleq4973ne32kbvfh5ta roed 0 13063 434464 425816 2026-07-18T15:38:25Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434464 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|rigidus|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdv}} {{~}} {{o}} todi padvant # ki s' ploye målåjheymint. #* Djel voe ployî, baltant sol djambe, Li tiesse tote blanke, les rins tot {{~s}}. {{s-rif|MLol|p.186, « Lu cane d’a grand-pêre»}} #* Po sayî d' ristchåfer, Mes mwins froedes Et si {{~es}}, Dji hansixh dissus bén roed, Po ene gote raveur mes doets. {{s-rif|JVpr|(1897), "Les qwate saisons", p.68}} #* Tot timpe å matén, tot {{~s}} et tot edjalés d’ froed, dj’ alans boere do bén tchôd cafè avou des pwins francès. {{s-rif|EPech}} # ki monte foirt. #* L’ escalî est putoit {{~}} et les montêyes sont on pô stroetes. {{s-rif|AMas}} # foirt. #* On shofla, c’ est on {{~}} shoflaedje do vint. # foirt et deur (sovint tot fjhant des djeus d’ mots, e tuzant å [[vé]]). #* Boune anêye ; k’ ele soeye doûce, {{~|roede}} et longue, po poleur end aler disk’ å dbout. #* 1998 : Dji vos l’ sohaite longue et {{~|roede}}. {{s-rif|YGou}} # djinné e societé, ki n’ bodje nén, ki n’ reye nén. # {{im}} vî et ritche. #* C’ est ki, tot divnant pus {{~}}, l’ ome divént pus raezoe. {{s-rif|NDef}} # {{seke|wa}} ki dmane deur et droet (tot djåzant do vé). #* Dj' oyeu todi dire e m' djonnesse Ki, po-z esse foirt et bon lûteu, I faleut beacôp fé des djesses Et sortot todi dmani « {{~}} ». Cwand dji divna pus vî, ki dj' ava l' foice, I m' vina l' idêye d' l' esprover Avou ene bele pitite grigwesse Ki vna esprès mel dimander. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li novelle lutte'', p.97}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|bon-z et roed}}. #* Les airs d' amour k' i shofléve {{~|bon-z et roed}} s' arestît so ses lepes. {{s-rif|JVpa|(1896), p.6}} # {{r|on roed ramon}} : {{Lka|ramon}}. # {{r|roed come on mantche a ramon}}, {{r|ossu roed k’ on mantche di schoupe}}, {{r|pus roed k’ on piket}}, {{r|ossu roed k’ ene beye}} : tot roed. #* Mes djambes ni s’ volént radressî ; elle estént {{~|ossu roedes ki des mantches di schoupe}}. {{s-rif|GuiS}} # {{r|on-z est roed divant d’ esse prince}}: rl a: [[rwè]]. {{?}} # {{r|flayî å roed bresse}} : avou bråmint del foice. #* El bamboula {{~|flaye å roed bresse}} so ene grosse-caisse. {{s-rif|FBar}} # {{r|[[di s’ pus roed]]}} : di tote si [[pouxhe]]. #* Cwand s' deure cougnêye Flaxhe di s' pus roed, Åbes et bohêyes Ni fèt nou pleu !{{s-rif|LLbe|(1928), p. 116}} # {{r|[[di tos ses pus roeds]]}} # {{r|[[si tini roed]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[roetabale]] * [[roedak]] * [[roed papî]] * [[roede-vedje]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== (ki monte foirt) * [[rwesse]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | reû, reûtt = E203 | reûd, reûde = E34,E165 | roed, roede = R10,R13 | reu = E177,E212 | reû = E1 | rœd = C8 | r(i)wè = C9 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki bodje målåjheymint | fr = {{t+|fr|raide}}, {{t+|fr|ankylosé}}, {{t+|fr|engourdi}} }} {{ratour|ki monte foirt | fr = {{t+|fr|raide}}, {{t+|fr|abrupt}}, {{t+|fr|escarpé}} }} {{ratour|foirt | fr = {{t+|fr|fort}}, {{t+|fr|puissant}} }} {{ratour|foirt et deur | fr = {{t+|fr|vigoureux}}, {{t+|fr|robuste}} }} {{ratour|djinné e societé | fr = {{t+|fr|raide}}, {{t+|fr|guindé}}, {{t+|fr|rigide}} }} {{ratour|vî | fr = {{t+|fr|vieux}} }} {{ratour|flayî å roed bresse | fr = {{t+|fr|vigoureusement}} {{t+|fr|violemment}}, {{t+|fr|hardiment}} }} {{ratour|deur et droet tot djåzant do vé |fr= {{t+|fr|bandé}}, {{t+|fr|en érection}} }} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # [[rade]], [[raddimint]]. #* Et hop, et hop, Potchtez co pus {{~}} ; Et hop et hop, Ene feye estchåfêye, Et hop et hop, Nos irans tos seus. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li jone et bon ligeois'', p.39}} #* TÅTÎ. - Ç' n' est rén : vos ramasroz çou k' dji taprè-st evoye. TONTON. - Alez î pus ptitmint, ça vårè beacôp mî. Li ci ki court trop {{~}}, riskêye di s' trebouxhî. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 462-464}} #* MELIYE. – […] Mi matante dit ki s’ plaece est foirt boune. Et si oniesse, dai ! Des si belès manires ! DONé. – Ta, ta, ta ! Ké lavasse ! Nén si {{~}}, båshele, nén si {{~}} ! {{s-rif|HSsb|1889, p.37}} #*Li vint ki pidjole et birlance Metant les fleurs a cabalance, Va bén trop {{~}} !{{s-rif|MLol|p.138, « E corti »}} #* N’ alez nén si {{~}}, dit-st ele li banse, li pôve viye djin ki m’ trinne forboute et esse dins les transes. {{s-rif|HPet}} # [[foitmint]]. #* Neni, nosse dame : li mwaisse a cwité foirt timpe et dj’ n’ a polou fini tot seu ; portant dj’ a-st ovré {{~}}, savoz ! {{s-rif|HSim| « Li bleû-bîhe » 1886, (eplaidaedje da Jean Haust e 1936), p.12}} #* Mins ene taeyante pire finda l’ espåce, Et vna fåyler l’ front do moudreu ! Li gougne aveut peté si {{~}}, Ki l’ ome, a l’ efant, dmanda gråce. {{s-rif|JVvl|(1901), p.80, “Li p’tit Pît’lé”}} # [[pår]]. #* Il est {{~}} sot. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|aler roed}} #* Cwand i l' oyèt souner l' tocsin, K' on dit k' i gn a l' feu kéke pårt, I s' dispaitchèt tot doûçmint Po n' nén toumer sol flaxhård, Et s' veyèt k' l' afwaire {{~|va roed}}, Divant do risker leu veye, I leyèt fé les bordjoes, Sogne d' aveur li gueuye sipiyeye. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Les pompiers'', p.65-66}} # {{r|beazet roed}}, {{r|bonzè roed}} : raddimint et avou del foice. #* I vneut {{~|beazet roed}}. {{s|LR}} #* Li trûte hosse li cawe {{~|bonzè roed}} dizo l’ corant ki lyi cateye li schrene. {{s|JHou}} # {{r|[[esse roed sot di]]}} # {{r|[[ni fjhoz nén si roed]]}} #* Mamjhele, fjha Janete k' esteut divnowe ossu påle k' on lénçoû, {{~|ni fjhoz nén si roed}}, dji vs è preye, mi ptite est si malåde ! {{s-rif|JVpa|(1896), p.64}} # {{r|ossu roed k’ on tchår-ås-bancs}} : nén foirt rade. #* Li trin avance dabôrd {{~|ossu roed ki l’ tchår-ås-bancs}} d’ Inguezêye. {{s-rif|EWET}} # {{r|[[toumer roed bleu sot]]}} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[roetabale]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== (pår) * [[tot]] * [[mo]] * [[totafwait]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | reu = E177,E184 | reû = E1,E34,E203 | roed = R10 | rwè / riwè = C9 | - = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rade | fr = {{t+|fr|vite}}, {{t+|fr|rapidement}} }} {{ratour|pår | fr = {{t+|fr|complètement}} }} {{ratour|beazet roed, bonzè roed | fr = {{t+|fr|violemment}}, {{t+|fr|vivement}}, {{t+|fr|âprement}} }} {{ratour|toumer roed bleu sot d’ ene sakî | fr = {{t+|fr|avoir le coup de foudre}} }} l5u9b8j6tj647ghlu69pgac9hbmzast sins-pacyince 0 13886 434469 242073 2026-07-18T15:50:46Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434469 wikitext text/x-wiki {{MR|sins pacyince}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl}} {{sins|s}} + « [[pacyince]] ». === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|sɛ̃.pa.'sjɛ̃s}} {{1pr}} * {{Ric|sins-·pa·cyince}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-suwa-=}} {{~}} {{o&f}} # djin ki n' a pont d' pacyince, ki n' sait ratinde. #* {{~|Sins-pacyince}} ! Rawårdez ki n' åyanxhe les aidants, Sins alouwer, al vole, çou k' on a-st e ridant ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 475-476}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[sins-misse]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|impatient}} {{o}}, {{t+|fr|impatiente}} {{f}} }} qpaw1tv0m9wjsyg59xnf2qfqh4d292b stoelî 0 14437 434518 432618 2026-07-19T11:43:33Z Lucyin 218 /* {{H|prononçaedje}} */ 434518 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-S|toelî}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|stoele}}, {{caw|î|s|wa}}, {{nm|1890}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|stwɛ.'liː|støː.'liː|stwɑ.'liː|stwɑː.'jiː}} {{BS|oe}} ** {{pzc}} {{AFE|stwɛ.'liː}} * {{Ric|stoe.lî}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # [[cir]], riwaitî del nute, avou totes les [[stoele]]s. #* Li {{~}} a rmagnî tos ses clås d' ôr et d' årdjint {{s-rif|E. Monseur}} #* Ene sikernaxhe di feu a schiré li {{~}} d' on sinzorî a l' ôte {{s-rif|EGil}} #* Drî les tacons, dins l' {{~|estoelî}}, el lune riyeut a nos rguignî {{s-rif|RMay}} #* Dire k' i gn a des reves å {{~}} Et sol voye, des bouneurs a code, Et k' on s' tchene po on rustelî, Adon k' l' eure edåmêye est houte {{s-rif|JMat}} #* Li lune est tote novele Dins li stoelî {{~}} noer Pocwè çki m’ cour zoupele Adon ki l’ sinne est moirt ? {{s-rif|ABac}} #* {{lang|wa-fel|Moussêye d’ine robe di rodje sôye qui lî strindév les hantches, èle avisév ine foû-naturèle vûzion, ad’hindowe dè '''s’teûlî''' po s’murer è l’êwe.}} {{s|JMps|1926, p. 18}} #* Dins li {{~}}, Des bedots cournut dzo l’ solea, On ptit vint sofele dissu l’ floy, Rayanair passe et rapasse, Il est trop hôt, On n’ l’ etind nén... {{s-rif|JDhs|2025, [[s:Homo sapiens/p.29|Saquants poyes au pouli (lijhåve e Feller vaici)]], p.29}} [[File:Annie Lengelé lijhant Jacques Desmet Homo sapiens 2025 Saquants poyes p 29 02.ogg|Léjhou pa [[w:Annie Lengelé|Annie Lengelé]], fevrî 2026]] # cir, do djoû. #* Les avions n' låtchént nén di fé des skerlaxhes dins l' {{~|sitoelî}}, et télcô leyî tchaire des bombes so ls oujhenes {{s-rif|JLF}} #* Li {{~}} scheut ses blankès lagnes et refaxhe les tchamps, les bwès, les prés {{s-rif|ABod}} # {{be-le|wa}} sitindêye [[hozlé|hozlêye]] di blawtans cayets. #* Tåvlea plin d' ahåyance cwand l' bontins nos rapoite Des {{~s}} d' magriyetes so les prés raverdis ; {{s-rif|LLaginm|''Fètch’reûs'', (1947), p. 160}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[gordene do stoelî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[stoeloe]], [[cir]] ==== {{H|RM}} ==== {{Dat}} 1895 : (E. Monseur, dins l’ pîce di teyåte «Li Mestré», 1895)<ref>[[w:Maurice Piron|Maurice Piron]] rilouke li mot come on [[noûmot]] do walon a Lidje ki s’ spårdou a pårti di 1895, mins ricnoxhe k’ il egzistéve do costé d’ [[El Lovire]] dins l' boket d' fråze "des stoeles å stoelî" ([[w:Formation de la langue littéraire des écrivains liégeois|Formation de la langue littéraire des écrivains liégeois]], p. 302).</ref>. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | stoelî / sitoelî u estoelî = R10 | stwayî / sutwayî = S117 | stwâyî / sutwâyî = S117 | stwèlî / èstwèlî = G203, O4 | steûlî = E1,E34 | stoelî = R13 | stoèli = LBer | stoyî = S25 | stwalî = G203 | stwèlî = S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sinse do mot k' est ratourné |fr= {{t+|fr|firmament}}, {{t+|fr|ciel}} étoilé }} === {{H|S}} === <references/> b0xee3le1g9052gqe6kc7pil0rch2fo kî çki l’ pona kî çki l’ cova 0 31204 434440 393107 2026-07-18T13:17:12Z Scribus electronicus 3672 434440 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Etim?}} ==={{H|dijhêye|wa}}=== {{~}} # [[les ca et les ma]]. ==== {{H|variantes}} ==== * [[li pona et l’ cova]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[kî l’ vessa kî l’ pona]] ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour |fr = (lit) qui est ce qui le pondit qui est ce qui le couva }} ea0otfttjglkg0h8jkn6rdzudvnjmg5 tiesse 0 32791 434436 429752 2026-07-18T13:05:20Z Scribus electronicus 3672 434436 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|testa|sourd=la}} ([[pot]], [[brike]], [[pane]]), dandjreus shûte a l' eployaedje di ratourneures come «[[awè ene tiesse come on pot|dj' a ene tiesse come on pot]]»; {{Slat}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tiɛs|ɟɛs|tiɛːs|ʧɛs|ʧɛːs|ʧas|tɛːs}} ** {{pzc}} {{AFE|tiɛs}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{antomeye|wa}} [[boket]] do [[coir]] metou o dzeu (po les djins et les biesses a deus pates) u padvant (po les biesses a cwate pates u dpus), ki li cervea est ddins, et avou les ouys, li boke, les orayes, li nez. #* Dji m’ rileva tot-z apougnant m’ pôve {{~}}, Ki n’ esteut k’ sîrs plåyes et bourseas. {{s-rif|LLst|(1913-1920), p.87}} #* Mi pôve {{~}}: i l' ont rimpli di totes sôres di cayets ki n' vont nén avou n' on l' ôte: c' est on maxhisse. {{s-rif|GCab}} # {{muz|wa}} hôteur d' ene tiesse. #* Ses hantches sont vormint, Come des ptits bastimints, Et les mitchots d' ses bresses Sont bén, djel wadjreu, Come les cis da Lhôneux, K' est pus ptit k' leye d' ene {{~}}. {{s-rif|JBjr|(1899), "Po plaire à Nanèsse"}} #vizaedje ki mostere on sintimint. #* Il fwait ene drole di {{~}}. # djin foirt malene. #* Nosse Bietrand, c' esteut ene {{~}}. # onk metou ådzeu des ôtes (dins ene lisse åzès vôtaedjes, dins ene trope di djins). #* C' esteut lu al {{~}} des makizårds di Loyî. #* Cwand dj' boute, c' est mi k' est l' {{~}} di tot l' otel. # dibout d' ene longue sacwè. #* I t' fåt rmonter disk' a l' {{~}} do fi po l' discramyî. #* Li sourd, c' est l' {{~}} d' on richot. # {{fotb|wa}} volou djondaedje del bale pal tiesse do djouweu. #* La on fel po fé des {{~s}}. # {{foidj|wa}} copete d' on clå, d' on [[hazin]]. #* Djedjene ! Dj' a rovyî do dire k' i m' faleut des hazins di rodje-keuve, sins {{~}}, savoz. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne IX, p.23}} <gallery> Baijot Louis 2004 tiesse.jpg|tiesse di djin Tiesse bedot tocoe.jpeg|tiesse (amagnî) Banasa tiesse di colone.JPG|tiesse di colone Armillaria ostoyae, Årmilire d' Årdene plaké anea.jpg|tiesse di tchampion US Navy 040829-N-9694M-004 U.S. Naval Academy Midshipman Nicole Waggoner, foreground, heads the ball away from George Mason University's Allison Cowan during a regular season soccer match.jpg|tiesse (fotbal) </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a dfûle tiesse]]}} # {{r|[[al tiesse di]]}} # {{r|[[a tiesse difûle]]}} # {{r|[[aveur des åbalowes el tiesse]]}} # {{r|[[aveur e l’ tiesse]]}} # {{r|[[aveur foû del tiesse]]}} # {{r|[[aveur li tiesse avå les cwåres]]}} # {{r|[[aveur li tiesse toprès des tchveas]]}}; {{r|[[aveur les tchveas foirt près del tiesse]]}} # {{r|[[awè l’ tiesse al bizouye]]}} # {{r|[[awè ene tiesse come on blanc doet]]}} # {{r|[[baxhî s’ tiesse]]}} # {{r|[[bouter e l’ tiesse]]}} ## {{r|[[si bouter e l’ tiesse]]}} # {{r|[[del tiesse ås pîs]]}} # {{r|[[diner s’ tiesse å boy]]}} # {{r|[[disk’ åd dizeu del tiesse]]}} # {{r|[[disk’ al copete del tiesse]]}} # {{r|[[di s’ tiesse]]}} # {{r|[[d’ on côp d’ tiesse]]}} # {{r|[[esse al tiesse]]}} # {{r|[[fé a s’ tiesse]]}} # {{r|[[fé ene tiesse]]}} # {{r|[[fé ene tiesse come on saeyea]]}} # {{r|[[fé tourner l’ tiesse]]}} # {{r|[[herer e l’ tiesse]]}} ## {{r|[[si herer e l’ tiesse]]}} # {{r|[[ki n’ a ni cou ni tiesse]]}} # {{r|[[li tiesse hôte]]}} # {{r|[[li tiesse levêye]]}} # {{r|[[mete e l’ tiesse]]}} ## {{r|[[si mete e l’ tiesse]]}} # {{r|[[mete si tiesse sol blok]]}} # {{r|[[monter al tiesse]]}} # {{r|[[monter l’ tiesse]]}} # {{r|[[ni pus aveur si tiesse a lu]]}} # {{r|[[ni pus saveur wice diner tiesse]]}} # {{r|[[so s’ cou so s’ tiesse]]}} # {{r|[[peye ou tiesse]]}} # {{r|[[piede li tiesse]]}} # {{r|Ça s' passe dins s' {{~}} ! }} : C' est on må ki n' est nén la wice k' i shonne (vinte, peumon) mins ki si cåze, c' est sicolodjike. # {{r|[[saetchî l’ tiesse foû do strin]]}} # {{r|[[scheure si tiesse]]}} # {{r|[[si casser l’ tiesse]]}} # {{r|[[si fé des mås d’ tiesse]]}} # {{r|si haper pal {{~}}}} : si prinde li tiesse inte les mwins (po tuzer, d' anoymint). #* Lambiet si hape pal {{~}}, tot tuzant, pu fé on djesse di discoraedjmint et d' anoymint. {{s-rif|MPec}} # {{r|[[sins cou ni tiesse]]}} # {{r|[[stitchî e l’ tiesse]]}} ## {{r|[[si stitchî e l’ tiesse]]}} # {{r|[[si taper al tiesse]]}} # {{r|[[tiesse come on clavea]]}} # {{r|[[tiesse e l’ air]]}} # {{r|[[tini tiesse]]}} # {{r|[[tchôkî e l’ tiesse]]}} ## {{r|[[si tchôkî e l’ tiesse]]}} # {{r|[[wadjî po s’ tiesse]]}} # {{r|aveur ene sacwè drî l' {{~}}}} : tuzer tofer a ene sacwè. # {{r|endè fé k' a s' {{~}}}} u: {{r|aveur ene cwårêye {{~}}}} : èn shuve ki ses idêyes. # {{r|Cwårêye {{~}}}} : {{traitant}} [[Flamind]]. #* On lzî va fé des cwårêyès pîces po leu cwârêyès {{~}}s ''(tchanson po balter les Flaminds cwand vlént bate manoye, divè 1880). (vizaedje ki mostere on sintimint) # {{r|lever l’ tiesse}}. #* Dji n' fwai nén cas d' on priyesse Ki n' dit rén, ki louke e tere, Po ci-cial, i '''leve li tiesse''', Et s' a t i les ouys droviets. {{s-rif|HFbl|Li kuré d'sain viçain, 1843}} (djin ki cmande, k' est l' prumî) # {{r|{{~}} di lisse}} : ås vôtaedjes, li ci k' est l' prumî so ene lisse. #* Si t' est èn enocin, on t' metrè {{~}} di lisse. {{s-rif|BMir}} (dibout d' ene longue sacwè) # {{r|{{~}} do lét}} : divant d' on lét, do costé del tiesse. # {{r|rewoey di {{~}}}} : rewoey metou sol tiesse do lét. #* Li revey del {{~}} di lét èm tarlateye k' il est tins di s' lever. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[tiestou]] * [[tiestire]], [[tieslire]] * [[etiester]], [[etiesté]], [[etiestant]] {{mse}} * [[tiesticule]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[casmint d’ tiesse]] * [[côp d’ tiesse]] * [[må d’ tiesse]] * [[tiesse d’ etermint]] * [[tiesse di hoye]] * [[tiesse di moirt]] * [[tiesse-di-tchén]] ([[tiesse di tchén]]) ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=boket dizeutrin do coir| * [[caboche]] * [[cabu]] * [[cawoûte]] * [[makete]] * [[råbosse]] }} {{Boesse|c=2|tite=boket dizeutrin d' ôte tchoi| * [[betchete]] * [[copete]] }} {{Boesse|c=2|tite=vizaedje ki mostere on sintimint| * [[binete]] * [[djaive]] * [[figueure]] * [[frimousse]] * [[loukeure]] * [[mawe]] * [[viyair]] * [[vizaedje]] }} {{Boesse|c=2|tite=foirt suteye djin| * [[malén]] * [[sincieus]] * [[suti]] * [[tuzeu]] }} ==== {{H|Of}} ==== * [[tchesse]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | têsse = S117 | tchèsse = E1, S0 | tchêsse = S117 | tiess = E203 | tiesse = E212, R10,R13 | tièsse = C1,C8, E1, O0,O4,O92, S0 | tiêsse = S117 | tyèsse = E165 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|boket do coir metou o dzeu u padvant |ar= {{t+|ar|رأس|ral=râ's}} |ary= {{t+|ary|راس|ral=ras}} |fr= {{t+|fr|tête}} |en= {{t+|en|head}} |nl= {{t+|nl|Hoofd}} (djins) {{t+|nl|kop}} (biesse) |de= {{t+|de|Kopf}} |es= {{t+|es|cabeza}} |la= {{t+|la|caput}} |ru= {{t+|ru|голова|ral=golova}} |zgh= {{t+|zgh|ⵉⵅⴼ|ral=ikhf}}, {{t+|zgh|ⴰⴳⴰⵢⵢⵓ|ral=agayyo}}, {{t+|zgh|ⴰⵇⵍⵍⴰⵍ|ral=aqellal}} |lorg= téte, tiéte, [[tîte]] |pcd= tête, (borin) tiète }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} dm5k9zqar957psljpyg564i614a1bt2 perikî 0 33692 434498 345624 2026-07-19T09:36:32Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434498 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|perike}} {{caw|î|s|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pɛ.ʀi.kiː|pɛ.ʀy.kiː}} ** {{pzc}} {{AFE|pɛ.ʀi.kiː}} * {{Ric|pe.ri.kî}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{mestî|wa}} onk ki fwait des perikes. #* Dji conoxhe bén on {{~}} et on clicotî ki nos vont ustiyî. {{s-rif|EPech}} # {{stin}} [[cwefeu]]. #* TONTON (tot lyi tournant les rins). - Vos parvénroz, Tåtî : vos avoz des gros djnos ... (Tot rivnant adlé lu) Å Consey, gn a t assez des {{~s}} sins vos. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 491-492}} ==== {{H|RM}} ==== {{Tit}} * [[w:Tåtî l' perikî (teyåte)|Tåtî l’ perikî]] ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | pèrikî = E1,O4 | pèrukî = O4 }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour|onk ki fwait des perikes |fr = {{t+|fr|perruquier}} }} o02ldjzts1xntujnuoqvbvmlma0tpzr di sogne di 0 34117 434496 404795 2026-07-19T07:38:51Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434496 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl}} "[[di]]" + "[[sogne#Sustantif 2|sogne]]" + "[[di]]" === {{H|aloyire|wa}} === # di [[peu]] di. #* Et, po fé boke cozowe, fåt i esse si malén ? Dji metrè m' doet e m' boke; nd a la ki fjhèt parey, {{~|Di sogne do}} må pårler. Leyîz m' fé, vs alez vey. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 488-490}} #* Dji m’ a dit : « Metans d’ l’ aiwe e nosse boke » ; et dj’ m’ a taijhou, {{~|di sogne do}} må djåzer. {{s-rif|HSbb|1886, p.10}} #* On lait pixhî l’ moton s’ fé cbouter. {{s-rif|JCmp|« Pasquèye », 1922, p.107}} #* {{~|Di sogne di}} s' fé prinde po des dmey-doûs, on n' a pus l' hasse di leyî schiper nos "Et si on direut ki…" {{s-rif|PHT}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[peu di]] / [[di peu di]] * [[pawou di]] * [[di sogne ki]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|de peur de}}, {{t+|fr|de crainte de}} | }} n77x9iw2lsujm5xmpo6nsk2s6gazf1i poûssire 0 36589 434428 409542 2026-07-18T12:28:31Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434428 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|pulvis|sourd=la}} {{m-s}}, {{caw|ire|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|puː.'siːʀ|puː.'sɛːʀ|puː.'ʃɛːʀ|puː.'søːʀ|poː.'siːʀ|puː.'siː|puː.'si}}, {{miers|1|79}}. ** {{pzc}} {{AFE|puː.'siːʀ}} * {{Ric|poûs·sire}} === {{H|sustantif}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} #tot ptit boket di solide, ki vole e l' air, pu s' rashir so les meubes et les ahesses. #* Dji n' voe pus tere ni cir.Doûdièw ! Ki va dj' divni ?Dj' a mes ouys plins d' {{~}} ;Li monde va t i fini ? {{s-rif|JJD|"L' orèdje" (1848)}} #* (Tot est prôpe) A pårt, ossu, l' {{~}} ki doime påjhirmint {{s-rif|LSeeo|p. 82}} # solide molou, broyî trop fén. #* Vosse molaedje est trop fén; on piede bråmint del dinrêye a {{~}}. #*Et, come i fåt k' tot passe, et k' on bea djoû vénrèK' i toumront tchaeke e blesse, i lyi pôrè co dire :«Ti n' es nén pus ki mi, ca ti n' es k' del {{~}} !»{{s-rif|HSim|"Li rvindje di l' åbe}} #*Douvént fjhoz vs ene laide taetche sol riyante WalonreyeAvou cisse noere {{~}} ki plake so vosse souweur ?{{s-rif|LLag|"L' inmant", ''Å neûr payîs dè l’ hoye'', (1947), p. 129}} # brouyård (totes ptitès fenès gotes). #* Ene triclêye di coirbås k' volèt å raeze des fiesses Ramoenne a rispeus côps di ses toctants penas Ene {{~}} di crouwesse colêye a les copetes. {{s-rif|LDec}} #*Li houzon d’ air, curieus, naxhtêyeS’ enonde, s’ arestêye, tins k’ i ksemtêyeEne {{~}} ossu fene ki rén … {{s-rif|MLej|"L’amour vint dè passer", dins « L’année des poètes » (1892), p. 230}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[li poûssire a volé]] (gn a yeu ene [[astrapåde]]) #* Mins Pire a ralé å cåbaret; mins si grosse feme l' a vnou rescontrer; et ç' côp ci, l' {{~}} a volé ''(arimé ritrové mon les Walons del Wisconsene). # {{r|taper del poûssire divins les ouys}} #* Dji sai foirt bén ki dvins li ptit peupe, ouy, On vout parexhe sovint çou k' on n' est nén ; C' est {{~|del poûssire k' on tape divins les ouys}}, Po-z aveuler et tromper ls enocins. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 435-438}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[poûssî]] * [[epoûsler]], [[epoûslé]] * [[spoûsler]] * [[dispoûsler]] [[dipoûslêye]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[catche-poûssire]] * [[ramasse-poûssire]] * [[machine ås poûssires]] * [[ome ås poûssires]] * [[fijheu d' poûssire]] (C65) * [[a poûssire]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (pitit boket d' solide) : [[cinde]], [[moujhneure]], [[ploumtion]] * (pitit boket d' solide ki djinne) : [[barbôjhe]], [[mannesté]], [[nichté]], [[måssîsté]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | poûssîre = E1, S117, G201 | pôssîre = G201 | poûssêre = G201 | poûchêre = G201 | poûssî = G201 | poûssi = G201 | poûsseûre = G201 | poûssire = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|poussière}} |en= {{t+|en|dust}} |es= {{t+|es|polvo}} |ary= {{t+|ary|غبرة|ral=ghebra}} | }} lhn5ynua5utrelq0n80aj16aum3emcj cover 0 38477 434479 426989 2026-07-18T19:01:39Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434479 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|cubare|sourd=la|esse coûtchî}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kɔ.ˈve|ku.ˈve}} {{O/OU}} ** {{pzc}} {{AFE|kɔ.ˈve}} * {{Ric|co·ver}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=cov|B=keuv|come=schover}} {{~}} # {{vc}} & {{vsc}}si mete so ses [[oû]]s, tot cåzant d' èn [[oujhea]] [[frumele]], po lzès fé [[disclôre]]. #* Les poyes {{~|covèt}} 21 djoûs. {{s-rif|E1}} #* Èn oû k' {{~|a stou cové}} n' est nén bon a magnî. {{s-rif|E1}} #* Mins, tot naxhtant dvins les coxhetes Dji trouve, retrôclêye e s’ catchete Ene frumele ki {{~|keuve}} so ses oûs. {{s-rif|MLej|"L’amour vint dè passer", dins « L’année des poètes » (1892), p. 230}} #* Alez, dji n’ '''a''' måy {{~|cové}} l’ oû d’ ene noere poye dizo m’ hintche bresse po-z aveur li påcolet. {{s-rif|JMtbr|1922, p.23-24}} # {{vc}} {{im|wa}} trop sognî ses efants (sortot tot djåzant d' ene mame). #* Ele {{~|keuve}} trop ses efants, elle endè frè des målureus. {{s-rif|E1}} # {{vc}} catchî ene sacwè. #* Ele {{~|keuve}} ene maladeye di nouf moes. {{s-rif|E1}} #* {{~|Cover}} les pokes, les rovioûles. {{s-rif|E1}} # {{vsc}} dimani [[respouné]]. #* Mins l' bouneur, so ç' monde cial Ni {{~|keuve}} nén tocosté. {{s-rif|JDcoh|1939, p.62, ''Djônèsse è doû'' (1933)}} # {{vc}} {{im}} esse ashiou (ashiowe) so ene sacwè k' on cwirt après (cwand on l' ritrouve). #* Tel {{~|keuves}}, li ptit telefone? ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[est ç’ po ponre ou po cover]]}} # {{r|[[i n’ fåt nén cover so ses oûs]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[covaedje]], [[covêye]], [[coveuse]], [[cova]], [[covance]] * [[acover]], [[acovaedje]], [[acovoe]], [[acoveu]] * [[racover]], [[racovaedje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | couver = O0, S117 | cové = E89,E177a | covè = C1, O0, S36 | cover = E1,E34, O0, R10,R13 | covez = E212 | kové = E203 | kover = E34  }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|couver}} |en= to {{t+|en|brood}} |ary= {{t+|ary|ral=[[7e8en]] (HeDen)|حضن}} }} == {{L|en}} == === {{H|sustantif|en}} === {{-su-}} {{~}} #[[coviete]], [[covra]]. === {{H|viebe|en}} === {{~}} {{vc}} #[[covri]], [[ricovri]], [[rascovri]]. 8g1fqlsgktag08q6f507oxc0s0h00o2 kipoûssî 0 38885 434482 276400 2026-07-18T19:36:46Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434482 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-KI|poûssî}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|poûssî}}, {{bet|ki|v|wa}}. === {{H|viebe|wa}} === {{-cotches-|kipoûs}} {{~}} {{vc}} #[[poûssî]] a grands côps. #* Sol plaece d’ apel, dj’ estans metous e rang, après aveur sitî {{~|cpoûssîs}} et ramassé des côps d’ pî et des côps di djno dins l’ dos po les cis ki n’ si tnèt nén bén droets. {{s-rif|ASafp|t. 1, p. 71}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[kibouter]] * [[kibôrer]] * [[kihiner]] * [[kitaper]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{nourat}} p7jsu5afw8gj88jxqxlncz52syaq8hk bazår 0 39015 434439 414637 2026-07-18T13:14:14Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434439 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} #sacwès metous sins ôre #* Gn aveut on {{~}} dins cisse måjhon la ! #* Ci vî {{~}} tot al fén copete do vinåve ? {{s-rif|HSjan|1911, p.127}} #* Cwand il atome ki dj’ a-st ene gote e l’ tiesse, Fåt m’ pardoner si dji speye mi ; {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Buvans» p.67}} # {{cama|wa}} [[afwaire]]. #* TONTON. - Nos voess djåzer francès, mi, ene pôve ricôpresse, Et twè, on ptit bårbî ?... T' es sot ! TÅTÎ. - Dji frè t a m' tiesse : Dji vou k' on djåze francès, et l' {{~}} va candjî ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 443-445}} # [[martchî]]. #* Flotchtêye come ene pope då {{~}} Ele profite des eures di sôrteye — Ki ç' soeye del fabrike ou d' l' Eglijhe — Po fé siervi s' soû di scanfår ! {{s-rif|LLbe|(1928), p. 124}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[fé on bazår]]}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | bazar = C9a | bazår = E1, R10,R13 | bazâr = C1,C8,C9, E34, O0 }} rgpztm316ybmi5d3pci3t0dqh6oak5t avoenne 0 39491 434472 421074 2026-07-18T18:35:17Z Scribus electronicus 3672 434472 wikitext text/x-wiki {{MR|avoenné}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|avēna|avena|sourd=la}} {{m-s}} (li mot latén a eto des ôtes sinses). ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.'vɔ̃ːn|a.'voːn|a.'vɛ̃ːn|a.'wɛ̃n|a.'vɛn}} {{BS|oen}} ** {{pzc}} {{AFE|a.'vɔ̃n}} * {{Ric|a(·)voenne}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{plante|wa}} dinrêye d' awousse ki l' påte vént a môde di xhiletes, {{sla|Avena sativa}}. #* « Dji vou k’ ele soexhe li piele di tote li creyåcionMetans î tote li syince et l’ pus grande atincion. »I prinda des fis d’ aviedje, les tressa come del soyeEt lyi creya des tchveas blonds come l’ {{~}} k’ on soye. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"L’crèyåcion d’Eve", tome 43, p. 140}} #* On côp k' les tchamps seront rsouwés et ragrawyî d' leu fîflinne, i fårè co ki dj' cour semer les frumints d' måss et les {{~s}}. {{s-rif|E. Tilleux}} #* Dj' a veyou Blaise retcheryî tote l' {{~}}. #* Les tchvås, bén påjhirmint, crostiyèt leu-z {{~}}. {{s-rif|EBen}} #* A Ôtêye, li mwaisse do sployon leya shofler s' ro dvant s' djîsse et s' lyi dna-t i ene muzete d' {{~}}. {{s-rif|JMign|"Vé l’loumîre" (1922)}} # {{mônr|wa}} grins di cisse dinrêye la. #* Dj' a rmolou on saetch d' {{~}}. # {{pexheu|wa}} ces grins la dinés come amoice. #* Et mes amoices, don, k’ estént cmandêyes ? Dj’ end a dji n’ sai cbén d’ sôres. ''(i drouve si saetch)''. Loukîz, vola del påsse ; cial, c’ est do sonk, pwis des viers, di l’ {{~}}, des ceréjhes, do froumadje et co deus troes sôres ki dji n’ sai nén mi-minme çou k’ c’ est ! {{s-rif|HSim| « Sètche, i bètche » 1889, (eplaidaedje da Jean Haust e 1936), p.36}} <center><gallery> Frumint avoenne.jpg|avoenne co vete Avena sativa 002.JPG|påte, did tot près Grins di frumint speate avoenne oidje.jpg|grins d' avoenne (ådzo a droete) </gallery></center> ===={{H|ratourneures}}==== # {{r|[[ci n' est nén li tchvå k' a wangnî l' avoenne ki l' a]]}} # {{r|[[si les frumints n' vlèt nén meuri, les avoennes n' è plèt rén]]}} # {{r|[[dismetant k' l' avoenne crexhe, li tchvå mourt]]}} # {{r|[[trop d' avoenne et trop pô d' gorea]]; [[trop d' avoenne et trop pô d' corijhe]]}} : dijhêye po ene djin k' est grosse et ki n' boute nén u po des efants trop gåtés # {{r|[[on nelzî a nén metou ça po mzurer l' avoenne]]}} : dijhêye nén pikêye des viers po cåzer del counete d' ene kimere # {{r|[[on grin d' avoene ni pasreut nén inte ses fesses]]}} : il est serè; il a l' vessete. # {{r|[[ricôper les avoennes d’ èn ôte]]}} : [[prevaleur]], [[disvanci]] ene sakî. #* Hay la, ni pinsans nén vni '''rcôper mes avoennes''', Ca dji vs prevéns, Hinri, ki çoula m' freut del poenne {{s-rif|BSLLW|oteur=ERem|Bulletin de 1858, «[[w:Li savtî]]», 77-143}} # {{r|[[sol tins ki l’ avoenne crexhe, i gn a li tchvå ki crive]]}} ===={{H|parintaedje}}==== [[avoenner]] ===={{H|mots d’ aplacaedje}}==== * [[laecea d’ avoenne]] ===={{H|dizotrins mots}}==== [[cwaker]] ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | avène = O3,O5 | avinne = O4 | avoenne = R10,R13 | avône = E21,E34,E212 | avônn = E177a | avon.ne = S0,S3,S17 | avonne = E1 | avon-ne = S5 | awène = O0,O2 | awînne = C9 | awin.ne = C1,C13 | awinne = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|dinrêye d' awousse ki påte a clotchetes |fr= {{t+|fr|avoine}} |en= {{t+|en|oat}} |nl= {{t+|nl|haver}} |de= {{t+|de|Hafer}} |es= {{t+|es|avena}} |ar= {{t+|ar|شوفان|ral=choûfân|ar-fafl=شُوفَان}} |ary= {{t+|ary|خرتال|ral=khertal|ar-fafl=خرْتال}}; {{t+|ary|خرتام|ral=khertam|ar-fafl=خرْتام}} |zgh= {{t+|zgh|ⵜⴰⵎⵏⵙⵉⵅⵜ|ral=tamensikht}}, {{t+|zgh|ⵡⴰⵥⴽⴽⵓⵏ|ral=waẒekkon}} }} {{ratour|grinne (djusse cwand l' no est diferin do ci del plante) |en= {{t+|en|oat}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|avoenne}} nso9vgwk14setgcufv1rpk6sq2st2py 434475 434472 2026-07-18T18:45:47Z Scribus electronicus 3672 434475 wikitext text/x-wiki {{MR|avoenné}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|avēna|avena|sourd=la}} {{m-s}} (li mot latén a eto des ôtes sinses). ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.'vɔ̃ːn|a.'voːn|a.'vɛ̃ːn|a.'wɛ̃n|a.'vɛn}} {{BS|oen}} ** {{pzc}} {{AFE|a.'vɔ̃n}} * {{Ric|a(·)voenne}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{plante|wa}} dinrêye d' awousse ki l' påte vént a môde di xhiletes, {{sla|Avena sativa}}. #* « Dji vou k’ ele soexhe li piele di tote li creyåcionMetans î tote li syince et l’ pus grande atincion. »I prinda des fis d’ aviedje, les tressa come del soyeEt lyi creya des tchveas blonds come l’ {{~}} k’ on soye. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"L’crèyåcion d’Eve", tome 43, p. 140}} #* On côp k' les tchamps seront rsouwés et ragrawyî d' leu fîflinne, i fårè co ki dj' cour semer les frumints d' måss et les {{~s}}. {{s-rif|E. Tilleux}} #* Dj' a veyou Blaise retcheryî tote l' {{~}}. #* Les tchvås, bén påjhirmint, crostiyèt leu-z {{~}}. {{s-rif|EBen}} #* A Ôtêye, li mwaisse do sployon leya shofler s' ro dvant s' djîsse et s' lyi dna-t i ene muzete d' {{~}}. {{s-rif|JMign|"Vé l’loumîre" (1922)}} # {{mônr|wa}} grins di cisse dinrêye la. #* Dj' a rmolou on saetch d' {{~}}. # {{pexheu|wa}} ces grins la dinés come amoice. #* Et mes amoices, don, k’ estént cmandêyes ? Dj’ end a dji n’ sai cbén d’ sôres. ''(i drouve si saetch)''. Loukîz, vola del påsse ; cial, c’ est do sonk, pwis des viers, di l’ {{~}}, des ceréjhes, do froumadje et co deus troes sôres ki dji n’ sai nén mi-minme çou k’ c’ est ! {{s-rif|HSim| « Sètche, i bètche » 1889, (eplaidaedje da Jean Haust e 1936), p.36}} <center><gallery> Frumint avoenne.jpg|avoenne co vete Avena sativa 002.JPG|påte, did tot près Grins di frumint speate avoenne oidje.jpg|grins d' avoenne (ådzo a droete) </gallery></center> ===={{H|ratourneures}}==== # {{r|[[ci n' est nén li tchvå k' a wangnî l' avoenne ki l' a]]}} # {{r|[[si les frumints n' vlèt nén meuri, les avoennes n' è plèt rén]]}} # {{r|[[dismetant k' l' avoenne crexhe, li tchvå mourt]]}} # {{r|[[trop d' avoenne et trop pô d' gorea]]; [[trop d' avoenne et trop pô d' corijhe]]}} : dijhêye po ene djin k' est grosse et ki n' boute nén u po des efants trop gåtés # {{r|[[on nelzî a nén metou ça po mzurer l' avoenne]]}} : dijhêye nén pikêye des viers po cåzer del counete d' ene kimere # {{r|[[on grin d' avoene ni pasreut nén inte ses fesses]]}} : il est serè; il a l' vessete. # {{r|[[ricôper les avoennes d’ èn ôte]]}} : [[prevaleur]], [[disvanci]] ene sakî. #* Hay la, ni pinsans nén vni '''rcôper mes avoennes''', Ca dji vs prevéns, Hinri, ki çoula m' freut del poenne {{s-rif|BSLLW|oteur=ERem|Bulletin de 1858, «[[w:Li savtî]]», 77-143}} # {{r|[[sol tins ki l’ avoenne crexhe, li tchvå crive]]}} ===={{H|parintaedje}}==== [[avoenner]] ===={{H|mots d’ aplacaedje}}==== * [[laecea d’ avoenne]] ===={{H|dizotrins mots}}==== [[cwaker]] ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | avène = O3,O5 | avinne = O4 | avoenne = R10,R13 | avône = E21,E34,E212 | avônn = E177a | avon.ne = S0,S3,S17 | avonne = E1 | avon-ne = S5 | awène = O0,O2 | awînne = C9 | awin.ne = C1,C13 | awinne = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|dinrêye d' awousse ki påte a clotchetes |fr= {{t+|fr|avoine}} |en= {{t+|en|oat}} |nl= {{t+|nl|haver}} |de= {{t+|de|Hafer}} |es= {{t+|es|avena}} |ar= {{t+|ar|شوفان|ral=choûfân|ar-fafl=شُوفَان}} |ary= {{t+|ary|خرتال|ral=khertal|ar-fafl=خرْتال}}; {{t+|ary|خرتام|ral=khertam|ar-fafl=خرْتام}} |zgh= {{t+|zgh|ⵜⴰⵎⵏⵙⵉⵅⵜ|ral=tamensikht}}, {{t+|zgh|ⵡⴰⵥⴽⴽⵓⵏ|ral=waẒekkon}} }} {{ratour|grinne (djusse cwand l' no est diferin do ci del plante) |en= {{t+|en|oat}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|avoenne}} p0utd363ufs9znq1v9ofp42v5x1fndu pondou 0 40485 434511 409033 2026-07-19T11:03:41Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434511 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{~}} {{o}} #{{Per-5-ou}} "[[ponde]]" (fé on dessén e coleur). #* Il a {{~}} tote si veye, sins rasta. === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-OU|pond}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # rascovrou d' ene coûtche di pondeure. #* Li plaece k’ e-st avnante a-st on plafond sotnou avou deus sômîs, et des meurs ravôtyîs, disk’ ås finiesses, di bleus pavés måladroetmint {{~s}}. {{s-rif|JMabf|1924, p.5}} # rascovrou d' ene sacwè po-z ebeli l' pea. #* K' on poye dire ki dj' a onk k' est come li bådje d' Ougrêye, Et, cwand dj' serè t insi, bén {{~|pondowe}}, bén flotchtêye, Ns irans-st eshonne ... a Guel ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 501-503}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|c’ est lu come pondou}}. #* {{~|C’ est lu come pondou}}, avou s’ grosse mustatche come les pîces di cénk francs la ! {{s-rif|HSim| « Janète » 1911, (eplaidaedje da Jean Haust di 1936), p.}} ==== {{H|FA}} ==== li francès «[[pondu]]», ci n' est nén c' mot ci, mins l' walon «[[ponou]]» ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|peint}} |en= {{t+|en|painted}} |nl= {{t+|nl|geschild}} | }} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{o}} # çou k' a stî pondou, {{d-rat}} [[aler come pondou]]. ral9q814n2elgzv9w6qn5jwoo4vp7z0 bådje 0 43096 434510 422167 2026-07-19T11:01:48Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434510 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|barca|sourd=cel}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bɔ:ʧ|ba:ʧ}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|bɔ:ʧ}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # pitite [[naeçale]] (come les cenes d’ on [[passeu d’ aiwe]]). #* On direut k’ il a comprins k’ on l’ houkive : li {{~}} rivént tot doûçmint. {{s-rif|CDen}} #* K' on poye dire ki dj' a onk k' est come li {{~}} d' Ougrêye, Et, cwand dj' serè t insi, bén pondowe, bén flotchtêye, Ns irans-st eshonne ... a Guel ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 501-503}} #* Twè ki l' sovni ramoenne so mi erive si temtante Come li {{~}} å pôrt. {{s-rif|LLaginm|''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 104}} ==== {{H|parintaedje}} ==== [[Båtche]] (hamtea d' [[Baye]]) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | bâch = E203 | bådje = E1,E34, R10 | bâg = E177 (1823 & 1839) | baûg = E177a (1823) | baudje = C1 | båtche = E34 | bauge = C9a | bautche = C8,C9 | baûche = TG4 a Bauche | bârche = TG4 a Bauche }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pitite naeçale |fr= {{t+|fr|barge}} }} iti63u4u7i3b9ep8k68y3cb7mh5xzad Glaireuse 0 44661 434514 430629 2026-07-19T11:11:33Z Lucyin 218 434514 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|glarea|sourd=la}} (graevî), {{caw|euse|npl|wa}}; graevleuse, dandjreus tot djåzant di l' [[Aiwe di Lesse]], k' î passe. ==={{H|Pr}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|glɛː.'ʀøːs|gle.'ʀøːs}} {{BS|ai}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|glɛː.'ʀøːs|odio=Wa Glaireuse.ogg|ling=wa}} * {{Ric|Glai·reuse}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} {{o}} (mins etimolodjicmint {{f}}) # {{hamt|wa}} ancyin hamtea d' [[Viyance]], asteure on viyaedje do grand [[Libin]]. #* A Our, li diåle î court, a Maissin, on l' ratind, a Anloe, on l' fote sol toet, a {{~}}, on lyi fote del tchenveuse. {{s-rif|vî rima do payis}} <center><gallery> Eglijhe Glaireuse cinse.jpg Glaireuse plake Vatchrê.jpg </gallery></center> ===={{H|RM}}==== {{Tit}} * [[w:Vepes di Glaireuse|Les vepes di Glaireuse]]: no d' ene tchanson fotante e walon ey e francès ===={{H|DzoM}}==== * [[Schaerbotes]] (''[[Scarbotes]]'', ''[[Scârbotes]]''); {{Lka}} «[[schaerbote]]» ===={{H|Or}}==== {{Orto | Glereuse = [!vscr] (1497) TG4 | Gléreûse = (glêreûse) TG1 p. 64 (a « Villance ») | Glêreûse = S117 }} ===={{H|Ra}} ==== {{ratour|viyaedje |fr= {{t+|fr|Glaireuse}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} =={{L|fr}}== ==={{H|Pr}}=== * {{WAFE}} {{AFE|glɛ.'ʁøːzᵊ}} ''(francès standård)'' {{AFE|glɛː.'ʀøːs}} ''(francès d' Walonreye e 20inme sieke)'' ==={{H|NP|fr}}=== {{~}} # {{viy|fr}} {{fr=wa-spr}} akfvwfo6kjejca2l8d8x66w8ia8gge5 dismetant k’ l’ avoenne crexhe, li tchvå mourt 0 46056 434473 399097 2026-07-18T18:38:40Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434473 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|dismetant k’|l’|avoenne|crexhe|li|tchvå|mout}} (les acleveus di tchvås ni dijhnut nén «[[crever]]» po leus biesses). === {{H|spot|wa}} === {{~}} # si on n' sogne nén on tchvå, tot djhant k' i s' ratraprè avou l' avoenne k' on-z a semé, et k' est ki crexhe, li tchvå finixh pa crever d' fwin, divant l' soyaedje di l' avoenne. # Si on ratind d' trop, on s' fwait haper çou k' on vôreut awè; dijhêye po mostrer k' ene sacwè n' pout nén ratinde. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[sol tins ki l’ avoenne crexhe, i gn a li tchvå ki crive]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[li cawe di nosse tchet a bén vnou]] * [[li ci ki ratind n' a nén håsse]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= si on ne met pas le pied à l'étrier, on laisse le problème s'envenimer tout en laissant les solutions de côté }} h95c36q68dccqn4iu9r045hg7plykcu 434474 434473 2026-07-18T18:45:31Z Scribus electronicus 3672 434474 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|dismetant k’|l’|avoenne|crexhe|li|tchvå|mout}} (les acleveus di tchvås ni dijhnut nén «[[crever]]» po leus biesses). === {{H|spot|wa}} === {{~}} # si on n' sogne nén on tchvå, tot djhant k' i s' ratraprè avou l' avoenne k' on-z a semé, et k' est ki crexhe, li tchvå finixh pa crever d' fwin, divant l' soyaedje di l' avoenne. # Si on ratind d' trop, on s' fwait haper çou k' on vôreut awè; dijhêye po mostrer k' ene sacwè n' pout nén ratinde. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[sol tins ki l’ avoenne crexhe, li tchvå crive]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[li cawe di nosse tchet a bén vnou]] * [[li ci ki ratind n' a nén håsse]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= si on ne met pas le pied à l'étrier, on laisse le problème s'envenimer tout en laissant les solutions de côté }} idd9i1zsbzsccc16nt00ciomu3d37lu taper evoye 0 47467 434461 337260 2026-07-18T15:12:04Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434461 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Apl|wa}} «[[taper]]» + «[[evoye]]». === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} {{vs|evoye|wa}} {{vc}} # taper å lon (ene sacwè) et k' on nel ritrouvrè nén. #* Kî çki m' a co {{~|tapé}} mes papîs {{~|evoye}}? #* TONTON. - Loukîz a vos di vs piede et do cori les voyes ! TÅTÎ. - Ç' n' est rén : vos ramasroz çou k' dji {{~|taprè-st evoye}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 461-462}} ==== {{H|ratourneures}} ==== #[[taper crås evoye]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[tapaedje-evoye]], [[tapeu-evoye]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[hiner evoye]], [[fote evoye]] * [[taper å diåle]], [[hiner å diåle]] ==== {{H|contråve}} ==== [[wårder]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|taper sins poleur rawè |fr= {{t+|fr|jeter}}, {{t+|fr|se débarrasser}} }} gmkpqry5rqudolx7kgllw1d31j3iqcr s’ kihiner 0 47745 434453 429641 2026-07-18T14:12:58Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434453 wikitext text/x-wiki {{Lka}} «[[kihiner]]» == {{L|wa}} == {{-spodiv-SIKIH|hiner}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Apl-vprV}} «[[kihiner]]» === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vprmur}} # si taper d' on costé pu d' l' ôte. #* I {{~|s' kihene}} come on fricasseu d' feves {{s-rif|E203}} #* {{lang|wa-vs|Ji m’ difinda di mè pî é d’ mè min com on pti foûléî, to {{~|m’ kihinan}} com on jônn dial divin on sèiai d’ bèneûtt-aiw.}} {{s|HFor|''Notul so lè bazè skol dè vî tin'', 1862}} #* Sav bén cwè ? Ebén ! Vos m' pelez l' vinte avou on coutea d' bwès ! Avou tos vos grands airs, on vs taprè-st al narene, Ki, cwand vos fjhîz l' bårbî e poice di mon Catrene Vos n' {{~|vis khinîz}} nén tant. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 451-455}} #* Vos m' dimandez pocwè dj' fruzixh Cwand c' est k' dji passe toprès d' vos ; K' on etind sovint ki dj' djemixh Et k' dji {{~|m' kihene}} come on sot ? {{s-rif|TBowp|''Ji v's aime, Nannette, ji n'è pous rin'', måss 1888, p.22}} #* Bén, djel croe bén ki dj’ l’ a veyou. I '''s’ a''' assez '''khiné''' po çoula ! {{s-rif|HSsb|1889, p.37}} #* Adon, les flots ki {{~|s’ kihinèt}}Ont l’ air d’ aveur håsse d’ esse evoye. {{s-rif|JVvl|(1901), p.11-12, “Li Bonne Chance fait tot”}} #* Ci n' est nén vraiy, breya På, tot s' {{~|kihinant}} so s' tcheyire {{s-rif|JBah|p. 122}} # si finde, tot djåzant do bwès. ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=si hiner di tos les costés| * [[si ctaper]] ([[kitaper]]) * [[si ctråyner]] ([[kitråyner]]) * [[kiherer|si kiherer]] }} {{Boesse|c=2|tite=fé des grands djesses| * [[fé aler les bresses]] {{Boesse|c=2|si finde, pol bwès * [[bîler]] * si [[crevåder]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si hiner d' on costé pu d' l' ôte {{Lka-ra|si ctråyner}} |fr= {{t+|fr|se démener}}, {{t+|fr|se trémousser}}, {{t+|fr|se contorsionner}}, {{t+|fr|s’agiter}}, {{t+|fr|gesticuler}}, }} {{ratour|si finde, pol bwès {{Lka-ra|bîler}} |fr= {{t+|fr|se démener}}, {{t+|fr|se trémousser}}, {{t+|fr|s’agiter}}, {{t+|fr|gesticuler}}, }} o5ixyhnkj1tg44uv7s9920f28jk796z doûs 0 48359 434454 433439 2026-07-18T14:16:30Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434454 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{dal}} === {{H|addjectif|wa}} === {{acoird-s|o=doûs|opl=doûs|f=doûce}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} #* Lu ki d' åbitude esteut si {{~}}, si inmåve, esta coixhant come on raezoe tot dmandant al båshele di wice k' ele vineut. {{s-rif|JVpa|(1896), p.32}} # {{str|wa}} tot djåzant d' ene vwès. #* I m’ shonne ki s’ vwès, si {{~|doûce}}, si grêye, Po nos vni dire kéke sacwè d’ vraiy, Adschind londjinne do paradis, Et l’ oujhea, revolant dviè s’ djîsse, A l’ air ossu di s’ rapinser, […]Les påters ki les seurs djhént. {{s-rif|JVpr|(1897), « Li clokî dè covint », p.85}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a la doûce]]}} # {{r|[[doûs come do coton]]}}, {{r|[[doûs come do satin]]}}, {{r|[[doûs come del soye]]}}, {{r|[[doûs come del wate]]}}, {{r|[[doûs come do vroûl]]}} : doûs cwand on l' sint avou ses doets # {{r|[[doûs come del crinme]]}}, {{r|[[doûs come do laecea]]}}, {{r|[[doûs come del låme]]}}, {{r|[[doûs come do souke]]}}, {{r|[[pus doûs k’ do souke]]}} : k' a on gosse soucré. # {{r|[[fjhoz tot doûs]]}} # {{r|[[tot doûs]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[doûceur]] * [[doûcetmint]] * [[radoûci]], [[radoûcixhaedje]], [[radoûcixhant]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[doûce creyance]] * [[doûs mot]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | doûs, doûce = C1,C13, E1, O0,O3, R10,R13 | doûx, doûce = E34 | (doûs), [[doûce]] = O4,O5 | dou = C8 | doû = E212 }} === {{H|sustantif|wa}} === {{acoird-s|o=doûs|opl=doûs|f=doûce|fpl=doûces}} {{~}} {{o}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[dimey-doûs]] {{noudef}} {{nourat}} 32imkt4wclwx6z2u4kl2ohqhhfqss7j 434455 434454 2026-07-18T14:16:50Z Scribus electronicus 3672 434455 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{dal}} === {{H|addjectif|wa}} === {{acoird-s|o=doûs|opl=doûs|f=doûce}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} #* Lu ki d' åbitude esteut si {{~}}, si inmåve, esta coixhant come on raezoe tot dmandant al båshele di wice k' ele vineut. {{s-rif|JVpa|(1896), p.32}} # {{str|wa}} tot djåzant d' ene vwès. #* I m’ shonne ki s’ vwès, si {{~|doûce}}, si grêye, Po nos vni dire kéke sacwè d’ vraiy, Adschind londjinne do paradis, Et l’ oujhea, revolant dviè s’ djîsse, A l’ air ossu di s’ rapinser, […]Les påters ki les seurs djhént. {{s-rif|JVpr|(1897), « Li clokî dè covint », p.85}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a la doûce]]}} # {{r|[[doûs come do coton]]}}, {{r|[[doûs come do satin]]}}, {{r|[[doûs come del soye]]}}, {{r|[[doûs come del wate]]}}, {{r|[[doûs come do vroûl]]}} : doûs cwand on l' sint avou ses doets # {{r|[[doûs come del crinme]]}}, {{r|[[doûs come do laecea]]}}, {{r|[[doûs come del låme]]}}, {{r|[[doûs come do souke]]}}, {{r|[[pus doûs k’ do souke]]}} : k' a on gosse soucré. # {{r|[[fijhoz tot doûs]]}} # {{r|[[tot doûs]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[doûceur]] * [[doûcetmint]] * [[radoûci]], [[radoûcixhaedje]], [[radoûcixhant]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[doûce creyance]] * [[doûs mot]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | doûs, doûce = C1,C13, E1, O0,O3, R10,R13 | doûx, doûce = E34 | (doûs), [[doûce]] = O4,O5 | dou = C8 | doû = E212 }} === {{H|sustantif|wa}} === {{acoird-s|o=doûs|opl=doûs|f=doûce|fpl=doûces}} {{~}} {{o}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[dimey-doûs]] {{noudef}} {{nourat}} mdud34hd6rtpcfe2hpsxzmshabkaier doirmant 0 49499 434449 320522 2026-07-18T13:55:38Z Scribus electronicus 3672 434449 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dwaʀ.'mã|dwɛʀ.'mã|dwɛʀ.'mɔ̃|dwaːʀ.'mã|doːʀ.'mã|duːʀ.'mã}} ** {{pzc}} {{AFE|dwaʀ.'mã}} * {{Ric|doir·mant}} === {{H|pårticipe prezintrece|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # {{PP|doirmi}}. #* On n’ sondje nén k’ e {{~}}. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|dormant}} }} === {{H|addjectifs|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # ki [[doime]]. # ki n' cour nén, po ene aiwe. #* C' est ene {{~e}} aiwe. # {{mônr|wa}} pire ki n' bodje nén, dins on molén. #k' on-z a divintrinnmint sins l' saveur #* Disk' e 1900, et co hay, les djins djåzént walon, mins avént ene {{~e}} kinoxhance do francès. {{s|LHen}} ==== {{H|contråve}} ==== * (kinoxhance): [[ovrant]] * (mônreye): [[corante]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== * dormant * (kinoxhance): latent, passif === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{o}} # [[sodoirmant]] # prodût po fé doirmi. #* il aveut ene botaye di {{~}} tbz0iyse6awrjx01p9sy2azgx5d19c2 si trebouxhî 0 49701 434465 430264 2026-07-18T15:39:13Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434465 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-vprwa-|trebouxhî}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl-vprC}} «[[trebouxhî]]». === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vprmur}} # toumer al tere, d' awè buké so ene aroke. #* Li sôlêye {{~|s’ a trebouxhî}} et a fougnî s’ gueuye e tere. #* TÅTÎ. - Ç' n' est rén : vos ramasroz çou k' dji taprè-st evoye. TONTON. - Alez î pus ptitmint, ça vårè beacôp mî. Li ci ki court trop roed, riskêye di {{~|s' trebouxhî}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 462-464}} #* Portant, tot fjhant ene trawêye, et, tot corant insi, Dji '''m'''' ala {{~|trebouxhî}}, so nos bråves gåres civikes K' alént, a côps d' coulasse, fé serer les botikes. {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.38}} [[File:74 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* Les côps d’ lawe, les måvas sohaits, Des cis eviyèt todi ls ôtes, Est té k’ on venén ki vs ravôteye, Et fwait djermer so vosse pazea Li målaweure la k’ on {{~|s’ trebouxhe}}. {{s-rif|JVvl|(1901), p.84, “Li Vôye di l’Eglise”}} #* Vevè {{~|s’ trebouxhe}} tot-z ovrant et tot corant ; {{s-rif|AXbg|1912, p.10}} #* Si bén k’ on cnoxhe ses voyes, On {{~|s’ trebouxhe}} tos côps bons So ene sakî ki brait : « Bon stok ! » ou vs evoye Ene måle råjhon. {{s-rif|JCmp|« Brouheûr », p.48}} #* Tot '''s' trebouxhant''' dins les tcheyires, Victor avna, a bén k' a må, disca s' moto. {{s-rif|RDam}} # {{im|wa}} fé ene fåte. #* Tot ome est flåwe, minteu, candjant, i {{~|s' trebouxhe}} åjheymint {{s|JBos|ratournant [[w:L' imitåcion d' Djezus-Cri (live)|L' imitåcion d' Djezus-Cri]]}} # [[si brouyî]] dins des contes. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[i n' a nou si bon tchvå ki n' si trebouxhe]]}} # {{r|[[i s' trebouxhreut so on fistou di strin]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[trebouxhî]], [[trebukî]], [[estrebukî]]; [[s' estrebukî]] * [[s' epîter]], [[aroker]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|toumer al tere, d' awè buké so ene aroke |fr= {{t+|fr|trébucher}} |en= to {{t+|en|stumble}}, to {{t+|en|trip}} |nl= {{t+|nl|struikelen}} |de= {{t+|de|stolpern}} |es= {{t+|es|ropezar}} |ary= [[t3etter]] {{=ral}} [[تعتّر]] {{=dsf-ar}} [[تْعتّر]]; [[t3ekkel]] {{=ral}} [[تعكّل]] {{=dsf-ar}} [[تْعكّل]] |pcd= {{t+|pcd|chopper}}, [[chonquelier]], [[s' imgambier]], [[ès rimbukier]] }} 82movgfb6txlu0nrby8omd5to55568b consey 0 50239 434499 431923 2026-07-19T09:39:53Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434499 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|sourd=la|concilium}} (assimblêye) === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kɔ̃ː.'sɛj}} ** {{pzc}} {{AFE|kɔ̃ː.'sɛj|odio=Lang-wa-fel Lidje consèy.ogg|ling=wa}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # raploû d' djins, sovint tchoezeyes pa vôtaedje, po fé des decidaedjes, å livea d' ene comene, d' on payis. # {{admi|wa}} å livea d' ene comune. #* TONTON (tot lyi tournant les rins). - Vos parvénroz, Tåtî : vos avoz des gros djnos ... (Tot rivnant adlé lu) Å {{~|Consey}}, gn a t assez des perikîs sins vos. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 491-492}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * {{loyén|conseyî|Walon 1}} (al comene) ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | consey = R10:9338 | consèy = C1 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour |en= {{t+|en|council}} |es= {{t+|es|concejo}} |fr= {{t+|fr|conseil}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|sourd=la|consilium}} {{m-s}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # sacwè k' on dit pol bén d' ene sakî. #* Cpagneye di tos les djoûs di s’ veye, La ses efants rtrovèt todi, Doûcès rmostrances et bons {{~s}} K’ ele nos evoye do paradis. {{s-rif|MLol|p.184, « Lu lîve du mèsse dèl grand-mêre »}} #* Po dner on bon {{~}} a ene sakî, ele n' aveut nou risse. {{s-rif|JVpa|(1896), p.81}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[sol consey di]]}} / {{r|[[so les conseys di]]}}. ===== {{H|parintaedje}} ===== *[[consyî]], [[consieu]], [[consiaedje]] * {{loyén|conseyî|Walon 2}} (dji ki s' mestî c' est d' diner consey) ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | conseie = E177a,E212 | consey = R10:17869 | consèy = C1, E1, O0 | consèy' = O4 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour |en= {{t+|en|advise}} |es= {{t+|es|consejo}} |fr= {{t+|fr|conseil}} }} tvn54ug2j5k3u92jztdud4t7rqms9ex flotchté 0 52531 434512 422185 2026-07-19T11:05:29Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434512 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{~}} {{n}} #{{Per-1}} «[[flotchter]]». #* S' il a {{~}} del vesprêye, dj' årans 20 cm d' ivier dimwin å matén. === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-é|flotcht}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # {{cost|wa}} avou des fleurs dessinêyes dissu, tot djåzant d' ene sitofe. #* Elle aveut metou des {{~s}} lénçoûs. # {{stin|wa}} ritchmint moussî. #* K' on poye dire ki dj' a onk k' est come li bådje d' Ougrêye, Et, cwand dj' serè t insi, bén pondowe, bén {{~|flotchtêye}}, Ns irans-st eshonne ... a Guel ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 501-503}} #* El naeçale k’ e-st atelêyeTot djondant do vî molén Dji m’ rapinse ki di m’ djonne tins, Ene båshele do mî {{~|flotchtêye}}, Vineut pexhî tos les djoûs. {{s-rif|JVvl|(1901), p.165, “Es Barbou”}} #* L' efant so ene tcheyire si ctapéve come on dzi tot veyant l' grand sapén d' Noyé tot {{~}}. {{s-rif|AMoch}} #* {{lang|wa-fel|'''Flotchtêye''' come ene pope då bazår Ele profite des eures di sôrteye — Ki ç' soexhe del fabrike ou d' l' Eglijhe — Po fé siervi s' soû di scanfår !}} {{s-rif|LLbe|(1928), p. 124}} #* C' est l' fiesse. Tot l' monde est gåy-moussî. Et l' djonnesse {{~|flotchtêye}} a sohait, cråmignone tot tchantant l' Harbouya ou l' grand Inri, k' on farceur a foirdjî so les mehins d' on borguimwaisse par egzimpe. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.19}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[raflotchté]] * {{Lka-pa|flotchter}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=ritchmint moussî| * [[gåy-moussî]] * [[so s’ cwarante-set]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2|tite=avou des fleurs dessinêyes dissu, tot djåzant d' ene sitofe| * [[flori#Addjectif|flori]] * [[caflori]] * [[carimadjoylé]] * ås fleurs }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | flotchté = E165 p. 62, R10 | flotch'té = E200 |- = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|avou des fleurs dessinêyes dissu, tot djåzant d' ene sitofe |fr= à fleurs }} {{ratour|ritchmint moussî |fr= richement {{t+|fr|vêtu}}, {{t+|fr|endimanché}}, en habits de fête }} hrqhup13x9drn6nab0jgkfhi45cqfk7 univiersité 0 56789 434445 431761 2026-07-18T13:41:58Z Scribus electronicus 3672 434445 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Calc|université|fr|wa}} {{dift}}, lu-minme do {{bdj|universitas|sourd=la}} (''soce di djins''; come acourtixheure di ''{{lang|la|universitas magistrorum et scolarum}}'' (assoçnaedje des mwaisses et des scolîs). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|u.ni.vjɛʀ.si.'te|u.ni.vɛʀ.si.'te|œ.nœ.vjɛ.si.'te|u.ni.vɛʀ.si.'tɛ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|u.ni.vjɛʀ.si.'te}} * {{Ric|u·ni·vier·si·té}} === {{H|sustantif}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{scol|wa}} sicole wice k' on acsegne les pus hôts liveas d' kinoxhance; on-z î fwait eto do rcweraedje. #* C’ est l’ {{~}} d’ Paris k’ a-st edvinté les posses et les messaedjreyes. {{s-rif|E203}} #* On savant d' l' {{~|Univiersité}}, Djoû et nute, i studeye. {{s-rif|HFbl|Li paskeie è l'vin, 1843, p.16}} #* SIMONE. Mi fré est passé a l' {{~}} […] Indjenieur, mononke. MAYANE. (sins bodjî foû di s' fåtûle). - Vo l' la bén crås. HOUBERT. - No d' totoute, dji m' va fé sô. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne VI, p.23}} # {{bast|wa}} bastimint di ciste institucion la. #* Vaici, c' esteut l' {{~}} d' Lidje. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ûnivairsité = E203 | univèrsité = S0 | univêrsité = C99 | univiersité = R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |es= {{t+|es|universidad}} |fr= {{t+|fr|université}} |en= {{t+|en|university}} |ja= {{t+|ja|大学|ja-kana=だいがく|ral=daigaku}} |zgh= {{t+|zgh|ⵜⴰⵙⴷⴰⵡⵉⵜ|ral=tasdawin}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} qp1wnp6u05trxc6nrozkp7hfcugh8p6 di stok 0 61803 434483 408944 2026-07-18T19:41:51Z Scribus electronicus 3672 434483 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Etim?}} ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|di.'stɔk}} ==={{H|advierbire|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} # foirt, ki n’ bodje nén. #* Tot ossu vite li bataye egadjeye, Et disk’ å djoû k’ on l’ åye veyou fini, Tes fôrts ont dné … raetchant {{~}} et d’ taeye Mitraye et feu dvins les rangs d’ innmi. {{s-rif|JAnd|"Dizos leû fèrome", 1919, p.38}} # {{im}} ki ses tåyes ont dmoré e s’ plaece la. #* Èn Aclot totoute, c’ est on Nivelwès {{~}}. ===={{H|ratourneures}}==== # {{r|èn nén esse di stok}} : esse foû scwere, èn nén esse droet. # {{r|èn ome di stok}} : foirt ome. #* Loukîz l' djonnesse, c' est tos {{~|omes di stok}} capåbes do bouxhî moirt les cis ki s' metèt so leus voyes. {{s-rif|JMvm|(1933), p.26}} # {{r|[[di stik, di stok]]}}. # {{r|[[flaxhî di stok]]}} ===={{H|sinonimeye}}==== * [[di sgur]] * [[d’ asgur]] ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour |fr = {{t+|fr|stable}} }} {{ratour|imådjreçmint |fr = de souche, d’origine }} q7y9sr9l2mq5eynkbiar4encsc5sz6w då 0 64142 434432 429543 2026-07-18T12:37:20Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434432 wikitext text/x-wiki {{MR|da}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa|1}}=== {{Etr}} «[[da]]» + «[[l’]]» (d' èn omrin no ki cmince pa ene cossoune); {{çdom}} vinant di l' etroclaedje del divancete "di", del dvancete "a" et do definixhant årtike "li". ===={{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|doː|dɔː|daː}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|dɔː}} * {{Ric}} ===={{H|divancete|wa}}==== {{przwa|[[då]] / [[d’ å]]|[[dås]] / [[dåzès]] / [[d’ ås]] / [[d’ åzès]]|[[dal]] / [[da l’]] [[d’ al]] / [[d’ a l’]]|[[dås]] / [[dåzès]] / [[d’ ås]] / [[d’ åzès]]}} {{~}} {{n-c|wa}} # mostere l' apårtinance, tot wårdant l' årtike pol prôpietaire. #* C' est l' tchén {{~}} mayeu. # mostere ki provnance. #* {{~|Då}} lon, dji n' vos avoz nén ricnoxhou. #* Enocinne {{~s}} beguenes ! Li ritches djåzèt francès ; C' est bon dvins les rouwales k' on dvize eco l' patwès. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 443-444}} #* Come des grandès colowes, les pazeas, les rouwales, Qui dschindént d' Biernåmont, {{~s}} Tawes ou d' Djolivet, Pidjolént-st inte deus håyes ou passént-st å triviè D' ene tere ou d' ene praireye po-z avni disk' ås Wales. {{s-rif|LLagmay|p. 7}} #* Ah ! T’ es-st emacralé ? Ki n’ vass trover l’ macrea-rcreyou {{~}} vî så, don ! Avou ene pîce a l’ andje i t’ dire les paroles po t’ dismacraler. {{s-rif|JMvc|1926, p.18}} #* Mins cwand on lyi derit des noveles {{~}} viyaedje Et k' il aprinda pår ki l' hiedresse n' esteut pus K' ele aveut rindou l' åme cåze … d' èn emacralaedje Et k' ele aveut dmandé co traze feyes après lu Si vizaedje candja tot. {{s-rif|LLph|(1926), p. 151}} # sitowe on sustantif divins l' tins. #* E ptit buscaedje li rôzêye {{~}} matén Ataetche ås fleurs ses pieles d' ôr et d' årdjint Et l' fåbite gruzeneDi l' aireur al vesprêye. {{s-rif|JDcoh|1939, p.162, ''Å prétins'' (1927)}} ==== {{H|NU}} ==== C' est l' prumî uzaedje, avou ene djin come prôpietaire, k' est l' pus corant. Li deujhinme cas si voet purade e deus mots: :'''D' å''' lon, dji n' vos avoz nén ricnoxhou. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| apårtinance |fr= {{t+|fr|du}}, appartenant {{t+|fr|au}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Epr|dâl|nds|wa}} « [[fosse]] ». ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɔːh|dɔː}} {{BS|å}}, {{BS|xh|-}} ** {{pzc}} {{AFE|dɔː}} * {{Ric|då}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{cinsî|wa}} [[xhlé]] et [[schite]] des biesses contnous dvins on batch. #* Li {{~}} est bon po taper so les teres. {{s-rif|E203}} #* Tcheryî al {{~}}. {{s-rif|E34}} #* Del {{~}}. {{s-rif|E1}} #* Veyoz vs nost oficî, k’ est todi so s’ trinte-deus, les pîs flairants dvins l’ ansene et tot maxhurés d’ {{~}} ? Pa ! Vos m’ frîz co bén rire. {{s-rif|JMabf|1924, p.25}} # {{str|wa}} batch, potea ki contént çoula. #* Si taper l' pî dvins on {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Nos coréns télmint foirt sins saveur wice moussî, Ki dj' ala dvins on {{~}} toumer disk' å gozî. {{s-rif|TBmc|1888, sinne XXXI, p.166}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[fosse al då]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=xhlé et schite des biesses contnous dvins on batch| * [[bigåd]] * [[pårdjire]] * [[purea]] }} ==== {{H|omofoneye possibe}} ==== * [[då#divancete|då]] ''(divancete)'' * [[dô]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | då = E1,E34,R10 | dâ = E203, TBmc | dâh’ = JMabf | - = E89 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|xhlé et schite des biesses contnous dvins on batch |fr= {{t+|fr|purin}} }} {{ratour|batch, potea ki contént çoula |fr= {{t+|fr|cloaque}} ou égoût d'une vacherie, réceptacle d'immondices }} 95awagmkjp7mx276kqy4smwk1x1n11s capoules 0 64179 434505 397624 2026-07-19T10:51:48Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434505 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|sustantif|wa}}=== {{~}} {{o&f}} {{tpl|wa}} # {{tchvea|wa}} ricôpaedje des tchveas di dvant disk' a roydicirmint djusse ådzeu des sorcis. #* Dji metrè çou k' i fåt po ravizer les ritches : Dji frè des beas {{~s}}, tot come les tchéns caniches; Dji metrè do bea blanc po catchî m' laide pea ; Do bea rodje po mes tchifes et on fås-cou ... on bea ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 497-500}} <gallery> Baraki3.jpg </gallery> ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[chienes]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | capoul = E1 | Capoul = E34 | capoule = C1, R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|côpe di tchveas ki catchèt l' front |fr= {{t+|fr|frange}} |en= {{t+|en|bangs}} |ary= {{t+|ary|ڭصّة|ral=geçça}} }} 5b4ew0ciwjhrlre67q34a5sokdxu0st atoumer 0 65645 434466 431711 2026-07-18T15:45:26Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434466 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{V|toumer}} {{bet|a|v|wa|d=aprepiaedje}} {{çdom}} {{caw|er|v|wa}}; toumer aviè l' ci ki cåze. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.tu.'me|a.tu.'mɛ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|a.tu.'me}} * {{Ric|a·tou·mer}} ==={{H|viebe|wa}}=== {{-codjow-|troke=1|A=atoum|C=atom|come=alouwer}} {{~}} # {{vsc}} toumer aviè l' ci ki djåze, ariver tot toumant. #* TONTON. - Adon, ça vs {{~|atoumrè}} bén seur del båne do cir ? TÅTÎ. - Ni vs ebarassez nén d' wice ki çoula vénrè, C' est ene sacwè por mi, c' est mi ptit scret-mawet. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 470-472}} #* Li marote ki dj’ fwai pol moumint Ni va nén tote seule, creyoz l’ bén, Li « Courrier » n’ {{~|atome}} nén di dzeur. {{s-rif|JAnd|"Dizos leû fèrome", 1919, p.64}} #* T' saveur inmé (twè, l' lingaedje walon), C' est ene ritchesse k' {{~|atome}} do cir, Po-z esse a s' pan, Po-z aclever tos nos efants Avou confyince et hardiyesse {{s-rif|JDoc}} # {{vsc}} ariver tot d' on côp. #* Li nute {{~|atome}}. {{s-rif|E1}} #* Ça vs {{~|atoumrè}} bén seur del banse do cir. {{s-rif|E1}} #* Mågré tot, il {{~|atome}} ki l’ pere el manceye do mantche di s’ coutea inte deus betcheyes, et ki l’ mere groumtêye : « Vos åroz des efants, ossu ! » {{s-rif|AXbg|1912, p.6}} #* La k' el nute vineut d' {{~}} Dj' esprinda troes aloumetes. {{s-rif|LBuk}} #* Cnoxhe li walon, c' est po les abagués d' foû payis ene manire di mî comprinde la wice k' ont-st {{~|atoumé}} et po les Walons d' voci, c' est rtrover leus raecenes. {{s-rif|JClS}} #* Mins nou vivå n' {{~|atouméve}} di l' astaedje, ca les femes do harem, djalotes come des tchets del plaece ki l' blonde efant aveut prins e cour do mwaisse, nel polént tressinti. {{s-rif|JMign|dins « [[w:L' amour a l' Alambra|L' amour a l' Alambra]] », p. 16}} # {{vcnd|divins}} si rtrover dins ene sitouwåcion sins l' voleur. #* Adon, atot lijhant li gazete, dji comprinda k' dj' {{~|aveu-st atoumé}} dins l' afwaire sins l' voleur {{s-rif|PHT|ratournant ''Maigret èt l’danseûse d’å Gai-Moulin'', 1994, {{p.|26}}}} # {{vcnd|di}} esse [[d’ atoumance]]. #* Cwand li malediccion do cir {{~|Atome di}} s' abate so nosse voye, On lait drî lu des ôrfulins, Des cis ki vnèt cial, li cour plin, Rigreter leus pôves moirts evoye. {{s-rif|JVpr|(1897), "Li jou des ames", p.8}} #* L' etrindjir k' {{~|atome}} '''D'''' esse trop bén moussî, I fåt ki l' pôve ome Soexhe tot discandjî. {{s-rif|LLaginm|''Les Djîles'', (1947), p. 127}} # {{vcnd|a}} riçure on bén e-n eritaedje. #* Mi fré {{~|a-st atoumé}} al måjhone {{s-rif|E203}} #* Neni, edon, c' est l' eritaedje ki nos {{~|est atoumé}}, a m' fré et a mi, ki vs a dné a reflechi et ki ouy vis fwait rescouler. {{s-rif|JLpml|1928, ake III, sinne XV, p.49}} # {{vsdj}} avni, sins esse decidé. #* S’ {{~|il atome}} k’ ene biesse si troubele Ou k’ ele si fwaiye hairyî, So des bokets d’ flûte i xhufele, Ene viye air do payis. {{s-rif|JCmp|« Lès neûrès gades », 1911, p.115-116}} #* {{lang|wa-fel|Qwand on s’pormône avå trîhes èt bwès èt qu’il '''atome''' qu’on veûsse, so ine åbe, ine niyèye di fènèsse ou d’mossê.}} {{s|JMin|"Les oujheas di nosse payis", p. 19}} #* Si vos fjhoz çou k' on vs dit, i n' pout må di vs {{~}} des mizeres. {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|42}}}} # {{np-vprC}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|bén atoumer}} : ariver pol mî. #*Ci '''sereut''' bén {{~|atoumé}} {{s-rif|E1}} & {{s-rif|E203}} # {{r|c’ est come il atome}} : li hazård, li destinêye e-st insi et s' on nel pout on candjî. # {{r|[[s’ il atome insi]]}} ===={{H|sinonimeye}}==== {{Boesse|c=2|tite=toumer aviè l' ci ki djåze| * [[ascheure]] * [[astchaire]] }} {{Boesse|tite=ariver (tot djåzant d' ene djin, d' èn etrevén)| * [[ariver]] * [[avni]] * [[astchaire]] }} {{Boesse|c=2|tite=ariver tot d' on côp sins radjoû| * [[advini]] * [[aroufler]] * [[scheure]] * [[sorvini]], [[astchaire]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}}, {{WM}} ''(Cinè)'' ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | atoumer = E1,E21,E34 | atoumé = E203 | astoumè = C13 | atoumez = E212 | - = E89 }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour|toumer aviè l' ci ki djåze | fr = {{t+|fr|tomber}} dessus }} {{ratour| ariver tot d' on côp | fr = {{t+|fr|se produire}}, {{t+|fr|arriver}} }} {{ratour|avni, sins esse decidé | fr = {{t+|fr|advenir}}, {{t+|fr|arriver}}, {{t+|fr|survenir}} }} {{ratour|riçure e-n eritaedje | fr = {{t+|fr|échoir}}, {{t+|fr|obtenir}}, {{t+|fr|hériter}} }} {{ratour|atoumer di | fr = {{t+|fr|s’avérer}} justement, {{t+|fr|se révéler}}, se trouver par hasard | grc = {{t+|en|τυγχάνω}} }} {{ratour|bén atoumer | fr = {{t+|fr|tomber à pic}}, tomber opportunément }} b27csu6mo36o6imikz9kl1l8w2uky73 voess 0 67628 434438 409638 2026-07-18T13:12:27Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434438 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{BdjB|voe|vey}} / « [[vir]] », {{caw|ss|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|vøːs|wɛs}}, {{BS|oe|-}}. ** {{pzc}} {{AFE|vwɛs}} {{pzc0}} * {{Ric}} === {{H|Co|wa}} === {{-IP2s?-|voes|voess}} {{~}} # {{IP2s?}} «[[vey]]» / «[[vir]]». #* {{~|Voess}} çou ki dj' voe ? #* TONTON. - Nos {{~}} djåzer francès, mi, ene pôve ricôpresse, Et twè, on ptit bårbî ?... T' es sot ! TÅTÎ. - Dji frè t a m' tiesse : Dji vou k' on djåze francès, et l' bazår va candjî ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 443-445}} === {{H|mot-usteye|wa}} === {{-mawa-|[[veyoz]]|[[voess]]}} {{~}} # {{arin}} rafoircixh li djhaedje tot arinnant l’ atôtchî (-eye). #*Les djins ti vnèt tchôkî des ekipaedjes dins tes gregnes, mins dji dirè k' dj' els a rlouwé, voe{{~|ss}}. #*Ti no seul, {{~}}, mi rapinsrè>Des djoyes d’ ene douceur sins parey {{s-rif|JVvl|(1901), p.33, “Walon d’vant tot !”}} #* Li veye, {{~}}, court evoye a fwait ki m’ vere si vude. {{s-rif|JCmp|« Soliloque », 1912, p.93-94}} #* Les femes, c’ est come les tchvås, {{~}} : i fåt ls aveur po les cnoxhe ! (i riyèt)DJAN-LOUWIS. – Mareye-Linåd lyi a tapé del poûde ås ouys. {{s-rif|JMtbr|1922, p.15}} #* – T' endè fwais nén d' trop, twè Djules ?! – Twè, on n' t' a rén dmandé, {{~}}. {{s-rif|PHT|ratournant "Li vî bleu 2" da François Walthéry & Raoul Cauvin, 1980}} #*C' est come amon nozôtes, cial. Il ont les minmes ledjonaires, {{~}}{{s-rif|PHTaab|2022, {{p.|18}}}} #*Åresse, ci n' est nén seulmint les Arabes, saiss, k' ont puzieurès femes. Divins les payis crustins, wice est i li rwè, li conte, li duk u l' baron k' end a nén ene dozinne ? Mins zels, {{~}}, sont pus catchetes ki les dicipes di Mawoumet {{s-rif|JMign|dins « [[w:L' amour a l' Alambra|L' amour a l' Alambra]] », p. 77}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[voess tu bén]] ! (ridoblete) * (fôme arinnrece) : [[saiss]], [[taiss]], [[va]], [[ça]], [[ciete]], [[edon]], [[da]], [[la]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mot-arinnoe |fr= {{t+|fr|n’est-ce pas}}, {{t+|fr|vois-tu}} }} kjy6tvbtyc74rp0yyqd36wxf55eyank fås-cou 0 68669 434508 413502 2026-07-19T10:55:34Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434508 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}}=== [[Imådje:Erste tournuere 1873.jpg|thumb|upright|Cote di 1873 avou on fås-cou]] {{Aplti-addj}} «[[fås]]» + «[[cou]]». {{calc|faux cul|fr|wa}} {{m-s}}. === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|pl=fås-cous}} {{~}} {{o}} # rebôraedje padrî sacwantès viyès cotes po ki l' cou parexhe pus [[houzé]]. #* Dji metrè çou k' i fåt po ravizer les ritches : Dji frè des beas capoules, tot come les tchéns caniches; Dji metrè do bea blanc po catchî m' laide pea ; Do bea rodje po mes tchifes et on {{~}} ... on bea ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 497-500}} #* Admirez les caracolaedjes d' on grandissime cråmignon å mitan des fleurs k' on-z a semé pol porcession, des drapôs ki baltèt-st ås finiesses, dizo l' solo ki mete do vierni totavå, et vos comprindroz ene miete çou k' c' esteut ene fiesse di pårotche å tins des surales et des {{~}}. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.19}} #* Et s' pou-t-i minme k' on djoû On pou co rvey avou Les stroetès hantches et les {{~}} ! {{s-rif|CGas}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|faux cul}} }} 6vsarr5kqj3ibak0dymubqcncqjyekt sicret-mawet 0 69037 434468 427018 2026-07-18T15:46:53Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434468 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Apl-loy}} «[[sicret]]» + l' addjectif «mawet». ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # sacwè k' on n' dit nén a tertos. #* C' est mi ptit {{~|scret-mawet}}. {{s-rif|E1}} #* TONTON. - Adon, ça vs atoumrè bén seur del båne do cir ? TÅTÎ. - Ni vs ebarassez nén d' wice ki çoula vénrè, C' est ene sacwè por mi, c' est mi ptit {{~|scret-mawet}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 470-472}} #* Vola seur ene novele, kimint s' fwait i ki dji n' a nén veyou leus {{~|screts-mawets}}. Après tot, Hinri est fleur di bråve ome et çou k' est d' pus bea por lu, c' est k' i n' rinake måy so l' ovraedje. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne VII, p.17}} #* Mins l’ aiwe ni dit måy çou k’ ele sait ; Ele wåde ses {{~|screts-mawets}} por leye. {{s-rif|JVvl|(1901), p.15, “Li Pèheu à l’Vège”}} #* Cwand i m’ vént do toumer sins exhowe, Dj’ endè va l’ tiesse baxhowe Avou mes {{~|screts-mawets}}, Fé ene tournêye e bwès. {{s-rif|JCmp|« Anôy’mint », 1925, p.40}} #* On veya li ptit cope S' ashir å pî d' on plope Po s' dire des {{~|screts-mawets}}… {{s-rif|LLph|(1926), p. 30}} #* {{lang|wa-fel|Èle vis contrè totes sôres d’afêres, Dès p’tits '''s’crèts-mawèts''', po vos deûs Mins si vos n’ vis volez nin têre Komint vôrîz-ve qu’èle vis djås’reut ?}} {{s|EBra}} # sicret k' on dit po rinde l' ôte [[curieus]], mins ki nel serèt po lontins ou k' i n' est pus. #* C' est des {{~|screts mawets}}, ki nouk ni sait et k’ tot l’ monde sårè. {{s-rif|E1}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | s'crèt-Mawèt = E1 | mawet = E203 | Mawet = S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sacwè k' on n' dit nén a tertos |fr= {{t+|fr|secret}}, {{t+|fr|confidence}}, {{t+|fr|manigance}} }} {{ratour|sicret ki divreut esse respouné, mins k' tolmonde kinoxhe |fr= {{t+|fr|secret de polichinelle}} }} 3vudaiek87ngfekd456zuqtcmkp8eiv si troubler 0 69906 434486 427214 2026-07-18T20:24:58Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434486 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl}} [[si]] + [[troubler]] === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vpr}} # divni [[sot]]. #* TÅTÎ. - C' est k' dji vs va dire, dji n' doe nén cover so mes oûs : Dji m' va t esse decoré di cial a deus troes djoûs, Et l' ci k' est decoré, vos comprindoz, båshele, I fåt k' i shuve si rang. TONTON (a pårt). - Dj' a les pinses k' i {{~|s' troubele}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 479-482}} #* « Adam m’ gåtrè, di-st i, l’ ouve ki dj’ a fwait si bele. Dj’ a bén sogne ki l’ pôve ome, tot l’ veyant, ni {{~|s’ troubele}} ! Mins po k’ ele poye si disfinde s’ i dvént trop marôdeu, Dji lyi va mete des ongues al betchete di ses doets !» {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"L’crèyåcion d’Eve", tome 43, p. 140}} #* DJERÅD. (tot metant l' schovlete so si spale come on fizike) - Kî est ç' ki vs a-st evoyî la ? DJEDJENE (tote vete). - Dji m' sin crexhe, pa c' est vos, vî båbô. DJERÅD. - Mi ! Djedjene, vos {{~|vs troublez}}. (I va po sôrti) Vos åroz co compris boû po vatche, dj' endè so nén ewaeré. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne XI, p.27-28}} #* S’ il atome k’ ene biesse {{~|si troubele}} Ou k’ ele si fwaiye hairyî, So des bokets d’ flûte i xhufele, Ene viye air do payis.{{s-rif|JCmp|« Lès neûrès gades », 1911, p.115-116}} # esse [[pierdou]]. ==== {{H|parintaedje}} ==== * {{Lka-pa|troubler}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|perdre la tête}} | }} mh7rx1hli1o9b3nsgr95st0aogzwc56 fijhoz tot doûs 0 70273 434456 431871 2026-07-18T14:20:48Z Scribus electronicus 3672 434456 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Sh-m|fijhoz|tot|doûs}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} {{n-c}} # mostere k' on dmande di dmani [[coet]]. #* HOUBERT (tot s' sintant råyî s' paltot d' foice). - {{~|Fjhoz tot doûs}}, {{~|fjhoz tot doûs}} … ki dj' araedje, on m' va kischeure come ene marionete, mi, cial. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne VII, p.25}} #* —Mes djins ! Mes djins ! '''Fijhoz tot dous''' !!! Si vs plait, nén tertos eshonne ! Ene sôre al feye !…{{s-rif|PHT|ratournant "Li vî bleu 2" da François Walthéry & Raoul Cauvin, 1980}} #* '''Fijhoz tot dous''' dji m' va monter sol plantchî {{s-rif|LRem}} #*Vos avez des droles di manires, camaeråde ! '''Fjhoz tot dous''' ! {{s-rif|PHTdac|1980, {{p.|19}}}} # dimande do prinde asteme a çou k' on dit. #* NAPOLEYON. - Kî est don cisse laide viye houprale la ? (a Djenvire) Ki vnoz vs fé cial, vos ? DJENVIRE. - Dji so l' dame del måjhone, monsieu l' pompî. NAPOLEYON. - Li dame del måjhone. BETCHEYE. - (bas a Napoleyon) {{~|Fwai tot doûs}}. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne VI, p.15}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[silince]] * [[soeyoz påjhûle]] * [[taijhoz vos]] * [[tot doûs]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | fait todou = JVdfo | fez tot doûs = PHT }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|silence}}, {{t+|fr|du calme}}, {{t+|fr|taisez-vous}} }} bltyc4gz4causywr0ik6i1xfkm99wlo aveuler 0 70487 434427 399946 2026-07-18T12:27:33Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434427 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|aveule}} {{caw|er|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|a.vøː.'le|a.vøː.'lɛ}} *** {{frcjh}} {{AFE|a.vøː.'gle|a.vøː.'glɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|a.vøː.'le}} * {{Ric|a(.)veu.ler}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vc}} # ariver e plin dins les ouys, tot djåzant d' ene foite loumire, d' ene foumire. #* Ses blancs fåres m' {{~|ont-st aveulé}}. #* C' est l' solea ki rglatixheut so les cwåreas ki m' aveut-st avéulé {{s-rif~|C106}} #* Di colere ele {{~|sont aveulêyes}} Et leus ouys, ki dvins è ôte moumint Ont des douceurs di firmamint ! {{s-rif|JVvl|(1901), p.35, “Battaye di Feumme !”}} #* Les toles espaitchént l' foumire di s'rabate sol machene, et d' {{~}} l' machinisse {{s-rif|HMat}} # {{im|wa}} espaitchî do cnoxhe li vraiy. #* Dji sai foirt bén ki dvins li ptit peupe, ouy, On vout parexhe sovint çou k' on n' est nén ; C' est del poûssire k' on tape divins les ouys, Po-z {{~}} et tromper ls enocins. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 435-438}} # {{oujh|wa}} crever les ouys a (èn oujhea xhufleu). #* Il {{~|aveulént}} les sizrets por zels mî tchanter, k' i djhént, todi. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[avalaedje]] * [[aveulmint]] * [[aveulant]] * [[aveulete]] ([[a l' aveulete]]) ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * (foite loumire) [[asblawi]] * (crever les ouys) [[sboirgnî]], [[aboirgnî]], [[eboirgnî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | aveûler = C99,C100,C106,E1,O4,S117, G208, [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=8&alw_page=396 p. 396] | aveûlè = C1,C99,C100,S36,G208 p. 396 | aveûgler = C9,C106,E1,E21,E34,S0, G208 p. 396, ERtp | aveûglè = S117 | aveuler = R10 | aveugler = R10 {{rif?}} |- = C62,C65 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rinde aveule (d' ene foite loumire) |fr= {{t+|fr|aveugler}}, {{t+|fr|éblouir}} }} {{ratour|crever l' ouy |fr= {{t+|fr|éborgner}} }} t9vf120pnhxa274qrzubkanciw1ofk9 potêye 0 70541 434501 432011 2026-07-19T10:00:10Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434501 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|pot}}, {{caw|êye|s|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pɔ.ˈtɛːj|pɔ.ˈteːj}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔ.ˈtɛːj}} * {{Ric|po.têye}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # pot d' fleurs. #* {{~|Potêye}} di djalofrenes {{s-rif|E203}} #* Et vola ki l’ pôve ome si sinta ene gote ravou, Tot veyant ene claire måjhone emey ene carimadjoye Di fleurs, ene claire måjhone si frisse et si nozêye Avou ses cwate finiesses di {{~s}} Ki vs årîz dit ene coirbeye do Bon Diu {{s-rif|JCmp|« Bribeû d’amoûr », 1925, p.55-56}} #* Vola deus feyes k’ on m’ vént sifoner mi citere pol mazout. Portant, l’ buze pol rimpli est padrî ene {{~}} di fleurs. {{s-rif|PHT|ratourtnant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.27}} # {{cont|wa}} çou ki pout moussî dvins on pot d' fleurs. # {{cont|wa}} çou ki pout moussî dvins on tchôdron. # {{coujh|wa}} tchôdron sol sitouve. #*Dji sondje ki m' {{~}} si chtroumfe tote seule, mins si n' est nén po ouy {{s-rif|PHT|ratournant ''Lès schtroumpfs èt lès bèrikes èmacralêyes'', 2021, {{p.|17}}}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|agrandi l’ potêye}} #* TÅTÎ. - K' est çki ça fwait ? Louke don ! Dj' {{~|agrandixhrè l' potêye}} ! TONTON (a pårt). - Cwand dj' l' ô djåzer insi, al boune i m' estene ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 493-494}} # {{r|[[discovri l’ potêye]]}} # {{r|gåter l’ potêye}} #* Asteure, a nos deus et sins tchicter, edon ; l' afwaire avou l' docteur et Leyontine est e saetch, e-n avant, ni vnoz nén co {{~|gåter l' potêye}}, alans, hay, bevez. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne XXIV, p.39}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Lka|pot}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[racuze-potêye]] / [[racuzete-potêye]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | potêye = R13,E1 | potéye = C8,O4 | racuse potè (racue potêye) = E165 | potaie = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pot d' fleurs | fr = {{t+|fr|pot de fleurs}} (de) }} {{ratour|amagnî ki boût dvins on tchôdron | fr = {{t+|fr|pottée}} }} rxat9006meu860cq77fj3koex12gwwq roter so ses betchetes 0 71417 434471 398762 2026-07-18T18:32:37Z Scribus electronicus 3672 434471 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|roter|so|ses|[[betchete|betchetes]]}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # roter tot s' aspoyant pår sol betchete des pîs. #* Tot doûs ! {{~|Rotez so vos betchetes}} : Li djonne payelinne vént d’ essocter. {{s-rif|MLol|p.128, « Lès treûs madous»}} ==== {{H|variantes}} ==== * [[roter sol betchete des pîs]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr= {{t+|fr|marcher sur la pointe des pieds}} }} at42aqavp7jiezqjo3ggbdvn9g3ca8j såvadje djeu 0 71844 434443 401639 2026-07-18T13:37:14Z Scribus electronicus 3672 434443 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Sh-m|såvadje|djeu}}. === {{H|sustantivire|wa}} === {{-su-|pl=såvadjes djeus}} {{~}} # {{djeu|wa}} djeu dandjureus, disfindou. #* Gn a waire, on veyeut co sol rowe, Cwand les vacances estént rivnowes, Des hiedes di pôves pitits mamés, L’ air målaidûle, ni s’ savant plaire K’ avou totes sôres di {{~|såvadjes djeus}}. {{s-rif|JVvl|(1901), p.186, “On peu dè Solo”}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|jeu dangereux}}, {{t+|fr|jeu interdit}} }} 39x965uvximeqgfv1ll4dhonl9j56b7 d’ avår cial 0 71949 434442 409131 2026-07-18T13:35:56Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434442 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl|[[d’ avå|d’ avår]]|cial}} === {{H|addjectivire|wa}} === {{~}} {{n-c}} # ki provént di l' edroet did cial. #* Asteure, dji vou k' on cwire ene bele et boune siervante, Nén {{~}}, savoz ! Dji vou ene moens savante, Ki n' sepe nén kî l' vessa, kî l' pona. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 449-451}} #* BODSON. Li lieutnant Bernalmont ki lodje cial al Bele Fontinne, et ki hape, po l’ årmêye, ås pôves heres {{~}}, les bayåds et les vatches k’ i n’ polèt pus fôrer, toûne åtoû d’ vos, båshele, po sayî di vs adawyî. IDÅ. Taijhoz vs, c’ est des idêyes. {{s-rif|JMabf|1924, p.7}} #* Si ptits estént i, ces massoteas n’ avént nén moens d’ sintimints k’ les ôtes valets po les nozêyès crapådes {{~}} ''(Philippe Bauduin). ==== {{H|contråve}} ==== * [[d’ avår la]] * [[d’ åtoû d’ la]] ==== {{H|variantes}} ==== * [[d’ avår ci]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|local}}, {{t+|fr|d’ici}}, {{t+|fr|du coin}} }} chesnm5ktq95aimt8bi00kx3g0le7mc Guel 0 72582 434513 426658 2026-07-19T11:06:01Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434513 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|Gheel}} === {{H|no prôpe|wa}} === {{~}} {{o}} # comune del Province d' Anverse. #: {{djermon-egzimpe|wa}} # ospitå po les sots del minme veye. #* Il est bon po {{~}}. {{s-rif|E1}} #* K' on poye dire ki dj' a onk k' est come li bådje d' Ougrêye, Et, cwand dj' serè t insi, bén pondowe, bén flotchtêye, Ns irans-st eshonne ... a {{~}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 501-503}} #* NENELE. – Vosse pere, edon båshele, ci n’ est nén ås Bonceles k’ i doet-st aler, c’ e-st a {{~}} ! MELIYE. – Si vos continouwez al kihushtiner insi, sortot ! {{s-rif|HSnp|1889, p.84}} #* Cours a {{~}}, valet, lai m' e påye ! {{s-rif|JBjr|(1899), "Bin v’la st-on râre èdon surmint"}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|i rvént di Guel}} : il est sot. ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=måjhone po les revolés| * [[Bayås]] * [[Lolåds]] * [[Volire]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | Ghèle = JBur | Guel = R10 | Guèl = E1, HSim }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rowe |fr= {{t+|fr|Gheel}} }} {{ratour|måjhone di sots |fr= {{t+|fr|asile psychiatrique}} }} 6hfrgknla67t4st1poog8paz3deqzy6 grand air 0 72981 434452 408318 2026-07-18T14:12:18Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434452 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|grand|air}}, lu-minme {{calc|grand air|fr|wa}}. === {{H|sustantivire|wa}} === {{~}} {{o}} {{tsg}} # vicaedje e plin air. #* Dji n' åreu savou måy rintrer e l' houyire :Dj' inme li {{~}}, dji n' såreu m' [sic] racrampi. {{s-rif|CDuv|"Li pantalon trawé" (1849)}} # grandiveusès manires. #* Sav bén cwè ? Ebén ! Vos m' pelez l' vinte avou on coutea d' bwès ! Avou tos vos {{~|grands airs}}, on vs taprè-st al narene, Ki, cwand vos fjhîz l' bårbî e poice di mon Catrene Vos n' vis khinîz nén tant. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 451-455}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|vicaedje e plin air |fr= {{t+|fr|grand air}} }} {{ratour|grandiveusès manires |fr= attitude désinvolte, airs de grandeur }} ca4x9o5g3mmpbiktbrk2cbufma3uwwb al boune 0 73016 434500 434366 2026-07-19T09:57:40Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434500 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|al|boune}} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} # [[vormint]]. #* TÅTÎ. - K' est çki ça fwait ? Louke don ! Dj' agrandixhrè l' potêye ! TONTON (a pårt). - Cwand dj' l' ô djåzer insi, al boune i m' estene ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 493-494}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|vraiment}}, {{t+|fr|véritablement}} }} === {{H|mot-fråze|wa}} === {{~}} # mostere on sbarmint ki dmande do repeter po vey si c' est vormint l' vraiy. #* TONTON (tot tapant l' gote). - Ns avans l' gros lot. TROEJHINME VIJHÉN. - {{~|Al boune}} ? CWATRINME VIJHÉN. - Les cint meyes ? TÅTÎ (tot fir). - Awè, fré {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 360-361}} #* LOUISE. Dji vôreu bén viziter vosse pitite måjhone. DJAN. -{{~|Al boune}}? DAVID. Veyoz vs li curieuse ki vout cnoxhe li colebire et l' colon ! {{s-rif|JMvm|(1933), p.9}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | al bone = ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|vraiment}} ?, {{t+|fr|sérieusement}} ? }} q1z1j42phgp10ybfxqfazvh327suyqc acoirder ses violons 0 73807 434447 414390 2026-07-18T13:45:41Z Scribus electronicus 3672 434447 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|acoirder|ses|[[violon|violons]]}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # pinser parey so on suddjet. #* Tot savants k’ i sont, il ont bén do må d’ esse seurs di leus dires et d’ {{~|acoirder leus violons}}. {{s|LBai}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[endè convni]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pinser parey so on suddjet |fr= {{t+|fr|se mettre d’accord}}, {{t+|fr|s’accorder}} }} 8k6xf6le3i1k67e7ywpekji8swaahy4 peler l’ vinte avou on coutea d’ bwès 0 74803 434451 420675 2026-07-18T14:10:48Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434451 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|peler|l’|vinte|avou|on|coutea|d’|bwès}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # [[peler l’ vinte]]. #* Vos m' {{~|pelez l' vinte avou on coutea d' bwès}}. {{s-rif|E1}} #* Sav bén cwè ? Ebén ! Vos m' {{~|pelez l' vinte avou on coutea d' bwès}} ! Avou tos vos grands airs, on vs taprè-st al narene, Ki, cwand vos fjhîz l' bårbî e poice di mon Catrene Vos n' vis khinîz nén tant. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 451-455}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka-ra|peler l’ vinte}} 160jydvpqfdat42hj3xk6oidpb5l6uq grigwesse 0 75542 434429 424451 2026-07-18T12:31:38Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434429 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|grégoise|fro|wa}} (feme greke). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|gʀɪ.ˈgwɛs}} ** {{pzc}} {{AFE|gʀi.ˈgwɛs}} * {{Ric|gri·gwesse}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # ruzêye, toursiveuse feme. # {{seke|wa}} feme ki coûtche åjheymint [[hatche et matche]]. #* I rcwirt les ptitès {{~s}}. {{s-rif|E203}} #* Dj' oyeu todi dire e m' djonnesse Ki, po-z esse foirt et bon lûteu, I faleut beacôp fé des djesses Et sortot todi dmani « roed ». Cwand dji divna pus vî, ki dj' ava l' foice, I m' vina l' idêye d' l' esprover Avou ene bele pitite {{~}} Ki vna esprès mel dimander. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li novelle lutte'', p.97}} #* Dji lai l' francès po les ptitès {{~s}} Ki rodjixhèt cwand ele djåzèt nosse djårgon. Mins mi, dj' so fire di m' poleur lidjwesse ! Ossu, djamåy dji n' rinoyrè l' walon ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 439-442}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=drole di feme| * [[bayå]] * [[boune a tot fé]] * [[fanfine]] * [[madrombele]] * [[tchersî do viyaedje]] * [[turlurete]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | grigwèse = E1, ERtp | grigoiss = E203 | grigoisse = FrBa | grigwesse = R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|feme ki coûtche åjheymint hatche et matche |fr= {{t+|fr|dévergondée}}, {{t+|fr|nympho}}, {{t+|fr|libertine}} }} agq20cb8y5v3muxhgp4zkmujxs9s7bt djårgon 0 75574 434431 430295 2026-07-18T12:33:30Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434431 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|jargon|fr|wa}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|ʤɔ̞ːʀ.ˈgɔ̃|ʤaːʀ.ˈgɔ̃|ʤoːʀ.ˈgɔ̃}} {{BS|å}} *** {{frcjh}} {{AFE|ʤaʁ.ˈgɔ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤɔːʀ.ˈgɔ̃}} * {{Ric|djår·gon}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # motlî comprindåve pår pa sacwants sincieus, pa sacwants omes di mestî. #* I pårlèt on {{~}} ki l' peupe ni såreut comprinde. {{s-rif|E203}} # lingaedje målåjheymint comprindåve prôpe a ene troke di djins. #* Dji n' etind rén a vosse {{~}}. {{s-rif|E1}} #* Si dj' voe on pistagrawe K' acourt po fé adawe Dj' brai ås ôtes e m' {{~}} : « Brid, brid, fjhoz atincion ». {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li Sans-çouci Lîgeois ou l’Krenkinî d’Lîge'', p.103}} #* Dji lai l' francès po les ptitès grigwesses Ki rodjixhèt cwand ele djåzèt nosse {{~}}. Mins mi, dj' so fire di m' poleur lidjwesse ! Ossu, djamåy dji n' rinoyrè l' walon ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 439-442}} #* Si t’ as comprins k’ e nosse djårgon, les mots sawourèt come do bon pan, ti serès Måmdiyin, mi fi. {{s-rif|BCol}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[djårgoneu]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=lingaedje målåjheymint comprindåve| * [[chamårdaedje]] * [[sprectaedje]] * [[volapuk]] * [[wastate]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2| * [[diyaleke]] * [[lingaedje]] * [[patwès]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | djårgon = E1,E34 | djaurgon = C9 | djârgon = C8,E21,S0 | djanrgon = E165 | jârgon = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|motlî comprindåve pår pa sacwants sincieus |fr= {{t+|fr|jargon}}, {{t+|fr|lexique}} }} {{ratour|lingaedje målåjheymint comprindåve prôpe a ene troke di djins |fr= {{t+|fr|jargon}}, {{t+|fr|charabia}}, {{t+|fr|volapuk}} }} px8mbdskjssyeitx73u5pdfi2vyasx9 caniche 0 75585 434509 428723 2026-07-19T10:56:20Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434509 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|caniche|fr|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ka.ˈnɪʃ}} ** {{pzc}} {{AFE|ka.ˈniʃ}} * {{Ric|ca·niche}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{biesse|wa}} sôre di ptit tchén frijhî. #* {{~|Caniche}} ou loulou, Dji les raeze disk' å trô do cou. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li Sans-çouci Lîgeois ou l’Krenkinî d’Lîge'', p.105}} # {{cama|wa}} [[tchén]]. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|tchén caniche}} #* Dji metrè çou k' i fåt po ravizer les ritches : Dji frè des beas capoules, tot come les {{~|tchéns caniches}}; Dji metrè do bea blanc po catchî m' laide pea ; Do bea rodje po mes tchifes et on fås-cou ... on bea ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 497-500}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[mirza]] * [[loulou]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | caniche = C1, E1,E34,E177a:Caniche\,_Canar, R10 | kanich = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sôre di ptit tchén frijhî |fr= {{t+|fr|caniche}} }} {{ratour|tchén |fr= {{t+|fr|caniche}}, {{t+|fr|loulou}} }} hb1kpkktf5rap38q20tny9rxnxgashr s’ ebarasser 0 75759 434467 425276 2026-07-18T15:46:07Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434467 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Apl-vprV}} «[[ebarasser]]». === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vprmur}} # {{vcnd|di}}si fé nåjhi, s' ocuper d' ene sacwè. #* Ni {{~|vs ebarassez}} nén d' çoula. {{s-rif|E203}} #* TONTON. - Adon, ça vs atoumrè bén seur del båne do cir ? TÅTÎ. - Ni {{~|vs ebarassez}} nén d' wice ki çoula vénrè, C' est ene sacwè por mi, c' est mi ptit scret-mawet. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 470-472}} #* DJENVIRE. - Et vos k' est djonne, loukîz bén wice ki vs metoz vos ouys, ni cweroz nén des trop bassès håyes po-z î pinde vosse bouwêye. BIETMÉ (å public) - Ê, kifessionå. (hôt) Vos estoz bén boune di {{~|vs ebarasser d'}} mi. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne III, p.9}} # leyî on mimbe, on cayet astok ene sawice. #* Li tchvå {{~|s' a-st ebarassé}} l' pî dvins l' trait. {{s-rif|E203}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=si fé nåjhi, s' ocuper d' ene sacwè| * [[s’ ehaler]] * [[si spiyî l’ tiesse]] }} {{Boesse|c=2|tite=leyî on mimbe, on cayet astok ene sawice| * [[s’ efirdjî]] * [[s’ ehaler]] * [[s’ epidjî]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si fé nåjhi, s' ocuper d' ene sacwè |fr= {{t+|fr|s’embarrasser}}, {{t+|fr|se soucier}}, {{t+|fr|se faire du souci}} |nl= {{t+|nl|buigen}} }} {{ratour|leyî on mimbe, on cayet astok ene sawice |fr= {{t+|fr|s’entraver}}, {{t+|fr|se coincer}}, {{t+|fr|s’emmêler}} }} 5itc4nkkap9saw0sajj0i770nuqbf5w ricôpeu 0 77021 434435 2026-07-18T13:03:58Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434435 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-RI|côpeu}} ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Feu|ricôper}}. ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɪ.kõː.ˈpøː}} {{BS|ô}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀi.kõː.ˈpøː}} * {{Ric|ri·cô·peu}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|o=ricôpeu|f=ricôpeuse|f2=ricôpresse}} {{~}} {{o}} # onk ki vind dès camatches dedja vindous on prumî côp. #* Atchter totes sôres di camatches a on {{~|rcôpeu}}. {{s-rif|E203}} #* Nos voess djåzer francès, mi, ene pôve {{~|ricôpresse}}, Et twè, on ptit bårbî ?... T' es sot ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 443-444}} # {{fois|wa}} onk ki taeye ås åbes. #* Nosse baron rcwirt on bon {{~|rcôpeu}} d' åbes. {{s-rif|E203}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[ricôper]] * [[ricôpaedje]] * {{Lka-pa|côper}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=onk ki vind dès camatches dedja vindous on prumî côp| * [[rivindeu]] }} {{Boesse|c=2|tite=onk ki taeye ås åbes| * [[ritaeyeu]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ricôpeû, r’côpeu / ricôperèsse, r’côp’rèsse = E1 | ricôpeu, ricôpeuse u ricôpresse = R10 | rikôpeû = E203 }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour|onk ki vind dès camatches dedja vindous on prumî côp |fr = {{t+|fr|revendeur}}, {{t+|fr|regrattier}} }} {{ratour|onk ki taeye ås åbes |fr = {{t+|fr|élagueur}} }} tukwlxltc6i6rrqpdc8bjyj5pubog0v fé a s’ tiesse 0 77022 434437 2026-07-18T13:11:20Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434437 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|fé|a|s’|tiesse}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # adji sorlon ses eveyes sins s' acoirder avou ls ôtes. #* TONTON. - Nos voess djåzer francès, mi, ene pôve ricôpresse, Et twè, on ptit bårbî ?... T' es sot ! TÅTÎ. - Dji {{~|frè t a m' tiesse}} : Dji vou k' on djåze francès, et l' bazår va candjî ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 443-445}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[fé a s’ manire]] * [[fé a s’ môde]] * [[fé a s’ shonnant]] * [[ni fé k’ a s’ vir]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|adji sorlon ses eveyes sins s' acoirder avou ls ôtes |fr= {{t+|fr|n’en faire qu’à sa tête}} }} sb5sbft6si3k2la7tvsvrnqhdkj0ta8 kî l’ vessa kî l’ pona 0 77023 434441 2026-07-18T13:35:01Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434441 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|kî|l’|vessa|kî|l’|pona}} === {{H|sustantivire|wa}} === {{~}} # [[les cas et les mas]]. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|ni nén sepi kî l’ vessa kî l’ pona}} : esse sins educ ni instruc. #* Asteure, dji vou k' on cwire ene bele et boune siervante, Nén d' avår cial, savoz ! Dji vou ene moens savante, Ki {{~|n' sepe nén kî l' vessa, kî l' pona}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 449-451}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[kî çki l’ pona kî çki l’ cova]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | quî l’ vèssa, quî l’ pouna = ERtp | - = E1,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|les cas et les mas |fr= {{t+|fr|les tenants et aboutissants}}, les subtilités, les détails }} mdwj7xq0f9qrhlz13m3j9u3z1nnk17c société savante 0 77024 434448 2026-07-18T13:53:36Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434448 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|société|[[savant|savante]]}}, lu-minme {{calc|société savante|fr|wa}}. === {{H|sustantivire|wa}} === {{-su-|pl=sociétés savantes}} {{~}} {{f}} # soce ki s' ocupe di sincyeusès afwaires. #* Il est mimbe d' ene {{~}}. {{s-rif|E203}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | sôcieté savantt = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|soce ki s' ocupe di sincyeusès afwaires |fr= {{t+|fr|société savante}} }} qb26xf3lbs540cuzvgdiv65bqy2hjd3 savant 0 77025 434450 2026-07-18T14:06:36Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434450 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|sa.ˈvɑ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|sa.ˈvɑ̃}} * {{Ric|sa·vant}} === {{H|pårticipe prezintrece|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # {{PP|saveur}}. #* Gn a waire, on veyeut co sol rowe, Cwand les vacances estént rivnowes, Des hiedes di pôves pitits mamés, L’ air målaidûle, ni s’ {{~}} plaire K’ avou totes sôres di såvadjes djeus. {{s-rif|JVvl|(1901), p.186, “On peu dè Solo”}} #* Pitit efant coûtchî dins l' crepe, Avou fivreur nos vos priyans, Tot {{~}} bén k' ci n' est nén simpe Di vos tourner viè les vicants. {{s-rif|AFle}} #* Dji rawåde tot {{~}} bén k' ci passe-tins est dandjreus et k' i n' deurrè nén lontins ; k' aveu dju dit ?; li djeu cmince a flairer. {{s-rif|JMM}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|sachant}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # [[sincieus]]. #* Ci professeur la est foirt {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Fåt k' ene feme soeye sûteye sins esse {{~e}}. {{s-rif|E203}} #* Il est {{~}} po si ådje. {{s-rif|E1}} #* Asteure, dji vou k' on cwire ene bele et boune siervante, Nén d' avår cial, savoz ! Dji vou ene moens savante, Ki n' sepe nén kî l' vessa, kî l' pona. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 449-451}} #* N' estant nén {{~}} po ene çanse, dji n' vis djåzrè nén del treske ki n' esteut rén d' ôte k' ene tchinne d' omes tos pareys ki l' cråmignon, mins ki rotéve å cou d' on mineu come nos conscrits rotént drî leu djouweu d' årmonica, les djoûs d' tiraedje å sôrt. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.17}} #* Èm monpere mi vleut fé divni {{~}}. {{s-rif|RPain}} #* Tot {{~s}} k’ i sont, il ont bén do må d’ esse seurs di leus dires et d’ acoirder leus violons. {{s|LBai}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[savanmint]] ==== {{H|contråve}} ==== {{Boesse|c=2| * [[simpe d’ esprit]] * [[sote]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | savant = E34 | savan, savantt = E203 | savant, savante = E1, R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sincieus |fr= {{t+|fr|savant}}, {{t+|fr|érudit}}, {{t+|fr|instruit}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # djin ki sait toplin des sacwè dvins sacwants dominnes. #* I vout fé l' {{~}}. {{s-rif|E1}} #* On {{~}} d' l' Univiersité, Djoû et nute, i studeye. {{s-rif|HFbl|Li paskeie è l'vin, 1843, p.16}} #* Ouy, gråce ås ovraedjes des {{~s}} k' ont bén volou s' ocuper d' lu, tot l' monde sait bén ki l' walon e-st on lingaedje come li francès ou l' itålyin, lingaedje flori todroet sol latén. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.10}} #* Et so l' trèvén k' les {{~s}} disbatént si les andjes end avént ou nén, les Trouks, zels, mascråwént les djins dvins les vijhnåves di Constantinope. {{s-rif|JPD}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[sincieus]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|djin ki sait toplin des sacwè dvins sacwants dominnes |fr= {{t+|fr|savant}}, {{t+|fr|érudit}}, {{t+|fr|intellectuel}} }} ok4uvd6bub6nv8td2rfflihxxst8ch4 tot doûs 0 77026 434457 2026-07-18T14:47:58Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434457 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Sh-m|tot|doûs}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # mostere k' on dmande di dmani [[coe]]. #* {{~|Tot doûs}} ! Rotez so vos betchetes : Li djonne payîme vént d’ essocter. {{s-rif|MLol|p.128, « Lès treûs madous»}} # {{stin|wa}} mostere k' on n' est nén dacoird. #* Sav bén cwè ? Ebén ! Vos m' pelez l' vinte avou on coutea d' bwès ! Avou tos vos grands airs, on vs taprè-st al narene, Ki, cwand vos fjhîz l' bårbî e poice di mon Catrene Vos n' vis khinîz nén tant. {{~|Tot doûs}}, savoz, masseur !... {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 451-455}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[fijhoz tot doûs]] * [[silince]] * [[soeyoz påjhûle]] * [[taijhoz vos]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | tot doûs = E1, ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostere k' on dmande di dmani coe |fr= {{t+|fr|silence}}, {{t+|fr|du calme}}, {{t+|fr|taisez-vous}} }} {{ratour|mostere k' on n' est nén dacoird |fr= {{t+|fr|ça va pas non}}, {{t+|fr|calme-toi}} }} g9xq3wi1zsw95qmn4ibytpy64qhegk0 434458 434457 2026-07-18T14:50:38Z Scribus electronicus 3672 434458 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Sh-m|tot|doûs}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # mostere k' on dmande di dmani [[coe]]. #* {{~|Tot doûs}} ! Rotez so vos betchetes : Li djonne payîme vént d’ essocter. {{s-rif|MLol|p.128, « Lès treûs madous»}} # {{stin|wa}} mostere k' on n' est nén dacoird. #* TONTON. - Sav bén cwè ? Ebén ! Vos m' pelez l' vinte avou on coutea d' bwès ! Avou tos vos grands airs, on vs taprè-st al narene, Ki, cwand vos fjhîz l' bårbî e poice di mon Catrene Vos n' vis khinîz nén tant. TÅTÎ. - {{~|Tot doûs}}, savoz, masseur !... {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 451-455}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[fijhoz tot doûs]] * [[silince]] * [[soeyoz påjhûle]] * [[taijhoz vos]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | tot doûs = E1, ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostere k' on dmande di dmani coe |fr= {{t+|fr|silence}}, {{t+|fr|du calme}}, {{t+|fr|taisez-vous}} }} {{ratour|mostere k' on n' est nén dacoird |fr= {{t+|fr|ça va pas non}}, {{t+|fr|calme-toi}} }} dwedr5k0sa5autxvnblmywqwlerd02z cwefeu 0 77027 434460 2026-07-18T15:07:53Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434460 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Feu|cwefer}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kwɛ.ˈføː|kwɛ.ˈføːʀ|kwa.ˈføːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|kwɛ.ˈføː}} * {{Ric|cwe·feu}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-|o=cwefeu|f=cwefeuse}} {{~}} {{o}} # {{mestî|wa}} ome di mestî k' arindje et côper les tchveas des djins. #* Fjhoz houkî l' {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Li {{~}} vos lyi aflaxhe ses pwels di ramon come s' i fåtchreut del blé. {{s-rif|BGen}} #* I rôléve a biesse ; il a stî eponter ene oto ki sôrtixheut d' amon l' {{~}} sol voye di Viyance. {{s-rif|{{s-rif|LM}}}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|årtisse cwefeu}} #* Aprindoz ki dj' n' a måy sitou k' årtisse-cwefeu. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 451-455}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|tite=ome di mestî k' arindje et côper les tchveas des djins| * [[wåkeu]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cwefeu = C9,R13 | cwèfeu = C8 | cwefeu, cwefeuse = R10 | cwèfeû, cwèfeûse = E1 | cwèfeûs, cwèfeûse = E34 | cwèfeûr, cwèfeûse = E1, O4 | cwafeûr, cwafeûse = S0 | koifeû, koifeûss = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ome di mestî k' arindje et côper les tchveas des djins |fr= {{t+|fr|coiffeur}} }} a6mcsnjasnxb1asy2zz8fzzahcwq0zv pititmint 0 77028 434463 2026-07-18T15:37:33Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434463 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== {{-spodiv-|[[pititmint]]|[[ptitmint]]}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|pitit}}, {{caw|mint|adv|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pi.tit.ˈmɛ̃|pɪ.tɪt.ˈmɛ̃|pɛ.tɪt.ˈmɛ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|pi.tit.ˈmɛ̃}} * {{Ric|pi·tit·mint}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c}} # [[londjinnmint]], [[belotmint]]. #* TÅTÎ. - Ç' n' est rén : vos ramasroz çou k' dji taprè-st evoye. TONTON. - Alez î pus {{~|ptitmint}}, ça vårè beacôp mî. Li ci ki court trop roed, riskêye di s' trebouxhî. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 462-464}} # [[pôvrumint]], [[sins façon]]. #* Esse lodjî {{~|ptitmint}}. {{s-rif|E203}} #* Viker {{~|ptitmint}}. {{s-rif|E203}} # [[måhonteuzmint]], [[toursiveuzmint]]. #* Si vindjî {{~|ptitmint}}. {{s-rif|E203}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | pititemint = C8, E1 | pititement, p’titement = E34 | pètitemint, ptitement = C8 | pètit’mint, p’tit’mint = O4 | pitittmin = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|londjinnmint, belotmint |fr= {{t+|fr|petitement}}, {{t+|fr|modérément}}, {{t+|fr|doucement}} }} {{ratour|pôvrumint, sins façon |fr= {{t+|fr|petitement}}, {{t+|fr|misérablement}} }} {{ratour|måhonteuzmint, toursiveuzmint |fr= {{t+|fr|petitement}}, {{t+|fr|bassement}} }} dct2rov15ho5oa6z7ili10phlqrnew4 sol tins ki l’ avoenne crexhe, li tchvå crive 0 77029 434476 2026-07-18T18:48:27Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434476 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|sol tins k’|l’|avoenne|crexhe|li|tchvå|[[creve|crive]]}} === {{H|spot|wa}} === {{~}} # si on n' sogne nén on tchvå, tot djhant k' i s' ratraprè avou l' avoenne k' on-z a semé, et k' est ki crexhe, li tchvå finixh pa crever d' fwin, divant l' soyaedje di l' avoenne. # si on ratind d' trop, on s' fwait haper çou k' on vôreut awè; dijhêye po mostrer k' ene sacwè n' pout nén ratinde. #* Sol tins ki mi avoenne crexhe, mi tchvå crive. {{s-rif|E203}} #* TÅTÎ. - {{~|Sol tins ki l' avoenne crexhe, i gn a li tchvå ki crive}} ! TONTON. - Alez, vs n' avoz nole misse ! (A pårt) Il est sô ... ou e l' five ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 477-478}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[dismetant k’ l’ avoenne crexhe, li tchvå mourt]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[li cawe di nosse tchet a bén vnou]] * [[li ci ki ratind n' a nén håsse]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | so l’ tins qu’ l’ avonne crèh, li dj’vå crîve = E1 | so l’ timps qui l’avône crèh, i-n-a li dj’vå qui crîve = ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si on ratind d' trop, on s' fwait haper çou k' on vôreut awè; dijhêye po mostrer k' ene sacwè n' pout nén ratinde |fr= si on ne met pas le pied à l'étrier, on laisse le problème s'envenimer tout en laissant les solutions de côté }} 5v3vczzcc7s36ddb7om5u8ru8yj8080 i n’ fåt nén cover so ses oûs 0 77030 434480 2026-07-18T19:32:58Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434480 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|i|n’|fåt|nén|cover|so|ses|[[oû|oûs]]}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # gn a pont d' avance do tchipoter po fé ene sacwè. #* TÅTÎ. - C' est k' dji vs va dire, dji {{~|n' doe nén cover so mes oûs}} : Dji m' va t esse decoré di cial a deus troes djoûs, Et l' ci k' est decoré, vos comprindoz, båshele, I fåt k' i shuve si rang. TONTON (a pårt). - Dj' a les pinses k' i s' troubele. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 479-482}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | i n’ fåt nén cover so sès-oûs = E1 | i n’fâ nin kové so sè-z-oû = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= il ne faut pas tergiverser, tarder à exploiter son potentiel }} 0hqn13xmb4z8jt3ua6k9th6c10szs45 si mete so les rangs 0 77031 434484 2026-07-18T20:16:45Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434484 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|si|mete|so|les|[[rang|rangs]]}}, lu-minme {{calc|se mettre sur les rangs|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # si mzurer ås ôtes po wangnî des vôtaedjes, po-z obtini ene sacwè. #* I {{~|s' meta so les rangs}} po hanter Pôldene. {{s-rif|ESul}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | si mète so lès rangs = E1 | si mett so lè ran = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si mzurer ås ôtes po wangnî des vôtaedjes, po-z obtini ene sacwè |fr= {{t+|fr|se mettre sur les rangs}}, être en lice }} 5in488and5l7itvwpgw141dfqle263d rang 0 77032 434485 2026-07-18T20:23:58Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434485 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|*hring|sourd=frk|anea, ceke}}, pal voye do {{p|renc|fro}}, adon racuzinåve avou l' {{p|ring|nl}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɑ̃|ʀɑ̃ŋ|ʀɛ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɑ̃}} * {{Ric|rang}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{mili|wa}} roye di sôdårds dressîs erîlêymint. #* Les {{~s}} d' ene årmêye. {{s-rif|E203}} & {{s-rif|E1}} #* Tot ossu vite li bataye egadjeye, Et disk’ å djoû k’ on l’ åye veyou fini, Tes fôrts ont dné … raetchant di stok et d’ taeye Mitraye et feu dvins les {{~s}} d’ innmi. {{s-rif|JAnd|"Dizos leû fèrome", 1919, p.38}} #* Sol plaece d’ apel, dj’ estans metous e {{~}}, après aveur sitî cpoûssîs et ramassé des côps d’ pî et des côps di djno dins l’ dos po les cis ki n’ si tnèt nén bén droets. {{s-rif|ASafp|t. 1, p. 71}} # {{scol|wa}} scolîs rindjîs onk divant l' ôte so ene ou å pus sovint deus royes. # [[roye]] di cayets metous [[erîlêymint]]. #* On {{~}} d' tiyoûs, di cascagnîs. {{s-rif|E203}} # roye di tcheyires divins on teyåte, on cinema, ene eglijhe evnd. #* Les efants å tot prumî {{~}} Avou des tchips et des Coca-Cola {{s-rif|JLef}} # plaece, sovint hôte, k' on tént dvins l' årmêye, li societé. #* Ci n' est nén des djins d' vosse {{~}}. {{s-rif|E1}}, ripris di {{s-rif|E203}} #* Et ouy al nute, nos avans ene tåve avou des « gros bounets » di l' Eglijhe ki vnèt d' Almagne … des djins do prince-eveke di Lidje k' ont pierdou leu {{~}} cåze des Francès {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|36}}}}  ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|shure si rang}} : fé çou k' on ratind d' nozôtes po on posse, ene plaece. #* TÅTÎ. - C' est k' dji vs va dire, dji n' doe nén cover so mes oûs : Dji m' va t esse decoré di cial a deus troes djoûs, Et l' ci k' est decoré, vos comprindoz, båshele, I fåt k' i {{~|shuve si rang}}. TONTON (a pårt). - Dj' a les pinses k' i s' troubele. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 479-482}} # {{r|[[si mete e rang d’ onion]]}} # {{r|mete å prumî rang}} #* Nos estans firs di nosse pitite patreye (…) {{~|Å prumî rang on l' mete}} po l' industreye Et dvins les årts ele riglatixh ostant. {{s-rif|TchW}} # {{r|[[si mete so les rangs]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[rindjî]] * [[rindjmint]] * [[arindjî]] * [[arindjmint]] * [[disrindjî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=roye di cayets metous erîlêymint| * [[djén]] }} {{Boesse|c=2|tite=roye di tcheyires divins on teyåte, on cinema, ene eglijhe evnd| * [[rindjêye]] }} {{Boesse|c=2|tite=plaece, sovint hôte, k' on tént dvins l' årmêye, li societé| * [[condicion]] * [[plaece]] * [[posse]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ran = E203 | rang = E1, R10 | rin = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|roye di sôdårds dressîs erîlêymint |fr= {{t+|fr|rang}}, {{t+|fr|ligne}} }} {{ratour|scolîs rindjîs onk divant l' ôte so ene ou å pus sovint deus royes |fr= {{t+|fr|rang}} |nl= {{t+|nl|rij}} }} {{ratour|roye di cayets metous erîlêymint |fr= {{t+|fr|rang}}, {{t+|fr|rangée}}, {{t+|fr|ligne}} }} {{ratour|roye di tcheyires divins on teyåte, on cinema, ene eglijhe evnd |fr= {{t+|fr|rang}}, {{t+|fr|rangée}} }} {{ratour|plaece, sovint hôte, k' on tént dvins l' årmêye, li societé |fr= {{t+|fr|rang}}, {{t+|fr|grade}}, {{t+|fr|position}}, {{t+|fr|condition}} }} tl1hhdwnmsvxx65miybsb0c6maap6ex 434487 434485 2026-07-18T20:25:49Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434487 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|*hring|sourd=frk|anea, ceke}}, pal voye do {{p|renc|fro}}, adon racuzinåve avou l' {{p|ring|nl}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɑ̃|ʀɑ̃ŋ|ʀɛ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɑ̃}} * {{Ric|rang}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{mili|wa}} roye di sôdårds dressîs erîlêymint. #* Les {{~s}} d' ene årmêye. {{s-rif|E203}} & {{s-rif|E1}} #* Tot ossu vite li bataye egadjeye, Et disk’ å djoû k’ on l’ åye veyou fini, Tes fôrts ont dné … raetchant di stok et d’ taeye Mitraye et feu dvins les {{~s}} d’ innmi. {{s-rif|JAnd|"Dizos leû fèrome", 1919, p.38}} #* Sol plaece d’ apel, dj’ estans metous e {{~}}, après aveur sitî cpoûssîs et ramassé des côps d’ pî et des côps di djno dins l’ dos po les cis ki n’ si tnèt nén bén droets. {{s-rif|ASafp|t. 1, p. 71}} # {{scol|wa}} scolîs rindjîs onk divant l' ôte so ene ou å pus sovint deus royes. # [[roye]] di cayets metous [[erîlêymint]]. #* On {{~}} d' tiyoûs, di cascagnîs. {{s-rif|E203}} # roye di tcheyires divins on teyåte, on cinema, ene eglijhe evnd. #* Les efants å tot prumî {{~}} Avou des tchips et des Coca-Cola {{s-rif|JLef}} # plaece, sovint hôte, k' on tént dvins l' årmêye, li societé. #* Ci n' est nén des djins d' vosse {{~}}. {{s-rif|E1}}, ripris di {{s-rif|E203}} #* Et ouy al nute, nos avans ene tåve avou des « gros bounets » di l' Eglijhe ki vnèt d' Almagne … des djins do prince-eveke di Lidje k' ont pierdou leu {{~}} cåze des Francès {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|36}}}}  ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|shure si rang}} : fé çou k' on ratind d' nozôtes po on posse, ene plaece. #* I fåt {{~|shure si rang}}. {{s-rif|E1}} #* TÅTÎ. - C' est k' dji vs va dire, dji n' doe nén cover so mes oûs : Dji m' va t esse decoré di cial a deus troes djoûs, Et l' ci k' est decoré, vos comprindoz, båshele, I fåt k' i {{~|shuve si rang}}. TONTON (a pårt). - Dj' a les pinses k' i s' troubele. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 479-482}} # {{r|[[si mete e rang d’ onion]]}} # {{r|mete å prumî rang}} #* Nos estans firs di nosse pitite patreye (…) {{~|Å prumî rang on l' mete}} po l' industreye Et dvins les årts ele riglatixh ostant. {{s-rif|TchW}} # {{r|[[si mete so les rangs]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[rindjî]] * [[rindjmint]] * [[arindjî]] * [[arindjmint]] * [[disrindjî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=roye di cayets metous erîlêymint| * [[djén]] }} {{Boesse|c=2|tite=roye di tcheyires divins on teyåte, on cinema, ene eglijhe evnd| * [[rindjêye]] }} {{Boesse|c=2|tite=plaece, sovint hôte, k' on tént dvins l' årmêye, li societé| * [[condicion]] * [[plaece]] * [[posse]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ran = E203 | rang = E1, R10 | rin = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|roye di sôdårds dressîs erîlêymint |fr= {{t+|fr|rang}}, {{t+|fr|ligne}} }} {{ratour|scolîs rindjîs onk divant l' ôte so ene ou å pus sovint deus royes |fr= {{t+|fr|rang}} |nl= {{t+|nl|rij}} }} {{ratour|roye di cayets metous erîlêymint |fr= {{t+|fr|rang}}, {{t+|fr|rangée}}, {{t+|fr|ligne}} }} {{ratour|roye di tcheyires divins on teyåte, on cinema, ene eglijhe evnd |fr= {{t+|fr|rang}}, {{t+|fr|rangée}} }} {{ratour|plaece, sovint hôte, k' on tént dvins l' årmêye, li societé |fr= {{t+|fr|rang}}, {{t+|fr|grade}}, {{t+|fr|position}}, {{t+|fr|condition}} }} lgwee5z8jiq64ezw3wrt7uj5cwo22ei 434488 434487 2026-07-18T20:32:07Z Scribus electronicus 3672 434488 wikitext text/x-wiki {{MR|ran}} =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|*hring|sourd=frk|anea, ceke}}, pal voye do {{p|renc|fro}}, adon racuzinåve avou l' {{p|ring|nl}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɑ̃|ʀɑ̃ŋ|ʀɛ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɑ̃}} * {{Ric|rang}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{mili|wa}} roye di sôdårds dressîs erîlêymint. #* Les {{~s}} d' ene årmêye. {{s-rif|E203}} & {{s-rif|E1}} #* Tot ossu vite li bataye egadjeye, Et disk’ å djoû k’ on l’ åye veyou fini, Tes fôrts ont dné … raetchant di stok et d’ taeye Mitraye et feu dvins les {{~s}} d’ innmi. {{s-rif|JAnd|"Dizos leû fèrome", 1919, p.38}} #* Sol plaece d’ apel, dj’ estans metous e {{~}}, après aveur sitî cpoûssîs et ramassé des côps d’ pî et des côps di djno dins l’ dos po les cis ki n’ si tnèt nén bén droets. {{s-rif|ASafp|t. 1, p. 71}} # {{scol|wa}} scolîs rindjîs onk divant l' ôte so ene ou å pus sovint deus royes. # [[roye]] di cayets metous [[erîlêymint]]. #* On {{~}} d' tiyoûs, di cascagnîs. {{s-rif|E203}} # roye di tcheyires divins on teyåte, on cinema, ene eglijhe evnd. #* Les efants å tot prumî {{~}} Avou des tchips et des Coca-Cola {{s-rif|JLef}} # plaece, sovint hôte, k' on tént dvins l' årmêye, li societé. #* Ci n' est nén des djins d' vosse {{~}}. {{s-rif|E1}}, ripris di {{s-rif|E203}} #* Et ouy al nute, nos avans ene tåve avou des « gros bounets » di l' Eglijhe ki vnèt d' Almagne … des djins do prince-eveke di Lidje k' ont pierdou leu {{~}} cåze des Francès {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|36}}}}  ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|shure si rang}} : fé çou k' on ratind d' nozôtes po on posse, ene plaece. #* I fåt {{~|shure si rang}}. {{s-rif|E1}} #* TÅTÎ. - C' est k' dji vs va dire, dji n' doe nén cover so mes oûs : Dji m' va t esse decoré di cial a deus troes djoûs, Et l' ci k' est decoré, vos comprindoz, båshele, I fåt k' i {{~|shuve si rang}}. TONTON (a pårt). - Dj' a les pinses k' i s' troubele. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 479-482}} # {{r|[[si mete e rang d’ onions]]}} # {{r|mete å prumî rang}} #* Nos estans firs di nosse pitite patreye (…) {{~|Å prumî rang on l' mete}} po l' industreye Et dvins les årts ele riglatixh ostant. {{s-rif|TchW}} # {{r|[[si mete so les rangs]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[rindjî]] * [[rindjmint]] * [[arindjî]] * [[arindjmint]] * [[disrindjî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=roye di cayets metous erîlêymint| * [[djén]] }} {{Boesse|c=2|tite=roye di tcheyires divins on teyåte, on cinema, ene eglijhe evnd| * [[rindjêye]] }} {{Boesse|c=2|tite=plaece, sovint hôte, k' on tént dvins l' årmêye, li societé| * [[condicion]] * [[plaece]] * [[posse]] }} ==== {{H|omofoneye possibe}} ==== * [[ran]] * [[rén]] * [[rin]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ran = E203 | rang = E1, R10 | rin = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|roye di sôdårds dressîs erîlêymint |fr= {{t+|fr|rang}}, {{t+|fr|ligne}} }} {{ratour|scolîs rindjîs onk divant l' ôte so ene ou å pus sovint deus royes |fr= {{t+|fr|rang}} |nl= {{t+|nl|rij}} }} {{ratour|roye di cayets metous erîlêymint |fr= {{t+|fr|rang}}, {{t+|fr|rangée}}, {{t+|fr|ligne}} }} {{ratour|roye di tcheyires divins on teyåte, on cinema, ene eglijhe evnd |fr= {{t+|fr|rang}}, {{t+|fr|rangée}} }} {{ratour|plaece, sovint hôte, k' on tént dvins l' årmêye, li societé |fr= {{t+|fr|rang}}, {{t+|fr|grade}}, {{t+|fr|position}}, {{t+|fr|condition}} }} okpbzxx8c6805wvcq0prdm6qcdrdns4 si mete e rang d’ onions 0 77033 434489 2026-07-18T20:34:21Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434489 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|si|mete|e|rang|d’|[[onion|onions]]}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # si rindjî l' onk a costé di l' ôte. #* Metans nos e rang d' onion. {{s-rif|E203}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | si mète an rang d’ognons = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si rindjî l' onk a costé di l' ôte |fr= se ranger les uns à côté des autres }} if8p2d8p23c7gndjw83emrd63fplfxv c’ est a dire 0 77034 434492 2026-07-18T20:49:36Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434492 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|c’|est|a|dire}}, lu-minme {{calc|c’est-à-dire|fr|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|s‿ɛs.t‿ a diːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|s‿ɛs.t‿ a diːʀ}} * {{Ric|c’ es.t a· dire}} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} # si dit divant di dner ene esplikêye, do mete ene sacwè å clair. #* Tchaeke pexhon a s’ såjhon… Neni … si amoice, come tchaeke såjhon a si amoice, {{~|c’ est a dire}} neni … s’ pexhon ! Infén, c’ est todi lalirlala. {{s-rif|HSsb|1889, p.40}} #* HOUBERT. - Savoz bén cwè, båshele, çoula n' est k' ene cwiriteure. MAYANE. - {{~|C' est a dire}} … HOUBERT. - Dji n' so nén ene si ptite biesse ki vos pinsez, savoz, c' est come vos, dji voe clair. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne VIII, p.24}}  ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[dj’ ô bén]] * [[veyoz vs]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si dit divant di dner ene esplikêye, do mete ene sacwè å clair |fr= {{t+|fr|c’est-à-dire}} }} bl1wr7c7al7won90baykmaghwghdjkj fé boke cozowe 0 77035 434494 2026-07-18T20:54:55Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434494 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|fé|boke|[[cozou|cozowe]]}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # [[dimorer boke cozowe]]. #* TONTON. - Mins, avocåt sins cåzes Et ploumtî sins papîs, å Consey fåt k' on djåze ! TÅTÎ. - C' est a dire ! Djåze kî vout ; nd a ki n' dijhèt måy rén ; Et, po {{~}}, fåt i esse si malén ? {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 485-488}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | fé boke cosowe = ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka-ra|dimorer boke cozowe}} ipafzwm9360v1v8veiqjyq531t7ichb stener 0 77036 434502 2026-07-19T10:24:53Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434502 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== {{-spodiv-S|tener}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|extonare|sourd=la}}, pal voye do {{p|estoner|fro}} avou candjmint d' voyale ; {{caw|er|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|stɛ.ˈne|ɛs.tɛ.ˈne|stɔ.ˈne|stɔ.ˈnɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|stɛ.ˈne}} * {{Ric|ste·ner}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=sten|B=sten}} {{~}} {{vc}} # rinde a mitan consyin après on gros côp. #* Riçure on côp ki vs {{~|estene}}. {{s-rif|E1}} # {{stin|wa}} rinde tot bablou tot ewaerant ene sakî. #* Li pôve feme {{~|a stou}} tot {{~|estenêye}}. {{s-rif|E203}} #* Dji {{~|fouri}} tot {{~|estené}} di cisse novele la. {{s-rif|E1}} #* TÅTÎ. - K' est çki ça fwait ? Louke don ! Dj' agrandixhrè l' potêye ! TONTON (a pårt). - Cwand dj' l' ô djåzer insi, al boune i m' {{~|estene}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 493-494}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[stené]] * [[restener]] * [[storner]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=rinde a mitan consyin après on gros côp| * [[amaker]] * [[assoumer]] * [[maker]] * [[stourdi]] }} {{Boesse|c=2|tite=rinde tot bablou tot ewaerant ene sakî| * [[abastourdi]] * [[amaker]] * [[ewaerer]] * [[storner]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | stoner = E1, G215 | stonè = G215 | èstèner = E34 | estené = E89 | estèné = E203 | stèner, estèner = G215 | stèner, èstèner = E1 | stener / sitener u estener = R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rinde a mitan consyin après on gros côp |fr= {{t+|fr|étourdir}}, {{t+|fr|sonner}}, {{t+|fr|assommer}} }} {{ratour|rinde tot bablou tot ewaerant ene sakî |fr= {{t+|fr|étourdir}}, {{t+|fr|sonner}}, {{t+|fr|assommer}} }} ab4m9mc8fwk3uqugwd6w84p64btzw3f Djevroûle 0 77037 434516 2026-07-19T11:27:25Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «=={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|Djive}} {{acv}} {{caw|oûle|npl|wa}}, {{çdom}} {{caw|oûle|np|wa}}. ==={{H|Pr}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʤɛ.'vʀuːl|ʤi.'vʀuːl}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤɛ.'vʀuːl}} * {{Ric|Dje·vroûle}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} {{f}}) # {{hamt|wa}} ancyin hamtea d' [[Flamidje]], asteure on viyaedje do grand [[Bertogne]]. #* Dj' esteu todi tchôkeye amon Mareye di {{~}}. #* {{~}}, c' est l' paradis teresse; les ivier...» 434516 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|Djive}} {{acv}} {{caw|oûle|npl|wa}}, {{çdom}} {{caw|oûle|np|wa}}. ==={{H|Pr}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʤɛ.'vʀuːl|ʤi.'vʀuːl}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤɛ.'vʀuːl}} * {{Ric|Dje·vroûle}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} {{f}}) # {{hamt|wa}} ancyin hamtea d' [[Flamidje]], asteure on viyaedje do grand [[Bertogne]]. #* Dj' esteu todi tchôkeye amon Mareye di {{~}}. #* {{~}}, c' est l' paradis teresse; les iviers estént pus doûs, les estés estént pus frisses; et les pemes estént pus doûces (Marguerite Didier) <center><gallery> Plake Djivroûle.jpg Djivroûle egljhe.jpg </gallery></center> ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[Djive]] * [[Djevri]] ===={{H|RM}}==== {{Tit}} * [[w:Matante di Djevroûle|Matante di Djevroûle]]: no d' pene di [[w:Marguerite Didier|Marguerite Didier]] ===={{H|Or}}==== {{Orto | Djèvroûle = S0 | Djivroûle = S0 }} ===={{H|Ra}} ==== {{ratour|viyaedje |fr= {{t+|fr|Givroulle}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} ncfspmwhevg5nvi6ht6ez3kizf3yglx stwèlî 0 77038 434517 2026-07-19T11:42:05Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «== {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|stoelî|Etimolodjeye}} ({{çdom}} {{caw|î|s|wa-fel}}). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|stwɛ.'liː}} === {{H|sustantif|wa-fel}} === {{~}} {{o}} # [[stoelî]]. #* {{lang|wa-fel|I n’ faut qu’one sitwèle au stwèli Po drouvu l’uch do '''Paradis'''.}} {{s|AHen}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WM-Fel}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | stwèlî = O4,S117,G203 }}» 434517 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|stoelî|Etimolodjeye}} ({{çdom}} {{caw|î|s|wa-fel}}). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|stwɛ.'liː}} === {{H|sustantif|wa-fel}} === {{~}} {{o}} # [[stoelî]]. #* {{lang|wa-fel|I n’ faut qu’one sitwèle au stwèli Po drouvu l’uch do '''Paradis'''.}} {{s|AHen}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WM-Fel}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | stwèlî = O4,S117,G203 }} mqzjrunh5pztlx4tyejrliadu1081lh