Sourdant:Joseph André

Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.17 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet Sourdant:Joseph André 102 2837 435469 352539 2026-08-31T07:45:10Z Scribus electronicus 3672 435469 wikitext text/x-wiki {{MR|Sourdant:Joseph André (1878)}} {{Sourdant-info|JAnd}} == Sacwants d' ses scrijhaedjes == * [http://rifondou.walon.org/andre_djoozef.html Si pådje so l' Aberteke] {{tomots}} [[Categoreye:Sourdants des fråzes|Andre]] 2o1vdp19owjwrp2y7jvev9k8e4ul75g claper 0 6271 435494 426388 2026-08-31T10:19:16Z Scribus electronicus 3672 435494 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{BdjMB}} «[[clap]]», {{caw|er|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kla.'pe|kla.'pɛ|kla.'piː}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|kla.'pe}} * {{Ric|cla·per}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=clap|come=bouter}} {{~}} # {{vc}} fé tni comifåt. #* C' est {{~|clapé}} å meur. #* Esteut i bea ! M' shonne co k' djel voeye,Sol costé del rowe, cwand s' toirtchaPo sayî do shure les paroezes,Tot {{~|clapant}} s' coir cial et ene keute la ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.142, ''Mon’dêye'' (1926)}} #* Ci n' est nén co tot; li lidjwès a fwait do mot "çant", k' esteut omrin, on mot femrin "ene çanse", tot lyi {{~|clapant}} ene S å singulî {{s-rif|NLeq}}. # {{vc}} diner ene bafe a (ene sakî). #* Ti t' vas fé {{~}} si ti n' ti tais nén. # {{vc}} clôre (ene sacwè ki va fé on setch brut). #* Pocwè ass {{~|clapé}} l' ouxh ? #* C’ est bén seur on leu-waerou,{{~|Clapez}} l’ ferou ! {{s-rif|MLej|"C’èst l’ vint"}} # {{vc}} bate ses mwins ene disconte di l' ôte po dire «proficiate». #* L' ome ki dj' voe l' pus voltî å monde, il est vaici padvant vos. C’ est mi. Nén dandjî d’ {{~}} dins vos mwins {{s-rif|JSch}} # {{vc}} {{mauh|wa}} fé l' amour a (ene comere), tot djåzant d' èn ome. #* Dji so témint vî ki dji n' {{~|clape}} minme pus m' feme; dji n' fwait pus ki claper les ouxhs. {{dal}} '''II.''' [v.s.c.] # plaker. ''Gn a mes doets ki clapnut.'' {{lang|fr|F. coller, adhérer, être englué(e)}}. '''2.''' fé on setch brut. #* I fjha claper si scorijhe. #* Gn a ene finiesse ki clape. #* Gn a l' ouxh did la-hôt ki clape. #* Li prumî clå a stî metou avou nosse prumî cri et l' dierin claprè sol plantche di nosse waxhea (J.L. Fauconnier). #: {{lang|fr|F. claquer, cliqueter}}. '''III.''' claper di [v.c.n.d.] # fé fé on setch brut a. #* Cwand il arive sol plaece, i sont ddja la sacwantes : des femes rafûlêyes dins leus chabrakes; des omes, l' caskete efoncêye so les orayes, l' echerpe å cô, {{~|clapant}} des shabots, tos vizaedjes di pômagne ki ratindnut. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #: rl a: [[Mareye-clape-shabots]]. '''2.''' clôre raddimint (èn ouy). #* I m' a clapé d' l' ouy. #: rl a: [[clignî]]. #: rl a: [[clape-z-iys]]. #: {{lang|fr|F. cligner des yeux}}. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|claper one tchofe}} : fote ene bafe. #: {{lang|fr|F. coller une gifle}}. # {{r|Il a clapé l' ouxh}} : il a ndalé sins esse d' acoird. # {{r|claper l' ouxh al narene}} : (u: {{r|å nez}}) {{r|d' ene sakî}} : nel nén leyî moussî, rifuzer todroet çou k' i va dmander. #* I s' a fwait claper l' ouxh å nez. # {{r|claper l' ouxh so l' beur}} : ''a)'' serer botike, tot djåzant d' ene societé. {{lang|fr|F. faire faillite}}. ''b)'' leyî la on pordjet. #: {{lang|fr|F. abandonner}}. # {{r|clape èt gueuye !}} : (måhonteus) taijhe tu ! '''4.''' èn nén leyî moussî a l' oujhene (èn ovrî k' arivé trop tård). #* Dji m' aveu fordoirmou, dj' a stî clapé (ramexhné pa J. Haust). # {{r|fé claper ses lepes}} : mostrer k' on-z a fwin. # {{r|aveur on fier ki clape}} : aveur on fier di disclawé, tot djåzant d' on tchvå. # {{r|aveur todi on fier ki clape}} u : {{r|aveur on fier ki clape et l' ôte ki hosse}} u : {{r|aveur on fier ki clape et l' ôte ki n' tént nén}} : ''a)'' aler hinkeplink. {{lang|fr|F. être boiteux, bancal}}. ''b)'' aveur todi åk ki n' va nén. #: rl a: [[pete u vesse]]. #: {{lang|fr|F. aller cahin-caha, avoir toujours quelque chose qui cloche}}. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[clap]] * [[clapant]], [[clapante]] * [[clapaedje]], [[clapeu]], [[clapisse]], [[clapa]] * [[aclaper]], [[aclapé]], [[aclapêye]], [[aclapaedje]] * [[raclaper]], [[raclapé]], [[raclapaedje]] * [[disclaper]], [[disclapaedje]] * [[eclaper]] * [[reclaper]] * [[riclaper]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (fé tni comifåt) : [[plaker]], [[aplaker]], [[aclaper]] * (clôre avou on setch brut) : [[sclatchî]], [[riclaper]] * ( bate ses mwins ene disconte di l' ôte) : [[tchaker]] (dins ses mwins). ==== {{H|Or}} ==== {{Orto|croejh=Vi | clapé = E177a | clapè = S36 | claper = E34, O4, R9,R10,R11:clap, S117 | clapez = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== * fé tni comifåt {{lang|fr|F. coller, appliquer, flanquer}}. * diner ene bafe {{lang|fr|F. gifler, souffleter}}. * clôre avou on setch brut {{lang|fr|F. claquer, fermer violemment}}. j3h3t3rs1oura5k9p91u84wvzejwquf djeryî 0 7894 435506 434425 2026-08-31T11:42:18Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435506 wikitext text/x-wiki {{MR|djéryî}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|desiderare|sourd=la}} (voleur, dizirer) {{çdom}} {{dcaw|yî|v|wa}}, adon racuzinåve avou {{p|geren|nl}} (djeryî) et l' {{p|gären|de}} (prusti). ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʤɛː.'ʀji|ʤɛː.'ʀiː|ʤɛ.'ʀi|ʤɛː.'ʀi|ʤe.'ʀi}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤɛ.'ʀjiː}} * {{Ric|dje·ryî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=3|A=djer|come=tcheryî}} {{~}} # {{vcnd|so}} u « [[après]] » volou awè ene sacwè k' on n' årè dandjreus nén (sins rén dire, mins tot l' mostrant). #* I {{~|djereye}} so tot. #* I {{~|djereynut}} après tot çk' i voeynut {{s-rif|C65}} #* Ene vatche tinowe a djune (sins poleur magnî), ele {{~|djereye}} sol magnî des ôtes; ele lance après {{s-rif|C18|p. 302}} #* Sins beacôp fé des ådiyosses, Li Bon Diu continta l' ovrî, Tot lyi dnant l' pô k' {{~|aveut djeryî}}. {{s-rif|JVpr|(1897), "Les roies", p.11}} #* Et twè don, vî souwé, ti n’ aveus wåde di m’ dire ki t’ fi {{~|djeryive so}} m’ feye ? BODSON. (riyant) – Mi, dji tome des nûlêyes ! {{s-rif|JMabf|1924, p.53}} #* Paski des omes k' i gn a, les cis ki schoûtèt leu feme, et lzî dner totes les miscotreyes k' ele vlèt, do côp k' ele {{s|djerièt}} après, ces omes la, di dju, i dvèt esse contés avou les femes {{s|LMen}} #* Mi, dji {{~|djeryive}} après des candôzreyes {{s-rif|P. Schruse}} # {{str}} {{fizio|wa}} voleur awè èn amagnî, tot cåzant d' ene feme ki ratind. #* Dji {{~|djereye}} après do bouyon d' poye {{s-rif|S0}} #* Les femes ecintes {{~|djerièt}} co sovint so ene sôre u l' ôte: i n' les fåt nén fé pîler après. #* Mi stoumak {{~|djereye}} après on herin {{s-rif|E34}} #* I n' mi manke nén minme ene ataetche, Et s' il arivéve ki dj' {{~|djereyreu}}, Pawou di m' vey mete ene taetche, Dj' åreu foû d' lu çou k' dji vôreu ! {{s-rif|JBjr|(1899), "Mi p’tit bouname"}} # ratinde après åk ki n' vout nén vni. #* C' est nén tofer åjhey Cwand i fåt fé ene tchanson; Li tchansonî {{~|djereye}} Après l' inspiråcion {{s-rif|JLef}} {{dal}} # djeryî po: awè håsse et fé tot po. #* Ele '''djereye''' po-z aler å bal, et elle a pîlé tote li djournêye po k' dji l' î moenne. {{s-rif|E34}}. #*Cwand dji m' voe prijhnî des bijhes et des djalêyes Et k' i m' fåt bén viker come el fwait l' sodoirmant, Mi cour {{~|djereye}} do rpinde å lon ses evolêyes El sôlante florixhåjhe des prumîs tins crexhants. {{s-rif|LLaginm|''Li cité des Aclots'', (1947), p. 131}} Franwal: #: {{lang|fr|"faire des pieds et des mains pour que"}}. '''II.''' [v.s.c.] # aveur håsse d' ene sacwè. #* TÅTÎ. - Dji vs aprindrè come mi. TONTON. - Dji n' {{~|djereye}} nén, dji djåze come nosse mere m' a-st apris. Vos vs marixhoz d' essene, dji n' divén nén co sote. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 432-433}} #* Oh ! Dj' inméve d' î viker, dji contéve î mori ! {{~|Djeriant}} d' aveur so m' fosse ene pougnêye di fetchires Bén puvite k' ene corone di rôzes ou di feu d' li ! {{s-rif|LLaginm|(1947), ''Li ponne dè gård di bwès'', p. 147}} # awè [[håsse#Walon 1|håsse]] d' on n' sait d' cwè (a magnî), sins magnî did rén. #* Vola lontins ki ça n' m' a pus gosté come ça; al måjhon, dji djereye todi, et i gn a rén ki m' agresse ([[R. Dedoyard]]). #: rl a: [[rinaker]], [[nareus]]. # magnî u voleur magnî des sacwès d' drole, metans des pires, do plastike, tot cåzant d' ene vatche. #: {{lang|fr|F. avoir un appétit dépravé, présenter du pica.}} # awè håsse (d' èn amagnî). #* Les dints grignnut d' colere... Pocwè promete et n' rén dner ?... Est ç' po fé {{~}} nos efants ? {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #: {{lang|fr|F. avoir des envies.}} #: {{r|djeryî dvant les werenes}} riwaitî les belès werenes des botikes, sins rén poleur rén atchter. #: Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|"faire du lèche-vitrines"}}. # awè håsse d' emocions amoureuses. #* Li cir esteut blanc, presse a s' enonder; mi djonne cour djeryive, vef di tote hantreye (A. Ramez). #: {{lang|fr|F. se languir.}} # èn nén saveur s' i va tourner a plouve, tot djåzant do tins. #* Li tins djereye: il est po ploure, mins ça n' sait vni (après ene termene di setchresse). #: On dit eto: li tins [[halkiner|halkene]]. #: Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|"temps instable"}}. ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[djeryî après l’ moirt]] ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[djere]] * [[djeriant]] * [[djeriaedje]] * [[djerieus]] * [[djeriåd]] * [[djeriver]] * [[djeriveus]] }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[paiyî]] après, [[rimer]] après, [[bediver]] après, [[låmer]] après, [[dinmyî]] après, [[blefer]] après, [[gleter]] après, [[awè l' misse]] di, [[awè må l' vinte]] après, [[awè må l' panse]] après, esse a l' [[eveye]] di, [[saetchî l' linwe]] après, [[awè håsse]] di. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | djaîryi = C1,C13 | djèrî = O0 | djèri = C18 | djēri = C65 | djêri = E21 | djéri = O4 | djêrî = C9,E1,E34 | djeryî = R10 | djéryî = R9,R13 {{rif?}} }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|voleur awè d' tote foice |fr= {{t+|fr|désirer}} (''avidement''), {{t+|fr|convoiter}}, avoir une {{t+|fr|envie}} folle de, {{t+|fr|baver}} d’envie de, {{t+|fr|brûler}} du désir de, être en manque de }} jq14qfgwbhzojkcs0zax0j7ulnfjyey messaedjî 0 10602 435507 429319 2026-08-31T11:46:56Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435507 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|messaedje}}, {{caw|î|s|wa}}. === {{H|sustantif}} === {{-suwa-î/resse|messaedj}} {{~}} {{o}} # {{mestî|wa}} {{vm}} onk ki [[poite]] les [[lete]]s et les [[gazete]]s di [[måjhon]] a måjhon. #* Dj' a poirté on paket å {{~}} {{s-rif|E203}} # djin ou biesse (colon) ki poite on messaedje d' ene djin a ene ôte. #* Gn a nou si bon {{~}} k' lu-minme {{s-rif|E203}} #* Les orondes, c' est les {{~|messaedjresses}} do prétins {{s-rif|E203}} #* Et dji vénreu, dizo l' finiesse, Wice ki vos vnoz l' alnute sondjî, Roziner des airs di liesse, Di mi amour, djintis {{~s}}{{s-rif|MLol|"Ombåde"}} #* Les oujheas rivnous ragaiyixhèt l' buscaedje, Les prumîs påwions, {{~s}} d' l' esté, Sorvolèt dedja l' cadjolé brosdaedje Des prés plantiveus ki sont raflotchtés ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.182, ''Avri'' (1932)}} #* L' {{~}} ki passe saye di les rapåjhî… Il esplike come i pout : L' batea k' apoirtéve li grin a peri... on somarén l' a bombårdé... {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* Amon les Bedjes, on s' aponteye tot parey. Les {{~s}} si corèt les djambes foû do cou po prevni les vwezins … {{s-rif|PHTaab|2022, {{p.|39}}}} # {{islam|wa}} sint ome k' apoite des messaedjes do Bon Diu ås djins. #* Dji ricnoxhe k' i gn a k' on Bon Diu et k' Mawoumet est s' {{~}}. <gallery> La tournée - Flickr - besopha.jpg|facteur et factoresse fijhant leu tournêye a velo </gallery> ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (onk ki poite les letes et les gazetes) : [[facteur]] * (ome k' apoite des messaedjes do Bon Diu ås djins) : [[profete]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | mècèjî, mècèjress = E203 | mèssadjî, mèssadjrèsse = C8 | messaedjî, messaedjresse = R10 | mèssèdjî, mèssèdjerèsse = E1:mèssèdje,E34  | mèssadjî = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|onk ki poite les letes et les gazetes |fr= {{t+|fr|facteur}}, {{t+|fr|postier}} |en= {{t+|en|postman}} ''(Rweyåme Uni)'', {{t+|en|mailman}} ''(Estats Unis)'' |nl= {{t+|nl|postbode}} |de= {{t+|de|Briefträger}}, {{t+|de|Postmann}}, {{t+|de|Postbote}} |es= {{t+|es|cartero}} |ary= {{t+|ary|فاكتور|ral=faktor|ar-fafl=فاكْتور}} }} {{ratour|onk ki poite on messadje |fr= {{t+|fr|messager}}, {{t+|fr|commissionnaire}} |en= {{t+|en|messenger}} |nl= {{t+|nl| boodschapper}} |de= {{t+|de|Kurier}}, {{t+|de|Bote}}, {{t+|de|Botschafter}} |es= {{t+|es|mensajero}} |ar= {{t+|ar|رسول|ral=rasoûl|ar-fafl=رَسُول}} }} {{ratour|sint ome ki cåze å no do Bon Diu |fr= {{t+|fr|prophète}}, {{t+|fr|envoyé de Dieu}} |ar= {{t+|ar|رسول|ral=rasoûl|ar-fafl=رَسُول}} }} 8zk207mceyq4ujdikdoxnsu7dvyb19t nåle 0 11242 435467 435351 2026-08-31T07:15:51Z ~2026-47242-10 5035 /* {{H|Su|wa}} */ 435467 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdjti}} {{*}} "nestila". === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} #pitite binde di stofe metowe po [[gåyoter]] (les tchveas, ene bistoke). #* Des {{~s}} di soye. #* PENÊYE. – Tot come dji voe l’ afwaire, dji so moussî a t’ gosse ? DJETROU. – Twè ? t’ ravizes on dguijhî !… PENÊYE. – Et twè, ki ravizes tu Avou tes lådjès {{~s}}, si longues k’ on fole dissu ? {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne I, v. 768-770 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne I|lijhåve e Feller vaici]]}} #* Cwè çki rind l’ iye di Påke diferinne di totes les ôtes ? :: elle a ene bele {{~}} nukêye åtoû d’ leye… come les oûs d’ Påke {{s-rif|JSch}} #* Les djonnès feyes, al prumire eure, Loyît l' djon sol verdeure, Avou l' {{~}} ki fwait tocter l' cour, Des cis k' ont l' må d' amour, Et ki dveut dire a må ene hapêye Li scret d' leus destinêyes. {{s-rif|LLmay|(1923), p. 75-76}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[nåler]] * [[nålî]], [[nålete]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[bindea]], [[ruban]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | nåle = E1, E34, R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pitite binde di stofe metowe po gåyoter |fr= {{t+|fr|ruban}} }} cj5a2n9v0jcvu04evtks7o25322876n peket 0 11473 435482 408397 2026-08-31T09:02:26Z Scribus electronicus 3672 435482 wikitext text/x-wiki {{MR|pèkèt}} == {{L|wa}} == {{dal}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{o}} # pitite violêye petche (poes) k' on sieve el coujhene (dins l' surcroûte, metans), et po fé del gote. # bouxhon ki poite cisse petche la. #: {{r|franc peket}} franc pectî. # gote fwaite avou ç' petche la. #* I gn aveut ni bire ni peket ni diåle di rén. #* Cwand padzo mwin, l’ cåbartî Tot fjhant camaeråde, Astitche ene gote di haitî, Nel fjhans nén rawåde, Dire ki l’ {{~}} n’ fwait do bén K’ å fén matchot k’ endè vind, C’ e-st ene couyonåde, {{s-rif|JCmp|« C’è-st-ine couyonåde», 1922, p.129}} #* I woeyént dins l' måjhone d' a costé divant ene botaye di peket: li moirt ni pleut todi må d' cori evoye, don (M. Georges). # ôte sôre di blanke gote, copurade les nén soucrêyes. #* Ene boune gote di peket fwait raviker. #* Mins pol kintosse, est çki l' peket n' est nén meyeu ki l' vén ? (C. Massaux). #* Vloz do peket u do soucré ? #* Et totes les djins fjhèt des cakets Tot veyant ces copes dispwaireyes Avå l’ rowe fé leus boufonreyes Et k’ vont-st a l’ eglijhe plins d’ {{~}}. {{s-rif|JVvl|(1901), p.50, “Li Pèqu’teu”}} #: rl a: [[blanke gote]]. #: {{lang|fr|F. alcool (sec).}} #: {{r|s' el peket edjalreut, el suçreut a bokets}} c' est ene sôlêye. # petche di [[havurna]]. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[pectî]] * [[pecter]], [[pecteu]] * [[peclêye]], [[pekêye]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[fijheu d’ peket]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | pèkè = O4 | peket = R10,R11,R13 | pèkèt = C8, E1, S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|baie de genévrier}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|genièvre}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|sorbe}} }} 8kxx7q2rexih14jarwiazoc28r5yu7m rowe 0 13139 435487 433725 2026-08-31T10:02:52Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435487 wikitext text/x-wiki {{RA|wa}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|rota|sourd=la}} {{m-s}} ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} * {{prcoi}} {{AFE|rɔw|raw|ruw|ruːw|ru:l|ryw|ryːw|rɛw|rœw|ryː|rjœ}}, {{miers|1|85}} ; {{36pr}}. ** {{pzc}} {{AFE|rɔw|odio=Rowe (rowe).wav}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{acoird-s}} {{~}} {{f}} # pîce ki toûne so èn [[aessi]] po fé aler des machines u des [[tcheroe]]s. #* Ass rifwait l’ {{~}} di t’ velo ? #* Li vî sot ki va torade esse språtchî come ene fike ou broyî inte les {{~s}} d' on wagon a fwait s' testamint por mi. {{s-rif|JVpa|(1896), p.13}} #*Ses fniesses a colebales,N' ont k' des bokets d' cwåreas,Et s' {{~}}, vete di mossea,Dimeure todi mouwale{{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs di prétins (arimés)|Fleûrs di prétins]]", p.82 (1929), "Li molin dè vî Stiène" (1925)}} # {{vm}} tourmint la k' on spiyive les mimbes d' on condåné po l' ataetchî a ene rowe. <gallery> Rowe tchaur.jpg|Viye rowe di tchår Rowe molén Corbiyon al tere.jpg|Rowe di molén Muzêye Bwès Cazî rowes dintêyes.jpg|rowes di moletes Breaking Wheel.jpg|Tourmint </gallery> ===== {{H|ratourneures}} ===== {{Boesse|c=2|tite=usteye| # {{r|[[c’ est ene rowe ki toûne]]}} # {{r|[[c’ est l’ rowe do monde insi]]}} # {{r|{{~}} di bwès|cat=es}} : rowe fwaite avou des tchames et des rais d’ bwès. # {{r|{{~}} di cawoutchou|cat=es}} : rowe avou des pneus d’ [[cawoutchou]]. # {{r|{{~}} di molén|cat=es}} : rowe ki toûne avou l’ aiwe u l’ vint et fé tourner on molén. # {{r|coler al {{~}}}}, {{r|plaker al {{~}}}} : {{cicl|wa}} rôler djusse dirî èn ôte. #* Tiestou, voltrûle, Leyon coléve al {{~}} di s’ camaeråde, et n’ si vleut nén fé låtchî. {{s-rif|FBar}} # {{r|Li cénkinme {{~}} del tcherete}} : ## sacwè ki n’ sieve a rén. ## onk ki n’ sieve a rén dins ene soce. # {{r|tchôkî al {{~}}}} : aidî ene eterprijhe, sotni les idêyes d’ ene djin; {{ode}} bouter al tcherete. }} {{Boesse|c=2|tite=tourmint| # {{r|mete so rowe}} #* E nosse payis, on {{~|n' mete pus so rowe}}. {{s-rif|E203}} }} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[rouwire]] * (sol bodje rouy-) [[rouyot]], [[rouyete]], [[carouyî]], [[carouyåd]] * (sol bodje rol, rôl) [[role]], [[rôler]], [[rôlete]], [[rôlî]], [[rôler]], [[rôlaedje]], [[berôler]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[rowe Sinte-Catrene]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | row = E203 | rowe = E1, G201 {{p.|243}}, R10, R11:rowe_1, R13 | rówe = G201 {{p.|243}} | rawe = E34, G201 {{p.|243}} | rouwe = G201 {{p.|243}} | roûwe = S0, G201 {{p.|243}} | roûle = FO2 | roûe = S0 | ruwe = G201 {{p.|243}} | rûwe = G201 {{p.|243}} | rûe = G201 {{p.|243}} | reuwe = G201 {{p.|243}} | reùwe = C9 | rèwe = G201 {{p.|243}} | rieu = G201 {{p.|243}} }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|pîce ki toûne |fr= {{t+|fr|roue}} |en= {{t+|en|wheel}} |nl= {{t+|nl|wiel}}, {{t+|nl|rad}} |ca= {{t+|ca|roda}} |de= {{t+|de|Rad}} |es= {{t+|es|rueda}} |ar= {{t+|ar|عجلة|ral=3ajala}} |ary= {{t+|ary|ريدة|ral=rwida}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|rowe}} divins l' sinse di tourmint, did la onk ki divreut-st esse rowé. ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # onk ki merite d' esse rowé, haeyåve djin. #* On laid {{~}}. {{s-rif|E1}} #* Rossea {{~}} ! {{s-rif|E1}} #* Vos vs plindoz d' n' aveur nole exhoweC' est k' pus djonne, vos fjhîz pouri {{~}}. {{s-rif|JLev|ratournant [[w:Simon et Linåd (live d' imådjes)|Simon et Linåd]]}} #* « Dj’ årè m’ manoye cwand dj’ rinterrè, Djôzef e-st on si haeyåve {{~}}.» {{s-rif|JVbtf|« Pitite pâquète », 1893, p.71}} #* Ir al nute, tot rivnant d’ so les tiers, ene loumrote mi shuva disk’ å crucifis. Sene di måleurs ! Tot rintrant cial, dji m’ trebouxha dvins les pates d’ on noer tchet ; di wice vineut i, ç’ laid {{~}} la ?... {{s-rif|JMtbr|1922, p.24}} #* I sereut t' tins, måtourné {{~}}, ki l' vôr ti stitchreut di m' bouxhî. {{s-rif|JDcoh|1939, p.144, ''Di stoc èt d’ tèye ! Sinne dialoguêye anti-alcoolique'' (1927)}} ===== {{H|sinonimeye}} ===== {{Boesse|c=2| * [[djubet]] * [[pindårt]] * [[potince]] }} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | rowe = E1,E170, R10 | - = E89,E203 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour| |fr= individu méritant le suplice de la roue, {{t+|fr|pendard}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|3}} === {{Bdj|ruga|sourd=la}} (pleu, voye). {{Dat|1280|wa}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|rɔw|raw|ruw|ru|ruː|ryw|ryːw|ryːj|ryː}}, {{miers|1|86}}; {{O/OU/U}} ** {{pzc}} {{AFE|rɔw|odio=Rowe (rowe).wav}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # [[voye]] avou des [[måjhon]]s sol [[dilé]], dins ene [[veye]], on gros [[viyaedje]] {{Lka|avå les rowes}}, {{Lka|sol rowe}}. #* Asteure, dins les veyes, c' est a-z awè peu di trivierser les {{~s}} {{s-rif|C9}} #*Mins Sambe court co todi, dijh pîs parfond, dins l' rowe. (…) Mins, do côp, on voet vni les coraedjeus batlîs. Å long d' totes les måjhones. Po saetchî leu naeçales, Et n' nén prinde el corant, i loynut des ficeles {{s-rif|LBer}} #* Cwè çki vs wangnîz a-z aler cori les {{~s}} ? #* Il ont-st acaté ene måjhon k' est a front d' {{~}} {{s-rif~|FO105|a « rue »}} <center><gallery> Ocquier - Grand Rowe.JPG|Mot « rowe » dins ene plake di rowe a [[Okir]]. Dion mwaisse rowe båshele.jpg </gallery></center> ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[avå les rowes]]}} ''(Levant)''. # {{r|avå l’ rowe}} #* K' a-t ele co stou vijhner, po-z esse aprume rivnowe? K' est i seur k' ele a stou co cacter {{~|avå l' rowe}}. {{s-rif|BSLLW|oteur =ERem|Bulletin de 1858, « Li savtî », 77-143}} #* Et totes les djins fjhèt des cakets Tot veyant ces copes dispwaireyes {{~|Avå l’ rowe}} fé leus boufonreyes Et k’ vont-st a l’ eglijhe plins d’ peket. {{s-rif|JVvl|(1901), p.50, “Li Pèqu’teu”}} # {{r|dins les rowes}} #* Mins Djerôme Belewe, l' criyeu del veye, doet nos (sic) apoirter l' novele et, disk' asteure, {{~|dins les rowes}} si sounète n' a nén co xhilté. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # {{r|e l’ rowe}} : a l’ ouxh. #* {{~|E l' rowe}}, totes les djins dafaçon, Mågré l’ solo k’ flaxhive a foice, Sol boird do trotwer prindént plaece Po loukî passer l’ porcession. {{s-rif|JVvl|(1901), p.30, “Pauve mère !”}} #* L’ ome ki n’ dimandéve rén s’ aveut saiwté foû do posse a ene téle vitesse k’ i s’ a rtrové {{~|el rowe}} sins k’ on åye li tins del vey passer. {{s-rif|ESul}} # {{r|[[sol rowe]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[rouwale]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[efant d’ avå les rowes]] * [[efant des rowes]] * [[tchinrowe]] * [[grand-rowe]] * [[tchén d’ rowe]] ([[tchén d' corote]]) ===== {{H|sinonimeye}} ===== * [[voye]], [[tchimin]] ===== {{H|mots vijhéns}} ===== * (pitite rowe) [[voylete]], [[rouwale]] ===== {{H|notule d’ uzaedje}} ===== E walon, on-z eploye puvite li divancete « [[avå]] » ou « [[so]] » po djåzer del rowe come plaece. ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | row = E203 | rowe = E1, E170, G201 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=245 p. 245], R10, R11:rowe_2, R13 | reùwe = C9 | ruwe = G201,S54 p. 57 | rówe = G201 | rawe = G201 | râwe = E34 | rouwe = G201 | roûwe = G201 | rou = E165,G201 | roû = G201 | roûe = S0 | rûwe = C1,C8,O0,O4,G201,FO105 a « rue » | reuwe = O0,G201 | rûye = O0,G201 | rû = G201 | reûye = FO105 a « rue »,G201 | rèwe = G201 }} <center><gallery> Ocquier - Grand Rowe.JPG|Dizo cogne rifondowe « rowe » a [[Okir]] Ôtêye rowe tchéns plake walon.JPG|sifwaitmint a [[Ôtêye]] Fosses-la-Ville JPG05W.jpg|Disfondowe « reuwe » a [[Fosse-li-Veye]] Måmdiy plake Tchinrowe (pitit).jpg|Disfondowe « rou » a [[Måmdiy]] </gallery></center> ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|voye d’ ene veye |fr= {{t+|fr|rue}} |en= {{t+|en|street}} |nl= {{t+|nl|straat}} |de= {{t+|de|Strassen}} |es= {{t+|es|calle}} |ar= {{t+|ar|شارِع|ral=châri3}} |ary= {{t+|ary|زنقة|ral=zanqa}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|4}} === {{Bdj|ruta|sourd=la}} {{m-s}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|rɔw|ruː|ryː}} ** {{pzc}} {{AFE|rɔw|odio=Rowe (rowe).wav}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{plante|wa}} coûtivêye po ses viertus come yebe ås maladeyes, {{sla|Ruta spp}}. #* Fijhoz ene eplåsse avou del {{~}} po vosse må d’ goidje. {{s-rif|S0}} <gallery> Ruta graveolens-Silent Valley-2016-08-15-001.jpg|Rowe des cortis. </gallery> ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | row = E203 | rowe = E1 | roûwe = S0 | reûwe = C89 | roûe = S0 | rûwe = O99 | rûye = O85, O99 | - = R13 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|yebe ås maladeyes |fr= {{t+|fr|rue}} |en= {{t+|en|rue}} |nl= {{t+|nl|ruit}} |de= {{t+|de|Raute}} |es= {{t+|es|ruda}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵡⵔⵎⵉ|ral=awermi}} }} === {{H|VE}} === * {{wp|rowe (discramiaedje)}} * {{wp|Rowe (mecanike)}} * {{wp|Rowe (di veye)}} * {{wp|Rowe (toponimeye)}} biwsirmgs6an4cvx0i2lad8eup2ndad samwinne 0 13352 435476 429196 2026-08-31T08:40:12Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 435476 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdjla|septimana}}, vinant di «[[septimus]]» (« setinme »), vinant di «[[septem]]» (« sept »); {{a-div}}, {{pwinmwin}}; çou ki dene on mot {{caw|inne|s|wa}}; === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|sa.'mɛ̃n|sa.'mɛːn|sa.'men|sa.'mwɛ̃n|sa.'mwɛn|sa.'mɛn|sy.'mwɛ̃n|si.'mwɛ̃n|smwɛ̃n|sɛ.'mwɛ̃n|sœ.'mwɛ̃n|sy.'mɛ̃n|sɛ.'mɛ̃n|sɛ.'mɛn}}; {{miers|1|90}}; {{36pr}} ** {{pzc}} {{AFE|sa.'mwɛ̃n}} * {{Ric|sa·mwinne}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{cron|wa}} [[termene]] di set djoûs e rote, ki comince li londi po les cis ki boutèt mins k' atakéve li dimegne po les [[djwif]]s et les prumîs [[crustin]]s. #* Recitez vos djoûs del {{~}} ! #* Al nute di ç' prumî djoû del {{~}}, adon k' les dissipes avént serè les ouxhs del plaece la k' i s' tinént, a cåze k' il avént sogne des Djwifs, Djezus ariva. {{s-rif|SDjratJML}} # termene di set djoûs e rote. #* Gn a ene {{~}} did ci, dj' esteu co a Mayorke. #* Cwand c' est ki l' {{~}} est fineye On s' rafeye d' esse li leddimwin ; Dj' emoenne tot l' manaedje foû del veye Houmer l' air ki fwait tant do bén. {{s-rif|TBowp|''Ji sos st'hûreux di m'pauvrité'', avri 1888, p.19}} [[File:Toussaint Brahy œuvres wallonnes posthumes 1892 odio 30.wav]] #* Dispoy, dj' a conté les djoûs, les {{~s}} : et vola deus moes k' ele e-st evoye. {{s|MLol|p. 115, "L'infifélité d' Catrène"}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[al samwinne]]}} : ût djoûs pus tård, li samwinne d' après. #* Nosse chér Rèlî Pelouse, qui n'èst nin fwârt bin dins s't-assiète audjoûrdu, nos frè s' confèrance à l' samwin.ne. {{s|LucM|''Comptes-rendus des Séances du 25-11-1909 au 19-IX-1910'', Les Cahiers Wallons, 1969, {{l°|1}}, {{p.|14}}}} # {{r|[[al samwinne!]]}} : a dins [[ût]] djoûs (dijhêye po cwiter ene sakî k' on voet totes les samwinnes). # {{r|del samwinne}} : sol tins del samwinne. #* {{~|Del samwinne}}, on-z a prometou ene råcion d' boune farene ki les Amerikins evoynut po nozôtes fiesti l' Noyé. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # {{r|[[samwinne ås deus djudis]]}}, [[samwinne ås troes djudis]], [[samwinne des cwate djudis]] # {{r|[[i n a pus d' djoûs ki d' samwinnes‎]]}} # {{r|[[long come ene samwinne sins pwin]]}} / {{r|[[long come ene samwinne sins pan]]}} ==== {{H|dizotrins mots}} ==== [[londi]], [[mårdi]], [[mierkidi]], [[djudi]], [[vénrdi]], [[semdi]], [[dimegne]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto  | samaine = [!vscr] (Jehan Lebel 1290-1370) | samène = G201 | samêne = G201 | saméne = G201 | saminne = E1,E170, O4 | samin.ne = G201 | samwène = G201, O0 | samwinne = R10,R11,R13 | samwînne = C8 | samwin.ne = C1,C99, G201  | sèminne / s’minne = O4 | sumwinne / smwinne = S117 | sumwin.ne / s’mwin.ne = S0, G201 | sèmin.ne = G201 | sèmwin.ne = G201 | simwin.ne = G201 | sumène = G201 | sumin.ne = G201 | s’mwin.ne = S109 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|termene di set djoûs |fr= {{t+|fr|semaine}} |en= {{t+|en|week}} |nl= {{t+|nl|week}} |de= {{t+|de|Woche}} |es= {{t+|es|semana}} |ar= {{t+|ar|أسبوع|ral=ousboû3|ar-fafl=أُسْبوع}} |ary= {{t+|ary|سيمانة|ral=simana}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} f4may6477jfc901uku1t573rc16a938 wårder 0 15775 435470 435106 2026-08-31T07:56:34Z ~2026-47435-43 5036 /* {{H|viebe|wa}} */ 435470 wikitext text/x-wiki {{MR|wårdér|wârder|warder}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|*wardôn|sourd=gem}} (« awaitî »), {{caw|er|v|wa}}, racuzinåve avou l' {{p|warder|pcd}} eyet l' {{p|garder|fr}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|wɔːʀ.'de|waːʀ.'de|waːʀ.'diː|oːʀ.'de|oːʀ.'dɛ}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|wɔːʀ.'de}} * {{Ric|wår·der}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=wård|B=wåd|come=wårder}} {{~}} # {{vc}} tini eyet n’ nén [[taper evoye]]. #* C’ est ene feme ki {{~|wåde}} totafwait. # {{vc}} tini et mete eshonne des cayets del minme sôre, sovint pol plaiji. #* {{~|Wårder}} les timbes, les cwåtes vuwes, les pîces di manoye etrindjires. # {{vc}} s' espaitchî do dire ene sacwè. #* BABILÔNE. - Cwantes accions av ? TÅTÎ. - Rén k' ene, mins dj' a d' l' espwer toplin. I fåt k' gn åye onk ki l' åye … BIETMÉ (a Tåtî). - Ci serè vos, sins fåte ! TÅTÎ (a Bietmé). - {{~|Wåde}} tes couyonådes, vî, po magnî avou t' tåte ! (A Babilône) Dj' a l' accion cint dijh meyes : dijh meyes pus ki l' gros lot. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne VI, v. 96-99}} # {{vc}} tini [[sol costé]] po pus tård. #* Li magnetisse est ene sacwè ki vs prind tot bea doûçmint ; ki vs cateye, ki vs fwait rire ; ki vs mostere les beas djoûs ki Diè vis {{~|wåde}}, l' avni, li prezint, li feme ki vs åroz, tot çou k' vos voloz vey, djans. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne X, p.27}} # {{vc}} èn nén candjî. # {{vc}} espaitchî d' end aler. #* {{~|Wårdans}} nosse lingaedje et nosse tuzance ! #* Mins l’ aiwe ni dit måy çou k’ ele sait ; Ele {{~|wåde}} ses screts-mawets por leye. {{s-rif|JVvl|(1901), p.15, “Li Pèheu à l’Vège”}} #* Dji n' a nén dandjî d' vos, bel ome, Po rnovler vosse compôrtumint Et si n' mi freut on nén po ene some {{~|Wårder}} ene parole divins les dints. {{s-rif|JDcoh|1939, p.145, ''Di stoc èt d’ tèye ! Sinne dialoguêye anti-alcoolique'' (1927)}} #* Seur Djertrude aveut schoûté ça di l' oraye et {{~|aveut wårdé}} l' ôte po rwaitî ås efants. Mins, elle aveut bén comprins l' istwere. Elle aveut leyî cori l' berdelaedje disk' å dbout divant di dire : « Åmen » ! {{s-rif|JDsp|2011, [[s:Jèrminne|mwaisse modele so Wikisourd]]}} [[File:Annie Lengelé 02.ogg]] ''(Léjhou pa Annie Lengelé, fevrî 2026)'' #* C' est èn ebané po {{~}} li frambåjhe di leu {{s-rif~|LMbba|p. 183}} # {{vc}} riwaitî a (des efants, des prijhnîs, des biesses) po ls espaitchî d’ esse a damadje. #* C’ est mi ki lyi vneut {{~}} ses efants cwand il alént å restorant. #* Dj' a co stî {{~}} les vatches estant djonne feye. #* Dji trouve k’ on n’ direut ddja l' cisse ki {{~|wårdéve}} les vatches Dvant do vinde des ramons. {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne I, v. 764-765 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne I|lijhåve e Feller vaici]]}} #* [...] dj' inmreu co mî d' endè raler e m' måjhone {{~}} les vatches ki d' m' etchinner avou on sfwait. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne IV, p.11}} # {{vcnd|a}} tini a. #* A ! Si nos frés då djoû savént Come on-z est bén e fond del fosse ? I n' {{~|wådrént}} pus waire '''a''' leus trosses Tchårs, ni camions, ni traits d' batlîs ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.76, ''Lès dj’vås dè fond'' (1938)}} # {{vcnd|di}} mete ene sakî a houte d' on dandjî. #* Li hinne å mwaisse finda l' cour, Et, po nos {{~|wårder d'}} cisse cwate-peces,, Avou des låmes et des caresses Po tchaeskene, Diè foirdja l' amour. {{s-rif|JVpr|(1897), "Les deus sèmeus", p.24}} # {{vpr}} dimani fer divins ene sacwè. #* '''Wårdez'''-vs el crimeur do Bon Diu {{s-rif|JBidj}} # {{vpr}} {{vcnd|di}} ni nén fé ene sacwè po s' waeranti, po n' nén fé on fås pas. #* I {{~|s’ wårda}} bén '''del''' dispierter d’ tote li nute po lyi dner s’ drouke, ene ôte laprote ki l’ apoticåre aveut apontyî rén k’ so les acsegnas do ptit méde. {{s-rif|AXbg|1912, p.24}} <gallery> Banire djåzans walon wårdans nos raecinêyes.jpg|wårder ses raecinêyes Vatchresse Viyance 1945.jpg|wårder ås vatches Cas éloquent d'accumulation compulsive - salon.JPG|wårder totafwait </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[wårder l’ gade et magnî l’ cabu]]}} # {{r|[[wårder ene peme pol soe]]}}, {{r|[[wårder ene poere pol soe]]}} # {{r|[[wårder l’ eglijhe e mitan do viyaedje]]}} # {{r|[[wårder ene peme pol soe]]}} # {{r|[[ki l’ Bon Diu nos è wåde]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[wåde]], [[wårdé]], [[wårdeu]], [[wårdaedje]] * [[wårdoe]], [[wådreye]], [[wårdiveus]], [[wårdance]] * [[rawårder]], [[forwårder]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[gårdurôbe]] * [[Diewåde]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | aurdè = C1,C8,C13,S117 | aurder = C9, C67, O0, O2, S17 p. 183, S117 | wârdé = E203 | wårder = E34, R10,R13 | wårdér = FO94 | wârder = O4,S0,S104,S117 | warder = O3,S107,S117 | wardi = S33,S122 | waurdè = C8 | waurder = S117,G152 | yaurder = S117,G152 | årder = S117 | gårdér = FO94 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tini eyet n’ nén taper evoye |es= {{t+|es|guardar}} |fr= {{t+|fr|garder}}, {{t+|fr|conserver}} |en= to {{t+|en|keep}}, to {{t+|en|preserve}}, to {{t+|en|safeguard}} |nl= {{t+|nl|houden}} |de= {{t+|de|behalten}}, {{t+|de|aufheben}} |ary= [[khebba]] {{=ral}} [[خبّى]] }} {{ratour|tini et mete eshonne des cayets del minme sôre, pol plaiji |fr= {{t+|fr|collectionner}} |en= to {{t+|en|collect}} }} {{ratour|èn nén candjî, espaitchî d' disparexhe |fr= {{t+|fr|garder en l’état}}, {{t+|fr|conserver}}, {{t+|fr|préserver}}, {{t+|fr|perpétuer}} |en= to {{t+|en|keep}}, to {{t+|en|maintain}}, to {{t+|en|preserve}} |nl= {{t+|nl|houden}} |de= {{t+|de|bewahren}}, {{t+|de|erhalten}} |es= {{t+|es|gardar}}, {{t+|es|mantener}} |ary= [[khella]] {{=ral}} [[خلى]] }} {{ratour|riwaitî a (des djins, des biesses) po ls espaitchî d’ esse a damadje |fr= {{t+|fr|garder}}, {{t+|fr|surveiller}}, {{t+|fr|préserver}} |en= to {{t+|en|watch}}, to {{t+|en|guard}}, to {{t+|en|watch over}} |nl= {{t+|nl|bewaken}} |de= {{t+|de|bewachen}}, {{t+|de|überwachen}} |es= {{t+|es|vigilar}} |ary= [[7ada]] {{=ral}} [[حاضى]] }} {{ratour|si wårder |fr= {{t+|fr|rester ferme}}, {{t+|fr|tenir bon}} }} 4brajsojotq6d0fid1plvvxeik5szy2 Sourdant:Émile Sullon 102 32982 435500 352267 2026-08-31T11:01:09Z Scribus electronicus 3672 Scribus electronicus a displaecî l’ pådje [[Sourdant:Emile Sullon]] viè [[Sourdant:Émile Sullon]] 210670 wikitext text/x-wiki {{Sourdant-info|ESul}} {{tomots}} [[Categoreye:Sourdants des fråzes|Sullon]] cja5t0b312zsnpnvqp0emz37qwx69gz nåjhi 0 32993 435489 430080 2026-08-31T10:06:13Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435489 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|åjhe}}, avou ene [[w:Betchete e-|betchete e d’ ecloyaedje]] {{Ris-N}}, {{caw|i|v|wa}} (çou k’ a dvou dner *« enåjhi »), adon avou {{sbtch}} do "e" ; mete avou tote ses åjhes, si bén k’ on n’ vout pus bodjî ; adon, do minme estok etimolodjike ki l’ moyén francès « [[naisir]] » ; {{FEW|24|151|b}}. Racuzinave avou li francès do Kébek ''niaiser''. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|nɔː.ˈʒi|nɔː.ˈʒiː|nɔː.ˈhi|naː.ˈhi|na.ˈi|naː.ˈji|nɔː.ˈhiː|naː.ˈʒi|naː.ˈhi|nɔː.ˈʒœ}} {{BS|å}}, {{BS|jh}} ** {{pzc}} {{AFE|nɔː.ˈʒi}} * {{Ric|nå·jhi}} === {{H|viebe|wa}} === {{-coprus-|nåjh}} {{~}} # {{vc}} rinde [[sicran]], fizicmint u morålmint. #* Et mågré ki dj' lyi deye ki s' kidûte m' {{~|nåjhixh}} Dji n' voe nén pus on djoû ki l' ôte ki çoula finixh. {{s-rif|BSLLW|oteur=AnDel|Bulletin de 1858, «Li galant de l'siervante», p.6}} # {{np-vprC}} divni [[scran]]. #* Vos vs {{~|nåjhiroz}} si vos coroz todi insi {{s|R10}} #* Tot do long del voye, sins {{~|s' nåjhi}}, C' est todi lu k' aveut l' parole … {{s-rif|JDcoh|1939, p.59, ''So vôye po li scole'' (1936)}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|on s’ nåjhit d’ tot}} : On nd a s’ sô minme d’ ene plaijhante sacwè, cwand ça rvént trop sovint. # {{r|si fé nåjhi}} #* Li ci k' dj' inme li mî, C' est l' ci k' on {{~|n' si fwait nén nåjhi}}. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li Sans-çouci Lîgeois ou l’Krenkinî d’Lîge'', p.107}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dinåjhi]] * [[fornåjhi]] * [[rinåjhi]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (tos sinses) : [[scrandi]], [[hoder]] ; {{Lka-si|hoder}} * (morålmint) : [[peler]], [[soyî]], [[taener]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | nåjhi = R10:3964,R13 | nåhi = E1 | nâhi = E212b | nåhî = E34 | nauji = C1,C13 | nâxhi = E212 |- = S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rinde sicran, fizicmint |fr= {{t+|fr|fatiguer}} |en= to {{t+|en|tire}} |nl= {{t+|nl|vermoeien}} |de= {{t+|de|ermüden}} |es= {{t+|es|cansar}} |ar= {{t+|ar|تعب|ral=ta3aba}} |ary= {{t+|ary|عيّى|ral=3eyya}} |lorg= [[odey]] }} {{ratour|rinde sicran, morålmint |fr= {{t+|fr|lasser}} |en= to {{t+|en|bore}} |nl= {{t+|nl|vervelen}} }} === {{H|Cos|wa}} === {{IP1S+Kim2S-4}} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{-perwa-i|nåjh}} {{PE=}} #* Nosse cavale est forbowe ; dji l’ a trop {{~}}. === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-i|nåjh}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # k’ a dandjî di si [[rpoizer]]. #* Po nén s' fé trop '''nåjhi''' On s' lavéve al cotire. {{s-rif|ELam|''Li prumî nîd''}} # k' end a s' sô d' fé ene sacwè. #*Mareye esteut pé k’ Lucifer, D’ ene grete, ele endè fjheut ene plåye ! Si bén k’ on djoû, {{~}}, rpaxhou, D’ etinde todi l’ minme vicåreye, Djan-Pire prinda ses djambes a s’ cou. {{s-rif|JVvvl|(1901), p.40, “Qui fait mâ trouve mâ”}} #*Et, {{~}} do ratinde, i rprinda l' Porminåde Ripassa l' Pont des Veas, So les Dos, les Bayås. {{s-rif|LLmay|(1923), p. 23}} #* BODSON. – Di wice rivénss, Signeur ? VICTÔR. – Då fén coron del tere … Dj’ a dzerté, ca dj’ so {{~}} d’ l’ årmêye. {{s-rif|JMabf|1924, p.21}} #* {{~|Nåjhi}} di ratinde, Zande va po vey di cwè i rtoûne. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* Tchantans l' plaijhi do rvey les viyès mames Al porminåde avou leus ptits efants, Do rvey grand-pere {{~}} d' ese cou so xhame, Rovyî ses fåves emey les fleurs des tchamps. {{s-rif|JDcoh|1939, p.13, ''Tchantans l’ prétins'' (1937)}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|moirt {{~}}}} : foirt nåjhi ; {{lka}} [[scran#Sinonimeye|l’ sinonimeye]]. # {{r|rade {{~}}}} : nén foirt coraedjeus. # {{r|{{~}} do esse bén}} : k’ a tot çk’ i fåt po-z esse bén, et ki s’ trecasse po des réns.  ==== {{H|ratourneures}} ==== * [[nåjhisté]] * [[fornåjhi]] * [[rinåjhi]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[scran]], [[hodé]] * {{Lka}} [[Motyince:sins foice, d’ awè trop bouté/walon]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | nåhi, nåhèye = E1 | nåhî, nåhêye = E34 | nåjhi, nåjheye = R10:3957, R13 | nauji, naujîye = C62 | nôjî, nôjéye = O4  | nâhi = E212b, S0 | na.i = ALam | nåji = S117 | nauji = C1 | nâxhi = E212 | nâyi = S0 | nêhi = E165 | nôjî = O0 |- = S109 }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}}, {{WM}}, {{WC}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki s’ doet rpoizer {{Lka-ra|scran}} |fr= {{t+|fr|fatigué}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-suwa-i|nåjh}} {{~}} {{o}} #onk k’ est [[scran]]. #onk ki n’ boute nén rade. ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[Djihan l’ nåjhi]], [[Djan l’ nåjhi]] 5wr5jy63y1xcqwdl3oryo216w9wm3bj pômagne 0 34294 435493 360682 2026-08-31T10:18:27Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435493 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl}} "[[pô]]" + "[[magne]]", waire d' amagnî. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|põ.'maɲ|poː.'maɲ|pɔ̃.'maɲ}} {{BS|ô}} ** {{pzc}} {{AFE|põ.'maɲ}} * {{Ric|pô·magne}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # estance cwand bråmint des djins n' ont nén a [[mindjî]] assez et k' ont [[fwin]], dabôrd. #* Dins totes les veyes et les viyaedjes, les gurnîs, les cinas, les mafes, les berôdîs estént bôrés d' mexhons. Li {{~}} pleut vni, asteure ! On-z esteut seur di magnî s' conte. {{s-rif|EJP}} #* Cwand il arive sol plaece, i sont ddja la sacwantes : des femes rafûlêyes dins leus chabrakes; des omes, l' caskete efoncêye so les orayes, l' echerpe å cô, clapant des shabots, tos vizaedjes di {{~}} ki ratindnut. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* C' est on coloniå, k' a stî ramexhné do costé d' Wartet. I sont sacwantes insi, des vîs deurs a cure k' avént siervou å Congo et ki s' ont vnou bate a Nameur; des tireus d' plan ki sont mî etrinnés k' nos al nåjhisté et al {{~}}. {{s-rif|EWET}} #* On grand sincieus inglès atåvlêye l' idêye do dner des negues a mindjî azès peupes crustins ki sofrixhèt del {{~}}. {{s|LHsla}} #* Et s' ont i yeu, a des moumints d' leu-n istwere, pômagne et soelance. {{s|LMver}} # {{im}} estance d' onk ki manke d' ene sacwè. ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[aveur pômagne]] (di) aveur fwin di. #* Dji vike trop d' reves (...) Come dj' a {{~}} del veye ! {{s-rif|ELem}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[fwin]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | pômagne = R9, R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|famine}}, restriction alimentaire |en= {{t+|en|famine}}, {{t+|fr|starvation}} |ary= {{t+|ary|جوع|ral=jo3}} | }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} 5zlv9i94x70vo60guuexyeb03ta5i0j ki d’ droet 0 39701 435499 347894 2026-08-31T10:59:34Z Scribus electronicus 3672 435499 wikitext text/x-wiki {{MR|kî d’ droet}} == {{L|wa|bl}} == {{-spodiv-|[[ki d' droet]]|[[k' di droet]]}} === {{H|advierbire|wa}} === # ki çou k' i fåreut fé. #* Il esteut tofer abiyî (...) d' ene caskete etasseye so s' front, ene miete pus foirt {{~}} {{s-rif|MVSeb}} ==== {{H|pwaire minimom}} ==== [[kî d' droet]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= que ne voudrait l’{{t+|fr|usage}} | }} qto6o49d7o2nvnhp9dt3fmwuuokz5bq po 0 39762 435477 429798 2026-08-31T08:41:06Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435477 wikitext text/x-wiki {{MR|pô|Po}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|prō|pro|sourd=la}} {{m-s}} ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|pɔ|pu}} {{O/OU}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔ|odio=Lang-wa-fel Lidje po.ogg|ling=wa}} * {{Ric}} === {{H|divancete|wa}} === {{-alo2-|po|por}} {{~}} {{n-c|wa}} # mostere k' ene sacwè va esse dinêye a (ene sakî). #* On ramasse des cwårs {{~}} les pôves. #* Ene ceréjhe {{~|por}} vos, ene ceréjhe {{~|por}} mi. #* C' est nén {{~|por}} nos, c' est po les sinistrés. {{s-rif|[[w:Jean Baguet|Jean Baguet]]|dins l' tchanson [[w:Les sinistrés (tchanson)|Les sinistrés]]}} # mostere a cwè k' ene sacwè va siervi. #* C' est des aweyes {{~}} keuze. # divant ene djin, ene biesse k' on arinne metchanmint. #* Taijhe tu, ti, {{~}} on tchén! # mostere l' estance d' ene sacwè. #* Vî pere, vis è sovnoz vs co bén, K' e l' ivier, avå l' glaece, Avou des bindes {{~}} des patins, Dji ridéve so m' cou so m' tiesse ? {{s-rif|JDcoh|1939, p.106, ''Ombåde a m’ vî pere'' (1905)}} #*I m' fjha do må cwand djha k' ele esteut målureuze, Pask' on l' voleut foirci do tchoezi {{~}} galant Èn ome k' a del valeur, la k' sereut plin d' aidants, Mins k' catche motoit drî zels ene åme tote viermouyeuse. {{s-rif|LLmay|(1923), p. 44}} # mostere li cwålité d' on crime. #* Dj’ irè taper on côp d’ ouy sol novele côpe. Loukîz e minme tins s’ on n’ a nén metou des bricoles. C’ est k’ dji tén nén k’ on nos ramasse eco ene feye {{~}} les bracnîs. {{s-rif|LLbwe|1948, p.5}} # (avou on prono ey on infinitif) afîsse di. #* Madame Nanård vina prinde les amours do pôve pitit xhufleu {{~}} s' feye djouwer. {{s-rif|JVpa|(1896), p.22}} #* Del samwinne, on-z a prometou ene råcion d' boune farene ki les Amerikins evoynut {{~}} nozôtes fiesti l' Noyé. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* I lzî aveu dné des cwårs {{~|por}} zels aler fé les commissions. {{s-rif|LMver|p.47}} # mostere li durêye. #* Mins, dji contéve k’ ele esteut-st adlé s’ sour {{~}} ût djoûs, mi. {{s-rif|PHT|ratourtnant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.24}} # ''(avou on viebe sintimint)'' mostere li cåze ki nos fwait mouwer. #* {{~|Po}} tos ses bons conseys, djel pôrè bén rgreter…}} {{s|JVpr|(1897), "A l'pwète dès incurâbes" (avri 1878), p.56}} # [[e l’ plaece di]]. #* Mins vla k' on djoû l' diåle s' endè mele, (El fåt croere, ca m' mere si trompa) Ele axhora l' måye {{~|pol}} frumele. Et ç' fourit do ci d' cok ki dj' beva ! {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «L'istwére dè vî molin» p.84}} # {{cron|wa}} ''(divins l' ratourneures cwårt po ...)'' [[divant]]. #* Dijhoz, vola l' cwårt {{~}} cwate, i n' våt pus les poennes do rivni après. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne VIII, p.20}} ==== {{H|ratourneures}} ==== #[[Motyince:Emantchåjhe-modele:po + sudjet + infinitif]] # {{r|[[c' est po ponre ou po cover]]?}} # {{r|[[c' est po enute u po dmwin]]?}} # {{r|[[ene feye po totes]]}} # {{r|[[po rire]]}} # {{r|[[po dire]]}} u: {{r|[[po dire li veur]]}} u: {{r|[[po dire li vraiy wice k' il est]]}} # {{r|[[po do vraiy]]}} # {{r|[[po todi]]}} u: {{r|[[disca todi et po todi]]}} # {{r|[[cwè çki c’ est po]]…?}} u: {{r|[[cwè çki c' est po ene biesse]]?}} # {{r|[[k’ est ç’ çoula po]]}} # {{r|responde po (ene sakî)}} : payî ses desses s' elle ni les sait payî leye-minme. ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[po ki]]; [[po çou ki]] * [[pocwè]] * [[podbon]] ([[po d' bon]], [[po do bon]]) * [[plamour ki]] * [[po cmincî]] * [[pol moumint]] ==== {{H|Of}} ==== * [[pa]] (/pɔ/ après Lidje) ==== {{H|PM}} ==== * [[på]] (/poː/ piket) * [[På]] (/poː/ /pɔː/ pitit no) * [[pô]] (/poː/ /põ/ waire) ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | po / por = E165 p. 186, R10:533 | po = E170, R13 | pou / pour = C8 | pou / pour' = O4 | pou = S117 | {{=fon|pǫ|po}} = S38 |- = C13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostere k' ene sacwè va esse dinêye a èn ôte |fr= {{t+|fr|pour}} |en= {{t+|en|for}} |nl= {{t+|nl|voor}} |de= {{t+|de|für}} |es= {{t+|es|para}} |ar= {{t+|ar|ل|fafl-ar=لِ}} |ary= {{t+|ary|ral=l-|ل}} |zgh= {{t+|zgh|ⵉ|ral=i}} }} {{ratour|mostere a cwè k' ene sacwè va siervi |fr= {{t+|fr|pour}} |en= {{t+|en|to}} |nl= {{t+|nl|voor}} |de= {{t+|de|zu}} |es= {{t+|es|para}} |ary= {{t+|ary|لِ|fafl-ar=لِ}} }} == {{L|wa-fel}} == === {{H|Div|wa-fel}} === {{~}} # [[pa]]. #* {{lang|wa-fel|Li mwart èstéve aranjè sul tâve, avou on matlas, dès bês linçoûs dsus èt {{~}} t't-âtoû.}} {{s|RDed|[[w:Ké novèle?|Ké novèle?]] 1/1992, p. 12}} #** Li moirt esteut arindjî sol tåve, avou on matrasse, des beas lénçoûs dsu et pa ttåtoû. ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL-Fel}}, {{BA-Fel}} (Bijhe) gzjc4l3vryr8dofp11rzsyndh28np5y tot 0 40862 435492 435272 2026-08-31T10:16:27Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435492 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|totus|sourd=la}} (« tot, tchaeke, tot etir »). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tɔ|tu}} {{2pr}} {{O/OU}} ** {{pzc}} {{AFE|tɔ}} * {{Ric}} === {{H|adviebe|wa}} === {{-alo2-|tot|tote}} {{~}} # mostere on hôt [[livea]] di l' [[adviebe]] ki shût (nén candjåve). #* Dji lyi dmande {{~}} biesmint : «eyet vosse feme, ça lyi va» ? # mostere on hôt [[livea]] di l' [[addjectif]] ou d' l' [[addjectivire]] (candjåve å femrin, mins nén å pluriyal). #* Il a rivnou {{~}} frexh di tchôd. #* I parexhént {{~}} disbåtchîs. #* Elle esteut {{~e}} binåjhe. #* Elle ont dmoré {{~e}} biesses. #* Si tiesse esteut {{~e}} e croles {{s-rif|CE2}} #* Les beas våzes estént {{~}} a bokets. #* Nole trace di l’ ôte såjhon … Siya ! Des moitès foyes Å pî del håye d’ årdispene {{~e}} floreye. {{s-rif|JCmp|« Dixmude », 1916, p.25}} # divant on prono d' djin, mostere li rshonnance avou çou k' on ratind di cisse djin la (candjåve å femrin, mins nén å pluriyal). #* C' est {{~}} lu, la ça, d' ariver ene eure trop tård. # mostere on hôt [[livea]] do viebe. #* Et cwand l' viye croe ki tome e-n ene blesse Årè {{~}} fini do toumer, I n' dmeurrè pus rén d' çou k' dj' inme, Ki m' rapinsreut çou k' dj' a-st inmé. {{s-rif|JVpr|(1897), "Li Tossaint", p.39}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|aveur di tot}}. #* Ele {{~|aveut d' tot}} e s' botike et les pôvès djins do Gravioûle alént acroere la. {{s-rif|JVpa|(1896), p.63}} # {{r|[[c’ est tot]]}} # {{r|[[li tot, c’ est di]]}}. #* Li monde, c’ e-st ene djowe wice k’ on tape a l’ åwe : {{~|li tot, c’ est di}} n’ nén esse l’ åwe. {{s-rif|AXbm|(1905), p.12}} # {{r|[[tot a schipe]]}} : rafoircixhaedje di [[a schipe]]. #* {{~|Tot}} a schipe arivé a l' ospitå d' Calais, on docteur egzamina l' oficî et Pire Lipaye fourit tcherdjî del sognî tot come i l' aveut fwait diski la {{s-rif|LTil}} # {{r|[[tot…ki…]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[totafwaitmint]] * [[totavå]] * [[atchté tot fwait]] * [[tolu]] * [[tot drole]], [[fé tot drole]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[foirt]], [[pår]], [[mo]], [[mier-]], [[foû]], [[totafwaitmint]], [[completmint]]; {{Lka-si|foirt}} === {{H|NDP}} === {{~}} {{n}} # {{n-c|wa}} mostere l' eshonna des sacwès k' on ndè cåze, sins ndè rovyî ene. #* I fåt tni {{~}} çoula por lu. #* I fåt k' on fwaiye {{~}} lu-minme. # sacwè l' pus impôrtante (todi avou l' definixhant årtike « li »). #*Li {{~}}, c' est nén d' wangnî, mins d' î prinde pårt {{s|LM|ratournant [[w:Pierre de Coubertin|Pierre de Coubertin]]}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[tot toûne al ribolete]]}}, {{r|[[gn a tot ki toûne li cou]]}} # {{r|[[c’ est l’ tot di]]}}; {{r|[[ci n’ est nén l’ tot]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[totafwait]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|eshonna des sacwès k' on ndè cåze, sins ndè rovyî ene |fr= {{t+|fr|tout}} |nl= {{t+|nl|alles}} |en= {{t+|en|everything}} |de= {{t+|de|alles}} |es= {{t+|es|todo}} |ary= {{t+|ary|كلشي|ral=kelchi}} |ar= koulli chay' {{=ral}} {{t+|ar|كل شئ}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|كُلِّ شَئ}} }} {{ratour|sacwè l' pus impôrtante |fr= {{t+|fr|important}}, {{t+|fr|essentiel}}, {{t+|fr|tout}} }} === {{H|NDPrz}} === {{-przwa-|[[tot]]|[[tos]]|[[tote]]|[[totes]] / [[totès]]}} # mostere li sacwè e-n etire. #* Ritnoz bén {{~}} çki dji vs a dit. #* {{~|Tote}} ciste ivier, k' il a toumé del nive {{s-rif|CE2}} #* Ç' a stî l' minme ramdam {{~e}} djoû et {{~e}} nute. # {{str|wa}} eployî dvant « [[nozôtes]] » ou « [[vozôtes]] ». #* TÅTÎ. – Vos estoz trop marlou ! Aprindoz on ptit pô ki, mi, dji n’ so nin l’ Veye, Po m’ leyî, d’ {{~|tos}} vozôtes, mete des pouces e l’oraye Et m’ fé croere ki lès poyes ponèt so les bouxhons ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 628-631, [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake II, Sinne V|lijhåve e Feller vaici]]}} # mostere les sacwès sins ndè rovyî. #* Louke on pô {{~es}} ces tchampinnes {{s-rif|CE2}} # ''(candje sorlon l' djinre mins nén l' nombe)'' overe come [[coplemint direk]] di l' [[atribut]] tot mostrant on hôt livea do viebe. #* S' ele rote, vos tronnez {{~}}, Ca ele peze nonante kilos. {{s-rif|JBjr|(1899), "Po plaire à Nanèsse"}} #* Cwand i m' a loukî, dj' a fruzi {{~}}, i fjheut des ouys ! Co måy dji n' a veyou des pareys. I gn a k' sint Djîle l' ewaeré ki s' pôreut mzurer avou lu di ç' costé la. {{s-rif~|ABbdj|1900, sinne XIII, p.33}} #* Sav bén k’ c’ est plaijhi d’ aveur ene måjhone comme cisse-cial, vos, Janete. Il î fwait si frisse la ! Dji m’ ra dedja {{~}}. {{s-rif|HSjan|1911, p.118}} #* I les vént vey et les deus tchéns el kiletchèt {{~}}. {{s-rif|AXbg|1912, p.16}} #* BÊTRI. (djondant les mwins, spawtêye) – Djezus Maria ! Li tchesturlinne del bele rotche ! WÅTÎ. – Pocwè nén ? Vos fruzixhoz {{~e}}. BÊTRI. – Et les gofes don, ki sont csemêyes e corant ! Î tuzez vs ? Andrî sait a poenne bagnî ; dj’ a sogne k’ i n’ perixhe ! {{s-rif|JMtbr|1922, p.10}} # eployî après ''c' est''. #* C' est {{~ès}} belès åmayes po repleni après l' ivier. #* Les grandeurs, c' est {{~|totès}} sotreyes Ki fjhèt ricnoxhe les parvinous. N' rovians nén, mågré nos cint-meyes, Ki l' mizere nos a porshuvou. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 507-510}} #* Ene cwénzinne di djoûs dvant l' mariaedje, C' e-st adon k' i fwait bon hanter : Ci n' est k' {{~|tos}} båjhes, {{~|tos}} doûs messaedjes. Les cours djåzèt, ç' n' est pus tocter. {{s-rif|JDcoh|1939, p.65, ''Vûzion d’ boneûr'' (1902)}} #* C’ est {{~|tos}} rénnvåts k’ on dvreut Marker d’ ene grande noere croes Et les loyî l’ onk a l’ ôte so des strins Adon mete li feu divins. {{s-rif|JAnd|"Dizos leû fèrome", 1919, p.76}} #* Loukîz l' djonnesse, c' est {{~|tos}} omes di stok capåbes do bouxhî moirt les cis ki s' metèt so leus voyes. {{s-rif|JMvm|(1933), p.26}} # totes sôres di. #* Et les belès stoeles ki ns veyans S’ esprinde sol fén d’ ene claire djournêye, Divnèt {{~|totès}} frawiantès fleurs. {{s-rif|JVvl|(1901), p.91, “Vîx Souv’nir”}} #* Dji m’ va fé mete {{~ès}} plantches å meur, ti sais bén, hin ! Come des djivås, la ! {{s-rif|HSjan|1911, p.116}} #* C' est cial k' on voet {{~|tos}} apôtes Ki frént rire li pus trisse fougna ! {{s-rif|LLagan|(1908-1912), p.17}} #* Fåt esse sûti, savoz båshele, po trover les responses a çoula, dismetant k' les promesses di mariaedje ça n' dimande nol ovraedje do cervea … on n' a do raeze a fé la k' a {{~|tos}} simpes d' esprit. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne II, p.5}} #* Cwand il arive sol plaece, i sont ddja la sacwantes : des femes rafûlêyes dins leus chabrakes; des omes, l' caskete efoncêye so les orayes, l' echerpe å cô, clapant des shabots, {{~|tos}} vizaedjes di pômagne ki ratindnut. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* Come vos ndè poloz djudjî, li Societé Walone, contéve {{~ès}} djins d' cwè. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.48}} # {{plur}} [[des]]. #* Cial e nosse bele kipagneye, Wice k' on s' amuze come {{~|tos}} frés, Li plaijhi est sins parey : Ni låtchans nén d' banketer. {{s-rif|JDcoh|1939, p.147, ''Vîve Saint-Åbin'' (1937)}} # ''(avou on nombe)'' {{vm}} zels ..., leu ... . #* On sohaite ki ces åmes dånêyes, {{~|Totès}} shijhe a tchinne atelêyes, Soeyexhe hertchêyes e nosse martchî Po-z aveur leus oxheas cfroxhîs. {{s-rif|MSApjs|1795, tecse lijhåve e Feller [[s:O ! vos loûrds tchins di pâtriyotes|vocial]] et schoutåve [[w:Paskeye di Djhan Såpire, poirteu ås saetchs|vola]]}}  ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[tote djoû]]}}, {{r|[[tote nute]]}} # {{r|[[tos boignes contes]]}} # {{r|[[tos tchamps tos payis]]}} # {{r|[[di tote foice]]}} # {{r|[[mete a totes les såces]]}} # {{r|[[on n’ a nén tos les pås k’ on hosse]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[tertos]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostere li sacwè e-n etire |fr= {{t+|fr|tout}} |en= the {{t+|en|whole}} |nl= de {{t+|nl|heel}} |es= {{t+|es|todo}} }} === {{H|divancete|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # divant on [[pårticipe prezintrece]], çou ki fôrmêye li djerondif. #* Kimint av trové cisse machine la, Renkin ? {{~|Tot}} tuzant, sire. # {{vvm|wa}} [[avou]]. #* Nos alans abimer e l' fosseBinamé Diè {{~}} l' beur ki hosse,Ay, ay ay, dji sin l' plantchî,Ki va disfoncer podzo nos pîs. {{s-rif|E183|[[w:Paskeye so les lotchets|Paskeye so les lotchets]] (1640)}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[tofjhant ki]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[e]] (+ pårticipe prezintrece) * [[å]] (+ viebe sustantivé) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | to = E183 (1640) }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|djerondif |fr= {{t+|fr|en}} |en= {{t+|en|-ing}} |nl= {{t+|nl|-end}}, aan het + -end }} == {{L|nl}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|tɔt}} === {{H|divancete|nl}} === {{~}} # [[diski]], [[disca]]. ==== {{H|A}} ==== * [[tot en met]] hw4n1p9e68zdg2ljh1u8s03eivt4p9u grignî 0 41069 435505 430078 2026-08-31T11:41:11Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435505 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === Acmaxhaedje do {{bdj|grunnire|sourd=la}} (grognî, rûtyî po on pourcea) et do {{bdj|kriskjan|sourd=frk}} (crîner) {{e?}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|gʀi.'ɲiː|gʀi.'ɲi|gʀi.'ɲɛ|gʀi.'ɲe}} ** {{pzc}} {{AFE|gʀi.'ɲiː}} * {{Ric|gri·gnî}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{codj|wa|come=waitî}} # {{d-rat}} ''[[grignî des dints]]'', ''[[grignî dins ses dints]]''. # {{vsc}} èn nén esse [[binåjhe]], et l’ mostrer tot cåzant por lu tot seu. #* Sol tins k' {{~|end ont grignî}}, lu et si ptite rodjete Il avént, deus samwinne, fwait l' amour e catchete. Cwand, nåjhi come on pôve, i rtouma sol hapå, Li mwaisse k' el ratindeut tot rclamant sint Linå, End ava-st ene téle djoye, k' i boeva gote so gote, Et, durant deus troes djoûs, dimora-st e ribote. {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.36}} [[File:56 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* Les dints {{~|grignnut}} d' colere... Pocwè promete et n' rén dner ?... Est ç' po fé djeryî nos efants ? {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # {{vsc}} fé des laidès [[xhinêye]]s. #* I {{~|grigne}} d’ awè må. {{s-rif|C106}} #* Ås noerès eures, ki l’ tourmint {{~|grigne}}. {{s-rif|GBer}} # {{vsc}} cåzu tchoûler tot fjhant des [[xhinêye]]s, tot djåzant d’ èn efant. #* Come ele l’ a on pô coschoyou — ou est ç’ li froed k’ a peté å nez d’ l’ efant ? — i vout {{~}}. {{s-rif|ALal}} # {{vsc}} èn nén esse bén acoirdé avou ôte tchoi k’ est a costé, tot djåzant d’ ene sacwè, avou les djins d’ ene metowe soce, tot cåzant d’ ene di zeles. #* Nosse viye tåve {{~|grigne}} e nosse bele plaece. {{s-rif|C106}} #* Bråmint d’ nos meubes sont co la (å mitan do covint k’ est dins les travos). C’ est come s’ i {{~|grignrént}} å mitan des monceas d’ brikes, di båres di fier, di saetchs di såvlon et d’ cimint. {{s-rif|EGssl|p. 37}} #* I {{~|grigne}} å mitan des monsieus. {{s-rif|C106}} #* (Li curé afrikin k’ esteut maryî vaici avou troes efants, cwand il esteut dins s’ payis), i n’ diveut nén {{~}} å mitan des djins di s’ soce, des familes d’ avår la. {{s-rif|EGssl|p. 12}} # {{vcnd|avou}} esse e margaye avou (ene sakî k’ on esteut bén avou leye divant). ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[grigne]] * [[grignaedje]], [[grigneu]], [[grignåd]] * [[grigneus]], [[grigneuzmint]], [[grigneusté]] * [[grignon]] * [[Grignous]] * [[grignter]] * [[grignåder]] * [[sgrignî]], [[disgrignî]] * [[rigrignî]] * [[regrignî]], [[regrignreye]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[grigne-dints]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[brognî]], [[grognî]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{BA}}, {{WM}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | grignî = C99, C106, S109, S117, G217 p. 347, R13 | grigni = C1, C13, C99 | grigner = S117 |- = S44 }} {{ôs}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|èn nén esse binåjhe et l’ mostrer tot cåzant inte ses dints |fr= {{t+|fr|grogner}}, être {{t+|fr|grincheux}}, {{t+|fr|bougonner}} }} {{ratour|fé des laidès xhinêyes {{Lka-ra|xhiner}} |fr= {{t+|fr|grimacer}} }} {{ratour|cåzu tchoûler tot fjhant des xhinêye {{Lka-ra|tchoûler}} |fr= {{t+|fr|pleurnicher}} }} {{ratour|èn nén esse bén acoirdé avou l’ cotoû |fr= {{t+|fr|déparer}}, {{t+|fr|détonner}}, être {{t+|fr|inharmonieux}} }} == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|gurnî}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|gʀi.'ɲiː}} === {{H|Su|wa-fel}} === {{~}} {{o}} #[[gurnî]]. #* Tot çou qu’èst podrî, Poqwè nin l’ lèyî Tot å fond do {{~}} ? {{s|DDroi}} #*: Tot çou k’ est padrî, Pocwè nel nén leyî Tot å fond do gurnî ? ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | grignî = E1, G204 p. 135 | grinî = E1, E167, E170, E213, G204 p. 135 }} rsti3t3g12wxbz0ej6tjj2hhvibkq8g cacter 0 47092 435483 427724 2026-08-31T09:04:18Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435483 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Etim?}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kak.'te|kak.'tɛ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|kak.'te}} * {{Ric|cac.ter}} === {{H|viebe|wa}} === {{-cotchi-|cact}} {{~}} {{vsc}} # [[clousser]] divant d’ ponre, tot djåzant d’ ene poye. # {{stin}} [[cåzer]] bråmint. #* Cwand ene feye des cmeres di cisse tire {{~|Cactèt}} eshonne, on n' ôreut nén Li diåle mi fût, hoûler l' tonire ! {{s-rif|"[[w:Voyaedje a Tchôfontinne|Voyaedje a Tchôfontinne]]" (1757), ake II, sinne IV}} #* K' a-t ele co stou vijhner, po-z esse aprume rivnowe? K' est i seur k' ele a stou co {{~}} avå l' rowe. {{s-rif|BSLLW|oteur =ERem|Bulletin de 1858, « Li savtî », 77-143}} #* Pô a pô, nos personaedjes k' estént-st e l' coine di li tchminêye si metît a {{~}} inte zels; {{s-rif|JVpa|(1896), p.9}} #* C’ est l’ cafè ki fwait {{~}} les comeres. {{s-rif|CWer|dins l’ tchanson « [[w:C’ est l’ cafè (tchanson)|c’ est l’ cafè]] »}} #* Do côp après, a ût eures, c’ est les Walons ki djåzèt bén ki s’ rapoûlèt ; et ça {{~|cactêye}} ! {{s-rif|PGMa}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[cactaedje]] * [[cacteu]] * [[cactreye]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== (clousser) * [[crêler]] * [[côcoter]] (cåzer bråmint) * [[berdeler]] ; {{Lka-motyince|wa|cåzer bråmint}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== (clousser) * [[cocårder]] * [[codåcser]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cak’té = E89 | cakté = E203 | cacktez = E212 | cacter = R10 | caketer = E1,E34 | cak’ter = E1 | caquetè = C1 | caktè = C8 | cakter = FO2 | cacté = E177a }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|clousser divant d’ ponre |fr= {{t+|fr|caqueter}} }} {{ratour|cåzer bråmint {{Lka-ra|Motyince:cåzer bråmint/walon}} |fr= {{t+|fr|bavarder}}, {{t+|fr|caqueter}} }} lvr4pwkavu554ki8ltzy6m5gp33zkqk rafûlé 0 48266 435491 409196 2026-08-31T10:15:03Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435491 wikitext text/x-wiki {{MR|rafûle|rafûrler}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{V|rafûler}} {{caw|é|p|wa}} ==={{H|prononçaedje}}=== {{Lka-pr|rafûler}} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{~}} {{Per-1}} «[[rafûler]]» et «[[si rafûler]]». #* Vos ctapez l’ bedreye al dibande Si vite k’ on vs a bén {{~}} Dizo l’ bea bleu duvet do lét. {{s-rif|MLol|p.141, « Tot hossant »}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|o=rafûlé|f=rafûlêye}} {{~}} {{o}}; {{a-pdvpdr}} #* {{~|Rafûlêye}} divins ene rodje cote. {{s-rif|JVvl|(1901), p.75, “Li Vîle Martchande di Nûles”}} #* Bernalmont, oficî d’ dragons, li hatrea {{~}} d’ ene grosse echerpe, et moussî d’ ene capote, a dmoré dilé l’ ouxh tot-z oyant djåzer Bodson. {{s-rif|JMabf|1924, p.8}} #* {{~|Rafûlêye}} e s’ bleuse cote, Ele vént insi d’ Djalhé, Et, dvins les rowes, ele brait Di s’ greye vwès « del vete djote ! » {{s-rif|HJR}} #* On sierveut l' djaene cou-d'-tchåsse d' Almand, {{~}} divins des bokets d' tchår po-z epwezner les leus {{s-rif|ManL}} #* Li bijhe et l’ solo s’ kerlént : tchaeke acertinéve k’ il esteut l’ pus foirt, cwand il ont veyou on voyaedjeu {{~}} e s’ mantea {{s-rif|dins on ratournaedje e walon del fåve «[[w:Li bijhe et l' solea|Li bijhe et l' solea]]»}} #* Dj’ a peu por vos, mes ptits moxhons. Vos n’ avoz nén l’ tchance do taesson : On gros doirmåd ki passe l’ ivier {{~|Rafûlé}} dins s’ cråxhe, fén påjhûle. {{s-rif|[[w:André Paquet|André Paquet]]}} #* Cwand il arive sol plaece, i sont ddja la sacwantes  : des femes {{~|rafûlêyes}} dins leus chabrakes, des omes, li caskete efoncêye so les orayes, l’ etcherpe å cô, clapant des shabots, tos vizaedjes di pômagne. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[racafûlé]], [[ratoirtchî]], [[ravôtyî]], [[racamizolé]], [[ewalpé]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|dins des mousmints, po ene djin |fr= {{t+|fr|enveloppé}}, {{t+|fr|emmitouflé}} }} {{ratour|dins do papî u ôte tchoi, po ene sacwè |fr= {{t+|fr|enveloppé}} }} 6g4f104olzih136b9q3d0v0uu70fkgi chabrake 0 61202 435490 397406 2026-08-31T10:11:08Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435490 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== {{djermon}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # mousmint troes cwårts (disk' ådzeu des fesses) avou rén k' on boton ådzeu, come li frake da Dartagnan. #* Dji lyi dene ene bafe pwis ene deujhinme; ele rimete si {{~}} et s' aponteye po filer. {{s-rif|MLol|p. 115, "L'infifélité d' Catrène"}} #* Cwand il arive sol plaece, i sont ddja la sacwantes : des femes rafûrlêyes dins leus {{~s}} ; des omes, l' caskete efoncêye so les orayes, l' echerpe å cô, clapant des shabots, tos vizaedjes di pômagne ki ratindnut. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #*I va ploure, mete ti '''chabrake''' so t' dos {{s-rif|JDes}} #*Minme nin one '''chabraque''' po l’ garantiDo frwèd, l’ gadelot stindu dins lès strins.Dès twèles d’aragnes à dispaurpîPindenut do twèt qui toûne à rin{{s|JDes}} {{dal}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chabrack = E212 | chabrake = O4, R10 | chabraque = C1,C13, E34, O0 }} 4imnbtiscotzckttxb04ftw4izzh4wb båjhe a picetes 0 67071 435465 416808 2026-08-30T12:26:11Z Scribus electronicus 3672 435465 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Sh-m|båjhe|a|[[picete|picetes]]}} ==={{H|sustantivire|wa}}=== {{-su-|pl=båjhes a picetes}} {{~}} {{o}} # [[betche a picetes]]. #* El måjhone, å côp k' dji rintra, Li didjuner sol tåve esteut presse, Et tote li niyêye acora Po m' diner ene grosse {{~}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.18, ''Matinêye di prétins'' (1904)}} #* Alez! On s' fwait ene {{~}} ! {{s-rif|PHTaan|p.48}} #* Twè po m' riscompinser d'ene grosse {{~}} T'aveu vormint bén l'toûr d'ene fine miete li cervea. {{s|ELam|''Li prumî nîd''}} ==== {{H|dischindance}} ==== {{Dischindance | fr = [[baise à pincettes]] }} ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | bauje à picète = HMat (å singulî) | bauje à picètes = ETil }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour | fr = {{t+|fr|baiser à la pincette}}, {{t+|fr|baise à pincettes}} }} fikm7oa9u395yje8xc5v78i0nm9unj3 tourete 0 69486 435502 397060 2026-08-31T11:25:53Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435502 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|tour}}, {{caw|ete|s|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tu.'ʀɛt|tuː.'ʀɛt}} ** {{pzc}} {{AFE|tuː.'ʀɛt}} * {{Ric|tour·ete}} <gallery> Douai HdV beffroi.jpg|sins 2 Metz Porte des Allemands R01.jpg|Sins 3 </gallery> === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # rapitixha di [[tour]]. # {{bast|wa}} ptit bastimint e fôme di clotchî k' agalixh li copete d' ene construccion. #* Djan-Djan dimeure todi stampé so s' {{~}}. # {{ist|wa}} pitite tour gårnixhant l' rampår d' on tchestea. #* Ses {{~s}} k’ ahoutèt tofer ine hiedlêye di flîtchteus presses al bataye, si boutèt sol crestea paraye a ene binde d’ adjeyants k’ ont l’ air do mancî les tiers. {{s_RIF|JMps|1926, p. 27}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[tour]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | tourete = R10 | tourète = E34, O4 | toûrète = E1 | - = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pitite tour |fr= {{t+|fr|tourette}} }} {{ratour|ptit bastimint e fôme di clotchî k' agalixh li copete d' ene construccion |fr= {{t+|fr|clocheton}} }} {{ratour|pitite tour gårnixhant l' rampår d' on tchestea |fr= {{t+|fr|tour de garde}} }} 572f2f5d66fwollos51lddckb3utlj3 saveur cwè 0 70271 435496 431671 2026-08-31T10:51:29Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435496 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|sawè cwè}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|saveur|cwè}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{vsc}} aveur pris ene decizion. #* –Et wice est ele asteure ? –E l' colebire !! Elle a volou t esse tote seule po s' decider, paret !!– A !! Et adon matante ?… Vos {{~|savoz cwè}} asteure? {{s-rif|PHT|ratournant "Li vî bleu 2" da François Walthéry & Raoul Cauvin, 2011}} # {{vsc}} aveur kinoxhance d' ene infôrmåcion. #* I waitnut, sins moti, l' ouxh do « Ravitaymint ». Infén, ele si drouve... on va {{~|sawè cwè}}... Ki l' Bon Diu voye !... {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* Voloz vs ki dj' våye cweri l' lisse Madame Werdjifosse, nos {{~|sårans cwè}} divant d' aler al pexhe ? {{s-rif|JMmiy|(1934), p.}} #* Poy dedja on moumint … dji rsins come kî direut … k' ene sakî nos kshût … Par cial, Piére !… Nos '''sårans''' vite '''cwè''' … {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|8}}}} # (eployî avou « [[fé]] ») fé cnoxhe on dandjî a ene sakî. #* Alez hay a Spå po fé {{~}} a l' imperatrisse ! {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|35}}}} # {{vcnd|po}} aveur oyou djåzé di. #* –Sire ! Mande escuze , mins l' imperatrisse e-st ås poites di Lidje, ele vis vout vey ! –Cwè?! Joséphine ?! Bodry, {{~|såreut ele cwè po}} Maria? {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|45}}}} # {{arin|wa}} {{vsc}} mostere k' on va raconter ene sacwè d' interessant ki l' atôtchî ni cnoxhreut nén co. #* {{~|Sav bén cwè}} ? Nos lyi donrans l’ mirou do wastea, on dit k’ çoula prezerve des mås d’ vinte po tote l’ anêye, edon ? {{s-rif|HSimnp|1889, p.57}} #* Et pwis, {{~|saiss bén cwè}}, camaeråde ? Po t’ dire li vraiy, c’ est por twè k’ ti djåzes, awè, c’ est por twè ! {{s-rif|AXbg|1912, p.26}} #* HOUBERT. - {{~|Savoz bén cwè}}, båshele, çoula n' est k' ene cwiriteure. MAYANE. - C' est a dire … HOUBERT. - Dji n' so nén ene si ptite biesse ki vos pinsez, savoz, c' est come vos, dji voe clair. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne VIII, p.24}} #* {{~|Saiss bén cwè}}, Djules? Por mi, li curé est co a nos couyoner. {{s-rif|PHT|ratournant "Li vî bleu 2" da François Walthéry & Raoul Cauvin, 2011}} === {{H|Disch}} === {{Dischindance | fr-be = [[savoir quoi]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|avoir pris une décision}}, {{t+|fr|savoir quoi faire}} }} {{ratour|aveur kinoxhance d' ene infôrmåcion | fr = {{t+|fr|être informé}}, {{t+|fr|être au courant}} }} {{ratour|fé saveur cwè | fr = {{t+|fr|avertir}} }} {{ratour|saveur cwè po | fr = {{t+|fr|avoir eu vent de}}, avoir été informé de }} {{ratour|Savoz cwè? | fr = {{t+|fr|Vous savez quoi?}} }} h0y4vmrvt6b7w2mbagks4udydwtp7yd djin dafaçon 0 71586 435484 399803 2026-08-31T09:12:06Z Scribus electronicus 3672 435484 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Sh-m|djin|dafaçon}} === {{H|sustantivire|wa}} === {{-su-|f=djin dafaçon|fpl=djins dafaçon}} {{~}} {{f}} # djin k' on-z aconte comifåt. #* E l' rowe, totes les {{~|djins dafaçon}}, Mågré l’ solo k’ flaxhive a foice, Sol boird do trotwer prindént plaece Po loukî passer l’ porcession. {{s-rif|JVvl|(1901), p.30, “Pauve mère !”}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=djin del hôte société| * [[djin comifåt]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= personne comme il faut, personnes respectable }} rb7kbu9a1gorhp1vbjyt5dc6lsbskm5 gaspoye 0 71951 435503 402166 2026-08-31T11:28:49Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435503 wikitext text/x-wiki {{!Rif}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sv|gaspiyî}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|gas.'pɔj|kas.'pɔj}} ** {{pzc}} {{AFE|gas.'pɔj}} * {{Ric|gas·poye}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{Fijh|gaspiyî}} #* Totafwait est al {{~}} e cisse måjhone la. {{s-rif|E203}} #* Viyès airs di rondes-danses et d’ cråmignons Hinêyes el grande {{~}} Des djaenès foyes Ki s’ agridjèt-st ås bohêyes, å waezon, Spitèt-st evoye come des moxhons. {{s-rif|JCmp|« Nôvimbe », 1922-23, p.38}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * {{Lka-pa|gaspiyî}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | gaspoye = JCla | kaspoïe = E203 | - = R10, E1,E89 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|gâchis}}, {{t+|fr|gaspillage}} }} 5bwiqplonsb76vaq3y0urmaf1n21aox sol rowe 0 72151 435485 417666 2026-08-31T09:45:52Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435485 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|sol|rowe}} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} # avå l' rowe, foû del måjhone. #* Estant efants, nos n' pléns nén aler djouwer {{~}} {{s-rif|C9}} #* Et l' peupe {{~}} breya «vivå» Cwand veya ricdure e s' hobete Et avou ça si bén fiesti Li savtî divnou recolete. {{s-rif|BSLLW|oteur= Ep. Martial|Bulletin de 1858, ‘’Li savtî des recoletes’’, 69-73}} #* {{~|Sol rowe}}, ele s' è va, tote sampreuse Et n' rote pus k' a foirt pitits pas ; Ele prind des airs di grandiveuse; Ele shût l' môde et fwait d' l' imbaras. {{s-rif|MLol|"Abèye, vite on p’tit galant"}} #* I gn a seulmint cwand dj' va {{~}} Ki dj' rintere on pô tårdowe, Et m' galant pinse ki djel trompe co. {{s-rif|JBjr|(1899), "Mi galant"}} #* Gn a waire, on veyeut co {{~}}, Cwand les vacances estént rivnowes, Des hiedes di pôves pitits mamés, L’ air målaidûle, ni s’ savant plaire K’ avou totes sôres di såvadjes djeus. {{s-rif|JVvl|(1901), p.186, “On peu dè Solo”}} #* On côp, c' esteut l' årmêye kel rindeut patriyote; Il eviyive ces la ki n' loumént nos piyotes Et k' maneuvrént {{~}} dizo l' ouy d' on sordjant. {{s-rif|LLph|1926, p. 114}} #* Ci n' esteut k' sire potchtreye {{~}} Et tolmonde breyeut di s' pus roed : « Vive li djonnesse » et « Vive li cawe ! » {{s-rif|JDcoh|1939, p.60, ''Vîve li djônèsse !'' (1927)}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[avå l’ rowe]] * [[sol pavêye]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[ådfoû]] * [[a l’ ouxh]] * [[avå les rowes]] * [[avå les voyes]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|avå l' rowe, foû del måjhone |fr = {{t+|fr|dans la rue}}, {{t+|fr|dehors}} }} 2gtkecl8zgat86824gj0fomsavx1uuv s’ atni 0 72245 435475 423863 2026-08-31T08:19:23Z Scribus electronicus 3672 435475 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl-vprV}} «[[avatchi]]». === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vprmur}} # esse aparinté. #* Nos {{~|nos atnans}} pa nos meres. #* Nos {{~|nos atnans}} do costé des femes. {{s-rif|E1}} # si ratinde a ene sacwè. #* {{~|S' atni}} a on måleur. {{s-rif|E1}} #* Dji n' {{~|m' atneu}} seur waire a vs rescontrer. {{s-rif|E1}} #* Mins dvant d' les leyî sôrti, Si vs lezî fjhoz boere on dmey, Vos poloz bén '''vs''' end '''atni''' K' il î rvénront co ene ôte feye. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Les pompiers'', p.67}} #* Vos avoz fwait tchaeconk vosse divwer come i convént del fé. A vraiy dire, nos {{~|nos atnéns a}} çoula. {{s-rif|JoAdlf|1919, p.74}} # si poizer, s' aspoyî. #* Vî live di messe di m’ boune grand-mere, K’ on rtouve al coine di tchaeke foyou Li plaece wice ki l’ doet vneut {{~}}, Po tourner l’ pådje, vî live schoyou. {{s-rif|MLol|p.183, « Lu lîve du mèsse dèl grand-mêre »}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Lka-or|atni}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|esse aparinté |fr= être {{t+|fr|apparenté}} }} {{ratour|si ratinde a ene sacwè |fr= {{t+|fr|s’attendre}} à }} {{ratour|si poizer, s' aspoyî |fr= {{t+|fr|se poser}}, {{t+|fr|s’appuyer}} }} l6ck2l1bbbiyh8rvul18zhgzsp41bbk etcherpe 0 73110 435495 434737 2026-08-31T10:49:34Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435495 wikitext text/x-wiki {{!Rif|echerpe}} =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|skirpja|sourd=frk}} (saetchot, banse di cladjots), pal voye do {{p|écharpe|fr}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɛ.ˈʃɛʀp|ɛ.ˈʃaʀp}} {{2pr}} ** {{pzc}} {{AFE|...}} * {{Ric|e·tcherpe}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{mous|wa}} longowe sitroete sitofe ki moussèt sacwants hôts bonets come les borguimwaisses po mostrer leu rang. #* Li borguimwaisse, les escabéns, les comissaires di police, ont des {{~s}}. {{s-rif|E203}} #* Ossu dji vs promete k' i gn årè nou borguimwaisse come mi dzo l’ solo èt n’ abimrè dj' djamåy di nole manire, l’ {{~}} ki vos m’ dinez. {{s-rif|JDprdj|11 di djun 1927, [[s:Proclamâcion dèl République di Djus-d'là Moûse|Tecse oridjinå lijhåjhe cial]]}} [[File:Proclamèdje République Djus-d'la Moûse 03.ogg]] # {{mous|wa}} longowe sitroete sitofe k' on rôle åtoû do hatrea pol waeranti do froed. #* Bernalmont, oficî d’ dragons, li hatrea rafûlé d’ ene grosse {{~}}, et moussî d’ ene capote, a dmoré dilé l’ ouxh tot-z oyant djåzer Bodson. {{s-rif|JMabf|1924, p.8}} #* Cwand il arive sol plaece, i sont ddja la sacwantes : des femes rafûlêyes dins leus chabrakes; des omes, l' caskete efoncêye so les orayes, l' {{~}} å cô, clapant des shabots, tos vizaedjes di pômagne ki ratindnut. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #*Dji vos voerè todi avou vosse grijhe {{~}} (…) Et vosse minåbe sårot ki l' plouve av distindou {{s-rif|JGui}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|rinde si etcherpe}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[châle]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | etcherpe = R10,R12 | echerpe = R13 | èchèrpe = C9, E1,E21,E34, O0, S17,S24 | ècherpë = PMca | èchêrpe = C1 | ècharpe = E1, JMign | è-charp = E203 | è-chêrp = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|longowe sitroete sitofe ki moussèt sacwants hôts bonets come les borguimwaisses po mostrer leu rang |fr= {{t+|fr|écharpe}} }} {{ratour|longue sitroete sitofe k' on rôle åtoû do hatrea pol waeranti do froed |fr= {{t+|fr|écharpe}} |nl= {{t+|nl|sjaal}} }} == {{H|VE}} == * {{BRIF|8617}} gkon6fyefzgj4oc4njlwhelbuqpxzi2 ki l’ Bon Diu soeye beni 0 73844 435497 419659 2026-08-31T10:56:14Z Scribus electronicus 3672 435497 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|ki|l’|Bon Diu|soeye|beni}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # mostere on djoyeus [[esbarmint]]. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[gråce a Diu]] * [[ki l’ Bon Diu soeye louwé]] * [[tchance et tot]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ki l’Bondiu seûie bèni = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostere on djoyeus esbarmint |ar= {{t+|ar|الحمد لله|ral=alHamdoulilâh}} |fr= {{t+|fr|Dieu soit loué}}, {{t+|fr|bonté divine}} |nl= {{t+|nl|God zij geloofd}} }} 3udrum3gswjvu5t8t5r6ix3d71pypf7 di cwè k’ i rtoûne 0 74117 435488 431806 2026-08-31T10:05:27Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435488 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|di|cwè|k’|i|[[ritourner|rtoûne]]}}, lu-minme {{epr|de quoi il retourne|fr|wa}}. === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # çou k' astchait, arive (sovint avou l' idêye do saveur cwè). # çou k' c' est po ene sacwè. #* MATÎ. Dji t’ va lére les kékès royes ki dj’ a scrît, ci n’est nén co totafwait fini, mins ti voerès cwand minme {{~|di cwè k’ i rtoûne}}. {{s-rif|LLcco|1904, p.6-7}} #* Leye-minme, sereut motoit bén ebarassêye si ele diveut espliker {{~}}… {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne XVII, p.32}} #* Nåjhi di ratinde, Zande va po vey {{~|di cwè i rtoûne}}. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[çou k’ end est]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|çou k' astchait, arive |fr= {{t+|fr|de quoi il retourne}} }} {{ratour|çou k' c' est po ene sacwè |fr= {{t+|fr|ce qu’il en est}}, {{t+|fr|en quoi ça consiste}} }} b2x9nt017figbhd54iubze7o1g0958l moto 0 74444 435481 422344 2026-08-31T08:56:15Z Scribus electronicus 3672 435481 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|moto|fr|wa}}, {{scaw|motocyclette|fr}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|mɔ.tɔ|moː.tɔ|mõ.tɔ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|mɔ.tɔ}} * {{Ric|mo·to}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} # {{oto|wa}} [[éndjin]] ås deus rowes et a moteur ki rôle tot seu ki pout tcheryî on mineu et kécfeye ene djin drî. #* Riprezintez vs li plaece do Martchî, sins tram, ni velos, ni oto, ni {{~}}, on bea dimegne di djulete å tins passé. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.19}} #* On n' sait wice aler po s' schåyî Avå les rowes, vos piedrîz gosse ; Otos, {{~s}} vis efotchrént Come si l' voye n' estaxhe pus da vosse ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.78, ''Lès dj’vås dè fond'' (1938)}} #* Tolmonde ouy, c' est prové, Cwirt a s' motorizer, Et minme l' ôte djoû, sins tchipotreye, Dj' a stou candjî m' velo So ene grosse pezante {{~}} … {{s-rif|E182|p. 269, « Dj’a l’ moto ! » (7 di decimbe 1950)}} #* Tot s' trebouxhant dins les tcheyires, Victor avna, a bén k' a må, disca s' {{~}}. {{s-rif|RDam}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[mobilete]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | moto = JDess, R10, E182 | - = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|éndjin ås deus rowes et a moteur ki rôle tot seu ki pout tcheryî on mineu et kécfeye ene djin drî |fr= {{t+|fr|moto}} }} === {{H|VE}} === {{wp|moto}} aaue559ydahhb4zx5j2il899pu4r6ul di nole manire 0 77081 435468 435148 2026-08-31T07:18:26Z ~2026-47242-10 5035 /* {{H|advierbire|wa}} */ 435468 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|di|nole|manire}} === {{H|advierbire|wa}} === # nén possibe dizo nole condicion. #* Ossu dji vs promete k' i gn årè nou borguimwaisse come mi dzo l’ solo èt n’ abimrè dj' djamåy {{~}}, l’ etcherpe ki vos m’ dinez. {{s-rif|JDprdj|11 di djun 1927, [[s:Proclamâcion dèl République di Djus-d'là Moûse|Tecse oridjinå lijhåve cial]]}} [[File:Proclamèdje République Djus-d'la Moûse 03.ogg]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[po rén]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|nén possibe dzo nole condicion |fr= {{t+|fr|aucunement}}, {{t+|fr|en aucune façon}}, {{t+|fr|pour rien au monde}}, {{t+|fr|sous aucun prétexte}} }} 8t9i2zir5q2duozowaet9osr4hhmihy drache 0 77206 435462 2026-08-30T12:22:55Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «=={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|draschen|vls|wa}} (ploure a saeyeas), lu-minme do {{bdj|dreschen|sourd=de}} (bate å flayea); li foite plouve rishonne a ene shûte di bouxhaedje å flayea di sacwants omes, come c' esteut l' dujhance divinltins. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{pzc}} *** (tot seu) {{AFE|dʀɑʃ|odio=Wa drache.ogg|ling=wa}} {{1pr}} *** (avou nén definixhant årtike) {{AFE|dʀɑʃ|odio=Wa (ene) drache.ogg|ling=wa}} (ene drache)...» 435462 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|draschen|vls|wa}} (ploure a saeyeas), lu-minme do {{bdj|dreschen|sourd=de}} (bate å flayea); li foite plouve rishonne a ene shûte di bouxhaedje å flayea di sacwants omes, come c' esteut l' dujhance divinltins. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{pzc}} *** (tot seu) {{AFE|dʀɑʃ|odio=Wa drache.ogg|ling=wa}} {{1pr}} *** (avou nén definixhant årtike) {{AFE|dʀɑʃ|odio=Wa (ene) drache.ogg|ling=wa}} (ene drache) * {{Ric}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{meteyo|wa}} foite plouve. #* Avou l' {{~}} d' ersè, i s' a fwait ene grande pårdjire ådvant do pådje; mondiu, k' c' est niche ! {{s-rif|S117|a « pârdjîre »}} #* I fwait setch: i nos rfåreut ene boune {{~}}. ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[ploure a drache]] ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[drachî]] * [[drachler]] * [[drachlêye]] * [[ridrachî]] }} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[drache nåcionåle]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=foite plouve ki n' deure waire| * grosse [[walêye]] * [[lavåsse]] * [[laverdêye]] * [[late]] * [[averdinne]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WC}}, {{WM}}, {{BA}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto drache C1,C9,O0,O3,O4,S0,S33,S117,S122,R10,R13 |- = E1,E165,C62 (mwaisse ramexhnêye mins dins l' adrovaedje, il est dit k' les temoens d' asteure l' eployèt) }} {{dal}} 0pwotbc5bl30nx77lzymuc50nlfebx1 435463 435462 2026-08-30T12:23:20Z Lucyin 218 /* {{H|ortografeye}} */ 435463 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|draschen|vls|wa}} (ploure a saeyeas), lu-minme do {{bdj|dreschen|sourd=de}} (bate å flayea); li foite plouve rishonne a ene shûte di bouxhaedje å flayea di sacwants omes, come c' esteut l' dujhance divinltins. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{pzc}} *** (tot seu) {{AFE|dʀɑʃ|odio=Wa drache.ogg|ling=wa}} {{1pr}} *** (avou nén definixhant årtike) {{AFE|dʀɑʃ|odio=Wa (ene) drache.ogg|ling=wa}} (ene drache) * {{Ric}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{meteyo|wa}} foite plouve. #* Avou l' {{~}} d' ersè, i s' a fwait ene grande pårdjire ådvant do pådje; mondiu, k' c' est niche ! {{s-rif|S117|a « pârdjîre »}} #* I fwait setch: i nos rfåreut ene boune {{~}}. ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[ploure a drache]] ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[drachî]] * [[drachler]] * [[drachlêye]] * [[ridrachî]] }} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[drache nåcionåle]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=foite plouve ki n' deure waire| * grosse [[walêye]] * [[lavåsse]] * [[laverdêye]] * [[late]] * [[averdinne]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WC}}, {{WM}}, {{BA}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | drache = C1,C9,O0,O3,O4,S0,S33,S117,S122,R10,R13 |- = E1,E165,C62 (mwaisse ramexhnêye mins dins l' adrovaedje, il est dit k' les temoens d' asteure l' eployèt) }} {{dal}} 16e0h4ulinqnarvkxocse5bfndvcrsi 435464 435463 2026-08-30T12:24:03Z Lucyin 218 /* {{H|ortografeye}} */ 435464 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|draschen|vls|wa}} (ploure a saeyeas), lu-minme do {{bdj|dreschen|sourd=de}} (bate å flayea); li foite plouve rishonne a ene shûte di bouxhaedje å flayea di sacwants omes, come c' esteut l' dujhance divinltins. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{pzc}} *** (tot seu) {{AFE|dʀɑʃ|odio=Wa drache.ogg|ling=wa}} {{1pr}} *** (avou nén definixhant årtike) {{AFE|dʀɑʃ|odio=Wa (ene) drache.ogg|ling=wa}} (ene drache) * {{Ric}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{meteyo|wa}} foite plouve. #* Avou l' {{~}} d' ersè, i s' a fwait ene grande pårdjire ådvant do pådje; mondiu, k' c' est niche ! {{s-rif|S117|a « pârdjîre »}} #* I fwait setch: i nos rfåreut ene boune {{~}}. ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[ploure a drache]] ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[drachî]] * [[drachler]] * [[drachlêye]] * [[ridrachî]] }} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[drache nåcionåle]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=foite plouve ki n' deure waire| * grosse [[walêye]] * [[lavåsse]] * [[laverdêye]] * [[late]] * [[averdinne]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WC}}, {{WM}}, {{BA}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | drache = C1,C9,O0,O3,O4,S0,S33,S117,S122,R10,R13 |- = E1,E165,C62 (mwaisse ramexhnêye mins dins l' adrovaedje, il est dit k' les temoens d' asteure eployèt voltî l' mot) }} {{dal}} p4scdlr3pvj578ght5goj0zqe9ty42n 435466 435464 2026-08-30T19:39:29Z Lucyin 218 435466 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|draschen|vls|wa}} (ploure a saeyeas), lu-minme do {{bdj|dreschen|sourd=de}} (bate å flayea); li foite plouve rishonne a ene shûte di bouxhaedje å flayea di sacwants omes, come c' esteut l' dujhance divinltins. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{pzc}} *** (tot seu) {{AFE|dʀɑʃ|odio=Wa drache.ogg|ling=wa}} {{1pr}} *** (avou nén definixhant årtike) {{AFE|dʀɑʃ|odio=Wa (ene) drache.ogg|ling=wa}} (ene drache) * {{Ric}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{meteyo|wa}} foite plouve. #* Et cwand i gnè vneut ene boune {{~}}, on moussive vitmint padzo l' souwinne po s’ mete a l’ coete. {{s-rif~|LMbba|[[s:Ene_båke_so_les_bwès_d’_l’_Årdene/III|lijhåve so Wikisourd]]}} #* Avou l' {{~}} d' ersè, i s' a fwait ene grande pårdjire ådvant do pådje; mondiu, k' c' est niche ! {{s-rif|S117|a « pârdjîre »}} #* I fwait setch: i nos rfåreut ene boune {{~}}. #* I gn a vnou ene {{~}}, et dji m' a stî ahouter padzo on sapén. {{s-rif|S117|a « ahuter »}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[ploure a drache]] ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[drachî]] * [[drachler]] * [[drachlêye]] * [[ridrachî]] }} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[drache nåcionåle]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=foite plouve ki n' deure waire| * grosse [[walêye]] * [[lavåsse]] * [[laverdêye]] * [[late]] * [[averdinne]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WC}}, {{WM}}, {{BA}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | drache = E170,C1,C9,O0,O3,O4,S0,S17 p. 44,S33,S109,S117,S122,R10,R13 |- = E1,E165,C8,C62 (mwaisse ramexhnêye mins dins l' adrovaedje, il est dit k' les temoens d' asteure eployèt voltî l' mot) }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|foite plouve |fr= {{t+|fr|pluie battante}}, forte {{t+|fr|averse}} |nl= {{t+|nl|slagregen}} }} 59tf92lcjrb8bijf05p56clprfv6b8x Sourdant:Joseph André (1878) 102 77207 435471 2026-08-31T08:02:34Z Scribus electronicus 3672 Pådje ahivêye avou «{{MR|Sourdant:Joseph André}} {{Sourdant-info|JoAn}} {{tomots}} [[Categoreye:Sourdants des fråzes|André (1878)]] {|class="wikitable sortable" style="width:100%;" ! style="width:100px;" | Rahouca || Ouve || Anêye |- | [[Special:WhatLinksHere/Sourdant:JoAdlf|↳]] '''[[Module:Sourdant/JoAdlf|JoAdlf]]''' | ''[[w:Dizos leû fèrome (teyåte)|Dizos leû fèrome]]'' (teyåte) | 1919 |}» 435471 wikitext text/x-wiki {{MR|Sourdant:Joseph André}} {{Sourdant-info|JoAn}} {{tomots}} [[Categoreye:Sourdants des fråzes|André (1878)]] {|class="wikitable sortable" style="width:100%;" ! style="width:100px;" | Rahouca || Ouve || Anêye |- | [[Special:WhatLinksHere/Sourdant:JoAdlf|↳]] '''[[Module:Sourdant/JoAdlf|JoAdlf]]''' | ''[[w:Dizos leû fèrome (teyåte)|Dizos leû fèrome]]'' (teyåte) | 1919 |} 801p0z1tgw7uhqeg17eo2m7hcc3gzrk Sourdant:Dizos leû fèrome 102 77208 435472 2026-08-31T08:07:49Z Scribus electronicus 3672 Pådje ahivêye avou «{{Sourdant-info|JoAdlf}}» 435472 wikitext text/x-wiki {{Sourdant-info|JoAdlf}} j27pz8c09josnr8hgxqon83s5fjdqps Sourdant:JoAdlf 102 77209 435473 2026-08-31T08:08:26Z Scribus electronicus 3672 Pådje ahivêye avou «{{Sourdant-info|JoAdlf}}» 435473 wikitext text/x-wiki {{Sourdant-info|JoAdlf}} j27pz8c09josnr8hgxqon83s5fjdqps Module:Sourdant/JoAdlf 828 77210 435474 2026-08-31T08:09:25Z Scribus electronicus 3672 Pådje ahivêye avou «return { id = "JoAdlf", group = "s20es", author = "[[Sourdant:JoAdlf|Joseph André]]", title = "Dizos leû fèrome", year = "1919", wikidata = "Q141235875", wikipedia = { lang = "wa", title = "Dizos leû fèrome (teyåte)", } }» 435474 Scribunto text/plain return { id = "JoAdlf", group = "s20es", author = "[[Sourdant:JoAdlf|Joseph André]]", title = "Dizos leû fèrome", year = "1919", wikidata = "Q141235875", wikipedia = { lang = "wa", title = "Dizos leû fèrome (teyåte)", } } 6t7diofco6ksrfz8g7mbrviuln5m07k Amerikin 0 77211 435478 2026-08-31T08:48:55Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 435478 wikitext text/x-wiki {{MR|amerikin}} == {{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|francès}} === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{Lka|francès}} * {{Ric|Fran.cès}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-suwa-|f=Amerikinne}} {{~}} {{o}} # onk des [[Estats Unis]]. #* Del samwinne, on-z a prometou ene råcion d' boune farene ki les {{~s}} evoynut po nozôtes fiesti l' Noyé. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* C’ est si bon Di mawyî do tchoumgam Come les {{~s}} Dispu l’ liberåcion. {{s-rif|Bour|oteur=HPet|« Tchoumgan’ », {{l°|2}}, 1949, {{p.|8}}}} #* (Tos les efants avént des pious) Les {{~s}} ont vite arindjî ça: al sicole, grande dihale po tolmonde {{s-rif|[[w:Robert André|Robert André]]|dins [[w:Del pire di molén al pire d' åté (sovnances)|Del pire di molén al pire d' åté]] p. 37}} #* Po m' pårt, dji so bén contin si les {{~s}}, Rûsses, Chinwès, ou co des ôtes sont-st a spioner mes éndjoles infôrmatikès, ca dji n' î scrît k' e walon {{s-rif|JSch}} #* Avou l' tins, les {{~s}} noers et ispanikes ont monté eto dins l' schålance, et haper des belès plaeces (rat. pa {{s|LM}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | Américain = PMca }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|Onk des Estats Unis |en= {{t+|en|American}} |fr= {{t+|fr|Américain}} |nl= {{t+|nl|Amerikaan}} |ru= {{t+|ru|Американец|ral=amerikaniéts}} }} 7y09rijoyhv3q4i4lq2xv8tu5xtf7i7 435479 435478 2026-08-31T08:49:47Z Scribus electronicus 3672 435479 wikitext text/x-wiki {{MR|amerikin}} == {{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|amerikin}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{Lka-pr|amerikin}} * {{Ric|a·me·ri·kin}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-suwa-|f=Amerikinne}} {{~}} {{o}} # onk des [[Estats Unis]]. #* Del samwinne, on-z a prometou ene råcion d' boune farene ki les {{~s}} evoynut po nozôtes fiesti l' Noyé. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* C’ est si bon Di mawyî do tchoumgam Come les {{~s}} Dispu l’ liberåcion. {{s-rif|Bour|oteur=HPet|« Tchoumgan’ », {{l°|2}}, 1949, {{p.|8}}}} #* (Tos les efants avént des pious) Les {{~s}} ont vite arindjî ça: al sicole, grande dihale po tolmonde {{s-rif|[[w:Robert André|Robert André]]|dins [[w:Del pire di molén al pire d' åté (sovnances)|Del pire di molén al pire d' åté]] p. 37}} #* Po m' pårt, dji so bén contin si les {{~s}}, Rûsses, Chinwès, ou co des ôtes sont-st a spioner mes éndjoles infôrmatikès, ca dji n' î scrît k' e walon {{s-rif|JSch}} #* Avou l' tins, les {{~s}} noers et ispanikes ont monté eto dins l' schålance, et haper des belès plaeces (rat. pa {{s|LM}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | Américain = PMca }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|Onk des Estats Unis |en= {{t+|en|American}} |fr= {{t+|fr|Américain}} |nl= {{t+|nl|Amerikaan}} |ru= {{t+|ru|Американец|ral=amerikaniéts}} }} dgpre484t9dbfnxwdb15w9garnglxh5 435480 435479 2026-08-31T08:50:01Z Scribus electronicus 3672 435480 wikitext text/x-wiki {{MR|amerikin}} == {{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|amerikin}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{Lka-pr|amerikin}} * {{Ric|A·me·ri·kin}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-suwa-|f=Amerikinne}} {{~}} {{o}} # onk des [[Estats Unis]]. #* Del samwinne, on-z a prometou ene råcion d' boune farene ki les {{~s}} evoynut po nozôtes fiesti l' Noyé. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* C’ est si bon Di mawyî do tchoumgam Come les {{~s}} Dispu l’ liberåcion. {{s-rif|Bour|oteur=HPet|« Tchoumgan’ », {{l°|2}}, 1949, {{p.|8}}}} #* (Tos les efants avént des pious) Les {{~s}} ont vite arindjî ça: al sicole, grande dihale po tolmonde {{s-rif|[[w:Robert André|Robert André]]|dins [[w:Del pire di molén al pire d' åté (sovnances)|Del pire di molén al pire d' åté]] p. 37}} #* Po m' pårt, dji so bén contin si les {{~s}}, Rûsses, Chinwès, ou co des ôtes sont-st a spioner mes éndjoles infôrmatikès, ca dji n' î scrît k' e walon {{s-rif|JSch}} #* Avou l' tins, les {{~s}} noers et ispanikes ont monté eto dins l' schålance, et haper des belès plaeces (rat. pa {{s|LM}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | Américain = PMca }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|Onk des Estats Unis |en= {{t+|en|American}} |fr= {{t+|fr|Américain}} |nl= {{t+|nl|Amerikaan}} |ru= {{t+|ru|Американец|ral=amerikaniéts}} }} 2r4ftpvjx9ofdnw8hn2gmnjdafw8dse avå les rowes 0 77212 435486 2026-08-31T09:59:56Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 435486 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|avå|les|[[rowe#walon 3|rowes]]}} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} # tocosté so les rowes. #* Les efants pidjolèt {{~}}. {{s-rif|E1|a "pidjoler"}} #* On dit k’ ele fwait l’ turlurete {{~}} di Lidje ! {{s-rif|JMvc|1926, p.18}} #* On n' sait wice aler po s' schåyî {{~|Avå les rowes}}, vos piedrîz gosse ; Otos, motos vis efotchrént Come si l' voye n' estaxhe pus da vosse ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.78, ''Lès dj’vås dè fond'' (1938)}} #* Mierkidi 18 di fevrî 2004 les djins d' El Djadida (Marok), e s' dispiertant, alèt-st aveur on drole di waitrê: des trûlêyes di potchas pelrins {{~}} del veye. {{s|LM}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[avå les voyes]] * [[avå l’ rowe]] * [[sol pavêye]] * [[sol rowe]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tocosté so les rowes |fr = {{t+|fr|dans la rue}}, à travers la ville }} dl4meanmqqj8xzmkc291rv7yeuhtuds ki l’ Bon Diu voye 0 77213 435498 2026-08-31T10:56:58Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 435498 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|ki|l’|Bon Diu|soeye|beni}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # mostere on djoyeus [[esbarmint]]. #* I waitnut, sins moti, l' ouxh do « Ravitaymint ». Infén, ele si drouve... on va sawè cwè... {{~|Ki l' Bon Diu voye}} !... {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[plait-st a Diu]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[al wåde di Diu]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | quë l'Bon Dieu vouche = PMca }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostere on djoyeus esbarmint |ar= {{t+|ar|إن شاء الله|ral=in shâ allâh}} |fr= {{t+|fr|croisons les doits}}, {{t+|fr|Dieu nous entende}} }} s62e3vwlwgrzs9khc6ovwia7zb3f0md Sourdant:Emile Sullon 102 77214 435501 2026-08-31T11:01:09Z Scribus electronicus 3672 Scribus electronicus a displaecî l’ pådje [[Sourdant:Emile Sullon]] viè [[Sourdant:Émile Sullon]] 435501 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Sourdant:Émile Sullon]] 33w6v3mzwl62eqdxnkf08nk28xq927j caskete 0 77215 435504 2026-08-31T11:35:47Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 435504 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|casquette|fr|wa}} ; {{caw|ete|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kas.'kɛt}} {{1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|kas.'kɛt}} * {{Ric|cas·kete}} <gallery> BLACK HIGH SCHOOL AGE STUDENT AT THE ROBERT TAYLOR HOMES, A HIGHRISE APARTMENT COMPLEX ON CHICAGO'S SOUTH SIDE. HE IS... - NARA - 556148.jpg Huisdier in het Engels cap, Winschoten (2018).jpg </gallery> === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{mous|wa}} [[calote]]. #* Cwand il arive sol plaece, i sont ddja la sacwantes : des femes rafûlêyes dins leus chabrakes; des omes, l' {{~}} efoncêye so les orayes, l' echerpe å cô, clapant des shabots, tos vizaedjes di pômagne ki ratindnut. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* Il esteut tofer abiyî (...) d' ene {{~}} etasseye so s' front, ene miete pus foirt ki d' droet. {{s-rif|MVSeb}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|atraper del caskete}} : esse pûni. # {{r|ni pus saveur mete si caskete}} : aveur des coines. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[casse]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[caskete a poys]] * [[caskete a-z orayes]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | caskete = R10 | caskète = E1 | casquète = E1, O0,O2 | - = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|calote |fr= {{t+|fr|casquette}} |nl= {{t+|nl|pet}} }} 82fodpiums28dyrskcetumd4sw8hgw4