Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.18 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 2616 435697 433624 2026-09-01T21:50:17Z Lucyin 218 435697 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|veye}} {{acv}}, {{caw|aedje|s|wa|fwaitso=n}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|vijɛʧ|vjɛʧ|vijaʧ|viyaːʧ|vjaʧ|vjaʤ|vœlaʧ|vilaːʧ|vilɔːʧ}} ; {{miers|1}} ** {{pzc}} {{AFE|vijɛʧ}} * {{Ric|vi·yaedje}} === {{H|Su|wa}} === {{acoird-s}} {{~}} {{o}} #[[trokea]] d’ måjhones å mitan des tchamps, avou des cenes po des siervices (botikes, sicole, eglijhe). #* Dins nos {{~s}}, i dmeure des eglijhes et leus crombyîs clotchîs, mins gn a pupont d’ mayeurs {{s-rif|DHey}} #* I fåt k’ i tegne a s’ {{~}} po-z î raboirder tos les dimegnes. #{{stin}} totes les djins ki dmorèt dins ces måjhons la. #* Tot l’ {{~}} saveut l’ novele dvant mi {{s-rif|S0}} <center><gallery> Diyon viyaedje.jpg|thumb|[[Diyon]] mwaisse rowe. Mazêye tot l' viyaedje.jpg|[[Måzêye]], on viyaedje metou a l’ åvrûle des cresteas. Wazedje viyaedje eglijhe.jpg|[[Wazedje]], on retrôclé viyaedje. Basse volcanike viyaedje.JPG|viyaedje di l’ Efel. Plantche viyaedje walon.jpg </gallery></center> ==== {{H|Reu}} ==== # {{r|djin d’ å viyaedje, djin do viyaedje, djin d’ viyaedje}} : [[viyadjwès]]. # {{r|Gros viyaedje}} : [[bork]]. # {{r|Pitit viyaedje}} : [[hamtea]]. # {{r|Djin då viyaedje, djin d’ viyaedje}} : djin k’ a crexhou e-n on viyaedje, eneviè ene djin dal veye. # {{r|Fiesse do viyaedje}} : [[dicåce]], fiesse del [[pårotche]]. # {{r|Cok do viyaedje}} : djonne ome li pus veyou voltî des båsheles d’ on viyaedje. # {{r|Coraedje ! Voci l’ viyaedje ! On pô pus lon Vci les måjhons}} : Dijhêye des voyaedjeus a pî k’ aprepièt do viyaedje la k’ i dvèt ariver. ==== {{H|Pa}} ==== * [[viyaedjwès]] * [[veye#Walon 2|veye]] {{mse}} * [[Viyé]] * [[Viyance]] ==== {{H|MV}} ==== * [[hamtea]] / [[hamea]] * [[veye#Walon 2|veye]] * [[bork]] * [[louwé#Walon 2|louwé]] ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | villaige = [!vscr] Vîs papîs do dominne di Mirwå\, 1586 | villatche = [!s20es] GWiy | viech = E203 | vieje = E212 | viyèdje = E1, E34, E212b, G201 p. 271 | viyèdge = E167 | vièdje = S0, E21, G201 p. 271 | viyadje = C1, G201 p. 271 | viadje = S117, G201 p. 271 | viyâdje = G201 p. 271 | {{=fon|viyātš|viyâdje}} = S38 (hagnon 73) | viladje = C106 | viladge = EWar | vilâdje = O0, O3, O92, G201 p. 271 | vilådje = G201 p. 271 | viyaedje = R10, R13 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour| grosse troke di måjhons |ar= {{t+|ar|قرية|ral=qarya|ar-fafl=قَرْيَة‎}} |ary= {{t+|ary|دوّير|ral=dewwar}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⴹⵡⵡⴰⵕ|ral=aḍewwar}}, {{t+|zgh|ⵉⵖⵔⵎ|ral=irhrem}}, {{t+|zgh|ⴰⵙⵓⵏ|ral=ason}} |de= {{t+|de|Dorf}} |en= {{t+|en|village}} |es= {{t+|es|pueblo}} |fr= {{t+|fr|village}} |nl= {{t+|nl|dorp}} |it= {{t+|it|villaggio}} |scn= {{t+|scn|villaggiu}} }} === {{H|VE}} === {{wp|viyaedje}} l0f199penprtrsxysvmsonen0h6sq9t 0 2986 435736 287485 2026-09-02T11:16:11Z Scribus electronicus 3672 435736 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-S|clafyî}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Etim?}} === {{H|viebe|wa}} === {{-cotcher-|sclaf}} {{~}} {{vsc}} #si peter a rire. #* Il ont tertos {{~}} e s' fotant d' mi et d' mes esperyinces di sincieus {{s-rif|LMar}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[djiper]], [[xhaxhler]]; {{Lka-si|rire a sketer ses botnires}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[toumer evoye di rire]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|s’esclaffer}}, {{t+|fr|éclater de rire}}, partir d'un grand éclat de rire | }} 63skfhrz34s77nip9w7oyqveuoxsbrn 0 5787 435711 433064 2026-09-02T09:00:12Z Scribus electronicus 3672 435711 wikitext text/x-wiki {{MR|brute}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|bruid|marieye|nl}} (li djoû des noices), pask' on doet anoncî cwand on-z a l' dame et li rwè del minme coleur, et k' on a des ponts po çoula, minme si on piede. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|bʀyːt}} {{1pr}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} {{n-ct|wa}} # {{cwdj|wa}} sôre di [[cwårdjeu]]. #* A l' otel Sint-Djereyon, tos les vénrdis, on-z î djowe al {{~}}. #* I gn a ddja vint ans ki kékes camaerådes ont decidé di s' ritrover tos les londis po rinde del valeur å bea djeu del {{~}} ki les djonnes vôrént rovyî {{s-rif|E172}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|al brûte, on n' oize nén minti}} : on n' pout nén dner des mwaijhès racsegnes a s' soçon, poy k' on djowe eshonne. ==== {{H|parintaedje}} ==== [[brûtleu]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WLmam}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | brûde = E212 | brûte = E1,E21,E34,E172,E212b, R10 |- = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|djeu d' cwåtes |fr= {{t+|fr|mariage}} |nl= {{t+|nl|voltespel}} |li= {{t+|li|broet}}, {{t+|li|bruutje}} |es= {{t+|es|hombre}} {{?}} }} === {{H|VE}} === {{wp|Brûte (cwårdjeu)}} 7tccoggql7j3ox9bxxp42yptkaftozh 0 6254 435659 378458 2026-09-01T14:24:13Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435659 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Etim?}} ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|…}} ** {{pzc}} {{AFE|si.'vil}} * {{Ric|ci.vil}} ==={{H|addjectif|wa}}=== {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} {{dal}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-|o=civil|f=civile}} {{~}} {{o}} # onk ki n’ est nén on sôdård, ki n’ apårtént nén a ene årmêye. #* Å tournant del pavêye di Lovén deus sôdårds boches sont la, dressîs dvant lu. Padrî zels, on {{~}} : C'est Berlino, on traite ki moenne les Almands tot ou çk' i gn a on mannet côp a fé. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # onk k’ est poli, ki cnoxhe les bons uzaedjes dins l’ vikereye di tos les djoûs, come sawè bén scrire ene lete dispu l’ edåme djusk’ å complumint d’ cloyeure. ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | civil = R9,R10,R11 }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour |fr = {{t+|fr|civil}} }} bc1jrx5mzob6c3a18qklnjbbu42u2ma 0 8016 435656 435603 2026-09-01T14:20:31Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435656 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{dal}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} '''dressî''' ([[Codjowaedje poûssî|codjowaedje]]) [v.c.] (v.v.m.) prezinter (åk a magnî). rl a: [[dresse]]. # {{cato|wa}} apontyî èn åté. #* A l’ intrêye del poite del cazer<br>Des sôdårds {{~|ont dressî}} èn åté. {{s-rif|JVvl|(1901), p.129, “Li Casaire des S’colîs”}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[dressî l’ tåve]]}} : aprester l' amagnî sol tåve. # {{r| dressî l' sope}} : mete li sope sol tåve. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dressaedje]] * [[dresseu]] * [[dressêye]] * [[ridressî]] * [[ridresmint]] * [[ridressaedje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dressî = R9 | drèssî = C8,C9,E1,E34,O3 | drèssi = C1,O2 | dèrsî = O }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|apprêter}}, {{t+|fr|garnir}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === === {{H|viebe|wa}} === {{~}} # mete ene sacwè droet. # [[basti]]. #* Si dj' poleu, dvins mes tchansons,<br>{{~|Dressî}} sol tere ki les rafûle,<br>On sårco d' verdeure, on ploråd,<br>Dji tchantreu, croe-dj', di totes mes foices. {{s-rif|JVpr|(1897), "Li Tossaint", p.39}} # aprinde a ene biesse a s' kidure çou k' on ratind d' leye. # {{stin|wa}} tot djåzant d' ene djin. #* Çou ki presse li pus foirt, pol moumint, c' est l' siervante ;<br>I m' fåreut ene bele djonne et k' estaxhe avinante ;<br>Mins ki vnaxhe dal campagne, d' on viyaedje assez lon,<br>Po k' ele n' avaxhe wangnî, å siervice, nou chevron.<br>Insi dj' l' åreu tote frisse pol {{~}} a m' manire. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 609-613}} # {{np-vprC}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|dressî les orayes}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dressaedje]] * [[dresseu]] * [[dressêye]] * [[ridressî]] * [[ridresmint]] * [[ridressaedje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | drècî = E203 | dressi = E89 | dressî = E89 | drèssî = C8,C9,E1,E21,E34,O4 | drèssi = C1,O2 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|dresser}}, {{t+|fr|élever}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|dresser}}, {{t+|fr|formater}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-î|dress}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # ki s' tént droet. #* Å tournant del pavêye di Lovén deus sôdårds boches sont la, {{~s}} dvant lu. Padrî zels, on civil : C'est Berlino, on traite ki moenne les Almands tot ou çk' i gn a on mannet côp a fé. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* L' ome des frankizes foirdja l' ome di l' an trinte<br>Et leus efants, ouy, sol Plaece do Martchî,<br>Come di ç' tins la, polèt co dire sins crinte :<br>Adlé s' Violete nosse Peron dmeure {{~}} ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.188, ''Vîle Tère Lîdjwèse'' (1938)}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[stampé]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki s' tént droet |fr= {{t+|fr|dressé}}, {{t+|fr|debout}} }} 0jx06p9inlva5gw8mp1bqavvaop6ayu 0 9219 435719 430553 2026-09-02T10:34:17Z Scribus electronicus 3672 435719 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|floccus|sourd=la|nope di linne}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|flɔʧ|fluʧ}} {{2pr}} ** {{pzc}} {{AFE|flɔʧ}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{mous|wa}} [[nuk]] avou deus grands laeces dins on ruban, ene laecete, evnd. #* Fijhoz ene bele {{~}} a vosse laecete. {{s-rif|S0}} # bole di linne ou d’ fi ki pind a ene bonete, des gordenes, ene mousseure, ene echerpe, on tchapea, evnd. pol gålioter. #* Il ont metou des belès gordenes avou des {{~s}}. #* Il aveut ene bele {{~}} so s' tchapea. #* Ene bonete al {{~}}. #* Djel voe co, avou s' grande bounete k' i tneut tote droete so s' tiesse et l' {{~}} ki bizéve e l' air, si camizole di printanire et s' pantalon parey. {{s-rif|TBowp|''Ine Copenne so Beaufils'', 1887, p.43}}<br>[[File:Toussaint Brahy Ine Copenne so Beaufils 17 Djel voe co.wav]] # bele binde di stofe ki toûne åtoû do hatrea, si nukî padvant, pu toumer dissu l' vinte po gåyoter ene tinowe la k' on voet li tchmijhe (å pus sovint des omes) #* Il aveut ene bele {{~}} so s' cô. # so les tournikets: ene pitite sacwè (del sitofe, on balon...) ki pind et k' les efants dvèt apicî tot passant, tins ki l' tourniket toûne, po wangnî on toû po rén # on vé ki n' est nén tinkyî # tot l' minme li kéne pitite sacwè ki pind. # åk ki n’ est nén djusse. #* Dj’ a fwait ene {{~}} dins mes carculs. #* Ci n’ est nén l’ prumire {{~}} k’ i fwait # sacwè k’ on-z a fwait et k’ i n’ fåreut nén fé. #* I n’ est nén a s’ prumire {{~}}. {{s-rif|C13}} #* Les seulès {{~s}} k’ i gn a waire a dire dissu, dins on lingaedje ki n’ est nén co rfondou, c’ est les dfåtes di riscôpaedje. # {{meteyo|wa}} boket d’ nive ki tome. #* I tome des {{~s}} come des motchoes d’ potche. {{s-rif|S0}} #* I tchait des {{~s}} di nive. #* I nive a grossès {{~s}}. #* Ene trûlêye di blankès {{~s}} dansèt l’ cråmignon al copete di s’ tiesse. #* Li bijhe vént do schover<br>Kékès {{~s}} trop fråjhûles<br>Djus del håye cial djondant. {{s-rif|JCmp|« Tåv’lê d’iviér », 1912, p.23}} # cråne, ezès tréns, ki drouve et vudî pår li buze di frin otomatike, et s’ fé djoker l’ trén. #* Tirer sol flotche. # Li fleur do houbion. # On ptit stron aiwiasse #* Il a fwait ene {{~}} e s’ marone. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|flotche di disfinse}}: (fotbal) mwais plaeçaedje des baks, ki leye on dvantrin di l’ ôte camp tot seu, eyet lu choter e gôl. # {{r|[[niver a spessès flotches]]}} # {{r|pet d’ flotche}} : vesse ki vént avou on pô d’ matire, et ki lait ene marke dins l’ coulote. # {{r|[[toumer a spessès flotches]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[flotchete]] * [[flotcheye]] * [[flotchter]] * [[flotchî]] * [[flotcheu]] * [[flotchrece]] * [[flotchreçmint]] }} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[flotche di nivaye]] * [[flotche di nive]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (sacwè n’ divreut nén fé): [[fåte]], [[difåte]], [[måcule]] * (boket d’ nive ki tome): [[flotchêye]]; {{Lka-si|flotchêye}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | flotche = C8,C9,C13,E1,E165,E200,O4,R9,R13 | floutche = O4 | floch = E178,E203 | flog = E89 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|nuk avou deus laeces |fr= {{t+|fr|boucle}} }} {{ratour|bole di linne ki gårnit on bonet, des gordenes |fr= {{t+|fr|gland}} }} {{ratour|sacwè k’ on åreut nén dvou fé |fr= {{t+|fr|faute}}, {{t+|fr|entorse}} ''(au règlement)'', {{t+|fr|erreur}}, {{t+|fr|fredaine}} }} {{ratour|boket d’ nive ki tome {{Lka-ra|flotchêye}} |fr= {{t+|fr|flocon}} }} {{ratour|cråne po djoker l’ trin |fr= {{t+|fr|signal d’alarme}} }} {{ratour|{{r|pet d’ flotche}} |fr= {{t+|fr|pet de maçon}}, {{t+|fr|pet foireux}}, {{t+|fr|floche}} (francès d’ Beldjike) }} ==== {{H|VE}} ==== {{wp|flotche (discramiaedje)}} === {{H|Cos|wa}} === {{~}} # {{IP13s|flotchî}}. # {{SP13s|flotchî}}. # {{Kim2s|flotchî}}. akn03xrnebn44rcivxu59o1uzaq3ccb 0 10187 435651 402492 2026-09-01T12:17:25Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435651 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdjla|levis}} {{m-s}}, {{caw|ir|a|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|lɛ.'ʤiːʀ|...}}<!--Disfondowes: lèdjîr(e), lidjêr(e), lèdjêr(e), lèdjîr, lèdjî, lèdjîte--> ** {{pzc}} {{AFE|lɛ.'ʤiːʀ}} * {{Ric|le·djir}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # ki n' a waire di [[pwès]]. #* I vind do trop {{~}} pwin. #* Ene pitite {{~e}} coviete {{s-rif|S0}} #* Di dzeu les toets<br>Si bleus<br>Bleuwès foumires<br>Viè l’ hôt clokî<br>Si vî,<br>Montèt {{~|ledjires}}. {{s-rif|JCmp|« Payîs walon », 1922, p.91-92}} #* Pierdou dins li dzir, Nos stans {{~s}}, Et nos cavolans Come des ploumions {{s-rif|AGau}} # {{munu|wa}} ki n' a waire di dinsité, tot djåzant d' on bwès. #* Li beyôle, c' est åk di {{~}} {{dal}} # ki n' tént nén eshonne, tot djåzant d' ene tere. #* Ci tere la est trop ledjire. #: On dit eto: [[hole]], [[veule#Walon 2|veule]]. Contråve: del [[foite tere]]. #: {{lang|fr|F. meuble.}} # ki n' est nén foirt (gote, toubak, soumey). #* Des ledjirès cigaretes. #* Dj' a l' soumey ledjir. # åjhey a fé (ovraedje). #* Dji vos dinrè ene pitite ledjire ovraedje. # [[påjhire]], [[li cour etait]]. #* I pinse a ses ptits efants k' åront tolminme les mitchots d' leu reve... I fwait des pas d' djeyant... il est {{~}}... il est binåjhe... {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # ki s' didjere bén (amagnî). #* Li påsse a bén levé: les tåtes seront ledjires. #* Magnîz cwandminme ene pitite sacwè d' ledjir. # ki n' a waire di rindaedje, tot djåzant d' ene dinrêye. #* L' avoenne est ledjire, saiss. #: {{lang|fr|F. à faible rendement.}} # ki n' riwaite nén a çk' ele dit a ck'ele fwait, tot djåzant d' ene djin. #* Elle est co bén ledjire. #: {{lang|fr|F. léger, frivole, volage.}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[ledjir come ene plome]]}} # {{r|[[ledjir come ene oronde]]}} # {{r|aveur el mwin ledjire}} : diner åjheymint ene bafe. #: {{lang|fr|F. prompt à frapper.}} # {{r|esse ledjir d' aidants}} : èn waire aveur di liårds. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[ledjirmint]], [[ledjirté]], [[ledjiristé]] ==== {{H|contråve}} ==== * (ki n' a waire di pwès): [[pezant]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | lèdjir = C8 | lèdjîr = E1,E34,S0,S117 | lèdjèr = C8 | lèdjêr' = C100 | lidjêr = O4 | ledjir = R10, R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki n' a waire di pwès |es= {{t+|es|liviano}} }} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} {{addj-adv|wa}} # [[ledjirmint]]. #* Elle esteut moussêye ledjir. #* I rote co ledjir. #* I fåt mindjî ledjir. #: {{lang|fr|F. légèrement.}} #: {{r|pårler ledjir}} : e dire des [[crås|cråsses]]. bwmuw2338q3ugsi6gbds1rxakkjmtx7 0 10359 435649 431320 2026-09-01T12:11:45Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435649 wikitext text/x-wiki {{RAwa}} {{MR|Låvå}} =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sp-apl}} «[[la]]» + [[e]] + «[[vå]]» (sinse «la pus bas») u: «[[la]]» + [[avå]]» (sinse di "plaece å lon"); dedja e {{vlo}} ({{p|laval|fro}}). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|lɔː.'vɔː|laː.'vaː|loː.'voː|lã.'vã}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|lɔː.'vɔː}} * {{Ric|lå·vå}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # e-n ene plaece [[å lon]]. #* Ele m' accepta d' on côp, et po fini l' hantreye,<br>Nos montîs, tos djoyeus, les grés del Måjhon di Veye ;<br>Mins cwand nos ridschindîs totes les femes do Martchî<br>Sins nole cocmwår di keuve {{~}} nos ratindént. {{s-rif|TBowp|''Li Frût d'ine mâle Kpaneie'', 1886, p.46}}<br>[[File:Toussaint Brahy Frût mâle Kpaneie 07 Abeymint.wav]] #* I tchantreut voltî si l' canon ni resdondixhreut nén si foirt, {{~}}, bén lon. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* L' efant n' a pupont d' mame, l' obus l' a tapé djus; (…) çoula s' passe {{~}} e l' Azeye, {{~}} e l' Afrike, {{~}}, {{~}}… {{s-rif|JBeau}} #*I fwait noer {{~}} {{s-rif|E165}} #*Li tracteur est {{~}}, padrî l' håye do corti {{s-rif|O81}} # e-n ene plaece pus bas. #* Waitîz {{~}} kî çki vént {{s-rif|S0}} # [[ene sawice]]. #* {{lang|wa-fel|Prustoz m’ vos racènes,<br>Po qui dj’ m’î ablouketéye<br>Divant d’ rèvoler viès on '''lauvau'''<br>D’èwou ç’qui gn’a nuk qu’è r’vint.}} {{s|JDes|''Dêrènes bates'', ''Mès racènes'', 2014}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Lka-si|drola}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | lavaz = [!d1900] (diviè 1733) | låvå = E1,E34,S117,R10,R13 | lâvâ = S0 | lanvan = E165 p. 113 | lauvau = C8,O4,O81 | {{=wis|lo vo|låvå}} = C74 | lôvô = O4 |- = C13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|po mostrer ene plaece å lon {{Lka-ra|drola}} |fr= {{t+|fr|là-bas}} |en= {{t+|en|over there}} |nl= {{t+|nl|ginder}} |de= {{t+|de|drüben}} }} {{ratour|po mostrer ene plaece pus bas |fr= {{t+|fr|là-bas}} ''(au fond)'' {{wa+fr}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{o+f}} {{vvm|wa}} # {{topon|wa}} coulot d' viyaedje metou pus bas. #*Dji va el {{~}} {{s-rif|G206|p. 29}} # plaece metowe tot ådzo. #*Ça a toumé e {{~}} do beur {{s-rif~|E1}} #{{bast|wa}} pårteye do bastimint di flache (å rez del rowe). #*Leu {{~}} est pavé d' bleuwès pires {{s-rif|E1}} ==== {{H|ratourneures}} ==== #{{r|el låvå|npl}} di [[Dnêye]] (la-minme ''ol lonvô'') ==== {{H|parintaedje}} ==== [[Palåvå]] === {{H|S}} === Etimolodjeye: [[Sourdant:CE2|CE2]] tôme II p. 151, notule 2 elhj588fj0dh472f2e5le5w25bvh9vq 0 10449 435662 353036 2026-09-01T14:32:55Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435662 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl}} «[[må]]» + «[[nete]]», nén bén nete. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|mã.nɛ|mɔ̃.nɛ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|mã.nɛ}} * {{Ric|man·net}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} {{a-tpdv}} # nén prôpe, nén nete, nén bén lavé. #* Ni vnoz nén dire ki c' est {{~}}: dji l' a rnetyî; asteure c' est prôpe {{s-rif|AGau}} # [[måhonteus]] a waitî. #* I waitnut des {{~s}} fimes. # [[laid]], [[måva]]. #* Å tournant del pavêye di Lovén deus sôdårds boches sont la, dressîs dvant lu. Padrî zels, on civil : C'est Berlino, on traite ki moenne les Almands tot ou çk' i gn a on {{~}} côp a fé. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # ''(dins on criya)'' [[veyou evi]]. #* A l' {{~}} pourcea&nbsp;! ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[manni]], [[mannixhaedje]], [[mannixhance]] * [[mannesté]], [[mannestés]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[måssî]] ([[måssir]]), [[niche]], [[yôrd]], [[måprôpe]], [[swasse]] * (dins on criya u ene insule) : [[sale]] * (ricovrou pa ene coûtche di mannestés) : [[ecuriné]], [[ecuré]], [[ecrassî]], [[edaglé]], [[maxhuré]]; {{Lka-si|ecuriné}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WC}}, {{WM}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | mannet, mannete = R9,R10 | mânnet, mânnète = C9a | mânnèt, mânnète = C8 | mannet = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|nén prôpe |fr= {{t+|fr|sale}}, {{t+|fr|malpropre}} |en= {{t+|en|dirty}} |nl= {{t+|nl|vuil}}, {{t+|nl|smerig}} |de= {{t+|de|schmutzig}} |es= {{t+|es|sucio}} |it= {{t+|it|sporco}} |scn= {{t+|scn|lordu}} |ary= {{t+|ary|موسخ|ral=mosekh}} }} 38npqa9qvetkrypnswixl3l8z2ih941 0 10728 435655 410073 2026-09-01T12:31:42Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435655 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj}} «[[mitche]]» {{caw|ot|s|wa}} {{dal}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{o}} # pitit pwin ([[påstedjreye]] fwaite d' on boket d' påsse di pwin, k' on meteut a cure e for, eneviè li [[tortea|tortea al paile]], k' on coujheut al paile). #* Lu ossu esteut amoureus, mins c' esteut d' on boket d' {{~}} !{{s-rif|MLol|p. 114, "L'infifélité d' Catrène"}} #* I pinse a ses ptits efants k' åront tolminme les {{~s}} d' leu reve... I fwait des pas d' djeyant... il est ledjir... il est binåjhe... {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #: On dit eto: [[pistolet]]. #: {{r|aveur des mitchots pus gros k' on pwin}} esse mo seur di lu. #* Ouy, i sint k' il a des mitchots pus gros k' on pwin et des idêyes a mete li tere cou dzeu cou dzo. {{s-rif|PHT}} # (pus stroetmint) soucré pistolet, eneviè les [[crené|crenés]]. # (imådjreçmint) pitit [[gamén]]. #* Papa, dit-st i l' mitchot, on fwait des galetes ? # [[mitchete]] (pitite bistoke). # {{anto|wa}} [[musse|musses]] des bresses. #* Ses hantches sont vormints,</br>Come des ptits bastimints,</br>Et les {{~s}} d' ses bresses</br>Sont bén, djel wadjreu,</br>Comes les cis da Lhôneux,</br>K' est pus ptit k' leye d' ene tiesse. {{s-rif|JBur|''Joyeux rèspleus'' (1899), "Po plaire à Nanèsse"}} #* K’ inmez vs mî vos, mi amour, èn ome secsi k’ a des {{~s}} … ou bén onk k’ est sûti ? {{s-rif|PHT|ratourtnant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.34}} ljnzyszc05jd5e3r3nnzg69g8pbi6r3 0 10851 435735 424013 2026-09-02T11:14:25Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435735 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|moudr-|moude}} {{caw|eu|s|wa|fwaitso=n}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|muː.'dʀøː}} {{1pr}} * {{Ric|mou·dreu}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-|o=moudreu|f=moudreuse}} {{~}} {{o}} #li ci k' a fwait on [[moude]]. #* Tos les toûs, totes les calinreyes,<br>K’ on rtrouve e fond del crapulreye,<br>Ki fjhèt les voleus, les {{~s}},<br>S’ abatît come on côp d’ tonire,<br>So les deus djonnes priyesses mankés. {{s-rif|JVvl|(1901), p.85, “Li Vôye di l’Eglise”}} #* Les ouys ossu maxhîs k’ des loukeures di {{~s}}, si deurs et si hagnants… {{s-rif|AXbg|1912, p.19}} #*Il ont trop bén l' air di smince di {{~s}} come i sont la aguintchîs {{s-rif|EWET}} #* Li diåle, cwand dj' m' aprepyive di leye,<br>Si grand tchén, k' a des brokes di leu,<br>Groûléve sor mi come so on {{~}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.41, ''È pré dès monteûs'' (1934)}} #* I nd aveut tant avant après les {{~s}} d' ses parints, l' efant ! {{s-rif|EGil}} #* Kî çk' est l' vraiy, Maigret ubén Maigret-Simenon; li ci k' esteut dvant s' machine a scrire, u l' ci ki cachive après l' {{~}} ? {{s-rif|P. André}} #*Il åreut yeu tcheu so ene binde di {{~s}}, ces laids hasses la ki cournut les voyes ! ''{{s-rif|CDen}} #* Mins awè, c' est lu l' {{~}} ! Èn ome come on tchvå k' a-st arivé å Gai-Moulin padrî l' Trouk … I m' a shuvou tote li djournêye … A minme dimandé cwè et come sor mi et come sor mi a nosse vijhene !{{s-rif~|PHT|ratournant ''Maigret èt l’danseûse d’å Gai-Moulin'', 1994, {{p.|18}}}} # ''(sins nén si foirt)'' bandiy, mètchante djin ki fwait des laidès keures conte li lwè. #* D' ene mwin brute i saetche li paket, drouve li tîçlete, rispåd l' farene pattavå l' voye, dizo l' nive ki tome a spessès flotches, et, scafant d' rire come d' ene paskeye, les troes {{~s}} fijhnut dmey toû et-z è rvont. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* I m' a minme dit (...) k' si les ajants d' police serént tertos come mi, tos les {{~s}} irént bén rade el prijhon. {{s-rif|JHam|Luksambourg mêsse di lu!, p. 24}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[moudreu d’ agaesse]] * [[rîlêye-moudreu]] * [[limfocite moudreu]]: sôre di blanke globule. {{lang|fr|F. lymphocyte tueur.}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|tite=sakî k' endè towe ene ôte| * [[touweu]] * [[miertrî]] * [[assazin]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | moudreu, moudreuse = R10,R13 | moûdreû, moûdreûse = C99, O4 | moudreu = E184 | moûdreû = O0,O90 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sakî k' endè towe ene ôte |fr= {{t+|fr|meurtrier}}, {{t+|fr|assassin}}, {{t+|fr|tueur}} |en= {{t+|en|murderer}} |nl= {{t+|nl|moordenaar}} |ar= {{t+|ar|قاتل|ral=qâtil|ar-fafl=قَاتِل}} }} {{ratour|bandiy |fr= {{t+|fr|bandit}}, {{t+|fr|malfaiteur}} }} {{dal}} '''II.''' [addj. purade padvant] ki towe. ''Cwand çk' el police va rafroedi li moudreuse felesse des sots do volant ''([[R. Romain]]). {{lang|fr|F. criminel.}} c1vhtgr1ftpch24yt1djmmaebgqbiy9 0 11110 435704 414166 2026-09-02T08:26:37Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435704 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} {{repl}} # [[skepiaedje]]. #* Howe… hote … ôt i braire a s’ {{~}}. {{s-rif|JVvl|(1901), p.17, “Li Ch’vâ”}} #* Vos dirîz k’ ont wårdé l’ sovnance<br>Do Ci k’ a nexhou dvins leu ståve,<br>I n’ si rmouwèt nén pus d’ on på<br>Tot rawårdant l’ eure del {{~}}. {{s-rif|JVva|« Li tchanson dèl Moûse », 1907, p.31}} #* Et s’ ni sovénrè t i nén del di Neurê, do djaene pitit pôve mimbe di Diu k’ on-z a ddja batjhî di ç’ no la, do hink disploumté fayé oujhea k’ on-z a schoyou sol tere sins k’ ele dimandaxhe. {{s-rif|AXbg|1912, p.7}} # [[skepiance]]. #* {{lang|wa-fel|C'èst dè bon !... Li botèye èst pleinte d'arîcrès. On l'a d'pôy' mi '''naihance'''.}} {{s|JMabf|1924, p.33}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | naihance = JVri,JMign | naîhance = JVri (1907) | naîssance = C1,E34 | nêhance = AXhi | nexhance = R10,R13 | naiçanss = E203 | - = C8,C13,E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka-ra|skepiaedje}} 2sbkkg3o6uypav8o222u2flomzsntkf 0 11288 435695 406655 2026-09-01T21:48:41Z Lucyin 218 435695 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|honestus|sourd=la}} {{çdom}} {{caw|esse|a+s|wa}}; bråmint des cognes diccionairreces do 20inme sont des epronts setchs å francès. === {{H|Addj|wa}} === {{-addjwa-|of=oniesse}} {{~}} {{of-a}} # ki n' hape nén l' bén d' èn ôte. #* Bref, totes les djins, minne les martchands d' vatches, estént divnous {{~s}}. {{s-rif|EuGi}} # poli, bén [[aclevé]], [[comifåt]]. # ki n' fwait nole flotche avou les femes (les omes) des ôtes. # {{linw|wa}} k' est d' on livea sciolinwistike ki tertos pout ôre, tot djåzant d' on mot, d' on cåzaedje. ==== {{H|Pa}} ==== * [[oniesté]] / [[oniestruté]] * [[oniesmint]] / [[oniestrumint]] * [[måloniesse]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (ki tertos pout ôre, po on mot, on cåzaedje): [[politicmint comifåt]], [[sociålmint comifåt]] ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | ogness = E203 | ognèsse = E1,E34,E165 | oniesse = C9a, E212, R10,R13 <!-- onete --> | onaitt = E203 | onète = E34 | onête = C1, E1, S0 | onéte = O3,O4 | oninte = E165 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki n' hape nén |fr= {{t+|fr|honnête}}, {{t+|fr|intègre}} }} {{ratour|bén aclevé |fr= {{t+|fr|poli}}, {{t+|fr|correct}}, {{t+|fr|loyal}} }} {{ratour|comifåt secsuwelmint honnête}}, {{t+|fr|chaste}}, {{t+|fr|vertueux}} / {{t+|fr|vertueuse}}, {{t+|fr|pudique}} }} {{ratour|ki tertos pout ôre, po on mot, on cåzaedje |fr= {{t+|fr|politiquement correct}} }} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-|of=oniesse}} {{~}} {{of}} # onk ki n' hape nén les béns d' otru. #* Li monde est ene foubreye wice ki l' {{~}} est vite schôdé. {{s-rif|MLej}} a1nouk4w5cioqv5qh19j5xiu05msoqz 435696 435695 2026-09-01T21:49:19Z Lucyin 218 435696 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|honestus|sourd=la}} {{çdom}} {{caw|esse|a+s|wa}}; bråmint des cognes diccionairreces do 20inme sieke estént des epronts setchs å francès. === {{H|Addj|wa}} === {{-addjwa-|of=oniesse}} {{~}} {{of-a}} # ki n' hape nén l' bén d' èn ôte. #* Bref, totes les djins, minne les martchands d' vatches, estént divnous {{~s}}. {{s-rif|EuGi}} # poli, bén [[aclevé]], [[comifåt]]. # ki n' fwait nole flotche avou les femes (les omes) des ôtes. # {{linw|wa}} k' est d' on livea sociolinwistike ki tertos pout ôre, tot djåzant d' on mot, d' on cåzaedje. ==== {{H|Pa}} ==== * [[oniesté]] / [[oniestruté]] * [[oniesmint]] / [[oniestrumint]] * [[måloniesse]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (ki tertos pout ôre, po on mot, on cåzaedje): [[politicmint comifåt]], [[sociålmint comifåt]] ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | ogness = E203 | ognèsse = E1,E34,E165 | oniesse = C9a, E212, R10,R13 <!-- onete --> | onaitt = E203 | onète = E34 | onête = C1, E1, S0 | onéte = O3,O4 | oninte = E165 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki n' hape nén |fr= {{t+|fr|honnête}}, {{t+|fr|intègre}} }} {{ratour|bén aclevé |fr= {{t+|fr|poli}}, {{t+|fr|correct}}, {{t+|fr|loyal}} }} {{ratour|comifåt secsuwelmint honnête}}, {{t+|fr|chaste}}, {{t+|fr|vertueux}} / {{t+|fr|vertueuse}}, {{t+|fr|pudique}} }} {{ratour|ki tertos pout ôre, po on mot, on cåzaedje |fr= {{t+|fr|politiquement correct}} }} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-|of=oniesse}} {{~}} {{of}} # onk ki n' hape nén les béns d' otru. #* Li monde est ene foubreye wice ki l' {{~}} est vite schôdé. {{s-rif|MLej}} 45mtytu1t9g67mll9c4xnabdz98uwhy 435728 435696 2026-09-02T10:53:04Z Lucyin 218 435728 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|honestus|sourd=la}} {{çdom}} {{caw|esse|a+s|wa}}; bråmint des cognes diccionairreces do 20inme sieke estént des epronts setchs å francès. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|ɔ.'njɛs}} *** {{frcjh}} {{AFE|ɔ.'nɛt|ɔ.'nɛːt|ɔ.'net|ɔ.'næːt}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.'njɛs}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀõ.'ziː|odio=Wa_.ogg|ling=wa}} * {{Ric|o(·)niesse}} === {{H|Addj|wa}} === {{-addjwa-|of=oniesse}} {{~}} {{of-a}} # ki n' hape nén l' bén d' èn ôte. #* Bref, totes les djins, minne les martchands d' vatches, estént divnous {{~s}}. {{s-rif|EuGi}} # poli, bén [[aclevé]], [[comifåt]]. # ki n' fwait nole flotche avou les femes (les omes) des ôtes. # {{linw|wa}} k' est d' on livea sociolinwistike ki tertos pout ôre, tot djåzant d' on mot, d' on cåzaedje. ==== {{H|Pa}} ==== * [[oniesté]] / [[oniestruté]] * [[oniesmint]] / [[oniestrumint]] * [[måloniesse]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (ki tertos pout ôre, po on mot, on cåzaedje): [[politicmint comifåt]], [[sociålmint comifåt]] ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | ogness = E203 | ognèsse = E1,E34,E165 | oniesse = C9a, E212, R10,R13 <!-- onete --> | onaitt = E203 | onète = E34 | onête = C1, E1, S0 | onéte = O3,O4 | oninte = E165 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki n' hape nén |fr= {{t+|fr|honnête}}, {{t+|fr|intègre}} }} {{ratour|bén aclevé |fr= {{t+|fr|poli}}, {{t+|fr|correct}}, {{t+|fr|loyal}} }} {{ratour|comifåt secsuwelmint honnête}}, {{t+|fr|chaste}}, {{t+|fr|vertueux}} / {{t+|fr|vertueuse}}, {{t+|fr|pudique}} }} {{ratour|ki tertos pout ôre, po on mot, on cåzaedje |fr= {{t+|fr|politiquement correct}} }} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-|of=oniesse}} {{~}} {{of}} # onk ki n' hape nén les béns d' otru. #* Li monde est ene foubreye wice ki l' {{~}} est vite schôdé. {{s-rif|MLej}} c2c0r7qqlc5gi7nf70q27hndzkrvbze 435729 435728 2026-09-02T10:54:26Z Lucyin 218 435729 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|honestus|sourd=la}} {{çdom}} {{caw|esse|a+s|wa}}; bråmint des cognes diccionairreces do 20inme sieke estént des epronts setchs å francès. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|ɔ.'njɛs}} *** {{frcjh}} {{AFE|ɔ.'nɛt|ɔ.'nɛːt|ɔ.'net|ɔ.'næːt}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.'njɛs}} * {{Ric|o(·)niesse}} === {{H|Addj|wa}} === {{-addjwa-|of=oniesse}} {{~}} {{of-a}} # ki n' hape nén l' bén d' èn ôte. #* Bref, totes les djins, minne les martchands d' vatches, estént divnous {{~s}}. {{s-rif|EuGi}} # poli, bén [[aclevé]], [[comifåt]]. # ki n' fwait nole flotche avou les femes (les omes) des ôtes. # {{linw|wa}} k' est d' on livea sociolinwistike ki tertos pout ôre, tot djåzant d' on mot, d' on cåzaedje. ==== {{H|Pa}} ==== * [[oniesté]] / [[oniestruté]] * [[oniesmint]] / [[oniestrumint]] * [[måloniesse]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (ki tertos pout ôre, po on mot, on cåzaedje): [[politicmint comifåt]], [[sociålmint comifåt]] ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | ogness = E203 | ognèsse = E1,E34,E165 | oniesse = C9a, E212, R10,R13 <!-- onete --> | onaitt = E203 | onète = E34 | onête = C1, E1, S0 | onéte = O3,O4 | oninte = E165 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki n' hape nén |fr= {{t+|fr|honnête}}, {{t+|fr|intègre}} }} {{ratour|bén aclevé |fr= {{t+|fr|poli}}, {{t+|fr|correct}}, {{t+|fr|loyal}} }} {{ratour|comifåt secsuwelmint honnête}}, {{t+|fr|chaste}}, {{t+|fr|vertueux}} / {{t+|fr|vertueuse}}, {{t+|fr|pudique}} }} {{ratour|ki tertos pout ôre, po on mot, on cåzaedje |fr= {{t+|fr|politiquement correct}} }} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-|of=oniesse}} {{~}} {{of}} # onk ki n' hape nén les béns d' otru. #* Li monde est ene foubreye wice ki l' {{~}} est vite schôdé. {{s-rif|MLej}} h9oy2ryxk5dca9g7tt4qkyplhoib3vt 435731 435729 2026-09-02T11:07:35Z Lucyin 218 /* {{H|sinonimeye}} */ 435731 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|honestus|sourd=la}} {{çdom}} {{caw|esse|a+s|wa}}; bråmint des cognes diccionairreces do 20inme sieke estént des epronts setchs å francès. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|ɔ.'njɛs}} *** {{frcjh}} {{AFE|ɔ.'nɛt|ɔ.'nɛːt|ɔ.'net|ɔ.'næːt}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.'njɛs}} * {{Ric|o(·)niesse}} === {{H|Addj|wa}} === {{-addjwa-|of=oniesse}} {{~}} {{of-a}} # ki n' hape nén l' bén d' èn ôte. #* Bref, totes les djins, minne les martchands d' vatches, estént divnous {{~s}}. {{s-rif|EuGi}} # poli, bén [[aclevé]], [[comifåt]]. # ki n' fwait nole flotche avou les femes (les omes) des ôtes. # {{linw|wa}} k' est d' on livea sociolinwistike ki tertos pout ôre, tot djåzant d' on mot, d' on cåzaedje. ==== {{H|Pa}} ==== * [[oniesté]] / [[oniestruté]] * [[oniesmint]] / [[oniestrumint]] * [[måloniesse]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (ki n' ricwirt nén l' seke): [[honteus]] (a bon) * (ki tertos pout ôre, po on mot, on cåzaedje): [[politicmint comifåt]], [[sociålmint comifåt]] ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | ogness = E203 | ognèsse = E1,E34,E165 | oniesse = C9a, E212, R10,R13 <!-- onete --> | onaitt = E203 | onète = E34 | onête = C1, E1, S0 | onéte = O3,O4 | oninte = E165 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki n' hape nén |fr= {{t+|fr|honnête}}, {{t+|fr|intègre}} }} {{ratour|bén aclevé |fr= {{t+|fr|poli}}, {{t+|fr|correct}}, {{t+|fr|loyal}} }} {{ratour|comifåt secsuwelmint honnête}}, {{t+|fr|chaste}}, {{t+|fr|vertueux}} / {{t+|fr|vertueuse}}, {{t+|fr|pudique}} }} {{ratour|ki tertos pout ôre, po on mot, on cåzaedje |fr= {{t+|fr|politiquement correct}} }} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-|of=oniesse}} {{~}} {{of}} # onk ki n' hape nén les béns d' otru. #* Li monde est ene foubreye wice ki l' {{~}} est vite schôdé. {{s-rif|MLej}} czo4cek5yaa5yvg1mdz0ndc8r1n3he2 435733 435731 2026-09-02T11:11:27Z Lucyin 218 /* {{H|Or}} */ 435733 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|honestus|sourd=la}} {{çdom}} {{caw|esse|a+s|wa}}; bråmint des cognes diccionairreces do 20inme sieke estént des epronts setchs å francès. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|ɔ.'njɛs}} *** {{frcjh}} {{AFE|ɔ.'nɛt|ɔ.'nɛːt|ɔ.'net|ɔ.'næːt}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.'njɛs}} * {{Ric|o(·)niesse}} === {{H|Addj|wa}} === {{-addjwa-|of=oniesse}} {{~}} {{of-a}} # ki n' hape nén l' bén d' èn ôte. #* Bref, totes les djins, minne les martchands d' vatches, estént divnous {{~s}}. {{s-rif|EuGi}} # poli, bén [[aclevé]], [[comifåt]]. # ki n' fwait nole flotche avou les femes (les omes) des ôtes. # {{linw|wa}} k' est d' on livea sociolinwistike ki tertos pout ôre, tot djåzant d' on mot, d' on cåzaedje. ==== {{H|Pa}} ==== * [[oniesté]] / [[oniestruté]] * [[oniesmint]] / [[oniestrumint]] * [[måloniesse]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (ki n' ricwirt nén l' seke): [[honteus]] (a bon) * (ki tertos pout ôre, po on mot, on cåzaedje): [[politicmint comifåt]], [[sociålmint comifåt]] ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | ogness = E203 | ognèsse = E1,E34,E165 | oniesse = C9a, E212, R10,R13 | onièsse = E212b <!-- onete --> | onaitt = E203 | onète = E34 | onête = C1, E1, S0 | onéte = O3,O4 | oninte = E165 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki n' hape nén |fr= {{t+|fr|honnête}}, {{t+|fr|intègre}} }} {{ratour|bén aclevé |fr= {{t+|fr|poli}}, {{t+|fr|correct}}, {{t+|fr|loyal}} }} {{ratour|comifåt secsuwelmint honnête}}, {{t+|fr|chaste}}, {{t+|fr|vertueux}} / {{t+|fr|vertueuse}}, {{t+|fr|pudique}} }} {{ratour|ki tertos pout ôre, po on mot, on cåzaedje |fr= {{t+|fr|politiquement correct}} }} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-|of=oniesse}} {{~}} {{of}} # onk ki n' hape nén les béns d' otru. #* Li monde est ene foubreye wice ki l' {{~}} est vite schôdé. {{s-rif|MLej}} hqhv7mkkddocivgbkukmlis3dd122f9 0 11329 435663 435557 2026-09-01T14:33:39Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435663 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[wice]] #* Ele a asteure èn<!--one--> astaedje, on-z a çminté l' façåde. Li stå est alårdjeye: shijh vatches {{~|ou çk'}} i gn aveut k' ene åmaye … et des berbis... et des pourceas. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[tot ou çki]]}} #* Å tournant del pavêye di Lovén deus sôdårds boches sont la, dressîs dvant lu. Padrî zels, on civil : C'est Berlino, on traite ki moenne les Almands {{~|tot ou çk'}} i gn a on mannet côp a fé. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} 8boc9u0bc5x3umarf83d1hrv6mk7n5m 0 11405 435734 410844 2026-09-02T11:12:06Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435734 wikitext text/x-wiki {{MR|paskèye}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj}} "pask" ({{calc|pasquino|it|wa}}; biestreyes sicrîtes, e 3inme sieke, a Rome, påzès satirisses so ene posteure d' on lomé Pasquino; {{ndjdcn}}), {{caw|eye|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pas.'kɛj|pas.'kɛːj|pas.'kæːj|pas.'ke|pas.'kiːj}} {{BS|ey}} ** {{pzc}} {{AFE|pas.'kɛj}} * {{Ric|pas·keye}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{BeLe|wa}} sôre di scrijhaedje do vî tins (1650-1900) a môde d' [[arimé]], fwaite a l' ocåzion d' èn etrevén, u po distraire les djins, sovint tot s' fotant d' ene sakî. #* On-z a wårdé dins les vîs papîs sacwantès {{~s}} e walon d' Lidje ki datèt do 17inme sieke. # dins sacwants viyaedjes, fiesse k' on fjheut so tos les djonnes omes et les djonnès feyes bounes a maryî, on côp l' an, et la k' on compôzéve ene tchanson, sovint avou des dobes sinses, nén pikés des viers. #* Willy Bal a-st eplaidî ene des dierinnès {{~s}} di Djåmioû. # racontaedje, sovint po rire. #* Ouy, dj' a sogne k' on n' trouve pu mes {{~s}} sol bon ton {{s-rif|JJD}} #* Nos n' vlans nén des «Pocwè m' voz vs cwité?»"; nos tchantrans vigreuzmint ene ahåyante {{~}} cwite a piede nos fås dints {{s-rif~|GFon|tchanté pa [[w:Véronique Roba|Véronique Roba]]}} #* I gn aveut nén on tchame come lu po raconter ene {{~}} {{s-rif|R10}} # istwere do vî tins, vraiye u edvintêye k' on raconte todi enute. #* Conoxhoz bén l' {{~}} do tchvå Bayåd et des cwate fis Aimont ? # laide avinteure k' a-st arivé a ene sakî. #* Dji vs va conter li sbarante {{~}} k' a-st arivé al båshele do pere Cufå {{s-rif|GLuc}} #moumint k' on s' a bén plait. #* Après, dj' ans rpassé å caberdouxhe «Li lapén ki tosse»; kéne {{~}} drola! #* Cwand tote li binde a yeu des pemes u des djaeyes, ele si såve po-z aler racmincî l' minme {{~}} dins ene ôte måjhon {{s-rif|JCal}} # [[dossî]], [[kesse]] ki les djins ndè djåzèt tertos. #* Ou çk' on nd est avou l' {{~}} des sotès vatches? ==== {{H|ratoureures}} ==== # {{r|come d’ ene paskeye}} #* D' ene mwin brute i saetche li paket, drouve li tîçlete, rispåd l' farene pattavå l' voye, dizo l' nive ki tome a spessès flotches, et, scafant d' rire {{~|come d' ene paskeye}}, les troes moudreus fijhnut dmey toû et-z è rvont. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} <gallery> Paskeye sidje Wîne1.jpg|Prumire mitan del « [[:w:Paskeye sol sidje et l' dissidjmint d' Wîne|Paskeye sol sidje et l’ dissidjmint d’ Wîne]] ». </gallery> ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[paskiyî]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[fijheu d’ paskeyes]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (bele istwere do vî tins) : [[fåve]], [[floriconte]], [[conte]], [[racontroûle]] * (istwere racontêye) : [[spoûle]], [[istwere]] * (laide advinteure) : [[kénte]], [[avirete]], [[paråde]] * (minte) {{Lka-si|minte}} ==== {{H|RM}} ==== {{Tit}} * «[[w:Shijhes et Paskeyes|Shijhes et Paskeyes]]» : coirnêye e walon del gazete "''Vers l'Avenir''". ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | paskée = S109 | paskeie = E212 | paskèie = E203 | paskeille = PaWi | paskeye = R10,R13 | paskéye = C8,C13, O0 | paskèye = E1 | paskêye = S117 | paskinye = E200 | paskîye = O0 | pasquèie = [!d1900] [[w:Ulysse Capitaine|Ulysse Capitaine]] | pasquéye = C99 | pasquèye = E1,E170 |- = C9,S44 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tchanson did dinltins |fr= {{t+|fr|pasquille}}, chanson satirique, poème satirique |pcd= {{t+|pcd|pasquille}} }} {{ratour|istwere did dinltins |fr= {{t+|fr|histoire}}, {{t+|fr|légende}}, {{t+|fr|mythe}} }} {{ratour|laide advinteure |fr= {{t+|fr|mésaventure}} }} {{ratour|djoyeus moumint |fr= {{t+|fr|épisode}} mémorable, {{t+|fr|sortie}} mémorable }} {{ratour|rilomêye kesse |fr= {{t+|fr|dossier}}, {{t+|fr|affaire}}, {{t+|fr|saga}} }} === {{H|VE}} === * {{wp|paskeye (discramiaedje)}} * {{wp}} 0m3p3v54l8t65yov2cf6wdjeyy4ej52 0 12023 435677 434054 2026-09-01T15:40:14Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435677 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-'|pupont d}} {{dal}} === {{H|Adv|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # adviebe di noyaedje, todi aloyî a ene cwantité u a on pluriyal nén defini (todi l' sinse di pupont di) : mostere k' ene sacwè k' esteut la dvant, n' est pus la. # dins l' emantchåjhe « (ni…)pupont di » #* Èn ome qui trayit s' payis n' a {{~|pupont d'}} sintimints. Les Boches s' årént kécfeye leyî adire, Berlino a moens di cour ki l' moens d' inte zels. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* On n' sondjive pus k' a ene sôre: l' escole esteut serêye; {{~}} dvwers, {{~}} lçons, {{~|pupont d'}} pûnicions ! {{s-rif|GFay}} #* Gn årè {{~}} rwaitants do teyåte e walon s' i gn a pus nouk ki comprind on fayé mot d' walon. {{s|LH}} ## endè ... pupont, gn ... pupont : ##* Et come on måleur n' avént måy tot seu, des efants, i ndè skepieut pupont d' noveas; les saedjes-dames avént seré botike. {{s-rif|MVdh}} ##* {{lang|wa-fel|Di ç’djoû-là li ptite fleûr sauvadje,</br>Fleûr flanîe, c’est bon signe, dis-t-on,</br>Si strîle si fwârt à vosse cwârsadje</br>Qui n’è dmeur’rèt bintôt '''pupon''' !}} {{s|CDel|''Fleûrs fènées , Les Cahiers Wallons, {{l°|9}}}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|Cwand gn a pupont, gn a co}} : dijhêye cwand on rapoite ene sôre k' on contéve k' i gn aveut pus. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[nén]] (di, des; endè…nén) : e 20e sieke, e walon do Levant. * [[puch]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WM}}, {{WC}}, {{BA}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Adv | pupon = O4 | pupont = R10 | pupoun = O4 | pus pont = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|plus de}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|n'(y) en…plus}} }} 2bzpoujnxhg7r425ydyla804hbz9tm1 0 13326 435713 434993 2026-09-02T09:39:24Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435713 wikitext text/x-wiki {{MR|setchi}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|saetch}}, {{caw|î|v|wa}}, prinde foû d’ on saetch (egzistêye co dins l’ sinse di « vudî », adon-après, pa stindaedje do mouvmint, aminer a lu. Racuzinåve avou l' burton (minme sinse): ''sachañ/sachek/sechel''. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|sɛ.'ʧiː|sa.'ʧiː|sa.'ʧi|sa.'ʧɛ}} {{BS|ae}} *** {{pcdjh}} {{AFE|sa.'kiː}} ** {{pzc}} {{AFE|sɛ.'ʧiː|odio=Sètchî (saetchî).wav}} * {{Ric|sae·tchî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=saetch|come=waitî}} {{~}} # {{vc}} fé [[vni]] [[aviè]] [[lu]]. #* Li bak aveut bén {{~}} l’ atakeu pal tchimijhe : i meritént bén l’ penalti. #* D' ene mwin brute i {{~|saetche}} li paket, drouve li tîçlete, rispåd l' farene pattavå l' voye, dizo l' nive ki tome a spessès flotches, et, scafant d' rire come d' ene paskeye, les troes moudreus fijhnut dmey toû et-z è rvont. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # {{vc}} vudî. #* Ele {{~|saetchive}} les grandès gotes cwand nos l’ avans ramassé. {{s-rif|ELie}} # {{vc}} fé rexhe foû d’ tere (des minrais, des pires, des plantes) #* Dji {{~|saetchreu}} les ronxhes di costé,<br>Dji côpreu les fleurs ki vs inmez. {{s-rif|TBowp|''Mad'leine, si vos volîz m'ainmer'', 1883, p.32}}<br>[[File:23 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* On l’ lome li molén d’ l’ Escaye, ca on-z î {{~|saetchive}} des scayes di chisse. {{s-rif|JLah}} # {{vc}} apicî (des moxhons å filet). #* I nd ont {{~}}, da, ces deus la, minme après ki l’ tindreye åye stî. # {{vc}} fé rexhe. #* {{~|Saetchîz}} vosse linwe, dit-st i l’ docteur. #* Monsieu Sawousse {{~|saetcha}} on croyon foû di s' potche et fjha té k' i l' aveut dit. {{s-rif|JVpa|(1896), p.38}} # {{vc}} tirer (on côp d’ fizik). #* Il a {{~}} on côp d’ pistolet sor leye. # {{vc}} si fé dner des cwårs (po on cheke). #* Neni, dji n’ {{~|saetchrè}} nén vosse cheke divant ki vos n’ mel dijhîxhe. # {{vc}} atchter, tchoezi on biyet di lotreye. #* BABILÔNE (tot s' ashiant po s' fé bårbî). - Mins, Tåtî, djhoz m' on pô : est ele malåde, vosse sour,<br>K' on nel voet nén ?<br>TÅTÎ (tot lyi metant l' drap). - Neni ; elle est evoye, sins rprotche,<br>Dire sacwantès påters a l' eglijhe del pårotche.<br>On {{~|saetche}} l' epront d' Brussele, edon, ouy å matén. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne V, v. 88-91}} #* DJÅKE. - N' avéns ns nén on biyet del lotreye coloniåle k' on-z {{~|a saetchî}} ir ?<br>LIZA. Iy do<!--dè* dai?--> mon Diu, c' est vraiy. {{s-rif|JMmiy|(1934), p.9}} # {{vc}} prinde (ene foto) #* Kî çki vout ki dji lyi saetche si portrait ? # {{vc}} houmer l' foumire d' ene pupe, d' ene cigarete. #* L’ ome, tot s’ abaxhant, raprepeye,<br>Si pupe viè l’ cisse do råle foumeu.<br>I shofele, li vî, d’ ses pus roeds ;<br>Et l’ djonne {{~|saetche}} si foirt k’ i pîpe. {{s-rif|JVpr|(1897), «Li p’tit valet qui fome», p. 91}} #* Dismetant k' les chômeus, sins moti, '''saetchèt''' des leupêyes foû d' leus pupes, — et ki l' batchea, sins rla, råye ås hagnas d' årzeye, come ene galavale biesse ki n' sereut nén a rpaxhe. {{s-rif|MFhb|(1937), p. 49}} # {{vcnd}} sovint shuvou di ''a'' u ''après'' : ## fé vni aviè lu, pal voye di. ## sayî d’ profiter dipus ki ls ôtes, dipus k’ i n’ fåt. ##* Tchaeconk {{~|saetche}} di s’ costé. ##* Les patrons {{~|saetchèt}} tant k’ plèt. ## awè èn air di rshonnance avou. ##* I {{~|saetche}} après Nononke Artur. # {{vcnd|so}} [[s’ aprepyî]] di. #* Les plats avént rôlé, l' diner {{~|saetchive so}} s' fén,<br>On aveut beu do clapant vén. {{s-rif|JKlc|1889, ''Li spot da Mareie'', p.16}} # {{vcnd|so}} ravize ene coleur. #* {{lang|wa-fel|Li bwès, qu’on veût d’å lon, s’èwalpêye d’ine brouheûr<br>d’on rodje '''sètchant so''' l’ vért, qui rapinse li fouyaedje.}} {{s|HSim|Li pan dè Bon Diu, Avri, 1935}} # {{vsc}} aler rade. #* Il ont {{~}}, saiss, les tchvås årdinwès, po fé tote li voye Bress Paris. # {{vsc}} [[amonter]] foû comifåt tot djåzant do feu et del foumire divins ene tchminêye. #* El brune rimpli l' coujhene; l' estouve {{~|saetche}} et blamêye<br>Tins k' l' ome puplote, påjhire, rapetassant, mierseu,<br>Ses ans yet des razans, ses espwers, ses freyeus,<br>Les beas, les laids moumints di tote si vicåreye. {{s-rif|HVC|"Clairs di lune" p. 49}} # ({{vpr}}) shuvou di ''foû di'' : tirer s’ plan po rexhe. #* I s’ a {{~|saetchî foû d’}} ebaras. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|aveur si cour ki saetche}} : awè des zines, des idêyes k' aspitèt foû do cour (metans des idêyes d' amour). #* Li muzike, c' esteut s' gosse. Mins l' flamind, d' ewou aveut i atrapé l' dår? Jilbert aveut s' cour ki saetchive. {{s|JDsp}} # {{r|[[saetche, i betche]]}} # {{r|saetchî å tchår}} : si maryî (uzance do cwarmea, wice ki les maryîs s’ atelént d’ on costé, eyet les nén maryîs di l’ ôte, po fé demarer l’ tchår. # {{r|[[saetchî al bouxhete]]}} # {{r|saetchî al (grande) coide}} : si maryî (dins l’ tins, les nén maryîs djouwént å djeu do saetchaedje di coide siconte des maryîs : les maryîs divént sayî di saetchî li novea maryî aviè zels, foû del binde des djonnes po, simbolicmint, el fé passer dins l’ cofrereye des maryîs) #* Adiè tote li djonnesse !<br>Po comincî,<br>Dji m’ va {{~|saetchî}}<br>{{~|Al coide}}, a tot spiyî. {{s|[[:w:Li bea bouket (tchanson)|Li bia bouquet]]}} # {{r|[[saetchî al minme coide]]}} # {{r|[[saetchî d’ imbaras]]}} # {{r|saetchî ene boutcheye}} : foumer ene cigarete, ene pupe. # {{r|saetchî ene linwe come ene epegne}} : mori d’ soe. # {{r|saetchî ene linwe come on tchåsse-pî}} : esse tot dshoflé, esse djus d’ alinne. # {{r|[[saetchî foû di l’ oirbire]]}} # {{r|[[saetchî foû di spexheur]]}} : rexhe d’ on grand ebaras (marke di cwårs, evnd). # {{r|[[saetchî foû poenne]]}} # {{r|[[saetchî l’ côp d’ haerna]]}} # {{r|[[saetchî l’ diåle pal cawe]]}} # {{r|saetchî l’ aiwe après s’ molén}} : waitî d’ awè dipus d’ avantaedjes k’ èn ôte. # {{r|[[saetchî l’ tiesse foû do strin]]}} # {{r|[[saetchî les paroles foû del boke]]}} # {{r|[[saetchî les viers foû do nez]]}} # {{r|[[saetchî les viers foû del narene]]}} # {{r|[[saetchî so s’ molén]]}} # {{r|[[si saetchî d’ afwaire]]}} # {{r|si saetchî l’ tiesse foû des strins}} : divni ritche. #* Por mi, çou k’ est bén seur, c’ est ki ci n’ serè nén<br/>Tot-z ovrant k’ on såreut {{~|s’ saetchî l’ tiesse foû des strins}}. {{s-rif|ERem|Tati l’perriquî}} # {{r|[[si saetchî foû des grifes di]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[saetcheu]], [[saetchaedje]], [[saetchåd]] * [[rissaetchî]], [[rissaetchete]] ([[al rissaetchete]]) * [[assaetchî]], [[rassaetchî]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[saetchî djus]] * [[saetchî evoye]] * [[saetchî foû]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[haetchî]] * [[tirer]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[hertchî]] * [[assaetchî]] * [[ahertchî]] * [[trinner]] * [[haler]] (aler rade) * [[si dixhombrer]] * [[si trossî]] * [[s’ ascoxhî]] * [[si steper]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WC}}, {{WM}}, {{WL}} (sins l’ Hôte Årdene), {{BA}} (Bive) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | sachier = [!d1900] E1:sètchî (a « sètchî ») | saetchî = R10,R11,R13 | sakî = O0,O3 | satchi = C1,C8,C13, C99, O0,O3 | satchî = C99, O0,O4, S109,S117 | sechi = E212 | sechî = E89 | sèchî = E203 | sètchî = E1,E34 |- = G0, E200, S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé vni aviè lu |fr= {{t+|fr|tirer}} |en= to {{t+|en|pull}} |nl= {{t+|nl|trekken}} |de= {{t+|de|ziehen}} |es= {{t+|es|tirar}} |ary= {{t+|ary|ral=jerr|جرّ}}; {{t+|ary|ral=jbed|جبد|ar-fafl=جْبد}} }} {{ratour|sayî d’ profiter dipus ki ls ôtes | fr = {{t+|fr|soutirer}}, {{t+|fr|exploiter}}, {{t+|fr|profiter}}, {{t+|fr|tirer profit}} }} {{ratour|aler rade | fr = {{t+|fr|s’activer}}, {{t+|fr|sprinter}}, {{t+|fr|foncer}} }} {{ratour|saetchî l’ aiwe après s’ molén | fr = tirer vers soi la couverture }} ==={{H|PE|wa}}=== {{-perwa-î|saetch}} {{PE=}} #*C' est ké bouxhete k' a stî {{~|saetcheye}}? #*Ns avans {{~}} trop foirt et l' coide a scoté. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fwait vni a lu |fr= {{t+|fr|tiré}} |en= {{t+|en|pulled}}, {{t+|en|withdrawed}} |nl= {{t+|nl|getrokken}} }} qnxqi01dmlg45gam3h5owpedww25zbd 0 15150 435717 435379 2026-09-02T10:23:53Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435717 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === * {{Bdj|tûmôn*|sourd=frk}} fé des "couperous", adon racuzinåve avou l' {{vlo}} « [[tumer]] », dit-st i Haust {{FEW|17|384}} {{caw|er|v|wa}} ; l' ATILF ni rwaite nén ddja « tumer/toumer » dvins les ortografeyes di « [[tomber]] »<ref>http://stella.atilf.fr/Dendien/scripts/tlfiv5/visusel.exe?23;s=3158569740;r=2;nat=;sol=1;</ref> ; li motî ''Godefroid'' fwait ossu l' adire inte ''tumer''<ref>https://micmap.org/dicfro/search/dictionnaire-godefroy/tumer</ref> et ''tumber''<ref>https://micmap.org/dicfro/search/dictionnaire-godefroy/tomber2</ref>. * Sorlon Marie-Guy Boutier, åreut l' minme oridjene ki l' {{p|tomber|fr}}<ref>https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=15&alw_page=71&alw_mode=explore#alw-page-section</ref>; Ele cite èn egzimpe diswalpé pa Remacle<ref>REMACLE, ''Différenciation des géminées'' 22-4</ref> so on cas rishonnant, mins n' dit nén ses råjhons. ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tu.me|ty.me|tu.mɛ|ty.mɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|tu.me}} * {{Ric|tou·mer}} [[File:Illustration - to fall (tomber).gif|thumb|100px]] === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=toum|C=tom|come=alouwer}} {{~}} # {{vsc}} [[tchaire]] dal copete. #* {{~|Toumer}} al valêye d' ene finiesse, djus d' ene schåle. {{s-rif|E203}} #* Onk a kî troes doets dzeu l' narene<br>Esteut crexhou ene pwaire di coines,<br>Ni meta k' on pô d' aiwe so s' front<br>Et ses coines {{~|toumît}} e poujhon. {{s-rif|LRedt}} #* Rade, il ont gripé dssus po lyi rceper ses coxhes,<br>et les hepes atakèt. Li crestea si påjhûle<br>si rimplixh d' on grand brut. On-z ôt croxhî les bwès<br>ki s' froxhèt tot {{~|toumant}} so les bouxhons spatés. {{s-rif|HSim}} #* On djoû, li ptit tchén a hoplé sol tåve, a gordé l’ kénket k’ {{~|a toumé}}, et l’ petrole a prins feu. {{s-rif|EPech}} # {{vsc}} si taper djus tot djåzant d' ene sacwè k' est dresseye. #* {{~|Toumer}} al tere. {{s-rif|E203}} #* Tote si veye, l' ome<br>N' porè sovint<br>Ki l' djemixhmint<br>Do bodje ki {{~|tome}}. {{s-rif|LLbe|(1928), p. 116}} # {{vsc}} si rtrover dins. #* I n a tofer des bounès paroles ki '''toumèt''' dvins des ptitès orayes, d’ efants ki rdjåzront motoit on djoû walon {{s-rif|MSla}} # {{vsc}} ariver [[d’ atoumance]] divins ene sitouwåcion. #* Nos n' '''avans''' måy '''toumé''' parey,<br>Profitans ene gote di l' ocåzion,<br>Ca dispoy lontins dji m' rafeye<br>Di vs haper ene båjhe, mi ptit poyon. {{s-rif|JDcoh|1939, p.117, ''Li brave Nanète'' (1910)}} # {{vsc}} [[end awè a s' tchedje|end awè a s’ tchedje]]. #* Del nute, cwand {{~|toumèt}} do fé<br>Leu faccion dvant l' Måjhon d' veye<br>I s' edoirmèt so les grés<br>On ls a veyou pus d' ene feye<br>S' i vént a ploure ou k' i fwaiye froed<br>I moussèt el coûrtigår<br>I s' edoirmèt dvant l' feu. {{s-rif|FrBcj|1852}} # {{vsc}} {{texheu|wa}} rider trop al tere tot djåzant d' ene cote, d' ene marone. #* Mi cote ki {{~|tome}}, djel va rateler. {{s-rif|E203}} #* On vneut di disteler les tchvås cwand fala les rateler sol côp. {{s-rif|E203}} # {{vc}} (avou on pårticipe erirece ou èn addjectif) : [[divni]] tot d' on côp. #* Cwand i m’ vént do {{~}} sins exhowe,<br>Dj’ endè va l’ tiesse baxhowe<br>Avou mes screts-mawets,<br>Fé ene tournêye e bwès. {{s-rif|JCmp|« Anôy’mint », 1925, p.40}} #* L' ome ås poûssires esteut i a l' awaite padrî ene håye ? (...) Todi nd est i ki nosse capon '''touma'''-st edoirmou d' on plin côp {{s-rif|JDB}} # {{vsc}} si distaetchî al tere. #* Tos ses dints {{~|sont toumés}}. {{-rif|E203}} #* Les coines des ciers '''toumèt''' tos ls ans mins les cenes des dins et des renes ni tcheyèt nén. # {{vsc}} {{im|wa}} mori al geure. #* Cwand on djonnea {{~|tome}} sôdård,<br>E manaedje, c’ e-st ene afwaire :<br>On n’ fwait k’ do tchoûler, do braire,<br>Tot s’ fjhant del poenne do gayår. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Qui n’èstans-gn’ co di ç’timps-là ! » p.28}} # {{vsdj}} [[ariver]]. #* S' i {{~|tome}} k' on les vegne houkî<br>Po fé l' planton dvins kéke bale<br>Afwaire di rmouyî l' gozî<br>Il irént a shijh cint Diåles. {{s-rif|FrBcj|1852}} # {{vsc}} [[acsure]]. #* Schoûtez, mi efant,<br>Si ene tote pitite crawêye pondeure,<br>Vis endè fwait dedja tant vey,<br>Djudjîz, å cour ki vos ctaeyîz,<br>Kibén vosse fritche doet {{~}} deure ! {{s-rif|MLol|p. 105, "L’amour atrape lu pètche"}} # {{vsc}} [[ariver]] tot djåzant del brune, del nute. #* Li nute ki {{~|tome}}. {{s-rif|E203}} #* I s' fwait tård. Li djoû {{~|tome}}. {{s-rif|MLol|p.144, « Bébé rèy ås andjes »}} #* Cwand l’ brune {{~|touméve}}, vijhéns, vijhenes,<br>S’ ashiyént sol baye, tot copinant. {{s-rif|JVvl|(1901), p.42, “Li Plèce Grétry”}} #* So çoula, dji m' va saetchî evoye, li nute {{~|tome}} et i frè torade si spès ki dj' årè des rujhes po ramasser mes usteyes. Pere Cwelin, Meliye, disca totasteure. {{s-rif|JLdlb|1919, ake II, sinne II, p.21}} # {{vsc}} [[pinde]] (tot djåzant del pea, des tchveas, des coxhes d' èn åbe). #* S' narene våt, dji croe,<br>Li cisse da Popôl 2,<br>Et-z a t ele des djoufletes<br>Si cråsses et k' {{~|toumèt}},<br>K' on ndè freut deus bons mets,<br>Sins abimer s' vizaedje. {{s-rif|JBjr|(1899), "Po plaire à Nanèsse"}} #* Rén n’ est si bea k’ les tchveas k’ lyi {{~|toumèt}} so les spales<br>On direut-st on tchamp d’ blé ki l’ vint båjhe tot passant<br>Ou l’ corant d’ on sourdon ki dschind del rotche tot wespiyant<br>Et k’ lyi vént caresser ses roslantès mashales… {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «L’inmêye» p.57}} # {{vsc}} {{cron|wa}} ariver tot djåzant d' on djoû d' ene anêye. #* Cwand l' Noyé {{~|tome}} e vénrdi, on pout magnî del tchå. {{s-rif|E203}} # {{vsc}} {{meteyo|wa}} [[baxhî]], [[spiter evoye]] (tot djåzant do vint). #* Li vint {{~|tome}}. {{s-rif|E203}} # {{vsdj}} vini djus tot djåzant d' [[plouve]], d' [[nivaye]], d' [[brouweur]]. #* I {{~|tome}} del plouve, del nivaye. {{s-rif|E203}} #* Mins cwand les foyes si racoirnît, ki l' waerglaece {{~|touma}} åtoû d' zels, e s' lét d' linne di moton ossu blanke k' ene nivaye, Foyete si stinda, cligna ses påpires et pårta po l' ôte monde. {{s-rif|JVpa|(1896), p.61}} #* I {{~|tome}} ene bleuwe brouweur, ene måhaiteye tcholeur. {{s-rif|JCmp|« Candj’mint d’ tins », 1912, p.22}} #* Djan va drovi l’ ouxh Djanete si mostere, blanke come ene essevleye, el nivaye ki {{~|tome}}. {{s-rif|JMvc|1926, p.27}} #* Come les blancs påwions qui voltêynut dins l' airêye, li nive {{~|tome}}, pus spèsse et pus blanke dins l' noereur ki comince a vni. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # {{vcnd|a}} [[obtini]], [[atoumer]] a. #* {{~|Estoz vs toumé al}} måjhone ? {{s-rif|E203}} #* {{~|Toumer al}} feve do wastea. {{s-rif|E1|a "féve"}} # {{vcnd|a}} esse, diveur fé ene sacwè pa s' destinêye. #* Cial, i n’ ont k’ a responde : « Dji nel frè pus », cwand on les atowe pask’ il {{~|ont toumé}} a cori po siervi les deus mwaisses ; « åmen » cwand on lzî fote ene boufe al djaive ; « gråces » cwand les ôtes reupièt. {{s-rif|AXbg|1912, p.10}} # {{vcnd|so}} [[rescontrer]] [[d’ atoumance]]. #* {{~|Toumer sol}} coir a ene sakî. {{s-rif|E203}} #* Cwand i l' oyèt souner l' tocsin,<br>K' on dit k' i gn a l' feu kéke pårt,<br>I s' dispaitchèt tot doûçmint<br>Po n' nén {{~|toumer sol}} flaxhård,<br>Et s' veyèt k' l' afwaire va roed,<br>Divant do risker leu veye,<br>I leyèt fé les bordjoes,<br>Sogne d' aveur li gueuye sipiyeye. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Les pompiers'', p.65-66}} #* Awè, i nos fåt fiesti nos djins. Ni metoz nén l’ cene k’ est schårdêye, savoz ; si madame Mencheur {{~|touméve}} måye '''dissus''', ele freut co des råtchåds. {{s-rif|HSnp|1889, p.81}} #* Ca l' djoû des acoirdances si dj' '''tome''' måy '''sol''' napea<br>Djel towe ! Et si dj' mintixh, k' on m' rissaetche li bateme ! {{s-rif|LLmay|(1923), p. 44}} #* {{lang|wa-fel|Çoula n' m' ala k' trop djusse<BR>Ca dj' {{~|touma}}, no di no<BR>'''So''' ene viye princesse rûsse...<br>Di cint kilos ... pol moens!}} {{s|CGas}} #* Al Nouve-veye, å dierin tournant del rote, i {{~|toumît so}} ene martchande di laecea ki tcheryive so Serè. {{s-rif|AXhi}} #* Dins les bindes d' imådjes walones, vos {{~|toumez so}} on vî tchenå do Cinte avou li scluze et li ptite guerite do wårdeu {{s|LM}} # {{vcnd|di}} haper on må. #* Seur k’ i vont {{~|toumer d’}} on må,<br>Les macreas ki l’ diåle kihere<br>Tot m’ oyant båjhî mi cmere. {{s-rif|JCmp|« Eloviné », 1922, p.61}} # {{vcnd|e}} tourner a ene sacwè d' mwais. #* Vos soris a 250 francs, c’ est del rigolåde. Après deus moes, ele {{~|toumèt e}} rak. {{s-rif|S117}} #* C’ e-st a lu k’ ele dijheut ses poennes,<br>Ses djoyes, ses sondjes, ses anoymints ;<br>Cwand s’ cour {{~|touméve el}} languidône,<br>La k’ ele trovéve l’ ecoraedjmint. {{s-rif|MLol|p.184, « Lu lîve du mèsse dèl grand-mêre »}} # {{vcnd|dins|divins}} [[tårdjî]] dvins des cayets pô [[ahessûle|ahessûles]]. #* Après on cwårt d' eure, li pretcheu {{~|touma dvins}} des anoyantès rdites. # {{vcnd|dins|divins}} si ritrover dvins ene [[mwais|mwaijhe]] sitouwåcion. #* Il a tiré l' milice,<br>Et-z {{~|a<!--est--> t i toumé dvins}} ;<rb>End irè dji n' sai wice,<br>C' est çou ki fwait m' tourmint. {{s-rif~|FrBcj|1852, ''Mi galant Gèra'', p.94}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[bén toumer]]}} # {{r|[[ene pitite plouve fwait toumer on grand vint]]}} # {{r|[[fé toumer moirt]]}} # {{r|[[må toumer]]}} # {{r|[[leyî toumer]]}} ## leyî schiper al tere. ##* I lyi {{~|a leyî toumer}} s' bordon sol tiesse. {{s-rif|E203}} ##* Des volêyes di colons {{~|si leyèt toumer}} so m' boket d' tere. {{s-rif|E203}} ## leyî schiper ene parole. ##* Et s’ {{~|lait i toumer}} ossu londjinnmint k’ on docteur al pixhote : « Çoula, c’ est des rovioûles ». {{s-rif|AXbg|1912, p.11}} # {{r|[[li ci ki fwait on trô po kéconk, i tome didins]]}} # {{r|[[li foye ni tome nén lon erî d’ l’ åbe]]}} # {{r|[[li peme ni tome nén lon erî d’ l’ åbe]]}} # {{r|[[ni nén toumer dvins l’ oraye d’ on sourd]]}} # {{r|[[pout-må a toumé e l’ aiwe]]}} # {{r|[[si conter toumé del båne do cir]]}} # {{r|[[toumer a bokets]]}} # {{r|[[toumer a court]]}}. #* Et si n' '''toumèt'''-ele måy '''a court'''<br> Asteure k' ele si rtrovèt sol boure,<br> Les båsheles. {{s-rif|CGas}} # {{r|[[toumer a djnos]]}} # {{r|[[toumer a l’ aiwe]]}} # {{r|[[toumer a l’ ocåzion]]}} # {{r|[[toumer a schate di]]}} # {{r|[[toumer a spessès flotches]]}} # {{r|[[toumer båbe a båbe]]}} # {{r|[[toumer d’ acoird]]}} #* {{lang|wa-fel|Avizant on voyèdjeû qui s'aprèpîve, èwalpé è s' mantê, l'ont toumé d'acwérd so l' fêt' qui l' ci qu'avinreût l' prumî a lî fé wèster s' mantê, sèreût loukî come èstant l' pus fwért di zèls deûs.}} {{s|[[w:Li bijhe et l’ solea (fåve do vî vî tins]] (Lidje)}} # {{r|[[toumer deur]]}}. #* C’ e-st ene sacwè ki m’ {{~|a toumé deur}}, savoz Janete ? {{s-rif|HSjan|1911, p.137}} # {{r|[[toumer djus d’ fond]]}} # {{r|toumer djus d’ pî}} : esse rwiné. #* Dj' ô bén: c' est onk toumé djus d' pî Gåre li gåre cwand serè rnouri (dins "Simon li Scrinî"). {{lang|fr|F. être en faillite.}} # {{r|[[toumer d’ on boigne so èn aveule]]}} # {{r|[[toumer des nûlêyes]]}} # {{r|[[toumer di s’ maclote]]}} # {{r|[[toumer do cir]]}} # {{r|[[toumer do må d’ sint]]}} : fé ene crise d' epilepseye. # {{r|[[toumer do sôrt]]}} : esse acsegnî pal sôrt. # {{r|[[toumer e blesse|toumer e-n ene blesse]]}}. # {{r|[[toumer e pane]]}} # {{r|[[toumer e rak]]}} # {{r|[[toumer e schô di s’ mame]]}} # {{r|[[toumer evoye di rire]]}} # {{r|[[toumer flåwe]]}} # {{r|[[toumer l’ cou e boure]]}} # {{r|[[toumer malåde]]}}. # {{r|[[toumer påmé]]}} #* Epoirtêye på sdårniyon, ele '''touma flåwe''' so les tinrès yebes, les ouys drovous sol sitoelî coleur di måvlete {{s-rif|AGau}} # {{r|[[toumer plat come ene vôte]]}} # {{r|[[toumer roed bleu sot]]}} : divni amoureus. #*C’ est èn ome bén moussî ki tome e pane avou s'-t oto, e plin mitan del tchampagne : i leve li capot et cmince a rawaitî e moteur cwand il etind ene vwès ki dit « Ça doet esse les boudjiyes ! » {{s-rif|AMot}} #* Elle aveut-st ataké a dvoircî d' si ome et vola les beas sondjes revolés et l' lursete mascråwêye; tot a l' diloujhe, elle endè '''touma malåde''' {{s-rif|JPD}} # {{r|[[toumer tot long stindou]]}} # {{r|si ça tome}} : si c' est insi d' astcheyance. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[toumé]], [[toumaedje]], [[touma]], [[toumêye]], [[toumaedje]] * [[astome]] * [[atoumer]], [[atoumé]], [[atoumance]] * [[ritoumer]], [[ritoumaedje]] * [[ditoumer]], [[ditoumaedje]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[toumer evoye]], [[toumer djus]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=tos les sinses| * [[tchaire]] }} {{Boesse|c=2|tite=tot djåzant del plouve, del nive, del brouweur| * [[scheure]] * [[tchaire]] }} {{Boesse|c=2|tite=vini djus dal copete, sovint tot s' froxhant| * [[berôder]] * [[berôler]] * [[reguiner]] * [[scheure]] * [[vini al valêye]] }} {{Boesse|c=2|tite=d' ene plinne pîce| * [[bardouxhî]] * [[berloufer]] * [[rider djus]] * [[toumer djus]] }} {{Boesse|c=2|tite=si distaetchî al tere| * [[scheure]] }} {{Boesse|c=2|tite=so s' long| * [[fé ene pertinne]] * [[rabressî l’ plantchî]] * [[si stårer]] }} {{Boesse|c=2|tite=tot djåzant d' ene sacwè ki vént d' astcheyance| * [[advini]] * [[ariver]] * [[atoumer]] * [[sorvini]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2| * [[s’ abate]] * [[s’ aflaxhî]] * [[si stårer]] * [[si trebouxhî]] }} ==== {{H|notule d’ uzaedje}} ==== Li viebe est spårdou avå l' payis d' Lidje, l' Årdene bijhrece et sacwantès coines dilérinnes do walon do Mitan. On dit-st ayeur « [[tchaire]] ». ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}}, {{BA}}, {{WM}} ''(Levant)''<ref>https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=15&alw_page=70&alw_mode=explore#alw-page-section</ref> ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | toumé = E89,E203 | toumè = G215 | toumer = R10,R10,R13,E1,G100 | tumè = G215 | tumer = S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|vini djus {{Lka-ra|tchaire}} |ar= {{t+|ar|سقط}} |en= to {{t+|en|fall}} |fr= {{t+|fr|tomber}}, {{t+|fr|chuter}} |grc= {{t+|grc|πίπτω}} |la= {{t+|la|labi}}, {{t+|la|cadere}} |nl= {{t+|nl|vallen}} |ru= {{t+|ru|падать}} }} {{ratour|ariver |en= to {{t+|en|occure}}, to {{t+|en|happen}} |fr= {{t+|fr|arriver}}, {{t+|fr|survenir}}, {{t+|fr|se produire}} |grc= {{t+|grc|ἐπέρχομαι}}, {{t+|grc|τυγχάνω}} |la= {{t+|la|advenire}}, {{t+|la|incidere}} |nl= {{t+|nl|overkomen}}, {{t+|nl|geschieden}}, {{t+|nl|gebeuren}} |ru= {{t+|ru|случиться}} }} {{ratour|pinde |fr= {{t+|fr|pendre}}, {{t+|fr|tomber}}, {{t+|fr|s’affaisser}} }} {{ratour|tot djåzant d' plouve, di brouheure |fr= {{t+|fr|tomber}} }} {{ratour|mori al guere |fr= {{t+|fr|tomber}}, {{t+|fr|mourir}}, {{t+|fr|tomber au champ d'honneur}} }} {{ratour|toumer so |fr= {{t+|fr|tomber sur}}, {{t+|fr|rencontrer}} à l'improviste }} {{ratour|toumer a | fr = {{t+|fr|échoir}}, {{t+|fr|hériter}} }} {{ratour|toumer (esse, diveur fé ene sacwè pa s' destinêye) |fr= {{t-|fr|faire par le sort}} |grc= {{t+|en|τυγχάνω}} }} 36soy48gy5onlsk8xdanlthz5oyfv13 0 15187 435660 418004 2026-09-01T14:26:47Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435660 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tʀɛːt|tʀet}} {{BS|ai}}, {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|tʀɛːt}} * {{Ric}} === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|traditor|sourd=la}} {{m-s}}. ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o&f}} # onk, ene ki trayit (si payis, ses soçons). #* C' est on {{~}} al patreye ''(tchansons del [[w:Binamêye revolucion|Revolucion lidjwesse]]). #* Å tournant del pavêye di Lovén deus sôdårds boches sont la, dressîs dvant lu. Padrî zels, on civil : C'est Berlino, on {{~}} ki moenne les Almands tot ou çk' i gn a on mannet côp a fé. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|e traite}} #* BERNALMONT. - Blessî ?<br>VICTOR. - Deus feyes : ene feye a Saragosse, al tiesse, d' on côp d' pougnård hiné {{~}} pa on bandit, ene nute, tot montant d' gåre… L' ôte feye, cial å molet, avå l' groûlante Rûsseye. {{s-rif|JMabf|1924, p.49}} ==== {{H|FA}} ==== «traite» e francès (loukîz padzo) ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|onk, ene ki rnoye si patreye |fr= {{t+|fr|traitre}} }} ==== {{H|addjectif|wa}} ==== {{-addjwa-E|trait}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # ki fwait do toirt et k' on n' s' î atind nén. #* Dinltins, i fjhént les Citrowenes avou des djaenès fåres; c' esteut bråmint mî; c' est {{~}}, saiss, les blancs. #* C' est {{~}}, li solea, cwand i fwait d' l' air: ti n' sins nén k' to rayixh. #* Les emiles, c' est sovint {{~}}, ca on n' si pout nén rprinde cwand on voet kel fråze ni mostere nén çou k' on vout dire. # [[målåjhey]]. #* On Flamind ki cåze lidjwès, c' est {{~}} a comprinde. # ki n' overe nén comifåt, dandjureus. #* Riskez vs on djoû, po vs fé ene idêye,<br>Do poirter l' fier, d' aidî l' foreu !<br>Après çoula, vos shuroz l' tireu<br>Cwand l' metche d' ene {{~}} cartoutche soumeye ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.74, ''Dizos lès molètes'' (1935)}} # [[mwais]]. #* Li måleur, c’ est k’ l’ ivier e-st a l’ ouxh, al craeye di l’ ouxh – on {{~}} aiwisse ivier k’ on n’ kinoxhe cåzu pus nole ôte et ki fwait s’ tchet des pôvriteus ossu rade et co mî k’ èn ôte, - èn ivier di moudreus… {{s-rif|AXbg|1912, p.7}} #ki rnoye si patreye, ses amisses, les lwès del diplomaceye. #* Nost eveke î cora; et la l' traite Bourguignon Lyi dna l' tchuze inte li moirt et èn ake d' abdicåcion. {{s-rif|NDef}} ==== {{H|parintaedje}} ==== [[traitmint#Etimolodjeye 2|traitmint]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | traite = R10:30876 | traîte = E34 | trête = E165, S117 | tréte = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki fwait do toirt et k' on n' s' î atind nén |fr= {{t+|fr|dangereux}}, {{t+|fr|perfide}}, {{t+|fr|agressif}}, {{t+|fr|malfaisant}} }} {{ratour|målåjhey |fr= {{t+|fr|difficile}}, {{t+|fr|fastidieux}} }} {{ratour|ki rnoye si patreye |fr= {{t+|fr|traitre}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{V|traire}} ==== {{H|pårticipe erirece|wa}} ==== {{-perwa-4p|trait}} {{~}} {{f}} #{{Fpe}} «[[trait]]» #* Cisse vatche la n' a nén stî bén {{~}}. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (vatche, evnd.) : [[modowe]] == {{L|fr}} == === {{H|sustantif|fr}} === {{-su-|ling=fr}} {{~}} {{f}} # [[espwetaedje]] (d' ene djin) come [[esclåve]], come [[poufiasse]]. #* La {{~}} des esclaves, la {{~}} des blanches. # [[tcheyance]] (soume k' i fåt payî a on metou moumint). #* Le paiement se fera ene trois {{~s}} annuelles. #*: Li paymint si frè e troes tcheyances l' an. === {{H|PE|fr}} === {{~}} {{f}} # {{V}} «[[traire]]» (e francès come e walon). luksw27fh4vvzbmqkxvw6yaz3pj4blw 0 15272 435707 392400 2026-09-02T08:42:51Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435707 wikitext text/x-wiki {{RAwa}} {{MR|tri}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Lka-et|trîxhe}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tʀiː|tʀi}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|tʀiː}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{topon|wa}} [[trîxhe]]. #* Avoz sovnance do vint d' Lorinne<br>Cwand i shofléve sins rprinde alinne,<br>K' i råvléve li cresse des grands {{~s}},<br>Schetant les coxhes di nos poplîs {{s-rif|SGou}} #* Dispu adon, li feu a tchôkî si rodje tiesse ådtruviè des bwès et des {{~s}} et s' vinte ki shût n' est k' ene blame et s' cawe tot padrî cotape les braijhes et les cindes {{s-rif|EGil}} #* On paxhi avou sacwants åbes å fruts, et, pus lon, les {{~s}} et les bwès {{s-rif|CDen}} # {{cins|wa}} tere k' on leye rispoizer èn an, po-z î rsemer des dinrêyes l' anêye d' après. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|leyî e trîxhe; leyî cori a '''trî'''}} : èn nén tcherwer. #: On dit eto: leyî cori a [[roye]]. # {{r|leyî cori l' feu a '''trî'''}} : (imådjreçmint) èn nén mete di l' aiwe boure, adon kel sitouve est bén tcherdjêye. # {{r|tere ås trîs}} : trî. #* L' atulî eyou çk' i bouteut esteut retouré di sacwants bounîs d' tere ås {{~|trîs}}. ([[R. Painblanc]]). # {{r|on djårdén come ene trîxhe}} : avou toplin des [[crouwå|crouwås]]. # {{r|So les '''Trîs'''}} : no di sacwantès plaeces el Walonreye, a [[Salzene]], å [[Sårt-Biernåd]], evnd. #* Cwand on-z intréve ås {{~|Trîs}} pa l' Avnowe di Salzene, vos veyîz on dreve di beas åbes, des castagnîs. {{s-rif|JOss}} # {{r|Les longs Trîxhes}} : no d' ene plaece di [[Boumål]]. # {{r|Les Trîxhes}} : no d' ene plaece di [[Djoupeye]]. # {{r|dimorer '''a trî''', e trîxhe}} : ## dimorer sins esse tcherwé, tot djåzant d' ene tere. ## dimorer viye djonne feye, tot djåzant d' ene comere. ## {{r|ritourner on '''trî'''}} : tcherwer ene tere ki n' l' esteut nén, come ene viye [[waide]]. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[triyot]] * [[trîxhler]] * [[trîxhner]] * [[distrîxhî]], [[distrîxhner]] * [[kitrîxhner]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== *(tere k' on lait rpoizer): [[triyot]], [[djouxhire]] ==== {{H|pwaire minimom}} ==== * [[triche]] (trichaedje, frawtinaedje) * [[tri]] (triyaedje, relijhaedje) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | trî = E1, R10,R11 | tri = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tere nén tcherwêye |fr= {{t+|fr|terre inculte}}, {{t+|fr|friche}}, {{t+|fr|lande}}, {{t+|fr|garrigue}}, {{t+|fr|terrain vague}} |pcd= {{t+|pcd|trieu}} }} {{ratour|tere k' on leye rispoizer èn an |fr= {{t+|fr|jachère}}, {{t+|fr|guéret}} }} {{ratour|leyî cori a trî |fr= en friche }} {{ratour|dimorer a trî |fr= rester inculte (en parlant d'une terre) ; demeurer célibataire, vieille fille (en parlant d'une femme) }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|trî (toponimeye)}} ci569nnyj51w1sn510j7gq9pd2qkgx8 0 15581 435650 430513 2026-09-01T12:12:32Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435650 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|voluntāriē|voluntarie|sourd=la}} (sins esse oblidjî, espontanêymint) {{çdom}} {{caw|î|adv|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|vɔl.'tiː|vul.'tiː|vlɛ.'tiː|vla.'tiː}} ** {{pzc}} {{AFE|vɔl.'tiː|odio=Lang-wa-fel Lidje vol'tî.ogg|ling=wa}} * {{Ric|vol.tî}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # avou plaijhi. #* C' est bén {{~}} ki dji vos irè cweri al gåre. # après on viebe, mostere k' on inme fé ciste accion la. #* Il overe {{~}}. {{s-rif|E203}} {{s-rif|E1}} #* Dji vs schoûtreu {{~}}, mins dji n' a waire di tins. {{s-rif|E1}} #* Dji magne {{~}} del salåde. {{s-rif|E1}} {{s-rif|E170}} #* Dj' aschoûte {{~}} tchanter. {{s-rif|O4}} #* I tchantreut {{~}} si l' canon ni resdondixhreut nén si foirt, låvå, bén lon. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # {{str|wa}} avou « [[esse]] ». #* Vos estoz {{~}} gåye. {{s-rif|E1}} # sovint, [[afaiteymint]]. #* I ploût {{~}} viè Sint-Djan. {{s-rif|E203}} {{s-rif|E1}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[gn a nou si vî tcheron ki n’ fwaiye voltî peter s’ corijhe]]}}, {{r|[[gn a nou si vî tcheron ki n’ claptêye voltî s’ côp d’ corijhe]]}} # {{r|[[les noûs ramons schovèt voltî]]}} / {{r|[[les noveas ramons scheuvnut voltî]]}} # {{r|[[li ci ki louke voltî ås stoeles mete sovint si pî e l’ aveule]]}} # {{r|[[li sincieus s’ kihosse voltî s’ tiesse po ki l’ machine overe e s’ plaece]]}} # {{r|[[måle yebe crexhe voltî]]}} # {{r|[[pus l’ bok powe, pus l’ gade el voet voltî]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[vey voltî|vey voltî]] / [[vir voltî]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[evi]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | voletî = E1 | voltî = E34,E203, O4, S0, S36, S44, S117, R10, R13 | voultî = E165,S0 | vol'tî = E1,E170 | voltiye = C8 | vlètî = S117 | vlètiè = S33 | vlatî = S109,S117 | v'latî = S109 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|avou plaijhi |fr= {{t+|fr|volontiers}} |nl= {{t+|nl|graag}} |de= {{t+|de|gern}} }} {{ratour|après on viebe, mostrant k' on inme bén di fé ciste accion la |fr= {{t+|fr|aimer}} |nl= {{t+|nl|houden van}} }} f8jmib3lyv1xrqha55b40gpe1o8lve5 0 15586 435647 434568 2026-09-01T12:04:25Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435647 wikitext text/x-wiki {{MR|vôye}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|via|sourd=la}} {{m-s}}. ===={{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|võj|voːj|vɔj|vuːj|vuj|voj|vwɛj|vwaj}} {{BS|oy}} ** {{pzc}} {{AFE|võːj|odio=Wa voye wa-fel vônye.ogg|ling=wa}} * {{Ric}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{voyr|wa}} passaedje bén assonré et ricnoxhou, po les djins, les tcheretes, les otos, evnd aler d’ ene plaece a l’ ôte. #* Li {{~}} est côpêye, pask’ i rtårmakèt. #* On n' sait wice aler po s' schåyî<br>Avå les rowes, vos piedrîz gosse ;<br>Otos, motos vis efotchrént<br>Come si l' {{~}} n' estaxhe pus da vosse ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.78, ''Lès dj’vås dè fond'' (1938)}} # lådje trawêye po passer houte d’ on bwès, d’ on payis sins tchmin epiré et tarmaké. #* Tchårlumagne vleut fé ene {{~}} ki trevåtchreut l’ Fagne, po-z aler di Hesta a Åxhe, mins tos ses årtchitekes lyi djhént ki ç’ n’ esteut nén possibe. # rowe d’ ene veye, d’ on viyaedje, ki moenne a èn ôte viyaedje, hamtea, u ene plaece bén cnoxhowe. #* El {{~}} do Bos ; li {{~}} di Nzîvå ; pal {{~}} do paxhi. #* Dj’ a dmoré lontins al {{~|Voye}} di Viance a Transene. #* les efants djouwèt e mitan del {{~}}. # plaece k’ î on doet passer po-z ariver ene sadju. #* Dj’ aveu pierdou m’ {{~}}. #* I n’ a sepou rtrover s’ {{~}}. #* I n’ prind nén l’ boune {{~}} ; i s’ va piede. #* La ene åjheye {{~}} ! #* Dji l’ a rmetou sol boune {{~}}. #* C’ est lu ki m’ a acsegnî l’ {{~}}. #* Nos frans l’ {{~}} eshonne. #* Nos frans l’ {{~}} a pî. #* On l’ veyeut l’ åmatén, si maigue briket dzo l’ bresse,<br>Shure li {{~}} del fabrike té k’ èn ome l’ åreut fwait. {{s-rif|JVvl|(1901), p.45, “Agnuss”}} # manire di fé, di s’ codure. #* Ele boute foirt bén a scole, ele est sol boune {{~}}. #* I s’ a co fwait arester pal police, i prind ene mwaijhe {{~}}. # {{plu}} minme sinse. #* Les fis, tot rintrant-st e leu djîsse,<br>Veyant leu mere coutcheye so s’ long,<br>Priyît, dmandît pardon !<br>Et rprindît les {{~s}} di l’ Eglijhe. {{s-rif|JVvl|(1901), p.86, “Li Vôye di l’Eglise”}} # {{im}} shûte di çou k' on doet co fé. #* Li {{~}} esteut co longue por lu divni prof di fak. # {{cins|wa}} prumî toû d' on tchamp a fåtchî, ki c' est ene lårdjeur di deus metes k' on fåtche al mwin totåtoû do tchamp po leyî passer les fåtcheuses. #* Il a stî fé les {{~s}} do matén. # {{rili|wa}} [[pelrinaedje]]. #* Cwand on dit « il a prometou l' voye a Sint Djan ki hosse (å Rû), u a a Tchivrumont, a Montagu, a Biarin», ça vout dire k' il a prometou d' aler e pelrinaedje a ces tchapeles la, paski l' Bon Diu l' a egzocî dins ene dimande. #* Dji m' va å pus abeye, priyî l' grand sint-z Antône,<br>Po k' i saye di m' saetchî foû d' mes novelès poennes.<br>(Tot s' ravizant) Nonna, i våt co mî k' dji våye a Tchîvrimont...<br>(A Tåtî) Dji m' va-st a Tchîvrimont ... dj' a prometou l' {{~}}... {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 517-520}} # voyaedje, tcheriaedje. #* Dj' a co deus troes {{~s}} a fé avou l' begnon. # çou k' on tchereye. #* Aler cweri ene {{~}} di hoye. # lårdjeur di soyaedje. #* Diner del {{~}} a ene soyete. #* Rinde del {{~}} al soye. #* Cwand to soyes dins do vete bwès, i fåt bråmint del {{~}}; dins do setch, i n' è fåt cåzu pont. # [[roye]], [[lene]]. #* Ns avans planter ene {{~}} di crompires. #* Les schayteus: « Fijhans co ene {{~}} di schayes divant d' aler rmareder ». # {{houy|wa}} passaedje dins tere, wice k' on saetche del hoye, do minrai. # {{cost|wa}} plaece d' on fi ki manke. <gallery> Åbes boirdeure voye.jpg|voye avou des åbes di boirdeure Ait Bo olli moulet efants.jpg|voye di montinne Plake voye tchertrece.jpg|voye tchertrece </gallery> ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[avå les voyes]]}} # {{r|[[esse e l’ voye di]]}} # {{r|[[fé l’ voye]]}} (a) ; {{r|[[fé les voyes]]}} # {{r|tcheriåve voye}} : voye ki les tchårs î polént passer. rl a : [[tcheråvoye]]. # {{r|a voye}} : metou dilé ene tcheråvoye, eneviè di çou k’ est å mitan des bwès, des tchamps. #* Les tcherieus ramassént les botes di schoices {{~|a voye}}. #* Il årè åjhey : tot s’ bwès est {{~|a voye}}. # {{r|croejhlåde di voyes}} : plaece ki deus voye si rcôpèt. rl a : [[croejhelmint]]. # {{r|voye di fier}} : tchimin d’ fier. # {{r|Li voye des Almands}} : no d’ plaece di Mitchamp (Lonvli), tchimin pa you k’ ene porcession d’ Almands passèt. # {{r|Li voye des Boûtlîs}} : no d’ plaece di Lutrubwès (Viyè-dlé-Bastogne), pa you k’ les tchårs atelés a des boûs passént. # {{r|Li Voye des tchvås d’ Cope}} : no d’ plaece di Transene (wice ki les tchvås dvént esse acoplés po monter l’ gritchete. # {{r|esse todi so voye, so tchmin}}, u {{r|esse tofer avå les voyes}}, u {{r|esse todi so tchamps so voyes}} : ## aveur on mestî k’ i fåt bråmint bodjî. ## esse todi evoye trinner. rl a : [[dåripete]]. # {{r|esse so s’ voye po rivni}} : esse po rivni e s’ måjhone. # {{r|i m’ freut cori les voyes}} : i m’ fwait eraedjî, télmint ki dj’ a håsse di m’ såver, et trinner avå les voyes. # {{r|aler tchaeke a mitan voye}} : si dner radjoû e-n ene plaece ossu lon do dmoraedje d’ onk ki d’ l’ ôte. # {{r|rexhowe a mitan voye}} : ?. # {{r|passer pazès voyes}} : côper å court, tot prindant les ptits pazeas. # {{r|voye di tere}} : voye nén epirêye, copurade ezès payis avou waire d’ assonraedje do teritwere. # {{r|fåsse voye}} : voye afroyeye på passaedje di djins u d’ tcheroe, mins nén ricnoxhowe. rl a : [[roti]]. # {{r|basse voye}} : schavêye. # {{r|Les Hôtès Voyes, les Bassès Voyes}} : nos d’ plaeces di Bouyon. # {{r|[[so ses voyes]]}} # {{r|viye voye}} : voye did dvins l’ tins, mins ki n’ sieve pus. #* Dj’ a rtrové l’ plaece dins les bwès del {{~|viye voye}} Lidje-Sudan. # {{r|Li Viye Voye|cat=npl}} : di Tniveye (tchåsseye rominne). # {{r|Li voye do Trô d’ såbe|cat=npl}} : di Lutrubwès (Viyé-dlé-Bastogne), ki moenne a ene cårire di såvlon. # {{r|ndaler s’ voye tot droet}}, u {{r|shuve li boune voye}} : fé çou k’ est ricnoxhou come bén. # {{r|ene voye rinouvrece}} : ene novele manire di fé. # {{r|pal voye di}} : tot passant pa. #* Vosse planete, c’ est l’ advinaedje di çou ki va vs ariver {{~|pal voye di}} nosse date di skepiance. # {{r|[[passer s’ voye]]}} # {{r|mete des hames el voye d’ ene sakî}} : l’ espaitchî d’ ariver la wice k’ ene vout avni. # {{r|mete di l' ovraedje foû del voye}} : bén bouter po s' avancî. # [[gn a co cint pîs d’ måle voye]] : vos estoz co lon d' saveur cwè, vos n' estoz nén co arivé. Sin. [[vos n' î estoz nén co al taeye ås fraijhes]] . Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|Vous êtes loin du compte}}. # {{r|[[esse so les voyes po]]}} # {{r|esse so voye po}} : esse presse a. ''Il est so voye po divni minisse.'' {{lang|fr|F. être en passe de.}} #* A schipe {{~|so voye po}} ndè raler,<br>Èn oujhea lyi passe al narene ;<br>C' esteut l' roupeye ki vneut tchîpter<br>Et k' raspitéve divins les spenes,<br>Rihoukî s' djonne kipagnon : {{s-rif|JDcoh|1939, p.157, ''Li roûpèye èt l’ pinson''}} # {{r|[[sol voye]]}} #* La Zande Miye {{~|sol voye}}, ureus come i gn a pont<!--come i gn'a pont-->. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # {{r|[[sol voye di]]}} # {{r|esse foû voye}} ## esse pierdou. ## dins ene bate di dvizes, rexhe foû sudjet. Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|digresser}}. # {{r|elle a prometou l' voye insi !}} : dijhêye po rire d' ene djin k' est må ecaytêye, må mousseye. #{{r|miner l' voye}} : ## esse li prumî d' ene porcession. {{lang|fr|F. marcher en tête.}} ## {{im}} mostrer l' egzimpe. # {{r|[[dimander si voye]]}} # {{r|rimete so ene boune voye}} #* K' ont i fwait les vijhéns ?<br>Come il ont sogne do diåle :<br>Il ont stou houkî l' doyén,<br>Po fé rbeni l' rouwale,<br>Afîsse ki Diè voye<br>Les {{~|rmete so ene boune voye}},<br>Il ont rçû, come di råjhon,<br>Tertos l' benediccion. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Pasqueie dediaie à ’n’potalle'', p.58}} # {{r|[[ritrover s’ voye]]}} # {{r|[[si mete so les voyes di]]}} # {{r|li prumire voye}} : kiminçmint d' èn ovraedje. {{r|li dierinne voye}} : fén d' l' ovraedje. # {{r|ene voye di crås, ene voye di maigue}} # {{r|longue voye}} : voye ki va d' on dbout a l' ôte do texhaedje, s' i manke on fyî d' tchinne. ===== {{H|parintaedje}} ===== {{Boesse|c=3| * [[avoyaedje]] * [[avoyî]] * [[avoyoe]] * [[disvoyaedje]] * [[disvoyî]] * [[disvoymint]] * [[evoyaedje]] * [[evoyåve]] * [[evoye]] * [[evoyeu]] * [[evoyî]] * [[ravoyî]] * [[revoyaedje]] * [[revoye]] * [[revoyî]] * [[rivoyî]] * [[voyaedjåjhe]] * [[voyaedje]] * [[voyaedjeu]] * [[voyaedjî]] * [[voyete]] * [[voyî]] * [[voylete]] * [[voyoe]] }} ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== {{Boesse|c=2| * [[droete voye]] * [[grande voye]] * [[hierdåvoye]] * [[måle voye]] * [[mitan-voye]] * [[mwaisse voye]] * [[otovoye]] * [[tcheråvoye]] * [[voye d’ ahesse]] * [[voye d’ aiwe]] * [[Voye di Djeruzalem]] * [[voye di tere]] * [[Voye Sint-Djåke]] }} ===== {{H|sinonimeye}} ===== * [[rote]], [[tchimin]] ===== {{H|dizotrins mots }} ===== * [[roti]], [[rotoe]], [[pazea]], [[pî-sinte]], [[pî-pazea]] * [[tchåsseye]], [[pavêye]], [[levêye]] <center><gallery> Wa plake å Moncê Rotchète.jpg Wa plake Belfontinne Hans-è-bos.jpg Wa plake Grå-Fayi vôye Cwarnîmont.jpg Wa plake Grå-Fayi vôye Cwarnîmont.jpg Wa plake Graide Vôye du Sclassin.jpg Ôtêye tchessåvoye plake walon.jpg|plake Tchessåvoye a [[Ôtêye]] </gallery></center> ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | vôë = JKlc | {{=wis|voi|voye}} = C74 | voye = O4, S27, S117, O0, R10:12485, R13 | vôye = C8, E1, E34, E165, E170, S25, S36, S41, S117, O0 | vô.ye = S109 | vôïe = E203 | voûye = S117 | vouye = S117 | vwèy' = O4 | vwèye = O0 | vwaye = O3 | vôⁿye = C65] | vōye = C65 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|passaedje bén assonré et ricnoxhou |fr= {{t+|fr|route}} |en= {{t+|en|way}}, {{t+|en|road}} |nl= {{t+|nl|weg}} |de= {{t+|de|Strasse}}, {{t+|de|Weg}} |es= {{t+|es|carretera}} |ar= {{t+|ar|طريق|ral=Tarîq|ar-fafl=طَرِيق}} |ary= {{t+|ary|ral=[[6riq]] (Treq)|طريق|ar-fafl=طْريق}} |mt= {{t+|mt|triq}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵖⴰⵔⴰⵙ|ral=agharas}}; {{t+|zgh|ⴰⴱⵔⵉⴷ|ral=abrid}} }} {{ratour|lådje trawêye po passer houte d’ ene målåjheye plaece |fr= {{t+|fr|route}}, {{t+|fr|piste}} }} {{ratour|plaece k’ î on doet passer |fr= {{t+|fr|route}}, {{t+|fr|trajet}} }} {{ratour|pelrinaedje {{Lka-ra|pelrinaedje}} |fr= {{t+|fr|pèlerinage}} }} {{ratour|voyaedje po tcheryî ene sacwè |fr= {{t+|fr|voyage}}, {{t+|fr|transport}} }} {{ratour|sacwè k' on moenne d' ene plaece a l' ôte |fr= {{t+|fr|chargement}}, {{t+|fr|transport}} }} {{ratour|roye {{Lka-ra|roye}} |fr= {{t+|fr|ligne}} }} {{ratour|passaedje d' ene houyire la k' on saetche å tcherbon. |fr= {{t+|fr|galerie}} }} <!-- a rmete dins des vierbires u des sustantivires --> {{ratour|tcheriåve voye |fr= voie {{t+|fr|carrossable}} }} {{ratour|esse so s’ voye po rivni |fr= être sur le chemin du {{t+|fr|retour}} }} {{ratour|voye rinouvrece |fr= nouvelle {{t+|fr|piste}} }} {{ratour|pal voye di |fr= {{t+|fr|via}} }} {{ratour|mete di l' ovraedje foû del voye |fr= {{t+|fr|abattre}} du travail }} {{ratour|gn a co cint pîs d' måle voye |fr= vous êtes {{t+|fr|loin du compte}} }} {{ratour|esse so voye po |fr= être {{t+|fr|en passe de}} }} {{ratour|esse foû voye, esse pierdou |fr = être {{t+|fr|égaré}} }} {{ratour|esse foû voye, foû sudjet |fr = {{t+|fr|digresser}} }} ==== {{H|VE}} ==== {{wp}} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|vellem|sourd=la}} (codjowa do suddjonctif do {{bdj|volo|sourd=la}} {{m-s}}. ==== {{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|võj|voːj}} *** (cognes puvite erireces) {{AFE|vyːʃ|vyʃ}} ** {{pzc}} {{AFE|võj}} {{1pr}} * {{Ric}} ===={{H|codjowa|wa}}==== {{~}} # {{SP13s}} « [[voleur]] ». #* I fåt co k' i {{~}} bén. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[Diè voye ki]]}} # {{r|[[ki l’ Bon Diu voye ki]]}} # {{r|[[li Bon Diu voye ki]]}} # {{r|[[voye non voye]]}} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|Suddj. pr. 1&3 sg d' on viebe valant « voleur » |fr= {{t+|fr|veuille}} }} == {{L|wa-fel}} == ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} {{AFE|vɔj}} === {{H|sustantif|wa-fel}} === {{~}} {{o}} # [[voye]] (tchimin). #* {{lang|wa-fel|Lu {{~}} d' Atrivau.}} #** Li voye d' Atrivå. === {{H|adviebe|wa-fel}} === {{~}} # [[evoye]]. #* {{lang|wa-fel|Il è coru {{~}} avu l' bèle-faye d'onk d'Aurvaye.}} #** Il a corou evoye avou l' bele-feye d' onk d' Årveye. === {{H|addjectif|wa-fel}} === {{~}} # [[evoye]]. #* {{lang|wa-fel|Il èst {{~}} o Bork.}} #** Il est evoye å Bork. hn1j0qd7d3w0jge50lgoqcvsc86x4yq 0 15691 435687 434253 2026-09-01T20:31:57Z Lucyin 218 /* {{H|parintaedje}} */ 435687 wikitext text/x-wiki {{MR|Walon}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Lka-et|Walon}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|walɔ̃|walɔ|walã|walɔŋ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|wa.'lɔ̃}} * {{Ric|wa·lon}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} {{ssg|wa}} # {{ling|wa}} [[mancî]] [[lingaedje]] roman cåzé, [[divinltins]], so on grand [[boket]] del [[Walonreye]], eyet co scrît [[beazebén]] å djoû d’ ouy pa les [[waloneu]]s. #* Ele ni cnoxhe rén, dai, leye !<br>Asteure, puski dj' so ritche, bén seur ki dj' candjrè d' veye !<br>Dj' a minme l' idêye, edon, do n' pus pårler lidjwès :<br>Li ci ki djåze {{~}} a l' air di si pô d' tchoi ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 279-282}} #* [...] li walon d' Lidje, li walon d' Vervî, di Måmdiy, di Nameur, di Mons, di Tchålerwè etc ... pårlers ki n' fjhèt portant k' on seul et minme lingaedje : li {{~}}. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.9}} #* Efants d' Måmdiy, mintnans bén nosse lingaedje<BR>Come nos vîs peres, djåzans todi {{~}} {{s-rif|GBod}} (Guillaume Bodet) #* Li {{~}}, c’ est l’ lingaedje do cour. #* Cok sins l’ {{~}}, cok sins sporons. #*Li {{~}}, c' est ene langue come li francès; i n a cwate diyalekes — li lidjwès, li namurwès, li et carolo et li lussimbordjwès (Basse Årdene) — ki s' ravizèt come fré et sour {{s-rif~|JClS}} (Jean-Claude Somja) # [[accint]] d’ ene coine del [[Walonreye]], k’ on î djåze on roman lingaedje (ossu bén l’ vraiy walon ki l’ [[picård]]). #* Dji comprind tos les {{~s}}. #* On djheut adon : « motî {{~}} d’ Mont ». #* [...] li {{~}} d' Lidje, li {{~}} d' Vervî, di Måmdiy, di Nameur, di Mons, di Tchålerwè etc ... pårlers ki n' fjhèt portant k' on seul et minme lingaedje : li walon. {{s-rif|JMign|"Li walon å payîs di Lîdje" (1938), p.9}} <gallery> Banire djåzans walon wårdans nos raecinêyes.jpg|Banire « djåzans walon ». Etikete walon sporon.jpg|Etikete dås Relîs Namurwès. Mahin ké walon.jpg|live sol walon avou on tite e walon </gallery> ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[waloneu]] * [[walonisse]] * [[Walonreye]] / [[Waloneye]] * [[walonreye]] (accion pol walon, veyowe evi) * [[walingant]] * [[walnijhî]] * [[sorwalonde]] * [[riwalnijhî]] * [[riwalnijhaedje]] * [[riwalnijhåve]] {{mse}} * [[Vonneche]] * [[Wålem]] * [[Walin]] * [[Wancene]] * [[Wånrote]] }} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[waloncåzant]] * [[franlon]] * [[franwal]], [[walfran]] ==== {{H|RM}} ==== {{Tit}} * [[w:Ké walon po dmwin? (live)|Ké walon po dmwin ?]] live adjinçné la [[w:Lucyin Mahin|Lucyin Mahin]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | walon = C8,C13, E1,E34,E170,E203,E212,E212b, R10,R13, S0,S117 |- = O0,O3,O4,O101,S33 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| lingaedje cåzé toplin, davance, e l' Walonreye |ar= {{t+|ar|والون|ral=wâloûn}} |ary= {{t+|ary|ولونيّة|ral=weloneyya}} |eu= {{t+|eu|valoniera}} |de= {{t+|de|Wallonisch}} {{n}} |es= {{t+|es|valón}} |fo= {{t+|fo|vallonskt}} |fr= {{t+|fr|wallon}} {{o}} |en= {{t+|en|Walloon}} |it= {{t+|it|vallone}} |ja= {{t+|ja|ワロン語}} {{=ral}} ''Warongo'' |lb= {{t+|lb|Wallounesch}} |nds= {{t+|nds|Walloonsch}} {{n}} |nl= {{t+|nl|Waals}} {{n}} |pl= {{t+|pl|waloński}} {{o}} |pt= {{t+|pt|valão}} |ro= {{t+|ro|valonă}} |scn= {{t+|scn|valluni}} |sk= {{t+|sk|valónčina}} |sv= {{t+|sv|vallonska}} |cs= {{t+|cs|valonština}} |tr= {{t+|tr|Valonca}} |zgh= {{t+|zgh|ⵜⴰⵡⴰⵍⵓⵏⵜ|ral=tawalont}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} (mins cåzu todi padrî) # a vey avou l’ lingaedje del Walonreye. #* I nos fåt disfinde nosse bea lingaedje {{~}} {{s-rif|C13}} #* Li soce si loméve « les {{~s}} scrijheus d’ après l’ Ban-bwès ». #*C' est des scolaedjes sol croejhete {{~e}}. # a vey avou les [[Walon]]s u avou l’ [[Walonreye]]. #* Li tuzance {{~e}}. #* … å mitan d’ nosse payis {{~}}, so Sambe. #* Enute, on n’ cåze pus voltî del Redjon {{~e}}. ==== {{H|NU}} ==== Li plaece normåle di l' addjectif, come tos les ôtes addjectifs di nåcionålité, c' est padrî l' sustantif. Mins gn a yeu ene uzance ki s' a fwait dins les anêyes 1980 d' el mete padvant dins des motires (soce des «[[:w:Walons Scrijheus d' après l' Banbwès (soce)|'''Walons Scrijheus''' d' après l' Banbwès]]»=, come dins l' vî tins, avou l' addjectif «roman» ([[Roman Payis]]). ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[Payis walon]] ==== {{H|RM}} ==== {{Tit}} * [[w:Rweyål Club walon|Rweyål Club walon]] : soce di waloneus di [[Måmdey]] * [[w:Walons Scrijheus d' après l' Banbwès (soce)|Walons Scrijheus d’ après l’ Banbwès]] : ancyinne soce di scrijheus e walon. * [[w:Bultén walon (gazete)|Bultén walon]] : ancyinne gazete di teyåte e walon * [[w:Les Cayés walons (gazete)|Les Cayés walons]] : gazete e walon ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto <!-- walon, walone --> | walon, walone = E1,E170, R10, S117 <!-- walon, walonde --> | walon, walonde = E1 | walon, walontt = E203 <!-- femrin nén dné --> | walon = C8, E34,E212,E212b, R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|a vey avou l’ lingaedje walon, u les djins u l’ payis |fr= {{t+|fr|wallon}} |nl= {{t+|nl|Waals}} |de= {{t+|de|wallonisch}} |en= {{t+|en|Walloon}} }} === {{H|VE}} === * {{wp|Walon (lingaedje)}} * {{wp|Walon (discramiaedje)}} e2y6x9zqq41eo3hzsq5tul1b9aa7xgz 435688 435687 2026-09-01T20:43:42Z Lucyin 218 /* {{H|sustantif|wa}} */ 435688 wikitext text/x-wiki {{MR|Walon}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Lka-et|Walon}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|walɔ̃|walɔ|walã|walɔŋ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|wa.'lɔ̃}} * {{Ric|wa·lon}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} {{ssg|wa}} # {{ling|wa}} [[mancî]] [[lingaedje]] roman cåzé, [[divinltins]], so on grand [[boket]] del [[Walonreye]], eyet co scrît [[beazebén]] å djoû d’ ouy pa les [[waloneu]]s. #* Ele ni cnoxhe rén, dai, leye !<br>Asteure, puski dj' so ritche, bén seur ki dj' candjrè d' veye !<br>Dj' a minme l' idêye, edon, do n' pus pårler lidjwès :<br>Li ci ki djåze {{~}} a l' air di si pô d' tchoi ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 279-282}} #* [...] li walon d' Lidje, li walon d' Vervî, di Måmdiy, di Nameur, di Mons, di Tchålerwè etc ... pårlers ki n' fjhèt portant k' on seul et minme lingaedje : li {{~}}. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.9}} #* Efants d' Måmdiy, mintnans bén nosse lingaedje<BR>Come nos vîs peres, djåzans todi {{~}} {{s-rif|GBod}} (Guillaume Bodet) #* Li {{~}}, c’ est l’ lingaedje do cour. #* Cok sins l’ {{~}}, cok sins sporons. #*Li {{~}}, c' est ene langue come li francès; i n a cwate diyalekes — li lidjwès, li namurwès, li et carolo et li lussimbordjwès (Basse Årdene) — ki s' ravizèt come fré et sour {{s-rif~|JClS}} (Jean-Claude Somja) # [[accint]] d’ ene coine del [[Walonreye]], k’ on î djåze on roman lingaedje (ossu bén l’ vraiy walon ki l’ [[picård]]). #* Dji comprind tos les {{~s}}. #* On djheut adon : « motî {{~}} d’ Mont ». #* [...] li {{~}} d' Lidje, li {{~}} d' Vervî, di Måmdiy, di Nameur, di Mons, di Tchålerwè etc ... pårlers ki n' fjhèt portant k' on seul et minme lingaedje : li walon. {{s-rif|JMign|"Li walon å payîs di Lîdje" (1938), p.9}} <center><gallery> Banire djåzans walon wårdans nos raecinêyes.jpg|Banire « djåzans walon ». Etikete walon sporon.jpg|Etikete dås Relîs Namurwès. Plantche viyaedje walon.jpg|plantche « viyaedje walon » Mahin ké walon.jpg|live sol walon avou on tite e walon </gallery></center> ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[waloneu]] * [[walonisse]] * [[Walonreye]] / [[Waloneye]] * [[walonreye]] (accion pol walon, veyowe evi) * [[walingant]] * [[walnijhî]] * [[sorwalonde]] * [[riwalnijhî]] * [[riwalnijhaedje]] * [[riwalnijhåve]] {{mse}} * [[Vonneche]] * [[Wålem]] * [[Walin]] * [[Wancene]] * [[Wånrote]] }} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[waloncåzant]] * [[franlon]] * [[franwal]], [[walfran]] ==== {{H|RM}} ==== {{Tit}} * [[w:Ké walon po dmwin? (live)|Ké walon po dmwin ?]] live adjinçné la [[w:Lucyin Mahin|Lucyin Mahin]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | walon = C8,C13, E1,E34,E170,E203,E212,E212b, R10,R13, S0,S117 |- = O0,O3,O4,O101,S33 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| lingaedje cåzé toplin, davance, e l' Walonreye |ar= {{t+|ar|والون|ral=wâloûn}} |ary= {{t+|ary|ولونيّة|ral=weloneyya}} |eu= {{t+|eu|valoniera}} |de= {{t+|de|Wallonisch}} {{n}} |es= {{t+|es|valón}} |fo= {{t+|fo|vallonskt}} |fr= {{t+|fr|wallon}} {{o}} |en= {{t+|en|Walloon}} |it= {{t+|it|vallone}} |ja= {{t+|ja|ワロン語}} {{=ral}} ''Warongo'' |lb= {{t+|lb|Wallounesch}} |nds= {{t+|nds|Walloonsch}} {{n}} |nl= {{t+|nl|Waals}} {{n}} |pl= {{t+|pl|waloński}} {{o}} |pt= {{t+|pt|valão}} |ro= {{t+|ro|valonă}} |scn= {{t+|scn|valluni}} |sk= {{t+|sk|valónčina}} |sv= {{t+|sv|vallonska}} |cs= {{t+|cs|valonština}} |tr= {{t+|tr|Valonca}} |zgh= {{t+|zgh|ⵜⴰⵡⴰⵍⵓⵏⵜ|ral=tawalont}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} (mins cåzu todi padrî) # a vey avou l’ lingaedje del Walonreye. #* I nos fåt disfinde nosse bea lingaedje {{~}} {{s-rif|C13}} #* Li soce si loméve « les {{~s}} scrijheus d’ après l’ Ban-bwès ». #*C' est des scolaedjes sol croejhete {{~e}}. # a vey avou les [[Walon]]s u avou l’ [[Walonreye]]. #* Li tuzance {{~e}}. #* … å mitan d’ nosse payis {{~}}, so Sambe. #* Enute, on n’ cåze pus voltî del Redjon {{~e}}. ==== {{H|NU}} ==== Li plaece normåle di l' addjectif, come tos les ôtes addjectifs di nåcionålité, c' est padrî l' sustantif. Mins gn a yeu ene uzance ki s' a fwait dins les anêyes 1980 d' el mete padvant dins des motires (soce des «[[:w:Walons Scrijheus d' après l' Banbwès (soce)|'''Walons Scrijheus''' d' après l' Banbwès]]»=, come dins l' vî tins, avou l' addjectif «roman» ([[Roman Payis]]). ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[Payis walon]] ==== {{H|RM}} ==== {{Tit}} * [[w:Rweyål Club walon|Rweyål Club walon]] : soce di waloneus di [[Måmdey]] * [[w:Walons Scrijheus d' après l' Banbwès (soce)|Walons Scrijheus d’ après l’ Banbwès]] : ancyinne soce di scrijheus e walon. * [[w:Bultén walon (gazete)|Bultén walon]] : ancyinne gazete di teyåte e walon * [[w:Les Cayés walons (gazete)|Les Cayés walons]] : gazete e walon ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto <!-- walon, walone --> | walon, walone = E1,E170, R10, S117 <!-- walon, walonde --> | walon, walonde = E1 | walon, walontt = E203 <!-- femrin nén dné --> | walon = C8, E34,E212,E212b, R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|a vey avou l’ lingaedje walon, u les djins u l’ payis |fr= {{t+|fr|wallon}} |nl= {{t+|nl|Waals}} |de= {{t+|de|wallonisch}} |en= {{t+|en|Walloon}} }} === {{H|VE}} === * {{wp|Walon (lingaedje)}} * {{wp|Walon (discramiaedje)}} qhigynaydf4kzcs9o2ugdpanccxyi0s 0 31043 435678 424887 2026-09-01T15:42:03Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435678 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl|kéke| {{loyén|feye|Walon 2}} }} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kek.'fɛj|kek.'fiːj| kek.'fiː|ket.'fiːj|ken.'fiːj|kal.'fiːj|kek.'fwɛ|ket.'fwɛ|kɛt.'fwa}} ** {{pzc}} {{AFE|kek.'fɛj}} * {{Ric|kéc·feye}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} # [[motoit]] (mostere k' on n' sait nén si c' est oyi u nonna). #* I vénront {{~}}. #* Boeroz {{~}} do buré&nbsp;? #* Dji serans {{~}} nos dijh. #* Li boket serè {{~}} deur a-z avaler. #* {{~|Kécfeye}} bén k' dj' irè. #* Èn ome qui trayit s' payis n' a pupont d' sintimints. Les Boches s' årént {{~}} leyî adire, Berlino a moens di cour ki l' moens d' inte zels. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* Vos vs dimandroz {{~}} douvént k' dj' a tofer yeu l' dår di spepyî les djins et vos les vni resserer dins diferins trepådjes {{s-rif|LSom}} # mostere ki ça pout ariver, mins d' [[astcheyance]]. #* Vos end a-t on djåzé, {{~}}&nbsp;? #* Si {{~}} dji n' sereu nén el måjhone, intrez djondant. #* Si {{~}} vos l' veyoz, fijhoz lyi mes complumints. # des côps k' i gn a, sacwantès feyes. #* Endè va {{~}} a pî, {{~}} a tchvå. #* Dji va {{~}} amon m' matante. #* Il est {{~}} bon di s' taire. #* I rvént co {{~}}, mins c' est ddja råle {{s-rif|O100}} #* Mins si dj' rintere {{~}},<br>Ki dj' voeye èn ôte a s' costé,<br>Dji fwait shonnant<!--simblant--> do n' nén l' vey,<br>Come si dj' estaxhe foirt pressé. {{s-rif|FrBcj|''Li cocu volontaire'', 1852, p.82-83}} #* LOUWIS. – Bén, dji pexhe {{~}} avou m’ popa. Dji so djustumint ouy avou. I doet esse evier cial, ni l’ avoz vs nén veyou ? {{s-rif|HSsb|1889, p.42}} #* S’ on-z a {{~}} ene rabrouxhe, on må d’ tiesse,<br>On l’ roveye vite tot gruzinant ene tchanson. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Mi p’tit payîs Walon» p.44}} # a pô près. #* La {{~}} on moes did ci, dj' esteu evoye a èn etermint {{s-rif|JSel}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[dijhans todi kécfeye]]}} # {{r|[[Li ci ki dit kécfeye, i n' minte djamåy]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[kékès feyes]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=cåzu tos les cas| * [[télfeye]] * [[kéccô]] * [[afeye]] * [[calfeye]] * [[mwincô]] }} {{Boesse|c=2|tite=k' on n' sait nén si c' est oyi u nonna| * [[motoit]] * [[putete]] * {{Lka|motoit|Sinonimeye}} }} {{Boesse|c=2|tite=ki c' est purade « oyi »| * [[dandjreus]] * [[dazår]] * [[azår]] * [[probåbe]] * [[probåblumint]] }} {{Boesse|c=2|tite=d' astcheyance| * [[d’ astcheyance]] / [[d’ atoumance]] * [[pacô]] * [[padecô]] * [[afeye]] }} {{Boesse|c=2|tite=kékes côps| * [[padecô]] / [[pa des côps]] * [[pacô]] / [[pa côp]] * [[cobén]] * [[copadecô]] / [[co pa des côps]] * [[télfeye]] * [[kécfeye]] * [[afeye]] * [[télcô]] * [[tenawete]] * [[tévozè]] * {{Lka|padecô|Sinonimeye}} }} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[kécfeye bén]] * [[kécfeye ki]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | kécfeye = R9,R10,R13 | kéke fîe = S0 | kèkefîye = C8 | quèkefîye = C8 | quéqu’ feies = FrBa | quétefîye = C99 | quidfiy’ = PMca <!-- avou "fwè"; a rfonde a pårt? --> | kèdfwè = O4 | - = C13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|k' on n' sait nén si c' est oyi u nonna {{Lka-ra|motoit}} }} {{ratour|d' astcheyance {{Lka-ra|d' astcheyance}} |fr= {{t+|fr|par hasard}}, {{t+|fr|d'aventure}}, {{t+|fr|éventuellement}}, {{t+|fr|incidemment}} |ar= {{t+|ar|ربّمى|ral=roubbama|ar-fafl=رُبَّمى}} }} {{ratour|sacwants feyes {{Lka|padecô|Ratournaedjes}} |fr= {{t+|fr|quelquefois}}, {{t+|fr|parfois}} |ary= {{t+|ary|ral=b3ed el-merrat|بعد لمرّات|ar-fafl=بْعد لْمرّات}} }} {{ratour|a pô près |fr= {{t+|fr|à peu près}}, {{t+|fr|environ}}, {{t+|fr|approximativement}} |ary= {{t+|ary|تقريبن|ral=tqriben|ar-fafl=تقْريبن}} }} lxhnsvylmte3o0l95rrtispho7z4j73 0 31071 435681 253665 2026-09-01T20:02:25Z Lucyin 218 /* {{H|Ra}} */ 435681 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-RI|walnijhî}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj}} «[[walon]]» {{spo-caw-on}} {{bet|ri|v|wa}} {{dcaw|ijhî|v+p+a|wa}}. === {{H|Vi|wa}} === {{-cowait-|riwalnijh}} {{~}} {{vc}} # {{linw|wa}} rimete avou l' fonolodjeye do [[walon]] tot djåzant d' on [[calcaedje]] d' on mot d' on [[lingaedje]] etrindjir. #*Les vîs waloneus avént sogne di {{~|rwalnijhî}} les calcaedjes do francès. ==== {{H|Pa}} ==== * [[riwalnijhaedje]] * {{Lka-pa|walon}} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|réadapter}} {{t+|fr|phononologiquement}} au wallon {{wa+fr}} }} === {{H|PE|wa}} === {{-perwa-î|riwalnijh}} {{~}} {{a-pdvpdr}} # {{linw|wa}} rimetou dins l' fonolodjeye do [[walon]]. #* Les cåzeus di dmwin årént målåjhey a accepter des calcaedjes ki n' årént nén stî {{~s}}, come "calandriyér". ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimetou a môde walone |fr= {{t+|fr|wallonisé}}, {{t+|fr|réadapté}} {{t+|fr|phononologiquement}} au wallon {{wa+fr}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|riwalnijhaedje}} 5xgdcmpasixbsqqcem3kpjpno4ume3i 435682 435681 2026-09-01T20:03:27Z Lucyin 218 /* {{H|Ra}} */ 435682 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-RI|walnijhî}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj}} «[[walon]]» {{spo-caw-on}} {{bet|ri|v|wa}} {{dcaw|ijhî|v+p+a|wa}}. === {{H|Vi|wa}} === {{-cowait-|riwalnijh}} {{~}} {{vc}} # {{linw|wa}} rimete avou l' fonolodjeye do [[walon]] tot djåzant d' on [[calcaedje]] d' on mot d' on [[lingaedje]] etrindjir. #*Les vîs waloneus avént sogne di {{~|rwalnijhî}} les calcaedjes do francès. ==== {{H|Pa}} ==== * [[riwalnijhaedje]] * {{Lka-pa|walon}} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimete a môde walone |fr= {{t+|fr|walloniser}}, {{t+|fr|réadapter}} phononologiquement au wallon }} === {{H|PE|wa}} === {{-perwa-î|riwalnijh}} {{~}} {{a-pdvpdr}} # {{linw|wa}} rimetou dins l' fonolodjeye do [[walon]]. #* Les cåzeus di dmwin årént målåjhey a accepter des calcaedjes ki n' årént nén stî {{~s}}, come "calandriyér". ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimetou a môde walone |fr= {{t+|fr|wallonisé}}, {{t+|fr|réadapté}} {{t+|fr|phononologiquement}} au wallon {{wa+fr}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|riwalnijhaedje}} dse8nek70yc7ld4ku8wj39m7tmfossz 435683 435682 2026-09-01T20:13:31Z Lucyin 218 435683 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-RI|walnijhî}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj}} «[[walon]]» {{spo-caw-on}} {{bet|ri|v|wa}} {{dcaw|ijhî|v+p+a|wa}}. === {{H|Vi|wa}} === {{-cowait-|riwalnijh}} {{~}} {{vc}} # {{linw|wa}} rimete avou l' fonolodjeye do [[walon]] tot djåzant d' on [[calcaedje]] d' on mot d' on [[lingaedje]] etrindjir. #* Les vîs waloneus avént sogne di {{~|rwalnijhî}} les calcaedjes do francès. ==== {{H|Pa}} ==== * [[riwalnijhaedje]] * {{Lka-pa|walon}} * [[walnijhî]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | riwalnijhî u erwalnijhî / rwalnijhî = R226, R10 | rwalonijhî = R9 a « Élessene » }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimete a môde walone |fr= {{t+|fr|walloniser}}, {{t+|fr|réadapter}} phononologiquement au wallon }} === {{H|PE|wa}} === {{-perwa-î|riwalnijh}} {{~}} {{a-pdvpdr}} # {{linw|wa}} rimetou dins l' fonolodjeye do [[walon]]. #* Les cåzeus di dmwin årént målåjhey a accepter des calcaedjes ki n' årént nén stî {{~s}}, come "calandriyér". ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimetou a môde walone |fr= {{t+|fr|wallonisé}}, {{t+|fr|réadapté}} {{t+|fr|phononologiquement}} au wallon {{wa+fr}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|riwalnijhaedje}} jz5aa54v59bvg98hr3izc5v4hedkijk 435684 435683 2026-09-01T20:17:46Z Lucyin 218 435684 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-RI|walnijhî}} === {{H|etimolodjeye}} === {{V|walnijhî}} {{bet|ri|v|wa}} {{çdom}} avou l' {{bdj}} «[[walon]]» {{spo-caw-on}} {{dcaw|ijhî|v+p+a|wa}}. === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=riwalnijh|come=waitî}} {{~}} {{vc}} # {{linw|wa}} rimete avou l' fonolodjeye do [[walon]] tot djåzant d' on [[calcaedje]] d' on mot d' on [[lingaedje]] etrindjir. #* Les vîs waloneus avént sogne di {{~|rwalnijhî}} les calcaedjes do francès. ==== {{H|Pa}} ==== * [[riwalnijhaedje]] * {{Lka-pa|walon}} * [[walnijhî]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | riwalnijhî u erwalnijhî / rwalnijhî = R226, R10 | rwalonijhî = R9 a « Élessene » }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimete a môde walone |fr= {{t+|fr|walloniser}}, {{t+|fr|réadapter}} phononologiquement au wallon }} === {{H|PE|wa}} === {{-perwa-î|riwalnijh}} {{~}} {{a-pdvpdr}} # {{linw|wa}} rimetou dins l' fonolodjeye do [[walon]]. #* Les cåzeus di dmwin årént målåjhey a accepter des calcaedjes ki n' årént nén stî {{~s}}, come "calandriyér". ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimetou a môde walone |fr= {{t+|fr|wallonisé}}, {{t+|fr|réadapté}} {{t+|fr|phononologiquement}} au wallon {{wa+fr}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|riwalnijhaedje}} hodrwd3or6v2cbbcw1yz7pig7r5ulmh 435685 435684 2026-09-01T20:26:51Z Lucyin 218 435685 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-RI|walnijhî}} === {{H|etimolodjeye}} === {{V|walnijhî}} {{bet|ri|v|wa}} {{çdom}} avou l' {{bdj}} «[[walon]]» {{spo-caw-on}} {{dcaw|ijhî|v+p+a|wa}}. === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=riwalnijh|come=waitî}} {{~}} {{vc}} # {{linw|wa}} rimete avou l' fonolodjeye do [[walon]] tot djåzant d' on [[calcaedje]] d' on mot d' on [[lingaedje]] etrindjir. #* Les vîs waloneus avént sogne di {{~|rwalnijhî}} les calcaedjes do francès. ==== {{H|Pa}} ==== * [[riwalnijhaedje]] * {{Lka-pa|walon}} * [[walnijhî]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | riwalnijhî u erwalnijhî / rwalnijhî = R226, R10 | rwalonijhî = R9 a « Élessene » }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimete a môde walone |fr= {{t+|fr|walloniser}}, {{t+|fr|réadapter}} phononologiquement au wallon }} === {{H|PE|wa}} === {{-perwa-î|riwalnijh}} {{~}} {{a-pdvpdr}} # {{linw|wa}} rimetou dins l' fonolodjeye do [[walon]]. #* Les cåzeus di dmwin årént målåjhey a accepter des calcaedjes ki n' årént nén stî {{~s}}, come "calandriyér". ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimetou a môde walone |fr= {{t+|fr|wallonisé}}, {{t+|fr|réadapté}} phononologiquement au wallon }} ==={{H|VE}}=== {{wp|riwalnijhaedje}} gae7q79jbxr5gl6ziwedulvqv0k803t 435686 435685 2026-09-01T20:30:05Z Lucyin 218 435686 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-RI|walnijhî}} === {{H|etimolodjeye}} === {{V|walnijhî}} {{bet|ri|v|wa}} {{çdom}} avou l' {{bdj}} «[[walon]]» {{spo-caw-on}} {{dcaw|ijhî|v+p+a|wa}}. === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=riwalnijh|come=waitî}} {{~}} {{vc}} # {{linw|wa}} rimete avou l' fonolodjeye do [[walon]] tot djåzant d' on [[calcaedje]] d' on mot d' on [[lingaedje]] etrindjir. #* Les vîs waloneus avént sogne di {{~|rwalnijhî}} les calcaedjes do francès. ==== {{H|Pa}} ==== * [[riwalnijhaedje]] * [[walnijhî]] * {{Lka-pa|walon}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | riwalnijhî u erwalnijhî / rwalnijhî = R226, R10 | rwalonijhî = R9 a « Élessene » }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimete a môde walone |fr= {{t+|fr|walloniser}}, {{t+|fr|réadapter}} phononologiquement au wallon }} === {{H|PE|wa}} === {{-perwa-î|riwalnijh}} {{~}} {{a-pdvpdr}} # {{linw|wa}} rimetou dins l' fonolodjeye do [[walon]]. #* Les cåzeus di dmwin årént målåjhey a accepter des calcaedjes ki n' årént nén stî {{~s}}, come "calandriyér". ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimetou a môde walone |fr= {{t+|fr|wallonisé}}, {{t+|fr|réadapté}} phononologiquement au wallon }} ==={{H|VE}}=== {{wp|riwalnijhaedje}} 9tznaufjyq9eimzkdjobhpfagk8me00 435721 435686 2026-09-02T10:35:36Z Lucyin 218 /* {{H|Vi|wa}} */ 435721 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-RI|walnijhî}} === {{H|etimolodjeye}} === {{V|walnijhî}} {{bet|ri|v|wa}} {{çdom}} avou l' {{bdj}} «[[walon]]» {{spo-caw-on}} {{dcaw|ijhî|v+p+a|wa}}. === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=riwalnijh|come=waitî}} {{~}} {{vc}} # {{linw|wa}} rimete avou l' fonolodjeye do [[walon]] tot djåzant d' on [[calcaedje]] d' on mot d' on [[lingaedje]] etrindjir. #* Les vîs waloneus avént sogne di {{~|rwalnijhî}} les calcaedjes do francès. ==== {{H|Pa}} ==== * [[riwalnijhaedje]] * [[riwalnijhåve]] * [[walnijhî]] * {{Lka-pa|walon}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | riwalnijhî u erwalnijhî / rwalnijhî = R226, R10 | rwalonijhî = R9 a « Élessene » }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimete a môde walone |fr= {{t+|fr|walloniser}}, {{t+|fr|réadapter}} phononologiquement au wallon }} === {{H|PE|wa}} === {{-perwa-î|riwalnijh}} {{~}} {{a-pdvpdr}} # {{linw|wa}} rimetou dins l' fonolodjeye do [[walon]]. #* Les cåzeus di dmwin årént målåjhey a accepter des calcaedjes ki n' årént nén stî {{~s}}, come "calandriyér". ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimetou a môde walone |fr= {{t+|fr|wallonisé}}, {{t+|fr|réadapté}} phononologiquement au wallon }} ==={{H|VE}}=== {{wp|riwalnijhaedje}} jatkyxc5hb5tgeqs0sw0d7x3wx4mrcx 0 31488 435715 432616 2026-09-02T09:42:11Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435715 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Apl-adv}} « [[pa]] » + « [[ttavå]] » ([[totavå]]). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pat.ta.vaː|pat.ta.voː|pat.ta.vɒː}} {{BS|å}} {{3pr}} ** {{pzc}} {{AFE|pat.ta.vɔː}} * {{Ric|pat·ta·vå}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # di tos les costés. #* Les gros pûs corént cwate pa cwate,<br>Zimboum tralalala<br>Et les pouces sôtlént {{~}} {{s-rif|C1|p. 369}} #* Pus çki t’ båraedje esteut bén fwait, pus çk’ i gnè coreut d’ aiwe so t’ pré. Et on l’ ristraméve co e l’ boulant {{~}} avou on grand råve, po k’ totes les plaeces soeyénxhe bén rmouyeyes. {{s-rif|LMbba|[[s:Ene_båke_so_les_bwès_d’_l’_Årdene/IX|lijhåve so Wikisourd]]}} #* (Li tchinne å cladjot) Si dedja vos soudrîz a l' ombreye di m' fouyaedje<br>Ki racovtêye tot l' vijhnaedje,<br>Dji vos pôreu siervi d' måjhon<br>Cwand, {{~}}, l' oraedje roudeye. {{s-rif|AVel|ratournant [[w:Jean de Lafontaine|Jean de Lafontaine]]}} #* L' Estat, vos di dj', est {{~}}; patocosté la k' les bons et les mwais sont-st eminés. {{s-rif|JSch|ratournant [[w:Nietsche|Nietsche]]}} #* Sacwantès poyes å polî,<br>L’ cocorico del pikete do djoû,<br>Ene rimouye bén vete,<br>Et des fleurs {{~}}. {{s-rif|JDhs|2025, [[s:Homo sapiens/p.29|Saquants poyes au pouli (lijhåve e Feller vaici)]], p.29}}<br>[[File:Annie Lengelé lijhant Jacques Desmet Homo sapiens 2025 Saquants poyes p 29 01.ogg|Léjhou pa [[w:Annie Lengelé|Annie Lengelé]], fevrî 2026]] #* Cwand les boûsses sont zouptantes a ene plaece, ele li sont {{~}}. {{s-rif|S117|a « zouptant »}} #* Åroz dabôrd fini d' wespiyî {{~}} ?! {{s-rif|S117|a «waspyî»}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[c’ est pattavå come ôte pårt]] (C1 p. 577). ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[totavå]], [[tocosté]], [[partot]]; {{Lka-si|totavå}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|di tos les costés {{Lka-ra|totavå}} |fr= {{t+|fr|partout}} |en= {{t+|en|everywhere}}, {{t+|en|all-over}} |ary= [[في كل جحة]] {{=ral}} [[fi kel je7a]] }} === {{H|divancete|wa}} === {{-alo2-|pattavå|pattavår}} {{~}} {{n-c|wa}} # [[divins]] tot (+ coplemint d’ plaece). #* Il a rviersé d' l' aiwe {{~}} l' måjhon. {{s|R10}} #* I gn a des foyes {{~}} l' aiwe. {{s|R10}} #* Il ont roté {{~}} les fleurs. {{s-rif|C106}} #* T' end årès bénrade {{~}} tot {{s-rif~|C1|p. 692}} #* Gn aveut des Gris {{~|pattavår}} ci. {{s-rif|C106}} #* Il est mwais {{~}} s' coir {{s-rif~|C1|p. 283}} #* D' ene mwin brute i saetche li paket, drouve li tîçlete, rispåd l' farene {{~}} l' voye, dizo l' nive ki tome a spessès flotches, et, scafant d' rire come d' ene paskeye, les troes moudreus fijhnut dmey toû et-z è rvont. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # [[so]] (tot l' coir d' ene djin). #* Dj' a spårdou del bolante aiwe {{~|pattavår}} mi. {{s-rif|C106}} #* Il ont cossåyî del farene {{~|pattavår}} twè. {{s-rif|C106}} #* Il a spårdou s' sope {{~|pattavår}} lu. {{s-rif|C106}} #* Elle end a {{~|pattavår}} leye. {{s-rif|C106}} #* Nos nd avans yeu {{~|pattavår}} nos. {{s-rif|C106}} #* A-t i spritchî d' l' aiwe {{~|pattavår}} vos ? {{s-rif|C106}} #* I gn aveut des droles di mamas {{~|pattavår}} zels. {{s-rif|C106}} {{nourat}} rz2n34hfetrr60h2x7g8yksvljbit0s 0 32443 435710 428625 2026-09-02T08:57:11Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435710 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|sovni}}, {{caw|ance|s|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|sɔv.'nɑ̃ːs|suv.nɑ̃ːs|sɔv.nɔ̃ːs|sɔm.nɑ̃ːs|sɔm.'nɔ̃ːs}} ** {{pzc}} {{AFE|sɔv.'nɑ̃ːs}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} {{spl|wa}} # sacwè k' on s' è [[rsovént]]. #* Ses beas ouys sont si doûs<br>K’ a leu påjhûle rivnance<br>Li pôve cour k’ e-st e doû<br>Ricnoxhe l’ eure del {{~}}. {{s-rif|JCmp|1909, p.79-80}} #* Djoyes et histous m' end ont fwait vni l' {{~}}<br>Cint et cint feyes dispoy ki dj' l' a cwité. {{s-rif|JDcoh|1939, p.9, ''A m’ vî hametê'' (1923)}} #* Ouy ki l' sovnance do nid n' est k' on dzir foirt voltrûle,<br>Dji vou, po médyî ti åme di tot çou k' t' as veyou,<br>Dji vou k' tel våye ridire a tes frés målaidûles<br>Ki rovièt trop voltî l' eritaedje … si fråjhûle,<br>S' on toûne a panea-cou ! {{s-rif|LLaginm|''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 105}} # {{be-le|wa}} [[memwere]]. #* Cwand dji m' ritoûne sol passé,<br>Li djoye shonne mi ricfoirter,<br>Ca l' {{~}} oistêye mes croes<br>Po m' leyî rvey e s' muroe<br>Les pus awureus moumints<br>Des belès eures di m' djonne tins ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.92, ''Lès bèlès-eûres'' (1936)}} # cayet k' on dene, k' on rtént ki nos fwait rapinser d' ene sakî. #* Après, l' valet a s' toû ;<br>Lu k' est si djenereus,<br>I m' dinrè d' on bon cour,<br>Li {{~}} di nouv moes. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Mi galant Gèra'', p.94}} #* Houbert aveut wårdé on vî côr di tchesse e-n ivwere, dierinne {{~}} di s’ veye passêye. {{s-rif|AMdsh|p. 79}} # sacwè do tins passé. #* El manneye air do Payis-noer n’ est pus k’ ene {{~}}, asteure ki cåzu totes les oujhenes ont tapé l’ ouxh sol beur. Sovint ratchtêye pa des Francès, pu discandjeyes pol Roumaneye, el Chine ou l’ Marok, metans ! # (pluriyal) {{Lka}} «[[sovnances]]». ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[al sovnance di]]}} # {{r|[[aveur sovnance di]]}} # {{r|[[esse di coûte sovnance]]}} # {{r|wårder l’ sovnance di}} #* Vos dirîz k’ ont {{~|wårdé l’ sovnance<br>Do}} Ci k’ a nexhou dvins leu ståve,<br>I n’ si rmouwèt nén pus d’ on på<br>Tot rawårdant l’ eure del nexhance. {{s-rif|JVva|« Li tchanson dèl Moûse », 1907, p.31}} # {{r|wårder pol sovnance}} #* Djel doe co aveur dins on ridant ås tchinisses; dji l' {{~|a wårdé po l' sovnance}}. {{s-rif|JSch}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=sacwè k' on s' è rsovént| * [[sovni]] * [[rimimbrance]] * [[rissovnance]] * [[ramintuvrance]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | som’nance = E1 | souvnance = C8 | sovenance = E34 | sovnance = E165, R10,R13 | sov’nance = E1 | sovnanss = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sacwè k' on s' è rsovént |fr= {{t+|fr|souvenir}}, {{t+|fr|souvenance}} ''(vî mot)'' |en= {{t+|en|remembering}} |nl= {{t+|nl|herinnering}} |ar= dhikra {{=ral}} {{t+|ar|ذكرة}} |ary= [[dekra]] {{=ral}} [[دكرة]] |lorg= [[souvnance]], [[tchètoi]], [[rèssouvnance]], [[rèmembrance]], [[souvnir]] |pcd= {{t+|pcd|ramintuvrie}} | }} {{ratour|memwere |fr= {{t+|fr|souvenir}} }} {{ratour|cayet k' on dene, k' on rtént ki nos fwait rapinser d' ene sakî, sacwè do tins passé |fr= {{t+|fr|souvenir}}, {{t+|fr|relique}}, {{t+|fr|vestige}} }} mr38ienxh7xye4170qrit8eqh97hkki 0 35812 435718 424155 2026-09-02T10:29:53Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435718 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == <gallery> Nive otovoye Espagne.jpg|I nive so l’ otovoye. </gallery> === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|nive}}, {{caw|er|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|niːve|niːvɛ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|niː.'ve}} * {{Ric|ni·ver}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|sinsdjin=oyi|troke=1|A=niv}} {{~}} {{vsdj}} # [[toumer]] del nive. #* La bén k’ i {{~|nive}}. #* I vout {{~}}. {{s-rif|E1}} #* Totafwait s’ piede, tot s’ schouve evoye,<br>I n’ {{~|nive}} pus minme come di m’ djonne tins. {{s-rif|JVvl|(1901), p.7, “L’Hiviér”}} #* Come i fwait påjhûle<br>Asteure k’ {{~|a nivé}} ! {{s-rif|JCmp|« Tåv’lê d’iviér », 1912, p.23}} #* [feye då cinsî, 20 ans] IDÅ. -{{~|Nive t i}} todi, pere Bodson ?</br>[varlet då cinsî, 20 ans] BODSON. (anoyeus) – I nive todi, mi efant. {{s-rif|JMabf|1924, p.5}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[niver a grossès flotches]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[nivaedje]] * [[riniver]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== (waire niver) * [[flimter]] * [[flotchter]] * [[flotchî]] * [[miyter]] * [[nedjî]] * [[nivayî]] * [[nivter]] * [[payter]] * [[ploumtyî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|nevie|niver}} = Wi1 | nîver = E1,E34,O0,O2,O4,O90 | niver = R13,S0 | nîvè = C1,C13 | nîvé = E203 | nivè = C8 | nédjî = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|neiger}} |en= to {{t+|en|snow}} |nl= {{t+|nl|sneeuwen}} |de= {{t+|de|schneien}} |es= {{t+|es|nevar}} |it= {{t+|it|nevicare}}, {{t+|it|fioccare}} |lorg= [[nidji]] }} 25oqqoqq4b36hrfgac638xk7eu3lcdq 0 38809 435703 361033 2026-09-02T08:23:48Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435703 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{!Rif|racatoirteye}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|toirtchî}}, {{dbet|raca|s|wa}} ey {{caw|eye|p+s|wa}}. === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{-perwa-î|racatoirtch}} {{~}} {{f}} # {{Fpe|racatoirtchî}}. === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[dobleure]] (volêye di côps). #* Vos avoz co l' sovnance do flaxheu d' Gamecock; li ci k' a fotou des {{~s}} a tos les cis k' el vlént disfiyî. {{s-rif|JLF}} # côp sol vizaedje avou l' mwin. #* Pôve gamén ! il a yeu s' gåtche oraye k' a chîlé sacwants djoûs d' astok a cåze del {{~}} k' ele lyi aveut rtourné sins crankyî. {{s-rif|JLFcd}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (volêye di côps): {{Lka}} [[Motyince:volêye di côps/walon]] * (côp sol vizaedje avou l' mwin): [[bafe]], [[tchofe]], [[berlafe]]; {{Lka-si|berlafe}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|volêye di côps {{Lka-ra|Motyince:volêye di côps/walon}} |fr= {{t+|fr|correction}} }} {{ratour|côp sol vizaedje avou l' mwin {{Lka-ra|berlafe}} |fr= {{t+|fr|gifle}} }} 36coa1ptniwd5sw89xrjv62ff0pxhh5 0 40823 435701 386254 2026-09-02T08:16:36Z Scribus electronicus 3672 435701 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|ivoire|fr|wa}} {{m-s}}, {{çdom}} {{caw|were|s|wa}}. [[File:Elfenbein verarbeitet.jpg|thumb|230px|cizlés cayets d' ivwere]] === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{o}} {{n-ct|wa}} {{tsg|wa}} # deure blanke matire des disfinses d’ olifant. #* Houbert aveut wårdé on vî côr di tchesse e-n {{~}}, dierinne sovnance di s’ veye passêye. {{s-rif|AMdsh|p. 79}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[Coisse d’ Ivwere]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[Ivweryin]] * [[ivweryin]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[olifå]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ivwere = R12 | ivwére = E1 | ivwêre = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|ivoire}} |en= {{t+|en|ivory}} |ar= 3âj {{=ral}} {{t+|ar|عاج}} | }} === {{H|VE}} === {{wp}} ou93ef5g8ii1bex29q41fvi98j1fnkt 0 41330 435699 433369 2026-09-02T08:12:04Z Scribus electronicus 3672 435699 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Sh-m|a|panea-cou}} === {{H|advierbire}} === {{~}} {{n-c|wa}} # sins [[marone]], avou djusse li [[panea]] del [[tchimijhe]] ki catche si [[drî]]. #* Ouy ki l' sovnance do nid n' est k' on dzir foirt voltrûle,<br>Dji vou, po médyî ti åme di tot çou k' t' as veyou,<br>Dji vou k' tel våye ridire a tes frés {{~s}}<br>Ki rovièt trop voltî l' eritaedje … si fråjhûle,<br>S' on toûne {{~}}! {{s-rif|LLaginm|''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 105}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[a panea volant]], [[banire å vint]], [[a panea]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|en pan de chemise}} | }} gns0jvv7cuz0hq4pgbbshlz9sgdv7pr 0 42727 435672 416153 2026-09-01T15:13:55Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435672 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Ddm|wa}} «[[di]]». === {{H|divancete|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # di (divant on coplemint d' [[provnance]] å [[mierpî]]). #* I vént {{~}} lon, ci-la, po-z esse ossu tårdou ? #* A må kékes djoûs {{~}} la,<br>Deus omes vinît cweri Mareye divins ene tcheyire,<br>Et, pus moite ki vicante, el poirtît-st a Bavire. {{s-rif|JVvl|(1901), p.59, “Li Feume Malâde”}} #* I saye di les atinri :<br>« C'est l' Noyé d' mes efants... dji vén {{~}} lon... Po l' amour di Diu leyîz m' raler !… » {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[did la a croere ki]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[did dou]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | di d’ = PMca }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka-ra|di}} 52sre53cw9hxgjfxrx5phefh3bp053m 0 44226 435716 400994 2026-09-02T10:20:38Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435716 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|leguiner}} avou l' assaetchance di « [[riguilite]] ». === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɛ.gi.ˈne|ʀɛ.gɪ.ˈne}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɛ.gi.ˈne}} * {{Ric|re·gui·ner}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=reguin|C=reguen|come=copiner}} {{~}} {{vsc}} # toumer raddimint tot ridant ou rôlant so ene sacwè. #* {{~|Reguiner}} al valêye di tos les grés. {{s-rif|E203}} #* Les panes {{~|reguinèt}} al valêye do toet. {{s-rif|E1}} #* A t on ene rabrouxhe ou del tristesse,<br>Ele vos vént fé ene pitite caresse;<br>Sol côp, vos sintoz les tourmints<br>{{~|Reguiner}} tertos djus d' vos rins. {{s-rif|HFbl|1845, ''L' awoureus manaedje''}} #* Å moumint k' il aléve rabressî s' djeniton, li morea k' el poirtéve lyi fjha ene téle pertinne k' i {{~|reguina}}-st e s' sondje al valêye des nûlêyes. {{s-rif|JMtdt|1922, p. 71}} #* On deur houyot aveut vnou l’ acsure inte les deus ouys et ene miyete di sonk apixhive foû di s’ narene et {{~|reguinéve}} ossu blanc k’ on feu d’ li. {{s-rif|JVrr|p.124; “Noyé et Noyette}} #* Mins sol pezant muroe do vivî tot est trisse,<br>Sins l' clapotaedje do rew ki vneut {{~}} dvins. {{s-rif|LLaginm|''Li vivî'', (1947), p. 88}} # {{stin|wa}} [[berlôzer]]. #* Ca tot tchinlant, nosse djonne feye<br>{{~|Reguina}} divins les flots. {{s-rif|JVvl|(1901), p.166, “Es Barbou”}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[reguinåde]] * [[reguinêye]] {{mse}} * [[guilite]] * [[reguilite]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[rider djus]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2|tite= toumer raddimint tot ridant ou rôlant so ene sacwè| * [[berôder]] * [[berôler]] * [[berloufer]] * [[berlôzer]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | règuiner = E1 | reguiné = E203 | riguiner = E1 | - = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|toumer raddimint tot ridant so ene sacwè |fr= {{t+|fr|dégringoler}}, {{t+|fr|débouler}}, {{t+|fr|dévaler}} }} ssf1vr4g16rgm2v838bpbx1takf9fmc 0 45592 435652 406804 2026-09-01T12:19:13Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435652 wikitext text/x-wiki {{MR|rêve|rève|réve}} == {{L|wa}} == ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|rɛːf|ref|rɛf}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|rɛːf}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # çou k’ on [[sondje]] [[del nute]] e doirmant. #* Neni ! Dvins s' {{~}}, çou k' i voet, c' est,<br>Rlujhant d' ôr e s' glwere eternele,<br>Riguedé come ene sintinele,<br>Avou galons, tchapeas, fåsset,<br>Avou ses deus bosses ki bouzèt,<br>Si camaeråde Pourichinel ! {{s-rif|MLol|p.151, « L’èfant sondje »}} #* Dji fwai des {{~}}s, des {{~}}s a divni sot. {{s-rif|BDech}} # çou k’ on s’ [[rafeye]] d’ aveur, mins ki ç’ n’ est waire possibe. #* I pinse a ses ptits efants k' åront tolminme les mitchots d' leu {{~}}... I fwait des pas d' djeyant... il est ledjir... il est binåjhe... {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=çou k’ on sondje del nute| * [[sondje]] }} {{Boesse|c=2|tite=çou k’ on s’ rafeye d’ aveur, mins ki ç’ n’ est waire possibe| * [[råvion]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|çou k’ on sondje del nute |fr= {{t+|fr|rêve}} |en= {{t+|en|dream}} |nl= {{t+|nl|droom}} |es= {{t+|es|sueño}} |ar= Halam {{=ral}} {{t+|ar|حلم}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|حَلَم}} }} === {{H|Cos|wa}} === {{~}} # {{IP13s|rever}}. # {{SP13s|rever}}. # {{Kim2s|rever}}. === {{H|An}} === * [[vere]] === {{H|VE}} === {{wp|reve}} 2nfg642rnv7gzcb10khppuk9u6ks7mz 0 46571 435700 339287 2026-09-02T08:14:44Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435700 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl|taetche|di|laton}} === {{H|sustantivire|wa}} === {{-suviwa-|taetches di laton}} {{~}} {{f}} #{{anto|wa}} brune pont sol pea, di [[nexhance]]. #* Dj' a minme sovnance d' ene rossete Tote plinne di {{~|taetches di latons}} Et ki rmagnive ses nopions; Tot fwait farene a m' molén. {{s-rif|JPV}} #* Les deus rigoles di låmes k' estént ki souwént fijhént rdjeter les taetches di laton k' elle aveut so s' vizaedje. {{s-rif|GuiS}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[taetche di Djuda]], [[taetche di solea]], [[taetche d' esté]], [[taetche di rosseur]], [[taetchleure]] * [[stron d' Djuda]], [[brén d' Djuda]] * [[pîtlaedje]], [[pîtleure]] * [[tîcneure]] * [[tavlaedje]], [[tavleure]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|tache de rousseur}} |ary= {{t+|ary|خالة|ral=khala}} | }} ==={{H|VE}}=== {{wp|taetche di laton}} a374dd6u4j7i0etvunqy1nn9beuoczo 0 47122 435679 379086 2026-09-01T15:49:17Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435679 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|minus|sourd=la}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|mwɛ̃|mwɛ̃s|mɔ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|mwɛ̃}} / {{AFE|mɔ̃}} {{BS|oen}} * {{Ric}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{o}} # [[nén si]] (rimetant). #* Dji montrans ç' tiene la; c' est {{~}} hôt. #* Elle est {{~}} laide ki dji n' pinséve. {{s-rif|E203}} #* Èn ome qui trayit s' payis n' a pupont d' sintimints. Les Boches s' årént kécfeye leyî adire, Berlino a {{~}} di cour ki l' moens d' inte zels. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* I s' pôreut ki t' feme, s' afwaitixhant a on pô {{~}} di ritnowe, ele ni tapaxhe ses ouys so èn ôte {{s-rif|AMaq}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[å moens må]]}} # {{r|[[do moens]]}} # {{r|li moens ki vs poye ariver}} #* Li moens k' i vs poye ariver, c' est d' atraper ene tårtêye. {{s-rif|E203}} # {{r|[[ni pus ni moens]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{mse}} * [[mwinde]], [[mwinre]] * [[mineur]], [[minoristé]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[moens ki rén]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[nén si]], [[nén ossu]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | moens = R10,R13 | mons = E1,E34 | mwins = E1 | mwins’ = C8,C62, S30, PMca | mwinse = O4 | mon = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|nén si … ki |fr= {{t+|fr|moins}} (que) |en= {{t+|en|not so}} }} 61ywimn53fey7co4n982zk0p60nwfxg 0 48586 435648 411336 2026-09-01T12:11:02Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435648 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|redundare|sourd=la}} ([[ridoxhî]], [[ribômer]]), racuzinåve avou l' {{vlo}} « [[redonder]] ». === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɛs.dɔ̃.'di|ʀɛs.dɔ̃.'de|ʀɛs.dɔ̃ː.'di|ʀɛs.dɔ̃ː.'de}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɛs.dɔ̃.'di}} * {{Ric|res·don·di}} === {{H|viebe|wa}} === {{-coprus-}} {{~}} # {{vm|wa}} [[ribômer]] tot djåzant d' on cayet. #* Mint l' djoû k' intrît-st el foidje,</br>On-z oya {{~}}</br>Li mårtea so l' eglome</br>Bouxhant k' po-z assoti. {{s-rif|LLag|"L' inmant" (1947), p. 53}} # {{vsc}} rivni aviè l' schoûteu tot djåzant d' on son, aprume dins ene eglijhe ou avå l' montinne. #* Li tchinne s' abate d' ene pîce; li crestea {{~|resdondixh}}, et l' tere tronne, dismetant k' on groûlaedje di tonire, si stårant dzeu les bwès va mori dins les vås. {{s-rif|HSpbd|[[w:Li moirt di l' åbe (powezeye)|Li mwért di l' åbe]]}} # {{vsc}} fé on grand brut ki s' [[stårer|sitåre]] tocosté. #* Les vivås et les «k' i vike tant k' on l' towe !» '''resdondixhît''' a fé sclater les cwåreas {{s-rif|DSal}} #* So li cminçmint do Paradis,<br>Å boird del Mouze, èn ome clawtêye,<br>Et sol batea k’ i rapîçtêye,<br>Vos oyoz les côps {{~}}. {{s-rif|JVvl|(1901), p.111, “Li Vîx Batai”}} #* I tchantreut voltî si l' canon ni {{~|resdondixhreut}} nén si foirt, låvå, bén lon. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* Å minme moumint, on-z ôt {{~}} des pas di tchvås k' apatraftèt sol rote : vocial les djindåres… {{s-rif|MFhb|(1937), p. 52}} # {{vcnd|di}} si rimpli d' on brut. #*L' air '''resdondixh des''' tchambes k' ont fwait peter {{s-rif|E1}} #* Cwand l’ convwè rprind s’ coûsse pol dierinne tape, les compårtimints '''resdondixhèt di''' resploes al môde. {{s-rif|DBllp|p. 54-55}} #*Les Lidjwès nd eralît djoyeus</br>Fjhant {{~}} les rouwaletes</br>'''Di''' leus pus ahåyants respleus… {{s-rif|LLmay|1923), p. 70}} # {{str|wa}} (tot djåzant d' ene cloke) [[dagnter]]. #* Li cloke '''resdondixh''' avå l' viyaedje {{s-rif|E1}} #*Les xhiltaedjes del grosse clotche kimincént-st a '''resdondi''' A cénk eures après l' dinner {{s-rif|LBuk|ratournant Garcia Lorcas}} # {{vsdj}} si dit d' ene plaece la ki les sons rvinèt viè l' bruteu. #*Come i '''risdondixh''' divins ciste eglijhe cial ! {{s-rif|E203}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[resdondixhant]], [[resdondixhance]] * [[resdondixhaedje]], [[resdondixhmint]], [[resdondixha]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[resbrandi]] * (tot djåzant d' ene cloke) : [[ribômer]], [[dagnter]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}}, {{WM}} ''(Djodogne)'' ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rèsdôdi = E34 | rèsdonder = E170 | resdondi = R10 | rèsdondi = E1,E170 | risdondé = E203 <!-- ridonder --> | ridonder = PMca |- = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ribômer (vî mot) |fr= {{t+|fr|rebondir}} (archaïsme) }} {{ratour|rivni viè l' shoûteu, e cåzant d' on son |fr= {{t+|fr|résonner}} }} {{ratour| fé on grand brut ki s' sitåre tocosté |fr= {{t+|fr|retentir}} }} {{ratour|tot djåzant d' ene cloke |fr= {{t+|fr|sonner}}, {{t+|fr|résonner}} }} {{ratour|la ki l' son ribôme po rivni viè l' schoûteu |fr= ça résonne, il y a de l' écho }} === {{H|PE|wa}} === {{PE=sc}} === {{H|Cos|wa}} === {{IP1S+Kim2S-4}} qyotz2ude01p3g87ofxpjd8yfxi62zn 0 48613 435698 397371 2026-09-02T08:09:32Z Scribus electronicus 3672 435698 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|rovyî}} {{caw|ance|s|wa}}; {{nm|1900}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀuː.'vjãs}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɔ.'vjãs}} * {{Ric|ro·viance}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # estance la k’ on roveye, k’ on piede l’ sovnance. #* El noere {{~}}, totafwait s’ piede. {{s-rif|JVri}} #* Pocwè vosse rimimbrance<br>Si piede t ele el {{~}},<br>Ewalpant come d' ene ranse<br>Vos conseys et vos spots. {{s-rif|EWfc|"A nosse grand poète Colas Dèfrècheux"}} #* Les moirts toumèt vite el {{~}}. {{s-rif|MoVe}} #* Les siekes moirts e l' {{~}} ont veyou vos apôtes<br>Semer vosse doûs lingaedje so les ôtes payis,<br>Les syinces, vos Årts et glwere divnît troes belès påtes<br>Plus beles ki les beles k' on-z a måy fwait frudjî. {{s-rif|LLaginm|''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 109}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[roviaedje]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[sovnance]] * [[rimimbrance]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | roûviance = E1, E34, E170, E175 | rouviance = {{s|LLag}} | roviance = R10 |- = C106, R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour | fr = {{t+|fr|oubli}}, perte de souvenir, effacement de la mémoire }} 2v4wi6comtdxy0npy8pd1cunugua2if 0 49085 435702 412069 2026-09-02T08:21:13Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435702 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl|pwin|d’|agaesse}} === {{H|sustantivire|wa}} === {{~}} {{o}} {{tsg|wa}} # pwin k’ a dmoré di s’ briket k’ on ramoenne el måjhone après djournêye. #* L’ avoz ddja sayî, l’ {{~}} Tåvlé påzès mannetès mains ? {{s-rif|HHaa}} #* Mia våt magnî do {{~}} Ki d’ s’ etoner del pourcelreye. {{s-rif|PhAn}} #* Dj’ a sovnance<br>Do tins beni do {{~}}<br>Les cwénzinnes tcheyént dins l’ bezaece. {{s-rif|MRob}} #* Bondjoû les gades, vos avoz fwin k’ vos estoz si mwinres ? I dmeure on crostion d’ {{~}} dins m’ muzete. {{s-rif|JMat}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[pwin do live]] * [[pwin d’ coucou]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | pwin d’agace = O90 | pwin d’ agaesse = R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pwin del marinde ki dmeure al nute |fr= reste de {{t+|fr|pain}} {{wa+fr}} }} 5z9btzodh0xevl949xlr8llc0mpoa6l 0 49559 435666 430246 2026-09-01T14:39:24Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435666 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|bracchium|sourd=la}} {{caw|î|v|wa}} {{e?}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bʀa.'ʧiː|bʀa.'ʧe}} ** {{pzc}} {{AFE|bʀa.'ʧiː}} * {{Ric|bra·tchî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=bratch|come=waitî}} {{~}} # {{vsc}} tourner (tot moennant èn ekipaedje, èn éndjin å moteur, on batea ås vweles). #* Fijhoz {{~}} vosse tchår a hote. #* Li balon a {{~}} so l' France. {{s|R10}} #* Elle a {{~}} a gåtche ki dji n' m' î atindeu nén. #* Dj' {{~|a bratchî}} on côp setch, po k' li ptite comere si laiye ndaler et m' toutchî li spale. {{s-rif|S117}} #* I haetche li pexhon pa ls orayes po l' fé {{~}} sol boird del mer. {{s-rif|PJD}}. #* Vinoz, i fåt {{~}}, a respondou l' captinne, mins gn a do dandjî asteure : nos riscans d' dårer so ene balinne. {{s-rif|ABla|dins [[w:Ène niût di tous lès diâles (novele)|Ene niût d' tos les diåles]]}} # {{vc}} fé tourner (èn ekipaedje) a droete u a hintche. #* {{~|Bratchîz}} l' tchår a droete. #* Va-z è pus foirt a huyeu, po bratchî l' tchår sins djonde l' meur. {{s-rif|S117}} # {{vc}} tourner (les ouys). #* Elle {{~|a bratchî}} s' vuwe sor mi. #* I {{~|bratchive}} les ouys sor leye. # {{vc}} tini (ene åre) dins l' direccion di #* I tnént leu revolver {{~}} so les djins. # {{np-vprC}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|bratchî a yute ou a day}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[bratchmint]] * [[ribratchî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | bratchè = S117 | bratcher = S117 | bratchi = C1,C13 | bratchî = C5, O0,O4, R10:14955,R13, S109,S117 | brocher = S117 | brotchi = C13, O2 | brotchî = O0 <!-- braker, brakî --> | brakè = C8 | braker = E1 | brakî = O3,O4,O51 | braquè = C1 | braquer = E2,E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|Tourner (tot minant èn ekipaedje, èn endjén å moteur) |fr= {{t+|fr|bifurquer}}, {{t+|fr|tourner}}, {{t+|fr|changer de direction}} }} {{ratour|Taper ses ouys so ene sakî |fr= {{t+|fr|fixer}} du regard, {{t+|fr|braquer}} ses yeux sur }} {{ratour|Tni ene åre dins li direccion di |fr= {{t+|fr|braquer}}, {{t+|fr|pointer}} }} rav5wh76xlta9ulr6foc9undcfar6p4 435668 435666 2026-09-01T15:02:06Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435668 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|bracchium|sourd=la}} {{caw|î|v|wa}} {{e?}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bʀa.'ʧiː|bʀa.'ʧe}} ** {{pzc}} {{AFE|bʀa.'ʧiː}} * {{Ric|bra·tchî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=bratch|come=waitî}} {{~}} # {{vsc}} tourner (tot moennant èn ekipaedje, èn éndjin å moteur, on batea ås vweles). #* Fijhoz {{~}} vosse tchår a hote. #* Li balon a {{~}} so l' France. {{s|R10}} #* Elle a {{~}} a gåtche ki dji n' m' î atindeu nén. #* Dj' {{~|a bratchî}} on côp setch, po k' li ptite comere si laiye ndaler et m' toutchî li spale. {{s-rif|S117}} #* I haetche li pexhon pa ls orayes po l' fé {{~}} sol boird del mer. {{s-rif|PJD}}. #* Vinoz, i fåt {{~}}, a respondou l' captinne, mins gn a do dandjî asteure : nos riscans d' dårer so ene balinne. {{s-rif|ABla|dins [[w:Ène niût di tous lès diâles (novele)|Ene niût d' tos les diåles]]}} # {{vc}} fé tourner (èn ekipaedje) a droete u a hintche. #* {{~|Bratchîz}} l' tchår a droete. #* Va-z è pus foirt a huyeu, po bratchî l' tchår sins djonde l' meur. {{s-rif|S117}} # {{vc}} tourner (les ouys). #* Elle {{~|a bratchî}} s' vuwe sor mi. #* I {{~|bratchive}} les ouys sor leye. # {{vc}} tini (ene åre) dins l' direccion di #* I tnént leu revolver {{~}} so les djins. # {{vc}} tini ene lampe viè ene sawice. #* Ene lampe electrike {{~|bratche}} si loumire sol paket k' il essere dins ses bresses. I sint bén çk' i volnut. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # {{np-vprC}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|bratchî a yute ou a day}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[bratchmint]] * [[ribratchî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | bratchè = S117 | bratcher = S117 | bratchi = C1,C13 | bratchî = C5, O0,O4, R10:14955,R13, S109,S117 | brocher = S117 | brotchi = C13, O2 | brotchî = O0 <!-- braker, brakî --> | brakè = C8 | braker = E1 | brakî = O3,O4,O51 | braquè = C1 | braquer = E2,E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|Tourner (tot minant èn ekipaedje, èn endjén å moteur) |fr= {{t+|fr|bifurquer}}, {{t+|fr|tourner}}, {{t+|fr|changer de direction}} }} {{ratour|Taper ses ouys so ene sakî |fr= {{t+|fr|fixer}} du regard, {{t+|fr|braquer}} ses yeux sur }} {{ratour|Tni ene åre dins li direccion di |fr= {{t+|fr|braquer}}, {{t+|fr|pointer}} }} 1inphy4ucurp71jfkfh97huva316318 0 52980 435669 389844 2026-09-01T15:03:44Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435669 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|serer}} {{bet|e|v|wa|d=ecloyaedje}} {{sonS}}, {{çdom}} {{caw|er|v}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɛ.sɛ.'ʀe|ɛ.sɛ.'ʀɛ|ɛ̃.sɛ.'ʀe}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛ.sɛ.'ʀe}} * {{Ric|es·se·rer}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=esser|come=bouter}} {{~}} # {{vc}} [[reclôre]] (ene djin, ene sacwè). #* S' i brontche co, {{~|esserez}} l' e l' cåve {{s-rif|R10}} #* Il {{~|essere}} tos ses papîs {{s-rif~|R10}} # [[strinde]]. #* Ene lampe electrike bratche si loumire sol paket k' il {{~|essere}} dins ses bresses. I sint bén çk' i volnut. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # {{np-vprV}} : si mete e-n ene plaece k' on n' î pout nén moussî. #* I {{~|s' a esseré}} po n' nén esse disrindjî {{s-rif|R10}} ==== {{H|NU}} ==== _{Li viebe avou l' betchete ri-, «[[resserer]]» est siervou bråmint pus sovint.} ==== {{H|parintaedje}} ==== [[essera]], [[esseraedje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | assèrè = C8 | assèrer = O0,O2 | èsèrer = C9 | eserez = E212:biejri (a ''biejri'') | èssèrè = C1 | esserer = R10 | èssèrer = E1,E21, O0 | insèrer = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka-ra|resserer}} 6wfqkeivxzmxxaf8v1f8wso6z3n1tft 0 60368 435722 308089 2026-09-02T10:42:03Z Lucyin 218 435722 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-RI|walnijhåve}} === {{H|etimolodjeye}} === {{V|riwalnijhî}} {{caw|åve|a|wa}}. === {{H|Addj|wa}} === {{~}} {{o&f|wa}} # {{linw|wa}} k’ on sait [[rwalnijhî]] (rimete a môde walone, fonolodjicmint). #* Gn a des nos d' famile ki sont åjheymint {{~}}. ==== {{H|MV}} ==== * [[felerijhåve]] * [[rifondåve]] ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|k' on sait rmete al såce walone |fr= {{t+|fr|réadaptable}} {{t+|fr|phononologiquement}} au wallon {{wa+fr}} }} f3l861d0s7mer9gbj3sihhu9q9u6ou4 0 65032 435690 380918 2026-09-01T20:47:59Z Lucyin 218 435690 wikitext text/x-wiki =={{L|wa-nst}}== {{~nst|oniesse}} === {{H|Etimolodjeye}} === {{Epr|honnête|fr}}. === {{H|Addj|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{o&f-a|wa}} # [[oniesse]]. ==== {{H|Pa}} ==== * [[onetmint]] ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | onète = E34 | onête = C1, E1, S0 | onéte = O3,O4 | oninte = E165 }} h15zpymlbgby224bvkq4z6lc1r115lw 435691 435690 2026-09-01T20:49:20Z Lucyin 218 435691 wikitext text/x-wiki {{MR|onète|onête|onéte}} =={{L|wa-nst}}== {{~nst|oniesse}} === {{H|Etimolodjeye}} === {{Epr|honnête|fr}}. ==== {{H|Pa}} ==== * [[onetmint]] ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | onète = E34 | onête = C1, E1, S0 | onéte = O3,O4 | oninte = E165 }} adifcnc9q2dgxg8fogp35gzrhjh5fav 0 66730 435657 428565 2026-09-01T14:22:35Z Scribus electronicus 3672 435657 wikitext text/x-wiki {{MR|boche}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Etim?}} ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|bɔʃ}} * {{Ric}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o&f}} {{spl|wa}} # {{raba|wa}} [[Almand]](e). # {{str|wa}} sôdård almand pindant les deus gueres. #* On vraiy piyaedje, ki dj’ vos dis ! A n’ nén croere ! So l’ rivadje, i gn aveut on gros {{~}} avou s’ revolver a s’ cinteure. {{s|Maurice-Alex Dumont, ''Piyadje su Moûse'', Les Cahiers wallons, {{l°|5}}, 1972, {{p.|91}}}} #* Çoula a stou si vite fwait ki les {{~s}} dimanèt ståmusses. {{s-rif|JLdlb|1919, ake I, sinne XVIII, p.17}} #* {{lang|wa-fel|— Kimint?… Qwè?… Çoula ni v’ fait nin v’ni foû d’ vos clicotes, parè?<br>— Nèni, savez, dji n’a d’ keûre d’in oûy’ di cråhe!<br>— D’on '''Boche'''!… Atche!… Puf!… Mon Diu!…}} {{s|JVtt|(1924), ''In’ Ouy’ di Crâhe'', p.315}} #* El sicretaire, pierdou dins les ôrdonances do govienmint provizwere, mådit les {{~s}}, et lzès sohaite vir ertaenés d' aleure {{s-rif|FBar}} #* Pol prumire feye dispu k' les {{~s}} avént corou evoye, dj' a aprindou k' el metchansté et l' calinreye avént rintré divins les teréns d' fotbal. {{s-rif|RJoe}} # {{raba|wa}} {{stin|wa}} [[flamingant]]. #* {{lang|wa-fel|— I sont payî par li Govièrnemint, èt les '''Boches''' dè l’ Belgique èlzî front tchiquer leû djârgon!}} {{s|JVtt|(1924), ''Ine sicole flaminde po nos Députés walons'', p.49}} ===={{H|sinonimeye}}==== * (sôdårds) : [[ome di diele]], [[wastate]] ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | Boche = C1 (diné å {{pl.}}) }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour |fr = {{t+|fr|Boche}} }} evxvd6w7la8oeigujhfsady11f6b8j8 435680 435657 2026-09-01T15:49:51Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435680 wikitext text/x-wiki {{MR|boche}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Etim?}} ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|bɔʃ}} * {{Ric}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o&f}} {{spl|wa}} # {{raba|wa}} [[Almand]](e). # {{str|wa}} sôdård almand pindant les deus gueres. #* On vraiy piyaedje, ki dj’ vos dis ! A n’ nén croere ! So l’ rivadje, i gn aveut on gros {{~}} avou s’ revolver a s’ cinteure. {{s|Maurice-Alex Dumont, ''Piyadje su Moûse'', Les Cahiers wallons, {{l°|5}}, 1972, {{p.|91}}}} #* Çoula a stou si vite fwait ki les {{~s}} dimanèt ståmusses. {{s-rif|JLdlb|1919, ake I, sinne XVIII, p.17}} #* {{lang|wa-fel|— Kimint?… Qwè?… Çoula ni v’ fait nin v’ni foû d’ vos clicotes, parè?<br>— Nèni, savez, dji n’a d’ keûre d’in oûy’ di cråhe!<br>— D’on '''Boche'''!… Atche!… Puf!… Mon Diu!…}} {{s|JVtt|(1924), ''In’ Ouy’ di Crâhe'', p.315}} #* Èn ome qui trayit s' payis n' a pupont d' sintimints. Les {{~s}} s' årént kécfeye leyî adire, Berlino a moens di cour ki l' moens d' inte zels. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* El sicretaire, pierdou dins les ôrdonances do govienmint provizwere, mådit les {{~s}}, et lzès sohaite vir ertaenés d' aleure {{s-rif|FBar}} #* Pol prumire feye dispu k' les {{~s}} avént corou evoye, dj' a aprindou k' el metchansté et l' calinreye avént rintré divins les teréns d' fotbal. {{s-rif|RJoe}} # {{raba|wa}} {{stin|wa}} [[flamingant]]. #* {{lang|wa-fel|— I sont payî par li Govièrnemint, èt les '''Boches''' dè l’ Belgique èlzî front tchiquer leû djârgon!}} {{s|JVtt|(1924), ''Ine sicole flaminde po nos Députés walons'', p.49}} ===={{H|sinonimeye}}==== * (sôdårds) : [[ome di diele]], [[wastate]] ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | Boche = C1 (diné å {{pl.}}) }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour |fr = {{t+|fr|Boche}} }} c0p80dgbnd4ybj32yanj0bz49fmeddj 0 67354 435658 413649 2026-09-01T14:23:45Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435658 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{BdjV|A|tourn|tourner}} {{caw|ant|a+pp|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tuːʀ.'nɑ̃|toːʀ.'nɑ̃|tuː.'nɑ̃}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|tuːʀ.'nɑ̃}} * {{Ric|tour·nant}} ==={{H|PP|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} # {{PP|tourner}}. #* C' est tot droet… e {{~}} cwand l' voye toûne. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pårt. prez. di «tourner» |fr= {{t+|fr|tournant}} }} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{voyr|wa}} plaece k' ene voye toûne. #*C' est tot droet, mins ti toûnes dins les {{~s}}. #* A schipe fourit i å {{~}} del rowe ki l' fén filou si meta-st a gruziner ci vî resploe : {{s-rif|JVpa|(1896), p.74}} #* Å {{~}} del pavêye di Lovén deus sôdårds boches sont la, dressîs dvant lu. Padrî zels, on civil : C'est Berlino, on traite ki moenne les Almands tot ou çk' i gn a on mannet côp a fé. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* C' esteut des djins foirt amiståves, waire grandiveus, k' aplôdixhént-st ossu bén l' paskeye k' on tchantéve å {{~}} do Pont ds Åtches, ki les tradjudeyes di Racine et les comedeyes di Moliere. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.30}} #* E fjhant m' {{~}} volegåz dissu l' voye, dj' aveu aroké l' camionete di police k' esteut arestêye djusse padvant l' måjhon {{s-rif|JGof}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|tite=plaece k' ene voye toûne| * [[keute]] * [[tournêye]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|plaece k' ene voye toûne |fr= {{t+|fr|tournant}}, {{t+|fr|virage}} }} ==={{H|addjectif|wa}}=== {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} # ki toûne. #*Li livreu fwait on {{~}} mouvmint, pu evoye li bale. #* Mins tot d’ on côp, dai, kéne sorprijhe !</br>A poenne arivé viè l’ {{~}},</br>K’ est-ç’ k’ i voet el broumeur tote grijhe,</br>Håynant s’ pus agali rivnant</br>Leyant djowter, divins ses croles,</br>Les flåwes ridjets d’ on tene solo. {{s-rif|MLej|"L’iviêr èt l’amour"}} ===={{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[tournant bwès]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki toûne |fr= {{t+|fr|tournant}} }} == {{L|fr}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|tuʁ.nɑ̃}} ==={{H|sustantif|fr}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} #{{voyr|fr}} {{fr=wa-spr}}. ==== {{H|Si}} ==== * [[virage]] 7eknjwn7ef452g4imn5z7auyuo4pgti 0 67646 435653 418187 2026-09-01T12:24:42Z Scribus electronicus 3672 435653 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|passus|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pa}} ** {{pzc}} {{AFE|pa}} * {{Ric|pas}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # distance inte deus poizaedje do pî d' ene djin u ene biesse ki rote u cori. #* A poenne schoyous do paradis<br>A tchaeke {{~}}, leu djoye ridobele. {{s-rif|MLol|p.127, « Lès-èfants »}} # imådje do pî, del pate k' a djondou tere. # [[egzimpe]]. #* Efants, paski vos estoz djonnes<br>Ni khushtinez måy ces djins la ;<br>E l' veye, l' avni tamjhant ses poennes<br>Vis pôreut bén mete e leu {{~}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.44, ''Vochal l’ivièr'' (1900)}} # {{houy|wa}} pas wice k' on dene les [[toumêye|toumêyes]], les diferins ôres pol djournêye. #* Sol {{~}} d' beur. {{s-rif|E1}} #* Do cwiter l' aisse, bråve houyeu, l' eure est vnowe,<br>Prindoz vos tåtes et vosse bidon d' cafè,<br>Coroz sol {{~}}, les toumêyes sont metowes,<br>L' abarin vs houke po saetchî les takets. {{s-rif|JDcoh|1939, p.71, ''On-z-atèle li hèrna'' (1935)}} # {{houy|wa}} minme plaece. #* I n' frént nén tant des ådiyosses :<br>C' est tot henixhant k' i s' coûtchrént<br>Sol {{~}}, contins di s' vey loyî<br>Po dschinde låvå wangnî leu crosse ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.77, ''Lès dj’vås dè fond'' (1938)}} # {{houy|wa}} e fond do beur, pas la ki l' [[cadje]] si poize et wice ki s' trouve li [[bougnou]]. #* E {{~}} d' beur. {{s-rif|E1}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[roter å pas]]}} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[pas d’ adjeyant]] * [[pas-d’-ågne]] ([[pas d’ ågne]]) * [[pas d’ djeyant]] * [[pas d’ gré]] * [[pas d’ ouxh]] * [[pas do visse]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=distance inte deus poizaedje do pî d' ene djin u ene biesse ki rote u cori| * [[ascoxheye]] }} {{Boesse|c=2|tite=imådje do pî, del pate k' a djondou tere| * [[waye]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | pas = C8, E1,E212, O4, R10, S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|distance inte deus poizaedje do pî d' ene djin u ene biesse ki rote u cori |fr= {{t+|fr|pas}}, {{t+|fr|enjambée}} }} {{ratour|imådje do pî, del pate k' a djondou tere |fr= {{t+|fr|pas}}, {{t+|fr|empreinte}} }} {{ratour|egzimpe |fr= {{t+|fr|pas}}, {{t+|fr|exemple}} }} {{ratour|pas wice k' on dene les toumêyes les diferins ôres pol djournêye |fr= palier de recette du jour {{wa+fr}} }} {{ratour|e fond do beur, pas la ki l' cadje si poize et wice ki s' trouve li bougnou |fr= au fond du puits, palier où la cage vient se poser et sous lequel se trouve le bougnou }} 2rn9adg9zmrzptz9mmpehav8rtmz66i 0 68058 435714 429366 2026-09-02T09:41:29Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435714 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|spåde}}, {{bet|ri|v|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀispɔːt|ʀispɑːt|ʀispãt|ʀis.pɒːt}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀis.'pɔːt}}  * {{Ric|ris·påde}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{-codjow-|troke=5|A=spård|B=rispåd|come=ratinde}} # [[spåde]] on likide pattavå. #* L' estourdi a co rispårdou l' ôle. {{s-rif|E203}} #* Ele {{~|rispåd}} s' laecea. {{s-rif|E1}} #* Vos '''avoz''' co {{~|rispårdou}} d' l' aiwe so tos les grés. {{s-rif|E1}} #* Cwand, foû do bouxhon, les moxhetes<br>Par meyes si metèt a voler ;<br>Cwand l' rozêye so les magriyetes<br>{{~|Rispåd}} des pieles, sins les conter ;<br>Cwand c' est k' dj' etind tchanter l' fåbite,<br>Li råskignoû, l' djoyeus pénson,<br>Dji maxhe mi vwès ås cwite po cwite<br>Tot tarlatant li resploe d' ene tchanson. {{s-rif|TBowp|''Tot tarlatant li respleu d'ine chanson'', avri 1888, p.13}}<br>[[File:Toussaint Brahy œuvres wallonnes posthumes 1892 odio 18.wav]] #* Cwand les stoeles, sol bleuwe soye do cir, fjhèt des clignetes,<br>[...]Adon, cwand moirt nåjhi do {{~}} al palete,<br>Ses ôrreyes et ses pieles tot avå les tchesteas,<br>K' les nûlêyes s' efexhèt et s' riviersèt so ene segonde. {{s-rif|EWfc|"A nosse grand poète Colas Dèfrècheux"}} #* {{~|Rispåde}} ene mer di låmes. {{s-rif|JBidj}} # taper totavå. #* D' ene mwin brute i saetche li paket, drouve li tîçlete, {{~|rispåd}} l' farene pattavå l' voye, dizo l' nive ki tome a spessès flotches, et, scafant d' rire come d' ene paskeye, les troes moudreus fijhnut dmey toû et-z è rvont. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* Li solo, s' elevant foû do bwès, {{~|rispårdeut}}<br>Si poûssire d' ôr a flaxhe so les tchamps, so les dreves. {{s-rif|JDcoh|1939, p.28, ''Porminåde d'osté'' (1937)}} # {{str|wa}} tot djåzant d' ene [[hinêye]]. #* Twè ki {{~|rispårda}} ene boune hinêye,<br>Afîsse d’ estchanter l’ bele Mayon. {{s-rif|JVvl|(1901), p.18, “Avâ l’ Aiwe”}} #* Li zuvion, tot fiestixhant l' murguet,<br>{{~|Rispårdeut}} si pus doûce essince<br>Et l' cok fjheut etinde si claire vwès<br>Po dispierter les djins dal cinse. {{s-rif|JDcoh|1939, p.18, ''Matinêye di prétins'' (1904)}} #* {lang|wa-fel|Les årdispènes, les sussètes, les murguets, '''rispårdît''' leus k’pagn’tantès sinteûrs, qui tchouf’tît l’visège come des lèpes di feûmes.}} {{s|JMps|(1926), p.41}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[spåde]], [[spårdaedje]], [[spårdeu]], [[spårdea]], [[spådrece]] * [[dispåde]], [[dispårdaedje]] * [[spårdûle]] (noûmot) ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[spåde]], [[stårer]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rèspâde = O4 | rispåde = E1, R10 | rispâtt = E203 | rispaude / r’sipaude = C8 | - = E89 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|spåde on likide pattavå |fr= {{t+|fr|renverser}}, {{t+|fr|épandre}}, {{t+|fr|déverser}} |ru= {{t+|ru|залить|ral=zalit'}} }} {{ratour|tot djåzant d' ene hinêye |fr= {{t+|fr|répandre}}, {{t+|fr|disperser}} }} {{ratour|tot djåzant d' ene hinêye |fr= {{t+|fr|exhaler}}, {{t+|fr|répandre}} }} kzs05ojc0bsg3fbff7u3x2mt2ofl27r 0 69086 435664 408203 2026-09-01T14:36:27Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 435664 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Apl-vprV}} «[[astårdjî]]». === {{H|viebe}} === {{~}} {{vprmur}} # [[passer]] longmint s' tins ene sawice. #* Riwangnans nosse viyaedje,<br>Ni {{~|nos astårdjans}} nén. {{s-rif|JJD|"L' orèdje" (1848)}} #* Ossu totes les båsheles n’ avént nén sogne, l’ alnute,<br>Do dvizer sol pavêye, do {{~}} ene munute,<br>Po houmer l’ boune hinêye k’ amoussive tot do long. {{s-rif|JVvl|(1901), p.101, “Pâhûlisté”}} #* {{lang|wa-fel|A R’moutchamp, i n’'''s’astårdja''' nin à louquî les loum’rotes des djîses si distinde l’eune après l’ôte; i n’tusa nin minme dè r’lèver ses moussètes ås bocås des håyes, ni dè rassètchî l’cotrê qui tapév ås êrs dè djoû, è corant d’l’ Ambléve.}} {{s|JMps|(1926), p.41}} #* Chabot ni '''si''' oiza nén {{~|astårdjî}} dvant l' hobete. I rala å buro {{s-rif|PHT|ratournant ''Maigret èt l’danseûse d’å Gai-Moulin'', 1994, {{p.|11}}}} #* {{lang|wa-fel|Lë vî sau a vèyë '''s’astaurdjî''' one masse dë djins dëssë l’ banc : dès soçons d’ tos lès-âdjes, mins a-t-ë aurdé totes lès vîyès-ëstwêres dè vëladje, èt lès ramadjes dès galants quë tindîn’ à l’amourète ?}} {{s|Marcelle Fochon-Uyttebroeck|Lë vî sau dè l' rouwe dè vëladje|{{NoBo}} l° 505, p. 26.}} # [[fé ahote]], [[s’ arester]]. #* Å tournant del pavêye di Lovén deus sôdårds boches sont la, dressîs dvant lu. Padrî zels, on civil : C'est Berlino, on traite ki moenne les Almands tot ou çk' i gn a on mannet côp a fé. Zande {{~|s' astådje}}, stoumaké. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Lka-or|astårdjî}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|s’atarder}}, {{t+|fr|traînasser}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|s’arrêter}} }} kwxqortztdz6h7q0rlbdeo0j6taeo5a 0 69271 435705 402088 2026-09-02T08:32:09Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 435705 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-'|al dilongue d}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|al|dilongue|di}} === {{H|divancetire|wa}} === {{~}} # sol longueur di. #* So nosse bele Mouze, totes les anêyes,<br>On n’ veyeut ki des patineus,<br>{{~|Al dilongue del}} rowe des Teneus,<br>Pidjoler tote ene sinte djournêye. {{s-rif|JVvl|(1901), p.7, “L’Hiviér”}} #* Portant, cial {{~|al dilongue des}} bwès, l’ crition fwait ramxhî s’ rahia dvins les bodjêyes di djniesses et d’ brouwires, tot fjhant k’ les moxhes zûnèt so les grandès fleurs des såvadjès panåjhes {{s-rif|HSpbd|"Mès cwate moumints" (1907)}} #* Mådjinez vs k’ end a ene hiede et k’ ele cråmignone<br>Tot {{~|al dilongue del}} voye<br>Ki court evoye,<br>K’ ele mousse divins les waides et s’ acoplêye<br>A des ôtès håyes. {{s-rif|JCmp|« Coleûrs à l’ êwe », 1923, p.27}} #* {{lang|wa-fel|Li loumîre dè solo droûve li dièrin boton.<br>'''Al dilongue dès''' pîssintes i ploût dès rèspleûs d’ djôye…<br>Èt lès vîs clokîs d’ pîre dispårdèt d’zeû lès vôyes<br>Totes lès tchansons qu’on tchante è nosse payîs walon. {{s|JMign|Li sondje dè mèstré, 1925}} #* {{lang|wa-fel|N’s avîs corou tote li djournêye ;<br>'''Al dilongue di''' l’êwe nos riv’nîs.}} {{s|EWfc|p.131}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[å long di]] * [[do long di]] * [[tot do long di]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sol longueur di |fr= {{t+|fr|le long de}} |nl= {{t+|nl|langs}} }} j42dgak6342u17mcwtx8sgrbwec70dt 0 69887 435673 388540 2026-09-01T15:18:17Z Scribus electronicus 3672 435673 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|tere}} {{bet|a|v|wa}} (fåsse betchete, etroclaedje di « a tere) ») ey {{caw|i|v|wa}}. === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke = 4|A = aterixh|B = ater|come = prusti}} {{~}} {{vc}} # {{trans|wa}} ariver a [[tere]] (aprume po ene avion). ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[aterixhaedje]] * [[rateri]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[si rabate]] * [[atarmaker]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ariver a tere, po èn avion |fr= {{t+|fr|atterrir}} |en= to {{t+|en|land}} |nl= {{t+|nl|landen}} |de= {{t+|de|landen}} |es= {{t+|es|aterrizar}} }} 9k70stuh47iewmq8d5uepod83mjkoxk 0 71408 435676 434217 2026-09-01T15:39:29Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435676 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|tradere|sourd=la|livrer}}, pal voye do {{p|traïr|vlo}} {{m-s}}, {{caw|i|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tʀa.ˈji|tʀa.ˈjɪ}} ** {{pzc}} {{AFE|tʀa.ˈji}} * {{Ric|tra·yi}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=4|A=trayixh|B=mot|come=prusti}} {{~}} {{noy|td|wa}} {{vc}} # måhonteuzmint divni l' innmi d' ene sakî k' aveut fiyate divins nozôtes. #* Dji n' pou {{~}} m' conscyince, mins dj' trouve k' il a råjhon ;<br>E s' plaece, dji freu come lu : dji freu gleter l' minton. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 265-266}} #* Èn ome qui {{~|trayit}} s' payis n' a pupont d' sintimints. Les Boches s' årént kécfeye leyî adire, Berlino a moens di cour ki l' moens d' inte zels. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* C' est ene låtchté d' {{~}} ses djins {{s-rif|Deprêtre &amp; Nopère}} #*Cwand l' moumint vneut do {{~}}, divins ene rovieye coine di m' consyince, des piceures ki sounént l' abranle {{s-rif|DBllp|p. 11)}} #* Après aveur raetchî so les cis k' {{~|ont trayi}},<br>K' {{~|ont trayi}} po les çanses leu målureuze patreye<br>Pask' il estént trop pô djintis po maneuvrer ene usteye,<br>Dj' a tuzé bén lontins {{s-rif|LLaginm|''Ås walons'', (1947), p. 115}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[trayixhaedje]] * [[trayizon]] * [[traite]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | trayi = E1,E34,E165,O4,R10,R12,S0 | traï = E1,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | en = {{t+|fr|betray}} | fr = {{t+|fr|trahir}} | la = {{t+|la|tradere}} | nl = {{t+|nl|verraden}} | ru = {{t+|ru|предать}} }} 1nnrrxv6nva0m9q0c0z3tqbvv6p5aht 0 72839 435670 425622 2026-09-01T15:04:24Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435670 wikitext text/x-wiki {{MR|Påket|Pâkèt}} =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|paccetum|sourd=la}}, pal voye do {{p|paquet|fr}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pa.ˈkɛ}} {{c1pr}} *** {{frcjh}} {{AFE|pa.ˈke}} ** {{pzc}} {{AFE|pa.ˈkɛ}} * {{Ric|pa·ket}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # [[ewalpaedje]] ravôtiant sacwants [[cayet|cayets]]. #* On {{~}} d' hådes. {{s-rif|E203}} #* Dji frè on {{~}} avou mes hådes,<br>Et dj' irè-st « Margaye divins les nûlêyes »}} #* Ene lampe electrike bratche si loumire sol {{~}} k' il essere dins ses bresses. I sint bén çk' i volnut. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* Dj' a radmint drovou on {{~}} d' tchipes : ele n' inméve nén. {{s-rif|JGof}} #* Les comissions, c' esteut todi l' minme: ene live di cafè, on {{~}} d' tchicorêye, del sirôpe, do souke, do sé, do poeve, eco, eco. {{s-rif|ASch}} #* Ele fwait rôler dvant leye li ptit {{~}} bén ravôtyî dins ene coviete. {{s-rif|ALal}} #* Ele tape, li mvêye, sol feu a l' aisse<br>Tot on {{~}} di setchès djniesses. {{s-rif|PJD}} # hopea d' cwårs. #* Tinoz masseur, vocial on ptit {{~}}. Dj' espere<br>Ki vs trouvroz çou k' i fåt po-z essevli m' pôve pere. {{s-rif|JVpr|(1897), "A l'pwète dès incurâbes" (avri 1878), p.54}} # rujhes a sopoirter dins l' veye #* Cwand on-z a tûtlé s' botaye,<br>On-z est pus djoyeus k' on rwè ;<br>Pus plaijhante avize li veye,<br>Pus ledjir e-st i l' {{~}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.149, ''Vîve Saint-Åbin'' (1937)}} # efant dins l' vinte di s' mame. #* Et cwand ele serè marieye<br>Vos åroz ses efets<br>Et s' {{~}}. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Conseie à on vî vef'', p.119}} #* Vos alez å bal avou les valets, mins si vos rivnoz avou l' {{~}}, mi, dji vos fote a l' ouxh. # pitit taes d' crotes d' on påpåd. #* I s' aveut rlevé tot seu, aveut rexhou foû do birce, et vni fé si ptit {{~}} e mitan del tchambe. {{s-rif|S117}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[aveur si paket]]}} # {{r|dimander l’ paket}} #* Matante n' a nén a tchicter, i fåt k' ele dimande li {{~}} ! {{s-rif|PHT|ratournant "Li vî bleu 2" da François Walthéry & Raoul Cauvin, 1980}} # {{r|[[fé s’ paket]]}} # {{r|poirter s’ paket}} #* Li pere des doze vis pardonrè,<br>Sol tere, tolmonde {{~|poite si paket}} :<br>Tchanter sins boere, måy nouk nel fwait. {{s-rif|JDcoh|1939, p.179, ''Tchantchès'' (1938)}} # {{r|[[risker l’ paket]]}} # {{r|[[s’ edoirmi come on paket]]}} #* Vevè '''s’ aveut edoirmou''', al fén des féns, '''come on paket'''… {{s-rif|AXbg|1912, p.24}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[epacter]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | pakè = O4 | paket = E203, R10,R13, S0 | pakèt = E1 | paquèt = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ewalpaedje ravôtiant sacwants cayets |fr= {{t+|fr|paquet}} }} {{ratour|hopea d' cwårs |fr= petite porte aménagée dans un bâtiment }} {{ratour|rujhes a sopoirter |fr= {{t+|fr|fardeau}} }} cmu188a2jc8u624atggt926psclx50n 0 72889 435674 407721 2026-09-01T15:19:41Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435674 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|po|l’|amour|di|Diu}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # dijhêye po [[holer]] ene sakî d' acoirder ene sacwè, di spårgnî ene sakî. #* I saye di les atinri :<br>« C'est l' Noyé d' mes efants... dji vén did lon... {{~|Po l' amour di Diu}} leyîz m' raler !… » {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* ADELE. -Trossîz vos guetes, bråve ome, nos n' avans nén l' tins do schoûter vos sotès dvizes !<br>DJAN. -{{~|Po l' amour di Diu}} ! … {{s-rif|JMvm|(1933), p.35}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[pol gråce di Diu]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[dji vs e preye]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|pour l’amour de Dieu}}, {{t+|fr|pour la grâce de Dieu}} }} kq5j6zq2xiqv4vk9mbhhtdclf9fv6qf 0 76037 435665 426319 2026-09-01T14:36:59Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 435665 wikitext text/x-wiki {{-spodiv-S|toumaké}} == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|stu.ma.'ke|ɛs.tu.ma.'ke}} ** {{pzc}} {{AFE|stu.ma.'ke}} * {{Ric|stou·ma·ké}} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{-perwa-é|stoumak}} {{~}} {{o}} # {{Per-1}} «[[stoumaker]]» #* Dj' end a stou si {{~}} ki, pete k' i xheye ! Å risse di m' fé piter a l' ouxh foû d' cial, dj' a-st acorou po tel raconter. {{s-rif|HSjan|(1911), p.158}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|o=stoumaké|f=stoumakêye}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # foirt sorpris. #* TÅTÎ (a Matrognård). Diåle mi speye !<br>C' est nozôtes k' a l' accion limero cint dijh meyes !<br>MATROGNÅRD ({{~|estoumaké}}). - Vozôtes ? {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 220-221}} #* Å tournant del pavêye di Lovén deus sôdårds boches sont la, dressîs dvant lu. Padrî zels, on civil : C'est Berlino, on traite ki moenne les Almands tot ou çk' i gn a on mannet côp a fé. Zande s' astådje, {{~}}. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[stoumak]] * [[stoumaker]] * [[stoumacaedje]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[amaké]] * [[asblawi]] * [[ayuri]] * [[estené]] * [[ewaeré]] * [[maké]] * [[reyusse]] * [[saizi]] * [[sbaré]] }} ==== {{H|notule d’ uzaedje}} ==== Divins bråmint des plaece foû do coûtchant walon, on n' rescontere ki l' cogne nén spotcheye « estoumaké » dizo l' assaetchance do francès « estomaqué ». ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | stoumaqué, stoumaquêye / sitoumaqué, sitoumaquêye / estoumaqué, èstoumaquêye = E170 | stoumaké, stoumakêye / sitoumaké, sitoumakêye u estoumaké, estoumakêye = R10 | stomaké = C106 | stoumakî, stoumakéye / èstoumakî, = O4 | èstoumaké / èstoumaqué = E34 | èstoumakî = E21 | èstoumaqué, èstoumaqué = E165 | estoumaqué = S25 | èstomakè = S36 | astomaké = C9 | astomakè = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|foirt sorpris |fr= {{t+|fr|estomaqué}}, {{t+|fr|hébété}}, {{t+|fr|abassourdi}}, {{t+|fr|ahuri}}, {{t+|fr|médusé}} |nl= {{t+|nl|verbijsterd}} }} j1l7t1gm0ybyrfzbicztm2djtartuuw 0 77231 435654 2026-09-01T12:30:46Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 435654 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|pas|d’|djeyant}} === {{H|sustantivire|wa}} === {{~}} {{o}} # grand pas, [[ascoxheye]]. #* I pinse a ses ptits efants k' åront tolminme les mitchots d' leu reve... I fwait des {{~}}... il est ledjir... il est binåjhe... {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # nouzome fijhaedje, clapant progrès. ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=grand pas| * [[ascoxheye]] * [[pas d’ adjeyant]] }} {{Boesse|c=2|tite=clapant progrès| * [[pas d’ adjeyant]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2|tite=clapant progrès| * [[côp d’ mwaisse]] * [[hôt fwait]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|grand pas |fr= {{t+|fr|pas de géant}} }} {{ratour|clapant progrès |fr= {{t+|fr|pas de géant}}, énorme progrès, {{t+|fr|prouesse}} }} qpfaqn9j8cx53qfsqoz0iqxfezn4p1y 0 77232 435661 2026-09-01T14:30:51Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 435661 wikitext text/x-wiki {{MR|Boche}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|Boche}} ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|bɔʃ}} {{1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|bɔʃ}} * {{Ric|boche}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{a-pdvpdr}} # {{raba|wa}} {{ist|wa}} [[almand]]. #* Å tournant del pavêye di Lovén deus sôdårds {{~s}} sont la, dressîs dvant lu. Padrî zels, on civil : C'est Berlino, on traite ki moenne les Almands tot ou çk' i gn a on mannet côp a fé. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2| * [[almand]] * [[caizerlik]] * [[prûssyin]] }} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | boche = PMca }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|almand |fr= {{t+|fr|boche}}, {{t+|fr|fritz}} }} 2t6nelwv33d10stb1by35qkfy5vqv7e 0 77233 435667 2026-09-01T15:00:47Z Scribus electronicus 3672 Pådje ahivêye avou «== {{L|wa}} == {{-vprwa-|braguer}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl-vprC}} «[[bratchî]]». === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vprmur}} # esse edjiblé viè ene sawice (tot djåzant d' ene åre). ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|esse edjiblé viè ene sawice (tot djåzant d' ene åre) |fr= {{t+|fr|se braquer}}, {{t+|fr|pointer}} }}» 435667 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-vprwa-|braguer}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl-vprC}} «[[bratchî]]». === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vprmur}} # esse edjiblé viè ene sawice (tot djåzant d' ene åre). ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|esse edjiblé viè ene sawice (tot djåzant d' ene åre) |fr= {{t+|fr|se braquer}}, {{t+|fr|pointer}} }} nsvxsfm0sj30pt0ek0aa420pm2gzjii 0 77234 435671 2026-09-01T15:10:28Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 435671 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|lampe|electrike}} <gallery> LED Flashlights.jpg|Sinse 2 </gallery> === {{H|sustantivire|wa}} === {{-su-|pl=lampes electrikes}} {{~}} {{f}} # {{tecn|wa}} lampe k' overe a l' electricité. # lampe poirtåve ki lût foirt la k' on l' bratche. #* Ene {{~}} bratche si loumire sol paket k' il essere dins ses bresses. I sint bén çk' i volnut. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[lampe al petrole]] * [[lantiene]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | lampë èlèctrique = PMca }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|lampe k' overe a l' electricité |fr= {{t+|fr|lampe électrique}} }} {{ratour|lampe poirtåve ki lût foirt la k' on l' bratche |en= {{t+|en|flashlight}} |fr= {{t+|fr|lampe torche}} }} agmc9rfr0d6ahymhrgi8xg3tmjre1av 0 77235 435675 2026-09-01T15:36:41Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 435675 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|tinre}} {{bet|a|v|wa}} ey {{caw|i|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.ˈtɛ̃ː.ˈʀɪ|a.tɛː.ˈʀɪ|a.teː.ˈʀɪ}} ** {{pzc}} {{AFE|a.ˈtɛ̃ː.ˈʀɪ}} * {{Ric|a·tin·ri}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=4|A=atinrixh|B=atinr|come=prusti}} {{~}} {{vc}} # rinde pus [[tinre]], moens deur. #* Mortifyî l' tchå po l' {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Li djalêye {{~|atinrixh}} les djotes. {{s-rif|E1}} # rinde moins foirt, pus flåwe. #* Mi maladeye m' {{~|a-st atinri}}. {{s-rif|E203}} ; {{s-rif|E1}} # fé mouwer l' cour d' ene sakî. #* I saye di les {{~}} :<br>« C'est l' Noyé d' mes efants... dji vén did lon... Po l' amour di Diu leyîz m' raler !… » {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # {{np-vprV}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[atinrixhaedje]] * [[atinrixhant]] * [[atinrixhmint]] * {{Lka-pa|tinre}} }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=rinde pus tinre, moens deur| * [[adoûci]] * [[amoli]] }} {{Boesse|c=2|tite=rinde moins foirt, pus flåwe| * [[aflåwi]] }} {{Boesse|c=2|tite=fé mouwer l' cour d' ene sakî| * [[adoûci]] * fé [[finde l’ åme]] * fé [[finde li cour]] * [[toutchî]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ataîri = E177a | ateinri = E177a | atenri = E89 | atêri = E34, O0 | atéri = O3,O4 | atindri = E212, O4 | atinri = C1,C8,C9,C13, E1,E21,E145,E203,E212, O0,O2,O3, R10,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rinde pus tinre, moens deur |fr= {{t+|fr|attendrir}}, {{t+|fr|amolir}} }} {{ratour|rinde moins foirt, pus flåwe |fr= {{t+|fr|affaiblir}}, {{t+|fr|diminuer}} }} {{ratour|fé mouwer l' cour d' ene sakî |fr= {{t+|fr|attendrir}}, {{t+|fr|émouvoir}}, {{t+|fr|sensibiliser}} }} mec0qntwt5vgkxtjg2obsjjs9ht9oho 0 77236 435689 2026-09-01T20:47:38Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «=={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj}} «[[walon]]» {{spo-caw-on}} {{dcaw|ijhî|v+p+a|wa}}. === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=walnijh|come=waitî}} {{~}} # {{vc}} rinde pus [[walon]]. #* Kéne anêye k' il {{~|ont walnijhî}} l' etraidance eternåcionåle ? # '''si''' {{~}} (v.pr.) divni pus walon. #* E 2012, De Wever si plindeut ki l' economeye del Beldjike si {{~|walnijhive}}. ==== {{H|Pa}} ==== * [[walnijhaedje]] * [[riwalnijhî]] * {{Lka-pa...» 435689 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj}} «[[walon]]» {{spo-caw-on}} {{dcaw|ijhî|v+p+a|wa}}. === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=walnijh|come=waitî}} {{~}} # {{vc}} rinde pus [[walon]]. #* Kéne anêye k' il {{~|ont walnijhî}} l' etraidance eternåcionåle ? # '''si''' {{~}} (v.pr.) divni pus walon. #* E 2012, De Wever si plindeut ki l' economeye del Beldjike si {{~|walnijhive}}. ==== {{H|Pa}} ==== * [[walnijhaedje]] * [[riwalnijhî]] * {{Lka-pa|walon}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | walnijhî = R10 | walnijhî = G101 (rifondaedje des cognes coinreces) | walonijî = O226 | walonîji = S226 | walonihî = E226 | walonizer = E223 | walonijhî = R17 {{rif?}} }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimete a môde walone |fr= {{t+|fr|walloniser}} }} === {{H|PE|wa}} === {{-perwa-î|riwalnijh}} {{~}} {{a-pdvpdr}} # {{linw|wa}} rimetou dins l' fonolodjeye do [[walon]]. #* Les cåzeus di dmwin årént målåjhey a accepter des calcaedjes ki n' årént nén stî {{~s}}, come "calandriyér". ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimetou a môde walone |fr= {{t+|fr|wallonisé}}, {{t+|fr|réadapté}} {{t+|fr|phononologiquement}} au wallon {{wa+fr}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|riwalnijhaedje}} scwsg775izfjjuhpbcqolda97qq1cvz 435720 435689 2026-09-02T10:34:52Z Lucyin 218 435720 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj}} «[[walon]]» {{spo-caw-on}} {{dcaw|ijhî|v+p+a|wa}}. === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=walnijh|come=waitî}} {{~}} # {{vc}} rinde pus [[walon]]. #* Kéne anêye k' il {{~|ont walnijhî}} l' etraidance eternåcionåle ? # '''si''' {{~}} (v.pr.) divni pus walon. #* E 2012, De Wever si plindeut ki l' economeye del Beldjike si {{~|walnijhive}}. ==== {{H|Pa}} ==== * [[walnijhaedje]] * [[riwalnijhî]] * {{Lka-pa|walon}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | walnijhî = R10 | walonijhî = G101 (rifondaedje des cognes coinreces) | walonijî = O226 | walonîji = S226 | walonihî = E226 | walonizer = E223 | walonijhî = R17 {{rif?}} }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimete a môde walone |fr= {{t+|fr|walloniser}} }} === {{H|PE|wa}} === {{-perwa-î|riwalnijh}} {{~}} {{a-pdvpdr}} # {{linw|wa}} rimetou dins l' fonolodjeye do [[walon]]. #* Les cåzeus di dmwin årént målåjhey a accepter des calcaedjes ki n' årént nén stî {{~s}}, come "calandriyér". ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimetou a môde walone |fr= {{t+|fr|wallonisé}}, {{t+|fr|réadapté}} {{t+|fr|phononologiquement}} au wallon {{wa+fr}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|riwalnijhaedje}} ei00cfm301sekcsxjrz3v0tzo8n1ale 0 77237 435692 2026-09-01T21:13:16Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «=={{L|fr}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|wallon}} {{dcaw|iser|v|fr}}, {{cdom}} {{caw|er|v|fr}}. === {{H|Vi|fr}} === {{~}} # (ene sacwè, on mot) [[walnijhî]]. #* Selon une déclaration de Bart De Wever au journal « Le Soir » datant de 2012, l'économie de la Belgique {{~|se serait wallonisée}}. #** Sorlon on rclamaedje da Bart De Wever al gazete « Le Soir » e 2012, l' economeye del Beldjike s' åreut walnijhî. # {{linw|fr}} (on mot) riwalnijhî...» 435692 wikitext text/x-wiki =={{L|fr}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|wallon}} {{dcaw|iser|v|fr}}, {{cdom}} {{caw|er|v|fr}}. === {{H|Vi|fr}} === {{~}} # (ene sacwè, on mot) [[walnijhî]]. #* Selon une déclaration de Bart De Wever au journal « Le Soir » datant de 2012, l'économie de la Belgique {{~|se serait wallonisée}}. #** Sorlon on rclamaedje da Bart De Wever al gazete « Le Soir » e 2012, l' economeye del Beldjike s' åreut walnijhî. # {{linw|fr}} (on mot) [[riwalnijhî]]. #* Les militants wallons âgés avaient peur de {{~}} les emprunts au français. #** Les vîs waloneus avént sogne di rwalnijhî les epronts å francès. q0gruvcy0ui05at87ab93a8fwuf5gq6 435693 435692 2026-09-01T21:13:42Z Lucyin 218 435693 wikitext text/x-wiki =={{L|fr}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|wallon}} {{dcaw|iser|v|fr}}, {{çdom}} {{caw|er|v|fr}}. === {{H|Vi|fr}} === {{~}} # (ene sacwè, on mot) [[walnijhî]]. #* Selon une déclaration de Bart De Wever au journal « Le Soir » datant de 2012, l'économie de la Belgique {{~|se serait wallonisée}}. #** Sorlon on rclamaedje da Bart De Wever al gazete « Le Soir » e 2012, l' economeye del Beldjike s' åreut walnijhî. # {{linw|fr}} (on mot) [[riwalnijhî]]. #* Les militants wallons âgés avaient peur de {{~}} les emprunts au français. #** Les vîs waloneus avént sogne di rwalnijhî les epronts å francès. 8i7zk5lgnxeuzif0h9ipvht8v5lh0s5 435723 435693 2026-09-02T10:43:28Z Lucyin 218 435723 wikitext text/x-wiki =={{L|fr}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|wallon}} {{dcaw|iser|v|fr}}, {{çdom}} {{caw|er|v|fr}}. === {{H|Vi|fr}} === {{~}} # (ene sacwè, on mot) [[walnijhî]]. #* Selon une déclaration de Bart De Wever au journal « Le Soir » datant de 2012, l'économie de la Belgique {{~|se serait wallonisée}}. #** Sorlon on rclamaedje da Bart De Wever al gazete « Le Soir » e 2012, l' economeye del Beldjike s' åreut walnijhî. # {{linw|fr}} (on mot) [[riwalnijhî]]. #* Les militants wallons âgés avaient peur de {{~}} les emprunts au français. #** Les vîs waloneus avént sogne di rwalnijhî les epronts å francès. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[Wallonie]] * [[wallonisant]] * [[wallon]] / [[Wallon]] 5f17l2i2wnniwkocwch65o2aw2tfknk 0 77238 435694 2026-09-01T21:23:23Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «=={{L|fr}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|mĕmŏrĭa|memoria|ling=fr|sourd=la}} {{dcaw|iser|v|fr}}, {{çdom}} {{caw|er|v|fr}}. === {{H|Vi|fr}} === {{~}} # [[ritni]], [[ditni]]. #* Je n'{{~|ai}} pas {{~|mémorisé}} le nom de la capitale du Kirghizistan. #** Dji n' a nén ritnou li no del mwaisse veye do Kirguizistan. ==== {{H|Pa}} ==== * [[mémorisation]] * [[mémoire]]» 435694 wikitext text/x-wiki =={{L|fr}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|mĕmŏrĭa|memoria|ling=fr|sourd=la}} {{dcaw|iser|v|fr}}, {{çdom}} {{caw|er|v|fr}}. === {{H|Vi|fr}} === {{~}} # [[ritni]], [[ditni]]. #* Je n'{{~|ai}} pas {{~|mémorisé}} le nom de la capitale du Kirghizistan. #** Dji n' a nén ritnou li no del mwaisse veye do Kirguizistan. ==== {{H|Pa}} ==== * [[mémorisation]] * [[mémoire]] py0k0139u6n0swogf5sbozdkfwiji7z 435708 435694 2026-09-02T08:48:30Z Scribus electronicus 3672 435708 wikitext text/x-wiki =={{L|fr}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|mĕmŏrĭa|memoria|ling=fr|sourd=la}} {{dcaw|iser|v|fr}}, {{çdom}} {{caw|er|v|fr}}. === {{H|viebe|fr}} === {{~}} # [[ritni]], [[ditni]], [[aveur sovnance di]]. #* Je n'{{~|ai}} pas {{~|mémorisé}} le nom de la capitale du Kirghizistan. #** Dji n' a nén ritnou li no del mwaisse veye do Kirguizistan. #** Dj' a l' no del mwaisse veye do Kirguizistan foû del tiesse. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[mémorisation]] * [[mémoire]] humo0w6b90d4ekha3sku4h8nwa5zfy0 0 77239 435706 2026-09-02T08:36:19Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 435706 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == {{-spodiv-'|al sovnance d}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|al|sovnance|di}} === {{H|divancetire|wa}} === {{~}} # tot s' rapinsant d' ene sacwè. #* Li narene då cårpea houzéve {{~|al sovnance des}} hinêyes di bon fricot ki rispårdént avå l' presbitere et i rvoeyeut li botaye di bourgogne k' rawårdéve so l' djivå. {{s-rif|JPD}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tot s' rapinsant d' ene sacwè |fr= {{t+|fr|à l'évocation de}}, {{t+|fr|à la simple idée de}} }} h2a71kxhkzowmkblaskir9069zvos0v 0 77240 435709 2026-09-02T08:52:56Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 435709 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye}} === {{Sh-m|aveur|sovnance|di}}, a rmete avou l' {{p|avoir souvenance de|fr}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} (si codjowe avou ''[[aveur]]'') # {{vcnd|di}} pinser a ene sacwè do passé. #* Dj' {{~|a}} minme {{~|sovnance d'}} ene rossete<br>Tote plinne di taetches di latons<br>Et ki rmagnive ses nopions;<br>Tot fwait farene a m' molén. {{s-rif|JPV}} #* Li tins court rade evoye ; portant, dj’ {{~|a}} co {{~|sovnance<br>Di}} cwand dj’ esteu tot djonne et ki dj’ tchoûléve e m’ banse ;<br>Mi mere, po m’ apåjhter, mi djåzéve e walon. {{s-rif|ABfot|1950}} #* Dj’ {{~|a sovnance<br>Do}} tins beni do pwin d' agaesse<br>Les cwénzinnes tcheyént dins l’ bezaece. {{s-rif|MRob}} #* Vos {{~|avoz}} co {{~|l' sovnance do}} flaxheu d' Gamecock; li ci k' a fotou des racatoirtcheyes a tos les cis k' el vlént disfiyî. {{s-rif|JLF}} #* {{~|Avoz sovnance do}} vint d' Lorinne<br>Cwand i shofléve sins rprinde alinne,<br>K' i råvléve li cresse des grands trîs,<br>Schetant les coxhes di nos poplîs {{s-rif|SGou}} #* {{~|N’ avoz pus sovnance des}} convoyes di djins d’ veye ki vnént, tins del guere, et braire po k’ on lzî dnaxhe ene crosse di pwin ou on canada. {{s|LM}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[rivey]] * [[si rapler]] * [[si rapinser]] * [[si rimimbrer]] * [[si sovni]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|diveur di tote foice awè |fr= {{t+|fr|se rappeler}}, {{t+|fr|se souvenir}} |en= to {{t+|en|remember}} |nl= {{t+|nl|zich herinneren}} }} 88q5eftd1bn49igycw8xgc7cvo5fh1f 0 77241 435712 2026-09-02T09:38:35Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 435712 wikitext text/x-wiki {{MR|brûte|brut}} =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|brutus|sourd=la|biesse, loigne}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bʀyt}} {{1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|bʀyt}} * {{Ric|brute}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{of-a}}; {{a-tpdr}} # {{muz|wa}} avou l' [[contnant]] et l' [[contnou]] eshonne. #* Cint kulos d' crompires, pwès {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Pwès {{~}}. {{s-rif|E1}} # nén travayî, a l' estat naturel. #* Ene pire {{~}}. {{s-rif|E1}} # nén rafiné. #* Do souke {{~}}. {{s-rif|E203}} ; {{s-rif|E1}} # {{econ|wa}} sins les impôts (tot djåzant d' ene cwénzinne). # nén comifåt, nén poli. #* Des {{~|brutès}} manires. {{s-rif|E203}} ; {{s-rif|E1}} # ''(tot djåzant d' on mouvmint)'' rade et nén sognî. #* D' ene mwin {{~}} i saetche li paket, drouve li tîçlete, rispåd l' farene pattavå l' voye, dizo l' nive ki tome a spessès flotches, et, scafant d' rire come d' ene paskeye, les troes moudreus fijhnut dmey toû et-z è rvont. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[brutå]] * [[brutålijhî]] * [[brutålmint]] * [[brutålisté]] * [[brutålité]] * [[brutmint]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[matire brute]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=ki fwait l' mawe, grigneus| * [[caegnaesse]] * [[grigneus]] * [[haeyåve]] }} {{Boesse|c=2|tite=nén comifåt, nén poli| * [[måhonteus]] * [[målaclevé]] * [[målapris]] * [[måpoli]] * [[rude]] }} {{Boesse|c=2|tite=rade et nén sognî| * [[roed]] * [[rude]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | brut’ = C1, E21, | brute = E34, R10 | brutt = E203 | brut′, brute = E1, S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|avou l' contnant et l' contnou eshonne |fr= {{t+|fr|brute}} }} {{ratour|nén travayî, a l' estat naturel |en= {{t+|en|raw}} |fr= {{t+|fr|brut}} }} {{ratour|nén rafiné |fr= {{t+|fr|brut}}, {{t+|fr|non-rafiné}} }} {{ratour|nén foirt poli, nén comifåt |fr= {{t+|fr|rude}}, {{t+|fr|brusque}}, {{t+|fr|rustique}} }} {{ratour|sins les impôts |fr= {{t+|fr|brut}} }} {{ratour|rade et nén sognî |fr= {{t+|fr|rude}}, {{t+|fr|sec}}, {{t+|fr|brusque}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[målaidûle]], [[målaclevé|målaclevêye]] djin. #* T' as ossu pô d' sinse k' ene {{~}}. {{s-rif|E203}} ; {{s-rif|E1}} # Èn ome k' est ene vertiåve {{~}}. {{s-rif|E1}} #* I s' a dismonté come ene {{~}}. {{s-rif|E1}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | brute = C1, E1,E21,E34, S0 | brutt = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|målaidûle, målaclevêye djin |fr= {{t+|fr|brute}}, {{t+|fr|rustre}} }} kv4dx2wkprlbuvy8mhughugy1t8axw3 0 77242 435724 2026-09-02T10:44:06Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 435724 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|flotche|di|nivaye}} <gallery> Snowflake - Flickr - Alexey Kljatov (3).jpg Falling Snow - stuck at home (3234280718).jpg|Flotches di nivaye ki toumèt </gallery> === {{H|sustantivire|wa}} === {{-su-|pl=flotches di nivaye}} {{~}} {{f}} # {{fiz|wa}} [[vroûlté]] boket d' aiwe edjalêye ki tome djus do cir. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[flotche]] * [[flotche di nive]] * [[flotchete]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | flog di nîvaïe = E203 | flotche di nîvaye = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|vroûlté boket d' aiwe edjalêye ki tome djus do cir |en= {{t+|en|snowflake}} |fr= {{t+|fr|flocon de neige}} |ru= {{t+|ru|снежинка|ral=snezhinka}} }} fqk53m5gcxfm0irj72ak9jin5lj3dri 14 77243 435725 2026-09-02T10:44:30Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «[[Categoreye:Mots do francès sorlon leu cawete|Dobe cawete]]» 435725 wikitext text/x-wiki [[Categoreye:Mots do francès sorlon leu cawete|Dobe cawete]] 1huyrqjs4upydvvlzkd14j4sur4878q 0 77244 435726 2026-09-02T10:44:56Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 435726 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|flotche|di|nive}} <gallery> Snowflake - Flickr - Alexey Kljatov (3).jpg Falling Snow - stuck at home (3234280718).jpg|Flotches di nive ki toumèt </gallery> === {{H|sustantivire|wa}} === {{-su-|pl=flotches di nive}} {{~}} {{f}} # {{fizi|wa}} [[vroûlté]] boket d' aiwe edjalêye ki tome djus do cir. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[flotche]] * [[flotche di nivaye]] * [[flotchete]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|vroûlté boket d' aiwe edjalêye ki tome djus do cir |en= {{t+|en|snowflake}} |fr= {{t+|fr|flocon de neige}} |ru= {{t+|ru|снежинка|ral=snezhinka}} }} 4n8r82b1kjrchyu17g0gtczqrvcnhvi 14 77245 435727 2026-09-02T10:46:40Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «[[Categoreye:Viebes do francès avou l' cawete -er]] [[Categoreye:Mots do francès avou ene dobe cawete|iser]]» 435727 wikitext text/x-wiki [[Categoreye:Viebes do francès avou l' cawete -er]] [[Categoreye:Mots do francès avou ene dobe cawete|iser]] igfirnxicsoxmzjlxjwi5ic8lwfojol 0 77246 435730 2026-09-02T11:06:28Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 435730 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|niver|a|[[gros|grossès]]|[[flotche|flotches]]}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{meteyo|wa}} [[niver]] a foice. #* I {{~|nive a grossès flotches}},<br>I fwait spès tot long l' djoû,<br>Les hôts åbes so leus bodjes</br>Håynèt l' gonhire e doû. {{s-rif|JDcoh|1939, p.45, ''Qwand l’ tère soketêye'' (1933)}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[toumer a spessès flotches]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | - = E1,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|neiger des quatre vents}}, neiger abondamment }} nbj2looppa7g7jgx1369klw1uz16glb 0 77247 435732 2026-09-02T11:08:11Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 435732 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|toumer|a|[[spès|spessès]]|[[flotche|flotches]]}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{meteyo|wa}} [[niver]] a foice. #* D' ene mwin brute i saetche li paket, drouve li tîçlete, rispåd l' farene pattavå l' voye, dizo l' nive ki {{~|tome a spessès flotches}}, et, scafant d' rire come d' ene paskeye, les troes moudreus fijhnut dmey toû et-z è rvont. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[niver a grossès flotches]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}}, {{WM}} ''(Levant)'' ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | - = E1,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|niver a foice |fr= {{t+|fr|neiger des quatre vents}}, neiger abondamment }} lwrg3776sd5kv1q5yad8dl7szmsz2pl 0 77248 435737 2026-09-02T11:18:07Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 435737 wikitext text/x-wiki =={{L|wa-fel}}== === {{H|viebe|wa-fel}} === {{~}} # [[sclafyî]]. #* D'one mwin brute i satche li paquët, drove li ticlète, rispaud l'farine pat' tavau l'vôye, dizos l'nive quë toume a s'paissès flotches, et, {{~|scafant}} d'rire come d'one pasquéye, les trwès moudreûs fij'nèt d'mé tour et zè r'vont. {{s|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WM}} ''(Djodogne)'' il2h5ssvsm21u31z750r5s56yc5xd0w