Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.19 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 5498 436072 417516 2026-09-10T11:08:07Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436072 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|bûh|sourd=gem}} ([[bodje|bodje d’ ene plante]]). === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # sacwants montants d’ plantes u d’ bouxhons, ki djetnut eshonne del minme grinne, ki vegnnut del minme raecinêye, do minme sitok et rexhe di tere el minme plaece, ki rdjetèt sol minme sitok. #* Ene {{~}} di setons. #* Ene {{~}} di djnesses. #* Cwand torade avou voste ombrele,<br>Vos raezîz l' {{~}} di clawsons,<br>Advinez les propos k' inte zels,<br>Si ratchaftént les vîs pénsons. {{s-rif|MLol|p. 102, "Çou k' ratchaftént les vîs pénssons"}} #* L' oyoz vs tchanter<br>Et gruziner<br>Adlé s' niyêye,<br>Paski l' {{~}}<br>Catche si trezôr<br>Ås ptits betchs d' ôr. {{s-rif|JDcoh|1939, p.51, ''Å rvèy’, nîvaye !'' (1929)}} #* On n’ pleut nén djouwer dins leu corti : s’ on-z åreut djondou ene fleur di tonoere u ene {{~}} di passe-rôze, vos ! {{s-rif|CDen}} #* Il arokéve a des spessès yebes, pa {{~s}}. {{s-rif|LSom}} #* Wice e-st ele li blanke {{~}},<br>Les rôzes et l' tinrûle hinêye<br>Di nos pårtchets? {{s-rif|LLbe|1928, p. 60}} # {{str}} plante di canadas. #* Les tchet-cawes passént leus tenès tignasses etur les {{~s}} di canadas. {{s-rif|LSom}} #* Al copete do crestea aveut crexhou l' {{~}}<br>Di deus foirts vigreus faws djetés la d' on minme pî, [...]. {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} #* Les trukes sipitèt d’ tos les costés et s’ aler rmete dizo les {{~s}}. # ratroclêyès sacwès. #* Dire ki, dins ç’ {{~}} di stoeles la, elle ont tertotes leu no. ==== {{H|mots vijhéns}} ==== (sinse 1) * [[bodjêye]] * [[sitoclêye]] * [[sitokêye]] * [[hourêye]] * [[topet]] * [[toke]] * [[toclêye]] * [[froyén]] * [[houvlêye]] * [[houvli]] * [[toufion]] * [[troke]] (sinse 2, minme sourdant etimolodjike) * [[bahou]] (sinse 3) * [[peclêye]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[abohner]] * [[bohner]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | boée = C9a | bohée = E21 | boheie = E177a | bohêye = R10,R13 | bouhaie = E203 | bouheie = E178 | bouhêye = E1 | bouhèye = E1 | bowée = C9 | bowéye = O0 | boxhé = E212 | boyéye = C1,C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sacwants montants d’ plantes | fr = {{t+|fr|touffe}}, {{t+|fr|buisson}}, {{t+|fr|bouquet}}, {{t+|fr|cépée}} }} {{ratour|plante di canadas | fr = {{t+|fr|plant}}, {{t+|fr|fane}} }} {{ratour|ratroclêyès sacwès | fr = {{t+|fr|paquet}} }} slk4oqi0f2i5z1yxm1ws4abnyg3tcw8 0 6440 436075 423429 2026-09-10T11:23:38Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436075 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{V|coixhî}} {{caw|ant|a+pp|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|kwa.'ʃɑ̃}} * {{Ric|coi.xhant}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} # ki côpe bén. #* Ene {{~e}} usteye. #* Dismefiyîz vos do coutea : il est {{~}}. # froed et setch, tot djåzant do tins. #* I fwait ouy ene {{~e}} bijhe ki vént del Fagne. {{s-rif|E34}} #* Ene {{~e}} bijhe shofele, les sourds sont dedja pris :<br>i djale a finde les pires,<br>et l' pôve pitit djonne grin, k' avizéve si virlixh,<br>si racrampixh di froed. {{s-rif|HSpbd|« IV. L'iviér », 1909, lijhåve e Feller [[s:Li pan dè bon Diu (Haust, 1924)/IV|cial]]}} #* Disconte di lu l’ {{~e}} froedeure,<br>Flaxhe sins ritnowe tot l’ long do tins. {{s-rif|JVpr|1897, « Espèrince », p.87}} #* Ene shijhe d' ivier, divins ene {{~e}} froedeure,<br>Ene pôve båshele ploréve al coine d' on bwès. {{s-rif|JBjr|1899, "Pauve kimére"}} #* Evoye ås prumirès aireurs, avou l’ pezante tcherete, atot rôguiant leu {{~}} resploe so les tiers et dvins les oirbires, e plin timpesse, e deur hourlea, å broûlant solo, al côpante bijhe, - cåzu sins rla, ciete sins ene aswadje. {{s-rif|AXbg|1912, p.19}} # {{imådjreçmint}} ki fwait del poenne, tot djåzant d’ on cåzaedje, d’ on cåzeu. #* Il est si {{~}} avou tolmonde. #* I m’ a dit çoula d’ on {{~}} ton. #* Gn a des femes k’ ont leu linwe pus {{~e}} k’ on coutea. {{s-rif|C9}}. #* Cwand il a ene pike conte ene sakî, il est {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Vos rireyes sont todi {{~|coixhantes}}. {{s-rif|HFor}} #* On poleut londjiner,<br>Dåvyî des eures etires, scheure les {{~s}} mås d’ tiesse<br>K’ on rascoye hår et hote et ki nos fjhèt tant lanwi. {{s-rif|JVvl|1901, p.101-102, “Pâhûlisté”}} # setch, hôt et foirt, tot djåzant d’ on son. #* On {{~}} côp d’ xhuflet. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|coixhant come on raezoe}}. #* Lu ki d' åbitude esteut si doûs, si inmåve, esta {{~|coixhant come on raezoe}} tot dmandant al båshele di wice k' ele vineut. {{s-rif|JVpa|1896, p.32}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cwahant = E1 | cwèhant = JVri <!-- forcoridjaedje da Maurice Wilmotte ? -->, AXhi | qwahant = CE57 (diné al femrinne fôme) }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki côpe bén |fr= {{t+|fr|tranchant}}, {{t+|fr|coupant}} }} {{ratour|froed et setch, tot djåzant do tins |fr= {{t+|fr|âpre}}, {{t+|fr|glacial}}, {{t+|fr|polaire}} }} {{ratour|imådjreçmint |fr= {{t+|fr|mordant}}, {{t+|fr|blessant}}, {{t+|fr|offensant}}, {{t+|fr|incisif}} }} {{ratour|setch, hôt et foirt, tot djåzant d’ on son |fr= {{t+|fr|strident}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # pår divins l' ratourneure « ''coixhant del bijhe'' ». ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|å coixhant del bijhe}} #* C' e-st avou plaijhi ki dj' lairè sacrifiyî m' pope d' Anvers {{~|å coixhant del bijhe}}. {{s-rif|JVpa|1896, p.3}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|å coixhant del bijhe |fr= au plus froid de la bise }} === {{H|PP|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # {{PP|coixhî}}. 37lpuwvcqvgjqdfzweihegd52t6t808 0 6448 436073 433580 2026-09-10T11:13:25Z Scribus electronicus 3672 436073 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|*coactiare|sourd=la}} (acmaxhaedje di {{*|quassiare}} ([[spiyî]], [[casser]]) et {{*|coctiare}} ; li rfondaedje avou l’ betchfessî ''oi'', c’ est ene halcrosse rîlêye (pont d’ cogne {{*|cwèhî}}) pa assaetchmint del cogne ''coxh-'', foirt corante e Coûtchant walon. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kwa.'hiː|kwa.'ʃiː|kwa.'ʃi|kwa.'ʃe|kwa.'ʃɛ|kɔ.'ʃiː|kɔ.'ʃi|kɔ.'ʃe}} ; {{miers|15|13 (pårticipe erirece)}} {{BS|xh}}, {{BS|oi|-}} ** {{pzc}} {{AFE|kwa.'ʃiː}} * {{Ric|coi·xhî}} === {{H|Vi|wa}} === {{-cowait-|coixh}} {{~}} # {{vc}} côper avou on taeyant. # {{vc}} côper [[nete]]. #* Èn åbe k’ a stî {{~}} e deus d’ on côp d’ tonire. {{s-rif|E34}} # {{vc}} diner on laid côp, fé do må å coir. #* I m’ a {{~|coixhî}} å fotbale. #* C’ est drole, el guere : a l’ innmi {{~|coixhî}} k’ on-z a fwait prijhnî, on lyi rmete tot l’ sonk k’ on lyi a fwait piede e saetchant dsu. {{s-rif|CQui}} # {{vc}} casser l’ [[schene]], et touwer. #* Il a volou poirter ene grosse satchêye, mins i s’ a fwait {{~|coixhî}}. {{s-rif|S24}} #* Kî çki sait {{~|coixhî}} on lapén ? #* Ni vént nén dé mi ou dji t’ {{~|coixhe}}. {{s-rif|C9}} #* Li torea va {{~|coixhî}} cisse djinixhe la. {{s-rif|S24}} #* Nosse troye a {{~|coixhî}} ses coshets. {{s-rif|S0}} # {{vc}} (imådjreçmint) fé del poenne a (ene sakî). #* I m’ a {{~|coixhî}} e djhant do må di m’ pere. {{s-rif|O3}} #* Djans ene linwe, paret, ki {{~|coixhe}} come on taeyant. {{s-rif|HSjan|1911, p.119}} # {{vc}} (pa assaetchance) [[croxhî]] dins (ene sacwè). #* Gn a nén ene tchance so dijh ki dji {{~|coixhrè}} des pemes di ç’ pemî la ki dj’ plante enute ! #* Gn a des vijhéns bons a {{~|coixhî}}. {{s-rif|PJD}} # {{vsc}} esse hagnant, côpant, tot djåzant do froed. #* Li bijhe {{~|coixhe}} a vs côper e deus. # {{vsc}} flitchî et casser. #* Vla ene djinixhe ki va {{~|coixhî}} dzo l’ torea. {{s-rif|S24}} # {{vsc}} hagnî, croxhî. #* I l’ faleut vey {{~|coixhî}} dins l’ djambon. {{s-rif|S0}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|on merci n’ a djamåy coixhî l’ boke da nolu}} : dijhêye po onk ki n’ dit nén voltî merci. #: Loukîz a : [[rimerciyeu]]. # {{r|bon a coixhî}} : télmint bon k’ on lzès [[magnî|magnreut]]. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[coixhe]], [[coixhaedje]], [[coixheu]], [[coixhant]], [[coixheure]] * [[discoixhî]] * [[scoixhî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[kernaxhî]], [[crener]], [[taeyî]], [[etaeyî]]. * [[sketer]] / [[scheter]]. * (sinse 3) [[moudriyî]], [[pokî]], [[atraper]], [[djoster]] * (sinse 4) [[aplati]], [[rasplati]], [[croxhî]], [[croker]] * (sinse 6, 7) [[hagnî]] * (sinse 8) [[draener]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cocher = G215 p. 42 (coché) | cochî = O0,O4,O90, G215 p. 42 | cochi = O2, G215 p. 42 | coixhî = R9,R10 | cwachè = S117, G215 p. 42 | cwacher = S117, G215 p. 42 | cwachî = C9, O0,O4, S117, G215 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=15&alw_page=42 p. 42] | cwachi = C1, S0, G215 p. 42 | cwahî = E1,E34,E170 | kwâchî = FS110 a « écraser » | cwâchî = S117 | kwachî = S109 | kwacher = S17 | {{=fon|?|kwachè}} = S38 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|côper avou on taeyant |fr= {{t+|fr|couper}}, {{t+|fr|taillader}}, {{t+|fr|sectionner}}, {{t+|fr|trancher}}, {{t+|fr|encocher}}, {{t+|fr|écorcher}}, {{t+|fr|lacérer}} }} {{ratour|côper nete |fr= {{t+|fr|briser}}, {{t+|fr|fracasser}}, {{t+|fr|fracturer}} }} {{ratour|diner on laid côp |fr= {{t+|fr|blesser}}, {{t+|fr|faucher}} }} {{ratour|casser l’ schene |fr= {{t+|fr|écraser}}, {{t+|fr|briser}}, {{t+|fr|aplatir}} }} {{ratour|fé del poenne a ene sakî |fr= {{t+|fr|blesser}}, {{t+|fr|froisser}}, {{t+|fr|peiner}} }} {{ratour|croxhî dins ene sacwè |fr= {{t+|fr|mordre}}, {{t+|fr|croquer}} }} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{-perwa-î|coixh}} {{~}} {{o}} # {{PE|coixhî}}. #* Èn åbe k’ a stî {{~}} e deus d’ on côp d’ tonire. {{s-rif|E34}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-î|coixh}} {{~}} {{o}} # ki s’ a côpé. #* K’ avoz yeu ? Vs estoz {{~}}. {{s-rif|O2}} 5bl7s39053usz5kkoq601frzcsul9ot 0 6920 436053 418330 2026-09-10T10:31:13Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436053 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|crou}}, {{caw|eur|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kʀø.ˈwøː|kʀu.ˈwøːʀ|kʀy.ˈwø|kʀy.ˈwøː|kʀy.ˈwøːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|kʀu.ˈwøːʀ}} * {{Ric|crou·weur}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} {{ctsg}} # çou ki rind ene plaece crowe. #* Si vos metoz vosse toubak al {{~}}, i va tchamossî ''{{s-rif|O4}} #* I ndè fwait ene di {{~}} ! {{s-rif|O4}} #* Loukîz l’ toet : l’ pus ledjire lavasse<br>Passe houte, ç’ n’ est k’ ene pelote di strin ;<br>Ene mate {{~}} scheut dvins les rins<br>Et, come èn on beur, i fwait sombe ! {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Lu pauve ome èt l’amoûr", tome 43, p. 140}} #* Ene ewaerante brouweur<br>Texhe des ônes di {{~}}<br>Åtoû d’ tot. {{s-rif|JCmp|« Brouheûr », p.48}} # crowe [[froedeur]]. #* Vos sintoz ene {{~}} ki vs transixh. {{s-rif|E203}} #* Va dj' passer l' nute so pî, å boird di l' aiwe, chal,<br>A ratinde k' å matén l' froed m' atome so les spales,<br>Avou l' mådeye {{~}}, hagnante disk' a l' oxhea,<br>Et k' dji m' påme, et ki m' cour ni s' disclape e s' bouxhtea ? {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[crouwin]] * [[frexheur]] * [[mateur]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | creuweû = G203, O0 | crouweû = C9, G203 | crouweur = R10,R13 | crouweûr = E1, G203 | crouweûre = E170 | cruweu = C8 | cruweûr = O4 | cruweû = G203, O0 | krouweûr = E203 }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour|çou ki rind ene plaece crowe |fr= {{t+|fr|humidité}} |nl= {{t+|nl|vochtigheid}} |ru= {{t+|ru|влажность|ral=vlazhnost'}} }} 5uvv363hx0vvnwwciy2ayepbd2t1ycx 0 8938 436047 409945 2026-09-09T17:08:30Z Scribus electronicus 3672 436047 wikitext text/x-wiki {{MR|etot}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa|1}}=== {{Bdj|atot|sourd=fro|avou}}, pal voye del cogne do {{p|ètou|pcd}} avou on riwalnijhaedje e « etot ». ===={{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɛ.tɔ|a.tɔ|ɛ.tu}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛ.tɔ}} * {{Ric|e(.)to}} ===={{H|adviebe|wa}}==== {{~}} {{n-c|wa}} # mostere on radjoutaedje. #* Estoz la {{~}}, vos ? #* Dispu 20 ans ki no-n Alfred tchante; end a sacwants ki savèt {{~}} ki si no d’ bateme, c’ est Wilhem Dunker. {{s-rif|Jean-Pierre Tondu}} #* Come ahesses, vos fåt èn ordinateur, et on modem {{~}}, ey ene lene di telefone, bén seur. {{s|LH}} #* Et c’ esteut kine {{~}} po dmorer e l’ eglijhe et repeter les påters et les tchants; li curé aveut dvou låtchî ls efants. {{s-rif|EGil}} ===== {{H|sinonimeye}} ===== * [[ossu]] * [[avou]] (metou al fén del fråze: et mi, avou) * [[parey]], [[pareymint]], [[sifwaitmint]] * [[pår]] ===== {{H|sipårdaedje}} ===== {{WC}}, {{WM}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | a tot = [!vscr] ? | a tout = [!vscr] ? | atot = [!vscr] ?, E1 {{?}} | ato = C9 | èto = C1 | ètot = C1 | ètou = O0, O2, O3, O4 | eto = R10, R13 | - = C8, E165, S0, S109, S117 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|mostere on radjoutaedje {{Lka-ra|ossu}} |fr= {{t+|fr|aussi}}, {{t+|fr|également}} |pcd= {{t+|pcd|itou}} }} ===={{H|adjondrece|wa}}==== {{~}} {{n-c|wa}} # c’ est po ça ki (a l’ atake del fråze ou del fråzlete, po mostrer ki çou ki va shure, c’ est l’ consecwince di çou k’ on a dit dvant). #* Il a bråmint bevou ; {{~}} n’ a-t i nén fwait des vîs oxheas. {{s|DTW}} #* Il a vnou ayir, {{~}}, dji so binåjhe. {{s|DTW}} #* Il a fwait ene biestreye, {{~}}, i l’ paye bén. {{s|DTW}} #* I m’ a foirt må rçû, {{~}}, i n’ mi voerè pus. #* (Les amoureus s’ catchèt dins les rouwales) {{~}}, cwand vos lzès rescontroz, vos veyoz bén k’ i sont djinnés. {{s-rif|FLor}} ===== {{H|sinonimeye}} ===== [[ça fwait ki]], [[et c’ est ki]], [[adon]], [[dabôrd]] ===== {{H|sipårdaedje}} ===== (disfondowe "èto", "ètou") [[Coûtchant walon]], dedja aviyi e 20inme sieke ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|anonce ene consecwince |fr= {{t+|fr|aussi}} {{t+|fr|dès lors}} {{t+|fr|donc}} {{t+|fr|en conséquence}} |en= {{t+|en|that is why}} }} ===={{H|divancete|wa}}==== {{~}} {{n-c|wa}} # {{vm}} [[avou]]. #* Les deus biesses astok di s’ cretche,<BR>Sont ses cortizans<BR>Divins on ståve vude et frexh<BR>{{~|Eto}} ene bawete. {{s-rif|NoWa}} #* Calvin esteut on tchenonne<BR>Et Luther, on disbåtchî moenne;<BR>Å diåle les coirnêyes<BR>{{~|Eto}} leus curêyes ! {{s-rif|[[w:Bate di dvize inte on catolike ey on protestant (diyaloke)|Bate di dvize inte on catolike ey on protestant]]}} #* Neni, crolé napea;<BR>{{~|Eto}} t’ novea lingaedje,<BR>Ti n’ etinds nén, dji wadje,<BR>çou k’ c’ est ki d’ fé pixh paxh. {{s-rif|SdH}} #* Elzî fåt les tchinnes et pindants<BR>Les fiers d’ årdjint {{~}} les pieles<BR>Afén çk’ elle avizexhe pus beles. {{s-rif|[[w:Bon Diu, ki c’ est grand poenne d’ inmer ces båsheles (tchanson)|Viye tchanson di 1620]]}} #* Vouss vini, cuzene Mareye,<BR>A Betleyem {{~}} mi ? {{s-rif|NoWa|[[s:Vouss vini, cuzene Mareye ?|lijhåve so Wikisourd]]}} ===== {{H|sipårdaedje}} ===== {{WL}} (disk’ e 18inme sieke) ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|avou {{Lka-ra|avou}} |fr= {{t+|fr|avec}} }} == {{H|VE}} == * {{BRIF|9338}} ==={{H|etimolodjeye|wa|2}}=== {{Epr|étau|fr|wa}} {{m-s}}. ===={{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɛ.to|ɛ.tɔ}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛ.to}} * {{Ric|e(.)to}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{ust|wa}} usteye des [[mnujhî]]s, des [[mecanicyin]]s, evnd., metou so on banc, et ki sieve a tni bon ene pîce di bwès u d’ fier ki l’ ome di mestî boute dissu.'' #* Il a on banc avou deus {{~s}} et les totes les usteyes. #* I lyi fåt aprinde a travayî a l’ {{~}}. ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|serer dins si eto}} : [[apicî]] (èn ome, ene kimere) dins on cep (amour, emantcheure). ===== {{H|sinonimeye}} ===== [[verén]] ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|usteye po serer |fr= {{t+|fr|étau}} }} okos1yk3aax82pe1lem0tmpnysm7cbm 0 9431 436050 431733 2026-09-10T10:26:12Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436050 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== <gallery> Djivronde fis ås ronxhes (poyowe djalêye).jpg Transene al nive do Rouvro djivronde.jpg </gallery> ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|sourd=la|[[frigidus|frīgĭdus]]}} {{m-s}} ou {{bdj|sourd=frk|*frĭsk}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|fʀwɛ|fʀɛ|fʀøː|fʀyː|fʀuː|fʀœ|fʀwa|fwɛ|fwa}} {{miers|1|45}} {{BS|oe}} ** {{pzc}} {{AFE|fʀwɛ}} * {{Ric|}} ==={{H|addjectif|wa}}=== {{-addjwa-tpdv}} {{~}} {{o}} {{a-tpdv}} # {{fizi|wa}} k' a ene basse timperateure. #* On {{~}} ivier. {{s-rif|E1}} #* {{~|Froed}} come on hiro. {{s-rif|E203}} #* Des {{~|froedès}} nutes. {{s-rif|E203}} #* Mins ç’ côp la, Diu do Diu ! Cwand dj’ m’ aprepia do lét</br>Ki nos prindîs l’ cadåve, k’ esteut si {{~}}, si setche,</br>Dji manca do flåwi. {{s-rif|JVvl|(1901), p.25, “Vîx Souv’nir”}} #* Del {{~e}} aiwe n' aveut måy pont fwait d' toirt a nolu; seur ki ça lyi rmetreut si tiesse di scwere {{s-rif|GBre}} # [[caegnaesse]], [[måvlé]]. #* I m' a fwait ene {{~e}} mene. {{s-rif|E203}} {{s-rif|E1}} #* MAYANE. - Vos n' lyi avoz nén fwait on {{~}} vizaedje edon, portant ?<br>LEYONTINE. - Fwai dj' måy ene {{~e}} mene a personne mi, mame ? {{s-rif|JLpml|1928, ake III, sinne I, p.40}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[aveur froed]]}} # {{r|[[fé froed]]}} # {{r|[[ni tchôd ni froed]]}} ## {{r|[[n’ aveur ni tchôd ni froed]]}} ## {{r|[[ni fé ni tchôd ni froed]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * avou l' bodje "froed" ** [[froedeur]], [[froedmint]], [[froedisté]] ** [[rafroedi]], [[rafroedixhaedje]], [[rafroedixhaedje]], [[rafroedixheu]] * avou l' bodje "froe" ** (froe-) [[froeyeus]], [[froeyeusté]] (fr. frilosité), [[froeyeuzmint]] ** (fre-) *[[freyoe]] ([[Freu]]), *[[freyire]] ([[Freyire]], fr. ''[[Freyr]]''). ==== {{H|contråve}}==== [[tchôd#Sustantif|tchôd]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | freûd = E1, E165, E170, S0, G201 p. 163 | freû = E89,E165 (sustantif pol maladeye) | frûd = G201 p. 163 | freud = O0, S0, G201 p. 163 | frwèd = S0, G201 p. 163 | frèd = C13, O0, S0, S17 p. 274, S44, S117, G201 p. 163 | {{=wis|freh|frexh}} = C74 | frwad = S0, S117, G201 p. 163 | fwad = G201 p. 163 | froûd = O0, G201 p. 163 | fwod = O0 | frèd, frède = C8 | freû, freûtt = E203 | freûd, freûde = E1 | froed, froede = R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|k' a ene basse timperateure |ary= {{t+|ary|بارد|ral=bard|ar-fafl=بارْد}} |de= {{t+|de|kalt}} |fr= {{t+|fr|froid}} |en= {{t+|en|cold}} |ga= {{t+|ga|fuar}} |grc= {{t+|grc|ψυχρός|ral=psukhros}} |la= {{t+|la|frigidus}} |nl= {{t+|nl|koud}} |es= {{t+|es|frio}} |ru= {{t+|ru|холодый|ral=kholodny}} }} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{~}} {{o}} {{n-ct|wa}} {{tsg|wa}} # basse timperature. #* On sint l' {{~}} ki vént did padzo l' ouxh. #* On {{~}} hagnant. {{s-rif|E1}} #* Dj' a les mwins totes roedes di {{~}}. {{s-rif|E1}} #* Va dj' passer l' nute so pî, å boird di l' aiwe, chal,<br>A ratinde k' å matén l' {{~}} m' atome so les spales,<br>Avou l' mådeye crouweur, hagnante disk' a l' oxhea,<br>Et k' dji m' påme, et ki m' cour ni s' disclape e s' bouxhtea ? {{s-rif|AMaq|« [[w:Odissêye|Odissêye », tchant V}} # {{med|wa}} maladeye do nez cwand on-z a stî prins pa ene basse timperateure. #* Dj' a atrapé on {{~}}. #* Il a on {{~}} sol coir {{s-rif|E165}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== *(basse timperature): [[froedeur]], [[bijhe]], [[froedeure]] *(maladeye do nez): [[matchurea]], [[moirgunea]], [[chnope]], [[catåre]], [[creva]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| basse timperature {{Lka-ra|froedeur}} |fr= {{t+|fr|froid}} |en= {{t+|en|cold}} |ga= {{t+|ga|fuacht}} |la= {{t+|la|algor}} |ary= {{t+|ary|برد|ral=berd|ar-fafl=برْد}} |ru= {{t+|ru|холод|ral=kholod}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵚⵎⵎⵉⴹ|ral=aṣemmiḍ}} }} {{ratour| maladeye do nez {{Lka-ra|matchurea}} |fr= {{t+|fr|refroidissement}}, {{t+|fr|rhume}} |en= {{t+|en|cold}} }} mya82m8dez221i2nvy26fyylyij4fip 0 9805 436046 436037 2026-09-09T16:23:19Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436046 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Dat|1385}}<ref>(J. DES PREIS, Geste de Liege, 31103</ref> ''heirchier'', {{caw|î|v|wa}} {{e?}}. * {{Bdj|herke|sourd=gem|rustea}}, adon racuzinåve avou « [[hårker]] », avou, sapinse li motî Haust, ene assaetchance do {{p|hǐrpǐcāre|la-vul}} ([[irper]]). * {{Bdj|hǐrpǐcāre*|sourd=la-vul|irper}} {{FEW|4|433}}, {{bdj|hirpicis|sourd=la|îpe}} sorlon l' ATILF<ref>http://stella.atilf.fr/Dendien/scripts/tlfiv5/advanced.exe?8;s=4060990515;</ref>. Gn a sacwantès rujhes, todi. Prumirmint, li {{p|hǐrpǐcāre|la-vul}} et l' {{p|hirpicem|la-vul}} ont dedja dné, sins passer på {{p|hercier|fro}} et på {{p|herce|fro}}, li walon « [[îpe]] » et « [[irper]] ». Avou ça k' on rileve bén, po ç' viebe, li sinse di « [[rustler]] », mins nole pårt li ci d' « [[irper]] ». S' il avaxhe vinou pal voye d' èn ôte lingaedje d' oyi å Moyinådje, on-z åreut ratindou on viebe del cogne di ''*hercî''. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɛʀʧiː|hjɛʀʧiː|ɛʀʧiː|ɛʀʧi|ɛʀʧɛ|ɛʀʧe}} {{Hp}} ** {{pzc}} {{AFE|hɛʀʧiː}} * {{Ric|her·tchî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=hertch|B=hetch|B.2=hertchey|come=hertchî}} {{~}} # {{vc}} trinner (ene sakî, ene sacwè) al tere, tot fjhant ene foice. #* Les adjints {{~|hertchèt}} l' sôlêye el pote {{s-rif|E34}} #* Pa pîs ou pa mwins,<br>On m' {{~|hetche}} å violon påjhûlmint. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li Sans-çouci Lîgeois ou l’Krenkinî d’Lîge'', p.105}} #* Pocwè nd a t i tant ki n' ont<br>Polou {{~}} sol levêye<br>Li fårdea del destinêye<br>Etchinné a leu talon? {{s-rif|EWfc|"Mins poqwè"}} #* Mådi l' djannesse ki trompe, afîsse do fé s' gômåd,<br>Tot kî fwait ene keure pareye, a court di coide pol pinde,<br>I fåreut k' on l' {{~|hertchaxhe}} viè l' tiesse al cawe d' on tchvå ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.48, ''Pauves pitits oûhês'' (1910)}} #* Il ont rescontré nosse hiedresse<BR>L' ôte feye, ki rwaitive a ses biesses.<BR>I vos l' ont apougnî pal tiesse<BR>Et s' l' {{~|ont hertchî}} dins ene djiniesse {{s-rif|JCB}} #* Cologne, Bassindje et Djhan l' Banslî !<BR>Vos årîz bén mî fwait do braire<BR>Ki l' diåle les {{~|hertchaxhe}} e l' infier {{s-rif~|MSA|dins [[s:Paskeye di Djhan Såpire, poirteu ås saetchs|Paskeye di Djhan Såpire]]}} #* Pocwè don {{~|avént}} i {{~}} des adjeyantès pires des kilometes å lon afîsse di dressî leus menirs et leus dolmens ? {{s-rif|JPD}} #* Afeye, li coshet dmoréve so s' cou et s' mwaisse el diveut {{~}} {{s-rif|JPD}} # {{vc}} eminer, epoirter di foice ene sawice. #* Vos årîz bén mî fwait do braire<br>Ki l’ diåle les {{~|hertchaxhe}} e-n infier,<br>K’ avou ses grifes e trô d’ leu cou<br>I fjhaxhe moussî do plonk fondou ! {{s-rif|MSApjs|1795, tecse lijhåve e Feller [[s:O ! vos loûrds tchins di pâtriyotes|vocial]] et schoutåve [[w:Paskeye di Djhan Såpire, poirteu ås saetchs|vola]]}} # {{vc}} saetchî målåjheymint ene sacwè d' foirt pezant, ki rôle, u ki flote. #* Li tcherete k' ele {{~|hertchive}} esteut ossu rapîçtêye ki s' harnaxhaedje ranucté d' coides {{s-rif|LLag}} #* Les ôtes dicipes arivént avou l' batea, etot {{~|hertchant}} l' filet d' pexhons {{s-rif|SDjratJML}} # {{vc}} assaetchî (ene sacwè) tot l' fijhant trinner on moumint (avou ene fortchete, on rustea). #* Avou ene fortchete, i {{~|hertchive}} les deus djaenes d' oû et les gros trukes, et i spotchive ttafwait dins si assîte. #* Ene rôbe di soye<br>K’ on {{~|hetche}} londjinnmint so s’ pus long ! {{s-rif|JCmp|« Nôvimbe », 1922-23, p.38}} # {{vc}} (imådjreçmint) prinde toltins avou lu, prinde avou lu ene sacwè ki vos ehale. #* Nos {{~|hertchans}} tertos nos ptitès mizeres. #* Matante, si vos vloz do vinaigue di peme, dji vs è rmetrè on cantea :: Nonna, dji n' vou rén {{~}} avou mi ! {{s-rif|RDed}} # {{vndc}} {{houy|wa}} saetchî, u poûssî on vagonet avou del hoye u des edjåjhes, del taeye disk' al cadje pol miner evoye. # {{vsc}} haetchî å rustea, u al fotche. #* Dji n' fjha k' on sôt dissu m' rustea<BR>Po {{~}} dins ses boyeas {{s-rif|JCB}} # {{vsc}} pinde disca tere, po on mousmint. #* Vosse rôbe ki {{~|hetche}} al tere. {{s-rif|E203}} #* Li grosse beguene poirtéve des bleuwès cotes ey on bleu dvantrin ki {{~|hertchive}} disca tere {{s-rif|JHou}} # {{vsc}} trinner al tere. #* Ké becson ! li rowe di dvant si disgonfele; li tchinne a dedja potchî djus troes côps, et dins les dischindêyes, i m' fåt leyî {{~}} mes pîs al tere, paski les frins n' vont nén {{s-rif|YPaq}} {{dal}} # {{vsc}} aveur ene rowe ki frote, èn nén bén rôler, tot djåzant d' èn ekipaedje. #* Vos avoz vosse rimorke ki hertcheye. #: {{lang|fr|F. frotter, freiner.}} ## trinner on djoû di dpus ki çou k' gn a dins les årmonaks, tot djåzant del viye lune (adon, li moes d' lune a 30 djoûs estô d' 29). ''Li lune hertcheye, les Muzulmans front co cwareme dimwin. ## aler d' cresse, tot djåzant d' on meur, d' ene paroeze. #* Vosse måjhire hertcheye. #* Ene fouwire ki hertcheye. #: rl a: [[clintchî]], [[haetchî]]. #: {{lang|fr|F. pencher, s'incliner, devenir oblique, s'infléchir.}} ## (ås måyes) bodjî ene miete foû di plaece, et k' on n' pout nén, divant d' djouwer (po esse pus près, u po distourner ene aroke). #: {{lang|fr|F. se déplacer.}} ## [[hawter]]. #* On hertchive come çoula, royon après royon, sorlon les manires des sårteus. {{s-rif|SFon}} #: On dit eto: [[crocter]]. #: {{lang|fr|F. houer, labourer, gratter le sol, scarifier, herser.}} # {{np-vprC}} ## si trinner. #* Ni leyîz nén li ptit s' hertchî al tere. #* L' efant {{~|s' hetche}} al tere. {{s-rif|E1}} #* I fjheut si stroet ki dji m' a dvou<!--dj' a d'vou m'> hertchî po passer. {{s-rif|E1}} #* Alez on djoû lyi tni cpagneye,<br>Si vs voloz cnoxhe l' ovrî houyeu !<br>Vos l' voeroz, wice k' i {{~|s' hetche}} å deye<br>Et ki s' pôve sicrene schave å toet ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.73, ''Dizos lès molètes'' (1935)}} #* Gn aveut des plaeces k' i s' divént hertchî so leu vinte télmint k' el passaedje divneut stroet. {{s-rif|AMar}} #: {{lang|fr|F. ramper, se traîner.}} ## ariver målåjheymint. #* Les rinnes kimincént pa rlever l' tiesse foû des sankes, pu ele sitindént leus grandès pates po s' hertchî å boird di l' aiwe. {{s-rif|GPech}} #* Li vî ome tot moussant dins li ptite oto: on va waitî di s' hertchî ladvins. #: {{lang|fr|F. se hisser.}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|hertchî ses pîs}} : trinner ses pîs, tot rotant (télfeye po-z aler tot doûçmint, esprès). #* Il esteut måvlé et, come Lorint esteut dvant lu, i s' leya aler et hertcha ses grands pîs bin lon padrî. {{s-rif|ALen}} #: {{lang|fr|F. traîner les pieds.}}. # {{r|hertchî a råye-cou}} : trinner (ene sakî) so s' dirî. #* I l' aveut prin pås deus pîs et i l' aveut hertchî a råye-cou dins les sticots d' djinesses. # {{r|hertchî on [[bwès|bwès°]].}} : # {{r|hertchî ene berlinne}} : saetchî on vagonet al mwin, el hoyire. # {{r|hertchî a s' cou}} : aveur toltins drî lu (des sakîs, des sacwès k' on freut bén sins. #* I hertcheye tos costés ses efants a s' cou. {{s-rif|E1}} #* Come les ôtes, dji hertcheye a m' cou on vî mehin k' on lome li lwè do talion, ki mes niers ravikèt a fwait ki m' cervea el pîtlêye. {{s-rif|RBri}} # {{r|hertchî al voenne}} : saetchî evoye li hoye. # {{r|hertchî al pire}} : saetchî les pires evoye. # {{r|hertchî al berlinne, å batch, å gayot}} : a l' asulon del sôre d' indjén po tcheryî. # {{r|aveur ene djambe ki hertcheye}} : [[xhaler]] ene miete. #: On dit eto: [[haetchî|haetchî l' djambe]]. # {{r|aveur on [[bwès|bwès°]] ki hertcheye foû di s' faxhene.}} : # {{r|hertchî dvins les broûlîs}}<!--hierchî dvin lè broûlî = E203 : vilipender, diffamer> ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[hertchaedje]] * [[hertcheu]] * [[hertcheuse]] * [[ahertchî]] * [[ehertchî]] * [[rahertchî]] * [[rihertchî]] }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (saetchî tot ripant): [[råvler]], [[aråvler]]. * (haetchî å restea): [[råvler]], [[rusteler]] ==== {{H|dischindance}} ==== {{Dischindance |fr= {{loyén|hercher|ling=fr}} ou {{loyén|herscher|ling=fr}} }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | heirchier = [!vscr] (~1385) | hertchî = R9,R13 | èrtchî = C9,C13,O0 | hértchî = E212b | xherchi = E212 | xhérchi = E212 | hièrtchî = E1,E170 | hèrtchî = E1,E34,E170 | hèrtchi = E2 | hèrtcher = S117 | hertchè = S117 | yèrtchi = C8 | hierchî = E203 | hierdî = E203 | - = E89 <!-- singulî prezintrece | hièch = E203 | hètche = E1 | hiètche = E1 --> }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|trinner (ene sacwè) al tere (v. å complemint) |fr= {{t+|fr|traîner}}, {{t+|fr|emmener}} ''(contre son gré)'', {{t+|fr|tirer}}, {{t+|fr|haler}} }} {{ratour|haetchî ene pezante sacwè |fr= {{t+|fr|remorquer}}, {{t+|fr|tracter}} }} {{ratour|saetchî tot ripant |fr= {{t+|fr|racler}}, {{t+|fr|enlever}} ''(en raclant)'' }} {{ratour|awè tofer avou lu ene ehalante sacwè |fr= {{t+|fr|traîner}}, {{t+|fr|trimbaler}} }} {{ratour|haetchî u tchôkî ene berlinne dins ene houyire |fr= {{t+|fr|hercher}}, {{t+|fr|herscher}} }} {{ratour|haetchî å restea |fr= {{t+|fr|ratisser}}, {{t+|fr|râteler}}, {{t+|fr|cureter}} }} {{ratour|pinde foirt bas, po on mousmint |fr= {{t+|fr|pendre}} ''(jusqu'à terre)'', {{t+|fr|toucher}} ''(le sol)'' }} {{ratour|trinner al tere (v. sins complemint) |fr= {{t+|fr|traîner}}, {{t+|fr|racler}}, {{t+|fr|frotter}} ''(par terre)'', {{t+|fr|toucher}} ''(le sol)'' }} l2ej1vf7y2hkisehpnrhc89cg6ksy85 0 14141 436059 430082 2026-09-10T10:38:56Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 436059 wikitext text/x-wiki {{MR|sô}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|super|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} * {{pzc}} {{AFE|sɔ|odio=Lang-wa-fel Lidje so.ogg|ling=wa}} ==== {{H|divancete|wa}} ==== {{-alo2-|so|sor}} {{~}} {{n-c|wa}} # do costé di dzeu di. # {{loyén|a|Divancete}} (dins ene metowe plaece). #* Il a dvou ndaler {{~}} l' etrindjir po trover d' l' ovraedje. #* Les colebeus d' Gougnere fijhént tape {{~}} Orleyan. # [[divins]], [[dins]]. #* Dji l' a veyou {{~}} l' gazete. #* I n' såreut dmorer {{~}} s' buro tote djoû. #* Il esteut {{~}} l' trén avou mi. #* {{~|So}} s' colere, il a spiyî deus assîtes. #* Il est evoye {{~}} ene cinse el France. # [[di]]. #* I vike {{~}} ses rintes. # [[dizo]]. #* Il a atchté {{~}} l' no d' èn ôte. #* Dji l' a yeu {{~}} mes ôres. # [[diviè]]. #* Ça est ene miete {{~|sol}} pitit. #* El tins est {{~}} l' incertin. {{s-rif|O0}} #* Les ptits efants, li cour e liesse,<br>Di boune oumeur si dispiertèt<br>Paski l' solo lût {{~|sol}} finiesse<br>Del påjhûle tchambe wice k' i doirmèt. {{s-rif|JDcoh|1939, p.16, ''Avri'' (1897)}} #* Mågré tot çou k’ on dit, nos polans aveur l’ espwer sol djoû di dmwin, cwand nos veyans, {{~|sol}} poite di l’ oujhene, li djonne ovrî speli on boket d’ gazete el plaece do ronfler tot fjhant s’ prandjire. {{s-rif|AXbm|(1905), p.14}} # [[eviè]]. #* L' oraedje s' è va {{~}} Gochliye. #* Les tanks endalént {{~}} France. #* Dj’ aveu rçû l’ ôre d’ aler {{~}} Lidje al prumire eure. {{s-rif|JMabf|1924, p.9}} #* Al Nouve Veye, å dierin tournant del rote, i toumît so ene martchande di laecea ki tcheryive {{~}} Sèrè. {{s-rif|AXhi}} # [[dispu]]. #* Siya, dji so-st ureuse, Djustin, mins… nos nos cnoxhans ddja {{~}} sacwants moes, et fåreut kécfeye aler pus lon. {{s|LHsla}} # sol termene di. #* Li ptite mere, so deus tours di mwin,<br>A vite rimetou tot e plaece;<br>{{~|So}} deus munutes, nos gårnumints<br>Ont rtrové leus kesses et leus messes. {{s-rif|MLol|p.147, « Nos ‘nn’ alans »}} #* On s’ plait la dvins come des chamos,<br>Pusk’ on-z î boet tot moirt a l’ aiwe,<br>{{~|So}} ene shijhe, dj’ a conté pus d’ trinte côps<br>Mi prezince å batch wice k’ on s’ saiwe. {{s-rif|LLst|(1913-1920), « On drole di tampèrant » p.127}} #* Ki vass fé {{~}} t’ djournêye ? {{s-rif|PHT|ratourtnant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.17}} # avou ene ôte sacwè. #* Tolmonde ouy, c' est prové,<br>Cwirt a s' motorizer,<br>Et minme l' ôte djoû, sins tchipotreye,<br>Dj' a stou candjî m' velo<br>{{~|So}} ene grosse pezante moto … {{s-rif|E182|p. 269, « Dj’a l’ moto ! » (7 di decimbe 1950)}} # ''(eployî avou on sustantif å pluriyal divant et après)'' [[bråmint]]. #* Sol tins k' end ont grignî, lu et si ptite rodjete<br>Il avént, deus samwinnes, fwait l' amour e catchete.<br>Cwand, nåjhi come on pôve, i rtouma sol hapå,<br>Li mwaisse k' el ratindeut tot rclamant sint Linå,<br>End ava-st ene téle djoye, k' i boeva gote {{~}} gote,<br>Et, durant deus troes djoûs, dimora-st e ribote. {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.36}}<br>[[File:56 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* Vos m’ prometoz rôbes di soye et dinteles,<br>Tchivås, carotches, et cados {{~}} cados. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Mayon» p.31}} #* Pocwè don nos brognî</br>Et s' voyî lete {{~}} lete,<br>Wice k' on djåze di s' fé rmete<br>Les siermints k' on-z a scrît,<br>Dismetant k' e catchete</br>On cwirt a s' rivey ? {{s-rif|JDcoh|1939, p.97, ''Bisbisse'' (1924)}} ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[so des tchôdès braijhes]]}} # {{r|[[onk so l' ôte]]}} # {{r|taper sol mwin d' èn ôte}} u : {{r|dire so èn ôte}} : dins ene [[håsse#Walon 2|håsse]], mete on pris pus hôt k' lu. #: {{lang|fr|F. enchérir, renchérir.}} # {{r|So Hodimont}} : no di des plaeces metowes [[sovrinnmint]]. # {{r|mete so l' eglijhe}} : mete a l' [[aberteke]]. #: {{lang|fr|F. dans.}} # {{r|[[so tchamps so voyes]]}} #: {{lang|fr|F. toujours en vadrouille.}} # {{r|So les Trîxhes, so les Trîs, so les Tchampeas}} : no di des plaeces di sacwants viyaedjes. # {{r|So les Taeyes}} : lomaedje do voyaedje des [[Les Taeyes|Taeyes]] dins ene fråze. # {{r|sol cogne di}} : tot prindant l' [[cogne]] di. #: {{lang|fr|F. sous la forme de.}} # {{r|Il est ene miete sol doûs}} : ene miete sot, ene miete [[dimey-doûs]] #: {{lang|fr|F. un peu toqué.}} # {{r|aler so 50 ans}} : les aveur bénrade. {{Boesse|c=2|tite=durêye| * [[so ç’ tins la]] * [[sol tins di]] * [[sol tins ki]] }} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[dissu]] (divancete et adviebe) * [[sor-]] (betchete). * [[su]] (spitron). {{mse}} * [[sovrin]], [[sovrinnmint]] * [[Samrêye]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[sol#Walon 2|sol]] (so li) ===== {{H|sinonimeye}} ===== [[dissu]], [[ådzeu di]] ===== {{H|Of}} ===== * /sɔ/ ** [[so]] (ricomprindaedje di «[[såf]]») ** [[sot]] (fô). ** dji [[so#Walon 2|so]] (codjowa do viebe " esse "). * /sy/ ** [[si#Walon 1|si]] (prono coplemint, {{lang|fr|F. ''se''.}}, <span lang=wa-feller>''su''</span> e l' Årdene.) ** [[si#Walon 2|si]] (prezintoe d' apårtinance, {{lang|fr|F. ''son''.}}, <span lang=wa-feller>''su''</span> e l' Årdene.) ** [[si#Walon 3|si]] (aloyrece, {{lang|fr|F. ''si''.}}, <span lang=wa-feller>''su''</span> e Payis d' Vervî.) ** [[si#Walon 4|si]] (adjondrece, {{lang|fr|F. ''ainsi''.}}, <span lang=wa-feller>''su''</span> e Payis d' Vervî.) ** [[soû]] ({{lang|fr|F. ''seuil''.}}, <span lang=wa-feller>''su''</span> e sacwants sorcoines.) ===== {{H|pwaire minimom}} ===== * [[sô#Walon 1|sô]] (addj.; k' a trop bevou). * [[sô#Walon 2|sô]] (o.n.; dimeye mastoke). * [[så]] (åbe). * [[sôt]] (o.n.; hope). ==== {{H|notule d’ uzaedje}} ==== * Dizo l' influwince des lingaedjes tîxhons, li walon eploye kécfeye li divancete « so » la k' on francès-cåzant ratindreut « a » ou « dins ». Metans sol monde, sol tere, sol soû, [[sol rowe]], so l' ouxh evnd. * L' eployaedje pol durêye est prôpe å walon et li ci pol plaece et l' direcicon est puvite disconsyî e francès, minme s' il egzistêye tolminme. ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | so / sor = E1,E34,E203, R10:30217 | su / sur' = O4 | so = R13 | {{=fon|sǫ|so}} = S38 | su = C8 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|do costé di dzeu di |fr= {{t+|fr|sur}} |en= {{t+|en|on}}, {{t+|en|upon}} |nl= {{t+|nl|op}} |de= {{t+|de|auf}} |es= {{t+|es|sobre}} |ar= {{=ral}} {{t+|ar|فق}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|}} |ary= {{t+|ary|فق|ral=feq}} |zgh= {{t+|zgh|ⵖⴼ|ral=rhef}}, {{t+|zgh|ⵅ|ral=kh}}, {{t+|zgh|ⴼ|ral=f}} |ru= {{t+|ru|на|}} }} {{ratour|a (ene metowe plaece) |fr= {{t+|fr|à}} }} {{ratour|di (viker so ses rintes) |fr= {{t+|fr|de}} }} {{ratour|dizo (sol no d' èn ôte) |fr= {{t+|fr|sous}} }} {{ratour|diviè (li tins est so l' incertin) |fr= {{t+|fr|de tendance}} }} {{ratour|eviè, dins l' direccion di (li tins est so l' incertin) |fr= {{t+|fr|vers}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === ==== {{H|Co|wa}} ==== {{~}} # {{IP1s|esse}}. #* Dji n’ {{~}} nén d’ acoird avou vos. #* Siya, dji {{~}}-st ureuse, Djustin. {{s|LHsla}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|ki dj’ so}} #* - Pôve måsegnî {{~|ki dj' so}} ! Dji va divni cwè, mi ?<br>Et c' est cwè l' côp ki l' sôrt s' aprestêye a feri? {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | so = E1 (a « èsse »),E203 (a « binâh »\, evnd.) | {{=wis|soh|so}} = C74 | sos = CC1, C9 (a « nawe »\, evnd.) | su = LBer | sû = LBer,CO4, CO94, O3 (a « yèsse »), S0 | sûs = C8 | sus = CC1, C13 (a « kimoûre »\, evnd.) | seû = O2 (a « yèsse »),O9 (a « djè ») | seu = [!s20es] | sès = CC1 | si = [!s20es] }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|1ire djin do singulî do viebe «esse» |fr= {{t+|fr|suis}} |en= {{t+|en|am}} |nl= {{t+|nl|ben}} |de= {{t+|de|bin}} |es= {{t+|es|soy}}, {{t+|es|estoy}} }} kfnu6xtigqo7svis48e8uya5qkd836y 0 15150 436060 435717 2026-09-10T10:42:23Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436060 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === * {{Bdj|tûmôn*|sourd=frk}} fé des "couperous", adon racuzinåve avou l' {{vlo}} « [[tumer]] », dit-st i Haust {{FEW|17|384}} {{caw|er|v|wa}} ; l' ATILF ni rwaite nén ddja « tumer/toumer » dvins les ortografeyes di « [[tomber]] »<ref>http://stella.atilf.fr/Dendien/scripts/tlfiv5/visusel.exe?23;s=3158569740;r=2;nat=;sol=1;</ref> ; li motî ''Godefroid'' fwait ossu l' adire inte ''tumer''<ref>https://micmap.org/dicfro/search/dictionnaire-godefroy/tumer</ref> et ''tumber''<ref>https://micmap.org/dicfro/search/dictionnaire-godefroy/tomber2</ref>. * Sorlon Marie-Guy Boutier, åreut l' minme oridjene ki l' {{p|tomber|fr}}<ref>https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=15&alw_page=71&alw_mode=explore#alw-page-section</ref>; Ele cite èn egzimpe diswalpé pa Remacle<ref>REMACLE, ''Différenciation des géminées'' 22-4</ref> so on cas rishonnant, mins n' dit nén ses råjhons. ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tu.me|ty.me|tu.mɛ|ty.mɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|tu.me}} * {{Ric|tou·mer}} [[File:Illustration - to fall (tomber).gif|thumb|100px]] === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=toum|C=tom|come=alouwer}} {{~}} # {{vsc}} [[tchaire]] dal copete. #* {{~|Toumer}} al valêye d' ene finiesse, djus d' ene schåle. {{s-rif|E203}} #* Onk a kî troes doets dzeu l' narene<br>Esteut crexhou ene pwaire di coines,<br>Ni meta k' on pô d' aiwe so s' front<br>Et ses coines {{~|toumît}} e poujhon. {{s-rif|LRedt}} #* Rade, il ont gripé dssus po lyi rceper ses coxhes,<br>et les hepes atakèt. Li crestea si påjhûle<br>si rimplixh d' on grand brut. On-z ôt croxhî les bwès<br>ki s' froxhèt tot {{~|toumant}} so les bouxhons spatés. {{s-rif|HSim}} #* On djoû, li ptit tchén a hoplé sol tåve, a gordé l’ kénket k’ {{~|a toumé}}, et l’ petrole a prins feu. {{s-rif|EPech}} # {{vsc}} si taper djus tot djåzant d' ene sacwè k' est dresseye. #* {{~|Toumer}} al tere. {{s-rif|E203}} #* Tote si veye, l' ome<br>N' porè sovint<br>Ki l' djemixhmint<br>Do bodje ki {{~|tome}}. {{s-rif|LLbe|(1928), p. 116}} # {{vsc}} si rtrover dins. #* I n a tofer des bounès paroles ki '''toumèt''' dvins des ptitès orayes, d’ efants ki rdjåzront motoit on djoû walon {{s-rif|MSla}} # {{vsc}} ariver [[d’ atoumance]] divins ene sitouwåcion. #* Nos n' '''avans''' måy '''toumé''' parey,<br>Profitans ene gote di l' ocåzion,<br>Ca dispoy lontins dji m' rafeye<br>Di vs haper ene båjhe, mi ptit poyon. {{s-rif|JDcoh|1939, p.117, ''Li brave Nanète'' (1910)}} # {{vsc}} [[end awè a s' tchedje|end awè a s’ tchedje]]. #* Del nute, cwand {{~|toumèt}} do fé<br>Leu faccion dvant l' Måjhon d' veye<br>I s' edoirmèt so les grés<br>On ls a veyou pus d' ene feye<br>S' i vént a ploure ou k' i fwaiye froed<br>I moussèt el coûrtigår<br>I s' edoirmèt dvant l' feu. {{s-rif|FrBcj|1852}} # {{vsc}} {{texheu|wa}} rider trop al tere tot djåzant d' ene cote, d' ene marone. #* Mi cote ki {{~|tome}}, djel va rateler. {{s-rif|E203}} #* On vneut di disteler les tchvås cwand fala les rateler sol côp. {{s-rif|E203}} # {{vc}} (avou on pårticipe erirece ou èn addjectif) : [[divni]] tot d' on côp. #* Cwand i m’ vént do {{~}} sins exhowe,<br>Dj’ endè va l’ tiesse baxhowe<br>Avou mes screts-mawets,<br>Fé ene tournêye e bwès. {{s-rif|JCmp|« Anôy’mint », 1925, p.40}} #* L' ome ås poûssires esteut i a l' awaite padrî ene håye ? (...) Todi nd est i ki nosse capon '''touma'''-st edoirmou d' on plin côp {{s-rif|JDB}} # {{vsc}} si distaetchî al tere. #* Tos ses dints {{~|sont toumés}}. {{-rif|E203}} #* Les coines des ciers '''toumèt''' tos ls ans mins les cenes des dins et des renes ni tcheyèt nén. # {{vsc}} {{im|wa}} mori al geure. #* Cwand on djonnea {{~|tome}} sôdård,<br>E manaedje, c’ e-st ene afwaire :<br>On n’ fwait k’ do tchoûler, do braire,<br>Tot s’ fjhant del poenne do gayår. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Qui n’èstans-gn’ co di ç’timps-là ! » p.28}} # {{vsdj}} [[ariver]]. #* S' i {{~|tome}} k' on les vegne houkî<br>Po fé l' planton dvins kéke bale<br>Afwaire di rmouyî l' gozî<br>Il irént a shijh cint Diåles. {{s-rif|FrBcj|1852}} #* Seulmint ene feye reschandi, si dj' {{~|tome}} di m' essocter,<br>I ng a l' risse d' esse pa ene såvaedje biesse ataké.<br>C' est tot don. K' i våye på bwès ådzeu del pindêye ! {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} # {{vsc}} [[acsure]]. #* Schoûtez, mi efant,<br>Si ene tote pitite crawêye pondeure,<br>Vis endè fwait dedja tant vey,<br>Djudjîz, å cour ki vos ctaeyîz,<br>Kibén vosse fritche doet {{~}} deure ! {{s-rif|MLol|p. 105, "L’amour atrape lu pètche"}} # {{vsc}} [[ariver]] tot djåzant del brune, del nute. #* Li nute ki {{~|tome}}. {{s-rif|E203}} #* I s' fwait tård. Li djoû {{~|tome}}. {{s-rif|MLol|p.144, « Bébé rèy ås andjes »}} #* Cwand l’ brune {{~|touméve}}, vijhéns, vijhenes,<br>S’ ashiyént sol baye, tot copinant. {{s-rif|JVvl|(1901), p.42, “Li Plèce Grétry”}} #* So çoula, dji m' va saetchî evoye, li nute {{~|tome}} et i frè torade si spès ki dj' årè des rujhes po ramasser mes usteyes. Pere Cwelin, Meliye, disca totasteure. {{s-rif|JLdlb|1919, ake II, sinne II, p.21}} # {{vsc}} [[pinde]] (tot djåzant del pea, des tchveas, des coxhes d' èn åbe). #* S' narene våt, dji croe,<br>Li cisse da Popôl 2,<br>Et-z a t ele des djoufletes<br>Si cråsses et k' {{~|toumèt}},<br>K' on ndè freut deus bons mets,<br>Sins abimer s' vizaedje. {{s-rif|JBjr|(1899), "Po plaire à Nanèsse"}} #* Rén n’ est si bea k’ les tchveas k’ lyi {{~|toumèt}} so les spales<br>On direut-st on tchamp d’ blé ki l’ vint båjhe tot passant<br>Ou l’ corant d’ on sourdon ki dschind del rotche tot wespiyant<br>Et k’ lyi vént caresser ses roslantès mashales… {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «L’inmêye» p.57}} # {{vsc}} {{cron|wa}} ariver tot djåzant d' on djoû d' ene anêye. #* Cwand l' Noyé {{~|tome}} e vénrdi, on pout magnî del tchå. {{s-rif|E203}} # {{vsc}} {{meteyo|wa}} [[baxhî]], [[spiter evoye]] (tot djåzant do vint). #* Li vint {{~|tome}}. {{s-rif|E203}} # {{vsdj}} vini djus tot djåzant d' [[plouve]], d' [[nivaye]], d' [[brouweur]]. #* I {{~|tome}} del plouve, del nivaye. {{s-rif|E203}} #* Mins cwand les foyes si racoirnît, ki l' waerglaece {{~|touma}} åtoû d' zels, e s' lét d' linne di moton ossu blanke k' ene nivaye, Foyete si stinda, cligna ses påpires et pårta po l' ôte monde. {{s-rif|JVpa|(1896), p.61}} #* I {{~|tome}} ene bleuwe brouweur, ene måhaiteye tcholeur. {{s-rif|JCmp|« Candj’mint d’ tins », 1912, p.22}} #* Djan va drovi l’ ouxh Djanete si mostere, blanke come ene essevleye, el nivaye ki {{~|tome}}. {{s-rif|JMvc|1926, p.27}} #* Come les blancs påwions qui voltêynut dins l' airêye, li nive {{~|tome}}, pus spèsse et pus blanke dins l' noereur ki comince a vni. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # {{vcnd|a}} [[obtini]], [[atoumer]] a. #* {{~|Estoz vs toumé al}} måjhone ? {{s-rif|E203}} #* {{~|Toumer al}} feve do wastea. {{s-rif|E1|a "féve"}} # {{vcnd|a}} esse, diveur fé ene sacwè pa s' destinêye. #* Cial, i n’ ont k’ a responde : « Dji nel frè pus », cwand on les atowe pask’ il {{~|ont toumé}} a cori po siervi les deus mwaisses ; « åmen » cwand on lzî fote ene boufe al djaive ; « gråces » cwand les ôtes reupièt. {{s-rif|AXbg|1912, p.10}} # {{vcnd|so}} [[rescontrer]] [[d’ atoumance]]. #* {{~|Toumer sol}} coir a ene sakî. {{s-rif|E203}} #* Cwand i l' oyèt souner l' tocsin,<br>K' on dit k' i gn a l' feu kéke pårt,<br>I s' dispaitchèt tot doûçmint<br>Po n' nén {{~|toumer sol}} flaxhård,<br>Et s' veyèt k' l' afwaire va roed,<br>Divant do risker leu veye,<br>I leyèt fé les bordjoes,<br>Sogne d' aveur li gueuye sipiyeye. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Les pompiers'', p.65-66}} #* Awè, i nos fåt fiesti nos djins. Ni metoz nén l’ cene k’ est schårdêye, savoz ; si madame Mencheur {{~|touméve}} måye '''dissus''', ele freut co des råtchåds. {{s-rif|HSnp|1889, p.81}} #* Ca l' djoû des acoirdances si dj' '''tome''' måy '''sol''' napea<br>Djel towe ! Et si dj' mintixh, k' on m' rissaetche li bateme ! {{s-rif|LLmay|(1923), p. 44}} #* {{lang|wa-fel|Çoula n' m' ala k' trop djusse<BR>Ca dj' {{~|touma}}, no di no<BR>'''So''' ene viye princesse rûsse...<br>Di cint kilos ... pol moens!}} {{s|CGas}} #* Al Nouve-veye, å dierin tournant del rote, i {{~|toumît so}} ene martchande di laecea ki tcheryive so Serè. {{s-rif|AXhi}} #* Dins les bindes d' imådjes walones, vos {{~|toumez so}} on vî tchenå do Cinte avou li scluze et li ptite guerite do wårdeu {{s|LM}} # {{vcnd|di}} haper on må. #* Seur k’ i vont {{~|toumer d’}} on må,<br>Les macreas ki l’ diåle kihere<br>Tot m’ oyant båjhî mi cmere. {{s-rif|JCmp|« Eloviné », 1922, p.61}} # {{vcnd|e}} tourner a ene sacwè d' mwais. #* Vos soris a 250 francs, c’ est del rigolåde. Après deus moes, ele {{~|toumèt e}} rak. {{s-rif|S117}} #* C’ e-st a lu k’ ele dijheut ses poennes,<br>Ses djoyes, ses sondjes, ses anoymints ;<br>Cwand s’ cour {{~|touméve el}} languidône,<br>La k’ ele trovéve l’ ecoraedjmint. {{s-rif|MLol|p.184, « Lu lîve du mèsse dèl grand-mêre »}} # {{vcnd|dins|divins}} [[tårdjî]] dvins des cayets pô [[ahessûle|ahessûles]]. #* Après on cwårt d' eure, li pretcheu {{~|touma dvins}} des anoyantès rdites. # {{vcnd|dins|divins}} si ritrover dvins ene [[mwais|mwaijhe]] sitouwåcion. #* Il a tiré l' milice,<br>Et-z {{~|a<!--est--> t i toumé dvins}} ;<rb>End irè dji n' sai wice,<br>C' est çou ki fwait m' tourmint. {{s-rif~|FrBcj|1852, ''Mi galant Gèra'', p.94}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[bén toumer]]}} # {{r|[[ene pitite plouve fwait toumer on grand vint]]}} # {{r|[[fé toumer moirt]]}} # {{r|[[må toumer]]}} # {{r|[[leyî toumer]]}} ## leyî schiper al tere. ##* I lyi {{~|a leyî toumer}} s' bordon sol tiesse. {{s-rif|E203}} ##* Des volêyes di colons {{~|si leyèt toumer}} so m' boket d' tere. {{s-rif|E203}} ## leyî schiper ene parole. ##* Et s’ {{~|lait i toumer}} ossu londjinnmint k’ on docteur al pixhote : « Çoula, c’ est des rovioûles ». {{s-rif|AXbg|1912, p.11}} # {{r|[[li ci ki fwait on trô po kéconk, i tome didins]]}} # {{r|[[li foye ni tome nén lon erî d’ l’ åbe]]}} # {{r|[[li peme ni tome nén lon erî d’ l’ åbe]]}} # {{r|[[ni nén toumer dvins l’ oraye d’ on sourd]]}} # {{r|[[pout-må a toumé e l’ aiwe]]}} # {{r|[[si conter toumé del båne do cir]]}} # {{r|[[toumer a bokets]]}} # {{r|[[toumer a court]]}}. #* Et si n' '''toumèt'''-ele måy '''a court'''<br> Asteure k' ele si rtrovèt sol boure,<br> Les båsheles. {{s-rif|CGas}} # {{r|[[toumer a djnos]]}} # {{r|[[toumer a l’ aiwe]]}} # {{r|[[toumer a l’ ocåzion]]}} # {{r|[[toumer a schate di]]}} # {{r|[[toumer a spessès flotches]]}} # {{r|[[toumer båbe a båbe]]}} # {{r|[[toumer d’ acoird]]}} #* {{lang|wa-fel|Avizant on voyèdjeû qui s'aprèpîve, èwalpé è s' mantê, l'ont toumé d'acwérd so l' fêt' qui l' ci qu'avinreût l' prumî a lî fé wèster s' mantê, sèreût loukî come èstant l' pus fwért di zèls deûs.}} {{s|[[w:Li bijhe et l’ solea (fåve do vî vî tins]] (Lidje)}} # {{r|[[toumer deur]]}}. #* C’ e-st ene sacwè ki m’ {{~|a toumé deur}}, savoz Janete ? {{s-rif|HSjan|1911, p.137}} # {{r|[[toumer djus d’ fond]]}} # {{r|toumer djus d’ pî}} : esse rwiné. #* Dj' ô bén: c' est onk toumé djus d' pî Gåre li gåre cwand serè rnouri (dins "Simon li Scrinî"). {{lang|fr|F. être en faillite.}} # {{r|[[toumer d’ on boigne so èn aveule]]}} # {{r|[[toumer des nûlêyes]]}} # {{r|[[toumer di s’ maclote]]}} # {{r|[[toumer do cir]]}} # {{r|[[toumer do må d’ sint]]}} : fé ene crise d' epilepseye. # {{r|[[toumer do sôrt]]}} : esse acsegnî pal sôrt. # {{r|[[toumer e blesse|toumer e-n ene blesse]]}}. # {{r|[[toumer e pane]]}} # {{r|[[toumer e rak]]}} # {{r|[[toumer e schô di s’ mame]]}} # {{r|[[toumer evoye di rire]]}} # {{r|[[toumer flåwe]]}} # {{r|[[toumer l’ cou e boure]]}} # {{r|[[toumer malåde]]}}. # {{r|[[toumer påmé]]}} #* Epoirtêye på sdårniyon, ele '''touma flåwe''' so les tinrès yebes, les ouys drovous sol sitoelî coleur di måvlete {{s-rif|AGau}} # {{r|[[toumer plat come ene vôte]]}} # {{r|[[toumer roed bleu sot]]}} : divni amoureus. #*C’ est èn ome bén moussî ki tome e pane avou s'-t oto, e plin mitan del tchampagne : i leve li capot et cmince a rawaitî e moteur cwand il etind ene vwès ki dit « Ça doet esse les boudjiyes ! » {{s-rif|AMot}} #* Elle aveut-st ataké a dvoircî d' si ome et vola les beas sondjes revolés et l' lursete mascråwêye; tot a l' diloujhe, elle endè '''touma malåde''' {{s-rif|JPD}} # {{r|[[toumer tot long stindou]]}} # {{r|si ça tome}} : si c' est insi d' astcheyance. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[toumé]], [[toumaedje]], [[touma]], [[toumêye]], [[toumaedje]] * [[astome]] * [[atoumer]], [[atoumé]], [[atoumance]] * [[ritoumer]], [[ritoumaedje]] * [[ditoumer]], [[ditoumaedje]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[toumer evoye]], [[toumer djus]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=tos les sinses| * [[tchaire]] }} {{Boesse|c=2|tite=tot djåzant del plouve, del nive, del brouweur| * [[scheure]] * [[tchaire]] }} {{Boesse|c=2|tite=vini djus dal copete, sovint tot s' froxhant| * [[berôder]] * [[berôler]] * [[reguiner]] * [[scheure]] * [[vini al valêye]] }} {{Boesse|c=2|tite=d' ene plinne pîce| * [[bardouxhî]] * [[berloufer]] * [[rider djus]] * [[toumer djus]] }} {{Boesse|c=2|tite=si distaetchî al tere| * [[scheure]] }} {{Boesse|c=2|tite=so s' long| * [[fé ene pertinne]] * [[rabressî l’ plantchî]] * [[si stårer]] }} {{Boesse|c=2|tite=tot djåzant d' ene sacwè ki vént d' astcheyance| * [[advini]] * [[ariver]] * [[atoumer]] * [[sorvini]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2| * [[s’ abate]] * [[s’ aflaxhî]] * [[si stårer]] * [[si trebouxhî]] }} ==== {{H|notule d’ uzaedje}} ==== Li viebe est spårdou avå l' payis d' Lidje, l' Årdene bijhrece et sacwantès coines dilérinnes do walon do Mitan. On dit-st ayeur « [[tchaire]] ». ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}}, {{BA}}, {{WM}} ''(Levant)''<ref>https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=15&alw_page=70&alw_mode=explore#alw-page-section</ref> ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | toumé = E89,E203 | toumè = G215 | toumer = R10,R10,R13,E1,G100 | tumè = G215 | tumer = S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|vini djus {{Lka-ra|tchaire}} |ar= {{t+|ar|سقط}} |en= to {{t+|en|fall}} |fr= {{t+|fr|tomber}}, {{t+|fr|chuter}} |grc= {{t+|grc|πίπτω}} |la= {{t+|la|labi}}, {{t+|la|cadere}} |nl= {{t+|nl|vallen}} |ru= {{t+|ru|падать}} }} {{ratour|ariver |en= to {{t+|en|occure}}, to {{t+|en|happen}} |fr= {{t+|fr|arriver}}, {{t+|fr|survenir}}, {{t+|fr|se produire}} |grc= {{t+|grc|ἐπέρχομαι}}, {{t+|grc|τυγχάνω}} |la= {{t+|la|advenire}}, {{t+|la|incidere}} |nl= {{t+|nl|overkomen}}, {{t+|nl|geschieden}}, {{t+|nl|gebeuren}} |ru= {{t+|ru|случиться}} }} {{ratour|pinde |fr= {{t+|fr|pendre}}, {{t+|fr|tomber}}, {{t+|fr|s’affaisser}} }} {{ratour|tot djåzant d' plouve, di brouheure |fr= {{t+|fr|tomber}} }} {{ratour|mori al guere |fr= {{t+|fr|tomber}}, {{t+|fr|mourir}}, {{t+|fr|tomber au champ d'honneur}} }} {{ratour|toumer so |fr= {{t+|fr|tomber sur}}, {{t+|fr|rencontrer}} à l'improviste }} {{ratour|toumer a | fr = {{t+|fr|échoir}}, {{t+|fr|hériter}} }} {{ratour|toumer (esse, diveur fé ene sacwè pa s' destinêye) |fr= {{t-|fr|faire par le sort}} |grc= {{t+|en|τυγχάνω}} }} tuxkbyp4hvyo81r1akte3kk2s4n1xos 0 29844 436045 407201 2026-09-09T16:17:08Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436045 wikitext text/x-wiki {{RAwa}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sp-apl}} «[[hertchî]]» (aprume a pårti del disfondowe "dji [[hètche]]") + «[[saetchî]]», {{FEW}} '''4''' 433a. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɛ.'ʧiː|ha.'ʧiː|ha.'ʧi|ha.'ʧe|a.'ʧiː|a.'ʧi|a.'ʧe|a.'ʧɛ}} {{BS|ae}} {{Hp}} ** {{pzc}} {{AFE|hɛ.'ʧiː}} * {{Ric|hae·tchî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=haetch|come=waitî}} {{~}} # {{vc}} fé vni a lu. #* I {{~|haetchive}} todi l' coviete après lu, et mi, dj' a dvou doirmi tote discatcheye {{s-rif|S117}} #* {{~|Haetchî}} avou on harcot (inte les royes di canadas), c' est mete djus {{s-rif|S104}} #* Ô {{~|haetche}} ! Ô {{~|haetche}} !<br>Bwejhlîs, coraedje,<br>Tot råyant dsus.<br> Ô {{~|haetche}} ! Ô {{~|haetche}} !<br>Nos l’ årans djus, si plait-st a Diu ! {{s-rif|LLbwe|(1948) p.2}} #* Djam {{~|haetcha}} sol lignoûle a deus mwins, et flaxhî avou s' corîxhe so li screne del Rossete, mins rén a fé !{{s-rif|MHic}} # {{vc}} {{str}} [[saetchî]] (èn ouxh) po l' [[clôre]]. #* {{~|Haetchîz}} l' ouxh après vos {{s-rif|E1}} #* Ti {{~|haetchrès}} l' ouxh dirî twè {{s-rif|O3}} # {{vc}} [[rissaetchî]] (ene [[ehalant]]e sacwè). #* {{~|Haetchîz}} vos pîs, ki dji n' rote dissu {{s-rif|E1}} # {{vcnd|après}} [[rishonner]] (a). #* I {{~|haetche}} après s' popa {{s-rif|E213}} # {{np-vprC}} si [[stinde]] (po on [[viyaedje]], on bastimint). #* Li rowe si {{~|haetche}} inte les façådes Des måjhons d' pires ki s' raloukèt {{s-rif|JDoc}} # {{np-vprC}} s' [[edjibler]] eviè. #* L’ oujhea, cwand i rene, c’ est pus sovint e « {{lang|fr|longitude}} » k’ e « {{lang|fr|latitude}} » et l’ direccion djeneråle del voye ki shût viè l’ continint, {{~|si haetche}} viè l’ nôr. {{s-rif|JMonp|1957, p. 16}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|{{~}} l' vea}} : saetchî åzès coides metowes ås pates d' on vea, po-z aidî li vatche a veler. # {{r|tel '''haetches''' a håre, ey ele broke a hote}} : ele fwait tot l’ contråve di çou k’ on lyi dmande, aprume d’ ene mwaijhe cavale. # {{r|[[haetchî l' guete]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[haetchaedje]], [[haetcheu]], [[haetcheye]] * [[rihaetchî]] * [[kihaetchî]] * [[haetche]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[haetchî foû]], [[haetchî evoye]], [[haetchî djus]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== [[hertchî]], [[saetchî]], [[rihaetchî]] ==== {{H|pwaire minimom}} ==== * [[hatchî]] (côper al hatche) * [[saetchî]] ==== {{H|notule d’ uzaedje}} ==== Ni nén cmaxhî l' indicatif singulî prezintrece di « [[hertchî]] » e lidjwès ''hètche'' avou « haetche ». ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{BA}}, {{WL}} (Hu, Hesbaye, Lidje minme) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hacher = G150 | acher = G150 | hètchî = E1, E170, E213 | ètchî = [!s20es] AMot | hatchî = S25, S41, S117 | hatchi = S0 | hatchè = S24, S40, S105 | hatcher = S17 p. 28, S117 | atcher = S117 | atchè = S117 | atchî = S117 | atchi = S117 | âtchî = S104 | haetchî = R9,R10, FR13 a "tirer" |- = E2, E13, E23, E34, E165, S107, S109, R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé vni aviè lu {{Lka-ra|saetchî}} }} {{ratour|saetchî èn ouxh pol riclôre |fr= {{t+|fr|fermer}} (une porte) }} {{ratour|rissaetchî ene ehalante sacwè : {{Lka-ra|rissaetchî}} }} {{ratour|si stinde, tot cåzant d' on viyaedje |fr= {{t+|fr|s’étirer}}, {{t+|fr|s’étendre}} }} {{ratour|s' edjibler |fr= {{t+|fr|se diriger}} }} d34tsqqfx9hzasksf789tm178yt0upo 0 34003 436044 433144 2026-09-09T13:35:17Z ~2026-48822-26 5044 /* {{H|sinonimeye}} */ 436044 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|ovrer}} {{caw|aedje|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔ.vʀɛʧ|ɔ.vʀaʧ|ɔ.vʀaːʧ|u.vʀaːʧ}} {{O/OU}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.vʀɛʧ}} * {{Ric|o(.)vraedje}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o+f}} # çou k’ on fwait po s’ [[mestî]] ou po wangnî [[åk]], ou pask’ on vs l’ a dmandé. #* C’ est on trop grand {{~}}; vos ndè rexhroz nén tot seu. #* On vént d’ rexhe vosse live : c’ est del bele {{~}}. #* Dj’ a co del grosse {{~}} cwénze djoûs å lon. #* Pocwè fwaiss todi del niche {{~}} ? #* Après aveur rintré l’ tchåfaedje,<br>Rewalpé ses afwaires e s’ bot,<br>Ene botresse rovia ses shabots,<br>La k’ ele aveut stî fé l’ {{~}}. {{s-rif|JVvl|(1901), p.123, “Les Shabots dè l’Bottresse”}} #* Vola m’ mariaedje so flote (hôt). Mins monsieu puski vos voloz m’ (sic) revoyî, leyîz m' do moens aler fini mi {{~}}. {{s-rif|LLcco|1904, p.46}} # adierça di ç' fijhaedje la. #* {{~|Ovraedje}} di scrinreye, di maçon # posse la k’ on boute, et-z esse payî po #* Il a stî fotou a l’ ouxh di si {{~}}. # [[ouve]]. #* « Il est vraiy ki Defrêcheux mågré si ptit hopea d’ ouves est télmint bén d’ amon nozôtes, il a télmint bén tchanté çou ki nosse peupe rissint pol djustice, li bonté, li feme, l’ efant, les pôvriteus, k’ on pout dire ki l’ åme del raece walone est resserêye tote etire divins ses {{~s}} » {{s-rif|JMwpl|(1938), p.55}} # laid fjhaedje. #* Elle a metou l' guere e manaedje di s' fi, ele doet esse fire di si {{~}}. {{s-rif|E1}} # [[foice]]. #* Fåt esse sûti, savoz båshele, po trover les responses a çoula, dismetant k' les promesses di mariaedje ça n' dimande nol {{~}} do cervea … on n' a do raeze<!--duréze--> a fé la k' a tos simpes d' esprit. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne II, p.5}} # {{plur}} plaece k' on bastixh ene sacwè. #* Aler vey les {{~s}}. {{s-rif|E203}} # {{houy|wa}} coûtche d' ene [[taeye]]. #* Shure li pinte di l' {{~}}. {{s-rif|E1}} #* L' {{~}} si drouve, si ragrandixh, si ralårdjixh. {{s-rif|E203}} #* Bwejhî sol sinse di l' {{~}}. {{s-rif|E1}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a l’ ovraedje]]}}. # {{r|[[a l’ ovraedje a]]}}. # {{r|[[a l’ ovraedje, on ricnoxhe l’ ovrî]]}}. # {{r|[[aler so l’ ovraedje]]}}. # {{r|[[aveur l’ ovraedje di]]}}. # {{r|[[c’ est l’ ovraedje k’ acsegne]]}}. # {{r|[[dimander di l’ ovraedje]]}}. # {{r|[[diner di l’ ovraedje]]}}. # {{r|[[esse sins ovraedje]]}}. # {{r|[[leyî l’ ovraedje å raeze]]}}. # {{r|[[mete l’ ovraedje å clair]]}}. # {{r|[[mete l’ ovraedje a pont]]}}. # {{r|[[mete sins ovraedje]]}}. # {{r|[[miner les ovraedjes]]}}. # {{r|[[on påjhûle ovraedje, c’ est come on doûs ovraedje]]}}. # {{r|[[si coûtchî so l’ ovraedje]]}}. # {{r|[[sins ovraedje]]}}. #* L' ome {{~}} perixh d' anoymint. {{s-rif|E203}} #* Boune feme di manaedje n' est måy {{~}}. {{s-rif|E203}} #* On djoû, dj' '''touméve sins ovraedje'''<br>Sol côp m' vina 'ne idêye<br>Dj' cora al måjhone del veye<br>Dmander po schover pol veye. {{s-rif|FrBcj|1852}} # {{r|[[si mete a l’ ovraedje]]}}. # {{r|[[si rmete a l’ ovraedje]]}}. # {{r|[[tchôkî so l’ ovraedje]]}}. ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[djoû d’ ovraedje]] * [[hait-l’-ovraedje]] * [[kitapé ovraedje]] * [[minisse di l’ Ovraedje]] * [[ovraedje di macrale]] * [[vîs ovraedjes]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[boutaedje]] * [[bezogne]] * [[travay]] * (ovraedje må fwait) : [[brishôdaedje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ouvrâdje = C8, O4,O90 | {{=fon|ǫvrātš|ovrâdje}} = S38 (hagnon 73) | ovraedje = R10,R13 | ovrech = E203 | ovrèche = EGer | ovrèdje = E1,E34, S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|çou k’ on fwait po s’ mestî ou po wangnî åk |fr= {{t+|fr|travail}}, {{t+|fr|ouvrage}}, {{t+|fr|boulot}} |en= {{t+|en|labour}}, {{t+|en|work}} |nl= {{t+|nl|werk}} |de= {{t+|de|Arbeit}} |es= {{t+|es|trabajo}} |it= {{t+|it|lavoro}} |ar= {{t+|ar|ral=3amal|عَمَل}} |ary= {{t+|ary|ral=khedma|جدمة}} }} {{ratour|posse la k’ on boute, et-z esse payî po |fr= {{t+|fr|travail}}, {{t+|fr|emploi}}, {{t+|fr|boulot}} |en= {{t+|en|job}}, {{t+|en|occupation}}, {{t+|en|employment}} }} {{ratour|toumer sins ovraedje |fr= se retrouver au chômage, perdre son travail }} {{ratour|foice |fr= {{t+|fr|effort}} |nl= {{t+|nl|inspanning}} |ru= {{t+|ru|усилие|ral=ousiliyé}} }} 23g90f1ynby2dljsipfl4tcpm5dgw5v 0 36499 436062 416857 2026-09-10T10:44:16Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436062 wikitext text/x-wiki {{RAwa}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{V|schandi}} {{dbet|re|v|wa|d=recloyaedje}}, {{çdom}} {{caw|i|v|wa}}, dedja dins l' {{vlo}} ({{p|renhendir|fro}}); {{FEW|3|267b}} ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|ʀɛs.kã.'di|ʀɛ.hã.'di|ʀas.kã.'di|ʀa.ʃã.'di|ʀɛ̃s.kã.'di|ʀa.hɔ̃.'di|ʀɛ.haː.'di|ʀɛ.çaː.'di|ʀɛs.hã.'di|ʀa.ʃã.'diʀ}} {{BS|sch}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɛs.kã.'di|odio=Wa reschandi.ogg|ling=wa}} * {{Ric|re·schan·di}} === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=4|A=reschandixh|B=reschand}} {{~}} # {{vc}} rinde pus [[tchôd]] (li coir d' ene djin). #* Dj' avans avou do må del {{~}} {{s-rif|S0}} #* Ene boune blamêye nos a {{~}} {{s-rif|C8}} (a "flaméye") #* {{~|Reschandixhoz}} vos mwins {{s-rif|E200}} #* I fåt {{~}} ci efant la k' a froed {{s-rif~|O3}} #* On doûs vint {{~|reschandixh}} les minous des såçales ;</br>Les oujheas dispiertés tchantès dvins leus potales ; {{s-rif|JDcoh|1939, p.20, ''Å tins dès pîs d’ bon Diu'' (1934)}} #* Dji {{~|reschandirè}} on dierin côp m' vî coir d' ome ashî sol xhame {{s-rif|JGui}} # {{vc}} ritchåfer (ene abwesson k' a rafroedi, on lét). #* I fåt {{~}} l' aiwe {{s-rif~|S0}} #* Ns alans {{~}} l' cafè {{s-rif~|O3}} #* Vos ploz bén {{~}} les léts des efants po-z aler coûtchî {{s-rif|C106}} # ({{vndc}}) restchåfer l' coir. #* Purdoz ene pitite gote, ça {{~|reschandit}}. # {{vsc}} divni pus tchôd. #* Li tins {{~|reschandit}} po fé {{s-rif|C106}} # {{np-vprC}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[reschandixhaedje]], [[reschandixhmint]], [[reschandixhant]], [[reschandixhåjhe]] (''rèhyâdihâye'', {{s|E200}}) * [[eschandi]] * [[schandi]], [[rischandi]] * [[dischandi]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (coir): [[restchåfer]] * (aiwe rafroedeye): [[ratieni]], [[ritchôdi]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | rachandi = C8, S0,S17 p. 150,S117 | rachandir = S117 | rahondi = E212b | rascandi = O0 | raxhondi = E212 | rèhâdi = E21 | rèhandi = E1,E167,E170,E203,E212b | rèhyâdi = E200 | rèscandi = O0 | reschandi = R10,R13 | rèshandi = E1,E34,E165,E170 | rexhandi = E212 | rinscandi = O3 |- = S44,S109 (k' a "chandi"),O4 (k' a "ertchôdi"), O81, E213 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|restchåfer l' coir |fr= {{t+|fr|réchauffer}}, {{t+|fr|ranimer}} }} ==={{H|PE|wa}}=== {{-perwa-i|reschand}} {{PE=}} #* Li cmere a stî {{~|reschandeye}} sol côp pal tchôde sope. === {{H|Cos|wa}}=== {{IP1S+Kim2S-4}} #* Dji {{~}} l' cafè et dji vs è vude ene djate. ==={{H|addjectif|wa}}=== {{-addjwa-i|reschand}} # ridivnou tchôd. #* Dj' esteu tot rafroedi; vo m' la {{~}} {{s-rif|E1}} #* Li plaece est {{~|reschandeye}} {{s-rif|O3}} #* C' est adon ki l' solea a cmincî a lure, et å dbout d' on moumint, li voyaedjeu, tot {{~}}, a rsaetchî s' paltot {{s-rif|[[w:Li bijhe et l' solea|Li bijhe et l' solea]]}} #* Seulmint ene feye {{~}}, si dj' tome di m' essocter,<br>I gn a l' risse d' esse pa ene såvaedje biesse ataké.<br>C' est tot don. K' i våye på bwès ådzeu del pindêye ! {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ridivnou tchôd |fr= {{t+|fr|réchauffé}}, {{t+|fr|ranimé}}, {{t+|fr|regaillardi}} }} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} # onk ki n' si mousse nén tchôdmint, dabôrd k' i fwait froed. #* C' est on {{~}}: i djale et vo l' la co e purete {{s-rif|C106}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[schandi#Sustantif|schandi]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|onk ki n' si mousse nén tchôdmint |fr= quelqu'un qui n'est pas {{t+|fr|frileux}} {{wa+|fr}} }} 96hwcb8cnd5tc8g2l8pgob2gu0jb3l6 0 37353 436065 262751 2026-09-10T10:55:08Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436065 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|ahouter}}, {{caw|a|s|wa}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # [[naxhe]], tolminme kéne plaece covrowe la k' on mousse po passer l' nute, si waerandi del froedeure ou del plouve. #* Al copete do crestea aveut crexhou l' bouxhêye<br>Di deus foirts vigreus faws djetés la d' on minme pî, [...].<br>Moussî e l' {{~}}. Ulisse cwîrt a hopler<br>Les foyes toumêyes al tere po s' endè fé on lét,<br>K' i n aveut ene coûtche a racovri sacwants coperes,<br>Minme a lzès waeranti å pus måva d' l' ivier. {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[avrûle]] * [[cahoute]] * [[ratrait]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ahouta = E170, R10 | - = E1,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|naxhe, tolminme kéne plaece covrowe la k' on mousse po passer l' nute, si waerandi del froedeure ou del plouve |fr= {{t+|fr|abri}} | }} enya0y35r599rjj1olm1p7rq1q8k8gm 0 38952 436061 430177 2026-09-10T10:43:08Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436061 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl-vprV}} «[[essocter]]». === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vprmur}} # si mete a [[doirmi]] [[ledjirmint]]. #*A poenne ashiowe, li grand-mere {{~|s’ essoctêye}},<br>L’ vint hosse li crole moussant foû di s’ madou.{{s-rif|MLol|"L’orake dèl magriyète"}} #* Ele {{~|s’ essocta}}, nosse binamêye,</br>Li coir nanti, l’ åme enondêye. {{s-rif|JVpr|(1897), «Li bâhège des roses», p.140}} #* Po ene feye ki dj' m' aveu {{~|essocté}} dins l' fåtûle, la ki cist araedja la (li telefone) mi vént fé haper ene vete sogne {{s-rif|PHT}} #* {{lang|wa-fel|Si d’vès l’s aireur dè jou, quéque fèye i '''s’èsoqu’téve''',<br>Li sav’tî, d’ine chanson d’abôrd èl dispièrtéve,<br>Èt l’ pauve richâ s’ plaindéve, tot d’hant<br>Qu’on d’vreû poleur ach’ter sès âhe,}} {{s|AKir|Li sa'vtî èt l' banquî, 1889}} #* Et pwis, tot fjhant les cwanses di {{~}}, tchereye t ele a djåzer tot hôt : {{s-rif|AXbg|1912, p.11}} #* Seulmint ene feye reschandi, si dj' tome di {{~|m' essocter}},<br>I ng a l' risse d' esse pa ene såvaedje biesse ataké.<br>C' est tot don. K' i våye på bwès ådzeu del pindêye ! {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[s’ eniker]], [[s’ enicter]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si mete a doirmi ledjirmint |fr= {{t+|fr|s’assoupir}} }} fd1wr3p7i8sh12t818q88hx6ltx6n5v 0 40763 436054 428542 2026-09-10T10:32:33Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436054 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|PP|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} #{{V|hagnî}} # === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} # ki hagne. #*Les tchéns {{~}} doevnut esse shuvou 15 djoûs d' èn årtisse. # [[afilant]]. #* {{lang|wa-fel|I fåt qu’on l’åye al tére ! C’è-st-å toûr dès cougnêyes :<br>èles l’ataquèt po l’ pîd. Li bwès, deûr come dè fiér,<br>tint bon conte lès-ac’seûres dès '''hagnantès'''-ustèyes.<br>Li brès′ dès-omes falih ; mins, so l’ timps qu’onk si r’hape,<br>in-aute riprind l’ovrèdje.}} {{s|HSim}} # k' atake li pea ''(tot djåzant do froed)''. #* Va dj' passer l' nute so pî, å boird di l' aiwe, chal,<br>A ratinde k' å matén l' froed m' atome so les spales,<br>Avou l' mådeye crouweur, {{~e}} disk' a l' oxhea,<br>Et k' dji m' påme, et ki m' cour ni s' disclape e s' bouxhtea ? {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} #* {{lang|wa-fel|Li bîje disbobine lès djaléyes<br>Su mès deûs massales totes roselantes.<br>Li bîje sofèle tote li djoûrnéye,<br>Todi pu fèle èt pus '''agnante'''.}} {{s|JDes}} # {{tchim|wa}} ki distrût tchimicmint les sacwès k' i djond, tot djåzant d' ene sustance tchimike. #* Les savons et les tchampwins sont covite {{~s}}, et distrure coûtche di sebom. # ki [[coixhe]] les djins pa çou k' i dit. #* Taijhoz vos avou vos {{~|hagnantès}} paroles. #* A ! S’ ele aveut sepou çoula,<br>Ele n’ åreut nén stî si {{~e}}. {{s-rif|JVvl|(1901), p.39, “Qui fait mâ trouve mâ”}} #* Les ouys ossu maxhîs k’ des loukeures di moudreus, si deurs et si {{~s}} … {{s-rif|AXbg|1912, p.19}} #* Dji n' comprind nén k' on pout esse ossu brutå, ossu {{~}} ! {{s-rif|JLdlb|1919, ake I, sinne XVI, p.14}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[hagnûle]], [[hargneus]] * [[moirdant]] * (paroles): [[lawant]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hagnant = R9,R10,R13 | agnant = C1,C9,O0,O4 | hègnant = E34 | hagnan = E203 | hagnante = R9 | agnante = O4 | hègnante = E34 | hagnantt = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki distrût tchimicmint li coûtche dizeutrinne djondowe |fr= {{t+|fr|mordant}}, {{t+|fr|abrasif}}, {{t+|fr|corrosif}} }} {{ratour|ki coixhe les djins pa çou k' i dit; {{Lka-ra|hagnûle}} |fr= {{t+|fr|mordant}}, {{t+|fr|agressif}} }} lv7faov0uk9n7lcrammbrbospqi4l1w 0 41060 436069 431614 2026-09-10T11:00:29Z Scribus electronicus 3672 436069 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|mwais}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|mɔːva|maːva|moːva}}, {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|mɔːva}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|o=måva|f=måle}} {{~}} {{o}} # {{Lka}} «[[mwais]]» #* MATÎ. Ti t’ trompes … puvite ti n’ ti trompes nén. Si dj’ so {{~}}… <br>HINRI. Dj’ endè va, insi. {{s-rif|LLcco|1904, p.4}} #* Leu ! Pagnouf ! Enocint ! Bambert ! Bambert a dj' dit, {{~}} coibjhî ! {{s-rif|JMmiy|(1934), p.13}} #* Ça atake avou des mås d' tiesse, on {{~}} tosse, pwis c' est del five et des rodjès taetches k' elzî rcovrèt leus vizaedjes. {{s-rif|JPD}} # ki n' gostêye, n' ode nén bon. #* Fåt assoti, dji n' a måy rén odé d' ossi {{~}}. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne XXIII, p.38}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[fé måva]]}} # {{r|i n' est nén måva ki, di}} : c' est bén ki, il est ricmandé di. #* I n a li fameus diccionaire k' on fwait e l' Holande. On dit ki c' est on clapant ovraedje; c' est bén possibe: dji n' î voe k' do feu. Mins mågré çou k' i poye aveur di bon, i n' est nén {{~}} ki vos savoxhe çou k' i costêye ''([http://rifondou.walon.org/politike.html#paurlumint M. Schinler, divant l' pårlumint bedje, e 1895])'' #* Mins tot rawårdant les bårbeas,<br>On roveye sovint l’ eure ki passe,<br>Et cila k’ tot timpe å matén,<br>Contéve dedja so ene fricassêye,<br>Rivna sol tård di cisse djournêye,<br>{{~|Måva}} d’ aveur pierdou s’ tins. {{s-rif|JVvl|1901, p.9, “Ine Mâle Journêye”}} # {{r|[[n’ a nou måva côp so ene måle biesse]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[måvasté]] * [[måvler]], [[måvlant]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[å pus måva di]] * [[måva byin]] * [[måva doet]] * [[måva-sin]] * [[måva toû]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Lka-si|mwais}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Addj | må u måva, måle = E1, R9,R10 | måva, måle = R13 | måvas, måle = E34 | manva, manle = E165 | monvé, monvéche = O4 <!-- femrin nén dné --> | mâva = E203 | mâvês = S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka-ra|mwais}} 75wslyyf2ergep9o9jikvv2lh9cyjhx 0 41139 436068 435602 2026-09-10T10:59:01Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436068 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sv|coûtchî}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kuːʧ|kuʧ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|kuːʧ}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # tene sitindêye d' ene sacwè metowe sol minme tene sitindêye del minme sacwè. #* Dj' a stî oblidjî di mete deus {{~s}} di coleur, pask' on veyeut co l' viye. #* Vos l' riscovroz di souke di pot, ene boune {{~}}, pwis vos metoz des nuketes di boure pattavå. {{s-rif|MJG|(1922-2024), ''Li dorée â souke di pot'' divins « [[w:Magnèdjes di manèdjes (live)|Magnèdjes di manèdjes]] », p.124}} #* Al copete do crestea aveut crexhou l' bouxhêye<br>Di deus foirts vigreus faws djetés la d' on minme pî, [...].<br>Moussî e l' ahouta. Ulisse cwirt a hopler<br>Les foyes toumêyes al tere po s' endè fé on lét,<br>K' i n aveut ene {{~}} a racovri sacwants coperes,<br>Minme a lzès waeranti å pus måva d' l' ivier. {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} #* El {{~}} esteut dandjreuse pask’ ele esteut classêye dins les cenes ki dinnut subtilmint do grizou. {{s-rif|LeMa}} # plaece k' on [[live#Walon 1|live]] î doime. # plaece k' ene djin î coûtche, sins totes ses åjhes. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[coûtchete]] * [[forcoûtche]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (tene sitindêye d' ene sacwè) : [[lét]] * (plaece k' on live s' î rmete) : {{Lka-si|pote}} * (plaece k' ene djin î coûtche, sins totes ses åjhes) : [[bedire]], [[bedreye]], [[coûtchete]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tene sitindêye d' ene sacwè |fr= {{t+|fr|couche}} }} {{ratour|plaece k' on live s' î rmete {{Lka-ra|pote}} |fr= {{t+|fr|couche}} }} {{ratour|plaece k' ene djin î coûtche, sins totes ses åjhes |fr= {{t+|fr|couche}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|coûtche (discramiaedje)}} === {{H|Cos|wa}} === {{~}} # {{IP13s|coûtchî}}. #* On dit k' ele {{~}} avou l' vijhén. # {{SP13s|coûtchî}}. #* Fåreut ddja m' payî tchir po k' dji {{~}} avou ça ! # {{Kim2s|coûtchî}}. #* '''Coûtche''' tu la et s' tu tais ! === {{H|dijheye|wa}} === {{~}} # manire di dmander a on tchén di s' coûtchî. #* « {{~|Coûtche}} ! » dit-st l' cinsî ås deus biesses ki vont s' terer e groûlant dins leu trogna<!--togna-->. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} 9vwrzov87vgkcj5jgc38h6ux5hgh5mn 0 43617 436058 412766 2026-09-10T10:37:31Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436058 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl-vprV}} «[[aprester]]». === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vprmur}} # fé çou k' i fåt po ene sacwè ki va vni dins on près-futeur. #* Îdå {{~|s’ aprestêye}} a dhaler l’ tåve. Bernalmont intere pal droete, e tnowe, presse a ndaler. {{s-rif|JMabf|1924, p.34}} #* Come (...) amon l' pus gros mwaisse d' oujhene on '''s' aprestéve''' po-z aler « à la mer » ou « à la campagne », les Pîron estént come des agaesses so des tchôdès cindes po s' astapler ene sawice durant treus cwate samwinnes {{s-rif|LLpvb|(1937), p. 33}} #* Divant l' waxhea k' est dsu l' bayåd, i {{~|s' aprestêye}} a dire årvey {{s-rif|JPirs}} #* - Pôve måsegnî ki dj' so ! Dji va divni cwè, mi ?<br>Et c' est cwè l' côp ki l' sôrt {{~|s' aprestêye}} a feri? {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} # si moussî comifåt. #* Po {{~|vs aprester}}, i vos fåt co dpus d' tins k' ene vatche po veler - respectans l' bateme - {{s-rif|ALal}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé çou k' i fåt po-z esse presse |fr= {{t+|fr|se préparer}}; {{t+|fr|s’apprêter}} }} {{ratour|si boter comifåt |fr= {{t+|fr|s’habiller}}, {{t+|fr|se parer}} }} tbuki5f3eql489ku3yj7ikilwwfz2tn 0 44994 436048 435815 2026-09-09T17:08:50Z Scribus electronicus 3672 436048 wikitext text/x-wiki {{!Rif|atot}} {{MR|eto}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{e?}} * {{Apl-div}} «[[e]]» + «[[tot]]» (sôre di dodobe mot ramassant les deus dvancetes do djerondif). * {{Epr|atot|fro|wa|avou}}<ref>http://zeus.atilf.fr/scripts/dmfX.exe?LEM=atout;XMODE=STELLa;FERMER;;AFFICHAGE=0;MENU=menu_dmf;;ISIS=isis_dmf2023.txt;MENU=menu_recherche_dictionnaire;OUVRIR_MENU=1;ONGLET=dmf2023;OO1=2;OO2=1;s=s12531cc4;LANGUE=FR;</ref>, ripris dvins l' motî Haust ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɛ.'tɔ|a.'tɔ|ɛ.'tu|ɛ̃.'tu}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛ.'tɔ}} * {{Ric|e·tot}} ==={{H|divancete|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} # divance on [[pårticipe prezintrece]] po fé l' [[djerondif]]. #* Ti va t a Malene et mi {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Vinoz vs {{~}} mi ? {{s-rif|E1}} #* DJETROU. - Dj’ nel direû ddja : a poenne s’ dji lyi aveu dmandé<br>A kî k’ il aveut l’ oneur do pårler …, s’ a sâvé,<br>{{~|Etot}}<!--atot--> riyant télmint k’ dj’ aveu bon del vey rire. {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne V, v. 849-851 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne V|lijhåve e Feller vaici]]}} #* Mouhagne si va catchî dirî les tiers di Houcoigne, u adåre divins Wanze, {{~}} catournicant inte les bouxhons d' oizire k' ele lezî fwait prinde on bagn {{s-rif|LMau}} #* Mins l' djonne ome, tot sondjant, lyi respondrè putete, Pårlant come a lu-minme, {{~}} saetchant s' caskete: «I nos veyeut voltî, ci-la; away, ça; foirt!» {{s-rif|GWiy}} #* Adon, shonne-t i k' on sintreut dins ses voennes <BR> Moens di bon sonk <BR> {{~|Etot}} wårdant avou s' vî patrimoenne <BR> Si vî walon? {{s-rif|LJC}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[e]] * [[tot]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|divant l' pårticipe prezintrece po fé l' djerondif |fr= {{t+|fr|tout en}} |en= {{t+|en|-ing}} ''(cawete di codjowa)'' |nl= {{t+|nl|-end}} ''(cawete di codjowa)'' }} == {{H|VE}} == * {{BRIF|9338}} iodvzccjgvrm9cmhlridz6df6uyltjj 0 48897 436066 411159 2026-09-10T10:56:26Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436066 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|hoper}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|hopl-|hopea}} {{ea=-l-}}, {{caw|er|v|wa}}, {{çdom}} {{dcaw|ler|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɔ.'ple|hu.'ple|ɔ.'plɛ|u.'ple}} ** {{pzc}} {{AFE|hɔ.'ple}} * {{Ric|hop·ler}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=hopl|B=hopel|come=shofler}} {{~}} # {{vsc}} monter e l' air på djeu d' ene foice fizike et rdischinde, et ricmincî. #* Mins nost ome ki n’ vout fé k’ ene voye,<br>{{~|A hoplé}} tant k’ il a polou. {{s-rif|JVvl|1901, p.28, “On Baguège Jus d’la Mouse”}} #* Åtoû des grossès pires k’ ont des tchabots d’ blanke same,<br>Ses flots, {{~|hoplèt}}, corèt come s’ i djouwént al tchame. {{s-rif|JCmp|« Dizeû Êwaye », 1919, p.87}} #* Diviè meynute, des tirs di mitrayeuses et des caberdouxhaedjes nos fjhèt {{~}} foû do lét {{s-rif|EPech}} #* I {{~|hopla}} d' plaijhi tot-z oyant l' boune novele. # {{vc}} rimpli [[a hope]] (pus hôt ki l' boird) tot cåzant d' grin dins on melea, ou d' martchandijhes. #* Il avént {{~|hopé}} leu banse di crompires {{s-rif|E203}} #* Al copete do crestea aveut crexhou l' bouxhêye<br>Di deus foirts vigreus faws djetés la d' on minme pî, [...].<br>Moussî e l' ahouta. Ulisse cwîrt a {{~}}<br>Les foyes toumêyes al tere po s' endè fé on lét,<br>K' i n aveut ene coûtche a racovri sacwants coperes,<br>Minme a lzès waeranti å pus måva d' l' ivier. {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|Li Bon Diu n' a måy passé dins on té brôlî ! :: siya, m' fi, tot hoplant}} ecoraedjmint po passer dins ene frexhe plaece; po fé èn ovraedje k' on n' fwait nén voltî. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[hope]] ([[a hope]]), [[hoplé]] * [[hoplaedje]], [[hopleu]], [[hoplêye]] * [[ahopler]] * [[rahopler]], [[rahoplaedje]] * {{Lka-pa|hop}} {{mse}} * [[zoup]], [[zoupler]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (monter e l' air) [[potchî]], [[zoupler]], [[såtler]] ==== {{H|PM}} ==== * [[houpler]] (criyî des houp houp houp) ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{BA}}, {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hopeler = E170 | hoplé = E203 | {{=fon|hǫplę|hoplè}} = S38 (hagnon 1),S117 | hopler = R10, S0,S17,S117 | hop’ler = E1 | oupler = C106 |- = E165 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|monter e l' air et rdischinde mwints côps d' erote {{Lka-ra|potchî}} |fr= {{t+|fr|sauter}}, {{t+|fr|bondir}} }} {{ratour|rimpli a hope |fr= {{t+|fr|remplir}} au-dessus du bord {{wa+fr}}, {{t+|fr|combler}} ''(vî mot)'' }} qbmdxwuem3b63mo1jc69rzvw89gar6e 0 57231 436057 424956 2026-09-10T10:36:28Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436057 wikitext text/x-wiki {{MR|fèri}} =={{L|wa}}== ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|fɛ.ˈʀɪ|fɛ.ˈʀi}} ** {{pzc}} {{AFE|fɛ.ˈʀi}} * {{Ric|fe·ri}} ==={{H|etimolodjeye|wa|1}}=== {{Bdj|ferire|sourd=la}} {{m-s}}, adon racuzinåve avou l' {{p|ferire|it}} et l' {{p|herir|es}}. ===={{H|viebe|wa}}==== {{-codjow-|troke=5|A=fer|B=fir|C=fir|PE=ferou|come=cweri}} {{~}} {{vc}} # {{vc}} taper, bouxhî. #* Li marixhå {{~|firt}} so l' eglome. #* Toplin des pousses estént epweznés. Avéns ns li måleur d' esse disrotés, si nos dmandéns l' voye ås baligants ki n' trovéns, i nos cdujhént, mins e l' gueuye do leu. Et les femreyes, vola des cenes k' ont '''ferou''' des beas côps ! {{s-rif|DSal|[[w:Li houlot (roman)|Li houlot]]}} #* Awè, dji l' a leyî peri,<br>Ci trezôr ki Diu nos confeye,<br>Et dispoy ci djoû la, pus d' cint feyes,<br>Li mwin do måleur m' {{~|a ferou}}. {{s-rif|JVpr|(1897), "Rigrets", p.53}} # {{vcnd|a}} taper, bouxhî (so). #* Li bire lyi {{~|firt}} al tiesse. # {{vcnd|a}} : #* Ele {{~|firt}} tote '''a''' botons. {{s-rif|E1}} # {{vcnd|so}} [[djonde]], [[wangnî]]. #* Il {{~|ont ferou so}} l' Aiwe-d'-Oûte. {{s-rif|E203}} # {{np-vprC}} ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[cwand on s’ vénrè å côp a feri]]}} # {{r|[[èn feri ni côp ni make]]}} # {{r|[[feri di tote si pouxhe]]}} : ''(todi eployêye sorlon Jean Haust)''. #* Po mi-åme! Cwand on '''firt tote si pouxhe''', i gn a des blessés et des moirts. {{s-rif|[[w:Li Salazår lidjwès (vî scrijhaedje)]]}} # {{r|[[feri s’ côp]]}} : #* Dji va tchanter messe a l’ oraye d’ on sourdåd ! Portant dvant di vs leyî {{~|feri vosse côp}}, dji vs doe prevni d’ ene sacwè. {{s-rif|JMtbr|1922, p.18}} #* - Pôve måsegnî ki dj' so ! Dji va divni cwè, mi ?<br>Et c' est cwè {{~|l' côp}} ki l' sôrt s' aprestêye a {{~|feri}} ? {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} # {{r|[[fir si ti oizes]]}} # {{r|[[on s’ sait wice ki l’ diåle firt ses côps]]}} # {{r|[[sins côp feri]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[ferou]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[feri foû]] ===== {{H|sipårdaedje}} ===== {{WL}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | feri = E89,E203, R10:3844 | fèri = E1,E34,E170 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|taper |fr= {{t+|fr|férir}}, {{t+|fr|frapper}} }} ==={{H|etimolodjeye|wa|2}}=== {{Epr|ferry-boat|en|wa}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # batea ki poite les otos. #*Kibén d' côps a dj' prins l' {{~}} a Aldjezirasse ! #*La kékes fotos do grand {{~}} Djinne-Tandjî. <gallery> Grand feri del nute.jpg </gallery> ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|batea ki tchereye des otos |fr= {{t+|fr|ferry-boat}}, {{t+|fr|ferry}} |en= {{t+|en|ferry-boat}} }} ===== {{H|waitîz eto}} ===== {{wp|feri (batea)}} 46q7mk9nt0811n0m28gzgx0274xmdq6 0 57488 436067 417314 2026-09-10T10:57:34Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436067 wikitext text/x-wiki {{MR|toume}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{V|toumer}} {{caw|é|p+a|wa}} ==={{H|prononçaedje}}=== {{Lka-pr|toumer}} ==={{H|pårticipe erirece|wa}}=== {{-perwa-é|toum}} # {{Per-1}} «[[toumer]]». === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|o=toumé|f=toumêye}} {{~}} {{o}}; {{a-pdvpdr}} # [[al tere]]. #* Cwand c' est k' i m' veyît {{~|toumêye}}</br>Tos ces forsôlés,</br>Åtoû d' mi k' esteut påmêye</br>Vinît tourniker</br>Et danser come çoula. {{s-rif|JBjr|1899, "Zim lon laire"}} #* {{~|Toumés}} foû seuve, les gros tcherdons<!--stièrdons--><br>Stitchèt leus cahotes di ploumions<br>So les crous teras del bassene. {{s-rif|JDcoh|1939, p.42, ''Tåv’lê d’ nôvimbe'' (1930)}} #* Al copete do crestea aveut crexhou l' bouxhêye<br>Di deus foirts vigreus faws djetés la d' on minme pî, [...].<br>Moussî e l' ahouta. Ulisse cwîrt a hopler<br>Les foyes toumêyes al tere po s' endè fé on lét,<br>K' i n aveut ene coûtche a racovri sacwants coperes,<br>Minme a lzès waeranti å pus måva d' l' ivier. {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} # a bokets. #* On vî stå tot {{~}} {{s-rif|E1}} #* Poy ci tins la, ene blanke gade ås coines d' ôr et k' a-st on colé d' diyamants e hatrea si pormoenne tot avå l' vî {{~}} tchestea. {{s-rif|PHTwtl|1998, {{p.|44}}}} {{dal}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[si conter toumé del båne do cir]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[dihåmoné]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | toumé = E1,{{s|PHT}} | - = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|délabré}}, {{t+|fr|en ruines}} }} qn9niitbhgghddifnsy7vnywqf7xoi9 0 62445 436064 322358 2026-09-10T10:53:03Z EmausBot 2581 Correction d’une double redirection depuis [[s’ kihiner]] vers [[si kihiner]] 436064 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[si kihiner]] {{RT|wa}} nivox8hl5sts2f536ey6mz5ccxg9ufm 0 63805 436055 408405 2026-09-10T10:33:42Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436055 wikitext text/x-wiki {{MR|påmé|spåmer}} =={{L|wa}}== ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pɔː.'me|poː.'me|poː.'mɛ}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔː.'me}} * {{Ric|på·mer}} [[File:Recovery Position.JPG|thumb|right|270px|djin k' a påmé]] ==={{H|viebe|wa}}=== {{-codjow-|troke=1|A=påm|come=bouter}} {{~}} {{vsc}} # [[toumer flåwe]]. #* Nos esténs so l' ki-vive nute et djoû; nos {{~|påméns}} d' soe. et nos n' oizéns pus boere on côp d' leu maxheye aiwe, do vraiy tchåssin. {{s-rif|DSal|[[w:Li houlot (roman)|Li houlot]]}} #* Va dj' passer l' nute so pî, å boird di l' aiwe, chal,<br>A ratinde k' å matén l' froed m' atome so les spales,<br>Avou l' mådeye crouweur, hagnante disk' a l' oxhea,<br>Et k' dji m' {{~|påme}}, et ki m' cour ni s' disclape e s' bouxhtea ? {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|påmer d’ rire å point do spiyî s’ blouke}}. #* {{~|Påmer d' rire å pont do spiyî s' blouke}},</br>Vå bråmint mî ki d' fé l' mawe ou d' tchoûler ! {{s-rif|LLag|"Amon nos autes : tchansons tchusèyes" (1908-1912), p.23}} # [[sins påmer]]: sins s’ djoker, sins lachî ==={{H|mots d’ aplacaedje}}=== * [[påmeure]] * [[påmwezon]] * [[påmaedje]] ==={{H|sinonimeye}}=== * [[flåwi]], [[toumer flåwe]], [[astårdjeye|tchaire dins ene astårdjeye]] ==={{H|ortografeyes}}=== {{Orto |pâmè = C8 |påmer = E170,FR13 |paumè = S36 }} ==={{H|ratournaedjes}}=== {{ratour |fr= {{t+|fr|s'évanouir}}, {{t+|fr|pâmer}} ''(vî mot)'', {{t+|fr|tomber dans les pommes}} |nl= {{t+|nl|flauwvallen}} }} cp1q65betafsjk1rmlphwbhieh0weit 0 65645 436051 434466 2026-09-10T10:27:56Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436051 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{V|toumer}} {{bet|a|v|wa|d=aprepiaedje}} {{çdom}} {{caw|er|v|wa}}; toumer aviè l' ci ki cåze. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.tu.'me|a.tu.'mɛ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|a.tu.'me}} * {{Ric|a·tou·mer}} ==={{H|viebe|wa}}=== {{-codjow-|troke=1|A=atoum|C=atom|come=alouwer}} {{~}} # {{vsc}} toumer aviè l' ci ki djåze, ariver tot toumant. #* TONTON. - Adon, ça vs {{~|atoumrè}} bén seur del båne do cir ?<br>TÅTÎ. - Ni vs ebarassez nén d' wice ki çoula vénrè,<br>C' est ene sacwè por mi, c' est mi ptit scret-mawet. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 470-472}} #* Li marote ki dj’ fwai pol moumint<br>Ni va nén tote seule, creyoz l’ bén,<br>Li « Courrier » n’ {{~|atome}} nén di dzeur. {{s-rif|JAdlf|1919, p.64}} #* T' saveur inmé (twè, l' lingaedje walon),<BR>C' est ene ritchesse k' {{~|atome}} do cir,<BR>Po-z esse a s' pan,<BR>Po-z aclever tos nos efants<BR>Avou confyince et hardiyesse {{s-rif|JDoc}} # {{vsc}} ariver tot d' on côp. #* Li nute {{~|atome}}. {{s-rif|E1}} #* Ça vs {{~|atoumrè}} bén seur del banse do cir. {{s-rif|E1}} #* Mågré tot, il {{~|atome}} ki l’ pere el manceye do mantche di s’ coutea inte deus betcheyes, et ki l’ mere groumtêye : « Vos åroz des efants, ossu ! » {{s-rif|AXbg|1912, p.6}} #* La k' el nute vineut d' {{~}}<BR>Dj' esprinda troes aloumetes. {{s-rif|LBuk}} #* Cnoxhe li walon, c' est po les abagués d' foû payis ene manire di mî comprinde la wice k' ont-st {{~|atoumé}} et po les Walons d' voci, c' est rtrover leus raecenes. {{s-rif|JClS}} #* Mins nou vivå n' {{~|atouméve}} di l' astaedje, ca les femes do harem, djalotes come des tchets del plaece ki l' blonde efant aveut prins e cour do mwaisse, nel polént tressinti. {{s-rif|JMign|dins « [[w:L' amour a l' Alambra|L' amour a l' Alambra]] », p. 16}} #* Va dj' passer l' nute so pî, å boird di l' aiwe, chal,<br>A ratinde k' å matén l' {{~}} m' atome so les spales,<br>Avou l' mådeye crouweur, hagnante disk' a l' oxhea,<br>Et k' dji m' påme, et ki m' cour ni s' disclape e s' bouxhtea ? {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} # {{vcnd|divins}} si rtrover dins ene sitouwåcion sins l' voleur. #* Adon, atot lijhant li gazete, dji comprinda k' dj' {{~|aveu-st atoumé}} dins l' afwaire sins l' voleur {{s-rif|PHT|ratournant ''Maigret èt l’danseûse d’å Gai-Moulin'', 1994, {{p.|26}}}} # {{vcnd|di}} esse [[d’ atoumance]]. #* Cwand li malediccion do cir<br>{{~|Atome di}} s' abate so nosse voye,<br>On lait drî lu des ôrfulins,<br>Des cis ki vnèt cial, li cour plin,<br>Rigreter leus pôves moirts evoye. {{s-rif|JVpr|(1897), "Li jou des ames", p.8}} #* L' etrindjir k' {{~|atome}}<br>'''D'''' esse trop bén moussî,<br>I fåt ki l' pôve ome<br>Soexhe tot discandjî. {{s-rif|LLaginm|''Les Djîles'', (1947), p. 127}} # {{vcnd|a}} riçure on bén e-n eritaedje. #* Mi fré {{~|a-st atoumé}} al måjhone {{s-rif|E203}} #* Neni, edon, c' est l' eritaedje ki nos {{~|est atoumé}}, a m' fré et a mi, ki vs a dné a reflechi et ki ouy vis fwait rescouler. {{s-rif|JLpml|1928, ake III, sinne XV, p.49}} # {{vsdj}} avni, sins esse decidé. #* S’ {{~|il atome}} k’ ene biesse si troubele<br>Ou k’ ele si fwaiye hairyî,<br>So des bokets d’ flûte i xhufele,<br>Ene viye air do payis. {{s-rif|JCmp|« Lès neûrès gades », 1911, p.115-116}} #* {{lang|wa-fel|Qwand on s’pormône avå trîhes èt bwès èt qu’il '''atome''' qu’on veûsse, so ine åbe, ine niyèye di fènèsse ou d’mossê.}} {{s|JMin|"Les oujheas di nosse payis", p. 19}} #* Si vos fjhoz çou k' on vs dit, i n' pout må di vs {{~}} des mizeres. {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|42}}}} # {{np-vprC}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|bén atoumer}} : ariver pol mî. #*Ci '''sereut''' bén {{~|atoumé}} {{s-rif|E1}} & {{s-rif|E203}} # {{r|c’ est come il atome}} : li hazård, li destinêye e-st insi et s' on nel pout on candjî. # {{r|[[s’ il atome insi]]}} ===={{H|sinonimeye}}==== {{Boesse|c=2|tite=toumer aviè l' ci ki djåze| * [[ascheure]] * [[astchaire]] }} {{Boesse|tite=ariver (tot djåzant d' ene djin, d' èn etrevén)| * [[ariver]] * [[avni]] * [[astchaire]] }} {{Boesse|c=2|tite=ariver tot d' on côp sins radjoû| * [[advini]] * [[aroufler]] * [[scheure]] * [[sorvini]], [[astchaire]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}}, {{WM}} ''(Cinè)'' ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | atoumer = E1,E21,E34 | atoumé = E203 | astoumè = C13 | atoumez = E212 | - = E89 }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour|toumer aviè l' ci ki djåze | fr = {{t+|fr|tomber}} dessus }} {{ratour| ariver tot d' on côp | fr = {{t+|fr|se produire}}, {{t+|fr|arriver}} }} {{ratour|avni, sins esse decidé | fr = {{t+|fr|advenir}}, {{t+|fr|arriver}}, {{t+|fr|survenir}} }} {{ratour|riçure e-n eritaedje | fr = {{t+|fr|échoir}}, {{t+|fr|obtenir}}, {{t+|fr|hériter}} }} {{ratour|atoumer di | fr = {{t+|fr|s’avérer}} justement, {{t+|fr|se révéler}}, se trouver par hasard | grc = {{t+|en|τυγχάνω}} }} {{ratour|bén atoumer | fr = {{t+|fr|tomber à pic}}, tomber opportunément }} bqjxoap9evgtr0mhv01wh9t97oevq5k 0 71221 436074 397320 2026-09-10T11:16:02Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436074 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{~}} #{{V|etchinner}} #: {{djermon-egzimpe|wa}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|o=etchinné|f=etchinnêye}} {{~}} {{o}}; {{a-pdvpdr}} # loyî pa des tchinnes. #* Pocwè nd a t i tant ki n' ont<br>Polou hertchî sol levêye<br>Li fårdea del destinêye<br>{{~|Etchinné}} a leu talon? {{s-rif|EWfc|"Mins poqwè"}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2| * [[ahoté]] * [[aloyî]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ètchinné = EWik }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|loyî pa des tchinnes | fr = {{t+|fr|enchaîné}}, {{t+|fr|entravé}} }} 74khsfsblwk368x22hdnehi9ujvrflw 0 71499 436052 418645 2026-09-10T10:30:03Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436052 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Sh-m|so|pî}} ==== {{H|addjectivire|wa}} ==== {{~}} # [[dibout]]. ## tot djåzant d' ene [[dinrêye]]. ##* {{~|So pî}}, totafwait presse,<br>Waessén, oidje et frumint,<br>Ca l' frut d' tote cisse ritchesse<br>Fwait farene å molén. {{s-rif|JDcoh|1939, p.35, ''L'awous′'' (1906)}} ## tot djåzant d' ene djin. ##* A l’ aireur il esteut {{~}},<br>Atîtoté, ridoxhant d’ glwere,<br>Come onk k’ est foû seur del victwere. {{s-rif|JVvl|1901, p.8, “Ine Mâle Journêye”}} ##* Padrî les tchvås, brognant l' coulire,<br>Shoflant so traits, foumant {{~}},<br>Les pezants tchårs di mon l' cinsî<br>Crînèt dogtèt dzeu les forlires. {{s-rif|JDcoh|1939, p.38, ''Årîre såhon'' (1929)}} ##* Va dj' passer l' nute {{~}}, å boird di l' aiwe, chal,<br>A ratinde k' å matén l' froed m' atome so les spales,<br>Avou l' mådeye crouweur, hagnante disk' a l' oxhea,<br>Et k' dji m' påme, et ki m' cour ni s' disclape e s' bouxhtea ? {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} ## dispierté et levé. #* C' est la ki l' djoû d' Sint Nicolai,<br>A nole eure, nos esténs {{~}},<br>Po vey si l' tåve esteut tcherdjeye<br>Et si l' shabot esteut vudî ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.99, ''Amoûr di payisan'' (1934)}} # {{med|wa}} rimetou d' aplomb après ene maladeye. #* « Cloyoz l’ ouxh, don, vozôtes ! » hemtêye li mame… « Li diåle m’ arawe ! I piede li sintimint, ç’ måtourné Vevè la !...  ! Si dj’ esteu {{~}} ! » {{s-rif|AXbg|1912, p.7}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[mete so pî]]}} # {{r|[[souwer so pî]]}} # {{r|[[rimete so pî]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=rimetou d' aplomb après ene maladeye * [[retabli]] * [[rimetou]] * [[riweri]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|debout}}, {{t+|fr|sur pied}} }} {{ratour|rimetou d' aplomb |fr= {{t+|fr|rétabli}} }} cukfqr1e6mgclpjrvgc2g976hzw2byg 0 71878 436056 414193 2026-09-10T10:35:37Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436056 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Aplti|må|segnî}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|mɔː.sɛ.ˈɲiː|moː.sɛ.ˈɲiː|mɑː.sɛ.ˈɲiː|mɒː.sɛ.ˈɲiː}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|mɔː.sɛ.ˈɲiː}} * {{Ric|må·se·gnî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=måsegn|come=waitî}} # taper l' [[guignon]] so ene sakî. #* Ele a yeu tant des måleurs<br>Sol corant d' l' anêye ki finixh<br>Ki mågré leye-minme ele mådixh<br>Li båshele ki vna, sins l' voleur,<br>{{~|Måsegnî}} l' corant di si anêye. {{s-rif|JVri|« Pâhûles rîmês » (1897), "Li novel an", p.18}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[edjoupsiner]] * [[epoûtloukî]] * [[segnî]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2| * [[disbeni]] * [[emacraler]] * [[essôrçuler]] * [[mådi]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = faire porter malchance, donner le guignon {{wa+fr}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-î|måsegn}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # {{do-cr|wa}} ki n' a nén ene boune planete. #* C’ est vraiy ki l’ ci k’ est {{~}}</br>A bén åjhey di s’ forpougnî. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.123, “Les Shabots dè l’Bottresse”}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[epoûtloukî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | mâ seignî = JVri }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|porte-poisse}}, qui est né sous une mauvaise étoile, {{t+|fr|malchanceux}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|o=måsegnî|f=måsegneye}} {{~}} {{o}} # onk k' a l' guignon sor lu. #* Po m’ pårt, çoula m’ a poirté måleur, mi. Alez, dji so seur ene {{~|måsegneye}}. Vola vint ans ki dj’ cours les tiers et les vås, råyant les dints d’ tchén et les oizirs, fjhant des faxhenes po vos mete foû sogne. {{s-rif|JMtbr|1922, p.24}} #* - Pôve {{~}} ki dj' so ! Dji va divni cwè, mi ?<br>Et c' est cwè l' côp ki l' sôrt s' aprestêye a feri? {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|onk k' a l' guignon sor lu |fr= {{t+|fr|porte-poisse}}, un né sous une mauvaise étoile, {{t+|fr|malchanceux}}, {{t+|fr|malotru}} }} lj8mmgjdx46myrb0mjh60mionnxm9ql 0 72165 436070 403964 2026-09-10T11:03:22Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436070 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|å|pus|bea|di}} === {{H|divancetire|wa}} === {{~}} # å pus foirt moumint d' on fijhaedje. #* « Lu k’ e trevén del guere po nos fé rovyî l’ sogne<br>Si dressive come èn åbe {{~|å pus bea del}} touwreye… {{s-rif|JCmp|« Si feume », p.66-67}} #* {{~|Å pus bea di}} m' råvlaedje, dji voe vini foû d' ne ôte des wåmires, ene a kî ki dj' pôreu ossi bén rmete k' a Badinguet shoflé foû d' ene canabûse. {{s-rif|GFon}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[å bea mitan di]] * [[å flaxhård di]] * [[å pus måva di]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|å pus foirt moumint d' on fijhaedje |fr = {{t+|fr|au beau milieu de}}, {{t+|fr|au plus fort de}} }} iy57r70una4dr2xmhjhx6upze6mhyph 0 73784 436063 414266 2026-09-10T10:45:24Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436063 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|ene|feye}} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} # ''(eployî avou on sustantif ou èn addjectif)'' djåze d' ene sacwè ki l' sustantif serè divnou å moumint do fijhaedje del mwaisse fråze. #* T’ as pawou k’ {{~}} costire, Mouyete ni reye di twè, k’ ele ni t’ rilouke pus ! Veyoz vs li souwé, li malén ! {{s-rif|AXbg|1912, p.26}} #* Seulmint {{~}} reschandi, si dj' tome di m' essocter,<br>I gn a l' risse d' esse pa ene såvaedje biesse ataké.<br>C' est tot don. K' i våye på bwès ådzeu del pindêye ! {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[ene feye ki]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|djåze d' ene sacwè ki l' sustantif serè divnou å moumint do fijhaedje del mwaisse fråze |fr= {{t+|fr|une fois}} }} mo7zisoqfxlrouk1ktnolzxb0alojwo 0 77301 436049 2026-09-10T09:42:16Z ~2026-49025-19 5045 Pådje ahivêye avou «=={{L|wa}} == {{djermon}} === {{H|Viebe|wa}} === {{-cotcher-|crôp}} {{~}} {{vsc}} # Awè deur, awè målåjhey po roter, po-z ovrer, evnd., del cåze del maladeye. #* I {{~|crôpeye}} k' i n' e pout pus. {{s-rif|C106}} #* Il a {{~}} tote li djournêye po fini s' bezogne. {{s-rif|C106}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[crôpiaedje]], [[crôpieu]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | crôpî = C106 }} ==== {{H|Ratournaedje}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|pe...» 436049 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}} == {{djermon}} === {{H|Viebe|wa}} === {{-cotcher-|crôp}} {{~}} {{vsc}} # Awè deur, awè målåjhey po roter, po-z ovrer, evnd., del cåze del maladeye. #* I {{~|crôpeye}} k' i n' e pout pus. {{s-rif|C106}} #* Il a {{~}} tote li djournêye po fini s' bezogne. {{s-rif|C106}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[crôpiaedje]], [[crôpieu]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | crôpî = C106 }} ==== {{H|Ratournaedje}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|peiner}}, {{t+|fr|être à la peine}}, {{t+|fr|se traîner}} }} nupt12abw724dea4xl8zrc1c4d6qbu7 0 77302 436071 2026-09-10T11:05:28Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436071 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|å|pus|måva}} === {{H|divancetire|wa}} === {{~}} # å pé moumint di. #* Al copete do crestea aveut crexhou l' bouxhêye<br>Di deus foirts vigreus faws djetés la d' on minme pî, [...].<br>Moussî e l' ahouta. Ulisse cwirt a hopler<br>Les foyes toumêyes al tere po s' endè fé on lét,<br>K' i n aveut ene coûtche a racovri sacwants coperes,<br>Minme a lzès waeranti {{~|å pus måva d'}} l' ivier. {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[å pus bea di]] * [[å bea mitan di]] * [[å flaxhård di]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|å pé moumint di |fr = {{t+|fr|au beau milieu de}}, {{t+|fr|au plus fort de}}, {{t+|fr|en plein dans}} }} hwvxa706mj4spu3wz0x2r22x2pc7u12