coixhî

Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.19 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet coixhî 0 6448 436076 436073 2026-09-10T12:17:35Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436076 wikitext text/x-wiki {{!Rif|cwaxhî}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|*coactiare|sourd=la}} (acmaxhaedje di {{*|quassiare}} ([[spiyî]], [[casser]]) et {{*|coctiare}} ; li rfondaedje avou l’ betchfessî ''oi'', c’ est ene halcrosse rîlêye (pont d’ cogne {{*|cwèhî}}) pa assaetchmint del cogne ''coxh-'', foirt corante e Coûtchant walon. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kwa.'hiː|kwa.'ʃiː|kwa.'ʃi|kwa.'ʃe|kwa.'ʃɛ|kɔ.'ʃiː|kɔ.'ʃi|kɔ.'ʃe}} ; {{miers|15|13 (pårticipe erirece)}} {{BS|xh}}, {{BS|oi|-}} ** {{pzc}} {{AFE|kwa.'ʃiː}} * {{Ric|coi·xhî}} === {{H|Vi|wa}} === {{-cowait-|coixh}} {{~}} # {{vc}} côper avou on taeyant. # {{vc}} côper [[nete]]. #* Èn åbe k’ a stî {{~}} e deus d’ on côp d’ tonire. {{s-rif|E34}} # {{vc}} diner on laid côp, fé do må å coir. #* I m’ a {{~|coixhî}} å fotbale. #* C’ est drole, el guere : a l’ innmi {{~|coixhî}} k’ on-z a fwait prijhnî, on lyi rmete tot l’ sonk k’ on lyi a fwait piede e saetchant dsu. {{s-rif|CQui}} # {{vc}} casser l’ [[schene]], et touwer. #* Il a volou poirter ene grosse satchêye, mins i s’ a fwait {{~|coixhî}}. {{s-rif|S24}} #* Kî çki sait {{~|coixhî}} on lapén ? #* Ni vént nén dé mi ou dji t’ {{~|coixhe}}. {{s-rif|C9}} #* Li torea va {{~|coixhî}} cisse djinixhe la. {{s-rif|S24}} #* Nosse troye a {{~|coixhî}} ses coshets. {{s-rif|S0}} # {{vc}} (imådjreçmint) fé del poenne a (ene sakî). #* I m’ a {{~|coixhî}} e djhant do må di m’ pere. {{s-rif|O3}} #* Djans ene linwe, paret, ki {{~|coixhe}} come on taeyant. {{s-rif|HSjan|1911, p.119}} # {{vc}} (pa assaetchance) [[croxhî]] dins (ene sacwè). #* Gn a nén ene tchance so dijh ki dji {{~|coixhrè}} des pemes di ç’ pemî la ki dj’ plante enute ! #* Gn a des vijhéns bons a {{~|coixhî}}. {{s-rif|PJD}} # {{vsc}} esse hagnant, côpant, tot djåzant do froed. #* Li bijhe {{~|coixhe}} a vs côper e deus. # {{vsc}} flitchî et casser. #* Vla ene djinixhe ki va {{~|coixhî}} dzo l’ torea. {{s-rif|S24}} # {{vsc}} hagnî, croxhî. #* I l’ faleut vey {{~|coixhî}} dins l’ djambon. {{s-rif|S0}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|on merci n’ a djamåy coixhî l’ boke da nolu}} : dijhêye po onk ki n’ dit nén voltî merci. #: Loukîz a : [[rimerciyeu]]. # {{r|bon a coixhî}} : télmint bon k’ on lzès [[magnî|magnreut]]. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[coixhe]], [[coixhaedje]], [[coixheu]], [[coixhant]], [[coixheure]] * [[discoixhî]] * [[scoixhî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[kernaxhî]], [[crener]], [[taeyî]], [[etaeyî]]. * [[sketer]] / [[scheter]]. * (sinse 3) [[moudriyî]], [[pokî]], [[atraper]], [[djoster]] * (sinse 4) [[aplati]], [[rasplati]], [[croxhî]], [[croker]] * (sinse 6, 7) [[hagnî]] * (sinse 8) [[draener]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cocher = G215 p. 42 (coché) | cochî = O0,O4,O90, G215 p. 42 | cochi = O2, G215 p. 42 | coixhî = R9,R10 | cwachè = S117, G215 p. 42 | cwacher = S117, G215 p. 42 | cwachî = C9, O0,O4, S117, G215 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=15&alw_page=42 p. 42] | cwachi = C1, S0, G215 p. 42 | cwahî = E1,E34,E170 | kwâchî = FS110 a « écraser » | cwâchî = S117 | kwachî = S109 | kwacher = S17 | {{=fon|?|kwachè}} = S38 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|côper avou on taeyant |fr= {{t+|fr|couper}}, {{t+|fr|taillader}}, {{t+|fr|sectionner}}, {{t+|fr|trancher}}, {{t+|fr|encocher}}, {{t+|fr|écorcher}}, {{t+|fr|lacérer}} }} {{ratour|côper nete |fr= {{t+|fr|briser}}, {{t+|fr|fracasser}}, {{t+|fr|fracturer}} }} {{ratour|diner on laid côp |fr= {{t+|fr|blesser}}, {{t+|fr|faucher}} }} {{ratour|casser l’ schene |fr= {{t+|fr|écraser}}, {{t+|fr|briser}}, {{t+|fr|aplatir}} }} {{ratour|fé del poenne a ene sakî |fr= {{t+|fr|blesser}}, {{t+|fr|froisser}}, {{t+|fr|peiner}} }} {{ratour|croxhî dins ene sacwè |fr= {{t+|fr|mordre}}, {{t+|fr|croquer}} }} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{-perwa-î|coixh}} {{~}} {{o}} # {{PE|coixhî}}. #* Èn åbe k’ a stî {{~}} e deus d’ on côp d’ tonire. {{s-rif|E34}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-î|coixh}} {{~}} {{o}} # ki s’ a côpé. #* K’ avoz yeu ? Vs estoz {{~}}. {{s-rif|O2}} == {{H|VE}} == * {{BRIF|9340}} l6y733zponcka08xwgvwnxo2y0i9gmc hertchî 0 9805 436080 436046 2026-09-10T12:41:26Z Scribus electronicus 3672 Disdjermonaedje 436080 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Dat|1385}}<ref>(J. DES PREIS, Geste de Liege, 31103</ref> ''heirchier'', {{caw|î|v|wa}} {{e?}}. * {{Bdj|herke|sourd=gem|rustea}}, adon racuzinåve avou « [[hårker]] », avou, sapinse li motî Haust, ene assaetchance do {{p|hǐrpǐcāre|la-vul}} ([[irper]]). * {{Bdj|hǐrpǐcāre*|sourd=la-vul|irper}} {{FEW|4|433}}, {{bdj|hirpicis|sourd=la|îpe}} sorlon l' ATILF<ref>http://stella.atilf.fr/Dendien/scripts/tlfiv5/advanced.exe?8;s=4060990515;</ref>. Gn a sacwantès rujhes, todi. Prumirmint, li {{p|hǐrpǐcāre|la-vul}} et l' {{p|hirpicem|la-vul}} ont dedja dné, sins passer på {{p|hercier|fro}} et på {{p|herce|fro}}, li walon « [[îpe]] » et « [[irper]] ». Avou ça k' on rileve bén, po ç' viebe, li sinse di « [[rustler]] », mins nole pårt li ci d' « [[irper]] ». S' il avaxhe vinou pal voye d' èn ôte lingaedje d' oyi å Moyinådje, on-z åreut ratindou on viebe del cogne di ''*hercî''. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɛʀʧiː|hjɛʀʧiː|ɛʀʧiː|ɛʀʧi|ɛʀʧɛ|ɛʀʧe}} {{Hp}} ** {{pzc}} {{AFE|hɛʀʧiː}} * {{Ric|her·tchî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=hertch|B=hetch|B.2=hertchey|come=hertchî}} {{~}} # {{vc}} trinner (ene sakî, ene sacwè) al tere, tot fjhant ene foice. #* Les adjints {{~|hertchèt}} l' sôlêye el pote {{s-rif|E34}} #* Pa pîs ou pa mwins, On m' {{~|hetche}} å violon påjhûlmint. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li Sans-çouci Lîgeois ou l’Krenkinî d’Lîge'', p.105}} #* Pocwè nd a t i tant ki n' ont Polou {{~}} sol levêye Li fårdea del destinêye Etchinné a leu talon? {{s-rif|EWfc|"Mins poqwè"}} #* Mådi l' djannesse ki trompe, afîsse do fé s' gômåd, Tot kî fwait ene keure pareye, a court di coide pol pinde, I fåreut k' on l' {{~|hertchaxhe}} viè l' tiesse al cawe d' on tchvå ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.48, ''Pauves pitits oûhês'' (1910)}} #* Il ont rescontré nosse hiedresse L' ôte feye, ki rwaitive a ses biesses. I vos l' ont apougnî pal tiesse Et s' l' {{~|ont hertchî}} dins ene djiniesse. {{s-rif|JCB}} #* Pocwè don {{~|avént}} i {{~}} des adjeyantès pires des kilometes å lon afîsse di dressî leus menirs et leus dolmens ? {{s-rif|JPD}} #* Afeye, li coshet dmoréve so s' cou et s' mwaisse el diveut {{~}}. {{s-rif|JPD}} # {{vc}} eminer, epoirter di foice ene sawice. #* Vos årîz bén mî fwait do braire Ki l’ diåle les {{~|hertchaxhe}} e-n infier, K’ avou ses grifes e trô d’ leu cou I fjhaxhe moussî do plonk fondou ! {{s-rif|MSApjs|1795, tecse lijhåve e Feller [[s:O ! vos loûrds tchins di pâtriyotes|vocial]] et schoutåve [[w:Paskeye di Djhan Såpire, poirteu ås saetchs|vola]]}} # {{vc}} saetchî målåjheymint ene sacwè d' foirt pezant, ki rôle, u ki flote. #* Li tcherete k' ele {{~|hertchive}} esteut ossu rapîçtêye ki s' harnaxhaedje ranucté d' coides. {{s-rif|LLag}} #* Les ôtes dicipes arivént avou l' batea, etot {{~|hertchant}} l' filet d' pexhons {{s-rif|SDjratJML}} # {{vc}} assaetchî (ene sacwè) tot l' fijhant trinner on moumint (avou ene fortchete, on rustea). #* Avou ene fortchete, i {{~|hertchive}} les deus djaenes d' oû et les gros trukes, et i spotchive ttafwait dins si assîte. #* Ene rôbe di soye K’ on {{~|hetche}} londjinnmint so s’ pus long ! {{s-rif|JCmp|« Nôvimbe », 1922-23, p.38}} # {{vc}} (imådjreçmint) prinde toltins avou lu, prinde avou lu ene sacwè ki vos ehale. #* Nos {{~|hertchans}} tertos nos ptitès mizeres. #* Matante, si vos vloz do vinaigue di peme, dji vs è rmetrè on cantea :: Nonna, dji n' vou rén {{~}} avou mi ! {{s-rif|RDed}} # {{vndc}} {{houy|wa}} saetchî, u poûssî on vagonet avou del hoye u des edjåjhes, del taeye disk' al cadje pol miner evoye. # {{vsc}} haetchî å rustea, u al fotche. #* Dji n' fjha k' on sôt dissu m' rustea Po {{~}} dins ses boyeas {{s-rif|JCB}} # {{vsc}} pinde disca tere, po on mousmint. #* Vosse rôbe ki {{~|hetche}} al tere. {{s-rif|E203}} #* Li grosse beguene poirtéve des bleuwès cotes ey on bleu dvantrin ki {{~|hertchive}} disca tere {{s-rif|JHou}} # {{vsc}} trinner al tere. #* Ké becson ! li rowe di dvant si disgonfele; li tchinne a dedja potchî djus troes côps, et dins les dischindêyes, i m' fåt leyî {{~}} mes pîs al tere, paski les frins n' vont nén {{s-rif|YPaq}} # {{vsc}} aveur ene rowe ki frote, èn nén bén rôler, tot djåzant d' èn ekipaedje. #* Vos avoz vosse rimorke ki hertcheye.  # {{bast|wa}} aler d' cresse, tot djåzant d' on meur, d' ene paroeze. #* Vosse måjhire {{~|hertcheye}}. #* Ene fouwire ki {{~|hertcheye}}. # (ås måyes) bodjî ene miete foû di plaece, et k' on n' pout nén, divant d' djouwer (po esse pus près, u po distourner ene aroke). #: {{djermon-egzimpe|wa}} # [[hawter]], [[crocter]]. #* On {{~|hertchive}} come çoula, royon après royon, sorlon les manires des sårteus. {{s-rif|SFon}} # {{np-vprC}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|hertchî ses pîs}} : trinner ses pîs, tot rotant (télfeye po-z aler tot doûçmint, esprès). #* Il esteut måvlé et, come Lorint esteut dvant lu, i s' leya aler et hertcha ses grands pîs bin lon padrî. {{s-rif|ALen}} #: {{lang|fr|F. traîner les pieds.}}. # {{r|hertchî a råye-cou}} : trinner (ene sakî) so s' dirî. #* I l' aveut prin pås deus pîs et i l' aveut hertchî a råye-cou dins les sticots d' djinesses. # {{r|hertchî on [[bwès|bwès°]].}} : # {{r|hertchî ene berlinne}} : saetchî on vagonet al mwin, el hoyire. # {{r|hertchî a s' cou}} : aveur toltins drî lu (des sakîs, des sacwès k' on freut bén sins. #* I hertcheye tos costés ses efants a s' cou. {{s-rif|E1}} #* Come les ôtes, dji hertcheye a m' cou on vî mehin k' on lome li lwè do talion, ki mes niers ravikèt a fwait ki m' cervea el pîtlêye. {{s-rif|RBri}} # {{r|hertchî al voenne}} : saetchî evoye li hoye. # {{r|hertchî al pire}} : saetchî les pires evoye. # {{r|hertchî al berlinne, å batch, å gayot}} : a l' asulon del sôre d' indjén po tcheryî. # {{r|aveur ene djambe ki hertcheye}} : [[xhaler]] ene miete. #: On dit eto: [[haetchî|haetchî l' djambe]]. # {{r|aveur on [[bwès|bwès°]] ki hertcheye foû di s' faxhene.}} : # {{r|hertchî dvins les broûlîs}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[ahertchî]] * [[ehertchaedje]] * [[ehertchî]] * [[hertchåde]] * [[hertchaedje]] * [[hertcheu]] * [[hertcheuse]] * [[rahertchî]] * [[rihertchî]] }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=saetchî tot ripant| * [[råvler]] * [[aråvler]]. }} {{Boesse|c=2|tite=haetchî å restea| * [[råvler]] * [[rusteler]] }} {{Boesse|c=2|tite=pinde al tere (tot djåzant d' on mousmint)| * [[schover]] }} ==== {{H|dischindance}} ==== {{Dischindance |fr= {{loyén|hercher|ling=fr}} ou {{loyén|herscher|ling=fr}} }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | heirchier = [!vscr] (~1385) | hertchî = R9,R13 | èrtchî = C9,C13,O0 | hértchî = E212b | xherchi = E212 | xhérchi = E212 | hièrtchî = E1,E170 | hèrtchî = E1,E34,E170 | hèrtchi = E2 | hèrtcher = S117 | hertchè = S117 | yèrtchi = C8 | hierchî = E203 | hierdî = E203 | - = E89  }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|trinner (ene sacwè) al tere (v. å complemint) |fr= {{t+|fr|traîner}}, {{t+|fr|emmener}} ''(contre son gré)'', {{t+|fr|tirer}}, {{t+|fr|haler}} }} {{ratour|haetchî ene pezante sacwè |fr= {{t+|fr|remorquer}}, {{t+|fr|tracter}} }} {{ratour|saetchî tot ripant |fr= {{t+|fr|racler}}, {{t+|fr|enlever}} ''(en raclant)'' }} {{ratour|awè tofer avou lu ene ehalante sacwè |fr= {{t+|fr|traîner}}, {{t+|fr|trimbaler}} }} {{ratour|haetchî u tchôkî ene berlinne dins ene houyire |fr= {{t+|fr|hercher}}, {{t+|fr|herscher}} }} {{ratour|haetchî å rustea |fr= {{t+|fr|ratisser}}, {{t+|fr|râteler}}, {{t+|fr|cureter}} }} {{ratour|hawter |fr= {{t+|fr|houer}}, {{t+|fr|labourer}}, gratter le sol, {{t+|fr|scarifier}}, {{t+|fr|herser}} }} {{ratour|pinde foirt bas, po on mousmint |fr= {{t+|fr|pendre}} ''(jusqu'à terre)'', {{t+|fr|toucher}} ''(le sol)'' }} {{ratour|trinner al tere (v. sins complemint) |fr= {{t+|fr|traîner}}, {{t+|fr|racler}}, {{t+|fr|frotter}} ''(par terre)'', {{t+|fr|toucher}} ''(le sol)'' }} {{ratour|aveur ene rowe ki frote, èn nén bén rôler, tot djåzant d' èn ekipaedje |fr= {{t+|fr|freiner}}, {{t+|fr|frotter}} }} {{ratour|aler d' cresse, tot djåzant d' on meur, d' ene paroeze |fr= {{t+|fr|pencher}}, {{t+|fr|s'incliner}}, être oblique }} {{ratour|bodjî ene miete foû di plaece, et k' on n' pout nén, divant d' djouwer (po esse pus près, u po distourner ene aroke) |fr= {{t+|fr|se déplacer}} }} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{-perwa-î|hertch}} {{~}} {{o}} # {{PE|hertchî}}. #* Pocwè nd a t i tant ki n' ont Polou {{~}} sol levêye Li fårdea del destinêye Etchinné a leu talon? {{s-rif|EWfc|"Mins poqwè"}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-î|hertch}} {{~}} {{o}} # [[trinné]] al tere. #: {{djermon-egzimpe|wa}} == {{H|S}} == 3nkpxs44hsytexp4j8c35jk4og6raeb rischeure 0 12863 436081 416795 2026-09-10T17:33:14Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436081 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{djermon|wa}} === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{-spodiv-RI|scheure}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɪ.høːʀ|ʀɪ.ʃøːʀ|...}} {{BS|sch}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɪ.'ʃøːʀ}}  * {{Ric|ri·scheure}} ==== {{H|viebe|wa}} ==== {{~}} '''I. '''[v.c.] # scheure co on côp. #* Li tchet, tot passant dlé l' grand flo, Shuveut des ouys li fir hosse-cawe, Sol tins ki l' råle, inte les cladjots, Si porminéve tot {{~|rschoyant}} s' cawe. {{s-rif|JDcoh|1939, p.18, ''Matinêye di prétins'' (1904)}} #* S' il a pris si laide åbitude, i lyi fåt {{~|E203}} #* {{lang|wa-fel|Lès grigneûs Faut lès caki Po fè '''r’cheûre''' leûs toûrmints.}} {{s|EHes}} # rifé toumer djus d' èn åbe. #* Alez {{~|rscheure les åbes}}: on-z a leyî des fruts. #: rl a: rawete, fåsson. # a) magnî sol conte di (kéconk); ''I trouve todi ene sakî a rscheure''. F. pique-assiette. b) ricure po rén. ''Il est todi metou ås plaeces ou çk' i gn a åk a rscheure''. F. récupérer, recevoir gratuitement. # schaper (ene sakî), li sotni. #* {{~|Rischeure}} on djonne tchén k' on voleut taper e Mouze. {{s-rif|E203}} #* I m' rischeut todi . #* Li Rezistance schapa nosse Walonreye, come ele rischoya li France do Djenerål De Gaule {{s|LM}} F. délivrer, sauver, arracher des mains, venir à la rescousse, soutenir, prendre le parti de. # (pus stroetmint, el rilidjon crustinne) schaper les djins do petchî, tot djåzant do Criss. #* Nos contans bén sol l' bouneur ki vs prometez et nos ratindans k' Djezus-Cri nos vegne rischeure (messe e walon). #* Rashonnés po fé l' fiesse di l' Ucaristeye, priyans comifåt l' Signeur ki vout {{~|rscheure}} tos les djins. {{s-rif|GSfa}} #* Minme les djusses ki dvént {{~|esse rischoyous}}, ni polént nén, dvant vosse Passion et l' grand bénfêt d' vosse sinte moirt, intrer e rweyåme do Cîr. {{s-rif|JBidj}} '''II. '''[v.s.c.] # scheure, toumer, ritoumer. #* A Nazibea, i s' ascropa, prinde ene pougnêye di tere dins si mwin, et l' tchåspougnî, divant del laire rischeure, groumiote pa groumiote, inte di ses doets ([[A. Georges]], rat. pa {{s|LM}} #* Les noveas ritches divnèt des rintîs eyet leus sôs sont furlés a non-syince, et ça n' rischeut nén sovint so les pôvès djins di leu payis {{s|LM}} F. retomber. '''2. '''scheure co on côp. ''Vosse robe, k' esteut si bén rtindowe, rischeut co''. ''S' il a rprin ene måvasse abitude, i lyi få rscheure ''{{s-rif|E203}} # (cwårdjeu) fé on pli k' on n' s' î atind nén, po-z espaitchî les ôtes di fé dobe. #* Lacobén k' dj' avans rscheu: dj' åréns yeu ene dobe coye #: On dit eto: schaper l' dobe. '''4. '''raveur ses cwårs tot vindant (ene sacwè, ene biesse). ''I n' è rscheuront rén, di leus biesses ''(ramexhné pa [[L. Léonard]]). F. tirer, encaisser, obtenir, percevoir, retirer. '''III.''' si rscheure [v.pr.] conter so (èn ôte), cweri d' l' aidance. ''I s' rischeut todi sor mi''. F. s'en remettre à; chercher appui sur. ''' IV.''' [v. sins djin] riploure a saeyea. ''Ça rscheut co !'' rl a: richlôner. F. pleuvoir à nouveau à verse. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|rischeure li strin di rgon po fé les loyéns}} : (vî mot d' cinsî) el scheure comifåt po saetchî foû les ptits fistous, ki n' vont nén dins les loyéns k' on loyive les djåbes. # {{r|rischeure on martchî}}. fé èn ovraedje (u ene pårt d' èn ovraedje) po èn ôte, k' a bouxhî l' martchî djus dvant vos. F. reprendre, sous-traiter. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rischeure = R13 | riheûr = E203 | riheûre, r’heûre = E1 | rischeure u erscheure / rscheure = R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|refrotter}}, {{t+|fr|ressecouer}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|retomber}}, {{t+|fr|rechuter}} }} | '''rischoyaedje''' u '''erschoyaedje''' / '''rschoyaedje''' rischoyaedje [o.n.] # no d' fijhaedje et no di çou k' est fwait (accion eyet si adierça) pol viebe "rischeure". F. récupération, retombée, sauvetage, salut, délivrance, soutien, reprise d'un marché, sous-taitance, paiement. {{r|rischoyaedje economike}} : ritcheyaedje economike. # (pus stroetmint, el rilidjon crustinne) schapaedje des djins pal moirt da Djezus-Cri. F. salut. | '''rischoyance''' u '''erschoyance''' / '''rschoyance''' [f.n.] # (rilidjon crustinne) estance des djins ki sont rscheus pal moirt do Criss. #* Dji prindrè l' cålice del rischoyance et dji houcrè l' no do Signeur (messe e walon). Nos priyans co po les croeyants d' nosse rapoûlaedje; po k' il åyexhe li påye, li sinté, li rischoyance, l' astoca et l' pardon; et po k' i leyexhe leus petchîs lon erî ([[G. Sfazi]]). F. salut. === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === ==== {{H|codjowas|wa}} ==== {{~}} # {{IP13s|rischurer}}. # {{SP13s|rischurer}}. # {{Kim2s|rischurer}}. 1ttekzy7m8ra6cw4qfb66kwlw8096k4 balzin 0 68674 436077 436043 2026-09-10T12:23:47Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436077 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|Etimolodjeye}} === {{Bdj|palzin|sourd=fro}}, lu-minme do {{p|παράλυσις|grc|ral=paralysis}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bal.'zɛ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|bal.'zɛ̃}} {{c1pr}} * {{Ric|bal·zin}} === {{H|sustantif|wa}} === {{acoird-s}} {{~}} {{o}} # tronnas k' on n' pou nén mwaistri, sovint del cåze del viyesse ou del maladeye. #* Les cis k' ont l' {{~}}, il ont kékfeye do må po-z arester leus hosmints d' tiesse {{s-rif|O105}} #* La lontins ki l' vî Jo a l' {{~}} . {{s-rif|C106}} # maladeye di Parkingson ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[tronner les balzins]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[balzinåd]] * [[balzinaedje]] * [[balziner]] * [[balzineu]] * [[balzinmint]] * [[balzinreye]] }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[tronna]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[frumjhaedje]] * [[fruzion]] * [[triyanmint]] * [[tronnmint]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | balzin = C1,C8, E1,E203, O2,O4,O92 | balzins = E34,R13 | balzén = C106 | - = E89 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|tremblement}} |ru= {{t+|ru|озноб}} }} {{ratour|tronner les balzins |fr= {{t+|fr|stresser}}, {{t+|fr|être mort de trouille}}, {{t+|fr|être agité de tremblements}} }} a0poxq1gyqmoh3jwditqilc8x2sma5z tronner les balzins 0 69504 436078 435960 2026-09-10T12:24:45Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436078 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|tronner|les|balzins}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} {{vsc}} # tronner [[fivreuzmint]]. #* DJETROU. – Vos {{~|tronnez les balzins}} ! TÅTÎ (tot passant s’ mwin so s’ front). Dj’ a sogne do babouyî… Po betchter… dji betchtrè… dj’ so seur di m’ trebouxhî… {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne XII, v. 934-935 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne XII|lijhåve e Feller vaici]]}} #* Li mayeur si rafeye di lyi keuze si badjawe — Oho!… fjheut nosse Grégô qui {{~|tronnéve les balzins}}… {{s-rif|JMtdt|1935, p. 50}} #* Ci-cial k' e-st on fåmeus rupin, Po m' distraire fjhéve vini ene vijhene, Mins dj' '''tronnéve''' tchaeke côp les '''balzins''' Cwand dj' veyéve ariver l' glawene. {{s-rif|CGas}} #* Li professeur nos a bén espliké ki cisse sôre di mostere-voye la sierveut purade côpaedje-evoye do talamusse, ou po-z operer les pacyins ki {{~|tronnént des balzins}}. {{s|LMJS}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[tressiner]], [[fruzi]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | tronler les balzins = E1 | trônné lè balzin = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tronner fivreuzmint |fr= {{t+|fr|frissonner}}, {{t+|fr|trembloter}}, {{t+|fr|trouiller}} }} ajhuli40mbt4dl021s65c1ckk73mn4i محڭن 0 76960 436082 434904 2026-09-10T20:07:40Z Lucyin 218 436082 wikitext text/x-wiki == {{L|ary}} == === {{H|rifaflotaedje}} === * {{fafl-ary}} « [[محْڭن]] » === {{H|ralfabetijhaedje}} === * {{=ral}} « [[me7gen]] » * {{=ral}} « [[ⵎⵃⴳⵏ]] » === {{H|etimolodjeye}} === {{mef3el-ary}} {{bdj|ح ج ن|sourd=ar|ling=ary}} (tourner, ployî, flitchî) {{ridaedje|ج/ڭ|ling=ary}}; çou ki toûne. === {{H|Su|ary}} === {{-su-|pl=محاڭن}} {{~}} {{o}} # {{djeyol|ary}} pire schavêye å mitan, a môde di [[schadrea]], ki pout eto esse trawêye et k' on trouve dins les payis nén trop lon del mer; elle estént dandjreus so les pladjes tins des trevéns djeyolodjikes ey esse arodêye. On les sait råyî foû d' tere po s' endè siervi a diferins uzaedjes. #* {{lang|ary|كايڭعو {{~|لمحاڭن}} باش يديرو شرّابات ديال دجاج.|ral=kay-gle3ou l-m7agen bach idirou cherrabat dial djaj.}} #** I råyèt les trawêyès pires po fé des abuvroes po les poyes. <center><gallery> Ronde trawêye pire magnaedje ary محڭن.jpg Trawêye pire sawe.jpg Trawêye pire.jpg Douccala Sahel trawêye rotche.jpg </gallery></center> ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[شاقوف]] * [[شقفة]] * [[قجّون]] 4ecl7d30yj0dg3cja6jwjlligoxx3zv 436083 436082 2026-09-10T20:08:16Z Lucyin 218 /* {{H|etimolodjeye}} */ 436083 wikitext text/x-wiki == {{L|ary}} == === {{H|rifaflotaedje}} === * {{fafl-ary}} « [[محْڭن]] » === {{H|ralfabetijhaedje}} === * {{=ral}} « [[me7gen]] » * {{=ral}} « [[ⵎⵃⴳⵏ]] » === {{H|etimolodjeye}} === {{mef3el-ary}} {{bdj|ح ج ن|sourd=ar|ling=ary}}, H j n (tourner, ployî, flitchî) {{ridaedje|ج/ڭ|ling=ary}}; çou ki toûne. === {{H|Su|ary}} === {{-su-|pl=محاڭن}} {{~}} {{o}} # {{djeyol|ary}} pire schavêye å mitan, a môde di [[schadrea]], ki pout eto esse trawêye et k' on trouve dins les payis nén trop lon del mer; elle estént dandjreus so les pladjes tins des trevéns djeyolodjikes ey esse arodêye. On les sait råyî foû d' tere po s' endè siervi a diferins uzaedjes. #* {{lang|ary|كايڭعو {{~|لمحاڭن}} باش يديرو شرّابات ديال دجاج.|ral=kay-gle3ou l-m7agen bach idirou cherrabat dial djaj.}} #** I råyèt les trawêyès pires po fé des abuvroes po les poyes. <center><gallery> Ronde trawêye pire magnaedje ary محڭن.jpg Trawêye pire sawe.jpg Trawêye pire.jpg Douccala Sahel trawêye rotche.jpg </gallery></center> ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[شاقوف]] * [[شقفة]] * [[قجّون]] kuu5wmuy1gv47coiuiceauoz53bsa1q si hertchî 0 77303 436079 2026-09-10T12:30:59Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436079 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-vprwa-|saetchî}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl-vprC}} «[[hertchî]]». === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vprmur}} # tcheryî al tere sins ses djambes. #* Ni leyîz nén li ptit {{~|s' hertchî}} al tere. #* L' efant {{~|s' hetche}} al tere. {{s-rif|E1}} #* I fjheut si stroet ki dji m' a dvou hertchî po passer. {{s-rif|E1}} #* Alez on djoû lyi tni cpagneye, Si vs voloz cnoxhe l' ovrî houyeu ! Vos l' voeroz, wice k' i {{~|s' hetche}} å deye Et ki s' pôve sicrene schave å toet ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.73, ''Dizos lès molètes'' (1935)}} #* Gn aveut des plaeces k' i s' divént hertchî so leu vinte télmint k' el passaedje divneut stroet. {{s-rif|AMar}} # ariver målåjheymint. #* Les rinnes kimincént pa rlever l' tiesse foû des sankes, pu ele sitindént leus grandès pates po {{~|s' hertchî}} å boird di l' aiwe. {{s-rif|GPech}} #* Li vî ome tot moussant dins li ptite oto: on va waitî di {{~|s' hertchî}} ladvins. ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=tcheryî al tere sins ses djambes| * [[cropi]] * [[si haetchî]] * [[si trinner]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tcheryî al tere sins ses djambes |fr= {{t+|fr|ramper}}, {{t+|fr|se traîner}} }} {{ratour|ariver målåjheymint |fr= {{t+|fr|se hisser}}, {{t+|fr|s’élever}} }} s861i71mqk2uxjfaqvnet8ll924r049