di

Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.20 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet di 0 2793 436379 436003 2026-09-17T15:52:37Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436379 wikitext text/x-wiki {{MR|di-}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{-spodiv-'|d}} {{Bdj|de|sourd=la|å sudjet di|da}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|di|dy|dɛ|dœ}} ** {{pzc}} {{AFE|di}} * {{Ric}} ==== {{H|divancete|wa}} ==== {{przwa|[[di]]|[[des]]|[[di]]|[[des]]}} {{~}} {{n-c|wa}} #mostere li provnance. #* I vént {{~|d' }}Nameur. #loye li diterminé å diterminant. #* Li gåre {{~}} Kinchasa. #* Li grande fontinne {{~}} Viyance. #* Ene cawe {{~}} rnåd, ene cawe {{~}} vatche. #(pus stroetmint) sieve a fé des mots d' aplacaedje. #* cawe-{{~}}-rat, oraye-{{~}}-live. # adrouve on coplemint d' adjint. #* Vos volîz haper l’ årdjintreye Di Sint-Lambiet et d’ tote li veye : Nos vs voerans, on djoû, {{~|del}} tonire Froxhîs, ou broûlés {{~|d’}} l’aloumire ! {{s-rif|MSApjs|1795, tecse lijhåve e Feller [[s:O ! vos loûrds tchins di pâtriyotes|vocial]] et schoûtåve [[w:Paskeye di Djhan Såpire, poirteu ås saetchs|vola]]}} #* Lidje ki n’ fourit etchinnêye Pindant ût cint anêyes {{~|Di}} nouk des potintats, Fourit somijhe al France, Pierda si indepindance, Et l’ Côpareye mora. {{s-rif|E176|(1846)}} #* Twè ki n' a måy fwait do toird a personne, T' as stou khustinêye {{~}} bén des djalots. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Çou qu’t’ènn’a vèyou» p.80}} #* ... i gn a k' ont waîtî des eures å long après leu plaece, trebucant avå tot, berôlant dins les omes sitindous, berdelés {{~|d'}} tot l' monde, ribourés d' onk a l' ôte. {{s-rif|EWET|p. 46}} #* Dj’ a stî picî {{~|d’}} ene wesse ! {{s-rif|PHTtch|2023, p.27}} # ''(nén todi etroclåve)'' adrouve on coplemint di manire. #* On bea djoû, vla k' i tént so djambes ! Mins pa måleur, il est sins nolu ! Astipé conte li grande paroeze Wice k' i s' ratént {{~}} les deus mwins, I voet dvant lu l' bea grand fåtûle Tot emey l' tchambe : Diu, ké moumint ! {{s-rif|MLol|p.144, « Lès prumîs pas »}} #* Après l’ dierin sospir k’ ele tape {{~}} nåjhisté, Tot fjhant ene dierinne rizete, li campagne s’ essoctêye ; Adon l’ djoû, doûcetmint, rewalpêye si clairté Et l’ nute si lait rider dal copete des nûlêyes. {{s-rif|JCmp|« Tåvlê dal vesprêye », 1912, p.86}} # [[sol tins di]] {{Lka|del nute}}. #* Vos avoz stou {{~}} vosse djonnesse A l’ Université d’ Lovén; Voste educåcion, vosse saedjesse Ont raplé vos vîs parints. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} # ''(avou on prono et èn infinitif)'' sieve a-z adrovi èn infinitif ki sieve di djerondif. #* TÅTÎ (tot vnant tot près d’ Lårgosse). – K’ est çki li Rwè va dire, {{~|Del}} fé tant rawårder ? C’ est ki ç’ n’ est nén po rire… S’ end aléve, ké novele po mes decoråcions ?… Si dj’ n’ aveu nén mes croes, dj’ åreu on mwaisse… {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne XIV, v. 961-963 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne XIV|lijhåve e Feller vaici]]}} ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== Etroclaedjes : * [[da]], [[dal]], [[då]], [[dås]] * [[del]], [[do]] * [[des]] * [[did]] Ôtes aplacaedjes : * [[djourdidju]], [[nodidju]], [[nodiglu]], [[nodihu]] * [[De-]] (dins les nos d’ famile) * [[di-stant]] * [[ådla]], [[djudla]] * [[tot d' shûte]] / [[totshûte]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto|croejh=Div | dè / d’ = C1,C9, E165, O0,O2,O3,O4 | dë / d’ = C65 | de̊ / d’ = C18 | di / d’ = C1,C8, E1, R10:10848,R13 | du / d’ = E21,E34,E212:, S0,S117 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|mostere li provnance |ar= {{t+|ar|من|ral=min}} |ary= {{t+|ary|من|ral=men}} |de= {{t+|de|aus}}, {{t+|de|von}} |en= {{t+|en|from}} |fr= {{t+|fr|de}} |nl= {{t+|nl|van}}, {{t+|nl|uit}} |es= {{t+|es|de}}, {{t+|es|desde}} |da= {{t+|da|fra}} |sv= {{t+|sv|från}} |it= {{t+|it|da}} |scn= {{t+|scn|di}} |pcd= {{t+|pcd|éd}} | }} {{ratour|uzaedje dins l' diterminåcion |ar= emantchaedje sins dvancete |ary= {{t+|ary|ديال|ral=dyal|ar-fafl=دْيال}}; {{t+|ary|ral=nta3|نتاع|ar-fafl=نْتاع}} |de= {{t+|de|der}} (divant femrin singulî et tos les pluriyals); {{t+|de|des}} (omrin et neute singulî); {{t+|de|von}} (divant on no nén defini) + emantchaedje sins dvancete |en= {{t+|en|of}} (sacwants cas) + emantchaedje sins dvancete |es= {{t+|es|de}} (etroclåve : {{t+|es|del}}) |fr= {{t+|fr|de}} (etroclåve : {{t+|fr|du}}) |it= {{t+|it|di}} |mt= {{t+|en|ta'}} |nl= {{t+|nl|van}} |pcd= {{t+|pcd|éd}} |scn= {{t+|scn|di}} |zgh= {{t+|zgh|ⵏ|ral={{loyén|ling=zgh|n}} / N ''(nos d' plaeces)''}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{V|dire}} ==== {{H|Co|wa}} ==== {{~}} #{{IP1s}} #* Les efants, {{~}} dj', estént firs come ene poye ki vént d’ trover on vier {{s|LMver}} #{{Kim2s}} #* Djans, Batisse, potche so l’ ocåzion ! {{~|Di}} k’ il est trop tård po-z è raler so Yalta {{s|LMver}} ===== {{H|ratourneures}} ===== #[[dji di ça et dji n’ di rén]] # {{r|Di çki t’ vous}} : dijhêye po-z aprester èn avize ki va disconte çou k’ les ôtes pinsnut. #* Di çki t’ vous : on n’ batrè måy li bwès po-z awè bon dins ene måjhon cwand i djale divant l’ ouxh {{s|LM}} == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|dé}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|di}} === {{H|sustantif|wa-fel}} === {{~}} {{o}} # [[dé]] (a djouwer). ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto|croejh=Div | di = E1 }} == {{L|it}} == === {{H|divancete|it}} === {{~}} #[[di#Walon|di]] #*{{lang|it|Tonio {{~}} Napoli.}} #**Toenne di Nape. ljgvxnbxxhs0o2qtb12c8iqfdvng2gx Ala 0 3082 436369 374570 2026-09-17T13:55:14Z Scribus electronicus 3672 436369 wikitext text/x-wiki {{MR|ala}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Calc|Allah|fr|wa}}, lu-minme di l’ {{bdj|الله|ral=al-lah|sourd=ar}} (« li Bon Diu »). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|a.'la}} * {{Ric|A(.)la}} === {{H|NP|wa}} === {{~}} # {{islam|wa}} li [[Bon Diu]], e-n arabe. #*- K' {{~}} soeye avou twè ! lyi derit i. - Tuze télfeye a mi, lyi responda-t ele {{s-rif~|JMign|dins « [[w:L' amour a l' Alambra|L' amour a l' Alambra]] », p. 64}} # (nén politicmint comifåt) lomaedje do diu des muzulmans, prezinté come diferin do Bon Diu, ki n' sereut ki l' diè des crustins. #* Zels, ci n’ est nén l’ Bon Diu k’ i priyèt, c’ est {{~}}. #* Gurnåde, c' est on paradis gråce ås fis d' {{~}} k' ont distrîxhî des siekes å long si maigue crosse di tere fwaite di pires et d' rotches {{s-rif~|JMign|dins « [[w:L' amour a l' Alambra|L' amour a l' Alambra]] », p. 20}} <gallery> Monogram mini.gif|mostrant li minme nateure des deus mots « li Bon Diu » (« God » e-n inglès) eyet « Ala » (« الله » e-n arabe) اسم الله تعالى.jpg|e-n arabe, disfafloté IslamSymbolAllahComp.PNG|fafloté </gallery> ==== {{H|notule d’ uzaedje}} ==== Les crustins arabes eployént dedja l' mot « Ala » po djåzer do Bon Diu et s' el fjhèt i co pol djoû d' ouy. Pol cåze, on djåze di Bon Diu ou di Diè cwand on djåze do Diè des crustins arabe-cåzants. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|lomaedje do Bon Diu e-n arabe |fr= {{t+|fr|Allah}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} 5toa2svirx68fv3eccup4i6w07vujmt blanc 0 5437 436383 434506 2026-09-17T16:19:12Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436383 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|blanka|sourd=gem|rilujhant}},lu-minme do {{bdjiu}} bhleg- (lure), pal voye do {{bdj|blancus|sourd=la-vul}} {{m-s}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|blã|blɔ̃}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|blã}} * {{Ric}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdv|o=blanc|f=blanke}} {{~}} {{o}} # {{colr|wa}} sins coleur (paski revoyant totes les [[wachlires]] di l’ [[airdiè]]). # foirt clair (tot djåzant del pea). #* Madlinne est l' piele di nosse viyaedje, A Lidje, cwand ele va mete si laecea, C' est a kî vantrè s' doûs vizaedje, Ses tchifes roslantes, si {{~}} hatrea, Et ses beas tchveas noers come gayete, Tot çoula fwait k' dji n' pou doirmi : Bén sovint, dj' pleure e catchete, Paski dj' croe k' ele si moke di mi. {{s-rif|TBowp|''Mad'leine'', 1887, p.28}} [[File:16 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #*- Vos fjhoz petchî, dit-st i, Mamjhele So des {{~|blankès}} spales on n' doet rén tcherdjî. {{s-rif|GIst|''Li hårkê'', lijhåve so [[s:Li hårkea|Wikisourd]]}} # {{med|wa}} ki n’ a pus waire di sonk e s’ vizaedje. #* Mondju, k’ il est {{~}} ! i m’ a sbaré ; vouss wadjî k’ il a l’ sida ? # {{im|wa}} [[dihessî]] d' ene måcule. #* Vos dvoz t esse ossu {{~}} d’ petchî k’ ele est bele. {{s-rif|JMtbr|1922, p.13}} <gallery> File:Blanc-moussîs.jpg|Des djins avou des blankès mousseures. File:Ary mDemma lådje cingue blanc caftan.jpg|Ene blanke rôbe. Melanôme blanc tchvå.jpg|On blanc tchvå. </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[ossu blanc k’ ene afitche]]}} # {{r|[[ossu blanc k’ on feu d’ li]]}} # {{r|[[blanc come on moirt]]}} # {{r|[[blanc come ene makêye]]}} # {{r|[[blanc come li laecea]]}}, {{r|[[blanc come do laecea]]}}. #* Tot l’ monde vout vey Li ptit dint, {{~|blanc come do laecea}}, Ki stitche come ene pitite tchiveye Foû del grosse djoixhe di nosse gurzea. {{s-rif|MLol|p.140, « Li prumî dint »}} #* I mina waidyî ses motons, k' estént {{~|ossu blancs k' on laecea}}, divins les praireyes ossu blankes k' ene nivaye. {{s-rif|JVpa|(1896), p.87}} #* {{lang|wa-fel|Èlle èsteût si bèle insi, sins tchapê, on pavwêr divins ses tch’vès coleûr d’avonne, dès bleûs-oûy d’avièrje' et dès p’titès mins '''pus blankes qui l’ lèçê''' qu’èle buvéve.}} {{s|JFR|On dimègne, 1896}} # {{r|[[blanc come li nive]]}}. #* I mina waidyî ses motons, k' estént ossu blancs k' on laecea, divins les praireyes {{~|ossu blankes k' ene nivaye}}. {{s-rif|JVpa|(1896), p.87}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[blankeur]] * [[blancmint]] * [[blancåsse]], [[blankinasse]] * [[blanki]], [[blankixheu]], [[blankixhaedje]], [[blankixhreye]] * [[riblanki]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (blanc come li nive) : [[albasse|come di l' albasse]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | blan, blank = E177a:Blan\,_Blank,E203 | blan, blanke = C8 | blanc, blanke = E1,E34, R9,R10,R13  | blan = C9 | blanc = C1, E21, O0,O2,O3,O5,O92 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sins coleur |fr= {{t+|fr|blanc}} |en= {{t+|en|white}} |nl= {{t+|nl|wit}} |de= {{t+|de|weiss}} |es= {{t+|es|blanco}} |ar= {{t+|ar|ral='abiaD|أبيض|ar-fafl=أَبْيَض}} |ary= {{t+|ary|ral=[[bia6]] (biaD)|بيض|ar-fafl=بْيض}} |zgh= {{t+|zgh|ⵓⵎⵍⵉⵍ|ral=omlil}}, {{t+|zgh|ⴰⵎⵍⵍⴰⵍ|ral=amellal}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|o=blanc|f=blanke}} {{~}} {{o}} # coleur sins coleur. #* Li {{~}} vos ahåye mî ki l’ noer. # ome d’ ene blanke pea. # {{pexhon|wa}} pexhon des doûcès aiwes come li [[tchvene]], l’ [[åblete]], li [[tchacåd]], tertos del famile des {{sla|r=0|cyprinidae}} #* Les {{~}} si vnént ecramyî dins l’ såme. {{s-rif|LM}} # {{clb|wa}} colon di blanke coleur. #* [des colons ki copinèt dvins on sondje] Come li solo ki rvént po fé rovyî l' oraedje, Dj' etinda tot doûçmint ricmincî leus cactaedjes. On {{~}}, prindant ene penêye, tot s' ratnant do stierni, Racontéve k' on bea djoû, si mwaisse l' aveut mådi {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.36}} [[File:55 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] # mousmints di cisse coleur la. #* Bouwer des {{~s}}. {{s-rif|E16}} # [[poure]] di cisse coleur po-z aclairi l' pea. #* Dji metrè çou k' i fåt po ravizer les ritches : Dji frè des beas capoules, tot come les tchéns caniches; Dji metrè do bea {{~}} po catchî m' laide pea ; Do bea rodje po mes tchifes et on fås-cou ... on bea ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 497-500}} # {{arin}} [[valet]] (po-z atôtchî on bon soçon). #* Ça t’ va, {{~}} ? # spot dné åzès djins k’ ont des blonds tchveas, ki saetchèt après l’ blanke coleur. #* — Kî k’ c’ esteut ? — Li ptit {{~}} d’ mon Ivon. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|divins l’ blanc des ouys}}. #* Nos avans l' abitude do loukî l' moirt {{~|dvins l' blanc des ouys}}. {{s-rif|JVpa|(1896), p.12} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|Blanc (coleur)}} == {{L|fr}} == === {{H|addjectif|fr}} === {{-addjfr-|f=blanche}} {{~}} {{o}} # {{=wa|fr|mpr}} === {{H|sustantif|fr}} === {{-sufr-S|f=blanche}} {{~}} {{o}} # {{colr|fr}} {{=wa|fr|mpr}} a4d7ez8wewwsmdj8kg514t703umht1p coeyisté 0 6394 436391 428790 2026-09-17T17:34:44Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436391 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|coetisté}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|coeye}} (coete), {{dcaw|isté|s|wa}}, {{nm|1900}}. === {{H|prononçaedje}} === (coeyisté et coetisté) * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|køː.tɪs.ˈte}} {{AFE|køː.hɪs.ˈte|odio=Keûhisté_(coeyisté).wav}} ** {{frcjh}} {{AFE|kø.is.ˈte}} ** {{pzc}} {{AFE|kwɛ.jis.ˈte}} {{pzc0}} * {{Ric|coe·yis·té}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} {{tsg|wa}} {{n-ct|wa}} # [[airaedje]] la k' tot est [[coe]]. #* Li råskignoû tchante e l' {{~}} del nute. #* On dierin côp d’ gorea, les omes è seront mwaîsses ! Ossu, vola k’ e l' {{~}} del matinêye, On-z ôt wignî ene sacwè, londjinnmint, come ene plinte {{s-rif|HSpbd||[[s:Li_moirt_di_l’_åbe|lijhåve so Wikisours]]}} #* E l' {{~}} di s’ naxhe, li campagne esteut trisse {{s-rif|LLph|Tchant III, Sint Rok, 1926}} # kidujhance d' ene djin ki n' si måvele måy. #* Leu {{~}} n' esteut k' on beu {{s-rif|[[w:Gustave Magnée|Gustave Magnée]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=airance sins brut| * [[coeyeur]] * [[påjhûlté]] * [[påjhûlisté]] * [[trankilté]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | coeyisté = R12 | keûhisté = E34,E170,E175, HSim, JMor , {{s|Francine Palmans}} | coehisté = R13,vR9 | coetisté = R12 | keûtisté = E175 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|airaedje la k' tot est coe |fr= {{t+|fr|calme}}, {{t+|fr|tranquilité}}, {{t+|fr|quiétude}}, {{t+|fr|sérénité}}, {{t+|fr|paix}} |en= {{t+|en|quietness}} |es= {{t+|es|quietud}} |it= {{t+|it|quietudine}} |scn= {{t+|scn|quitùtini}} }} {{ratour|kidujhance d' ene djin ki n' si måvele måy |fr= {{t+|fr|calme}}, {{t+|fr|flegme}} }} == {{H|waitîz eto|wa}} == * {{BRIF|2001}} kbvade6ifkk7hn0ejk9t71wexhzh8r3 dispinde 0 7550 436357 426840 2026-09-17T12:31:40Z Lucyin 218 /* {{H|viebe|wa}} */ 436357 wikitext text/x-wiki {{MR|dipinde}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{V|pinde}} {{bet|dis|v|wa|di rsaetchaedje}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dis.'pɛ̃t|dys.'pɛ̃t|dɛs.'pɛ̃t|dœs.'pɛ̃t}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|dis.'pɛ̃t}} * {{Ric|dis·pinde}} ==={{H|viebe|wa}}=== {{~}} {{vc}} # discrotchî (ene sacwè, ene sakî k' esteut pindowe). #* Alez s' mi {{~}} li drapea amerloche: les Almands sont co avår la. #* Dj' {{~|a dispindou}} l' ôrlodje {{s-rif|O4}} #* Asteure, edon, Tonton, alez {{~}} l' essegne. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 239}} #* Dj' apougne vite mi cane et m' tchapea ; Mi feme {{~|dispind}} si claire ombrele. {{s-rif|MLol|p.147, « Nos ‘nn’ alans »}} #* Mins l’ taeyeu d’ pire {{~|a dispindou}} s’ frake et canote K’ ene croes tineut å roed bresse padrî lu. {{s-rif|JCmp|« Dizos l’ovreû d’on tèyeû d’pîres… », 1925, p.59}} #* Alè la ! {{~|Dispindoz}} vosse bouwêye, vos alez co fé sogne a mes colons ! {{s-rif|PHT|ratournant "Li vî bleu 2" da François Walthéry & Raoul Cauvin, 1980}} # {{bast|wa}} fé zoupler foû d' ses viertires (èn ouxh, ene finiesse, ene poite). #*C' est l' air k' {{~|a dispindou}} l' ouxh {{s-rif|S0}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dispindaedje]] * [[dispindeu]] * [[ridispinde]] * {{Lka|pinde|parintaedje}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | d’pende = E89 | dispinde = C8,R10,R13 | duspinde = S0, S117 | dèspinde = O2,O3,O4  }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rissaetchî çou k' est pindou |fr = {{t+|fr|décrocher}} }} 7ws6uod9evtmkj1vpffnahb3hvqqrt1 436366 436357 2026-09-17T13:04:55Z Lucyin 218 /* {{H|viebe|wa}} */ 436366 wikitext text/x-wiki {{MR|dipinde}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{V|pinde}} {{bet|dis|v|wa|di rsaetchaedje}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dis.'pɛ̃t|dys.'pɛ̃t|dɛs.'pɛ̃t|dœs.'pɛ̃t}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|dis.'pɛ̃t}} * {{Ric|dis·pinde}} ==={{H|viebe|wa}}=== {{~}} {{vc}} # discrotchî (ene sacwè, ene sakî k' esteut pindowe). #* Alez s' mi {{~}} li drapea amerloche: les Almands sont co avår la. #* Dj' {{~|a dispindou}} l' ôrlodje. {{s-rif|O4}} #* Asteure, edon, Tonton, alez {{~}} l' essegne. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 239}} #* Dj' apougne vite mi cane et m' tchapea ; Mi feme {{~|dispind}} si claire ombrele. {{s-rif|MLol|p.147, « Nos ‘nn’ alans »}} #* Mins l’ taeyeu d’ pire {{~|a dispindou}} s’ frake et canote K’ ene croes tineut å roed bresse padrî lu. {{s-rif|JCmp|« Dizos l’ovreû d’on tèyeû d’pîres… », 1925, p.59}} #* Alè la ! {{~|Dispindoz}} vosse bouwêye, vos alez co fé sogne a mes colons ! {{s-rif|PHT|ratournant "Li vî bleu 2" da François Walthéry & Raoul Cauvin, 1980}} # {{str}} {{tches|wa}} discrotchî (on djibî prins a ene bricole). #* So deus djoûs, dj' {{~|a dispindou}} troes lives di mes bricoles e Ptit Bwès. {{s-rif|S17|p. 322}} # {{bast|wa}} fé zoupler foû d' ses viertires (èn ouxh, ene finiesse, ene poite). #*C' est l' air k' {{~|a dispindou}} l' ouxh. {{s-rif|S0}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dispindaedje]] * [[dispindeu]] * [[ridispinde]] * {{Lka|pinde|parintaedje}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | d’pende = E89 | dispinde = C8,R10,R13 | duspinde = S0, S117 | dèspinde = O2,O3,O4  }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rissaetchî çou k' est pindou |fr = {{t+|fr|décrocher}} }} rndi5hu1fr5rv4ozg0eh9udxpt36gkm dispoûslêye 0 7574 436361 383539 2026-09-17T12:48:18Z ~2026-50025-43 5049 436361 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{dal}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # volêye di côps #* Awè, ramasser, ou fote, pèter, bourer... ene {{~}}. #* Elle a fotou ene {{~}} å gamén. #* Et voci k' i tchait so ene binde di brigands ki lyi fotèt ene {{~}}, et li rnetyî et l' leyî e fossé, ossu bon k' moirt {{s-rif|AHen}} #* Nos deûs raupins, al gnût, rariv’nut, tos pènaudsSondjant leû pére rintré, èt vèyant v’nu l’acheléye,Tos rastrindus, is vont au d’vant dèl {{~}} {{s|GBer}} # pierdadje si foirt ki c' est come s' on-z åreut rshû ene volêye di côps #* Il ont yeu ene fameuse {{~}} ås eleccions'' (L. Somme). ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Lka}} «[[Motyince:volêye di côps/walon]]» ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | dispoûsseléye = C106 }} ==== {{H|ratournaedje}} ==== {{ratour|{{t+|fr|raclée}} |fr = }} 9f2lmj44iqmenrx1cc83tqninveyjhx 436362 436361 2026-09-17T12:49:30Z ~2026-50025-43 5049 /* {{H|ratournaedje}} */ 436362 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{dal}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # volêye di côps #* Awè, ramasser, ou fote, pèter, bourer... ene {{~}}. #* Elle a fotou ene {{~}} å gamén. #* Et voci k' i tchait so ene binde di brigands ki lyi fotèt ene {{~}}, et li rnetyî et l' leyî e fossé, ossu bon k' moirt {{s-rif|AHen}} #* Nos deûs raupins, al gnût, rariv’nut, tos pènaudsSondjant leû pére rintré, èt vèyant v’nu l’acheléye,Tos rastrindus, is vont au d’vant dèl {{~}} {{s|GBer}} # pierdadje si foirt ki c' est come s' on-z åreut rshû ene volêye di côps #* Il ont yeu ene fameuse {{~}} ås eleccions'' (L. Somme). ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Lka}} «[[Motyince:volêye di côps/walon]]» ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | dispoûsseléye = C106 }} ==== {{H|ratournaedje}} ==== {{ratour| |fr = {{t+|fr|raclée}}, {{t+|fr|tripotée}}, {{t+|fr|volée de coups}} }} jc7m7ykml31gzi8av2cve1txz4lo67q djonnesse 0 7814 436380 431564 2026-09-17T15:53:34Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436380 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|djonne}} {{caw|esse|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʤɔ̃ː.'nɛs}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤɔ̃ː.'nɛs}} * {{Ric|djon.nesse}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # termene del veye di 14 a 25 ans. #* Vos avoz stou di vosse {{~}} A l’ Université d’ Lovén; Voste educåcion, vosse saedjesse Ont raplé vos vîs parints. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} #* Cråmignons d' nosse {{~}} Ki vnént come ene caresse Fé xhilter so les fiesses Vos agridjants clabots. {{s-rif|EWfc|"A nosse grand poète Colas Dèfrècheux"}} #* Mins si vos dvîz maryî tos les djonnes omes ki vs avoz cnoxhou e vosse {{~}} … {{s-rif|JMmiy|(1934), p.43}} #* Dji vos caye el berdouye po flani vosse {{~}}. {{s-rif|EGil}} # cwålité di çou k’ est djonne, frisse, novea. #* El {{~}} d’ on bastimint. # les djonnes. #* A, l’ {{~}} d’ asteure, savoz ! #* Li {{~}} di Lidje, voess, roveye li glwere, Des bleuwès surales et del Djambe di bwès, Et s' reye-t-ele des omes ki scrijhèt l' istwere, E nosse deur patwès. {{s-rif|JMfp|p.11 (1929), "Èl houtche di m’grand-mére"}} #* Tchantez, {{~}}, Tchantez les beas, tchantez les beles, Vinoz danser Al grande fiesse di Brussele ! {{s-rif|CWer|dins l’ tchanson « [[w:C’ est l’ cafè (tchanson)|c’ est l’ cafè]] »}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[fleur del djonnesse]] * [[pitite djonnesse]] * [[prumire djonnesse]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[djonne tins]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | djônèsse = C8, E165, S0 | djon.nèsse = C1,C13, E1, O0,O2, S0 | djonnesse = R9,R10,R11:djonne,R13,S117 | djonnèsse = E1, O3 | djônnesse = C8 | djoûnèsse = O4 | geôness = E177a (1823) | geonéss = E177b (1843) | geônéss = E177b (1843) | jôness = E203 | jônesse = E212, TBlgr | tjônness = E184 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|termene del veye di 14 a 25 ans |fr= {{t+|fr|jeunesse}} |nl= {{t+|nl|jeugde}} }} {{ratour|les djonnes |fr= {{t+|fr|jeunesse}}, {{t+|fr|jeunes}}, {{t+|fr|jeunes gens}} }} d0kkf7cwvzyv4l84b0mcqgjzvcm1bii fwait 0 9452 436374 418650 2026-09-17T15:03:31Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436374 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|factum|sourd=la}} {{pwinmwin}} {{sorw}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|fɛː|fæː|fwɛː|fwe|fe}} {{BS|ai}} ** {{pzc}} {{AFE|fwɛː}} * {{Ric}} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{-perwa-}} {{~}} {{o}} :{{Per-5}} «[[fé]]»: # sinse di «ki s' a [[passé]]». #* Il a {{~}} bon enute. # sinse di «[[fabriké]]». #* C' est ene måjhon k' a stî må {{~e}}. # sinse di «[[fini#Pårticipe erirece|fini]]». #* Dj' a {{~}} mi ovraedje. #* Vosse ratournaedje est {{~}} ? # sinse di «[[tchî]]». #* Il est trop tård po serer les fesses cwand t' as {{~}} el coulote. # sinse di « [[mete so pî]] », « [[etabli]] » podbon. #* Si vos l’ sipozez, edon, vosse planete est tote {{~e}} davance. {{s-rif|HSnp|1889, p.86}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[c’ est bén fwait por ti]]}} ! = [[ça t’ es bon]] # {{r|[[il est trop tård po serer les fesses cwand t’ as fwait e t’ coulote]]}} # {{r|tot fwait}} #* C' est la k' avou ene bele noûve covteure, Nos divnéns des scolîs {{~|tot fwaits}}. C' est la k' nos struméns nosse mousseure, Nosse beneye mousseure di påkea. {{s-rif|JDcoh|1939, p.99, ''Amoûr di payisan'' (1934)}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[rifwait]] / [[rfwait]] * [[disfwait]] * [[ridisfwait]] / [[rdisfwait]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[tot fwait]] * [[atchté tot fwait]] * [[sifwait]] / [[sfwait]] * [[totafwait]] / [[ttafwait]] / [[tafwait]] * [[a fwait]], [[fwait a fwait]], [[fwait a mzeure]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (fini) : [[tot fwait]], [[roisté]], [[snazé]], [[likidé]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | fêt = E1 a «fé» | faît = C1, C99 | fét = O0 | fwêt = S117 a «fwêre» | fwait = R9,R10:27728,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki s' a passé |fr= {{t+|fr|fait}} |en= {{t+|en|done}} |nl= {{t+|nl|gedaan}} |es= {{t+|es|hecho}} |it= {{t+|it|fatto}} |scn= {{t+|scn|fattu}} |ar= {{t+|ar|مفعول|ral=maf3oul|ar-fafl=مَفْعُول}} |lorg= {{t+|lorg|fât}} }} {{ratour|fabriké |fr= {{t+|fr|fait}} |en= {{t+|en|made}} |es= {{t+|es|hecho||hecho#Forma verbal}} |nl= {{t+|nl|gemaakt}} |ary= {{t+|ary|مصوّب|ral=mçewweb|ar-fafl=مْصوّب}} }} {{ratour|fini {{Lka-ra|tot fwait}} |fr= {{t+|fr|fini}}, {{t+|fr|terminé}}, {{t+|fr|achevé}} |en= {{t+|en|finished}} |nl= {{t+|nl|geëindigd}} |ary= {{t+|ary|مكمّل|ral=mkemmel|ar-fafl=مْكمّل}} }} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{IP3s|fé}} #* I {{~}} bon. #* La ene åmaye ki {{~}} do lård. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[rifwait]] / [[rfwait]] * [[disfwait]] * [[ridisfwait]] / [[rdisfwait]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si passe |en= {{t+|en|does}} |fr= {{t+|fr|fait}} |nl= {{t+|nl|doet}} |ary= {{t+|ary|كيدير|ral=keydir|ar-fafl=كيْدير}} {{o}}; {{t+|ary|كتدير|ral=ketdir|ar-fafl=كتْدير}} {{f}} |ar= {{t+|ar|يفعل|ral=yaf3alou|ar-fafl=يَفْعَلُ}} {{o}}; {{t+|ar|تفعل‎|ral=taf3alou|ar-fafl=تَفْعَلُ}} {{f}} }} {{ratour|fabrike |fr= {{t+|fr|fait}} |en= {{t+|en|makes}} |nl= {{t+|nl|maakt}} |ary= {{t+|ary|كيصوّب|ral=keyçewweb|ar-fafl=كيْصوّب}} {{o}}; {{t+|ary|كتصوّب|ral=ketçewweb|ar-fafl=كتْصوّب}} {{f}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdr}} {{~}} {{o}} {{a-tpdr|wa}} # k' a arivé a l' ådje adule. #* C' est èn ome {{~}} et il est madjeur. #* C' esteut ddja ene balinne {{~e}}, li cene ki s' a vnou kihertchî sol pladje. # [[divnou]]. #* Mins dispoy, grand-pere a trepassé,Et l’ lame, {{~e}} almene, s’ a cassé… {{s-rif|MLej|“Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune” p.185, « Lu såbe du m’ grand-pêre »}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|k' a arivé a l' ådje adule {{Lka-ra|tot fwait}} |en= {{t+|en|adult}} |es= {{t+|es|hecho||hecho#Adjetivo}} |fr= {{t+|fr|adulte}} }} {{ratour|divnou |fr= {{t+|fr|devenu}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # sacwè ki s' a passé et k' on-z a bén veyou; åk k' a bén arivé, sins manke. #* Dji cnoxhe des figueures di mouftî Ki pinsèt ossi må k’ sont laids, Et k’ a vey on pout djudjî D’ leus sintimints pa leus portraits Reyålizés pa bén des {{~s}}. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} #* Dj' a comprins çoula pa bråmint des {{~}} et des paroles ki dj' a plou etinde, et co on côp pa des {{~s}} k' dj' a rmarké avou zels {{s-rif|GLuc}} #* On {{~}} våt mî kel pus gros des temoens. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[sol tchôd fwait]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[åd fwait di]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[accion]], [[ake]], [[fijhaedje]], [[faitindje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Su | fai = E203 | faît = C1,C99, E34 | fét = O0 | fêt = E1 | fèt' = E34 | fwait = R9,R10:27367,R11:fwait_2,R13 | fwêt = S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|fait}}, {{t+|fr|acte}}, {{t+|fr|action}} |en= {{t+|en|feat}} |es= {{t+|es|hecho||hecho#Sustantivo masculino}}, {{t+|es|facto}} |nl= {{t+|nl|daad}} }} r2m7cezack9sj4gp82ng3m8tpoltxpz grandiveusté 0 9633 436404 341344 2026-09-17T19:42:58Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436404 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|grandiveus}} {{caw|té|s|wa}} {{çdom}} {{dcaw|iveusté|s|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|gʀã.di.vøːs.'te|gʀã.di.vøːs.'tɛ|gʀɔ̃.di.vøːs.'te}} ** {{pzc}} {{AFE|gʀã.di.vøːs.'te}} * {{Ric|gran·di·veus.té}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} # difåt d' ene grandiveuse djin. #*Li {{~}} d' noste epoke, c' est d' croere ki ttafwait est aroyåve, minme po-z espaitchî les catastrofes del nateure {{s-rif|S117}} #* Douvént k' les peupes s’ ont-st enondé, et les trokeas d’ djins ont tuzé des {{~s}}? {{s-rif|GSfa|ratournant on [[w:såme (priyire)|såme]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[djivisté]] * [[hôtinniveusté]] * [[naizreye]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WM}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | grandiveusté = R10,R13 | grandiveûsetè = C1 | grandiveûsté = S117 | - = E1,E203 }} === {{H|ratournaedjes}} === {{ratour|difåt d' ene grandiveuse djin |fr= {{t+|fr|prétention}}, {{t+|fr|orgueil}}, {{t+|fr|vanité}}, {{t+|fr|suffisance}}, {{t+|fr|superbe}} }} 7o4eu641exd4z115fea43j79z6oox7h ki 0 10052 436399 436244 2026-09-17T18:12:45Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436399 wikitext text/x-wiki {{MR/ki}} == {{L|wa}} == {{-spodiv-'|k}} === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|quia|sourd=la}} {{m-s}}; {{FEW|2|1466|a}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ki|kɪ|ky|kɛ|kœ}}, {{miers|2|69}}. ** {{pzc}} {{AFE|ki}} * {{Ric}} ==== {{H|aloyrece|wa}} ==== {{~}} {{n-c|wa}} # aloye ene fråzlete (å suddjonctif ou å condicioneu) a on viebe. #* I fåt {{~}} t' vegnes docô. #* Dji vôreu {{~|k'}} i ploureut. # {{str|wa}} al kimince d' ene fråze po-z adrovi ene esclameure. #* {{~|K’}} estoz vs ureuse, nûlêye, Ki l’ vént poite evoye el grande sitårêye. {{s-rif|JCmp|« D’zîr », 1924, p.46}} #* Iy {{~}} dji so binåjhe. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne XVIII, p.33}} # après "ni", "ni…pus" "trop". #* Ci n' est {{~|k'}} mi, ô. #* On n' ramasséve {{~}} des côps d' baston. #* Il est trop fåde {{~}} po travayî {{s-rif|O0}} #* {{lang|wa-fel|Ah ! Hoûtez, ç' n' èst nin djusse : ovrer, lanwi, mori ! Et po mète lès restants dè ci qui v's-a noûri, N'aveûr qu'on flåwe wahê, '''n''''aveûr '''qui''' dès clicotes !...}} {{s|JVpr|(1897), "A l'pwète dès incurâbes" (avri 1878), p.55}} # rastrind li nombe k' on vént d' dire. #* Il î vnît tertos, di dj', å radjoû, {{~}} troes. #* Il avént atchevé leu dorêye tertos, {{~}} l' Lucyin. # el tiesse di fråze, rastrind li djhêye del fråze di dvant. #* Il estént tertos binåjhes del tchuze; {{~}} : li Nesse aveut ene pitite air di deus airs. # (kécfeye après un coplemint di tins), [[dismetant ki]]. #* {{lang|wa-fel|Pèrsone nèl poreût dire, ca, si lon qu’on s’ rapinse, lès tåyes ènn’ont djåsé come d’ine vîle kinohance qui leûs péres ont vèyou '''qu’'''i n’èstît qu’ dès-èfants.}} {{s|HSim|Li mwért di l'åbe}} #* On djoû '''ki''' dj' doirméve, ene sakî mi dispierta #* Li cisse k' inspira l' boigne messaedje Sorlomé "Li ctapé manaedje" Ki dj' a scrît po m' amuzer Les djoûs '''ki''' l' tins esteut fayé. {{s-rif|HFbl|''L' awoureus manaedje''}} #* Ns esténs e l' cåve tos les deus {{~|Ki}} nos rcweréns l' fouwêye, Vocial li vî tot houpieus, Ki n' è poleut pus hay, Ki vént dire : « Botresse, I fåt k' dji vs rabresse. » {{s-rif|FrBcj|''Li botresse'', 1852, p.29}} #* TÅTÎ. – On vike bén sins amour {{~|k’}} on n’ såreut l’ fé sins çanses. MAREYE. – A ! dôminé, çoula ! Mi, po prinde on bårbî Ki n’ a ni cinses ni rintes, dji fwai ene croes sol martchî ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne XXII, v. 1085-1087 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne XXII|lijhåve e Feller vaici]]}} #* Li drole di convwè arive a Lidje {{~}} l' nute tome {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|41}}}}} # ''(sovint après on viebe å cmandeu)'' [[afîsse ki]]. #* Vén cial å pus abeye {{~|Ki}} dji poye dire po ç' côp la, Ki vo-m'-la, po ene boune feye, a... ...hesseye. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li noû ramon sins quowe'', p.37}} #* Såcîz l' djigot savoz Bertene {{~}} n' hatixhe !... {{s-rif|JMvm|(1933), p.3}} # té ki, si tant ki. #* L' an cwarante-nouv, dji vzel djeure, C' est k' dj' endè dveu nén ndaler, Ca dj' a houmé des odeurs … {{~|Ki}} dj' fouri pus d' on côp påmé. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li hoveu d’veie'', p.56}} # [[puski]]. #* BABILÔNE (tot s' ashiant po s' fé bårbî). - Mins, Tåtî, djhoz m' on pô : est ele malåde, vosse sour, {{~|K'}} on nel voet nén ? TÅTÎ (tot lyi metant l' drap). - Neni ; elle est evoye, sins rprotche, Dire sacwantès påters a l' eglijhe del pårotche. On saetche l' epront d' Brussele, edon, ouy å matén. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne V, v. 88-91}} # {{råle|wa}} [[la ki]]. #* Et cwand dji louke vos belès croles Wice ki m' cour si va rpoizer, Dji vôreu t esse li moxhe ki vole E li ptite tchambe {{~}} vos doirmoz. {{s-rif|JDcoh|1939, p.90, ''Ombåde di may'' (1928)}} ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (rastrind li nombe d' ene dijhêye) : [[såf]], [[apus ki]], [[åré]]. ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[ça fwait ki]]}}, {{r|[[et c' est ki]]}} # {{r|[[kî ki ç' soeye]]}} ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[paski]], [[puski]], [[poy ki]], [[après ki]], [[divant ki]], [[dabôrd ki]], [[adon ki]], [[tins ki]], [[sol tins ki]] … * [[taiss ki]], [[metans ki]] * [[k' i gn a]] * [[çki]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | ki = E1, C9, E203 p. 192, R13 | qui = E1 a "ki", E170, C1, C99 | ku = S0, E203 p. 192 | cu = E212 (replaidaedje) | quu = S17, PGMa | kè = E200, E203 p. 192 | què = O0 | ke̊ = C18, E203 p. 192 | quë = LSov |- = C13, C62, O3, O81, O100 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|aloye ene fråzlete a on viebe |fr= {{t+|fr|que}} |en= {{t+|en|that}} |nl= {{t+|nl|dat}} |es= {{t+|es|que}} }} {{ratour|rastrind li nombe d' ene dijhêye |fr= {{t+|fr|sauf que}}, {{t+|fr|si ce n'est que}}, {{t+|fr|à part que}} |en= {{t+|en|except}} |ary= [[men ghir]] {{=ral}} [[من غير]] }} === {{H|Pr-dm|wa}} === {{~}} # dimande ene sacwè come response. #* {{~|Ki}} vouss ? # dins ene fråze di sclameure. #* {{~|Ki}} n' so dj' nén e s' plaece ! {{s-rif|S0}} # [[douvént ki]], [[pocwè]]. #* '''Ki''' n' t' avances tu nén po vni haper ci diåle ki nos a rwiné ? {{s-rif|Jhau|Quatre dialogues de paysans (1631-1636)}} #* {{~|Ki}} n’ avîz vs tertos l’ gueuye colêye, Cwand vos breyîz tote li djournêye : « Vive Tchestret, Lassince et Fåbri, Cologne, Bassindje et Djhan l’ banslî ! » {{s-rif|MSApjs|1795, tecse lijhåve e Feller [[s:O ! vos loûrds tchins di pâtriyotes|vocial]] et schoutåve [[w:Paskeye di Djhan Såpire, poirteu ås saetchs|vola]]}} #* {{~|K’}} avans ns mezåjhe di leye ? {{s-rif|HSjan|1911, p.132}} #*Mins, '''k'''' avoz-vs l' air ewarêye? {{s-rif|BSLLW|oteur =ERem|Bulletin de 1858, «[[w:Li savtî]]», 77-143}} #*Ele vis anoye ene eure avou ses boignes messaedjes; {{~|K'}} a dju mezåjhe di cnoxhe ses afwaires di manaedje?{{s-rif|BSLLW|oteur=AnDel|Bulletin de 1858, «Li galant de l'siervante», p.6}} #* A, boune grand-mere, {{~}} n' estoz vs co dlé mi ! {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Mi grand-mére» p.71}} #* {{~|Ki}} n' fjhoz vs ene anonce k' elle est a maryî don, vosse feye, i s' è prezintreut come des poyaedjes so on tchén. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne II, p.5}} #* '''K'''' ass dandjî di tant scrire? {{s-rif|JMign}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[cwè]] ===== {{H|RM}} ===== * "Kivlov" (''Quevlov'') personaedje da [[w:Guillaume Appolinaire|Guillaume Appolinaire]], edvinté cwand il esteut a Ståvleu a pårti d' onk ki djheut "Ki vloz vs ?" (dandjreus prononcî ''kè vloz vs''). ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|dimande ene sacwè come response {{Lka-ra|cwè}} |fr= {{t+|fr|que}} |en= {{t+|en|what}} |nl= {{t+|nl|wat}} |es= {{t+|es|que}} |ary= {{t+|ary|اش|ral=ach}} |ar= {{t+|ar|ماذا|ral=madha}} |zgh= {{t+|zgh|ⵎⴰ|ral=ma}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|qui|sourd=la}} {{m-s}} ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ki}} {{1pr}} ==== {{H|pr-r|wa}} ==== {{~}} {{o&f-pr}} # rahouke li no u l' prono di dvant, tot edåmant li fråzlete rahoucrece. #* Li tracteur {{~}} vs av ratchté a Biernåd, i n' våt nén tripete. #* C' est lu {{~}} va vni vey. #* C' est leye {{~|k'}} apoite di l' aiwe. # ossu avou li rôle di coplemint direk. #* K’ estoz vs ureuze, nûlêye, {{~|Ki}} l’ vént poite evoye el grande sitårêye. {{s-rif|JCmp|« D’zîr », 1924, p.46}} # ossu avou l' rôle di coplemint do no avou l' prezintoe d' apårtinance. #* Grand-mere, {{~|ki}} c' est s' Bon Diu, k' a tchatch del riloukî. Rassaetche li blanke gordene, sorixh, pwis s' apostêye. {{s-rif|MLol|p.146, « Bébé nâhî »}} #* K’ aveut i seu don, l’ vî bribeu, k’ shuveut les håyes Et k’ rotéve et rotéve todi-måy E plin solo, So des levêyes {{~}} leu blanc rglatixhaedje Aveut broûlé ses djnos Et kischoircî s’ vizaedje ! {{s-rif|JCmp|« Bribeû d’amoûr », 1925, p.55-56}} # {{str|wa}} minme sinse sins l' prezintoe d' apartinance. #* Zels {{~|k’}} on sait ki leu pô d’ latén A pris date avou leu prebinde, Dvrént i måy pårler sins constrinte ? {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]} #* Ces-cial tirént après zels avou on vî fizik {{~}} l' canon aveut ene heve po leyî passer l' ficele ki tchessive li måye. {{s-rif|TBowp|''Ine Copenne so Beaufils'', 1887, p.41}} [[File:Toussaint Brahy Ine Copenne so Beaufils 06b Ces cial.wav]] # ossu avou l' rôle di coplemint nén direk. #* Totes les samwinnes, shijh ou set feyes, Divant ki l' gåz ni soeye espris, Dji va trover mi ptite djonne feye : C' est l' eure {{~|k'}} ele mi ratind todi. {{s-rif|HFbl|On to p'ti filozof, 1843, p.26}} #* Et cwand l' ovraedje bateut si plin, I gruzinéve co ene viye paskeye {{~|K'}} i trovéve come acompagnmint Li resdondixhaedje des usteyes. {{s-rif|JDcoh|1939, p.69, ''Rimimbrance : Noyé l’ sèrwî'' (1920)}} # {{vm|wa}}, {{be-le|wa}} (dins les spots et les fråzes di verité) raloye ene fråze dinant li cwålité d' ene sakî avou ene fråzlete l' idintifiant. #* C' e-st e m' barake K' on voet si dj' blague ! Djans k' on-z intere Les cis {{~|k'}} sont-st amateurs. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li pus bell’ baraqu’ di so l’fôre'', p.61}} #* Il est todi so tchamps so voyes, {{~|Ki}} vijhnêye emon les crustins, I dmande cial, i stitche la, contint, Do dner çou k’ on lyi dene evoye. {{s-rif|JVrr|(1920); "Li ptit vicaire"}} # ''(eployî al kimince d' ene fråze après on prono tonike)'' adrouve ene fråzlete ki mostere k' on s' marixh. #* Mi {{~}} pinséve l' efiler Tot come on coron d' soye, Mins a poenne s' elle esteut dvins, Ki vla k' ele fwait on mouvmint ; Ele ploye. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li noû ramon sins quowe'', p.37-38}} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour |fr= {{t+|fr|qui}} |en= {{t+|en|that}}, {{t+|en|which}}, {{t+|en|who}} |nl= {{t+|nl|dat}}, {{t+|nl|die}} |de= {{t+|de|das}} |es= {{t+|es|que}} |ar= al-latî {{=ral}} {{t+|ar|التي}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|الَّتي}} {{f}}; al-ladhî {{=ral}} {{t+|ar|الذي}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|الَّذي}} {{o}} |ary= [[li]] {{=ral}} [[لي]] }} {{ratour| |fr= (dans les proverbes et phrases de vérité générale) relie une phrase donnant la qualité d'un individu avec une autre l'identifiant (voir: "Honni soit qui mal y pense") }} === {{H|PM}} === * [[kî]] (prono di dmande) 1jushcazuea2jenvtrlkn9660tmqsr8 mambor 0 10426 436393 426716 2026-09-17T17:54:39Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436393 wikitext text/x-wiki {{MR|Mambor}} == {{L|wa}} == {{dal}} {{giskard}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === mambor vént do vî francike, k' on rtrouve dizo l' cogne latene mundiburdus === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{o}} '''1.''' (v.m.) mambor d' efant, d' ôrfulén: sakî responsåve d' èn ôrfulén mineur. #* Ses ôrfuléns ont stî metou dzo '''mambor''' (F. Deprêtre et N. Nopère). {{lang|fr|F. tuteur.}} {{r|fé les mambors}} lomer les cis ki s' vont ocuper des ôrfuléns. ''Li pere esteut moirt, il a falou fé les mambors: ç' a stî Gusse di mon l' Lidjeu et mononke Frere'' ([[w:J. Calozet|J. Calozet]]). '''2.''' sakî ki disfind èn ôte, pus ptit et pus flåwe, ki rwaite a lu. ''"N' åyoz nén sogne, Abraham", dit-st i, "c' est mi, vosse mambor, li ci ki vs mete a houte'' (Li [[w:Djeneze|Djeneze]], rat. pa [[w:L. Hendschel|L. Hendschel]]). {{lang|fr|F. protecteur, surveillant.}} # {{admi|wa}} onk ki viernêye ene veye, ene contrêye. #* Mins on voet d’ ces omes d’ impôrtance Ki n' fjhèt nén on pas sins tuzer. On les prindreut e-n aparince Po des {{~s}} d’ ene rweyåté; {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]} #* Rimerciyans les grands {{~|Mambors}} del Veye Des grands palås k' i nos ont fwait basti, Di ç' monumint k' est djudjî sins parey Pa les årtisses k' acorèt pol vey. {{s-rif|HFbl|On pansiona, 1843, p.25}} '''3.''' mambor d' eglijhe: [[mårlî]] (ki pleut esse eto prezidint del Fabrike d' Eglijhe). {{r|do bén d' mambor}} bén del fabrike d' eglijhe. {{lang|fr|F. fabrique d'église.}} {{r|Tcherbonaedje do Mambor}} no d' ene plaece di Tchålerwè (tcherbonaedje espweté på mambor di l' Eglijhe del Veye-Hôte). {{r|El cwénzinne å Mambor}} tchanson da [[w:Djåke Bertrand|Djåke Bertrand]]. {{r|å Mambor}} (so plaece: au Mambour) no d' ene plaece di Viyance. '''4.''' mambor testamintåre: sakî metou pa ene djin so s' testamint, po pårti ses béns come el voleut. {{lang|fr|F. exécuteur testamentaire.}} '''5.''' mambor di fayite: sakî metou på tribunå d' comiece po manaedjî ene societé e fayite. {{lang|fr|F. curateur, administrateur.}} '''6.''' advocåt-mambor, medcén-mambor, evnd.: consyî. ''Dj' a stî trové mi assureu-mambor.'' {{lang|fr|F. conseil(ler).}} '''7.''' mambor di teze: professeur ki mostere on sudjet d' teze a on studiant, eyet l' shuve disk' a tant k' il a tot fwait. {{lang|fr|F. directeur (de thèse), rapporteur.}} '''8.''' responsåve di djins, di sacwès. {{lang|fr|F. responsable.}} '''9.''' onk ki rprezinte on bocseu, on fotbalisse, èn acteur di cinema, on scrijheu, on tchanteu, evnd., cwand c' est po fé martchî avou ene ekipe di fotbal, on produjheu d' fimes, èn eplaidreye, ene societé d' plakes. On dit eto: [[manadjer]]. {{lang|fr|F. agent.}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[mamborner]] * [[Mambor]] (''[[Mambour]]'') ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | mambour = E34 | mambor = R11 |- = }} dxfbktqocksq2cxz4tdmv7t7wrgy5dm petchî 0 11536 436382 430496 2026-09-17T16:17:03Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436382 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === :''(sustantif)'' {{bdj|peccatum|sourd=la}} {{m-s}}, {{çdom}} {{caw|î|s|wa}}. :''(viebe)'' {{bdj|peccare|sourd=la}} {{m-s}}, {{çdom}} {{caw|î|v|wa}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|pɛ.'ʧi:|pɛ.'ʧi}} *** {{frcjh}} {{AFE|pɛ.'ʃe}} ** {{pzc}} {{AFE|pɛ.'ʧi:|odio=Lang-wa-fel Lidje pètchî.ogg|ling=wa}} * {{Ric|pe.tchî}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{rili|wa}} difåte eneviè les lwès d’ ene rilidjon. #*Et, cour seré — on criminel —, Dji lé, come e live do Djudjmint, Divins ses ouys k’ ene låme distind, Li pardon di m’ {{~}} moirtel {{s-rif|HBra}} #*Li djoû di dvant, elle est ddja dins les transes pask’ ele doet låtchî a ene sakî, k’ ele ni conoxhe nén, des {{~s}} k’ ele n’ a nén fwait {{s-rif|JMos|divins [[s:Disbatijhaedje|Disbatijhaedje]]}} ===== {{H|ratourneures}} ===== #[[laid come li petchî]], [[laid come li petchî moirtel]] #[[vey co pus evi ki l’ petchî]] #[[petchî po petchî]]: minme si c' est on petchî #*{{~|Petchî}} po {{~}}, fåt k' ele li fwaiye {{s-rif|C1|p. 727}} #[[c’ est fé petchî]]: c' est honteus, ça n' divreut nén esse #* {{~|C' est petchî di}} n' nén sognî l' educåcion d' ses efants. {{s-rif|E203|a "édukâcion"}} #*C' est fé {{~}} ki di leyî cori del tchå avå les voyes, sapinse li bracnî {{s-rif~|C1|p. 415-416}} #*- Vos {{~|fjhoz petchî}}, dit-st i, Mamjhele So des blankès spales on n' doet rén tcherdjî. {{s-rif|GIst|''Li hårkê'', lijhåve so [[s:Li hårkea|Wikisourd]]}} #*On djonne efant ! C’ est {{~}} !Mon Diu, mi efant, d’ on froed pareyKi pinsez vs d’ aler vs porminer ? {{s-rif|MLol|"L’iviêr èt l’amour"}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | pechy = PaWi | pèchî = E203 | pechi = E177 (1823),E178 | pechî = E177 (1843) | pechié = [!vscr] JLvc Chap. IV | petchî = R10:30834,R13 | pètchi = C1,C8,C9 | pètchî = E1,E34,E200 | pitchî = FE1 (a « péché ») | pèché = O4,S0 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour |fr= {{t+|fr|péché}} }} ==== {{H|viebe|wa}} ==== {{-codjow-|troke=2|A=petch|come=waitî}} {{~}} {{vsc}} # èn nén schoûter les lwès d' ene metowe rilidjon. #* Dj’ a {{~}} conte li Bon Diu {{s-rif|E1}} #* C' est cåzu {{~}} ki d' fé insi {{s-rif|C1|p. 728}} #*Mins, veyoz vs, li ci k’ {{~|a petchî}},Doet mågré tot racwiter s’ dete. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.40, “Qui fait mâ trouve mâ”}} #*Li curé ni vleut nén batijhî les efants cåze ki leu man aveut {{~}} {{s-rif|JMos|divins [[s:Disbatijhaedje|Disbatijhaedje]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[petcheu]] * [[petche#Walon 3|petche]] (penin) * [[petchlet]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | pèchî = E203 | péchî = E177 (1823) | pechi = E178 | petchî = R10:30841,R13 | pètchi = C1,C8 | pètchî = E1,E34,C1,C99 | pècher = S0 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|fé ene sacwè contråve po ene metowe rilidjon |fr= {{t+|fr|pécher}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|petche}} {{caw|î|s|wa}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|pɛ.'ʧi:}} {{1pr}} * {{Ric|pe.tchî}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{åbe|wa}} [[årdispene]]. #* El {{~}} va flori {{s-rif|O2}} # håvurna. #* Avou do {{~}}, on fjheut des shoflas {{s|S0}} ===== {{H|sinonimeye}} ===== (årdispene) * [[blanke sipene]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | petchî = R13 | pètchi = C8 | pètchî = C1,C9,C99 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|årdispene |fr= {{t+|fr|aubépine}} }} {{ratour|havurna |fr= {{t+|fr|sorbier}} }} === {{H|Of}} === * pètchî, cogne coinrece di « [[pîxhî]] » evgr8srnzw9qti10ju392x4yu9g1exz portrait 0 11842 436373 431141 2026-09-17T15:02:16Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436373 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|portrait|fr|wa}}, sustantivaedje do pårticipe erirece do viebe « {{loyén|portraire|fr}} », {{bet|por|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔʀ.'tʀɛ}} * {{Ric|por.trait}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # imådje, dessin, foto d’ ene sakî. #* Fé tirer s’ {{~}}. #* Asteure on pôreut fé s' {{~}} ! Pol djoû d' ouy, c' e-st èn ome tot houte ! I n' ténrè pus l' doet di s' papa. {{s-rif|MLol|p.152, « One surprîse »}} #* Mins totafwait candje et tot passe, Asteure on n’ voet pus les cårpeas, Divins l’ nivaye fé leus {{~s}} {{s-rif|JVvl|(1901), p.7, “L’Hiviér”}} #* Dj’ åreu polou mete mi {{~}} Cial sol prumî foyou di m’ live Po miner ene cawêye di rimeas Ki m’ ont tot l’ air d’ aveur les fives. {{s-rif|JCmp|« Å léheû », 1922, p.19}} #* Ouy tot fén seu sol monde, Sins djoye et sins ratrait, Dji sins m' cour ki s' enonde Cwand dji voe vosse {{~}}. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), p.65}} #* Ås meurs, des {{~s}} d' famile. Des vedjes, on banstea d' pexheu. {{s-rif|JMmiy|(1934), p.2}} # [[mene]] {{?}}. #* Dji cnoxhe des figueures di mouftî Ki pinsèt ossi må k’ sont laids, Et k’ a vey on pout djudjî D’ leus sintimints pa leus {{~s}} Reyålizés pa bén des fwaits. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} # {{WWis}} imådje, foto. # imådje nén bén claire, [[ombion]] d’ ene sakî, k’ on advine. #* Avou m’ long stroet {{~}}, et mi air amidoné, Monsieu no sicretaire m’ a tot d’ shûte erperé. {{s-rif|J. Orban {{s?}}}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|c’ est l’ portrait tot tchî da Djiråd}}, {{r|c’ est s’ portrait tot tchî}} : ça lyi rshonne (a Djiråd), e foto u dins si cdujhance. #* Awè, totafwait l’ portrait di s’ popa ! {{s-rif|PHT|ratourtnant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.20}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[portraitisse]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | portrait = R11,R10,R13 | pôrtrai = E203 | pôrtrait = JCla | {{=wis|por tray|portrait}} (picture) = Wi1 | pôrtrêt = E1 | poûrtré = O4 | pourtrêt = C9 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|portrait}} }} {{ratour|foto, imådje |en= {{t+|fr|picture}} |fr= {{t+|fr|photo}}, {{t+|fr|image}} }} 93tuiu500otlibuf9zkuew1vmzdtgj8 pårtaedje 0 12103 436389 383248 2026-09-17T16:59:30Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436389 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|pårt}} {{caw|aedje|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|... }} ** {{pzc}} {{AFE|...}} * {{Ric|pår.taedje}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # [[pårtixhaedje]] (fijhaedje di pårts). #* I n' ont nén co fwait l' {{~|pårtaedje}}, et l' pé est moirt dispu bén ddja deus moes. #* Ome, kî m'a loumé po èsse vosse djudje ou po fé vos '''pârtèdjes'''? {{s|SDjratJML}} # {{str}} manêye (pårt d' ene virêye). #* Il ont tot abatou leu {{~|pårtaedje}}. # sacwè k' est da tertos. #* On prind ene djaeye u deus po les mete e {{~|pårtaedje}}. {{s|LM}} # (mot d' éndjolisse) pårticion ou plake metowe so ene ôte éndjole k' on pout eployî å dtruviè d' ene rantoele locåle (ruslî). #* Avou Windows, vos avoz ene imådjete "Vijhnaedje rantoele" u "ruslî" ki mostere les ôtès copiutreces sol rantoele locåle et, po tchaeskene di zeles, leyî vey çou ki pout esse eployî, come sicrirece, mins ossu come {{~|pårtaedje}}; les {{~|pårtaedjes}} des ôtès éndjoles polèt esse rilomés "G:" ou "H:", et eployîs come si ç' sereut so vosse prôpe éndjole. {{s|PSar}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|fé s’ pårtaedje}} #* Mins mågré tos les avantaedjes Di vosse syince et d’ voste estat, L’ umilité {{~|fwait vosse pårtaedje}}. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto  }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pårtixhaedje |fr= {{t+|fr|partage}} }} {{ratour|manêye |fr= part d' affouage }} {{ratour|mot d' éndjolisse |en= {{t+|en|share}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{V|pårti}} {{caw|aedje|s|wa}}. === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{Fijh|pårti}}. #: {{djermon-egzimpe}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto  }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|départ}} }} prfv0tqohjiitpdzhh1gp8ge1e4vvvq saedjesse 0 13318 436386 336463 2026-09-17T16:48:53Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436386 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|saedje}}, {{caw|esse|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|sɛ.ˈʤɛs|sa.ˈʤɛs|sa.ˈʒɛs}} {{BS|ae}} ** {{pzc}} {{AFE|sɛ.ˈʤɛs}} * {{Ric|sae·djesse}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} # cwålité d’ onk (ene) k’ est saedje. #* El {{~}} kimande di bén fé {{s-rif|O3}} #* I n' a waire di {{~}} {{s-rif|S0}} #* Vos avoz stou di vosse djonnesse A l’ Université d’ Lovén; Voste educåcion, vosse {{~}} Ont raplé vos vîs parints. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} #* C' est ça l' sicret del {{~}} {{s-rif|JSch|ratournant Lao-Tseu}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|crexhe d’ ådje et crexhe di saedjesse}} crexhe tot divnant djinti et sûti. #* C' est nén l' tot d' crexhe d' âdje, savoz, monparan, i fåt ossu crexhe di {{~}}. {{s-rif|S117}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[dint d’ saedjesse]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[avizance]] * [[kinoxhance]] * [[sepiance]] * [[sûtisté]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | saedjesse = R11 | sèdjèsse = E1 | sègess = E203 | sadjèsse = O3, O4, C8 | sadjesse = S117 | sajèsse = S0 |- = C106 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|cwålité d’ onk k’ est saedje |ar= {{t+|ar|حكمة|ral=ḥikma(tu)}} |en= {{t+|en|wisdom}} |fr= {{t+|fr|sagesse}} |grc= {{t+|grc|σοφία|ral=sophia}} |it= {{t+|it|sapienza}} |la= {{t+|la|sapientia}} |nl= {{t+|nl|wijsheid}} |ru= {{t+|ru|мудрость|ral=moudrost'}} }} a2o5ztdbd9h1u7gv0esa5xwwhud3oy9 tcherdjî 0 14817 436384 431866 2026-09-17T16:20:54Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436384 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|*carricare|sourd=la-vul}} {{m-s}}, pal voye do {{p|chargier|fro}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʧɛʀ.'ʤiː|ʧɛʀ.'ʤi|ʧɛʀ.'ʤɛ|ʧɛʀ.'ʤe|kɛʀ.'ʤiː}} ** {{pzc}} {{AFE|ʧɛʀ.'ʤiː}} * {{Ric|tcher·djî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-cotcherdj-|tcherdj|tchedj}} {{~}} {{vc}} # fé monter (ene martchandijhe) so ene ahesse pol tcheryî. #* {{~|Tcherdjî}} on batea. {{s-rif|E203}} #* Les longowès fotches {{~|tcherdjèt}} les hôts tchårs d' on grin bén setch ki xhiltêye la k' on l' etaesse. {{s-rif|HSim}} #* Ci fourit l' afwaire d' on dmey cwårt d' eure po nosse poirteu ås saetchs do {{~}} l' cofe, li banse di l' efant et kékès bardaxhreyes sol tcherete. {{s-rif|JVpa|(1896), p.27}} #*- Vos fjhoz petchî, dit-st i, Mamjhele So des blankès spales on n' doet rén {{~}}. {{s-rif|GIst|''Li hårkê'', lijhåve so [[s:Li hårkea|Wikisourd]]}} #* On lzès {{~|tcherdjive}} so on tchår ås schaletes råyî pa onk ou deus boûs atelés å tamon oubén al crustale. {{s-rif|ManL}} # {{im|wa}} ahessî, rimpli di tolminme cwè. #* Gn a nou dandjî a trop {{~}} ene vôsseure. {{s-rif|E203}} #*Li djalozreye ki rind såvadje Divins leus cours a fwait ravadje, Et {{~}} leus åmes di pwezon. {{s-rif|JVvl|(1901), p.35, “Battaye di Feumme !”}} # prinde (ene sakî) e-n otostop. #* Volant mostrer dadroet Mes cwålités d' rôleu, A m' feme ki barbotéve sol pavêye, Dji l'{{~|tcherdja}} dierinnmint Sol passete drî mi … Mins … Ele djura « k' on n' l' î åreut k' ene feye ! » C' est k' nosse moteur, come on djeu, nondihu, Bén lon, foû voye, vina pår a taper djus ! {{s-rif|E182|p. 270, « Dj’a l’ moto ! » (7 di decimbe 1950)}} # {{mili|wa}} mete ene åre a feu e-n alaedje. #* {{~|Tcherdjî}} on fizik. {{s-rif|E203}} # {{éndj|wa}} [[aberweter]] (on programe, des dnêyes). # {{elec|wa}} rimpli d' foice electrike (ene batreye). # dimander di fé ene sacwè e s' plaece. #* {{~|Tcherdjî}} ene sakî do fé ene sacwè. {{s-rif|E203}} #*Dji '''tchedje''' mi camaeråde Dumont, mayeur et medcén, do fé shure ces clawes recta. {{s-rif|DSal|"Guiyåme li bracneu", 1903, p.9}} # {{vpr}} fé ene ovraedje lu-minme. #* Dji '''m’ tchedje''' di l’ amoirçaedje, des viers, del tchene et des molons {{s-rif|FBar}} # {{vpr}} assaetchî ene sacwè so lu-minme. #* Tot do long dj' a polou naxhî Divins les afwaires ripoizêyes, Ou cwand i m' sititche d' ascoxhî Les moumints prezints, mi côp d' ouy, {{~|Si tcherdjî}} d' poennes, {{~|si tcherdjî}} d' croes, Et shure e l' espåce li minme voye ! {{s-rif|JVpr|(1897), p.1}} #* Vî pere, vis è sovnoz vs co bén, Cwand dji hantéve Mareye Et k' vos m' dijhîz : « Ni vs pressez nén Po {{~|vs tcherdjî}} d' ene femreye » ? {{s-rif|JDcoh|1939, p.106, ''Ombåde a m’ vî pere'' (1905)}} # {{vpr}} rimpli.. #* {{~|Si tcherdjî}} li stoumak avou del påstedjreye. {{s-rif|E203}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[tchedje]] * [[tcherdjeu]] * [[tcherdjaedje]] * [[tchedjmint]] * [[s’ atcherdjî]] * [[distcherdjî]] * [[distchedje]] * [[ritcherdjî]] * [[etcherdjî]] * [[fortcherdjî]] * [[sortcherdjî]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | tcherdjî = R10,R13 | {{=wis|ker jee|tcherdjî}} = C74 | kèrdji = C8 | kèrtchî = O4 | chèrgî = E203 | cherji = E212 | tchèrdjî = C13,E1,E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé aler ene martchandijhe so ene ahesse pol tcheryî |en= to {{t+|en|load}} |es= {{t+|es|cargar}} |fr= {{t+|fr|charger}} }} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{-perwa-î|tcherdj}} {{PE=}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-î|tcherdj}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # k' a on gros [[pwès]] sor lu. #* Les verts vantrins d’ mossea so les pîs des grands åbes Les vîs rotchîs {{~s}} di grands leres come d’ ene båbe. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"L’crèyåcion d’Eve", tome 43, p. 140}} # [[rimpli]]. #* La wårdant s’ vire, Pus fir K’ i n’ fourit nawaire, On vî tchestea Si tait, {{~|Tcherdjî}} d’ istweres… {{s-rif|JCmp|« Payîs walon », 1922, p.91-92}} #* L' awousse esteut fini, les djåbes estént rintrêyes Et les cinas {{~s}} disk' al sovronde do toet Fjhît drener dzo leu poeds les sômîs viermouyeus. {{s-rif|LLmay|(1923), p. 28}} #* Adon, ki l' gayole enairixhe Disk' å djoû les berlinnes {{~|tcherdjeyes}} Di ç' tcherbon la, k' fwait d' nos schaveus Li clé des oujhenes, des ovroes, Et l' pan beni d' tote l' industreye. {{s-rif|JDcoh|1939, p.74, ''Dizos lès molètes'' (1935)}} # [[rascovrou]]. #* Les bateas tot {{~s}} d' waerglaece K' on veyeut riglati d' å lon. {{s-rif|JVvl|(1901) p. 4, "Sov’nance d’Hiviér",}} # k' a bevou bråmint (di l' alcol). #* I babouye totes sôres di contes, Po dislaxhî s’ cour {{~}} d’ peket. {{s-rif|JVpr|(1897), «Li jou d’l’ an», p.96}} # ki poite des fleurs, des fruts. #* Onk danse, ou bén rôle a faxhene ; Èn ôte, ledjir come on tchivrou, Court al håye, råye divins les spenes, Des coxhes dedja {{~|tcherdjeyes}} di fleurs. {{s-rif|MLol|p.148, « Nos ‘nn’ alans »}} # [[gårni]], [[dressî]]. #* C' est la ki l' djoû d' Sint Nicolai, A nole eure, nos esténs so pî, Po vey si l' tåve esteut {{~|tcherdjeye}} Et si l' shabot esteut vudî ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.99, ''Amoûr di payisan'' (1934)}} # {{med|wa}}. #* Mostrez m' on on pô vosse linwe. (Après aveur loukî) Elle est bele et n' est nén {{~|tcherdjeye}}. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XVI, p.18}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=ki poite des fruts, des fleurs| * [[hozlé]] * [[riglé]] }} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[tcherdjî come on bådet]]}}, {{r|[[tcherdjî come on moulet]]}} # {{r|[[tcherdjî come on Polonès]]}} bl4tnzk3xat7jo9b6en9iaqm51wf24f tijhner 0 15052 436421 363017 2026-09-18T11:48:38Z Lucyin 218 436421 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|tijhon}} {{spo-caw-on}} {{caw|er|v|wa}}, {{çdom}} {{dcaw|ner|v|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} *** (avou spotchaedje del cawete -on do bodje) {{AFE|tiːç.'ne|tiːʒ.'ne|tiːʒ.'niː}} {{BS|jh}} *** {{frcjh}} (sins spotchaedje) {{AFE|ti.ʒɔ.'ne|ti.ʒu.'ne|}} ** {{pzc}} {{AFE|tiːç.'ne}} * {{Ric|tijh·ner}} === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=tijhn|B=tijhnêy|come=tchicter}} {{~}} # {{vsc}} [[grawyî]], rimouwer dins l' feu. #* I {{~|tijhnént}} inte les pires do murea dé l' aisse, po fé vni les tchantrês foû. # {{v.c.}} fé araedjî po rire. # {{v.c.}} rivni tofer po dmander ene måhonteuse sacwè. ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[atijhner]] * [[ritijhner]] * [[tijhî]] * [[tijhnaedje]] * [[tîjhnete]] * [[tijhneu]] * [[tijhnêye]] * [[tijhnoe]] * [[tijhon]] }} ==== {{H|PM}} ==== * [[tîxhner]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | tijhner = R10,R13 | tih’ner = E1 | tihener = G205 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=5&alw_page=23 p. 23] | tîshner = E165 | tîhy’ner = E200 | {{=fon|?|tîhy'ner}} = G205 p. 23 | tîj’nî = G205 p. 23 | tîj’ner = O4, G205 p. 23 | tijnè = C8 | tijoner = G205 p. 23 | tijouner = G205 p. 23 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rimouwer avou ene graweye |fr= {{t+|fr|tisonner}}, {{t+|fr|attiser}} }} {{ratour|fé araedjî po rire |fr= {{t+|fr|taquiner}} }} {{ratour|rivni tofer po dmander ene måhonteuse sacwè |fr= {{t+|fr|harceler}} }} mocho09t0boffldr22zkwdge49ddma3 436422 436421 2026-09-18T11:49:05Z Lucyin 218 436422 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|tijhon}} {{spo-caw-on}} {{caw|er|v|wa}}, {{çdom}} {{dcaw|ner|v|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} *** (avou spotchaedje del cawete -on do bodje) {{AFE|tiːç.'ne|tiːʒ.'ne|tiːʒ.'niː}} {{BS|jh}} *** {{frcjh}} (sins spotchaedje) {{AFE|ti.ʒɔ.'ne|ti.ʒu.'ne|}} ** {{pzc}} {{AFE|tiːç.'ne}} * {{Ric|tijh·ner}} === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=tijhn|B=tijhnêy|come=tchicter}} {{~}} # {{vsc}} [[grawyî]], rimouwer dins l' feu. #* I {{~|tijhnént}} inte les pires do murea dé l' aisse, po fé vni les tchantrês foû. # {{vc}} fé araedjî po rire. # {{vc}} rivni tofer po dmander ene måhonteuse sacwè. ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[atijhner]] * [[ritijhner]] * [[tijhî]] * [[tijhnaedje]] * [[tîjhnete]] * [[tijhneu]] * [[tijhnêye]] * [[tijhnoe]] * [[tijhon]] }} ==== {{H|PM}} ==== * [[tîxhner]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | tijhner = R10,R13 | tih’ner = E1 | tihener = G205 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=5&alw_page=23 p. 23] | tîshner = E165 | tîhy’ner = E200 | {{=fon|?|tîhy'ner}} = G205 p. 23 | tîj’nî = G205 p. 23 | tîj’ner = O4, G205 p. 23 | tijnè = C8 | tijoner = G205 p. 23 | tijouner = G205 p. 23 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rimouwer avou ene graweye |fr= {{t+|fr|tisonner}}, {{t+|fr|attiser}} }} {{ratour|fé araedjî po rire |fr= {{t+|fr|taquiner}} }} {{ratour|rivni tofer po dmander ene måhonteuse sacwè |fr= {{t+|fr|harceler}} }} k7e6jnjprsxuo90mbkavpmqw5ag280e ôre 0 16167 436367 414268 2026-09-17T13:18:50Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436367 wikitext text/x-wiki {{MR|-ore}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{-drif-|oyî}} {{Bdjla|audire}} {{m-s}}, ridaedje del troke "au + cossoune" eviè "ô + cossoune", {{Dat}} 1150. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|õʀ|oːʀ|ɔ̃ʀ|uːʀ|ɔj}} {{BS|ô}} ** {{pzc}} {{AFE|õʀ}} * {{Ric}} ==== {{H|viebe|wa}} ==== {{-codjow-|troke=5|A=oy|B=ô|C=oy|PE=oyou}} {{~}} {{vc}} # {{fizio|wa}} divni [[consyin]] d' on [[brut]]. #* Ele n' {{~|oyèt}} gote ! … Schoûte ci ramadje ! {{s-rif|"[[w:Voyaedje a Tchôfontinne|Voyaedje a Tchôfontinne]]" (1757), ake II, sinne IV}} #* Di ces trevéns ci, nos {{~|oyans}} tofer ragadler ki nosse Waloneye est bén malåde, po n' nén dire k' elle est presse a mori {{JFie}} #* Schoûtez, on bouxhe les tchambes. {{~|Oyoz}} vs ? {{s-rif|JLah}} #* Vo t' la-st e purete å solea; {{~|Ôss}} les clotches ki sounèt-st a vepes ? {{s-rif|LWar}} # [[prinde asteme]] a. #* Si dj’ ouxhe sitou di vosse tchapite, Vos {{~|ouxhîz}} ossu {{~|oyou}} m’ vwès; Dji n’ ouxhe nén fwait come les djezwites, A kî l’ politike sieve di lwè. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[come dji l’ ô]]}} # {{r|[[ôre clair]]}} : bén etinde. #* Il ôt co clair po si ådje. # {{r|[[ôre deur]]}} : èn pus bén ôre. #* Li professeur Solea oyeut deur. # {{r|[[dj’ ô bén]]}} : fråzlete ki cmince ene esplikêye so l' mot, li ratouneure k' i gn a dvant. #* L' ametou n' aveut nou droet di prinde on coutea et di mancî l' ameteuse, cwand dischovra l' potêye, dj' ô bén li frekintaedje di Vera Aminievna Tchoubarov, l' ameteuse, avou si prôpe soçon. {{s|LMver}} {{lang|fr|F. « c'est-à-dire, cela signifie, j'entends par là ».}} # {{r|dj' els ô co}} : dji m' sovén mo bén di çou k' i djhént. # {{r|[[li ci ki n’ ôt k’ on son n’ ôt k’ ene clotche]]}} # {{r|pire ôt ele ? brike ôt ele ? si pire ôt, brike ôt}} : ene pire, est ç' ki ça etind bén ? et ene brike ? si l' pire etind bén, li brike avou (advinea k' on dit tot d' ene trake: {{lang|fr|"Pirontelle-Bricontelle, six Piron-Bricon"}}, et dmander çou k' ça vout dire). # {{r|[[si l’ ôre dire]]}} #* Li pus sot del båne, ci n’ est nén todi l’ ci ki {{~|s’ l’ ôt dire}} sins s’ måvler. {{s-rif|AXhi| « Bwègnes mèssèdjes » (1905), p.7}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[oyi#Walon 2|oyi]] ([[dobe rifondowe]]) * [[oyaedje]], * [[oyant]], [[oyante]], [[oyance]] * [[oyon#Walon 2|oyon 2]] * [[rôre]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== [[etinde]], [[oyi]] ===== {{H|dizotrins mots}} ===== * [[schoûter]] * [[brut]], [[son]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== (ôre et oyî) {{Orto  | ôr = E34 | ôre = E1,E165, R10:28399,R11,R13, S0,S117  | oy = FE1 a "entendre" | oye = E165 | oyeû = FE1 a "entendre" | oyî = E1, R10 | oyi = C8 |- = O4 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|divni consyin d' on brut {{Lka-ra|etinde}} |ca= {{t+|ca|sentir}} |en= to {{t+|en|hear}} |es= {{t+|es|oír}} |fr= {{t+|fr|ouïr}} ''(vî mot)'' |lorg= {{t+|lorg|oyi}} |nl= {{t+|nl|oren}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|ordo|sourd=la|rang, rindjeye, classe di djin, spårdaedje todi l' minme}} ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|oːʀ|oːʀt|ɔʀt}} ** {{pzc}} {{AFE|oːʀ}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # parole ou scrît po-z oblidjî ene sakî. #* Dji n' a pont d' {{~}} a rçure di twè ! #* Dj’ aveu rçû l’ {{~}} d’ aler so Lidje al prumire eure. {{s-rif|JMign| « Al Bèle Fontinne », comèdèye di treûs akes, 1924, p.9}} # manire di mete (des djins, des sacwès, ene après l' ôte. #* Normålmint, les mots si rindjèt dins l' ôre sudjet + viebe + coplemint, mins, tenawete, l' {{~}} pout candjî. {{s|LH}} # estance d' ene plaece k' est bén rindjeye. #* L' {{~}}, c' est d' l' ôr. # {{biyo|wa}} digré dins l' classifiaedje sincieus des biesses ou des plantes ki s' trouve inte li classe eyet l' famile. # {{cato|wa}} [[soce]] di [[priyesse|priyesses]], di [[moenne|moennes]] ou di [[masseur|masseurs]]. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[ôrdoner]], [[ôrdonance]] * [[ôrdiner]], [[ôrdinåcion]] * [[dizôre]], [[dizôrner]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[ôre alfabetike]] * [[ôre cronolodjike]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (mot po-z oblidjî ene sakî) : [[kimand]], [[kimandmint]] ===== {{H|contråve}} ===== * (mot po-z oblidjî ene sakî) : [[contrôre]] * (estance d' ene plaece k' est bén rindjeye) : [[dizôre]], [[assonre]], [[arnåjhe]], plaece [[cou dzeu cou dzo]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | ôre = R10:28374, R13 | ôr = E1,R15 {{rif?}} | ôrde = E1, S0 | orde = C8,E1,O4 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|kimandmint |fr= {{t+|fr|ordre}} |en= {{t+|en|order}} |nl= {{t+|nl|oorde}} |ar= 'amr {{=ral}} {{t+|ar|أمر}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|أمْر}} }} {{ratour|manire di mete des djins ou des sacwès |fr= {{t+|fr|ordre}} |en= {{t+|en|order}} |nl= {{t+|nl|oorde}} |ar= {{t+|ar|ترتيب|ral=tartîb|ar-fafl=تَرْتِيب}} }} {{ratour|digré d' classifiaedje sincieus |fr= {{t+|fr|ordre}} }} <gallery> Barrel organ in Rovigo.jpg|Sinse 1 Docså eglijhe Djerpene.jpg|Sinse 2 </gallery> === {{H|etimolodjeye|wa|3}} === {{Bdj|organum|sourd=la|sinse di machine}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|oːʀ|oːʀk|ɔʀk}} ** {{pzc}} {{AFE|oːʀ}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{muzi|wa}} sôre d' instrumint d' muzike å shoflaedje avou toplin des touwires, et ene taprece come on piyano, k' on mete sovint dins les [[eglijhe]]s. # {{str|wa}} pitit ôre ki rôle les rowes po fé wangnî des cwårs. #* Deus troes pompîs, sins pus d’ façon,Vinèt foû d’ leur gåre al volêye,Danser so l’ {{~}} les rigodons. {{s-rif|JVri| « Pâhûles rîmês » (1897), «A qwè bon s’geiné», p.123}} #* S’ il e-st ashiou, i tape li tiesse e-n erî, et-z el fåt i ôre ataker ! … Ene sacwè d’ londjin, et d’ påjhûle – on pô come les sôlêyes k’ el sont a make, ou puvite come les {{~s}} ki stampèt sol grand-rote, cwand dj’ m’ î piede a bracner… {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.29}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[organisse]] * [[organistrom]] {{mse}} * [[organe]] ===== {{H|mots vijhéns}} ==== [[årmoniom]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== [[shofelreye]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ôre = R10:2840 | ôr = E1 | ôrgue = S0 | orgue = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|instrumint d' muzike |fr= {{t+|fr|orgue}} |en= {{t+|en|organ}} |nl= {{t+|nl|orgel}} |de= {{t+|de|Orguel}} |es= {{t+|es|órgano}} | }} {{ratour|pitit ôre ki rôle les rowes po fé wangnî des cwårs |fr= {{t+|fr|orgue de barbarie}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|ôre (discramiaedje)}} 7icb6o9urz1nuye5hdx89gbcxypcu0c eternite 0 36505 436354 360776 2026-09-17T12:26:01Z Scribus electronicus 3672 436354 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{marke}}, {{nm|1950}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{bast|wa}} [[schaye]] fabrikêye artificielmint. #* On-z a replaecî pa d' l' {{~}} les schayes do tins passé do toet del tchapele {{s-rif|EuGi}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|schaye artificiele |fr= {{t+|fr|ardoise}} (artificielle), {{t+|fr|Eternit}} ''(Beldjike)'' |en= (artificial) {{t+|en|slate}} }} 50bb1e4ktry5z4ex10jxocsjx48gym1 rapler 0 36903 436381 416544 2026-09-17T15:58:07Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436381 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|apler}}, {{bet|ri|v|wa}}, {{caw|er|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀa.'ple|ʀa.'plɛ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀa.'ple}} * {{Ric|ra·pler}} === {{H|viebe|wa}} === {{-coshof-|rap}} {{~}} # {{vc}} fé rivni e s' memwere. #* Mi coir fruzixh å tåvlea ki m' {{~|rapele}} Toet d' panes et d' wås so des meurs di payroû. {{s-rif|JDcoh|1939, p.10, ''A m’ vî hametê'' (1923)}} #* Asteure, tant k' i dmanrè co des vicants k' ont fwait l' guere, kéconks di zels sondjront motoit a rinde les oneurs (ås moirts eterés dins les aites militaires). Mins cwand les dierins åront cwité cisse tere, les ptitès croes toumront d' zeles-minmes. Ele pourixhront come les cis k' ele {{~|raplént}} l' sovni {{s-rif|ESer}} # {{vc}} [[rihoukî]], [[rahoukî]]. #* Il a stî {{~|raplé}} po deus moes a Heverlé. # {{vc}} [[ridire]] ene sacwè. #* I l' fåt {{~}} a l' ôre. # {{vc}} fé pinser a. #* Vos avoz stou di vosse djonnesse A l’ Université d’ Lovén; Voste educåcion, vosse saedjesse {{~|Ont raplé}} vos vîs parints. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} # {{np-vprC}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[rimimbrer]] : {{Lka-si|rimimbrer}} * [[rahoukî]] : {{Lka-si|rahoukî}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rimimbrer {{Lka-ra|rimimbrer}} }} {{ratour|rahoukî {{Lka-ra|rahoukî}} }} 8qqmtk9evi2kxtnl9hthjz4o13x2vpc prinde 0 38816 436395 433581 2026-09-17T17:57:20Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436395 wikitext text/x-wiki {{MR|prindé}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|prendĕre|prendere|sourd=la}} {{m-s}}; {{çdom}} {{caw|de|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|pʀɛ̃ːt}} {{1pr}} * {{Ric}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=prind|A.2=purd|B=prind|B.2=pud|IP3p.2=pudnut|PE=prindou / prins / pris|come=prinde}} {{~}} #{{vc}} [[mete]] dins ses [[mwin]]s po [[tni]]. #* {{~|Purdoz}} on boket d' tchocolåt ! #* Mins dvins zels end a portant [...]Qui sont ene miete trop spitants, [...]Ås cis ki m' vont {{~}} li taye, Dji lyi dit tot petant so s' mwin : Va rzè, va, ti rvénrès dmwin ! {{s-rif~|JBjr|(1899), "Cantiniére di gârd-civique"}} # {{vc}} rinde da sinne måloniestrumint (çou ki n' esteut nén). #* On lyi {{~|a prins}} s' velo å parkigne do sårma. # {{vc}} [[boere]] (å [[cåbaret]]). #* {{~|Prindroz}} on dmi avou nozôtes ? # {{vc}} [[rimete]], ricnoxhe (ene sakî). #* Dji vs {{~|aveu prins}} po ene ôte. # {{vc}} [[tchoezi]]. #* DJENVIRE. - I n' fåt måy djudjî l' åbe al pelote ; dji cnoxhe bén Tchårlumagne, c' est on bon valet, et cwand vos seroz s' feme, vos seroz å paradis. DEZIRÊYE. - Cwand dji serè s' feme !… DJENVIRE. - Fjhoz è vosse bea et vosse bon, mins i fåt {{~}} ouy vosse pårti ; {{s-rif|JVdfo|1889, sinne I, p.4}} # {{vc}} diner di l' ovraedje a ene sakî. #* C' est må do djåzer insi d' vosse neveuse, et si co minme vos l' {{~|avîz pris}} par tcharité, vos dvrîz esse honteuse del dire … {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XIII, p.14}} # {{vc}} riçure on côp. #* Di m' cuzén, c' esteut l' mariaedje, On m' dit d' aler tot doûçmint Al marieye, sorlon l' uzaedje, Padzo l' tåve, disfé l' loyén. Mins a poenne esteu dj' al tere, D' on côp d' pî dj' so bouxhî djus : Dj' {{~|aveu pris}} l' djambe d' ene grand-mere Dji dveu ene desse å Bon Diu. {{s-rif|TBowp|''Ji d'véve ine dette â bon Diu'', 1886, p.17}} [[File:Toussaint Brahy œuvres wallonnes posthumes 1892 odio 27.wav]] # {{vc}} fé l' amour pol prumî côp avou (ene comere). #* Ayir å niût, dj' aveu vnou dilé vos po ki vos m' {{~|purdîxhe}}, po ki dji fouxhe vo feme {{s-rif|JBant}} # {{vc}} fé di l' efet (tot djåzant d' on mouvmint d' cour). #* Heye ! Kéne foite aloumire Vs dirîz k' l' air si find. Djezus ! Ké côp d' tonire ! Kéne froede souweur mi {{~|prind}}… {{s-rif|JJD|"L' orèdje" (1848)}} #* Rén k' do vey totes ces menes recrestêyes, Li djoye vis {{~|prind}} : gn a pus a rescouler. {{s-rif|TBowp|''Hip, hip, hourra !!! …'', 1863, p.4}} [[File:Toussaint Brahy œuvres wallonnes posthumes 1892 odio 04.wav]] # {{vcnd|po}} traitî ene sakî, aconter ene sacwè po çou k' ele n' est nén. #* Mins on voet d’ ces omes d’ impôrtance Ki n' fjhèt nén on pas sins tuzer. On les {{~|prindreut}} e-n aparince {{~|Po}} des mambors d’ ene rweyåté; {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]} #* I n’ a fwait k’ si dvwer, båshele, mins djel louke tolminme po on fameus pexhåd. {{~|Prinde}} mi pehxon '''po''' ene åblete ! {{s-rif|HSsb|1889, p.43}} #* Mins come li djonne pindårt {{~|prindeut}} l' djoû '''pol''' nute, Nos hosséns toû a toû, sins måy piede ene munute : {{s-rif|JDcoh|1939, p.128, ''Li c’fèchon da Hinri'' (1909)}} #* Coula, c’ est bon po les djonneas K’ ont l’ må d’ l’ amour inte deus clignetes. Dji l’ a yeu po ene djonne haguete Ki {{~|prinda}} m’ pôve cour '''po''' s’ taxhea… {{s-rif|JCmp|« Pauve amoûr », 1912, p.71}} #* DJAN. Cou k' dji so, c' e-st on pô a vos k' djel doe... PAGANINI.-Si pô m' fi … si pô … DJAN. -Si pô?... Voloz vs bén vis taire … Mi {{~|prindoz vs po}} on rovyisse ? {{s-rif|JMvm|(1933), p.}} #* Mi feme mi {{~|prind pol}} Bon Diu. {{s-rif|PHTtch|2023, p.23}} # {{vcnd|po}} riwaitî come. #* Tolmonde dit k' dji poite des coines, Dji sai bén k' c' est des djalots ; Dji n' lezî fwai nén måle mene, Ca dji les {{~|prind po}} des sots. {{s-rif|FrBa|''Li cocu volontaire'', divins [[w:Li camaeråde del djoye (arimés)|''Li camarad′ dè l'joie]]'', 1852, p.83}} # {{vsc}} divni solide, po d' l' aiwe. #*Tote l' Ambleve {{~|aveut prins}} et les verts-pexheus ont crevé d' fwin. # divni del makêye, pol laecea. #*Vos n' avoz nén metou l' laecea å frigo, et il a prins so ene nute. # {{vsdj}} {{vcnd|a}} fé èn efet so ene sakî. #* Li magnetisse est ene sacwè ki vs {{~|prind}} tot bea doûçmint ; ki vs cateye, ki vs fwait rire ; ki vs mostere les beas djoûs ki Diè vis wåde, l' avni, li prezint, li feme ki vs åroz, tot çou k' vos voloz vey, djans. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne X, p.27}} #* I vént d' {{~|lyi prinde}} des souweurs k' i m' l' a falou basner al froede aiwe pol raveur. {{s-rif|JLpml|1928, ake III, sinne XI, p.47}} # {{np-vprC}} ==== {{H|ratourneures}} ==== {{Boesse|c=2| # {{r|[[al Sinte-Catrene, tot bwès prind raecene]]}} # {{r|endè prinde po}} : esse malåde, coixhî po ene durêye. #* Neni, i n’ a polou vni, i s’ aveut toirtchî l’ pî dimegne tot corant l’ surlet da Kinåve. On dit k’ {{~|end a pris}} po troes samwinnes, mins dj’ a pris li ptit crolé ; c’ e-st ene vraiye bizawe ! {{s-rif|HSbb|1886, p.}} # {{r|gn a nouk a lyi prinde}} : gn a nolu d' meyeu. #* Florent Hannay, dji preye del croere, {{~|Gn a nouk a lyi prinde}} po dribler l' ome di face ; I gn a por lu k' on ptit måleur, C' est k' n' inme nén beacôp do djouwer l' passe. {{s-rif|EStr|''Vivent nos footballeux !'', scrît dvins les anêyes 1920-1940, [[s:Vivent nos footballeux !|lijhåve so Wikisourd]]}} # {{r|[[i fåt prinde li tins come i vént]]}} # {{r|[[i fåt prinde li tins come i vént et les djins come i sont]]}} # {{r|[[l’ amour, ça prind come el schite]]}} # {{r|[[l’ amour, ça prind come li schite ås veas]]}} # {{r|[[nel prindoz nén d’ måle pårt]]}} # {{r|[[prinde avou]]}} # {{r|[[prinde boû po vatche]]}} # {{r|[[prinde come li schite ås veas]]}} # {{r|[[prinde e l’ haeyeme]]}} # {{r|[[prinde l’ air]]}} # {{r|[[prinde li pleu]]}} # {{r|[[prinde djîsse]]}} # {{r|[[prinde li lådje]]}} # {{r|[[prinde raecene]]}} # {{r|[[prinde ses clics et ses clacs]]}} # {{r|[[prinde ses djambes a s’ cou]]}} # {{r|[[prinde si enondêye]]}} # {{r|[[prinde si coûsse]]}} # {{r|[[prinde sogne]]}}  # {{r|[[va s’ prinde li må d’ araedje]]}} }} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[prindaedje]], [[prijhe]] * [[riprinde]], [[riprindeu]], [[riprijhe]] * [[comprinde]], [[comprindaedje]], [[comprindeure]] ** [[ricomprinde]], [[ricomprindaedje]] * [[aprinde]], [[aprindaedje]], [[aprindeu]], [[aprindåve]], [[aprindisse]] ** [[raprinde]], [[raprindaedje]], [[raprindeu]], [[raprindisse]] * [[esprinde]], [[esprindaedje]], [[esprindeu]] * [[eterprinde]], [[eterprindaedje]] / [[eterpurdaedje]], [[eterprindeu]] / [[eterpurdeu]] * [[sorprinde]], [[sorprijhe]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[prinde asteme]] * [[prinde avou]] * [[prinde foû]] * [[prins laecea]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (rinde da sinne måloniestrumint): [[haper]]; {{Lka-si|haper}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | prinde = C8,O4,S0,S117,R10,R13 | prinre = S25,S33 |- = S5 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mete dins ses mwins po tni |fr= {{t+|fr|prendre}} |en= to {{t+|en|take}} |nl= {{t+|nl|nemen}} |ary= {{t+|ary|قبط|ral=qbe6|ar-fafl=قْبط}}, {{t+|ary|شادّ|ral=chad}} }} {{ratour|rinde da sinne måloniestrumint {{Lka-ra|haper}} |fr= {{t+|fr|prendre}}, {{t+|fr|voler}} |ary= {{t+|ary|سرق|ral=sreq|ar-fafl=سْرق}} }} {{ratour|pinser k' ene sakî est ene sakî k' ele n' est pas | fr = {{t+|fr|prendre pour}} }} }} {{ratour|divni solide, po d' l' aiwe |fr= {{t+|fr|geler}} |ary= {{t+|ary|تّلّج|ral=ttellej}} }} {{ratour|divni makêye, po do laecea |fr= {{t+|fr|cailler}} |en= to {{t+|en|curdle}} |ary= {{t+|ary|فلڭط|ral=felgeT|ar-fafl=فلْڭط}} }} {{ratour|aveur èn efet so ene sakî| |fr= {{t+|fr|affecter}}, {{t+|fr|avoir de l’effet}} }} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{SP13s|prinde}} #* K' i {{~}} todi asteme ! On n' sait måy a kî çk' on-z a a fé. 88s86d18gcpa4wfnrcprj9tdba8imta figueure 0 40536 436371 361164 2026-09-17T14:59:16Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436371 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|figura|sourd=la}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} #{{anto|wa}} [[vizaedje]]. #* Vouss mi pougn dins t' {{~}} ? #* Dji cnoxhe des {{~s}} di mouftî Ki pinsèt ossi må k’ sont laids, Et k’ a vey on pout djudjî D’ leus sintimints pa leus portraits Reyålizés pa bén des fwaits. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} # {{djeyom|wa}} [[dessén]] [[djeyometrike]]. ==== {{H|ratourneures}} ==== #[[figueure come cwate samwinnes di plouve]], [[figueure d' etermint]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[figurer]], [[figuråcion]] * [[disfigurer]], [[disfiguré]] * [[figurrece]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (vizaedje) : [[tiesse]], [[binete]], [[caire]], [[bouye]] [[gueuye]], [[djaive]]; {{Lka-si|vizaedje}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|vizaedje {{Lka-ra|vizaedje}} }} {{ratour|dessén djeyometrike |fr= {{t+|fr|figure}} |nl= {{t+|nl|figuur}} }} === {{H|Cos|wa}} === {{~}} # {{IP13s|figurer}}. # {{SP13s|figurer}}. # {{Kim2s|figurer}}. #* I n' si {{~}} nén li må k' i m' a fwait. #* {{~|Figueure}} tu k' ele ni m' a nén payî ! 02ebqpq3u7ym1ucknyf4kmj91d73zhw politike 0 41904 436364 430180 2026-09-17T12:51:25Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436364 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|politique|fr|wa}}, {{bdjla|politicus}}, {{bdjgr}} « {{lang|grc|[[πολῑτικός]]}} » ({{lang|grc|politikos}}), fwait di « {{lang|grc|[[πολίτης]]}} » («citweyin») avou l’ cawete « {{lang|grc|[[-ικός]]}} » po fé les addjectifs ; dås citweyins. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pɔ.li.'tik|pɔ.lœ.'tœk}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔ.li.'tik}} * {{Ric|po·li·tike}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{tsg|wa}} [[årt]] di [[saveur]] [[miner]] ene [[veye#Walon 2|veye]], on [[payis]]. #* Si dj’ ouxhe sitou di vosse tchapite, Vos ouxhîz ossu oyou m’ vwès; Dji n’ ouxhe nén fwait come les djezwites, A kî l’ {{~}} sieve di lwè. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} #* Dji m' amuze ossu d' tinzintins D' pårler d' {{~}} Avou kékes bons citweyins K' inmèt l' republike. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li ci qu'n'est nin contint di s'woisin qui rescoul' si mohonne'', p.34-35}} #* Et dji vs dirè, sins fé nou pleu, Ki dji n' mi mele nén d' {{~}}, Paski dji so ptit magneu ! {{s-rif|JBjr|1899, "Ji sos trop p'tit magneu"}} #* C’ e-st al samwinne li prumî d’ may, les omes ont l’ tiesse estchåfêye avou l’ {{~}} et Diu sait çou k’ i s’ pôreut passer. {{s-rif|LLbwe|1948, p.2}} #* Nos n’ avans cåzé ki des politikîs et di leus berdelaedjes, et fini pa decider ki, come zels, nos n’ compurdans rén al {{~}}. {{s|JSch}} #* T’ åreus dvou fé del {{~}}. {{s-rif|PHTtch|2023, p.21}} # muzeures k’ on prind po manaedjî ene veye, on payis. #* Il ont des novelès {{~s}} po les abagants. #* Ciete, a m’ shonnance, li pus bele {{~}},C’ est do tchanter po rovyî les tracas ! {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Rin n’èst mèyeû !» p.56}} # [[politikî]]. #* {{lang|wa-fel|Èt lès rûjes qu'èlle aveut yeû avou on {{~|politique}} pace qui s' dossier n'avanceut nin rade assez?}} {{s|CDen|''Quî ç' qu'a touwé J.F.K.?''}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|djåzer politike}} : djåzer del politike. #* Dji n' a pus d' keure do {{~|djåzer politike}} ; C' e-st on suddjet divnou trop-z anoyeus ; {{s-rif|HFbl|On pansiona, 1843, p.24}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[politikî]], [[politicresse]] * [[politiker]] * [[politicreye]] * [[politicmint]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | politik = E203 | politike = FE1,FO4 (a « politique »), O4 (a « pârti »), R10, S0 | politique = E1 | - = E177 (mins on trouve « politikreie »),E178 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|årt di saveur miner ene veye, on payis |fr= {{t+|fr|politique}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}}; {{a-pdvpdr}} #{{Ope-addj}} k' a-st a vey avou l' politike. #* On vî bleu so s' narene k' aveut ene pwaire di berikes Lezî lijheut tot hôt les noveles {{~s}}. {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.37}} [[File:66 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* Si 1830 est po nosse payis li signå di noste emancipåcion {{~}}, pout on dire ki cisse date la, est po nos letes, li signå d’ on novea côp d’ aiye. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.39}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|politique}} |nl= {{t+|nl|politisch}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} lv3hipbcjkcw4jtoitorr13eenki8xr batijhî 0 43032 436415 393766 2026-09-17T23:21:20Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436415 wikitext text/x-wiki [[File:Batismo_católico.jpg|thumb|li priyesse batijhe l' efant]] == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|baptizo|sourd=la|batijhî}} {{bdjgr}} «[[βαπτίζω]]» (''baptízô'') (trimper, bagnî, frexhi, batijhî), {{çdom}} {{dcaw|ijhî|p+s+v|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bat.'hiː|ba.ti.'ʒiː|ba.ti.'ʒi|ba.ti.'ʒɛ|ba.ti.'ʒe|ba.tœ.'ʒi}} {{BS|jh}} *** {{frcjh}} {{AFE|ba.ti.'ze|ba.ti.'zɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|ba.ti.'ʒiː}} * {{Ric|ba·ti·jhî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-cowait-|batijh}} {{~}} {{vc}} # {{crus|wa}} diner l' sacramint do bateme a (èn efant, on catrucimî grande djin), tot lyi vudant d' l' aiwe so s' tiesse. #* On a {{~}} l' efant Dolfene, dimegne; li mårene et l' pårén ont rouwé ene masse di çanses a tos les efants {{s-rif|O3}} #* Et cfessant leus petchîs, il {{~|estit batijhîs}} d' lu divins l' Djourdin. {{s-rif|NDef|ratournant [[w:Sint Matî|Sint Matî]] avou [[w:François Bailleux|François Bailleux]] et [[w:Auguste Hock|Auguste Hock]]; [[s:Évangile selon saint Mathieu SLLW 1862/II|lijhåve vaici]]}}  # {{crus|wa}} diner on no et beni (ene sacwè d' eglijhe). #* Il ont {{~}} l' cloke {{s-rif|E203}} # on spot, on tite a (ene sakî). #* Si professeur lyi a dmandé di lomer des filozofes et dire çou tchaeke a fwait po-z esse insi {{~}} {{s-rif|JSch}} #* Djourmåy et doûcetmint tos les ecôs d' cisse tere K' on-z {{~|a batjhi}} walone s' avatchixhèt sor mi. {{s-rif|LLaginm|''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 105}} # radjouter d' l' aiwe a (on likide pus nôbe). #* Vosse laecea est {{~}}, ci n' est pus k' do ptit bleu {{s|R10}} #* Vosse djineuve est co bon, mins on sint bin k' il est {{~}} {{s|R10}} # fé passer on bateme di studiant a (on bleu). #* Oyi, ci-la ki cåze å posse, c' est mi ki l' a {{~}} cwand il esteut a Cureguem. ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[batijhî å gros sé]] ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[bateme]] * [[batijhaedje]] * [[batijheu]] * [[batijhmint]] * [[disbatijhaedje]] * [[disbatijhî]] * [[ribatijhî]] * [[ribatijhaedje]] }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (diner on no a) : [[lomer]] * (diner on såvadje no) : [[ribatijhî]], [[spoter]], [[sorlomer]] * (rimete di l' aiwe dins) : [[ragrandi]], [[ribatijhî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | batthî = E203 | batijî = O0, O2, O3, O4, O5, C9, C99 | bat'hî = E1 | batiji = C8, C60, S117 | batijè = S117 | batijer = S117 | batizer = E1, E200, E213, S0 | batiser = C99 | batisè = C1, C60 a "batiji", C99 | bate̊zer = C61 | batijhî = R13 |- = C65, E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|diner li sacramint d' bateme |fr= {{t+|fr|baptiser}} |en= to {{t+|en|baptize}} / to {{t+|en|baptise}}, to {{t+|en|christen}} ''(beni)'' |nl= {{t+|nl|dopen}} |de= {{t+|de|taufen}} |es= {{t+|es|bautizar}} |ar= {{t+|ar|عمّد|ral=3ammad|ar-fafl=عَمَّدَ}} }} {{ratour|diner on no et beni (ene clotche, metans) |fr= {{t+|fr|baptiser}}, {{t+|fr|surnommer}} ''(spoter)'' |en= to {{t+|en|baptize}}, to {{t+|en|christen}} }} {{ratour|diner on no såvadje no {{Lka-ra|spoter}} |fr= {{t+|fr|appeler}}, {{t+|fr|baptiser}}, {{t+|fr|surnommer}} |en= to {{t+|en|nickname}} |nl= {{t+|nl|bijnamen}} }} {{ratour|rimete di l' aiwe dins on likide nôbe |fr= {{t+|fr|baptiser}}, {{t+|fr|couper}}, {{t+|fr|diluer}}, {{t+|fr|frelater}} |en= to {{t+|en|baptize}} }} {{ratour|fé passer on bateme di studiant a |fr= {{t+|fr|baptiser}} ''(Beldjike)'', {{t+|fr|bizuter}} ''(France)'' }} === {{H|PE|wa}} === {{-perwa-î|batijh}} {{PE=}} #* On a {{~}} l' efant Dolfene, dimegne === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-î|batijh}} {{~}} {{o}} # k' a passé on bateme. # k' a stî rmaxhî avou d' l' aiwe. #* Ele ni vindeut k' des {{~|batijheyès}} gotes. === {{H|sustantif|wa}} === {{-suwa-î|batijh}} {{~}} {{o}} # onk k' a passé on bateme. #* Les {{~s}}, c' esteut totès grandès djins. #* On l' a conté come ene {{~|batijheye}} d' Lovén, mågré k' ele n' aveut nén tot fwait s' bateme, åyant stî malåde. ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[novelmint batijhî]] (novice, novea, bleu) ==={{H|VE}}=== {{wp|bateme}} hq8zjy7ttltz2nad83gzlxwc1tr1ieu djudjî 0 43580 436372 420525 2026-09-17T15:00:51Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436372 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|judicare|jūdĭcare|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤy.ʤiː}} * {{Ric|dju·djî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-cowait-|djudj}} {{~}} {{vc}} # {{djus|wa}} [[decider]] cwè po ene djin [[ametowe]] e [[tribunå]]. #* Nacer Abuzayid fourit dismaryî d' foice pa on tribunå a cåze k' il aveut stî {{~}} come pardjureu. {{s|LM}} # dire si ene djin a bén fwait ou nén. #* I n' fåt nén {{~}} ls efants, les traitî d' canayes, di {{~|laids hasses}}, di losses. {{s-rif|FNyn}} #* Mi, dji n' {{~|djudje}} nouk. Et minme cwand dj' {{~|djudje}}, mi djudjmint est veur, a cåze ki dji n' so nén tot seu: dj' a avou mi li Pere, ki m' a-st evoyî. {{s-rif|SDjratJML}} # [[riwaitî]], [[aconter]]. #* Rimerciyans les grands Mambors del VeyeDes grands palås k' i nos ont fwait basti,Di ç' monumint k' {{~|est djudjî}} sins pareyPa les årtisses k' acorèt pol vey. {{s-rif|HFbl|On pansiona, 1843, p.25}} # esse al tiesse d' on concours. #* Après, les kékes Walons k’ ele aveut tchoezi dvins tos omes di valeur po {{~}} l’ concours, di dmandît, dvant di s’ disseparer, s’ i n’ convénreut nén d’ drovi des pareys concours tos ls ans a Lidje. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.46}} # diner ene [[avirance]] so ene muzeure. #* Schoûtez, mi efant,Si ene tote pitite crawêye pondeure, Vis endè fwait dedja tant vey, {{~|Djudjîz}}, å cour ki vos ctaeyîz, Kibin vosse flitche doet toumer deure ! {{s-rif|MLol|p. 105, "L’amour atrape lu pètche"}} # {{rili|wa}} pezer l' bén et l' må k' a fwait ene moite åme po vey s' el fåt evoyî e paradis ou e-n infier. #* Onk come l' ôte al fén do monde, Cwand ç' serè po nos {{~}}, Diè reyrè d' nos vey aponde Si ns n' avans k' des sfwaits petchîs. {{s-rif|JDcoh|1939, p.149, ''Vîve Saint-Åbin'' (1937)}} # {{vcnd|di}} si fé ene idêye d' ene sacwè. #* Dji cnoxhe des figueures di mouftî Ki pinsèt ossi må k’ sont laids, Et k’ a vey on pout {{~|djudjî D’}} leus sintimints pa leus portraits Reyålizés pa bén des fwaits. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} #* Come vos {{~|ndè}} poloz {{~}}, li Societé Walone contéve totès djins d' cwè. {{s-rif|JMwpl|1938, p.48}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[djudjî å vir]]}} {{Lka}} «[[vey]]» ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[djudje]], [[djudjmint]] * [[ridjudjî]] {{mse}} * [[djustice]], [[djusticiåve]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (diner ene avirance so) : [[avirer]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | djudjî = E1,E21,E34,R10,R13 | djudji = O0 | juji = C8 | jujér = FO94, SpO1 p. 51 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|decider cwè po ene djin ametowe e tribunå |fr= {{t+|fr|juger}} |en= to {{t+|en|judge}}, to {{t+|en|rule}} |nl= {{t+|nl|oordelen}} |de= {{t+|de|richten}} |es= {{t+|es|juzgar}} |ar= Hakama {{=ral}} {{t+|ar|حكم}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|حَكَمَ}} |ary= {{t+|ary|حكم|ral=7kem|ar-fafl=حْكم}} }} {{ratour|esse al tiesse d' on concours |fr= {{t+|fr|présider}} }} oz8kpbj42h1i5lddifsxjsdvlxzq94h capåbe 0 44018 436352 414334 2026-09-17T12:04:42Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436352 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Calc|capable|fr|wa}} {{m-s}}, lu-minme do {{bdj|capabilis|sourd=la}} (ki pout contni), {{çdom}} {{caw|åbe|a|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** (avou cawete francijheye -åbe) {{AFE|ka.'pɔːp|ka.'paːp}} *** (avou cawete erîlêye -åve) {{AFE|ka.'pɑ̃f}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|ka.'pɔːp}} * {{Ric|ca·påbe}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-ike}} {{~}} {{o&f-a}} {{a-tpdr|wa}} # ki sait fé ene metowe sacwè. #* Si cénk cerveas s’ ont distingué, E leu plaece n’ avîz vs nén des meyes Bén {{~s}} di les replaecî ? Li vû par la s’ a ristopé. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} #* Dji vs sai ene plaece ki vs duré bén, Sins k' n' åye mezåjhe di boun amisse. Dji so {{~}}. Schoûtez çki dj' di {{s-rif|SScr}} #* Dji drouve l' ouxh : so moens d' èn eclair Tote li niyêye est revolêye ; Ca, po-z esse li prume a prinde l' air, I sont {{~s}} di fé ene trûlêye. {{s-rif|MLol|p.147, « Nos ‘nn’ alans »}} #* HAMÅL. – […]Des omes come Bernalmont ni seront måy {{~s}} d’ ateler ene cope di tchvås a nos eraires … ÎDÅ. – C’ est vraiy. {{s-rif|JMabf|1924, p.25}} #* Tos les comedyins, pår les pus djonnes, sont i {{~s}} di djåzer walon sins accint ? {{s-rif|MSla}} #* C' est l' sindicat ki l' a poûssî a fé del politike. «Vos creyoz ki dj' è so {{~}} ?», aveut i dmandé. «Tchofile, i gn a nén dandjî d' esse {{~}}», lyi aveut respondou s' tchîf, «vos dvroz simplumint rapoirter des vwès å pårti» {{s-rif|EBen}} #* Fåt i nén assoti ! Vos n' estoz nén minme {{~s}} do clore li betch a ene prijhnire ? {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|37}}}} ==== {{H|parintaedje}} ==== [[capåbté]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki sait fé comifåt ene metowe sacwè |fr= {{t+|fr|capable}}, {{t+|fr|compétent}} |ary= {{t+|ary|ملجّم|ral=mlejjem|ar-fafl=مْلجّم}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o&f}} # onk (ene) foirt sûti (sûteye), ki sait fé bråmint des sacwè ki les ôtes ni savèt fé. #* Li fi Djôrisse, c' est on {{~}}, da, lu ! ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[malén]], [[sûti]], [[bole-a-pårt]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|personne compétente}}, {{t+|fr|génie}} }} 67j3v3tlp4cq4ddmdagq6w8g1m19lkv monter 0 44571 436390 435999 2026-09-17T17:02:32Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436390 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|montare|sourd=la-vul}} {{m-s}}, {{çdom}} {{bdj|mont}} {{caw|er|v|wa}}; {{FEW|6/3|108|a}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|mɔ̃.te|mɔ̃.tɛ|mɔ̃.tiː|moː.te}} ** {{pzc}} {{AFE|mɔ̃.te}} * {{Ric|mon·ter}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=mont|come=bouter}} {{~}} # {{vsc}} aler pus hôt. #* Et l' lune, mocante, {{~|montéve}}, {{~|montéve}}, Påjhûle, sins fé shonnance, D' aveur pitié do ptit k' ele espawtéve ! {{s-rif|MLol|p.154, « L’èfant èt l’ leûne »}} #* Adon l' moteur foircixh; i petårdêye, hansixh, boerlêye; li batchea {{~|monte}} et s' implixh d' årzeye, la k' s' efoncèt les lujhantès brokes d' acî emantcheyes sol boird. {{s-rif|MFhb|(1937), p. 48}} # {{vsc}} [[roter]] pus hôt. #* TÅTÎ. – Rawårdez… leyîz m’ on pô rhaper… A ! djhoz k’ i {{~|monte}}, alez ! (A pårt.) Porveu ç' ki dj’ poye pårler ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne XII, v. 938-939 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne XII|lijhåve e Feller vaici]]}} #* Et cwand faleut {{~}} å docsal po-z aler shofler {{s-rif|LSom}} #* C' est l' viye do monde : onk ki dischind et l' ôte ki {{~|monte}}. # {{vsc}} {{str|wa}} tot djåzant d' on batea. #* On voet dipsoy Li Bovreye et disk' a Cronmouze ; on voet dschinde et {{~}} les bateas a wapeur ; {{s-rif|FrBcj|1852, ''L’antermagique'', p.72}} # {{vsc}} intrer (dins on trén, on batea). #* Ces deus zigomårds la dimanént a l' intrêye do poncea, et nos espêtchî di {{~}} sol batea. # {{vc}} mete eshonne des pîce po fé (ene grosse sacwè). #* Il a atchté ene éndjole a pîces distaetcheyes, mins i n' l' a nén seu {{~}} tot seu. #* Adon, so s' xhame a cane-e-cou, E pas di s' visse i tournikéve Tot {{~|montant}} seres et plats ferous, Sol tins ki l' håzinele doirmeut. {{s-rif|JDcoh|1939, p.69, ''Rimimbrance : Noyé l’ sèrwî'' (1920)}} # {{vc}} atchter tos les usteyes a ene sakî ki cmince on mestî a s' boûsse. #* C' est s' mononke ki l' a {{~|monté}}. # {{vc}} [[emantchî]] ene eterprijhe, on pordjet. #* Mi fi, i {{~|montrè}} s’ manaedje, et çoula a vosse narene ; {{s-rif|HSjan|p.135}} #* Çoula fwait ki dvins troes moes nosse manaedje {{~|serè monté}}, Nos irans dvant nosse mayeur sôder l' tchinne po nos maryî. {{s-rif|JDcoh|1939, p.168, ''L’afaîre èst faîte'' (1928)}} # {{vc}} {{cine|wa}} [[mete eshonne]] des bokets d' [[filmaedje]] po fé on [[fime]], ene [[videyo]]. #* C' est mi ki filmêye et ki {{~|monte}} les videyos. # {{vcnd|a}} [[cavayî]] so ene biesse. #* On djoû ki Colas esteut sol houpdiguet, i voleut, a tote foice, {{~|monter a}} tchvå. {{s-rif|TBowp|''Ine Copenne so Beaufils'', 1887, p.44}} [[File:Toussaint Brahy Ine Copenne so Beaufils 21 On djoû ki.wav]] # {{np-vprC}} : atchter totes les usteyes k' i fåt po fé on mestî. #* Dji m' a {{~|monté}} sins rén dmander a nouk. ==== {{H|ratourneures}} ====  # {{r|[[kî sovint monte trop hôt dschind bas]]}} #* Kéconks divrént shure vos pas : {{~|Kî sovint monte trop hôt dschind bas}}. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]} # {{r|[[monter al tiesse]]}} # {{r|[[monter e gråde]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[montant]] * [[montaedje]], [[monteu]] * [[amonter]] * [[dismonter]], [[dismontaedje]] * [[rimonter]] * [[sormonter]] * {{Lka-pa|mont}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[monte-et-dschinde]] * [[monter evoye]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (aler pus hôt) : [[griper]], [[gritchî]] * (atchter tos les usteyes a ene sakî) : [[enustiyî]] ==== {{H|contråve}} ==== * (aler pus hôt) : [[dischinde]], [[disvaler]], [[plonkî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | montè = C8 | monter = O4, R10,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aler pus hôt |ary= {{t+|ary|ral=[[6le3]] (Tle3)|طلع|ar-fafl=طْلع}} |de= {{t+|de|steigen}} |en= to {{t+|en|rise}} |es= {{t+|es|subir}} |fr= {{t+|fr|monter}} |la= {{t+|la|ascendere}} |nl= {{t+|nl|stijgen}} }} == {{L|fr}} == === {{H|Vi|fr}} === {{~}} #{{=wa|fr|mpr}} o1fbmioufo2kyt4ftn3311oghcd9ixk brakene 0 46586 436423 303825 2026-09-18T11:52:09Z Lucyin 218 436423 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Sv}} «[[bracner]]» === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[tchesse]] [[foû lwè]]. #* Divins les ptits viyaedjes di nosse vî ban di Rwene On rescontere des djins avou des gros paltots; On s' aporçût bénvite k' i ndè vont al {{~}} Et k' si l' paltot håynêye, c' est ki l' shoflete est dzo {{s-rif|LRsov|p. 177}} #* Dji so l' dierin voyaedjeu; (…) Des côps k' i gn a al maråde Des côps k' i gn a al {{~}}. {{s-rif|[[w:Bruno Picard|Bruno Picard]]}} ==== {{H|Si}} ==== [[bracnaedje]] ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|tchesse foû lwè |fr= {{t+|fr|braconne}}, {{t+|fr|braconnage}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|bracnaedje}} gej8wrctldmyocdyt11lv684atxibvx 436424 436423 2026-09-18T11:53:26Z Lucyin 218 436424 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Sv}} «[[bracner]]» === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[tchesse]] [[foû lwè]]. #* Divins les ptits viyaedjes di nosse vî ban di Rwene On rescontere des djins avou des gros paltots; On s' aporçût bénvite k' i ndè vont al {{~}} Et k' si l' paltot håynêye, c' est ki l' shoflete est dzo {{s-rif|LRsov|p. 177}} #* Dji so l' dierin voyaedjeu;(…) Des côps k' i gn a al maråde Des côps k' i gn a al {{~}}. {{s-rif|[[w:Bruno Picard|Bruno Picard]]}} ==== {{H|Si}} ==== [[bracnaedje]] ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|tchesse foû lwè |fr= {{t+|fr|braconne}}, {{t+|fr|braconnage}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|bracnaedje}} gg1asps6wlzkps354xax6hpg1y4alhv rayixhmint 0 49066 436355 362864 2026-09-17T12:28:22Z Scribus electronicus 3672 436355 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{BdjV|A|rayixh|rayi}}, {{caw|mint|s|wa|fwaitso=v}} ; {{nm|2016}}. === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # rais (rais [[UV]], gama, solreces) evoyîs pa on sourdant (loumire, nawea atomike). #* L’ apinse lyi aveut vnou di replaecî ses usteyes di cérudjeye pa on {{~}} evoyî, pa stereyotacseye, eviè des coines bén tchoezeyes dins l’ cervea. {{s|LMJS}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[rayixhaedje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rayixhmint = R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour | fr = {{t+|fr|rayonnement}} }} 1kra2qgemsrqy80p11iyqjtwesbna7v prononcî 0 49987 436353 353747 2026-09-17T12:18:44Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436353 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|pronuntiare|sourd=la}}, {{caw|î|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pʀɔ.nɔ̃.'siː|pʀɔ.nɔ̃.'sɪː|pʀɔ.nɔ̃.'se}} ** {{pzc}} {{AFE|pʀɔ.nɔ̃.'siː}} * {{Ric|pro.non.cî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-copici-|pronon}} {{~}} {{vc}} # dire (on mot) d’ ene metowe façon. #* Vos ploz {{~}} « boere » di deus façons, pol moens. === {{H|sinonimeye}} === [[dire foû]], [[dibokî]], [[vuzler]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[prononçaedje]], [[prononciåcion]], [[prononçmint]] * [[prononceu]] * [[prononçåve]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[kipiter]] (må prononcî) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | prononcî = O4,R13,R15 | prononcé = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sinse do mot k’ est ratourné |fr= {{t+|fr|prononcer}} |en= to {{t+|en|pronounce}} |nl= {{t+|nl|uitspreken}} |de= {{t+|de|aussprechen}}, {{t+|de|pronunzieren}} |es= {{t+|es|pronunciar}} |ar= naTaqa {{=ral}} {{t+|ar|نطق‎‎}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|نَطَقَ‎‎}} |ary= [[n6teq]] (nTeq) {{=ral}} [[نطق]] {{=dsf-ar}} [[نْطق]] }} ==== {{H|PE|wa}} ==== {{-perwa-î|prononc}} {{PE=}} 1w1n627mptj945997y981on1zwvc8q4 creyåve 0 49994 436407 427311 2026-09-17T19:57:30Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436407 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{BdjA|crey|croere}} {{caw-åve}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-E|creyåv}} {{~}} {{o&f-a}} {{a-tpdr}} # ki pout esse creyou. #* Alez vos fiyî a ça, la, vozôtes; ça n' a djamåy sitî {{~}} po ene mastoke {{s-rif|C106}} #* Et télmint k’ ele estént {{~s}}, Minme les pus sûtis î creyént. {{s-rif|JVvl|1901, p.130, “Li Casaire des S’colîs”}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[creyåvté]] * {{Lka-pa|croere}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[nén creyåve]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | creable = JLvc | créâve = E212 | crèyâbe = C8 | crèyauve = C106 | creyåve = R10 | croeyåve = R9 {{rif?}} | crwayâbe = S0 | crwèyâbe = O0 | crwèyåbe = E1 | crwèyåve = E1 | cwèyâbe = O0,O4 | cwoyâbe = O0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki pout esse creyou |en= {{t+|en|believable}} |fr= {{t+|fr|crédible}}, {{t+|fr|croyable}}, {{t+|fr|vraisemblable}} |nl= {{t+|nl|betrouwbaar}}, {{t+|nl|geloofbaar}} |ru= {{t+|ru|правдоподобный|ral=pravdopodobny}}, {{t+|ru|dostoviérny|ral=достоверный}} }} 23xpd8e6wajq84rgmsvutikyxjuh6mu tchapite 0 52625 436365 364577 2026-09-17T12:53:38Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436365 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|chapitre|fr|wa}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʧa.'pit|ʃa.'pit|ʃa.'pœt}} ** {{pzc}} {{AFE|ʧa.'pit}} * {{Ric|tcha·pite}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # boket d' pårtixhaedje d' on [[live#Walon 1|live]]. #* Tos les {{~s}} si limerotèt "l°" epwis li vraiy limero {{s-rif|JThi}} # barbotaedje, rimostrance. #* si mame lyi nd a fwait onk di {{~}}. # {{cato|wa}} consey d' on [[moustî]]. #* Si dj’ ouxhe sitou di vosse {{~}}, Vos ouxhîz ossu oyou m’ vwès; Dji n’ ouxhe nén fwait come les djezwites, A kî l’ politike sieve di lwè. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== (sinse 1) * [[tchaptrê]] (sinse 2) * [[barbotaedje]], [[berdelaedje]], [[rimostrance]], [[chuchûte]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | tchapite = O4,R10 | chapite = C1,O0,O4, PDV | chapitte = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|boket d' pårtixhaedje d' on live {{Lka-ra|tchaptrê}} |de= {{t+|de|Kapitel}} |en= {{t+|en|chapter}} |es= {{t+|es|capítulo}} |fr= {{t+|fr|chapitre}} |nl= {{t+|nl|kapittel}} }} ge59a5koiklj6polglc7aja4ahnf254 djezwite 0 54554 436363 426714 2026-09-17T12:49:54Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436363 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == <gallery> File:Levaux Jean.jpg|on djezwite (Jean Levaux) diviè 1898 Imådje:Lecomte Jean-Marie.jpg|èn ôte djezwite (Jean-Marie Lecomte) e 1903 </gallery> ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Calc|jésuite|fr|wa}} {{m-s}} ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʒɛ.'zwit|ʒe.'zwit|ʒe.'zwœt}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤɛ.'zwit}} * {{Ric|dje·zwite}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{cato|wa}} mimbe d' èn ôre rilidjeus catolike do minme no. #* Si dj’ ouxhe sitou di vosse tchapite, Vos ouxhîz ossu oyou m’ vwès; Dji n’ ouxhe nén fwait come les {{~s}}, A kî l’ politike sieve di lwè. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} #* Les {{~s}}, on è pout dire çou k’ on vout, mins c’ est des djins, tolminme, ki sont capåbes; il ont rascoyî les ôrfuléns; i ls ont-st aclevé. {{s-rif|{{s-rif|JPD}} {{Ran}} l° 85)}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | jèzwite = PDV }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mimbe d' èn ôre rildjeus |fr= {{t+|fr|jésuite}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|Djezwites}} o7gqspqi2n6cimfmfqmlhipsgabrvhr bracnî 0 59641 436419 419638 2026-09-18T10:45:02Z Lucyin 218 436419 wikitext text/x-wiki {{RA|wa}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|brakene}} {{spo-caw|ene}} ey {{caw|î|s|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|bʀak.'niː|bʀa.kɔ.'niː}} *** {{frcjh}} {{AFE|bʀa.kɔ.'nje|bʀa.kɔ.'ɲe|bʀã.kɔ.'nje}} ** {{pzc}} {{AFE|bʀak.'niː}} * {{Ric|brac·nî}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-|o=bracnî|f=brakinresse}} {{~}} {{o}} # onk ki tchesse sins abondroet. #* El vî Luk esteut taeyeu d' legnes et m' pa esteut gåre di bos; di tinzintins, foirceymint, i s' rescontrént eyet dji purdeu plaijhi a les schoûter pårler djibî, {{~s}} ou plouve. {{s-rif~|[[w:Marc de Burges|Marc de Burges]]}} #* -Pocwè k' c' esteut nén les omes k' alént siyî ås djniesses? - Il î alént ossu, hin; mins les omes, zels, c' esteut cåzu tertos des {{~s}}, don. Cwand i moussént dins l' sårt, i cschirént l' mitan d' leu tins a waitî d' apicî on cok di brouwire u on rålea d' djiniesse. {{s-rif|LMbba}} #* Ca nosse lune tote novele Est evoye si rcatchî Et l' tinre vint ki muzele Est l' soçon des {{~s}}. {{s-rif|ABac}} #* Et l' crapåde ni s' rindeut nén conte k' elle esteut parey k' ene poye faizande ki shût pate a pate les xhos d' grin a l' anize k' el {{~}} a semé el håye et kel minèt todroet a ene gayole. {{s-rif|JPD}} #* Contråvmint al regue do {{~}} «rén k' ene nute», i lait portant s' bricole; ossu, mårdi, viè nouv eures, vo rla Colas so voye, tot parey k' ir; del fåsse voye, i voet l' bricole: eco vude. {{s-rif|SFon|dins [[w:Colas l' bracnî (novele)|Colas l' bracnî]]}} #* Alez lzî fé comprinde, a des fervants {{~s}} d' rinnes, k' i fåt leyî nd aler avå l' campagne, sins les rascode, ces ptitès biesses la ! {{s-rif|GPech}} #* E-n etindant ça, l' Djan a stî on pô rassuré, et pu, e cas d' dandjî, il aveut on bon coutea d' potche so lu, il esteut drovou, c' esteut on coutea d' {{~}}. {{s-rif|GLuc}} #* N' est ç' nén avou les {{~s}} k' on fwait les meyeus gåres ? {{s-rif|RPain}} #* Trevåtchî l' Fagne al nive? Ni fjhoz nén cisse biestreye la. Dj' ô bén k' les frådeus et les {{~s}} ni s' î oizèt minme pus risker, asteure ki ele ravize ene grande mer di nivaye. {{s-rif~|ASou}} <gallery> William Hemsley The young poacher 1874.jpg Le braconnier par Frédéric Rouge.jpg </gallery> ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[afuteu]], [[bracneu]] ==== {{H|rilomêye do mot}} ==== {{Tit}} * [[w:Li bracnî (roman)|Li bracnî]]: roman da [[w:Joseph Calozet|Joseph Calozet]] * [[w:Colas l' bracnî (novele)|Colas l' bracnî]]: novele da [[w:Serge Fontaine|Serge Fontaine]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | bracnî, brakinresse = R10 | ?, braquèn'rèsse = E165 | bracnî = S117 | brac'nî = S109 | braknî = S0 | brak'nî = C1,C13, E1, S36  | bracogné = S0 | braconi = E177a | braconî = C1,C9, E21,E34, O4 | braconier = C1 | branconié = O4 |- = E203,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|onk ki tchesse sins nd aveur li droet |fr= {{t+|fr|braconnier}} |en= {{t+|en|poacher}} |nl= {{t+|nl|stroper}} |de= {{t+|de|Wilderer}} |es= {{t+|es|cazador furtivo}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|bracnî}} t5ezdqy8j8jzhpmsas3wflsrdv37as1 si trover 0 59964 436402 434629 2026-09-17T19:31:27Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 436402 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv3-|s|trover}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Apl-vprC}} « [[trover]] ». === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vpr}} # poleur esse veyou et prins, po ene sacwè pierdowe. #* Les cwårs, ça n’ {{~|si trouve}} nèn avå les voyes. # esse metou. #* Ça {{~|s’ trovéve}} e ridant. # parexhe, shonner. #* Avou des si sûteyès djins come zels, on {{~|s’ trouve}} sovint biesse ! # divni. #* MAYANE. - Oho ! Si vs avîz intré on cwårt d' eure pus vite, vos l' trovîz cial. (Ele lyi mostere li fåtûle k' est toprès do calorifere.) GRANDET - Des bråvès djins, madame, les Wilkin, k' ont avou des måleurs. MAYANE. - Edon, zels k' el tinént si hôt, pwis d' on côp {{~|s' trover}} tot rwinés. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XV, p.17}}  ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[si trover må di]]}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|se trouver}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|se trouver}}, {{t+|fr|se situer}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|paraître}}, {{t+|fr|sembler}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|devenir}} }} dhpie5xcm3vb9ppavczi7vqj0tilew9 Uzeu copene:SHB 3 65680 436416 357374 2026-09-18T04:19:09Z Max 4141 Max a displaecî l’ pådje [[Uzeu copene:SHB2000]] viè [[Uzeu copene:SHB]] : Page automatiquement déplacée lors du renommage de l’utilisateur « [[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]] » en « [[Special:CentralAuth/SHB|SHB]] » 357374 wikitext text/x-wiki <div style="border: 1rem #dd0000 ridge; padding: 0.5em;">Hello! Please message me on [[m:User talk:SHB2000|meta.wikimedia.org]] instead. I may not notice messages on this page.</div> ojy2vkqs676esjrcfi79dwyt0tjr5xc moskêye 0 65986 436368 376801 2026-09-17T13:51:53Z Scribus electronicus 3672 436368 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|mosquée|fr|wa}} {{m-s}}, lu-minme di {{bdj|moscheta|sourd=it}} (spotchî e {{bdj|moschea|sourd=it}}), lu-minme de l’arabe {{bdj|مسجد|ral=masjid|sourd=ar}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|mɔs.'kɛːj|mɔs.'kej|mɔs.'ke}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|mɔs.'kɛːj}} * {{Ric|mos·kêye}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{bast|wa}} {{islam|wa}} bastimint d' priyire des [[muzulmans]]. #*E 2009, li minisse walon Philippe Courard ricnoxha cwarante-deus {{~s}} e l' Walonreye. #*Après li ddjune amon Nooman, il aveut leyî Vera ey Esmayel sol voye del {{~}}, dire leus priyires di l' alnute {{s|LMver}} <gallery> Mosquée Arrahma (Marchienne-au-Pont).jpg|a [[Mårciene]] Cheratte-Mosk.jpg|a Tcherate Marakech koutoubia2.jpg|a Marakech Imelrhesse ⵉⵎⵍⵖⵙ moskêye panes solreces.jpg </gallery> ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|bastimint d' priyire des moslimîs |fr= {{t+|fr|mosquée}} |en= {{t+|en|mosque}} |nl= {{t+|nl|moskee}} |de= {{t+|de|Moschee}} |es= {{t+|es|mezquita}} |ar= {{t+|ar|مسجد‎|ral=masdjid|ar-fafl=مَسْجِد‎}} |ary= {{t+|ary|جامع‎|ral=jæm3|ar-fafl=جامْع}} |zgh= {{t+|zgh|ⵜⵉⵎⵣⴳⵉⴷⴰ|ral=timzgida}}, {{t+|zgh|ⵜⴰⵎⵣⴳⵉⴷⴰ|ral=tamzgida}} }} cvslzt7zg6b77ho10853llwm4n5wt64 profete 0 65991 436406 364055 2026-09-17T19:49:43Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436406 wikitext text/x-wiki {{MR|Profete}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Calc|prophète|fr|wa}} {{m-s}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pʀɔ.'fet}|pʀɔ.'fɛːt|pʀɔ.'fɛt}} ** {{pzc}} {{AFE|pʀɔ.'fɛt}} * {{Ric|pro·fete}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-|o=profete|f=profetresse}} {{~}} {{o}} # {{rili|wa}} ome ricnoxhou come apoirtant l' parole do Bon Diu. #* Dji vs cåze do {{~}} Izåk {{s-rif~|S0}} #* Les esprits des {{~s}} sont prezintés ås {{~s}} {{s-rif|MDeb|ratournant li [[w:prumire lete sint På ås djins d' Corinte|prumire lete sint På ås djins d' Corinte]]}} #*Si ene sakî croet esse {{~}}, k’ i ricnoxhe ki çou ki dji scrî, c' est èn ôre då Signeur {{s-rif|MDeb|ratournant li [[w:prumire lete sint På ås djins d' Corinte|prumire lete sint På ås djins d' Corinte]]}} # djin ki croet k' ele sait bén l' avni. #* Li ci ki dit «Li rfondou walon, c' est on pordjet ki n' rotrè djamåy», c' est on {{~}}, ci-la ? #* I s’ trouve co d’ ene ôte cwålité Ki est portant pus pardonåve : Ele n’ a nén l' sote vanité Di fé ni l' {{~}} ni l’ orake. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[profeceye]] * [[profetijhî]] {{nourat}} my27r03vl35msg0phurz4k5xxu2u07z luçon 0 68640 436378 434274 2026-09-17T15:43:13Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436378 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== {{-spodiv-|[[luçon]]|[[lçon]]}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}}, rålmint {{o}} # {{scol|wa}} moumint k' on-z aprind åk, e scole. #* C' esteut å cminçmint del {{~}} {{s-rif~|S0}} #* Vos sårîz bén dner ene {{~}} Sins k’ on mwaisse di scole l’ åye dicté. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} #* S' end est insi, dês ouy, dji prindrè t on {{~}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 298}} # kinoxhances k' i fåt aprinde po passer les egzamins. #* Ti cnoxhes tes {{~|lçons}} ? {{s-rif~|S0}} # apriyesse après ene måle faitindje k' on î a stî coridjî. #* Il a yeu ene boune {{~}} di s' pere {{s-rif|O105}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | luçon = R13,S117 | lèçon = E34,O4,O105 | leuçon = S0 | lçon = S0,S117 | l'çon = O4,O105 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|moumint k' on rçût èn acsegnmint, e scole |fr= {{t+|fr|leçon}} }} mqpusze1z9rq3a3h2kcqtku7kv50wpo a raze di 0 69732 436414 424278 2026-09-17T20:52:10Z Scribus electronicus 3672 436414 wikitext text/x-wiki {{MR|å raeze di}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|a|raze|di}} === {{H|divancetire|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # tot dmanant foirt astok del tere, del toele di l' aiwe. #* Si vs avoz des emorowides Ki vs acorexhe on pô foû, Sol minme djoû vos nd estoz cwite Dji vs les côpe {{~|a raze do}} cou. {{s-rif|FrBcj|''Li charlatan contraire'', 1852, p.12}} #* Leus aiyes d' acî Prindèt leu coûsse, {{~|A raze di}} Mouze Ou dzo l' bleu cir. {{s-rif|LLbe|(1928), p. 14}} #* Viker divins les åbes, çoula m' avizéve foirt chtroumfant, po nozôtes k' est todi {{~}} tere ! {{s-rif|PHTchb|2021, {{p.|38}}}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[å pî di]] * [[djus di]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | â ras’ di = FrBcj | a rase di = LLag | a ras′ di = E1 }} ==== {{H|ratournaedje}} ==== {{ratour|tot dmanant foirt astok del tere, del toele di l' aiwe |fr= {{t+|fr|au ras de}} }} 0o6bn0y3dg1hcmaeeof39264klpl64i å raeze 0 70294 436413 434267 2026-09-17T20:49:41Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436413 wikitext text/x-wiki {{!Rif|å resse}} {{MR|aresse|åress}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Aplti|å|resse}} ==== {{H|adviebe}} ==== {{~}} {{n-c|wa}} # refoice li sacwè k' a stî dite dins l' fråze di dvant, tot radjoutant ene idêye. #* K' est çki les ôtes vont dire {{~}}, Il årè bon di s' håyner dmwin ! {{s-rif|MLol|p.153, « One surprîse »}} #* '''Åresse''', les vatches Sanga do Rwanda, c’ est del famile des zebus di l’ Inde, et nén come les vatches sins bosses d’ avårci {{s|LM}} #* Zita a rascoyî les dierins mots da l' ome … curieus ! … ene sacwè d' motoit foirt serieus {{~}} {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|10}}}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[leyî å raeze]]}} ===== {{H|sinonimeye}} ===== {{Boesse|c=2|tite=refoice li sacwè k' a stî dite dins l' fråze di dvant, tot radjoutant ene idêye| * [[dayeur]] * [[avou ça]] }} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | å réz´ = E1 | å rés´ = E1 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour | fr = {{t+|fr|par ailleurs}}, {{t+|fr|d'ailleurs}}, {{t+|fr|en outre}}, {{t+|fr|de surcroît}} }} jzz7qboytcgxhykfepwc6agmmrxe460 vir gote 0 72868 436403 407549 2026-09-17T19:33:59Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436403 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|vey gote}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|vir|gote}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} {{vc}} # bén vir, å pus sovint imådjreçmint, ene sacwè afén d' ni nén esse yeu. #* Cwand l' vanité vos espaitche d' î {{~}}. {{s-rif|HPet}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[vey clair]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[n’ î vey gote]] * [[vey bablou]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | vîr goute = HPet }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|voir clair}} }} 5po02q0p0crjyl0xtb0shg29ap3spx1 disk’ å raeze d’ ouy 0 74317 436409 424938 2026-09-17T20:28:54Z Scribus electronicus 3672 436409 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|disk’|å|raeze|d’|ouy}} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} # {{cron|wa}} disk' å moumint prezint. #* Ci sereut fé rpasser Sol vû k' elle a leyî Co cint et cint hictaedjes {{~|Disk' åress d' ouy}} catchîs. {{s-rif|JDcoh|1939, p.63, ''Djônèsse è doû'' (1933)}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[disk’ asteure]] * [[disk’ å raeze d’ asteure]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|disk' å moumint prezint |fr= {{t+|fr|jusqu’à présent}} |nl= {{t+|nl|tot nu toe}} }} 7pv6wxuezqq6cbrwrrxnhkaalp6yzz7 436410 436409 2026-09-17T20:29:23Z Scribus electronicus 3672 Scribus electronicus a displaecî l’ pådje [[disk’ åress d’ ouy]] viè [[disk’ å raeze d’ ouy]] 436409 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|disk’|å|raeze|d’|ouy}} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} # {{cron|wa}} disk' å moumint prezint. #* Ci sereut fé rpasser Sol vû k' elle a leyî Co cint et cint hictaedjes {{~|Disk' åress d' ouy}} catchîs. {{s-rif|JDcoh|1939, p.63, ''Djônèsse è doû'' (1933)}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[disk’ asteure]] * [[disk’ å raeze d’ asteure]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|disk' å moumint prezint |fr= {{t+|fr|jusqu’à présent}} |nl= {{t+|nl|tot nu toe}} }} 7pv6wxuezqq6cbrwrrxnhkaalp6yzz7 aparince 0 75558 436394 424521 2026-09-17T17:55:52Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436394 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}} == {{djermon}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # manire d' aparete, di s' fé vey, di s' mostrer. #* Il a bele {{~}}. {{s-rif|C106}} #* I n' si fåt nin fiyî ås {{~s}}. {{s-rif|DTW}} #* Les {{~s}} sont trompåves. {{s-rif|DTW}} ==== {{H|ratourneure}} ==== # {{r|e-n aparince}} #* Mins on voet d’ ces omes d’ impôrtance Ki n' fjhèt nén on pas sins tuzer. On les prindreut {{~|e-n aparince}} Po des mambors d’ ene rweyåté; {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]} # {{r|i gn a {{~}} di ça.}} : on dirait bien, selon toute vraisemblance. # {{r|i gn a {{~}} di plouve.}} : on dirait bien qu'il va pleuvoir. # {{r|ça a bele {{~}}.}} : ça se présente favorablement. # {{r|elle a {{~}}.}} : on voit bien qu'elle est enceinte. # {{r|fé l' '''aparince''' do.}} : paraître; faire semblant de. ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[a l' aparince ]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | aparince = C106, E1,O0,O3,O4 | aparance = C9,E1,E21 | aparence = C1,E34,O4 }} ==== {{H|Ratournaedje}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|apparence}} }} kbkucl4qfq30slyt2pleim2wy6dy3ri disk’ åress d’ asteure 0 75665 436412 424939 2026-09-17T20:48:27Z Scribus electronicus 3672 436412 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|disk’|å raeze|d’|asteure}} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} # {{cron|wa}} disk' å moumint prezint. #* Tos les cis k' ont vnou prinde muzeure, {{~|Disk' åress d' asteure}} s' end ont trové bén. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li châss’ di sôïe'', p.121}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[disk’ asteure]] * [[disk’ å raeze d’ ouy]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | jusqu’â rés’ d’a c’st’heure = FrBcj }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|disk' å moumint prezint |fr= {{t+|fr|jusqu’à présent}} |nl= {{t+|nl|tot nu toe}} }} 1kqrb8ly8vn0awzv9k9qarijb2osmb0 mwaisse di scole 0 76299 436376 428553 2026-09-17T15:26:23Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436376 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|mwaisse|di|scole}}, lu-minme {{calc|maître d’école|fr|wa}} {{m-s}}. === {{H|sustantivire|wa}} === {{-su-|pl=mwaisses di scole}} {{~}} {{o}} # {{scol|wa}} mwaisse k' escole les efants di 6 a 11. #* {{~|Mwaisse di scole}} d' on viyaedje. {{s-rif|E203}} #* Vos sårîz bén dner ene luçon Sins k’ on {{~}} l’ åye dicté. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} #* Paski nos {{~|mwaisses di scole}} ni nos ont måy heré e l' tiesse li hinne conte les Francès ni conte les cis k' avént ene pus bele plaece å solo k' nozôtes. {{s-rif|JLdlb|1919, ake I, sinne XVI, p.15}} #* C’ est s' soçon, li {{~}}, ki lyi a dné l' apinse do ptit carnet. {{s-rif|LSom}} #* T’ as l’ {{~}} et des trokes di scolîs presses a potchî dins l’ bî. {{s|CDen}} #* Les {{~|mwaisses di scole}} ki cnoxhént li walon si pinsionèt, et les djonnes ni shuvèt nén. {{s-rif|POtj}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[instituteur]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[professeur]] * [[scoleu]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | maiss-di-skol = E203 | mêsse di scole = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mwaisse k' escole les efants di 6 a 11 |fr= {{t+|fr|instituteur}} }} 82aqmmo1apotmzwb855ibt5sg8txwl8 estat 0 76638 436388 431508 2026-09-17T16:56:16Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436388 wikitext text/x-wiki {{MR|Estat}} =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|status|sourd=la}}, pal voye do {{p|estat|fro}} et do {{p|état}}. Adonpwis riwalnijhî avou ene consoune « s- » adjoutante. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|e.ta|ɛ.'ta}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛs.'ta}} * {{Ric|es·tat}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # manire d' esse d' ene sacwè. #* L' {{~}} d' mariaedje. {{s-rif|E203}} {{s-rif|E1}} # [[sitouwåcion]], [[afwaire]]. # [[plaece]], [[condicion]]. #* Djonne feye, ni spozez nén l' ome ki n' a nol {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Elle a maryî èn ome ki n' aveut nol {{~}}. {{s-rif|E1}} #* Mins mågré tos les avantaedjes Di vosse syince et d’ voste {{~}}, L’ umilité fwait vosse pårtaedje. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]} # {{econ|wa}} [[conte]], [[rapoirt]]. #* Apoirtez m' l' {{~}} des ovraedjes ki vs avoz fwait : dji vzel payrè. {{s-rif|E203}} {{s-rif|E1}} # {{med|wa}} santé. #* Si pere est dvins on laid {{~}}. {{s-rif|E203}} # {{med|wa}} {{str|wa}} manire d' esse divins si tiesse. #* Est i possibe di s' mete dins èn {{~}} parey!? {{s-rif|E1}} {{s-rif|S0}} #* Nonna, et dji vou k' vos prindexhe ene vizite, mi, ça n' vis såreut fé do må, c' est les tracas k' vos vs acweroz a responde a vos gazetes ki vs metèt dvins cist {{~}} la. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XIII, p.15}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[dins tos ses estats]]}} ou {{r|[[divins tos ses estats]]}} #* Esse {{~|divins tos ses estats}}. {{s-rif|E1}} #* Si mete {{~|divins tos ses estats}}. {{s-rif|E1}} # {{r|e-n estat di}} #* Si vs estoz {{~|e-n estat d’}} petchî mortel, vs alez directumint e-n infier. #* Dji n' so nén {{~|e-n estat d'}} ovrer. {{s-rif|E1}} # {{r|[[rimete e-n estat]]}} #* {{~|Rimete}} ene måjhone e-n estat. {{s-rif|E1}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[estance]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[estat civil]] * [[estat-madjôr]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | estat = R10,R13,R17 | ètat = C1,E1,E21,E34, O0 | èta = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|manire d' esse d' ene sacwè |fr= {{t+|fr|état}} |nl= {{t+|nl|staat}} }} {{ratour|sitouwåcion, afwaire |fr= {{t+|fr|situation}}, {{t+|fr|affaire}} |nl= {{t+|nl|toestand}}, {{t+|fr|situatie}} }} {{ratour|conte, rapoirt |fr= {{t+|fr|compte}}, {{t+|fr|état}} }} {{ratour|santé |fr= {{t+|fr|santé}}, {{t+|fr|état}} }} {{ratour|manire d' esse divins si tiesse |fr= {{t+|fr|état}}, {{t+|fr|disposition}} }} fne00i63n47d5ao8cfv8lniv13wjds4 date 0 76704 436398 431800 2026-09-17T18:11:38Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436398 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|data|sourd=la|dinêye}}, prumî mot del fôrmule « data littera » === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dat|daːt|dɔːt}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|dat}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{cron|wa}} onk des 365 ou 366 djoûs. #* Dji vs payrè a télé {{~}}. {{s-rif|E1}} #* Vola cénk djoûs ki l' {{~}} est schoyowe. {{s-rif|JLpml|1928, ake III, sinne XV, p.49}} #* Si 1830 est po nosse payis li signå di noste emancipåcion politike, pout on dire ki cisse {{~}} la, est po nos letes, li signå d’ on novea côp d' aiye. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.39}} # {{stin|wa}} moumint. #* Elle est a s' {{~}}. {{s|R10}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|mete li date}} : [[dater]]. # {{r|prinde date}} #* Zels k’ on sait ki leu pô d’ latén {{~|A pris date}} avou leu prebinde, Dvrént i måy pårler sins constrinte ? {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]} # {{r|sins date}} : nén daté. #* Lete sins {{~}}. {{s-rif|E203}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[date del moirt]] * [[date di moirt]] * [[date di nexhance]] * [[date di skepiaedje]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[djoû]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | date = O5, R10:17060,R13 | dåte = E1,E34 | dâte = E21 | dâtt = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|onk des 365 ou 366 djoûs |fr= {{t+|fr|date}} |en= {{t+|en|date}} |nl= {{t+|nl|datum}} |ru= {{t+|ru|дата|ral=data}} }} === {{H|codjowa|wa}} === {{~}} # {{IP13s|dater}}. #* Sins prinde asteme å ci ki passe, Ele apontièt leu ptit ddjuner So ene viye tcheyire a pîs tournés Ki {{~}}, seur, do tins d’ Louwis Saze. {{s-rif|JVpr|(1897), «Fous mode», p.119}} #* Kéne tricbale, ciste anêye al fiesse ! End aveut des copes e bran, Padrî l' bleuwe banire del Djonnesse Ki {{~}}, ouy, di vla céncwante ans. {{s-rif|JDcoh|1939, p.60, ''Vîve li djônèsse !'' (1927)}} #* Li pîce prezintêye al tévé, å pus sovint, {{~}} do d' Matîssalé. {{s-rif|MSla}} # {{SP13s|dater}}. # {{Kim2s|dater}}. === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|δάκτυλος|sourd=grc|ral=daktulos|doet}} (cåze del cogne do frut), pal voye do {{p|dactylus|la}}, di l' {{p|datil|oc}}, do {{p|datele|fro}} et do {{p|date|fr}}. <gallery> 1 Dattes Kenta.JPG </gallery> === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dat|daːt|dɔːt}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|dat}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{frut|wa}} frut do palmî. #* Sirôpe di {{~}}. {{s-rif|E203}} #* I serént botike eviè cwatre eures, po leyî les eployîs tatårs eraler e leu måjhone (…), et-z atchter les soucrêyès biscûtes et les conins d' beguene, ene sôre di ratchitcheye {{~}} d' avår la. {{s-rif|LMver}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[datî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | date = E1,E21,E34, R10:19704 | datt = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|frut do palmî |fr= {{t+|fr|datte}} }} == {{L|fr}} == === {{H|sustantif|fr}} === {{-su-|ling=fr}} {{~}} {{f}} # {{fr=wa}} ''(djoû d' l' anêye)'' === {{H|codjowa|fr}} === {{~}}, {{V|dater|ling=fr}} # {{fr=wa}} 81squx07agbf6911f2bq1kwdow2gmcu avantaedje 0 77057 436387 434618 2026-09-17T16:55:40Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436387 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|avantage|fr|wa}}, {{caw|aedje|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.vɑ̃ː.ˈtɛʧ|a.vɑ̃ː.ˈtaʧ|a.vɑ̃ː.ˈtaːʧ|a.vɛ̃ː.ˈtɛʧ}} {{BS|ae}} ** {{pzc}} {{AFE|a.vɑ̃ː.ˈtɛʧ}} * {{Ric|a·van·taedje}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # [[piceure]], [[cwålité]] ki rind ene sacwè, ene idêye, assaetchante. #* MAREYE. - Des djins, come ene sakî, frént on foû bon manaedje, Et dj' croe k' a nos maryî i gn a tot {{~}}. TÅTÎ. - Pinsez vs ? MAREYE. - Dj' fwai pus, djel di. TÅTÎ (a pårt). - Kéne verdjale, les aidants ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 545-547}} #* Si pa saya di lyi fé comprinde ki les boûs ont des {{~s}}, k' i wårdèt todi a moens leu valeur, k' i vs aidèt et k' i fjhèt todi des kilos d' boune tchå, ådvier ki les tchvås, zels, ni fjhèt k' di vs aidî et k' divnous vîs, i les fåt vinde pol coutea et çoula, po pîce di pwin. {{s-rif|ALen}} # [[traitmint]] speciå k' les ôtes n' ont nén droet. #* Mins mågré tos les {{~s}} Di vosse syince et d’ voste estat, L’ umilité fwait vosse pårtaedje. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} # {{econ|wa}} sacwè d' bén, ritchesse k' on pout wangnî so nosse conte. #* Ritirer beacôp d' {{~s}} d' on martchî. {{s-rif|E203}} & {{s-rif|E1}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a l’ avantaedje di]]}} # {{r|[[aveur l’ avantaedje so]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[avantaedjeus]] * [[avantaedjî]] * [[davantaedje]] * [[dizavantaedje]] * [[dizavantaedjeus]] * [[dizavantaedjî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=piceure, cwålité ki rind ene sacwè assaetchante| * [[bon costé]] * [[cwålité]] }} {{Boesse|c=2|tite=sacwè d' bén, ritchesse k' on pout wangnî so nosse conte| * [[rapoirt]] * [[wangne]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[wangne]] ==== {{H|contråve}} ==== {{Boesse|c=2|tite=piceure, cwålité ki rind ene sacwè assaetchante| * [[difåt]] * [[dizavantaedje]] * [[måcule]] * [[måva costé]] / [[mwais costé]] }} {{Boesse|c=2|tite=sacwè d' bén, ritchesse k' on pout wangnî so nosse conte| * [[piete]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | avantadje = C9 | avantâdje = C8, O3,O4 | avantaedje = R10 | avantèdje = E1,E21,E34 | avantech = E203 | avanteg = E177a }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|piceure, cwålité ki rind ene sacwè assaetchante |en= {{t+|en|advantage}} |fr= {{t+|fr|avantage}} |nl= {{t+|nl|voordeel}} |ru= {{t+|ru|преимущество|ral=preimuchtchestvo}}, {{t+|fr|плюс|ral=plyous}} }} {{ratour|traitmint speciå |fr= {{t+|fr|privilège}} }} {{ratour|sacwè d' bén, ritchesse k' on pout wangnî so nosse conte |fr= {{t+|fr|avantage}}, {{t+|fr|gain}}, {{t+|fr|bénéfice}} }} qbfi9f3q3ov2v11ivusw2wqlzcnyql8 walnijhî 0 77236 436420 435720 2026-09-18T10:45:46Z Lucyin 218 436420 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|walon}} {{spo-caw-on}} {{dcaw|ijhî|v+p+a|wa}}. === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=walnijh|come=waitî}} {{~}} # {{vc}} rinde pus [[walon]]. #* Kéne anêye k' il {{~|ont walnijhî}} l' etraidance eternåcionåle ? # '''si''' {{~}} (v.pr.) divni pus walon. #* E 2012, De Wever si plindeut ki l' economeye del Beldjike si {{~|walnijhive}}. ==== {{H|Pa}} ==== * [[walnijhaedje]] * [[riwalnijhî]] * {{Lka-pa|walon}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | walnijhî = R10 | walonijhî = G101 (rifondaedje des cognes coinreces) | walonijî = O226 | walonîji = S226 | walonihî = E226 | walonizer = E223 | walonijhî = R17 {{rif?}} }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimete a môde walone |fr= {{t+|fr|walloniser}} }} === {{H|PE|wa}} === {{-perwa-î|riwalnijh}} {{~}} {{a-pdvpdr}} # {{linw|wa}} rimetou dins l' fonolodjeye do [[walon]]. #* Les cåzeus di dmwin årént målåjhey a accepter des calcaedjes ki n' årént nén stî {{~s}}, come "calandriyér". ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|rimetou a môde walone |fr= {{t+|fr|wallonisé}}, {{t+|fr|réadapté}} {{t+|fr|phononologiquement}} au wallon {{wa+fr}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|riwalnijhaedje}} szsenem99arpv70bohclbt1c4apzkw8 constrinte 0 77359 436397 436278 2026-09-17T18:10:45Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436397 wikitext text/x-wiki {{MR|constrinde}} =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sv|constrinde}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kɔ̃ːs.ˈtʀɛ̃ːt|kɔ̃ː.ˈtʀɛ̃ːt}} ** {{pzc}} {{AFE|kɔ̃ːs.ˈtʀɛ̃ːt}} * {{Ric|cons·trinte}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # eployaedje del foice po fé fé ene sacwè. #* Zels k’ on sait ki leu pô d’ latén A pris date avou leu prebinde, Dvrént i måy pårler sins {{~}} ? {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]} # {{econ|wa}} totès mzeures k' on creyancî pout prinde po foirci on [[dibiteu]] a [[racwiter]] s' desse. #* TÅTÎ (a pårt a Tonton). – Chute, dji pou co fé l’ rintî : Dispoy ki l’ Goviernumint a-st aboli l’ {{~}}, On pout viker d’ ses desses, come on vike di ses rintes ; Dji frè-t on ptit comiece divins n’ impôrtu cwè, Dji frè-t ene grosse fayite, adon dji m’ ritirrè ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne XXIV, v. 1107-1111 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne XXIV|lijhåve e Feller vaici]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[cånoye]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2|tite=eployaedje del foice po fé fé ene sacwè| * [[foice]] * [[foircixhaedje]] * [[mancaedje]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | constrinte = E1, O0 | constrintt = E203 | contrinte = E1, ERtp, PDV, R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|eployaedje del foice po fé fé ene sacwè |fr= {{t+|fr|contrainte}}, {{t+|fr|force}} |nl= {{t+|nl|dwang}} |ru= {{t+|ru|вынуждение|ral=vynoujdiénié}} }} {{ratour|totès mzeures k' on creyancî pout prinde po foirci on dibiteu a racwiter s' desse |fr= {{t+|fr|contrainte}} }} 9tvk8i69t27vhgmjvrbdct4v2r7knon 436418 436397 2026-09-18T06:46:09Z ~2026-50025-43 5049 /* {{H|sipårdaedje}} */ 436418 wikitext text/x-wiki {{MR|constrinde}} =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sv|constrinde}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kɔ̃ːs.ˈtʀɛ̃ːt|kɔ̃ː.ˈtʀɛ̃ːt}} ** {{pzc}} {{AFE|kɔ̃ːs.ˈtʀɛ̃ːt}} * {{Ric|cons·trinte}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # eployaedje del foice po fé fé ene sacwè. #* Zels k’ on sait ki leu pô d’ latén A pris date avou leu prebinde, Dvrént i måy pårler sins {{~}} ? {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]} # {{econ|wa}} totès mzeures k' on creyancî pout prinde po foirci on [[dibiteu]] a [[racwiter]] s' desse. #* TÅTÎ (a pårt a Tonton). – Chute, dji pou co fé l’ rintî : Dispoy ki l’ Goviernumint a-st aboli l’ {{~}}, On pout viker d’ ses desses, come on vike di ses rintes ; Dji frè-t on ptit comiece divins n’ impôrtu cwè, Dji frè-t ene grosse fayite, adon dji m’ ritirrè ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne XXIV, v. 1107-1111 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne XXIV|lijhåve e Feller vaici]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[cånoye]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2|tite=eployaedje del foice po fé fé ene sacwè| * [[foice]] * [[foircixhaedje]] * [[mancaedje]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | constrinte = E1, O0 | constrintt = E203 | contrinte = E1, ERtp, PDV, R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|eployaedje del foice po fé fé ene sacwè |fr= {{t+|fr|contrainte}}, {{t+|fr|force}} |nl= {{t+|nl|dwang}} |ru= {{t+|ru|вынуждение|ral=vynoujdiénié}} }} {{ratour|totès mzeures k' on creyancî pout prinde po foirci on dibiteu a racwiter s' desse |fr= {{t+|fr|contrainte}} }} 6a6mty41pave2325gpf3aw508a39jlm replaecî 0 77376 436356 2026-09-17T12:30:04Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436356 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|remplacer|fr|wa}}, riwalnijhî e rfondou ; {{bet|re|v|wa}}, {{caw|î|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɑ̃ː.pla.ˈse|ʀɑ̃ː.pla.ˈsɛ|ʀɑ̃ː.pla.ˈsɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɛ.plɛ.ˈsiː}} * {{Ric|re·plae·cî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-copici-|replaec}} {{~}} {{vc}} # candjî ene sacwè, ene sakî pa ene ôte. #* Si cénk cerveas s’ ont distingué, E leu plaece n’ avîz vs nén des meyes Bén capåbes di les {{~}} ? Li vû par la s’ a ristopé. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} #* On-z {{~|a replaecî}} pa d' l' eternite les schayes do tins passé do toet del tchapele {{s-rif|EuGi}} #* Li kénket al petrole {{~|replaece}} li crasset a l' ôle. {{s-rif|JHou}} #* L’ apinse lyi aveut vnou di {{~}} ses usteyes di cérudjeye pa on rayixhmint evoyî, pa stereyotacseye, eviè des coines bén tchoezeyes dins l’ cervea. {{s|LMJS}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[replaeçaedje]] * [[replaeceu]] * [[replaeçmint]] }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[ricandjî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | replaecî = R10  | ramplacer = E1, S117 | ranplacé = E203 | raplacer = S117 | remplacer = E34 | rimplacer = E34, O4 | rinplacé = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|candjî ene sacwè, ene sakî pa ene ôte |en= to {{t+|en|replace}} |fr= {{t+|fr|remplacer}} |nl= {{t+|nl|vervangen}} |ru= {{t+|ru|заменять|ral=zamenyat'}} }} === {{H|PE|wa}} === {{PE=}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-î|replaec}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # candjî pa ene sakî, ene sacwè. ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=ki poite des fruts, des fleurs| * [[ricandjî#addjectif|ricandjî]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|candjî pa ene sakî, ene sacwè |fr= {{t+|fr|remplacé}} }} 9pn91zv1x81t52eseb5uhv665nv7o0z dispindaedje 0 77377 436358 2026-09-17T12:42:13Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «=={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{BdjV|A|dispind|dispinde}} {{caw|aedje|s|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dis.pɛ̃.'dɛʧ|dys.pɛ̃.'dɛʧ|dis.pɛ̃.'dɑʧ|dys.pɛ̃.'dɑʧ|dɛs.pɛ̃.'dɑːʧ}} {{BS|ae|-}}. ** {{pzc}} {{AFE|dis.pɛ̃.'dɛʧ}} * {{Ric|dis·pin·daedje}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{Fijh|dispinde}}. #* Li deus d’ nôvimbe, après l’ messe des moirts ‒ on-z aveut co l’ bea costum...» 436358 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{BdjV|A|dispind|dispinde}} {{caw|aedje|s|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dis.pɛ̃.'dɛʧ|dys.pɛ̃.'dɛʧ|dis.pɛ̃.'dɑʧ|dys.pɛ̃.'dɑʧ|dɛs.pɛ̃.'dɑːʧ}} {{BS|ae|-}}. ** {{pzc}} {{AFE|dis.pɛ̃.'dɛʧ}} * {{Ric|dis·pin·daedje}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{Fijh|dispinde}}. #* Li deus d’ nôvimbe, après l’ messe des moirts ‒ on-z aveut co l’ bea costume et tot ‒, les omes s’ alént discandjî po cmincî li {{~}} des prumîs toubaks bén setchs. {{s|Ran|oteur:Nelly Denis|l° 119, erî-såjhon 2026}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | dispindaedje = R10 | dispindadje = C1 | duspindadje = S117 |- = E1,O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rissaetchaedje d' ene sacwè u d' ene sakî pindowe |fr= {{t+|fr|détachement}} }} qq7naybb7qup4k6kxgskknw8ti8y0v3 436359 436358 2026-09-17T12:44:18Z Lucyin 218 436359 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{BdjV|A|dispind|dispinde}} {{caw|aedje|s|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dis.pɛ̃.'dɛʧ|dys.pɛ̃.'dɛʧ|dis.pɛ̃.'dɑʧ|dys.pɛ̃.'dɑʧ|dɛs.pɛ̃.'dɑːʧ}} {{BS|ae|-}}. ** {{pzc}} {{AFE|dis.pɛ̃.'dɛʧ}} * {{Ric|dis·pin·daedje}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{Fijh|dispinde}}. #* Li deus d’ nôvimbe, après l’ messe des moirts ‒ on-z aveut co l’ bea costume et tot ‒, les omes s’ alént discandjî po cmincî li {{~}} des prumîs toubaks bén setchs. {{s|Ran|oteur=Nelly Denis|l° 119, erî-såjhon 2026}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | dispindaedje = R10 | dispindadje = C1 | duspindadje = S117 |- = E1,O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rissaetchaedje d' ene sacwè u d' ene sakî pindowe |fr= {{t+|fr|détachement}} }} 32m70stjodse1txtzmtoo37olsf3ly2 si ristoper 0 77378 436360 2026-09-17T12:45:33Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436360 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== {{-vprwa-|ristoper}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Apl-vprC|ristoper}}. === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vprmur}} # si rimpli la k' esteut vû. #* Si cénk cerveas s’ ont distingué, E leu plaece n’ avîz vs nén des meyes Bén capåbes di les replaecî ? Li vû par la {{~|s’ a ristopé}}. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[si stoper]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si rimpli la k' esteut vû |fr= {{t+|fr|se boucher}}, {{t+|fr|se reboucher}}, {{t+|fr|se combler}} }} mv3q2oujp5fftfxvqenmvu3vxfocyjh mouftî 0 77379 436370 2026-09-17T14:57:40Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436370 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|muf.ˈtiː}} {{1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|muf.ˈtiː}} * {{Ric|mouf·tî}} === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{V|moufter}}, {{caw|î|s|wa}}. === {{H|sustantif|wa|1}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # onk ki [[moufter|mouftêye]], fwait l' mawe. #* Sav bén k' i n' est nén åjhey do viker avou ci {{~}} la. {{s-rif|E203}} #* Dji cnoxhe des figueures di {{~}} Ki pinsèt ossi må k’ sont laids, Et k’ a vey on pout djudjî D’ leus sintimints pa leus portraits Reyålizés pa bén des fwaits. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[mouftåd]] * [[mouftaedje]] * [[moufter]] * [[moufteu]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[brogneu]] * [[brouzineu]] * [[mågriyant]] * [[marmouzeu]] * [[ramteu]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | mouf’tî = E1 | mouftî = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|onk ki mouftêye |fr= {{t+|fr|boudeur}}, homme {{t+|fr|maussade}} et {{t+|fr|taciturne}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|مفتي|sourd=ar|ral=mouftî}}, pal voye do {{p|مفتی|ota}} et do {{p|mufti|fr}} avou l' ralonguixhaedje del voyale finåle pa assaetchance avou l' {{caw|î|s|wa}}. <gallery> Muftí.jpg </gallery> === {{H|sustantif|wa|2}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{islam|wa}} mwaisse muzulman tcherdjî d' interpreter l' lwè. #* Li {{~}}, c' est l' påpe de Trouks. {{s-rif|E203}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2| * [[imame]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | mouftî = E203, R10 | - = R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mwaisse muzulman tcherdjî d' interpreter l' lwè |fr= {{t+|fr|mufti}} }} ca7er4dglkci3mi12ukpbkex4sih2tj reyålizé 0 77380 436375 2026-09-17T15:24:15Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436375 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{~}} # {{V|reyålizer}} #: {{djermon-egzimpe|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɛ.jɔː.lɪ.ˈze|ʀɛ.jaː.lɪ.ˈze|ʀɛ.ja.lɪ.ˈze}} {{BS|å|-)}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɛ.jɔː.li.ˈze}} * {{Ric|re·yå·li·zé}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-é|reyåliz}} {{~}} {{o}}; {{a-pdvpdr}} # fwait avou di l' årt, tot-z ovrant. #* Dji cnoxhe des figueures di mouftî Ki pinsèt ossi må k’ sont laids, Et k’ a vey on pout djudjî D’ leus sintimints pa leus portraits {{~|Reyålizés}} pa bén des fwaits. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[reyalisse]] * [[reyålité]] * [[reyålizaedje]] * [[reyålizer]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[acompli]] * [[creyî]] * [[foirdjî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | - = R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fwait avou di l' årt, tot-z ovrant |fr= {{t+|fr|réalisé}}, {{t+|fr|exécuté}}, {{t+|fr|produit}}, {{t+|fr|conçu}}, {{t+|fr|accompli}} }} 3v08068i21j98regih4itg1amcww36c dicter 0 77381 436377 2026-09-17T15:42:43Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436377 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|dictare|sourd=la}}, {{p|dicter|fr}}, {{caw|er|v|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɪk.ˈte|dɪk.ˈtɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|dik.ˈte}} * {{Ric|dic·ter}} ==={{H|viebe|wa}}=== {{-codjow-|troke=1|A=dict|B=dictêy|come=tchicter}} {{~}} {{vc}} # {{scol|wa}} lére tot hôt mot après mot çou k' ene sakî doet scrire. #* I {{~|dictêye}} si testamint. {{s-rif|E1}} #* Vos sårîz bén dner ene luçon Sins k’ on mwaisse di scole l’ {{~|åye dicté}}. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[dicteu]] * [[dictêye]] * [[ridicteu]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dicter = E1,E21,E34 | dikter = S0 | dikté = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|lére tot hôt mot après mot çou k' ene sakî doet scrire |en= to {{t+|fr|dictate}} |fr= {{t+|fr|dicter}} |nl= {{t+|nl|dicteren}} }} q7kjudrd11g54xwhgo3hsqu4v9npp02 educåcion 0 77382 436385 2026-09-17T16:35:23Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436385 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|educatio|sourd=la}}, pal voye do {{p|education|fr}}, {{caw|cion|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|e.dy.kɔː.ˈsjɔ̃|e.dy.kaː.ˈsjɔ̃|e.dy.kɔː.ˈʃɔ̃|}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|e.dy.kɔː.ˈsjɔ̃}} * {{Ric|e·du·cå·cion}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # totes les [[apriyesse|apriyesses]] dinêyes pa les parints, li societé po bén s' kidure et poleur trover èn ovraedje. #* I n' a nole {{~}}. {{s-rif|E1}} #* C' est petchî di n' nén sognî l' {{~}} d' ses efants. {{s-rif|E203}} #* Vos avoz stou di vosse djonnesse A l’ Université d’ Lovén; Voste {{~}}, vosse saedjesse Ont raplé vos vîs parints. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} # {{scol|wa}} sistinme, [[institucion]] ki s' tchedje di çoula. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[educaedje]] * [[eduké]] * [[eduker]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=totes les apriyesses dinêyes pa les parints, li societé po bén s' kidure et poleur trover èn ovraedje| * [[l’ educ et l’ instruc]] }} {{Boesse|c=2|tite=dinêye å livea di l' estat| * [[acsegnmint]] * [[instruccion]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2| * [[aclevaedje]] * [[scolaedje]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | éducåchon = E1 | educåcion = R10 | éducåcion = E1 | éducâcion = E21 | édukâcion = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|totes les apriyesses dinêyes pa les parints, li societé po bén s' kidure et poleur trover èn ovraedje |fr= {{t+|fr|éducation}} |nl= {{t+|nl|opvoeding}}, {{t+|nl|educatie}} |ru= {{t+|ru|воспитание|ral=vospitaniyé}} }} {{ratour|dinêye å livea di l' estat |fr= {{t+|fr|éducation}}, {{t+|fr|instruction}} |nl= {{t+|nl|onderwijs}}, {{t+|nl|educatie}} |ru= {{t+|ru|образование|ral=obrazovaniyé}} }} qexs1p90gtafeerrobeldscirl118h9 rweyåté 0 77383 436392 2026-09-17T17:53:44Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436392 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|coetisté}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|rweyå}}, {{dcaw|té|s|wa}}, lu-minme {{epr|royauté|fr|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀwɛ.jɔː.ˈte|ʀwɛ.jõː.ˈte|ʀwa.jɔː.ˈte}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀwɛ.jɔː.ˈte}} * {{Ric|rwe·yå·té}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} {{tsg|wa}} {{n-ct|wa}} # {{politike|wa}} tot çou k' a-st a vey avou l' institucion rweyåle. #* Mins on voet d’ ces omes d’ impôrtance Ki n' fjhèt nén on pas sins tuzer. On les prindreut e-n aparince Po des mambors d’ ene {{~}}; {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]} #* Ni reye nén, fô mvé ! Mannet fô mvé, vraiy fijheu d' grimaces, K' ayir vantéve li {{~}}; Ådjourdu, i fwait come Payasse, I såtele po l' ewalisté {{s-rif|JCol}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2|tite=airance sins brut| * [[impire]] * [[monartcheye]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rweyålté = R12 | rwèyåté = E1 | rwèyôté = E1,E170 | royåté (rwayåté) = E34 | royâté = PDV | roiôté = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tot çou k' a-st a vey avou l' institucion rweyåle |fr= {{t+|fr|royauté}} |nl= {{t+|nl|koningschap}} }} b8tvbrthyy53x39s6d03yr3grmomkur prebinde 0 77384 436396 2026-09-17T18:10:04Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436396 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|praebenda|sourd=la}}, pal voye do {{p|prébende|fr}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pʀe.ˈbɛ̃ːt}} ** {{pzc}} {{AFE|pʀɛ.ˈbɛ̃ːt}} * {{Ric|pre·binde}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{cato|wa}} [[wadje]] ki rçût ene djin d' eglijhe. #* L' abé s' fwait lomer tchenoenne, mins i n' a nole {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Zels k’ on sait ki leu pô d’ latén A pris date avou leu {{~}}, Dvrént i måy pårler sins constrinte ? {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[prebinder]] * [[prebindî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | prebinde = R10 | prébinde = E1 | prébintt = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|wadje ki rçût ene djin d' eglijhe |en= {{t+|en|prebend}} |fr= {{t+|fr|prébende}} }} jdd70mq32ubbqbsywv00dkd86jjswx6 orake 0 77385 436400 2026-09-17T19:17:44Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436400 wikitext text/x-wiki {{!Rif}} =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|oraculum|sourd=la}}, pal voye do {{p|oracle|fr}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔ.ˈʀak|õː.ˈʀɔːk|ɔ.ˈʀɔːk}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.ˈʀak}} * {{Ric|o·rake}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{rili|wa}} messaedje [[dal copete]] foû del boke d' on [[profete]], on [[veyant]]. #* Les {{~s}} des profetes. {{s-rif|E203}} # {{im|wa}} sakî ki sait tot, k' on schoûte voltî. #* On l' schoûte come èn {{~}}. {{s-rif|E1}} #* Cwand i dit ene sacwè, c' est èn {{~}} ki påle, vos avoz l' betch clawé. {{s-rif|O4}} #* I passe po èn {{~}} e s' comune. {{s-rif|O4}} #* I s’ trouve co d’ ene ôte cwålité Ki est portant pus pardonåve : Ele n’ a nén l' sote vanité Di fé ni l' profete ni l’ {{~}}. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]} ==== {{H|parintaedje}} ==== * {{mse}} * [[orateur]] * [[oratwere]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[Orake di Delfe]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | orake = O4, R10 | ôråke = E1 | orâk = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|messaedje dal copete foû del boke d' on profete, on veyant |en= {{t+|en|oracle}} |fr= {{t+|fr|oracle}} |grc= {{t+|grc|μαντεῖον|ral=manteîon}} |la= {{t+|la|oraculum}} |nl= {{t+|nl|orakel}} |ru= {{t+|ru|оракул|ral=orakoul}} }} {{ratour|sakî ki sait tot, k' on schoûte voltî |fr= individu très écouté, à la bouche d'or, qui a la vérité infuse {{wa+fr}} }} ae6gz5ctrpwhv5intyx4sujag14asly 436401 436400 2026-09-17T19:29:29Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436401 wikitext text/x-wiki {{!Rif}} =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|oraculum|sourd=la}}, pal voye do {{p|oracle|fr}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔ.ˈʀak|õː.ˈʀɔːk|ɔ.ˈʀɔːk}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.ˈʀak}} * {{Ric|o·rake}} <gallery> Oracle of Delphi, red-figure kylix, 440-430 BC, Kodros Painter, Berlin F 2538, 141668.jpg|Orake di Delfes </gallery> === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{rili|wa}} messaedje [[dal copete]] foû del boke d' on [[profete]], on [[veyant]]. #* Les {{~s}} des profetes. {{s-rif|E203}} # {{stin|wa}} djin ki rind ç' messaedje (sortot dvins les rlidjons [[payin|payinnes]]). # {{im|wa}} sakî ki sait tot, k' on schoûte voltî. #* On l' schoûte come èn {{~}}. {{s-rif|E1}} #* Cwand i dit ene sacwè, c' est èn {{~}} ki påle, vos avoz l' betch clawé. {{s-rif|O4}} #* I passe po èn {{~}} e s' comune. {{s-rif|O4}} #* I s’ trouve co d’ ene ôte cwålité Ki est portant pus pardonåve : Ele n’ a nén l' sote vanité Di fé ni l' profete ni l’ {{~}}. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * {{mse}} * [[orateur]] * [[oratwere]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[Orake di Delfe]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | orake = O4, R10 | ôråke = E1 | orâk = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|messaedje dal copete foû del boke d' on profete, on veyant |en= {{t+|en|oracle}} |fr= {{t+|fr|oracle}} |grc= {{t+|grc|μαντεῖον|ral=manteîon}} |la= {{t+|la|oraculum}} |nl= {{t+|nl|orakel}} |ru= {{t+|ru|оракул|ral=orakoul}} }} {{ratour|sakî ki sait tot, k' on schoûte voltî |fr= individu très écouté, à la bouche d'or, qui a la vérité infuse {{wa+fr}} }} 2n2joda622l9vuimo0dbzadtpcwxzqa vanité 0 77386 436405 2026-09-17T19:48:32Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436405 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|vanitas|sourd=la}}, pal voye do {{p|vanité|fr}} ; {{caw|té|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|va.nɪ.ˈte|va.ni.ˈte}} ** {{pzc}} {{AFE|va.ni.ˈte}} * {{Ric|va·ni·té}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} {{ssg}} # {{frcjh}} assaetchance pol [[grandeur]] et totès sacwès ki n' ont waire di valeur. #* I s’ trouve co d’ ene ôte cwålité Ki est portant pus pardonåve : Ele n’ a nén l' sote {{~}} Di fé ni l' profete ni l’ orake. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} #* Cwand l' {{~}} vos espaitche d' î vey gote. {{s-rif|HPet}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[vaniteus]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[djivisté]] * [[grandiveusté]] * [[hôtinniveusté]] * [[naizreye]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | vanité = R10, PDV | - = E1,E203 }} === {{H|ratournaedjes}} === {{ratour|assaetchance pol grandeur et totès sacwès ki n' ont waire di valeur |fr= {{t+|fr|vanité}}, {{t+|fr|superbe}} }} axg9cdjxh16axvb8ar94qggmurg5krs pardonåve 0 77387 436408 2026-09-17T20:11:15Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436408 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|pardoner}}, {{caw|åve|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|paʀ.dɔ.ˈnɔːf|paʀ.dɔ.ˈnɔːp|paʀ.dɔ.ˈnaːp}} ** {{pzc}} {{AFE|paʀ.dɔ.ˈnɔːf}} * {{Ric|par·do·nåve}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-E|pardonåv}} {{~}} {{o&f-a}} {{a-tpdr}} # ki pout esse pardoné. #* C' est des biestreyes ki n' sont nén {{~s}} a voste ådje. {{s-rif|E203}} #* I s’ trouve co d’ ene ôte cwålité Ki est portant pus {{~}} : Ele n’ a nén l' sote vanité Di fé ni l' profete ni l’ orake. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * {{Lka-pa|pardoner}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[impardonåve]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[impardonåve]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | pardonåve = E1, R10 | pardonåbe = E1 | pardonâbe = S0 | pardonâf = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki pout esse pardoné |en= {{t+|en|forgivable}} |fr= {{t+|fr|pardonnable}}, {{t+|fr|excusable}} |nl= {{t+|nl|vergeeflijk}} |ru= {{t+|ru|простительный|ral=prostitel'ny}} }} flwhp5bh49qh1lvihpuv22phfrhot9d disk’ åress d’ ouy 0 77388 436411 2026-09-17T20:29:23Z Scribus electronicus 3672 Scribus electronicus a displaecî l’ pådje [[disk’ åress d’ ouy]] viè [[disk’ å raeze d’ ouy]] 436411 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[disk’ å raeze d’ ouy]] jnrz0pze53jmjw9rpkbbsoiu1a4uf5p Uzeu copene:SHB2000 3 77389 436417 2026-09-18T04:19:09Z Max 4141 Max a displaecî l’ pådje [[Uzeu copene:SHB2000]] viè [[Uzeu copene:SHB]] : Page automatiquement déplacée lors du renommage de l’utilisateur « [[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]] » en « [[Special:CentralAuth/SHB|SHB]] » 436417 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Uzeu copene:SHB]] 78bedlpflkp1zuiisbou4c9jlnwt0rk