anêye

Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.20 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet anêye 0 4716 436855 428757 2026-09-21T14:43:18Z Scribus electronicus 3672 436855 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|annata|sourd=la-vul}}, lu minme do {{p|annus|la}}, {{caw|êye|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.ˈnɛːj|a.ˈniːj|a.ˈneːj|ɑ̃ː.ˈne|ɔː.ˈnɛːj|aː.ˈneː}} {{AFE|ɑ̃ː.ˈnɛːj|odio=Annêye.wav}} (Lidje) ** {{pzc}} {{AFE|a.ˈnɛːj}} * {{Ric|a·nêye}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{cron|wa}} durêye ki l' [[daegn|Daegn]] prind po toûrner åtoû do [[solea]], ki fwait 365 djoûs on cwårt. #* Les ôtès fiesses di l' {{~}} Dj' n' î aconte nén beacôp. {{s-rif|FrBcj|1852}} #* Po ene maigue djournêye, Li fagoteuTrîme tote l' {{~}} E bwès, tot seu. {{s-rif|LLbe|(1928), p. 116}} #* Onk di zels, Cayife, ki esteut l' grand priyesse cisse {{~}} la, prinda l' parole {{s-rif|SDjratJML}} #* Vola, eco ene feye, ene {{~}} houte ! Ene {{~}} k' a passé pus vite ki l' TGV {{s-rif|PHT}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== # {{r|{{~}} di nive, anêye di bon grin passêye}} # {{r|[[aveur ses anêyes]]}} # {{r|[[boune anêye]]}} # {{r|[[boune anêye et boune santé]]}} # {{r|[[boune anêye et totes sôres di bouneurs]]}} # {{r|[[djonnès anêyes]]}} # {{r|[[esse del boune anêye]]}} # {{r|i gn a des anêyes}} : dispoy lontins. #* Nos l' kinoxhans {{~|gn a des anêyes}},Vos savoz come ele e-st inmêye. {{s-rif|HFbl|Po mamzel Ross R... li joû di s'fiess, 1843, p.17}} # {{r|[[l’ anêye bizete, cwand les poyes iront a crossetes]]}} # {{r|[[l’ anêye bizete, cwand i plourè des berwetes]]}} # {{r|l' {{~}} passêye}}: li cene di dvant l' cene k' on est. # {{r|l' {{~}} ki vént}}: li cene d' après l' cene k' on est. # {{r|l' {{~}} di dvant}}: li cene di dvant l' cene k' on cåze. # {{r|l' {{~}} d' après}}: li cene d' après l' cene k' on cåze. # {{r|[[tchaeke anêye]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[anêye bizete]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[an]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | anêye = R9,R10,R13,S17 | anéye = C1,O0,O4 | ânêye = E34 | annêye = E1 | an.né = E2 | ânée = E21 | ânnaie = E203 | annîye = JDoc | {{=wis|o-neye|anêye}} = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|termene di 365 djoû et l' cwårt; {{Lka-ra|an}} |fr= {{t+|fr|année}} |lorg= {{t+|lorg|anâye}} }} === {{H|VE}} === {{wp|anêye}} 2pouxkre5mdlkqppgtikxlmew558y9m aweye 0 5095 436854 419557 2026-09-21T14:42:25Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436854 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|acucula|sourd=la}}, {{çdom}} {{caw|eye|s|wa}} ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.'wɛj|a.'wiːj|a.'gyːj|ɛ.'wiːj|ɛ.'giːj}}, {{miers|1|1}} {{BS|ey}} {{36pr}} ** {{pzc}} {{AFE|a.'wɛj}} * {{Ric|a·weye}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{costire|wa}} pitite pike di fier, sovint avou on [[trô]] å dbout, po [[keuze]] (usteye des taeyeus, costires, envs.). #* Li diåle-e-coir m' a dschiré å sårot, dji lyi a dmandé ene ataetche ou ene {{~}}, elle mi l' a nén volou dner. {{s-rif|DEWJLec|(39), 1776}} #* Po texhe, li taeyeu a des {{~s}} pikêyes plin s' djilet {{s-rif|AMas}} #* Et come on laireut stramer les {{~s}} d' on canibustea, d' ådzeu, il ahuzèt-st al valêye. {{s-rif|HJR}} # {{med|wa}} longowe betchowe ponte di fier po-z astitchî ou rsaetchî on likide divins l' coir. #* Sins crankyî, i stitcha do prumi côp, li longowe fene {{~}} dins l’ boke del pacyinne. {{s|LMver}} #* Motoit s' ratuzèt i, divintrinnmint, l' {{~}} del blanc-mousseye vinowe po ls eplocter disconte do tetanosse u del kéntosse.{{s|Ran|oteur=David Blaude|l° 106 p. 7}} # [[bata]] d' ene ôrlodje, d' on conteur. #* L' {{~}} est so doze eures. {{s-rif|E203}} #* L’ {{~}} do conteur blokêye so cint et vint, li vweteure avale les kilometes del mwaisse voye, vorant inte deus rigletes di posteas electrikes ki dispårdèt ene tiene djaene loumire. {{s-rif|JPD}} # {{houy|wa}} pårteye d' on [[bok]], d' on [[mårtea-pik]] ki schave li rotche. #* Vozôtes ki n' ont måy veyou ene taeye, Prindoz ene burtale et s' fjhoz l' hertcheu, Si vs voloz cnoxhe l' ovrî houyeu ! Vos ôroz tchacter les {{~s}} Do bok, cisse ridoxhante usteye K' on mete ouy e l' mwin di nos bacneus. {{s-rif|JDcoh|1939, p.74, ''Dizos lès molètes'' (1935)}} # {{seke|wa}} [[vé]]. #* Et s' i vs vént ene idêye, (On ndè trouve todi sins façon) Vos prustez voste {{~}}, Et zeles leu tûturon {{s-rif|FrBcj|''Conseie âs jôn's hommes'', 1852}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[di fi e-n aweye]]}} # {{r|fé on procès po ene ponte d’ aweye}} # {{r|[[keude al grosse aweye]]}} # {{r|trô d’ aweye}} ou {{r|trô di l’ aweye}}. #* On boket d’ linwe sôrtixheut d’ inte ses lepes cwand i stitchive el fi dins l’ {{~|trô d’ l’ aweye}} ; minme k’ i bleféve. {{s-rif|JSch}} # {{r|[[trover ene aweye divins on fa di strins]]}}, {{r|cweri ene aweye divins ene djåbe di strins}} ## må fé si ovraedje ## fé voltî l' amour ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[awiyaedje]] * [[awiyanmint]] * [[awiyant]] * [[awiyete]] * [[awiyêye]] * [[awiyî]] * [[awiyon]] * [[ranawiyî]] }} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[aweye a keuze]] * [[aweye di fizik]] * [[bouxhtea a aweye]] ==== {{H|dizeutrins mots}} ==== {{Boesse|c=2|tite=po-z astitchî on likide el pea| * [[serinke]] }} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | agû = G201 | agu = G201 | agü.e = S109 | agueûye = S5 | agûye = G201 | awaye = G201 | aweie = E89,E177a,E212 | awèie = E203 | aweye = R10, R13 | awèye = E1,E21,G201 | awêye = E34 | awî = G201 | awîe = C9,S3 | awie = C9a, S117 | awîye = C1,C13,G201,S117 | awiye = S117 | awoie = DEWJLec (1776) | awyîe = E21 | èguîye = G201,O0,O3,O4 | euwîye = G201 | èwî = G201 | èwîye = C13,G201,O0 | {{=wis|o-weye|aweye}} = Wi1 | owîye = C8,G201,S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pike di fier po keuze |es= {{t+|es|aguja}} |fr= {{t+|fr|aiguille}} }} {{ratour|pike di fier po keuze |es= {{t+|es|aguja}} |fr= {{t+|fr|aiguille}} }} gshptao3abnmbqj4rwe59cibhgyavxq bate manoye 0 5229 436914 320086 2026-09-22T09:14:25Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436914 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|bate|manoye}}, lu-minme {{calc|battre monnaie|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{manoy|wa}} fabriker des cwårs, tot cåzant d’ on payis, d’ on prince. #* So on pô pus d’ noûf cints ans, nos avans oyou co pus d’ céncwante princes-evekes ki {{~|batént manoye}}. {{s-rif|NLeq}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[bateu d’ manoye]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[manoyî]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|battre monnaie}} }} eqohtb3vufak27kmtmnwiejlb5i5vxp 436917 436914 2026-09-22T09:27:17Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436917 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|bate|manoye}}, lu-minme {{calc|battre monnaie|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{manoye|wa}} fabriker des cwårs, tot cåzant d’ on payis, d’ on prince. #* So on pô pus d’ nouv cints ans, nos avans oyou co pus d’ céncwante princes-evekes ki {{~|batént manoye}}. {{s-rif|NLeq}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[bateu d’ manoye]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[manoyî]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fabriker des cwårs, tot cåzant d’ on payis, d’ on prince |fr= {{t+|fr|battre monnaie}} }} s4lc4jdna9gjhlxo4zo9iclbyxbxno2 cint 0 6241 436930 432081 2026-09-22T11:57:58Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436930 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|centum|sourd=la}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|'sɛ̃}} (divant ene cossoune) ; {{AFE|'sɛ̃t}} (tot seu, divant ene voyale ou al fén d' ene fråze) {{Ric}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 100, inte [[nonante-nouv]] eyet [[cint-ey-onk]]. #* Gn a pont d’ limero {{~}} al kine ! ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|co cint}}. #* Cåzu tolmonde a l' air d' esse ritche, On n' sait, k' dj' arawe, pus cmint s' moussî, Et po fé {{~|co cint}} mirlifitches, On s' pasrè torade do magnî. {{s-rif|JDcoh|1939, p.114, ''Contint di s’ sôrt'' (1894)}} # {{r|cint et cint}} : toplin des côps. #* Djoyes et histous m' end ont fwait vni l' sovnance {{~|Cint et cint}} feyes dispoy ki dj' l' a cwité. {{s-rif|JDcoh|1939, p.9, ''A m’ vî hametê'' (1923)}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[cintinme]] * [[cintinne]], [[cintinnî]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== # [[cint ans]] : sieke #* Ene apriyesse ramonçlêye so des '''cint ans'''. {{s|LHsla|p.183}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cint = C8,O4, R10,R13,R15 | cin, cintt = E203 | cinte = E212 | ceintt = E177 (1823) | {{=wis|sant|cint}} = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|cent}} |en= {{t+|en|hundred}} |nl= {{t+|nl|honderd}} |de= {{t+|de|hundert}} |es= {{t+|es|ciento}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # cint-z unités d’ ene martchandijhe. #* Vos m’ aprestêyroz on {{~}} d’ shabots pol sawminne ki vént. ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[cintinne]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|centaine}} }} tuoubvjqlwpuyiam8b4iewebuenwrf3 cir 0 6245 436830 428795 2026-09-21T13:18:36Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436830 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|caelum|sourd=la}}, {{m-s}}, {{rid|l|r|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|siːʀ|sjɛl|sjel|siːl}} ** {{pzc}} {{AFE|siːʀ}}  * {{Ric|cir}} <gallery> Ciel montagne.JPG|Cir di montinne Meteotek08 atmosfera13.jpg|Cir enulé Colores vespertinos atmosfera.jpg|Cir al pikete do djoû ou a l' anuti </gallery> === {{H|sustantif}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{astr|wa}} forveyowe bleuwe toele ki shonne rascovri l' tere. #* Li {{~}} est tcherdjî. #* Li {{~}} est bleu. [[File:Li cîr èst bleû (li cir est bleu).wav]] #* Ses coxhes come ostant d' bresses ont l' air d' agridjî l' {{~}}. {{s-rif|HSpbd|"Li moirt di l' åbe}} #* T' saveur inmé (twè, l' lingaedje walon), C' est ene ritchesse k' atome do {{~}}, Po-z esse a s' pan, Po-z aclever tos nos efants Avou confyince et hardiyesse {{s-rif|JDoc}} #* Mins l’ djoû ki Lote moussa foû d’ Sodome, il aplova djus do {{~}} do feu et del soûfe, et tot l’ monde fourit pierdou {{s-rif|SLratJML}} #* Li solo tokéve då pus hôt do {{~}}Po fé frudjî l' påte sol tere essepeye. {{s-rif|LLph|(1926), p. 35}} #* Les aloumweres dischirnut l’ {{~}} e bokets ; ça bouxhe, ça schete, tot tronne {{s-rif|HPet}} # tote li plaece ådfoû d' l' air, inte les stoeles et les planetes. # {{rili|wa}} payis d' bouneur, metou ådfoû do monde des vicants. #* Po gråce unike, dji dmande å {{~}} Ki vs endè laiye djouwi lontins, Ki dvins cincwante ans dj’ etinde dire : « C’ est l’ djubilé di nosse doyén. » {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} #* Insi, end a ki dzirèt årdanmint l' {{~}} et ki n' sont nén pol cåze cwites del temtåcion di s' inmer zels-minmes. {{s-rif|JBidj}} #* Ci djoû la, soeyoz ureus et s' potchîz d' djoye, ca vosse ricompinse e {{~}} serè grande {{s-rif|SLratJML}} #* I vikît come des andjes do {{~}} disk’ a passé cint-z ans, tot wårdant l’ cour etait {{s-rif|FDuy}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|Nosse pere k' est e cir}} : prumirès paroles do Påter. # {{r|monter å cir}} : po des profetes, aler å paradis avou leu coir. Po les Crustins, Djezus-Cri monta e cir li djoû d' l' Acinsion, et l' Aviedje li djoû del grande Notru-Dame; po les muzulmans, Mawoumet a monté å cir li 27inme djoû do cwareme moslimî. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[ciryin]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[stoelî]], [[stoeloe]] * [[paradis]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[cirnaivyî]] * [[vûcir]] * [[avûcir]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ci = E212 | cièl = G203 | ciél = C8, G203 | cî = E165,E200, G203 | cir = R9,R10,R11,R13 | cîr = E1,E34,E170,E177a,E203, G203 | syèl = G152 | syal = G152 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|forveyowe bleuwe toele dzeu del tere |en= {{t+|en|sky}} |es= {{t+|es|cielo}} |fr= {{t+|fr|ciel}} |it= {{t+|it|cielo}} |ja= {{t+|ja|空|ja-kana=そら|ral=sora}} |nl= {{t+|nl|hemel}} |rm= {{t+|rm|tschiel}} |ro= {{t+|ro|cer}} |scn= {{t+|scn|celu}} |pl= {{t+|pl|niebo}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|firmament}}, {{t+|fr|espace}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|Ciel}}, {{t+|fr|paradis}} }} fjssi4w6ssgohzmvqnxmj5pnevhf4h0 crapåd 0 6797 436825 427306 2026-09-21T13:10:56Z Lucyin 218 436825 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|krappa|sourd=gem}} {{caw|åd|s|wa}}, pal voye do {{p|crapaud|f}} (n' a nén les disfondowes avou -â-, nén ddja avou -å-). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kʀa.'poː}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|kʀa.'pɔː}} * {{Ric|cra.påd}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{bies|wa}} biesse come ene [[rinne]], mins ki vike so tere. #* I va ploure, les {{~s}} sôrtèt. {{s-rif|E1}} # {{ah-ma|wa}} basse sitouve, avou cwate pates et on gros pot, ki rshonne a ç’ biesse la. # {{aurt|wa}} maladeye do shabot des tchvås. <gallery> Bufo bufo sitting-Iric2006.jpg </gallery> ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[tcherdjî d’ cwårs come on crapåd d’ plomes]]}} ===== {{H|sinonimeye}} ===== * [[crapea]] * [[rabô]] * [[crapåd-velin]] * [[crapåd-batisse]] ===== {{H|mots vijhéns}} ===== * [[lurtea]] * [[clouctrê]] * [[souneu]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | crapåd = R9,R10:23290,R13,S117 | crapaud = O4, FO4 (a « maleûr » et « pieur » pl.)<ref>Dins O4, « crapau » est dné .</ref> | crapau = O4 (maladeye des tchvås), FO4 (a « crapaud ») | crapô = C8,E1,E89,E177a | crapôd = S0,G208 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=8&alw_page=236 p. 236] | krapô = E203 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|biesse come ene rinne mins ki vike so tere |fr= {{t+|fr|crapaud}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|crape}} {{caw|åd|s|wa}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kʀa.'pɔː|kʀa.'paː|kʀa.'poː}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|kʀa.'pɔː}} * {{Ric|cra.påd}} ==== {{H|addjectif|wa}} ==== {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # k’ est plin d’ [[crape]]s. ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-|o=crapåd|f=crapåde}} {{~}} {{o}} # pitit gamén plin d’ [[crape]]s. # {{stin}} [[gamén]] (tolminme li ké). #* Les pus laids vices sont dvins les {{~s}}. {{s-rif|MLej|"Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune" p. 110, "Ås vîs djônês"}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | crapåd, crapåde = R9,R10,R11:crapåd_2,R13 | crapô, crapôde = E212 | crapô, crapôd = E177a:crapô | crapô = C8, G217 | [[crapôde]] {{f}} = E1 {{^|3}}, E165 {{^|3}} }} jbkx9cjnwq6q514e91g8960oyngoub2 436829 436825 2026-09-21T13:17:37Z Lucyin 218 /* {{H|sustantif|wa}} */ 436829 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|krappa|sourd=gem}} {{caw|åd|s|wa}}, pal voye do {{p|crapaud|f}} (n' a nén les disfondowes avou -â-, nén ddja avou -å-). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kʀa.'poː}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|kʀa.'pɔː}} * {{Ric|cra.påd}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{bies|wa}} biesse come ene [[rinne]], mins ki vike so tere. #* I va ploure, les {{~s}} sôrtèt. {{s-rif|E1}} # {{ah-ma|wa}} basse sitouve, avou cwate pates et on gros pot, ki rshonne a ç’ biesse la. # {{aurt|wa}} maladeye do shabot des tchvås. <gallery> Bufo bufo sitting-Iric2006.jpg </gallery> ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[tcherdjî d’ cwårs come on crapåd d’ plomes]]}} ===== {{H|sinonimeye}} ===== * [[crapea]] * [[rabô]] * [[crapåd-velin]] * [[crapåd-batisse]] ===== {{H|mots vijhéns}} ===== * [[lurtea]] * [[clouctrê]] * [[souneu]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | crapåd = R9,R10:23290,R13,S117 | crapaud = O4, FO4 (a « maleûr » et « pieur » pl.)<ref>Dins O4, « crapau » est dné .</ref> | crapau = O4 (maladeye des tchvås), FO4 (a « crapaud ») | crapô = C8,E1,E89,E177a | crapôd = S0,G208 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=8&alw_page=236 p. 236] | krapô = E203 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|biesse come ene rinne mins ki vike so tere |fr= {{t+|fr|crapaud}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|crape}} {{caw|åd|s|wa}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kʀa.'pɔː|kʀa.'paː|kʀa.'poː}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|kʀa.'pɔː}} * {{Ric|cra.påd}} ==== {{H|addjectif|wa}} ==== {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # k’ est plin d’ [[crape]]s. ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-|o=crapåd|f=crapåde}} {{~}} {{o}} # pitit gamén plin d’ [[crape]]s. # {{stin}} [[gamén]] (tolminme li ké). #* Les pus laids vices sont dvins les {{~s}}. {{s-rif|MLej|"Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune" p. 110, "Ås vîs djônês"}} #* Mins, ki l' tchimin d' fier passaxhe ou k' i n' passaxhe nén, nos seulès rujhes da nozôtes, les {{~s}}, c' est k' i dmanaxhe del plaece assez ås oujheas po fé leus nis. {{s-rif~|HFre|dins [[w:Histwère di noûf mohones dè Grand Broû d'Roclindje|Histwère di noûf mohones dè Grand Broû d'Roclindje]] p. 21}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | crapåd, crapåde = R9,R10,R11:crapåd_2,R13 | crapô, crapôde = E212 | crapô, crapôd = E177a:crapô | crapô = C8, G217 | [[crapôde]] {{f}} = E1 {{^|3}}, E165 {{^|3}} }} iyxhlcwm56x049c9ktb4posq3bqklsp crapåde 0 6800 436826 435805 2026-09-21T13:13:16Z Lucyin 218 436826 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Fem}} « [[crapåd]] », çou ki rvént a on {{bdj}} « [[crape]] » {{caw|åde|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kʀa.'poːt}} {{1pr}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|kʀa.'pɔːt}} * {{Ric|cra·påde}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[båshele]] (femrinne djin di 0 a 13, 15 ans). #* Il ont ene nozêye pitite {{~}}. {{s-rif|C106}} #* Potchtîz, gaméns, coroz {{~s}}, sins rloukî les surisses vizaedjes des parints. {{s-rif|LWar}} #* Li {{~}} a disparexhou ; c’ esteut dandjreus faitindje del noere feme å havet. {{s-rif|EGil}} # [[djonne feye]] (femrinne djin di 15 a 25 ans, nén marieye). #* Nosse råpén court sot après les {{~s}}. {{s-rif|C106}} #* Il a todi veyou voltî les {{~s}}. {{s-rif|C106}} #* Nolu n’ pinse måy a mi ; dji n’ so rén mi, c’ est vraiy, K’ ene pôve pitite {{~}} ki nou galant n’ vôrè ! {{s-rif|HSco|1888}} #* Vs estoz ene bele {{~}} di nodidjo. {{s-rif|[[w:Guillaume Appolinaire|Guillaume Appolinaire]]}} #* Ene {{~}} tape ene xhaxhlåde Et rlouke sor twè sins t’ loukî. {{s-rif|LWar}} #* I vos fårè bén dismefyî Dispu k’ i lodjèt les Francès, Beacôp d’ {{~s}} ont des polins. {{s-rif~|[[w:Cwatru-vint-nouv (sitroete plake)|Tchansons del Revolucion lidjwesse]]}} #* Li {{~}} li cbôre di tos ses pus foirt. {{s-rif|CDen}} # [[mayon]] ([[monkeur]]), fiyancêye. #* Si porminer avou s' {{~}}. #* Mareye, c' est l' {{~}} da Djôzef, pu da Bambert. {{s-rif|HSco|1888}} #* Dj’ a todi stî bleu après les tchvås, pus assaetchî k’ ene waermaye après l’ loumire, k’ on galant après l’ cote di s’ {{~}}. {{s-rif|JPD}} #* Mareye Dubois, li {{~}} d’ Appolinaire e Ståvleu, li dveut lomer « Gwiyam ». {{s-rif~|FDuy}} #* Ces botons la estént cozous dins l’ dos d’ on ptit fôro d’ vwele da m’ {{~}}. #* Vos nel savîz nén? C' est s' {{~}}, don ! {{s-rif|C106}} # [[mwaistresse]]. #* Dji voerè ene gote pus tård, cwand dji serè maryî, Si dj’ vou fé, come les ritches, ene {{~}} sol costé. {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne IV, v. 837-838 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne IV|lijhåve e Feller vaici]]}} #* Dj' åreu des {{~s}} e catchete, Dji n' ravizreu pus on harin. {{s-rif|JBjr|(1899), "Si j'esteus riche"}} # {{spl}} [[houre]]. #* Dji pinse ki vos dvrîz rôbaler pus sovint divins les cafès ou aler vey les {{~s}}. {{s-rif|PHT|ratournant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.11}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[crapåd]] * [[crapådreye]] ==== {{H|rilomêye do mot}} ==== {{Tit}} * [[w:Les crapådes (binde di tchanteuses)|Les crapådes]]: no d' ene binde di tchanteuse e walon ki tchantnut [[w:emey tchapele|emey tchapele]], oficirmint «''La Crapaude''». ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | crapaut = G0 | crapaute = ABLdma | crapåde = R9,R13 | crapôde = E1,E212, C1, C106 | crapôd = E177 (1823) | crapôute = C9 (a « gamin »\, tot dijhant ki l’ mot est do lidjwès) | krapôtt = E177 (1843),E203 | krapôdd = E184 | crapaude = [!d1900] HSim 1888 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|båshele |fr= {{t+|fr|gamine}} }} {{ratour|djonne feye |fr= {{t+|fr|jeune fille}}, {{t+|fr|adolescente}}, {{t+|fr|jouvencelle}} }} {{ratour|mayon {{Lka-ra|mayon}} |fr= {{t+|fr|fiancée}}, {{t+|fr|copine}} |en= {{t+|en|girlfriend}} |ary= {{t+|ary|صحبة|ral=çe7ba|ar-fafl=صحْبة}} |zgh= {{t+|zgh|ⵍⵇⵓⵇ|ral=lqoq}} }} cfr5i411zbnyoe1qhn6bd6wncle8wci 436827 436826 2026-09-21T13:14:05Z Lucyin 218 /* {{H|sustantif|wa}} */ 436827 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Fem}} « [[crapåd]] », çou ki rvént a on {{bdj}} « [[crape]] » {{caw|åde|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kʀa.'poːt}} {{1pr}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|kʀa.'pɔːt}} * {{Ric|cra·påde}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|o={{loyén|crapåd|Walon 2}}|f=crapåde}} {{~}} {{f}} # [[båshele]] (femrinne djin di 0 a 13, 15 ans). #* Il ont ene nozêye pitite {{~}}. {{s-rif|C106}} #* Potchtîz, gaméns, coroz {{~s}}, sins rloukî les surisses vizaedjes des parints. {{s-rif|LWar}} #* Li {{~}} a disparexhou ; c’ esteut dandjreus faitindje del noere feme å havet. {{s-rif|EGil}} # [[djonne feye]] (femrinne djin di 15 a 25 ans, nén marieye). #* Nosse råpén court sot après les {{~s}}. {{s-rif|C106}} #* Il a todi veyou voltî les {{~s}}. {{s-rif|C106}} #* Nolu n’ pinse måy a mi ; dji n’ so rén mi, c’ est vraiy, K’ ene pôve pitite {{~}} ki nou galant n’ vôrè ! {{s-rif|HSco|1888}} #* Vs estoz ene bele {{~}} di nodidjo. {{s-rif|[[w:Guillaume Appolinaire|Guillaume Appolinaire]]}} #* Ene {{~}} tape ene xhaxhlåde Et rlouke sor twè sins t’ loukî. {{s-rif|LWar}} #* I vos fårè bén dismefyî Dispu k’ i lodjèt les Francès, Beacôp d’ {{~s}} ont des polins. {{s-rif~|[[w:Cwatru-vint-nouv (sitroete plake)|Tchansons del Revolucion lidjwesse]]}} #* Li {{~}} li cbôre di tos ses pus foirt. {{s-rif|CDen}} # [[mayon]] ([[monkeur]]), fiyancêye. #* Si porminer avou s' {{~}}. #* Mareye, c' est l' {{~}} da Djôzef, pu da Bambert. {{s-rif|HSco|1888}} #* Dj’ a todi stî bleu après les tchvås, pus assaetchî k’ ene waermaye après l’ loumire, k’ on galant après l’ cote di s’ {{~}}. {{s-rif|JPD}} #* Mareye Dubois, li {{~}} d’ Appolinaire e Ståvleu, li dveut lomer « Gwiyam ». {{s-rif~|FDuy}} #* Ces botons la estént cozous dins l’ dos d’ on ptit fôro d’ vwele da m’ {{~}}. #* Vos nel savîz nén? C' est s' {{~}}, don ! {{s-rif|C106}} # [[mwaistresse]]. #* Dji voerè ene gote pus tård, cwand dji serè maryî, Si dj’ vou fé, come les ritches, ene {{~}} sol costé. {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne IV, v. 837-838 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne IV|lijhåve e Feller vaici]]}} #* Dj' åreu des {{~s}} e catchete, Dji n' ravizreu pus on harin. {{s-rif|JBjr|(1899), "Si j'esteus riche"}} # {{spl}} [[houre]]. #* Dji pinse ki vos dvrîz rôbaler pus sovint divins les cafès ou aler vey les {{~s}}. {{s-rif|PHT|ratournant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.11}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[crapåd]] * [[crapådreye]] ==== {{H|rilomêye do mot}} ==== {{Tit}} * [[w:Les crapådes (binde di tchanteuses)|Les crapådes]]: no d' ene binde di tchanteuse e walon ki tchantnut [[w:emey tchapele|emey tchapele]], oficirmint «''La Crapaude''». ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | crapaut = G0 | crapaute = ABLdma | crapåde = R9,R13 | crapôde = E1,E212, C1, C106 | crapôd = E177 (1823) | crapôute = C9 (a « gamin »\, tot dijhant ki l’ mot est do lidjwès) | krapôtt = E177 (1843),E203 | krapôdd = E184 | crapaude = [!d1900] HSim 1888 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|båshele |fr= {{t+|fr|gamine}} }} {{ratour|djonne feye |fr= {{t+|fr|jeune fille}}, {{t+|fr|adolescente}}, {{t+|fr|jouvencelle}} }} {{ratour|mayon {{Lka-ra|mayon}} |fr= {{t+|fr|fiancée}}, {{t+|fr|copine}} |en= {{t+|en|girlfriend}} |ary= {{t+|ary|صحبة|ral=çe7ba|ar-fafl=صحْبة}} |zgh= {{t+|zgh|ⵍⵇⵓⵇ|ral=lqoq}} }} 0tqqc5xbm2ty202bb0bxrr4wn2ez8qi cwate 0 7030 436872 387409 2026-09-21T15:43:10Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436872 wikitext text/x-wiki {{MR|cwåte}} == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kwat|kwɛt|kat}} ** {{pzc}} {{AFE|kwat}}; (come prezintoe divant voyale et ptit mot) {{AFE|kwatʀ}} === {{H|nombe|wa}} === {{-alo3-|[[cwate]]|[[cwatre]]|[[cwate-z]]}} {{~}} # chife inte [[troes]] et [[cénk]], mostré på sene « 4 » dins l’ sistinme des chifes arabes. # [[nombe]] come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (••••). ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|cwate clawtîs clawèt cwate clås ; si on clawtî clawe cwate clås, kibén d’ clås cwate clawtîs clawèt i po leus cwate ?}} u bén {{r|cwate clås cwate clawtîs, tchaeke clawtî clawe on clå|cat=tl}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[cwatrinme]], [[cwatrinmmint]], [[cwatrinne]] {{mse}} * [[cwårt]], [[cwårtî]] ** [[cwårs]], [[cwåte]], [[cwårdjeu]] * [[cwarante]], [[cwareme]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[cwate-cwate]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|omofoneye}} ==== * {{AFE|kwɛt}} : [[coete]] * {{AFE|kat}} : [[cate]] (tchet frumele) ==== {{H|pwaire minimom}} ==== * [[cwåte]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |ary= [[erbe3a]] {{=ral}} [[اربعة]] |de= {{t+|de|vier}} |en= {{t+|en|four}} |es= {{t+|es|cuatro}} |fr= {{t+|fr|quatre}} |it= {{t+|it|quattro}} |nl= {{t+|nl|vier}} |no= {{t+|no|fire}} |pl= {{t+|pl|cztery}} |scn= {{t+|scn|quattru}} }} === {{H|PrNb|wa}} === {{~}} {{o&f-pr}} # [[nombe]] di djins, di sacwès mostré pa ç’ chife la. #* Nos esténs a {{~}}. === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # imådje avou ç’ chife la. #* Dj’ a saetchî on {{~}}. #* Dj’ a troes {{~s}} e m’ djeu. # ôre ki respond a ç’ chife la (djoû do moes). #* Il a vnou å monde li {{~}} di djun. === {{H|Prz-nb|wa}} === {{-alo3-|[[cwate]]|[[cwatre]]|[[cwate-z]]}} {{~}} {{o&f-prz}} # mostere k’ i gn a 4 sacwès u 4 sakîs. #* Gn aveut '''cwatre''' omes et {{~}} comeres. #* Dj’ î a stî {{~}} côps. #* Elle a '''cwatre''' ans. #* Il est '''cwatre''' eures. ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[cwate-peces]] * [[cwatru-vint]] === {{H|ortografeyes}} === {{Orto  | cwate / cwatre = E1, R9,R10 | cate / catre = S0  | cwate = R13, S0 (a Tniveye) | cwète = E1 | quate = C1,C8, O0 | qwate = E1 | kate = O4 | {{=wis|kut|cwate}} = Wi1 }} o46sx3axkew91v3hrhzi1audh9ggxa3 cwatru-vint 0 7039 436928 417835 2026-09-22T11:33:54Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436928 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl|[[cwate|cwatru|vint]]}} dizo l' assaetchance do {{p|quatre-vint|fr}}. === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 80, inte [[septante-nouv]] eyet [[ûtante-ey-onk]]. #* I passéve les {{~}} ans K' i triméve todi come on djonne A cpagneye di ses ptits-efants ; I l' årént bén poirté so trône … {{s-rif|JDcoh|1939, p.69, ''Rimimbrance : Noyé l’ sèrwî'' (1920)}} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[cwatru-vint-ey-onk]]… * [[cwatru-vint-dijh]] (C8) ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[ûtante]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cwatru-vint = R9, R10, FR13 (a « quatre-vingts ») | catrè-vint = E1 | catri-vint = E1 | {{=wis|cut trev ey|cwatru-vint}} = Wi1 | cwate-vint = E1 | katrè-vint = O4 | quatrèvint = C8 | quatrè-vints = JDess | catreu vint = S0 | catreu vints = S0 (pluriyal a "vints"\, po ene cwantité) | - = E203, R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| {{Lka-ra|ûtante}} |fr= {{t+|fr|quatre-vingts}} }} 3li01i4l42yldaj2qjk5sr62kltxsbk cwår 0 7051 436918 365733 2026-09-22T09:31:43Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436918 wikitext text/x-wiki {{MR|cwar|cwâr|cwårt}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === Stindaedje di sinse di "[[cwårt]]" (1/4 do [[patår]]), avou simplifiaedje ortografike, a cåze do lådje uzaedje do pluriyal, "[[cwårs]]" === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kɔːʀ|koːʀ|kwɔːʀ}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|kwɔːʀ}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} {{spl|wa}} {{vm}} # {{manoye|wa}} {{ist|wa}} ancyinne [[pîce]] di [[manoye]], ki valeut li cwårt d' on [[patår]]. # pîce di 25 cintimes bedje (cwårt di franc). # pitite pîce di manoye. #* Dji n' a nén ddja on {{~}} e m' potche {{s-rif|C99}} # {{plur}} {{Lka|cwårs}}. ==== {{H|ratourneures}} ==== #[[n' aveur ni cwår ni patår]] : èn aveur come årdjint. #[[valeur dipus d' cwårs ki d' patårs]] èn valeur nén grand tchoi. #[[riglati come on novea cwår]] ou [[rilure come on novea cwår]] : [[rilure]], [[riglati]] (å solea), esse bén [[prôpe]] (po ene djin) esse novea (po on [[mousmint]]). #* Deus djoûs po s' keude on noû fouro Ki rglatit come on novea {{~}} {{s-rif|OUyt}} #[[sint Cwår, c' est on laid sint]] : djeu d' mot, a rcomprinde come "sins cwår", c' est on laid [[sins]]. ==== {{H|parintaedje}} ==== (a pårti do sinse pluriyal, des {{~s}}) * [[cwårlî]], [[cwårelresse]] * [[ricwårler]], [[recwårler]], [[recwårlant]] * [[discwårler]], [[discwårlé]] * [[ecwårler]], [[ecwårlaedje]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (pitite pîce di manoye) : [[sô#Etimolodjeye 2|sô]], [[mastoke]], [[patår]], [[djigue]], [[çanse]], [[cene]], [[cintime]], [[cloutche]], [[dinî]] * des {{~s}} {{Lka-si|cwårs}} ==== {{H|omofoneye possibe}} ==== * [[côr]] * [[côre]] * [[cwårt]] ==== {{H|RM}} ==== * dizo scrijha "kór", manoye del [[w:forveyou payis|Sildaveye]], dins "Li sepe da Otcår" ([[w:Tintin (binde d' imådjes)|Tintin]]). ==== {{H|ortografeyes}} ==== Po les ortografeyes do pluriyal, {{Lka-or|cwårs}} {{Orto | quar = G0 p. 145. | kwâr = E203 | kôr = sicrijhaedje espontané e [[Wiccionaire:Walon do Mitan|walon do Mitan]]. | cwår = R10 | cwårt = E1 | qwårt = E1 | caur = C99 | côr = E65 |- = (å singulî) C105, C106, E213 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pitite pîce di manoye |fr= {{t+|fr|sou}}, {{t+|fr|pièce}}, {{t+|fr|tune}} |nl= {{t+|fr|kluitje}} |es= {{t+|es|duro}} |ary= {{t+|ary|ريال|ral=rial}}; {{t+|ary|فرنك|ral=frenk|ar-fafl=فْرنْك}}; {{t+|ary|ڭرش|ral=gerch|ar-fafl=ڭرْش}} |zgh= {{t+|zgh|ⴷⵓⵔⵓ|ral=doro}} ''(Rifin)'' }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} 8jwb6toq5lt4zswuquts5dz1tuzukap cwårs 0 7058 436921 425686 2026-09-22T09:46:38Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436921 wikitext text/x-wiki {{MR|cwars}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Lka-et|cwår}} === {{H|prononçaedje}} === {{Lka-pr|cwår}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} #{{Plu}} «[[cwår]]» (ancyinne manoye) #* Cisse-lale, ele våt dipus d' {{~}} ki d' patårs. # {{manoye|wa}} [[årdjint]], [[ritchesse]]. #* I djowe po des {{~}}. #* Il a leyî bråmint des {{~}} dins ciste emantcheure la. #* Cwand t' as des {{~}}, c' est po fé do bouneur, nén po rfé des {{~}}. #* Les contribucions, c' est des {{~}} k' on dene evi {{s-rif|C99}} #* Elle est foirt poirtêye po les {{~}}... C' est ene arabe... ene viye crantchowe ; i l' sait bén. I n' fåt k' on côp tolminme. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* Onk des mimbes del soce des 40 Molons a polou rashonner ene grosse some di {{~}} po payî l' monumint. {{s-rif|CMas}} #* Tot djouwant avou les {{~}} di s' patron, i displome li banke del royinne d' Inglutere et fé tronner les martchîs ås tites dins l' monde etir {{s|LM}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[aveur des cwårs]]}} #esse [[tcherdjî d’ cwårs come on crapåd d’ plomes]] # {{r|pot d' {{~}}|cat=es}} : [[spågne-måle]]. # {{r|aveur des {{~}} plin les potches}} : esse ritche. # {{r|aveur des {{~}} e ridant}} : awè des sôs d' costé. {{Ode}} des [[aidant#Walon Sustantif 2|aidant]]s so cresse. # {{r|fé voler}} u : {{r|fé danser}} u : {{r|fé valser les {{~}}}} : [[furler]] ses ritchesses. # {{r|aråvler les {{~}}}} : ## ramasser beacôp des liårds et ndè waire dispinser. ##* Ci n' est nén todi l' ci k' aråvele les {{~}} k' est l' pus awureus. ##wangnî des liårds d' ene façon nén trop catolike. ##* Ci n' est nén wangnî des {{~}} k' i fwait, c' est ls aråvler. # {{r|aveur må ses {{~}}}} u: {{r| si fé må d' ses {{~}}}} : les dner målåjheymint, minme po payî. # {{r|il est tchén d' ses {{~}}}} u: {{r|on n' voet nén sovint l' coleur di ses {{~}}}} : il est [[pice-crosse]]. # {{r|èn viker k' po les {{~}}}} : tot fé po-z aveur bråmint des sôs. # {{r|Cwand on va å martchî trop tård, on n' a pus rén po ses {{~}}}} : dijhêye po les cis k' arivèt trop tård ene sadju. {{Ode}} ariver cwand les violoneus roistèt les [[vierlete]]s. # {{r|Dire k' i n' a k' a moyî s' doet po-z aveur ene feme di {{~}}}} : i pout maryî ene ritche kimere, mins i n' vout nén (pask' elle est laide, u haeyåve). # {{r|schôpe do cou, sene di {{~}}}} : dijhêye a ene sakî k' a schôpe a s' dirî, u response d' onk (ene) k' s' schôpeye si drî å ci (al cene) ki lyi rprotche. # {{r|conte tes {{~}}, après t' contrès tes råjhons}} : dijhêye a ene sakî ki vout aler e tribunå: minme s' il a des bounès råjhons, i doet saveur ki ça lyi costeyrè tchir. # {{r|Gn a nén on tchén ki tcheye ses {{~}}}} : l' årdjint n' vént nén tot seu, i fåt bouter po l' wangnî. # {{r|pont d' {{~}}, pont d' Swisse}} : dijhêye do tins ki les Swisses si louwént come sôdårds. {{Ode}} pont d' sôs, pont d' [[bok]]. # {{r|Li [[Bon Diu]] ni paye nén ses djins avou des {{~}}}} u: {{r|Li Bon Diu n' a djamåy yeu des {{~}}}} : i n' fåt nén ratinde d' esse payî sol tere cwand on fwait do bén a on [[soçon]]. # {{r|Les {{~}} fwaiynut les djins}} : on préjhe les djins d' après leu ritchesse. # {{r|Li ci k' a bråmint des {{~}} a todi bråmint des parints}} : ... ki vlèt profiter d' lu. # {{r|[[n’ aveur ni cwårs ni patårs]]}} # {{r|Payî avou des {{~}} di schaye}} : ... avou del manoye ki n' våt rén. # {{r|[[valeur pus d’ cwårs ki d’ patårs]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[plin-d’-cwårs]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * {{Lka|[[Motyince:ritchesse/walon]]}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== (årdjint, ritchesse) {{WM}}, {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | kwâr = E203 | kôrs = sicrijhaedje espontané | cwårs = R9, R10, R11, R13 | cwårts = E1, E213 | cwârt = S0 | qwårts = E1 | caurs = C1, C8, C99, C105, C106 |- = E167 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== (årdjint, ritchesse) {{ratour |fr= [[argent]], [[fric]], [[blé]], [[oseille]], [[écu]]; ''pont d' {{~}}, pont d' Swisse'' : L'argent est le nerf de la guerre; ''des {{~}} di schaye'' : de la monnaie de singe. |en= [[money]] |ary= [[فلوس]] {{=ral}} [[flos]] |ar= [[نقود]] {{=ral}} nouqoûd, [[مال]] {{=ral}} mâl |nl= {{t+|nl|geld}} |de= {{t+|de|Geld}} | }} === {{H|VE}} === {{wp|cwårs}} eujav8x9mvovn6qkd4f9y6azsoevdaz cwénze 0 7067 436883 429147 2026-09-21T16:23:33Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436883 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Etim?}} ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kwɛ̃ːs|kɛ̃ːs|kɛ̃ːʃ}} ** {{pzc}} {{AFE|kwẽːs}} * {{Ric}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 15, inte [[catoize]] et [[saze]]. #* {{~|Cwénze}} bounîs. {{s-rif|E203}} #* Viè les Påkes dji va-st a cfesse A l' eglijhe des Cårmuléns, Sol côp, vola k' on m' ahesse, Mins çou k' dji n' m' atindeu nén : C' est ki l' pere po penitince, M' evoye cwénze djoûs å salut, Mi ki n' a måy inmé l' ecinse, Dji dveu ene desse å Bon Diu. {{s-rif|TBowp|''Ji d'véve ine dette â bon Diu'', 1886, p.16-17}} [[File:Toussaint Brahy œuvres wallonnes posthumes 1892 odio 25.wav]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[cwénzinme]] * [[cwénzinne]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cwénze = R9,R10,R13 | cwinze = E1,S0 | {{=wis|k ance|cwénze}} = Wi1 | kinje = O4 | kinze = S0 | quinze = O90 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr = {{t+|fr|quinze}} |en = {{t+|en|fifteen}} |it = {{t+|it|quindici}} |nl = {{t+|nl|vijftien}} |pl = {{t+|pl|piętnaście}} }} 6b5tlh06dannus8pxf56dv9ys60hrr8 céncwante 0 7091 436925 412986 2026-09-22T11:19:09Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436925 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|quinquaginta|sourd=la}}, pal voye do {{p|*cinquanta|la-vul}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|sẽː.'kwɑ̃ːt|sɛ̃ː.'kwɑ̃ːt|seː.'kwɑ̃ːt|sɛ̃ː.'kɑ̃ːt|seː.'kɑ̃ːt|seː.'kɔ̃ːt|si:.'kɑ̃ːt}} {{BS|én}} ** {{pzc}} {{AFE|sẽː.'kwɑ̃ːt}} * {{Ric|cén·cwante}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # {{mat|wa}} [[nombe]] 50, inte [[cwarante-nouv]] et [[céncwante-ey-onk]]. #* Fåt aveur dipus d’ {{~}} å cint. #* Ti betches todi bén so les {{~}} … {{~}} ans ? {{s-rif|HSnp|1889}} #* So on pô pus d’ nouv cints ans, nos avans oyou co pus d’ {{~}} princes-evekes ki batént manoye. {{s-rif|NLeq}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[céncwantinne]] * [[céncwantinme]] * {{Lka-pa|cénk}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto  | céncwante = R9,R10,R11,R13 | céqwante = E34 | cincwante = JMM | cinquante = E1 | sékuatt = E177a:Grammaire#Noms_de_nombre. (dins l' seccion « ''Noms de nombre'' »)  | cékonte = C8 | cénquante = C62 | céⁿquante = AGri | cîkante = O4 | cincante = E1 | cinkante = C9:pa (a « pa »\, evnd.), S0 | cinkantt = E203 | sékantt = E177a:Grammaire#Noms_de_nombre. (dins l' seccion « ''Noms de nombre'' ») | {{=wis|sink kant|céncwante}} = Wi1 | - = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |es= {{t+|es|cincuenta}} |en= {{t+|en|fifty}} |fr= {{t+|fr|cinquante}} |it= {{t+|it|cinquanta}} |nl= {{t+|nl|vijftig}} }} jmts2pqud1g49udefjyx9ls578p60ww cénk 0 7094 436873 369234 2026-09-21T15:45:56Z Scribus electronicus 3672 436873 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|cinque|sourd=la-vul}} (ki s' ritrouve dins tos les lingaedjes romans), ridaedje K => C=> di «[[quinque]]» {{m-s}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|sɛ̃k|sẽk|se:k|siːk}} *** {{pcdjh}} {{AFE|ʃɔ̃k}} ** {{pzc}} {{AFE|sẽk}} * {{Ric}} ==== {{H|nombe|wa}} ==== {{~}} # chife inte inte [[cwate]] et [[shijh]], acsegnî på sene « 5 » dins l’ sistinme des chifes arabes. # [[nombe]] come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (•••••). #* Dj’ î a stî {{~}} côps. #* Elle a {{~}} ans. #* Il est {{~}} eures. #* Ene pîce di {{~}} francs. ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[djouwer cénk royes]]}}, {{r|[[djouwer cénk lenes]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[cénkinme]], [[cénkinmmint]] * [[cénkinne]] * [[céncwante]] {{mse}} * [[kine]] (djeu) * [[kénte]] ===== {{H|mots vijhéns}} ===== {{t-nombes}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | cénk = R10,R13 | céⁿq = AGri | cénq = Bour | céq = E34 | chonk = O0 | cinck = E212 | cink = C8,E203 | cinq = AGri | ciq = GWiy | cîq = AGri | {{=wis|sink|cénk}} = Wi1 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|nombe 5 |de= {{t+|de|fünf}} |en= {{t+|en|five}} |es= {{t+|es|cinco}} |fr= {{t+|fr|cinq}} |nl= {{t+|nl|vijf}} |no= {{t+|no|fem}} |pcd= {{t+|pcd|chinc}} }} ==== {{H|PrNb|wa}} ==== {{~}} {{o&f-pr|wa}} # [[nombe]] di djins, di sacwès mostré pa ç’ chife la. #* Nos stans a {{~}}. ==== {{H|Su|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # imådje avou ç’ chife la. #* On n’ djowe nén avou les {{~s}}, ni les ôtes schitas. === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === Pa rshonnance å dessén do chife romin "5" (V). ==== {{H|Su|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # [[schiraedje]] dins ene [[mousseure]], e cogne di « V ». #* Il a rivnou avou on {{~}} a s' marone. ===== {{H|Ra}} ===== {{ratour|schiraedje divins on texhou |fr= {{t+|fr|déchirure}} |es= {{t+|es|siete}} (lit. on "7") }} == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka}} «[[ci#Walon 4|ci]]» {{caw|k||wa-fel}} === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|sẽk}} === {{H|Pr-mos|wa-fel}} === {{~}} {{o}} # todi avou èn årtike; {{Lka}} «[[li cénk]]». ==== {{H|Of}} ==== /sẽk/ ''[[sénk]]'' ([[sinne#Walon 1|sinne]], prono d' apårtinance) ==== {{H|Sp}} ==== {{WM-Fel}} ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | cénk = G202 p. 168. }} 4cxmc7ntwz82dp859gezbxjbkx3eur6 deus 0 7213 436870 436628 2026-09-21T15:39:25Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436870 wikitext text/x-wiki {{MR|deûs}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|dŭos|duos|sourd=la}}, lu-minme do {{bdj|*dwóh₁|sourd=ine}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|døː|odio=Lang-wa-fel Lidje deûs.ogg|linɡ=wa}} *** {{AFE|døːs}} (come chife, alofôme råle, sortot dvins l' ratourneure deus/troes) {{c1pr}} ** {{pzc}} *** {{AFE|døː}} *** (come prezintoe divant voyale) {{AFE|døːz}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[chife]] inte [[onk]] et [[troes]], mostré på sene "2" dins l’ sistinme des chifes arabes. # [[nombe]] come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (••). #* {{~|Deus}} et {{~}}, ça fwait cwate. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[awè deus]]}} # {{r|[[c’ est deus]]}} # {{r|deus troes}} : deus ou troes. #* Les araedjîs, avou leu påye, K’ i loumèt d’ Fexhe et ki l’ diåle åye, Cisse påye ki, dispoy {{~|deus troes}} ans, Fwait setchi les ptits et les grands, Cisse påye ki dji lome on tchinisse, Di tchagrin m’ a fwait vni l’ djaenisse ! {{s-rif|MSApjs|1795, tecse lijhåve e Feller [[s:O ! vos loûrds tchins di pâtriyotes|vocial]] et schoutåve [[w:Paskeye di Djhan Såpire, poirteu ås saetchs|vola]]}} #* Dji vneu vey - e payant savoz - si gn åreut nén moyén d' awè - si waire ki ç' fouxhe - ene pitite miete di farene, wai, ene groumiote, di cwè fé deus troes gnognots cougnous. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* A foice del kibrôdyî et l' kitourner, li pôve biesse leya goter sol tåve {{~|deus troes}} låmes, dji n' dirè nén d' cwè. {{s-rif|JLatb|p. 89}} #* Elle alént sbate li bouwêye å bî, et pu li spåmer et rispåmer {{~|deus troes côps}}. {{s-rif|ASch}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[deujhinme]], [[deujhinmmint]] * [[deujhinne]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[dobe]], [[dobler]], [[dobleure]], [[radobler]], [[ridobler]] * [[doze]], [[dozinne]] * [[djermale]], [[edjermeler]]; [[djama]] * [[cope]], [[copler]], [[copleu]], [[acopler]], [[acopleure]], [[discopler]] * [[pwaire]], [[apwairyî]], [[dispwairyî]] * [[sigondaire]] {{t-nombes}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[vint-deus]], [[trinte-deus]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | deû = E203 | deus = C9a, R10,R13 | deûs = C1,C9, E1,E21, O0,O2,O3,CO4 p. 46, O4:orèye (a « orèye »\, evnd), S0,S117 | deuze = E212 | {{=wis|dor|deus}} = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |ar= ithnân {{=ral}} {{t+|ar|إثنان}} |ary= [[joj]] {{=ral}} [[جوج]] |de= {{t+|de|zwei}} |en= {{t+|en|two}} |es= {{t+|es|dos}} |fr= {{t+|fr|deux}} |it= {{t+|it|due}} |nl= {{t+|nl|twee}} |no= {{t+|no|to}} |pl= {{t+|pl|dwa}} |scn= {{t+|scn|dui}} |zgh= (techelheyt) [[sin]] = [[ⵙⵉⵏ]] }} === {{H|PrNb}} === {{~}} {{o&f-pr}} #[[nombe]] di djins, di sacwès mostré pa ç’ chife la. #* Po on côp k’ i n’ estént k’ zels {{~}}. #* Leus {{~}} dizo l’ minme paraplu. {{s|JFra}} #* Fåt esse a {{~}} po fé cisse bouye la. ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[inte-deus]] === {{H|sustantif|wa}} === {{-suwa-=}} {{~}} {{o}} # imådje avou ç’ chife la. #* Dj’ a saetchî on {{~}}. #* Dj’ a les cwate {{~}} e m’ djeu. # ôre ki respond a ç’ chife la. ## po les djoûs do moes (li « [[di]] » ki shût est todi spotchî (« [[d’]] »). ##* Li cwante estans dj’ ? Li {{~}} d’ may. ## po ôte tchoi (cwåtes, limero d’ måjhon…) ##* Dj’ a saetchî l’ {{~}} d’ cour. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|a deus}} #* Po mwaistri les hikets del veye,I våt bén mî k’ on soeye {{~|a deus}}. {{s-rif|LLbwe|1948, p.9}} # {{r|nos deus}} #* Todi i n' est nén po viker lontins et s' i morike [morick], nos pårtiréns tot l' bén {{~|nos deus}}. {{s-rif|DEWJLec|(3), 1670}} # {{r|tos deus}} #* Mins al prumire betcheye ki nos metans-st e nosse boke Nos nos rloucans {{~|tos deus}} et nos dmorans astok ; Vos årîz dit des foyes k' on vneut d' aler côper. {{s-rif|TBowp|''Li Frût d'ine mâle Kpaneie'', 1886, p.47}} [[File:Toussaint Brahy Frût mâle Kpaneie 17 Mins al prumire.wav]] # {{r|tos les deus}} #* Ns esténs e l' cåve {{~|tos les deus}} Ki nos rcweréns l' fouwêye, Vocial li vî tot houpieus, Ki n' è poleut pus hay, Ki vént dire : « Botresse, I fåt k' dji vs rabresse. » {{s-rif|FrBcj|''Li botresse'', 1852, p.29}} #* I gn aveut ene feye des djonnes hanteus Ki s’ inmént télmint {{~|tos les deus}} K’ i contént k’ gn aveut k’ zels sol tere Mins l’ moirt djalote di leu bouneur Foirdja l’ pus grand d’ tos les måleurs Po bénvite fé mori li cmere. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Dièrinne vûsion» p.99}} === {{H|Prznb|wa}} === {{~}} {{o&f-prz}} #mostere k’ i gn a 2 sacwès u 2 sakîs. #* {{~|Deus}} omes et {{~}} comeres. # [[sacwants]], mins nén [[bråmint]]. #* Ratind {{~}} munutes ! ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[deus côps rén]]}} # {{r|[[deus pelés et troes tondous]]}} # {{r|[[nén deus côps trop]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[deus-pates]] * [[deus-aiwes]] * [[deus-aiyes]] r9w73qs54cs8mcmobul3gk6vhe61lz0 di-set 0 7233 436885 369253 2026-09-21T16:32:09Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436885 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Apl|dijh|set}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|di:.sɛt}} {{1pr}} * {{Ric|di-·set}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 17, inte [[saze]] et [[dijh-ût]], come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (/••••••••••/•••••••). #* Li franc fwait {{~}} patårs di Lidje. {{s-rif|E203}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[disetinme]] * [[disetinne]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | {{=wis|dee set|di-set}} = Wi1 | dîcett = E203 | dîchèt′ = O0,O4 | dis-chèt’ = Bour | dî sett = E177a (p. 6) | dî-sett = E177b | dî-sèpt = E34 | dîssèt′ = C1 | dî-sèt = C8 | di-sèt = C8 | di-set = R9, R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|dix-sept}} |en= {{t+|en|seventeen}} |it= {{t+|it|diciassette}} |nl= {{t+|nl|zeventien}} |pl= {{t+|pl|siedemnaście}} }} 97zi6vksfpwskltk3tdzzk5u3dhmj9i dijh 0 7307 436878 433394 2026-09-21T15:59:42Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436878 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|decem|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{dC}} {{AFE|diː|diːʃ}} *** {{dV}} {{AFE|diːʒ|diːz|diːh|diːç|diːj}} ** {{pzc}} *** {{dC}} {{AFE|diː}} *** {{dV}} {{AFE|diːʒ}} * {{Ric}} === {{H|nombe|wa}} === {{-alo2-|dijh|dî}} {{~}} # [[nombe]] 10, come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (••••• •••••). #* Nouv et {{~}} ; i gn aveut del bijhe. {{s|contene|{{s?}}}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dijhinme]], [[dijhinmmint]] * [[dijhinne]], [[dijhinnî]] * [[dijhea]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[di-set]] * [[dijh-ût]], [[dijh-nouv]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto  | dijh = R9,R10,R11,R13  | dîj u dîch / dî = C1 | dîje / dî = C9 | dîh / dî = E1:dîh,E34,E177a:Grammaire#Noms_de_nombre. (p.6),E203:dîh | dih u di-h / di = E177a | dîj u dîs = O2 (« dîj ans »\, « dîj-neuf »\, « dîs-efants »\, « dîs feumes »\, « dîs-sèt ») | dîj u dîj’ = O4 (« dîj’ eures »\, « dîj’nèf »\, « dîchèt′ ») | dîj’ u dij u dîz’ / dî = CO4 (« dî couméres »\, « dîz’-ome »\, « dij’-neuf » u « dij-neuf »)  | {{=wis|dech|dijh}} = Wi1 | dîj = O0 | dîje = C8 | dîh = E21,E177b | dih = E178 | dixh = TBov | dixhe = E212  | dîe = C9 (dins « dîe-ûte ») }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|dix}} |en= {{t+|en|ten}} |nl= {{t+|nl|tien}} |it= {{t+|it|dieci}} |pl= {{t+|pl|dziesięć}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{tpl|wa}} # [[dijhinne]]. #* Ça fwait ki des {{~}} et des {{~}} d’ eplaideus ont skepyî emey li payis burton. {{s|JCay}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| {{Lka-ra|dijhinne}} }} a15l26f35e2fahpqupkzeu7dbqztu3h dijh-nouv 0 7308 436887 433401 2026-09-21T16:39:03Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436887 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Apl|dijh|nouv}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|diːh.'nuːf|diːç.'nuːf|diːʒ.'nuːf|diʒ.'nuːf|diːʒ.'nyːf}} ** {{pzc}} {{AFE|diːʒ.'nuːf}} * {{Ric|dijh-·nouv}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 19, inte [[dijh-ût]] et [[vint#Walon 2|vint]], come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (/••••••••••/•••••••••). ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dijh-nouvinme]] * [[dijh-nouvinne]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|dees nove|dijh-nouv}} = Wi1 | dîh-noûf = E34,E177a:Grammaire#Noms_de_nombre. | dîh-noûf’ = E1 | dîh-noûv = E203:an (a ''an'') | dih-nouve = JKlc | dijh-nouv = R9,R10,R11 | dijneuf = C8 | dîjnoûf = C1 | dixhnouve = E212 }} * Dins [[Sourdant:E177|E177]], 1823, p. 6, intro., on pout lére « dîh noûf » (sins loyeure), ey å mot « dih-ûtt » on trouve eto « dîx-noûf » (avou loyeure, mins avou ''x'' a ''dih''), surmint k’ i fåt comprinde « dîh-noûf ». ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|dix-neuf}} |en= {{t+|en|nineteen}} |it= {{t+|it|diciannove}} |nl= {{t+|nl|negentien}} |pl= {{t+|pl|dziewiętnaście}} }} qh87gombhrd2rfsxraf8kk1w4tf7wz1 dijh-ût 0 7310 436886 433404 2026-09-21T16:36:13Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436886 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Apl|dijh|ût}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|diː.'hyːt|diː.'ʒyːt|diːʒ.'jyːt|diːʒ.'wit}} ** {{pzc}} {{AFE|diː.'ʒyːt}} * {{Ric|dijh-·ût}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 18, inte [[di-set]] et [[dijh-nouv]], come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (/••••••••••/••••••••). #* C’ esteut on djonnea k’ aveut, o, di-set, {{~}} ans, va, et k’ aveut stî e scole a Abidjan ; c’ est lu ki fjheut do ratourneu. {{s-rif|YGou}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|e dijh-ût}} : e 1918 (2018…). # {{r|guere catoize dijh-ût}} : [[w:guere 14-18|guere 14-18]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dijhûtinme]] * [[dijhûtinne]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|dees eut|dijh-ût}} = Wi1 | dih-hut = JKlc | dîh-ût = E34 | dîh-ût′ = E1 | dih-ûtt = E177a (1823) | dîh-ûtt = E203 | dijh-ût = R9,R10,R11 | dîjût′ = C1 | dîj-wit = O0 | dîj-wit′ = S117 | dîj yût′ = C99 | dixhûte = E212 |- = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|dix-huit}} |en= {{t+|en|eighteen}} |it= {{t+|it|diciotto}} |nl= {{t+|nl|achttien}} |pl= {{t+|pl|osiemnaście}} }} nznvvsr45n0p9qlxidhzu2w1phxt4v6 disploumer 0 7562 436920 332051 2026-09-22T09:37:33Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436920 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|ploumer}}, {{bet|dis|v|wa}}, {{caw|er|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|dis.plu.'me}} * {{Ric|dis·plou·mer}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=disploum|C=displom|come=alouwer}} {{~}} {{vc}} {{dal}} '''I.''' [v.c.] [[ploumer#Walon 1|ploumer]], dj' ô bén: # rissaetchî les [[plome|plomes]] a. #* Ploumer ene poye, on pidjon. #* C' est nén rén do disploumter des ptits oujheas. #: {{lang|fr|F. déplumer, plumer.}} # rissaetchî les foyes, les fleurs, les fruts. #* Li bijhe disploumtêye les coxheas. #* Vos avoz co stî disploumter mes rôzîs. #: {{lang|fr|F. effeuiller, dégarnir.}} # prinde tos les cwårs da. #* I s' a fwait disploumter ås bêyes. #* Tot djouwant avou les cwårs di s' patron, i displome li banke del royinne d' Inglutere et fé tronner les martchîs ås tites dins l' monde etir {{s|LM}} #: Loukîz a: [[emantchî]]. #: {{lang|fr|F. plumer, dépouiller, déposséder, escroquer.}} '''II.''' si disploumer u si disploumter [v.pr.] # [[wayimer]] (piede ses plomes, al såjhon u a cåze di programes d' aclecaedje, tot djåzant des poyes et ds ôtes oujheas. #* Dj' estans al såjhon k' les poyes si disploumèt. #: {{lang|fr|F. muer.}} # piede ses foyes å [[waeyén-tins]] tot djåzant des åbes. #* Avou l' djalêye, les foyes des åbes ont stî flaneyes, mins l' nute k' a tant shoflé, il ont stî tot disploumés''. {{s-rif|LNis}} #: {{lang|fr|F. se défeuiller.}} # piede ses tchveas. #* Waite on pô, dji m' displome tot. #: {{lang|fr|F. se dégarnir.}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== *[[disploumé]] *[[disploumaedje]] *[[disploumter]] *{{Lka-pa|plome}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|déplumer}} }} l8ai27mp3lu3p6uon57nx73x5mkmtnq feye 0 9126 436846 427430 2026-09-21T14:18:33Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436846 wikitext text/x-wiki {{MR|fêye}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|filia|sourd=la}} {{m-s}} ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|fɛj|fiːj|fij|fiː|faj|faːj}}, {{miers|17|36}} ; {{BS|ey}}. ** {{pzc}} {{AFE|fɛj}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-|o=fi|f=feye}} {{~}} {{f}} # femrinne djin dischindante d’ ene ôte djin k’ on lome si pa u si mame. #* C’ est l’ {{~}} da Batisse. # efant di seke femrin. #* Les ptitès {{~s}} rivnént di scole tertotes eshonne. # {{arin|wa}} atôtchaedje d’ ene båshele, d’ ene feme pus djonne u foirt camaeråde avou l’ cåzeu(se). #* Vos n’ seroz nén rintrêye po fé a marinde a vost ome, la, {{~}}, si vos n’ ramxhîz nén. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[mi feye]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[fiyteu]] * {{Lka-pa|fi}} ===== {{H|mots d' aplacaedje}} ===== * [[bele-feye]] * [[pitite-feye]] * [[djonne feye]], [[viye djonne feye]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (tos les sinses) : [[båshele]] * (efant d’ seke femrin) : {{Lka-ra|båshele}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | faye = G217 | feie = E212 | fèie = E203 | {{=wis|fey|feye}} (daughter) = Wi1 | feye = R9,R10:25277,R11:feye_2,R13 | fèye = C1,C8, E1,E165, G217 | fêye = E34, G217 | fî = G217 | filhe = JH | fiye = O4, G217 | fîye = O0, G217 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|femrinne djin dischindante d’ ene ôte |fr= {{t+|fr|fille}} |en= {{t+|en|daughter}} |nl= {{t+|nl|dochter}} |de= {{t+|de|Tochter}} |es= {{t+|es|hija}} |ar= {{t+|ar|بنْت|ral=bint|ar-fafl=بِنْت}} |ary= {{t+|ary|بنت|ral=bent|ar-fafl=بنْت}} }} {{ratour|efant di seke femrin {{Lka-ra|båshele}}}} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|[[vices|vĭces]]|sourd=la}} ([[toû]], ôte sacwè), adon parint avou l’ francès « {{lang|fr|[[fois]]}} » et l’ espagnol « {{lang|es|[[vez]]}} ». ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|fɛj|fiːj|fij|fiː}}, {{BS|ey}}. ** {{pzc}} {{AFE|fɛj}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[côp]] (repetaedje d’ ene minme sacwè). #* Cwantès {{~s}} vos el fårè-t i co dire ? #* Vos avoz dit vraiy, ele si rapinsa k' ele aveut-st elaxhî s' destinêye avou èn ôte ki mi et veyant k' ele aléve divni mere po ene deujhinme {{~}}, ele fjha on côp d' måleur di s' coir. {{s-rif|JVpa|(1896), p.72}} #* Come di djusse, hin Tchantchès … i nos fåt todi tot repeter deus {{~s}}. {{s-rif|PHT|ratourtnant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.9}} ===== {{H|mots d' aplacaedje}} ===== * [[kécfeye]], [[calfeye]] * [[afeye]], [[al feye]] * [[télfeye]] * [[a ene ôte feye]] * [[a feyes ca d’ ôtes]], [[ca feyes ca d’ ôtes]], [[des feyes ca d’ ôtes]] * [[bén des feyes]] * [[c’ est bon po ene feye]] * [[cisse feye cial]] * [[co traze feyes]], [[co traze et traze feyes]] * [[ene feye]], [[ene feye ki]] * [[ene feye po tot]] * [[po ene boune feye]] * [[tchaeke feye ki]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | fèie = E203 | feye = R9,R10:4153,R11:feye_1 | fêye = E34 | fî = E165 | fîye = C8 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|tchaeke ricminçaedje d’ ene sacwè {{Lka-ra|côp}} |fr= {{t+|fr|fois}} }} ===== {{H|omofoneye}} ===== {{AFE|fiː}} : [[fî]] (tere dinêye pa on rwè el Mîtrinne Ådje) === {{H|etimolodjeye|wa|3}} === {{V|fiyî}} ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|fɛj|fiːj|fij|fiː}}, {{BS|ey}}. ** {{pzc}} {{AFE|fɛj}} * {{Ric}} ==== {{H|Co|wa}} ==== {{~}} # {{IP13s|fiyî}} # {{SP13s|fiyî}} i09gcbozne0di3cmbm7xwgn4fjx0mug 436850 436846 2026-09-21T14:26:14Z Scribus electronicus 3672 436850 wikitext text/x-wiki {{MR|fêye}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|filia|sourd=la}} {{m-s}} ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|fɛj|fiːj|fij|fiː|faj|faːj}}, {{miers|17|36}} ; {{BS|ey}}. ** {{pzc}} {{AFE|fɛj}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-|o=fi|f=feye}} {{~}} {{f}} # femrinne djin dischindante d’ ene ôte djin k’ on lome si pa u si mame. #* C’ est l’ {{~}} da Batisse. # efant di seke femrin. #* Les ptitès {{~s}} rivnént di scole tertotes eshonne. # {{arin|wa}} atôtchaedje d’ ene båshele, d’ ene feme pus djonne u foirt camaeråde avou l’ cåzeu(se). #* Vos n’ seroz nén rintrêye po fé a marinde a vost ome, la, {{~}}, si vos n’ ramxhîz nén. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[mi feye]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[fiyteu]] * {{Lka-pa|fi}} ===== {{H|mots d' aplacaedje}} ===== * [[bele-feye]] * [[pitite-feye]] * [[djonne feye]], [[viye djonne feye]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (tos les sinses) : [[båshele]] * (efant d’ seke femrin) : {{Lka-ra|båshele}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | faye = G217 | feie = E212 | fèie = E203 | {{=wis|fey|feye}} (daughter) = Wi1 | {{=wis|f eye|feye}} (girl) = Wi1 | feye = R9,R10:25277,R11:feye_2,R13 | fèye = C1,C8, E1,E165, G217 | fêye = E34, G217 | fî = G217 | filhe = JH | fiye = O4, G217 | fîye = O0, G217 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|femrinne djin dischindante d’ ene ôte |fr= {{t+|fr|fille}} |en= {{t+|en|daughter}} |nl= {{t+|nl|dochter}} |de= {{t+|de|Tochter}} |es= {{t+|es|hija}} |ar= {{t+|ar|بنْت|ral=bint|ar-fafl=بِنْت}} |ary= {{t+|ary|بنت|ral=bent|ar-fafl=بنْت}} }} {{ratour|efant di seke femrin {{Lka-ra|båshele}}}} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|[[vices|vĭces]]|sourd=la}} ([[toû]], ôte sacwè), adon parint avou l’ francès « {{lang|fr|[[fois]]}} » et l’ espagnol « {{lang|es|[[vez]]}} ». ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|fɛj|fiːj|fij|fiː}}, {{BS|ey}}. ** {{pzc}} {{AFE|fɛj}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[côp]] (repetaedje d’ ene minme sacwè). #* Cwantès {{~s}} vos el fårè-t i co dire ? #* Vos avoz dit vraiy, ele si rapinsa k' ele aveut-st elaxhî s' destinêye avou èn ôte ki mi et veyant k' ele aléve divni mere po ene deujhinme {{~}}, ele fjha on côp d' måleur di s' coir. {{s-rif|JVpa|(1896), p.72}} #* Come di djusse, hin Tchantchès … i nos fåt todi tot repeter deus {{~s}}. {{s-rif|PHT|ratourtnant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.9}} ===== {{H|mots d' aplacaedje}} ===== * [[kécfeye]], [[calfeye]] * [[afeye]], [[al feye]] * [[télfeye]] * [[a ene ôte feye]] * [[a feyes ca d’ ôtes]], [[ca feyes ca d’ ôtes]], [[des feyes ca d’ ôtes]] * [[bén des feyes]] * [[c’ est bon po ene feye]] * [[cisse feye cial]] * [[co traze feyes]], [[co traze et traze feyes]] * [[ene feye]], [[ene feye ki]] * [[ene feye po tot]] * [[po ene boune feye]] * [[tchaeke feye ki]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | fèie = E203 | feye = R9,R10:4153,R11:feye_1 | fêye = E34 | fî = E165 | fîye = C8 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|tchaeke ricminçaedje d’ ene sacwè {{Lka-ra|côp}} |fr= {{t+|fr|fois}} }} ===== {{H|omofoneye}} ===== {{AFE|fiː}} : [[fî]] (tere dinêye pa on rwè el Mîtrinne Ådje) === {{H|etimolodjeye|wa|3}} === {{V|fiyî}} ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|fɛj|fiːj|fij|fiː}}, {{BS|ey}}. ** {{pzc}} {{AFE|fɛj}} * {{Ric}} ==== {{H|Co|wa}} ==== {{~}} # {{IP13s|fiyî}} # {{SP13s|fiyî}} sfcukoyc7amdumx30pw2d64s3x1pg9z fi 0 9130 436845 428304 2026-09-21T14:17:20Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436845 wikitext text/x-wiki {{MR|fî}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|filius|sourd=la}} {{m-s}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|fi|fy|fɪ|fœ|fɛ|fjœ}} ** {{pzc}} {{AFE|fi}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-|o=fi|f={{loyén|feye|Walon 1}}}} {{~}} {{o}} # omrin dischindant direk d’ ene ôte djin k’ on lome si pa u si mame, [[valet]]. #* On pere inme ki s’ {{~}} l’ ravize. {{s-rif|AXbm|1905, p.14}} #* Et pu on l’ a pindou, come li {{~}} da Mareye. {{s|V. Roba|{{s?}}}} # [[dischindant]] måye. # {{im|wa}} [[eritî]]. #* Li banire e-st al tiesse, Et dzo s' corone d' årdjint, Li Patrone moenne a messe Les {{~s}} do bråve Goffin. {{s-rif|JDcoh|1939, p.81, ''Al Sainte Båre'' (1936)}} # {{str|wa}} bouket d' fleurs e cogne di corone. # (après èn aduzoe) (ene miete måhonteus) atôtchaedje d’ on [[valet]], d’ èn ome pus djonne. # {{crus|wa}} djin k' a stî creyeye pal Bon Diu. #* Mins vos årîz dit ki l’ Signeur Ni voleut nén dishazi l’ tchinne Ki ratneut ses {{~s}} dvins l’ broûlî. {{s-rif|JVvl|(1901), p.85, “Li Vôye di l’Eglise”}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[feye#Walon 1|feye]], [[fiyteu]] * [[fiyåsse]] * [[afiyî]], [[afiyåcion]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[bea-fi]] * [[pitit-fi]] * [[fi-seu]] ===== {{H|mots vijhéns}} ===== * {{loyén|feye|Walon 1}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | fi = C1,C8,C106, E165, O2,O3,O4,O90, R9,R10:17247,R11:1,R13, S0, Wi1 | fu = C106 | fë = C65 | fieu = C9a, O4,O90 | fieû = C9,O3 (a « fi »),S0 | fieù = O3 | fè = O107 p. 90 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|omrin dischindant direk |en= {{t+|en|son}} |es= {{t+|es|hijo}} |eo= {{t+|eo|filo}} |fr= {{t+|fr|fils}} |it= {{t+|it|figlio}} |ja= {{t+|ja|息子|ja-kana=むすこ|ral=musuko}} |nl= {{t+|nl|zoon}} }} {{ratour|dischindant måye |fr= {{t+|fr|fils}}, {{t+|fr|descendant}} }} {{ratour|eritî |fr= {{t+|fr|fils}}, {{t+|fr|héritier}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|filum|sourd=la}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|fi|fɪ}} *** {{frcjh}} {{AFE|fil|fœl}} ** {{pzc}} {{AFE|fi}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # [[filé]] d' metå u d' ôte fabrica. #* Do {{~}} d’ fier, do {{~}} d’ laiton, on {{~}} d’ keuve. #* Les terorisses walons, dit-st i l’ Boche, nos ont côpé les {{~s}} d’ telefone. #* I n’ dimana pus k’ èn Amerikin k’ aveut l’ doet so on {{~}} electrike po pleur fé sôtler l’ pont di Tneuri. {{s|ramexhné pa C. Wuidar, [http://lucyin.walon.org/livreye/tinme_guere40.html#ofinsife Teze so l’ Ofinsive da Von Rundstedt]}}. # [[filé]] po keuze, {{d-rats}} «[[fi-z e-n aweye]]», «[[ni tni k' a on fi]]» # {{bosk|wa}} sins di crexhance di l' åbe; et dabôrd, do findaedje d' on bwès k' on-z overe dissu. #* Mete ti deujhinme cougnet tot-z acontant l' {{~}} do bwès. #*I fåt taeyî tot sujhant l' {{~}} do bwès. # {{éndj|wa}} tos les messaedjes d' on minme sudjet d' on forom ki sont raloyîs, efiyîs, pa drî on minme prumî messaedje. #* C' est dins on {{~}} sol rifondaedje do franc-comtwès; eyet on cåze di l' ortografeye {{s|PSar}} # {{d-rat}} «[[so les fis]]» ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[låtchî des fis]]}} # {{r|[[li veye ni tént k’ a on fi]]}} # {{r|[[so les fis]]}} / {{r|[[foû des fis]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[filer]]; {{Lka-pa|filer}} * [[filasse]] ===== {{H|mots d' aplacaedje}} ===== * [[fi d’ ronxhes]] * [[fi ås picots]] ===== {{H|ortografeye}} ===== {{Orto | fi = C1,E1,G208 p. 346, R10:6173 | fî = G208 p. 346 | fil = C1,G208 p. 346 | fël = G208 p. 346 | fyi = R9,R13 {{rif?|date=2020/10|w=Vw9w9vgwudrcgi65}} |- = C8 (mins gn a « fidârkè », ''fi d' årca'') }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour| fi a keuze |en= {{t+|en|thread}} |es= {{t+|es|hilo}} |fr= {{t+|fr|fil}} |ja= {{t+|ja|糸|ja-kana=いと|ral=ito}} }} {{ratour|fi d' metå (d' årca, d' ronxhes) |en= {{t+|en|wire}} |es= {{t+|es|alambre}} |fr= {{t+|fr|fil}} |ary= {{t+|ary|خيط|ral=khey6}} ''(fier, telefone)'' }} {{ratour|fi electrike, di telefone |en= {{t+|en|wire}} |es= {{t+|es|cable}} |fr= {{t+|fr|fil}}, {{t+|fr|câble}} |ary= {{t+|ary|خيط|ral=khey6}} ''(fier, telefone)''; {{t+|ary|زبيب|ral=zbib|ar-fafl=زْبيب}} ''(nilon, canapexhe)'' }} {{ratour|shûte di messaedjes, d' idêyes |en= {{t+|en|thread}} |es= {{t+|es|hilo}} |fr= {{t+|fr|fil}} }} o3u8wwsuaf0l2rcu1wvodsebi7fvl9p gamén 0 9530 436849 402272 2026-09-21T14:24:49Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436849 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|gamm|sourd=gem}} {{caw|én|s|wa}} {{e?}} ; {{FEW|21|449|a}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɡa.ˈmẽ|ɡa.ˈmɛ̃|ɡa.ˈme|ɡa.ˈmɛɲ|ɡa.ˈmɛŋ}} ; {{miers|17|38}} {{BS|én}} ** {{pzc}} {{AFE|ɡa.ˈmẽ}} * {{Ric|ga·mén}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-suwa-|o=gamén|f=gamene}} '''gamén''' {{o}} # [[efant]] k’ a vnou foû del termene d’ [[aclevaedje]], dj’ ô bén : k’ a eter 5 et 12 ans. #* On-z a rfwait li viye escole des '''gaméns'''. # [[fi]]. #* Po comincî, elle a yeu on '''gamén''', adon ene gamene. {{s-rif|C106}} #* -Pocwè avoz vs don rouflé m’ {{~}} ? {{s-rif|PHTtch|2023, p.12}} # ome nén maweur, ki s’ codût come èn efant. #* Il a vint ans, et i fwait co do '''gamén'''. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[gaminreye]] * [[gamtea]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[arnaga]] * [[arsouye]] * [[crapåd]] * [[cårpea]] * [[cårpulén]] * [[djambot]] * [[marlatcha]] * [[mitchot]] * [[galopea]] * [[gamtea]] * [[garnissaire]] * [[råpén]] * [[roufion]] * pitit [[valet]] }} {{miers|17|34 & 38}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|ga man|gamén}} = Wi1 | gamén = G217,R9,R10 | gamin = C106,E34,G217,O0,O3 | gamé = G217 | gamègn = G217 | gameng = G217 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|efant di 5 a 12 ans |fr= {{t+|fr|gamin}} |en= {{t+|en|kid}} |nl= {{t+|nl|bengel}}, {{t+|nl|blaag}}, {{t+|nl|rekel}}, {{t+|nl|snotaap}} |de= {{t+|de|Bengel}}, {{t+|de|Lümmel}} |es= {{t+|es|chaval}} |ary= [[be3lok]] {{=ral}} [[بعلوك]] {{=dsf-ar}} [[بْعلوك]] ; [[berhoch]] {{=ral}} [[برهوش]] {{=dsf-ar}} [[برْهوش]] ; [[motcho]] {{=ral}} [[موتشو]] }} 2xsxshe922xf50k8161z3dy7nybonc6 live 0 10253 436862 436520 2026-09-21T15:14:01Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436862 wikitext text/x-wiki {{MR|Live}} == {{L|wa}} == <gallery class="center"> Lepus europaeus Weinsberg 20080501.jpg|On live (li biesse) Mahin ké walon.jpg|On live po lére </gallery> === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|lĕpus|lepus|sourd=la}} {{m-s}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|liːf|ljɛf}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|liːf}} * {{Ric|live}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-|o=live|f=håze}} {{~}} {{o}} # {{bies-t|wa}} biesse del famile des [[rawiants]], come on [[lapén]], mins pus brun d’ coleur, ki n’ fwait pont d’ terêye, et ki court foirt rade, {{sla|Lepus Lepus europaeus}}. #*Prind t' fizik; dj' irans touwer on {{~}}. # ôte indje di ç’ djinre la, {{sla|Lepus spp.}}. #*C' est ene sôre k' on lome li blanc {{~}}. ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[cori come on live]]}} : [[cori]] rade. # {{r|[[eyou k’ i gn a des lives, i gn a des tchesseus]]}} # {{r|fé des orayes d’ on live}} #* Ki dji m' coûtche oubén k' dji m' leve, A m' feme s' ele mi vout pårler, Ele {{~|fwait les orayes d' on live}}, Pinsant k' dji l' a cdjåzé. {{s-rif|TBowp|''Si m'belle-mère n'esteut nin là !...'', 1886, p.26}} [[File:08 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] # [[la k’ i gn a des lives, i gn a des tchesseus]] # {{r|[[do tins kel tchén s’ grete, li live li trosse]]}} : i n’ fåt nén tofer tchicter cwand c’ est po decider åk. # [[s’ etinde come deus lives e l’ avoenne]] # [[on n’ court nén deus lives d’ on côp]] # {{r|Pocwè k’ les lives ont les pates di drî pus longues ki les cenes di dvant ? Po n’ nén spotchî leus rostons}} : {{mauh|wa}} advinea on pô crås. # {{r|[[wice k’ i gn a des lives, i gn a des tchesseus]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== [[levrî]], [[levrete]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[drî d’ live]] * [[oraye-di-live]] * [[pwin do live]] * [[surale di live]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | lièfe = O4 | live = R9,R10:25113,R13 | lîve = C1,C8,C100, E1, S117 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|såvadje biesse ås tetes ki court rade |ar= {{t+|ar|أرنب|ral='arnab|ar-fafl=أرْنب}} |ary= {{t+|ary|ارنب|ral=arneb|ar-fafl=ارْنب}} |de= {{t+|de|Hase}} |en= {{t+|en|hare}} |es= {{t+|es|liebre}} |fr= {{t+|fr|lièvre}} |nl= {{t+|nl|haas}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵡⵜⵉⵍ|ral=awtil}} {{o}}, {{t+|zgh|ⵜⴰⵡⵜⵓⵍⵜ|ral=tawtolt}} {{f}} }} ==== {{H|waitîz eto}} ==== {{wp|Live (biesse)}}. === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|līber|liber|sourd=la}} (åbî, blanc bwès, k' on scrijheut dsu dinltins). ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} {{AFE|liːf}} {{1pr}} * {{Ric|live}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # raloyeyès foyes di papî, avou åk di scrît dsu, fwaites po esse [[lére|léjhowes]]. #* MARIA. Vola on {{~}} ki n' convént nén ås femes di vost ådje. LIZA. I convénreut å vosse motoit ? MARIA (sortant) I s' pout. {{s-rif|JMmiy|(1934), p.33}} #* Les {{~s}}, so l’ axhlete, si drovèt et foû des imådjes avolèt d’ Artagnan, Robin des bwès, Zoro et Tarzan {{s|LBuk}} ===== {{H|parintaedje}} ===== [[livrî]], [[livreye]] ===== {{H|mots d' aplacaedje}} ===== * [[årmå ås lives]] * [[live Ågrafå]] * [[live ås biesses]] * [[live di mots]] * [[live di messe]] * [[live di ricnoxhance]] * [[live d’ ôr]] * [[wayimant live]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | {{=wis|leaf|live}} (book) = Wi1 | {{=wis|lief|live}} (book) = Wi1 | lîfe = O4 | live = R9,R10:5480,R13 | lîve = C8,C100,E1,E203,S117 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|raloyeyès foyes di papî |fr= {{t+|fr|livre}} }} ==== {{H|waitîz eto}} ==== {{wp|Live (po lére)}}. === {{H|etimolodjeye|wa|3}} === ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|liːf|lif}} {{2pr}} ** {{pzc}} {{AFE|liːf}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{muz|wa}} [[dimey]] [[kilo]]. #* Apoirtez m’ ene {{~}} di boure tos les troes cwate djoûs. #* Sav bén çou k' c' e-st on Prûssyin? ? C' e-st on djeriåd cwate panse, Ki peze d' on djoû å leddimwin Pus d' shijh {{~s}} sol balance ! {{s-rif|JJV|"Sav' bin çou qu' c' èst qu'on Prussien ?" (1817)}} #* Todi e-st i k’ il a co profité d’ sacwantès {{~s}} dispoy l’ ôte racrexhe, et k’ i n’ a pus waire di plaece po ene novele. {{s-rif|AXbg|1912, p.4}} #* Asteure, alez-è radmint fé prusti vos cougnous, la ene {{~}} di boure et sacwants oûs k' vos boutroz dins vos potches. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | life = O4 | live = R10:189,R13,S117 | lîve = C8,C100,E1 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|dimey kilo |fr= {{t+|fr|livre}} |en= {{t+|en|pound}} |nl= {{t+|nl|pond}} }} == {{L|en}} == === {{H|viebe|en}} === {{~}} # [[viker]]. #* {{lang|en|I {{~}} in Brussel.}} #** Dji vike a Brussele. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[life]] 0a5p9uqeq8e9dshhibbbbr6nii2hyru lon 0 10282 436839 435086 2026-09-21T14:02:13Z Scribus electronicus 3672 436839 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|longus|sourd=la|long}} ; li tayon-bodje esplike bén li « S » des [[w:scrîta|vîs scrijhas]] k’ egzistêye co dins l’ prononçaedje do payis d’ Måmdey; nén parint avou l' francès «[[loin]]». === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|lɔ̃|lo|loːs|lɔ̃s}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|lɔ̃}} * {{Ric}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # a ene [[longue]] distance. #* C' est trop {{~}} por mi aler a pî. #* Et låvå, {{~|Lon}}, Bén {{~}}, Foirt {{~}}, Trop {{~}} Li sonk continowe a brotchî ! {{s-rif|JDhs|2025, [[s:Homo sapiens/p.29|Saquants poyes au pouli (lijhåve e Feller vaici)]], p.29}} [[File:Annie Lengelé lijhant Jacques Desmet Homo sapiens 2025 Saquants poyes p 29 02.ogg|Léjhou pa [[w:Annie Lengelé|Annie Lengelé]], fevrî 2026]] # ene longue [[termene]] di [[tins]]. #* Dj' irè ddja {{~}} avou cisse plote di linne ci. # [[bråmint]]. #* Il è sait {{~}} so totes sôres di cayets. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[å diåle et co pus lon]]}} # {{r|[[lon et lådje]]}} # {{r|did lon et lådje}} : di [[tocosté]]. #* On l' vineut cweri did lon et lådje po pougnî (DGR) # {{r|nén pus lon ki}} u : {{r|nén si lon ki}} : po djåzer d' [[åk]] ki n' est nén vî, ki vént di s' passer. #* BIERTRAND. – Dji lyi djåzrè {{~|nén pus lon k’}} ouy.DJENVIRE. – Al boune eure soeyoz franc. Dji so seur k’ i n’ î metrè nol espaitchmint. {{s-rif|LLbwe|1948, p.8}} #* Nén si lon k' ouy, on m' a co dit ki vs estîz on diåle, estant ptite. {{s-rif|MChi}} #* Tén, nén pus lon k' ir, dj' a ristî al fosse et dji loukive houyî {{s-rif|ISte}} # {{r|lon erî}} : [[ridoblete]] di "lon". # {{r|pus lon}} : [[davantaedje]]. #* Po ndè saveur {{~|pus lon}}, dji va lyi rtaper ene gote (a Djojet) Vos nd iroz nén so ene djambe ? (Ele lyi vude) {{s-rif|HSco|1888, Ake I, Sinne II. ''Mwaisse modele lijhåve'' '''[[s:Cour d’ognon/I|cial]]'''}} # {{r|[[sondjî]]}} # {{r|[[tchestea å lon-payîs]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[Lon-Levant]], [[lon-payis]], [[lon-parint]] * [[lon di]], [[å lon]], [[d’ å lon]], [[did lon]] * [[si lon ki]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[erî]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[tot près]] ==== {{H|Of}} ==== * (prononçaedje /lɔ̃/ : [[long]] * (prononçaedje /loːs/ : [[låsse]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | lonz = [!vscr] ? | lonze = E212 | lon = O0, O4, C1, E1, E34, E212, S0, R13 | lons′ = E212, E1 (a «lon») | {{=wis|leuh|lon}} = Wi1 | {{=wis|loo|lon}} = Wi1 | lôs′ = E1 (a «lon») }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|loin}}; ''lon et lådje'' : partout; ''nén si lon ki'' : pas plus tard que. |nl= {{t+|nl|ver}} |en= {{t+|en|far}} |ar= {{t+|ar|بعيد|ral=ba3îd}} |es= {{t+|es|lejos}} |it= {{t+|it|lontano}} |scn= {{t+|scn|luntanu}} }} a9jofvlboypwy2x0q8e6m3r8wr0yofp magnî 0 10400 436865 430637 2026-09-21T15:23:50Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436865 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|mindjî}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|manducare|sourd=la}} (mawyî, mashyî, divnou « magnî » e patwès latén) {{çdom}} {{caw|î|v|wa}}; li dobe ridondowe « [[mindjî]] » est purade on calcaedje do francès. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ma.'ɲiː}} {{AFE|ma.'ɲi|odio=Wa-fel magni wa magnî.oga|ling=wa}} {{AFE|mu.'ɲiː|mu.'ɲi|mu.'ɲɛ|mu.'ɲe}} ** {{pzc}} {{AFE|ma.'ɲiː}} * {{Ric|ma·gnî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=magn|come=waitî}} {{~}} # {{vc}} fé moussî (ene sacwè) pal boke, ki nourixh li coir (tot cåzant d’ ene djin u d’ ene biesse). #* Les tchvås {{~|ont ~}} tot leu picotin. # {{vc}} distrure les [[tchå]]s astok di lu, tot djåzant d’ on [[magnant må]]. #* On porea, c’ est come on ptit crantche, mins ki n’ {{~|magne}} nén l’ pea tot åtoû, ni les tchås padzo. # {{vc}} ''(å condicioneu)'' si pår inmer k' on l' vôreut magnî. #* Cwand nos estans-st elaxhîs, Mi sonk si rnovele ; Djel {{~|magnreu}} cwand dj’ doe båjhî Mi doûce toûtrale. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Mi crapaude » p.25}} # {{vsc}} avaler del nouriteure. #* I n’ {{~|magne}} cåzu pus. # {{np-vprC}} : esse [[magnåve]]. #* Ci ptit tchinisse la sol wastea, ça {{~|s’ magne}} ? ==== {{H|notule d' uzaedje}} ==== E 20inme sieke, po les djins, dins l’ Coûtchant walon ey e Roman payis, li viebe «magnî» esteut waitî come måhonteus tot cåzant des djins, et leyî po les biesses; veyanmint k’ il aveut stî replaecî pa «[[mindjî]]» po . So l’ Årdene nonnrece, li minme calcaedje do francès (avou [[diftongaedje]], ciddé), «[[mwindjî]]», esteut eployî po les djins et les biesses. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[çoula m’ magne mi åme]]}} # {{r|[[magnî a sketer ses botnires]]}} # {{r|[[magnî a rletche-doets]]}} # {{r|[[magne ! ti n' sais nén kî çki t' magnrè]]}} # {{r|[[magnîz vosse mwin, vos ndè wådroz ene po dmwin]]}} # {{r|[[wårder l' gade et magnî l' cabu]]}} # {{r|[[magnî so tos ses dints]]}} # {{r|[[magnî s’ blanc pwin divant s’ noer]]}} # {{r|[[s' magnî des ouys]]}} : s' taper des loukeures d' amoureus. #*Maîs gn-a one djon.ne fèye qui dji n’ rovîye nin Èlle aveut v’nu avou s’ galant I s’ mougnint dès-ouy tot s’ rabrèssant {{s|EHes}} # {{r|[[magnî el mwin]]}} #* Cwand i sont-st al tere, i t’ magnet-st el mwin, et cwand i s’ enûlèt, I tcheyèt so t’ tiesse ! {{s-rif|PHT|ratourtnant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.28}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[magnaedje]], [[magneu]], [[magneuse]], [[magnresse]], [[magnant]] * [[magne]], [[magna]], [[magnåve]] * [[magnxhon]], [[magnreye]] * [[rimagnî]], [[rimagnaedje]] * [[dimagnî]] * [[kimagnî]] * [[formagnî]], [[formagnant]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[amagnî]] * [[magnant må]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[mindjî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== <section begin="orto"/> (magnî & mindjî) {{Orto  | magnî = E1,E203, R9,R10,R13 | {{=wis|mon ee|mougnî}} = Wi1 | mougnè = S36,S40,S117 | mougner = S117 | mougnî = C9,C62,C99, O4,O92 (biesses), S117 | mougni = C1,C8,C13,C60, S0  | mindjî = C62, O0,O4,O92, R13 | mindji = C8,C65, O81, S0 | mwaindjî = S25 | mwindjî = S107,S117 }}<section end="orto"/> ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé moussî ene sacwè pal boke, ki nourixh li coir |fr= {{t+|fr|manger}} |en= to {{t+|en|eat}} |nl= {{t+|en|eten}} |de= {{t+|de|essen}}, {{t+|de|fressen}} ''(biesses)'' |es= {{t+|es|comer}} |it= {{t+|it|mangiare}} |scn= {{t+|scn|mangiari}} |ar= akala {{=ral}} {{t+|ar|أكل}} |ary= [[kla]] {{=ral}} [[كلى]] }} {{ratour|distrure les tchås astok di lu, tot djåzant d’ on magnant må |fr= {{t+|fr|détruire}}, {{t+|fr|lyser}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{o}} {{tsg|wa}} {{inf-su|wa}} # [[amagnî]]. #* Dji vos a apoirté do {{~}} po vos poyes. ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[magne]], [[magnaedje]], [[amagnî]], [[mindjî]], [[amindjî]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|amagnî {{Lka-ra|amagnî}} |fr= {{t+|fr|manger}}, {{t+|fr|nourriture}} }} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{PE=}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-Î|magn}} {{~}} # [[tchafyî]] et hapé e [[gozî]]. # [[kihagnî#addjectif|kihagnî]]. #* L' ouxh sipiyeye si ratneut a ene tchårnire ki wignive les djoûs d' oraedje, et l' coronisse, {{~}} do tins, shonnéve, mågré les arondes k' el håbitént, li lame d' ene eruneye espêye. {{s-rif|JMvl|1922, p.5}} [[File:04 Lang-wa Viè l' loumîre 1922 (J. Mignolet).ogg]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tchafyî et hapé e gozî |fr= {{t+|fr|mangé}} }} {{ratour|kihagnî |fr= {{t+|fr|rongé}}, {{t+|fr|mangé}}, {{t+|fr|usé}} }} dd0lracjukl0zyih2vbdesuiu8mlhow måjhon 0 10988 436847 436798 2026-09-21T14:20:08Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436847 wikitext text/x-wiki {{RAwa}} == {{L|wa}} == {{-drif-|måjhone}} <gallery> Bele måjhon Mussi l'-Veye.JPG|Bele måjhon a [[Mussi]]. File:Viye måjhon plake.JPG|Plake avou l’ ortografe « manhon ». File:Meu Nosse Måjhone2.JPG|Plake avou l’ ortografe « maujone ». </gallery> === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdjla}} «[[mansio|mansiō]]», {{çdom}} {{caw|on|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === {{Lka-pr|måjhone}} * {{WAFE}} ** {{prcoi}} ***{{AFE|mɔ.'hɔ̃|mɔ.'hɔŋ|ma.'hɔ̃|maː.'hɔ̃|maː.'hoː|maː.'hɔŋ|mã.'hɔ̃|ma.'ɔ̃|mɔː.'ʒɔ̃|moː.'ʒɔ̃|moː.'ʒɔ|moː.'ʒã|me.'zɔ̃}}, {{AFE|mwɛː.'ʒɔ̃|odio=Wa-fel mwêjon wa måjhon.ogg|ling=wa}} {{miers|1|56}}; {{BS|å}}, {{BS|jh}}; {{36pr}} *** {{frco|jh/dj}} {{AFE|moː.'ʤɔ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|mɔː.'ʒɔ̃}} * {{Ric|må·jhon}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{bastimint|wa}} [[bastimint]] k' on-z î dmeure. #* On repoirta li coixheye el {{~}} et on l' coûtcha so on payî {{s-rif|CE2}} # {{str}} (dins les vîs bastimints) plaece k' on s' î tént tofer, et magnî, et coujhner, eneviè li [[bele tchambe]]. #* On pleut wårder ses niches solés el {{~}}, mins nén el tchambe. #* Li tchena est el {{~}}, el fornêye {{s-rif|E200}} # [[institucion]], avou on metou [[locå]]. #* Li raploû s' frè al {{~}} do foclore. # [[societé]] d' comiece. #* C' est l' {{~}} k' ofrixh l' aperitif. # [[famile]], dispu les [[ratayons]]. #* C' est èn efant d' boune {{~}} {{s-rif|E203}} #* Tot l' monde sait ki cisse dignité Vis vneut pa droet d' succession Vos ancetes l’ avént reziervé, Po on dschindant del {{~}}. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} # [[måjhonêye]]. #* A ! Mins elle est bén cial, savoz, docteur, et Bådwin î est veyou voltî ossu, dji m' côpreu e cwate por zels, i sont come del {{~|måjhone}}. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XV, p.17}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[e s' måjhon]]}} # {{r|[[come ene måjhon]]}} # {{r|[[måjhon come on tchestea]]}} # {{r|e leu måjhon, cwand i n' ploût nén, i gote}} # {{r|[[fé måjhon nete]]}} # {{r|[[i n' fåt k' on mwaisse dins ene måjhon]]}} # {{r|po-z atchter ç' måjhon la, i fåt deus boûsses}} # {{r|[[i n' fåt nén cåzer d' coide dins l' måjhon d' on pindou]]}} # {{r|ene [[måjhon come on ståve]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * (sins l' cawete -on) : [[måjhire]] * avou l' cawete -on ** (tot wårdant "o") : [[måjhonêye]], [[måjhoncele]] ** (avou candjmint d' voyale O => I) : [[måjhinete]] ** (avou spotchaedje do "on") : [[måjhner]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (bastimint k' on-z î dmeure) : [[manaedje]], [[lodjisse]], [[lodjmint]], [[dimorance]] * (institucion) : [[buro]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[måjhon-comene]], [[måjhon d' veye]] * [[måjhon d' cure]], [[måjhon ås moirts]] * [[måle måjhone]] * [[måjhone di coreccion]] * [[grande måjhon]] (prijhon) * [[måjhon di strin]], [[måjhon ås seyeutes]] * [[måjhon do peupe]] * [[drap d' måjhon]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[burgalo]], [[villa]] * [[cassene]], [[cambuze]], [[barake]], [[mazeure]] * [[plaece]], [[plaece-bas]], [[plaece-hôt]], [[bele plaece]], [[tchambe]], [[bele tchambe]], [[cåve]], [[gurnî]], [[cwårtî]], [[apårtumint]], [[livigne]] ==== {{H|ortografeye}} ==== <section begin="orto"/> (måjhon & måjhone) {{Orto  | mâhô = E211 | mâhon = E1,E21,E34,E200,E212b, G201 | mahon = G201 | måjon = S117 | mâjan = G201 | majon = G201 | mâjon = S0,S44, G201 | manhon = E165, G201 | maon = G201 | maugeon = PJD | maujo = C1,C62, O0,O2,O92,O100,O103 | maujon = C1,C9a,C13,C99,C106, S17,S24, O0,O2,O81,O100 | mâxhon = E212 | maxhon = E212:maxhon_d’veie (dins « måjhon d’ veye ») | méso = O0,O3 | méson = O3 | mêzo = G201 | mézo = O4 | mêzon = G201 | mézon = G201, O3 | mohon = E1, G201 | môjo = C65, G201, Bour | môjon = C65, G201 | {{=wis|mo shon|måjhone}} = Wi1 | {{=fon|mọžõ|môjon}} = S38 | mwéjo = G201 | mwêjon = G201, S0,S109,S117 | mwéjon = G201, S25 | mwêzon = G201 | mwézon = O100 (a « maujo »)  | mâhone = G201 | mâjone = G201 | maudjone = [!s20es] [[w:V. Delire|V. Delire]] | maujone = C1,C13 (a «maujon»),C99,C105,C106, O0,O2,O81,O92,O100 | mohone = E1,E170,E167,E213, G201 | mohonn = E203 | môjone = G201 | mo.one = G201 | måjhon / måjhone = R10:29263,R11:måjhon,R13 ([[w:dobe rifondowe|dobe rifondowe]]) | - = O1, E89 (mins on trouve « [[mohinette]] ») }}<section end="orto"/> ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|bastimint k' on-z î dmeure |fr= {{t+|fr|maison}}, {{t+|fr|habitation}} |en= {{t+|en|house}} |nl= {{t+|nl|huis}} |vls= {{t+|vls|huus}} |de= {{t+|de|Haus}} |es= {{t+|es|casa}} |eu= {{t+|eu|etxe}} |ru= {{t+|ru|дом}} |ar= {{t+|ar|منزل|ral=manzîl|ar-fafl=مَنْزِل}}; {{t+|ar|بيت|ral=bayt|ar-fafl=بَيْت}} |ary= {{t+|ary|دار|ral=dar}}; {{t+|ary|خيمة|ral=khayma}} ''(mot des viyaedjes)'' |zgh= {{t+|zgh|ⵜⵉⴳⵎⵎⵉ|ral=tigemmi}}, {{t+|zgh|ⵜⴰⴷⴷⴰⵔⵜ|ral=taddart}}, {{t+|zgh|ⴰⵅⴰⵎ|ral=akham}} |pcd= {{t+|pcd|mazèon}} ''(Tournai)'' |lorg= [[mâjan]] |roa-cha= [[méjou]] }} {{ratour|plaece k' on s' î tént, et coujhner, dins les vîs manaedjes {{Lka-ra|coujhene}} |fr= {{t+|fr|cuisine}} }} {{ratour|famile, dispu les ratayons |fr= {{t+|fr|lignée}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}}. jz1v64di9cpjfh2l9kg2l5qgu8m7gtv onk 0 11292 436869 423802 2026-09-21T15:38:30Z Scribus electronicus 3672 436869 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj}} [[on#Etimolodjeye 1|on]], {{caw|k||wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔ̃k|uk|ɛk|ɔk|jɛ̃k|ɛ̃k|jɛ̃|jœ̃}} {{36pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ̃k}} * {{Ric}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} {{n}} # chife, inte [[zero]] et [[deus]], mostré på sene « 1 » dins l’ sistinme des chifes arabes. # [[nombe]] come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (•). #* Fijhoz les minmes mouvmints k’ mi : {{~}}, deus, troes, cwate ; {{~}}, deus, troes, cwate. #* Sicrijhoz deus « {{~}} » onk dirî l’ ôte : ça fwait onze. <gallery> Etikete walon onk tertos.jpg|Etiketes avou li spot « tertos po onk, onk po tertos » </gallery> ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[vint-ey-onk]], [[trinte-ey-onk]], evnd ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[prumî]], [[prumirmint]] * [[unike]], [[unicmint]], [[union]], [[unité]] * [[mierseu]], [[tot seu]] {{t-nombes}} ==== {{H|omofoneye}} ==== * [[onke]] (mononke) * [[ongue]] (des doets) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | îke = S33 | ink = S117 | onk = C1,C9a, E1,E203, R10,R13, S0, Wi1 | ouk = S0 | yin = O0 | yink = S117, O0 | yun = O3 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|nombe 1 |ar= wâHid {{=ral}} {{t+|ar|واحد}} |ary= [[wa7ed]] {{=ral}} [[واحد]] |de= {{t+|de|eins}} |en= {{t+|en|one}}, ''onk, c’ est l’ ôte'' : it does not [[matter]]. |es= {{t+|es|uno}} |fr= {{t+|t+|un}}; (metowe djin, eneviè ene ôte) [[l’un]]; ''onk di zels'' : l’un [[d’entre]] eux ; ''i nd a pus nén onk : il n’y en a plus [[aucun]]. |it= {{t+|it|uno}} |nl= {{t+|nl|één}} |no= {{t+|no|én}} |nn= {{t+|nn|ein}} |scn= {{t+|scn|unu}} |zgh= (Sousse) [[yan]] }} ==== {{H|waitîz eto}} ==== {{wp|chife}}. === {{H|prono-nombe|wa}} === {{-NDP-of|onk|ene}} {{~}} {{o}} # [[nombe]] di djins, di sacwès mostré pa ç’ chife la. #* Gn aveut k’ {{~}} di valåbe dins tote li binde. #* I nd a pus k’ {{~}} {{s|MoEL}} #* Dj’ a-st abatou tos les åbes, gn è dmeure pus k’ {{~}}, vaila, al coine do bwès. #* Prindoz è tchaeconk {{~|ene}} {{s|MoBa}} #*Dj' end aveu k' {{~}} di cisse coleur la. # ene sakî. #* Vos avoz såvé {{~}} ! {{s-rif|JVri|« Li pope d'Anvers » (1896), p.10}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # imådje, cayet avou ç’ chife la. #* Dj’ a saetchî on {{~}}. #* Gn aveut deus {{~s}} ki s’ shuvént. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[limero onk]] di grande cwålité}} : c’ est ene biesse di limero onk. {{Ode}} al [[leccion]], ene [[prumire]] biesse. # {{r|end a pus nén {{~}}}}, u {{r|i gn a pus nén {{~}}}} : end a [[pupont]]. # {{r|a l’ après d’ {{~}}}}, u {{r|a {{~}} près}} : tertos, såf onk. #* Tos les minisses ki s’ ont metou so les lisses dins les ptits viyaedjes ont stî, {{~|a onk près}}, tertos buzés. {{s|ASch}} # {{r|[[onk c’ est l’ ôte]]}} # {{r|{{~}} di zels}} : onk dins ene binde di djins k’ on-z è cåze. # {{r|tertos po {{~}}, {{~}} po tertos}} : divize po s’ [[rashonner]] e-n on [[peupe]], ene binde. # {{r|mete (les betråles) a {{~|ene}}}} : les [[distrocler]]. === {{H|nén definixhant prono|wa}} === {{-NDP-of|onk|ene}} {{~}} {{o}} # èn ome, k’ on n’ [[sait]] kî å djusse. #* Dj’ a veyou {{~}} ki passéve {{s|LRswg}} #* Vo-z è la {{~}} ki dji cnoxhe {{s|MoBa}} #* A poenne arivés sol levêye, C' est fini ! Tot come des dislaxhîs, {{~|Onk}} court, l' ôte gripe so les schavêyes. {{s-rif|MLej|“ Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune” p.148, « Nos ‘nn’ alans »}} # ene metowe djin, ene metowe sacwè, [[eneviè]] ene ôte. #* {{~|Onk}} fijheut ene sacwè, et l’ ôte fijheut ôte tchoi. #* I n’ evont måy {{~}} sins l’ ôte. #* I n’ a-st avou ni {{~|ene}} ni l’ ôte. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|onk di Lidje}} on [[dmanant]] d’ Lidje. #{{r|Il est todi onk dins ses pîs|cat=cr}} : il est todi dins les pîs da onk u l’ ôte. #{{r|[[onk et l’ ôte]]}} : [[sacwants]] [[djin]]s. #* Il ont stî vey {{~|onk et l’ ôte}}. #{{r|d’ {{~}} a l’ ôte}}, u {{r|{{~}} l’ ôte}} : mostere li rindaedje (d’ on siervice, evnd) do deujhinme å prumî. {{Ode}} [[n’]] onk l’ ôte. #* I n’ fåt nén dire do må d’ {{~}} l’ ôte. {{s|MoEL}} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[tchaeconk]] * [[kéconk]] * [[dåconks]] * [[nén onk]] * [[n’ onk l’ ôte]], [[onk a l’ ôte]] * [[onk come l’ ôte]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[kéconk]], [[ene sakî]] * [[on#Nén definixhant prono|on]] (dins «[[n’ on l’ ôte]]», voltî etroclé e «[[nonlôte]]»). ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | inke, ène = C8 | ink, yène = S117 | ok, one = S0 | onk, ene = R9,R10,R13 | onk, eune = E1 | onk, one = C9a, S0 | un, eune = S0 | euk, ?? = S24 | ??, eune = O2 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|quelqu’un}}, une [[personne]]; ''onk di (Lidje)'' : un [[habitant]], un [[résident]]; ''onk di zels'' : l’un d’entre eux |en= {{t+|fr|somebody}}, {{t+|fr|someone}} |nl= {{t+|fr|iemand}} |ary= [[شي وحد]] {{=ral}} [[chi we7ed]] }} === {{H|prono d' djin|wa}} === {{-NDP-of|onk|ene}} {{~}} {{o}} # [[mi]] (po cåzer d’ lu sins aveur l’ air di s’ vanter, di dire ene måhonteuse sacwè). #* I n’ tént k’ a {{~}} d’ î aler vey. {{s|LRswg}} #* {{~|Onk}} vos pôreut responde ki ça n’ vos rwaite nén. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[ene sakî]], [[mi]], [[mi ome]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|moi}}, {{t+|fr|votre serviteur}}, quelqu’un que je connais très bien |en= {{t+|en|I}} |nl= {{t+|nl|ik}} |ary= [[انى]] {{=ral}} [[ana]] }} == {{L|wa-vsis}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|ongue}}. === {{H|sustantif|wa-vsis}} === {{~}} {{f}} {{n-c-vsis}} # [[ongue]](s) #* Dè tro lonkè-z-{{~}}. {{s|E203}} #*: Des trop longuès ongues. #* Räî n’{{~}}. {{s|E203}} #*: Råyî ene ongue. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[onklé]], [[onklaie]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | onk = E89:rubi_sot_l’onk (dins « rubi sot l’onk »), E177 (1843), E203 | ok = E177 (1843) | - = E177 (1823) }} 2s2gn200agbxqxcqzpg3v9ot79vh2du pixhî 0 11659 436868 423857 2026-09-21T15:37:24Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436868 wikitext text/x-wiki {{MR|pîxhî}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{BdjMB|piss}} (brut d’ pixhaedje), {{bdjpala|pissiō}}, racuzinåve avou l’ {{p|pissen|nl|wa}}, l’ {{p|piss|en|wa}} et les sfwaits mots des lingaedjes romans. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pi.ˈʃiː|pi.ˈhiː|pi.ˈʃi|pi.ˈʃɛ|pi.ˈʃe}} {{BS|xh}} ** {{pzc}} {{AFE|pi.ˈʃiː}} * {{Ric|pi.xhî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=pixh|come=waitî}} {{~}} # {{vsc}} {{fizio|wa}} (ene miete måhonteu) fé rexhe li [[xhlé]] di s’ coir. #* Li tchén a co {{~}} dins l’ måjhon. #* Dj' a del poenne do {{~}}. {{s-rif|E203}} #* On n' les voet måy s' abaxhî, >Ki po tchire ou {{~}}. {{s-rif|JJVpru|1817}} # {{vsc}} [[cori]], [[goter]] [[fer]] (aiwe). #* Kéne afwaire ! Maxhuré, croté, l’ aiwe lyi {{~|pixhive}} foû d’ ses bagues. {{s|A. Moors-Schoefs}} # {{vc}} fé pa s’ pixha. #* I {{~|pixhe}} do sonk. #* {{~|Pixhî}} do sonk. {{s-rif|E203}} <gallery> Bruxelles Manneken Pis cropped.jpg|Li pus fameus [[maniket]] ki pixhe Koe die urineert in weide.JPG|Vatche pixhant </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|aveur talint do pixhî}} # [[croere ki c’ est lu k’ a pixhî Mouze]] / [[c’ est nén lu k’ a pixhî Mouze]] # {{r|pixhî rodje, pixhî bleu|cat=es}} : aveur li xhlé di cisse coleur la. # {{r|[[leyî pixhî l’ moton]]}} # {{r|[[fir come ene poye ki pixhe]]}} : [[fir]], mins ki shonne biesse di l’ esse. # {{r|[[ossu serieus ki l’ poye ki pixhe]]}}, {{r|[[serieus come ene gade ki pixhe]]}} : foirt serieus (et k’ on l’ balteye a cåze di ça). # {{r|[[braire come on pixhe]]}} : ele [[breyèt]] come ele pixhèt : ele braiynut toltins. # {{r|[[pixhî e l’ ouy]]}} : taener tot mostrant k' on-z est mî, k' on-z est pus pouxhant. # {{r|vos pixhroz bénvite del poûssire}} : dijhêye d' on bresseu ki fwait s' tournêye a ene pratike ki n' prind rén. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[pixheye]], [[pixhaedje]], [[pixheu]], [[pixheuse]], [[pixhåd]], [[pixhete]], [[pixhote]], [[pixha]] * [[pixhroû]], [[pixhroûle]], [[pixhlote]], [[pixhoe]] (G205) * [[pixhoter]], [[pixhler]] * [[kipixhî]] * [[copixhe]] * [[apixhant]] * [[dipixhî]] {{mse}} * [[pissene]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[pixhe-cuzén]] * [[pixhe-å-hôt]] * [[pixhî evoye]] * [[pixhe-e-lét]], [[pixhåde-e-lét]] * [[pipisse]] * [[ripipi]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (radoûcixhanmint): [[låtchî les aiwes]], [[aler raiwer]] * (goter): [[sigoter]], [[disgoliner]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[xhilé]] / [[xhlé]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | pixhî = R10,R13 | pihî = E1,E170,E203 | pichi = C1,C8,C13,C99 | pichî = C99, O4, S117 | pichè = S117 | picher = S117 | {{=wis|pish ee|pixhî}} = Wi1 | pisher = E165 | pihyer = E200 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé del xhlé |fr= {{t+|fr|pisser}}, {{t+|fr|uriner}} |en= to {{t+|en|piss}}, to {{t+|en|urinate}} |es= {{t+|es|mear}}, {{t+|es|orinar}} |it= {{t+|it|pisciare}}, {{t+|it|orinare}} |scn= {{t+|scn|pisciari}}, {{t+|scn|urinari}} }} {{ratour|goter |fr= {{t+|fr|couler}}, {{t+|fr|dégouliner}} }} === {{H|PE|wa}}=== {{-perwa-i|wait}} {{PE=}} #* Dj' a {{~}} orandje : c' esteut a cåze di ç' tchampion la. #* C' est ene pirete k' a stou {{~|pixheye}} på malåde. ==== {{H|ratournaedjes}}==== {{ratour|p.er. d' on viebe valant « pixhî » |fr= {{t+|fr|pissé}}, {{t+|fr|uriné}} }} iwlc6pyp98i40wek4ku1no038vwtoqw 436919 436868 2026-09-22T09:32:42Z ~2026-51045-54 5057 /* {{H|ratourneures}} */ 436919 wikitext text/x-wiki {{MR|pîxhî}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{BdjMB|piss}} (brut d’ pixhaedje), {{bdjpala|pissiō}}, racuzinåve avou l’ {{p|pissen|nl|wa}}, l’ {{p|piss|en|wa}} et les sfwaits mots des lingaedjes romans. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pi.ˈʃiː|pi.ˈhiː|pi.ˈʃi|pi.ˈʃɛ|pi.ˈʃe}} {{BS|xh}} ** {{pzc}} {{AFE|pi.ˈʃiː}} * {{Ric|pi.xhî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=pixh|come=waitî}} {{~}} # {{vsc}} {{fizio|wa}} (ene miete måhonteu) fé rexhe li [[xhlé]] di s’ coir. #* Li tchén a co {{~}} dins l’ måjhon. #* Dj' a del poenne do {{~}}. {{s-rif|E203}} #* On n' les voet måy s' abaxhî, >Ki po tchire ou {{~}}. {{s-rif|JJVpru|1817}} # {{vsc}} [[cori]], [[goter]] [[fer]] (aiwe). #* Kéne afwaire ! Maxhuré, croté, l’ aiwe lyi {{~|pixhive}} foû d’ ses bagues. {{s|A. Moors-Schoefs}} # {{vc}} fé pa s’ pixha. #* I {{~|pixhe}} do sonk. #* {{~|Pixhî}} do sonk. {{s-rif|E203}} <gallery> Bruxelles Manneken Pis cropped.jpg|Li pus fameus [[maniket]] ki pixhe Koe die urineert in weide.JPG|Vatche pixhant </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|aveur talint do pixhî}} # [[croere ki c’ est lu k’ a pixhî Mouze]] / [[c’ est nén lu k’ a pixhî Mouze]] # {{r|pixhî rodje, pixhî bleu|cat=es}} : aveur li xhlé di cisse coleur la. # {{r|[[leyî pixhî l’ moton]]}} # {{r|[[fir come ene poye ki pixhe]]}} : [[fir]], mins ki shonne biesse di l’ esse. # {{r|[[ossu serieus ki l’ poye ki pixhe]]}}, {{r|[[serieus come ene gade ki pixhe]]}} : foirt serieus (et k’ on l’ balteye a cåze di ça). # {{r|[[braire come on pixhe]]}} : ele [[breyèt]] come ele pixhèt : ele braiynut toltins. # {{r|[[pixhî e l’ ouy]]}} : taener tot mostrant k' on-z est mî, k' on-z est pus pouxhant. # {{r|vos pixhroz bénvite del poûssire}} : dijhêye d' on bresseu ki fwait s' tournêye a ene pratike ki n' prind rén. # {{r|ostant pixhî e Mouze}} : ça n' sieve a rén, gn a nole avance. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[pixheye]], [[pixhaedje]], [[pixheu]], [[pixheuse]], [[pixhåd]], [[pixhete]], [[pixhote]], [[pixha]] * [[pixhroû]], [[pixhroûle]], [[pixhlote]], [[pixhoe]] (G205) * [[pixhoter]], [[pixhler]] * [[kipixhî]] * [[copixhe]] * [[apixhant]] * [[dipixhî]] {{mse}} * [[pissene]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[pixhe-cuzén]] * [[pixhe-å-hôt]] * [[pixhî evoye]] * [[pixhe-e-lét]], [[pixhåde-e-lét]] * [[pipisse]] * [[ripipi]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (radoûcixhanmint): [[låtchî les aiwes]], [[aler raiwer]] * (goter): [[sigoter]], [[disgoliner]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[xhilé]] / [[xhlé]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | pixhî = R10,R13 | pihî = E1,E170,E203 | pichi = C1,C8,C13,C99 | pichî = C99, O4, S117 | pichè = S117 | picher = S117 | {{=wis|pish ee|pixhî}} = Wi1 | pisher = E165 | pihyer = E200 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé del xhlé |fr= {{t+|fr|pisser}}, {{t+|fr|uriner}} |en= to {{t+|en|piss}}, to {{t+|en|urinate}} |es= {{t+|es|mear}}, {{t+|es|orinar}} |it= {{t+|it|pisciare}}, {{t+|it|orinare}} |scn= {{t+|scn|pisciari}}, {{t+|scn|urinari}} }} {{ratour|goter |fr= {{t+|fr|couler}}, {{t+|fr|dégouliner}} }} === {{H|PE|wa}}=== {{-perwa-i|wait}} {{PE=}} #* Dj' a {{~}} orandje : c' esteut a cåze di ç' tchampion la. #* C' est ene pirete k' a stou {{~|pixheye}} på malåde. ==== {{H|ratournaedjes}}==== {{ratour|p.er. d' on viebe valant « pixhî » |fr= {{t+|fr|pissé}}, {{t+|fr|uriné}} }} n74s507x5npawyleeio898tbuptlboe prince-eveke 0 11949 436916 392205 2026-09-22T09:26:07Z Scribus electronicus 3672 436916 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Apl|prince|eveke}}. === {{H|sustantivire|wa}} === {{-suviwa-|princes-evekes}} {{~}} {{o}} # (å moyinådje) [[prince]] k' esteut [[eveke]] eto. #* Li {{~}} di Lidje. #* Li {{~}} di Strasbour. #* So on pô pus d’ noûf cints ans, nos avans oyou co pus d’ céncwante {{~|princes-evekes}} ki batént manoye. {{s-rif|NLeq}} #* Tot çou qui l’ payis d’ Lîdje, li Braibant, li Lussimbork, contént d’ nôbes et d’ omes adroets å bea mestî des åres, s’ î avént dné radjoû po s’ muzrer l’ onk avou l’ ôte e tournwè, ki l’ {{~}} emantchive djondant Sint-Djåke. {{s-rif|JMps|1926, p. 31-32}} #* Des djins do {{~}} di Lidje k' ont pierdou leu rang, cåze des Francès. {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|36}}}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|Prince-Évêque}} }} ho5g3f0vjknvi8oh86af2rwrtmhsqeo rashonner 0 12414 436924 422591 2026-09-22T11:15:53Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436924 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|shonner}} {{dbet|ra|v|wa|d=raprepiaedje}}, {{çdom}} {{caw|er|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀa.ʃɔ̃ː.'ne|ʀa.sɔ̃ː.'ne|ʀa.sɔ̃ː.'le|ʀa.soː.'le|ʀa.sɑ̃ː.'ne|ʀa.ʃɔ.'ne|ʀa.ʃɔ.'nɛ|ʀa.ʃɛ.'ne}} {{36pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀa.ʃɔ̃ː.'ne}} * {{Ric|ra·shon·ner}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=rashonn|come=bouter}} {{~}} {{vc}} # mete (des sacwès) eshonne. #* Dji {{~|rashonne}} tos ces tchinisses la po ndè fé on hopea. {{s-rif|E1}} (ridjårbé dispoy li {{s-rif|E203}}) #* Ossu, sohaite dju k' on les {{~|rashonne}} bén vite e-n on live, bén pus po leu valeur filolodjike et istorike ki po leu valeur literaire. {{s-rif|JMwpl|1938, p.27}} #* Si on n' sait nén di poleur vini rcweri l' blé tot droet, on {{~|rashonne}} cwénze, vint, trinte copurnales ene adlé l' ôte, et on fwait-st on taessea, k' on rascovere avou ene tchape di strins d' waessén. {{s-rif|HFre}} #* Onk des mimbes del soce des 40 Molons a polou {{~}} ene grosse some di cwårs po payî l' monumint. {{s-rif|CMas}} # {{str}} ramasser (des timbes, des imådjes) po fé ene coleccion. #* C' esteut ene zine u purade ene fouke nos nos metént a {{~}} co pire ki des spirous. {{s-rif|JLF}} # mete (des djins) eshonne. #* Ci n' fourit nén åjhey di {{~}} des djins k' avént des idêyes ostant erî d' n' on l' ôte. #* Alans, trincans, bevans tertos eshonne, A nosse palå, fjhans sawourer l' bouket ; Dizeu ene boune cåve l' amisté nos {{~|rashonne}}, Tinans l' a gougne, come å pus grand banket. {{s-rif|JDcoh|1939, p.140, ''Tchanson d' tåve : Inte lès-åsses èt lès pots'' (1936)}} #* Les shijhes d' Årdene {{~|rashonnèt}} les djins Po passer divins leu wåmires Divant l' feu, les meyeus moumints. {{s-rif|MDav}} # {{np-vprC}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[les cis ki si rshonnèt s’ rashonnèt]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[rashonnant]] * [[rashonné]] * [[rashonnaedje]], [[rashonnmint]], [[rashonneu]], [[rashonnåve]] * [[ashonner]], [[ashonna]] * [[disraschonner]], [[disrashonnaedje]] * {{Lka-pa|eshonne}} * {{mse}} * {{Lka-pa|rassimbler}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[ramexhner]], [[ratrocler]], [[ramonçler]] * [[raploure]], [[rabindler]], [[ratropler]] * [[racluter]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rachonè = C8 | rachonner = R15 | rashonner = R10,R13 | rassanner = S117 | rassoner = S44 | rassonner = E1 | raçônné = E203  | rassonler = E1,E170 | raçônlé = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mete (des sacwès) eshonne |fr= {{t+|fr|rassembler}}, {{t+|fr|accumuler}} |}} {{ratour|ramasser (des timbes, des imådjes) po fé ene coleccion |fr= {{t+|fr|collectionner}} |}} {{ratour|mete (des sacwès) eshonne |fr= {{t+|fr|rassembler}}, {{t+|fr|regrouper}}, {{t+|fr|réunir}} |}} qcszp95srcqymdzwg0b9c96kqhdmx39 sacwantes 0 13308 436840 348222 2026-09-21T14:08:34Z Scribus electronicus 3672 436840 wikitext text/x-wiki {{MR|sacwantès}} == {{L|wa}} == {{-drif-|sacwants}} {{!Ast}} "sacwantes" n' est nén l' femrin di "sacwants" === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl}} «(dji) ni *«sa» ([[sai]]) [[cwantes]]», adon del minme tcherpinte ki l' {{p|insaquants|rm}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|sa.kwã|sa.kã|sa.kwɔ̃|sa.kɔ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|sa.kwãt}} (minme come prezintoe, divant voyale) * {{Ric|sa.cwan.tes}} === {{H|NDPrz|wa}} === {{przwa|[[sacwant]] {{repl}}|[[sacwants]] / [[sacwantes]]|[[sacwante]] {{repl}}|[[sacwants]] / [[sacwantes]] / [[sacwantès]]}} {{~}} {{o&f-prz}} {{plu}} # {{Lka}} «[[sacwants]]» #* (I m' fåt) {{~}} aidants {{s-rif|E203}} ==== {{H|ratournaedje}} ==== {{Lka-ra|sacwants}} === {{H|NDP}} === {{~}} {{o&f-prn}} # dipus d' onk (d' ene), mins nén a on grand nombe. #* Des tchivroûs ki paxhént la, oyi, dj' end a veyou {{~|sacwants}}. #* Il estént leus {{~}} a cdjåzer les djins {{s-rif|E1}} #* Il a erité d' troes måjhones, et s' end aveut i ddja {{~}} {{s-rif|E1}} #* Des nis, i gn a {{~}} pindous a nosse colire {{s-rif|EWar}} # des cis (cenes) ki sont diferin(ne)s. #* Il estént bråmint d' acoird avou mi, mins {{~|sacwants}} ont cwand minme fwait des rmarkes. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (dipus d' onk (d' ene), mins nén a on grand nombe) : [[puzieurs]], [[puzieures]] * (des cis ou cenes ki sont diferins) : [[docuns]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== (po "sacwantes & sacwants come pronos) {{Orto | sacwant′ = E1 | sacwants = E1 ("kécfeye") | saqwant′ = E1 | saqwants = E1 ("kécfeye") | saqwantes = C99 | sacant′ = C13 | sacantes = C13, C106 | saquantes = C99 | sacwantes = R11 |- = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|dipus d' onk (d' ene), mins nén a on grand nombe |fr= {{t+|fr|quelques-uns}} {{o}}, {{t+|fr|quelques-unes}} {{f}} |en= {{t+|en|a few}} (ones), {{t+|en|some}} (ones) |nl= {{t+|en|sommigen}}, {{t+|en|enkelen}} |es= {{t+|es|algunos}} {{o}}, {{t+|es|algunas}} {{f}} }} {{ratour|des cis (cenes) ki sont diferins |fr= {{t+|fr|certains}} {{o}}, {{t+|fr|certaines}} {{f}} |en= {{t+|en|some}} (of them) |nl= {{t+|en|sommigen}}, {{t+|en|enkelen}} |es= {{t+|es|algunos}} {{o}}, {{t+|es|algunas}} {{f}} |de= {{t+|en|manche}} }} 3h1avuczaaeddszq1iwc50ssfxz44nq sacwants 0 13309 436837 432607 2026-09-21T14:00:32Z Scribus electronicus 3672 436837 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|sacwantes}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Lka-et|sacwantes}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|sa.kwã|sa.kwaː|sa.kã|sa.kwɔ̃|sa.kɔ̃}} ** {{pzc}} *** {{dC}} {{AFE|sa.kwã}} *** {{dV}} {{AFE|sa.kwãz}} * {{Ric|sa·cwants}} {{==NDPrz}} {{przwa|[[sacwant]] {{repl}}|[[sacwants]] / [[sacwantes]]|[[sacwante]] {{repl}}|[[sacwants]] / [[sacwantes]] / [[sacwantès]]}} {{~}} {{o&f-prz}} {{plu}} # k' on n' sait [[cwantes]], mins ki c' est on ptit nombe. #* I gn a {{~}} djoûs. #* La ddja {{~}} samwinnes. #* Dj' î a stou {{~}} feyes. {{s-rif|E200}} #* I n a {{~}} ovrîs e ciste oujhene la. {{s-rif|E1}} #* I nos fåreut {{~}} anêyes sins rujhes po dire k' on s' rimete. {{s-rif|C106}} #* Il a '''sacwantès''' måjhones da sinne. {{s-rif|E1}} #* {{~|Sacwantès}} poyes å polî, L’ cocorico del pikete do djoû, Ene rimouye bén vete, Et des fleurs pattavå. {{s-rif|JDhs|2025, [[s:Homo sapiens/p.29|Saquants poyes au pouli (lijhåve e Feller vaici)]], p.29}} [[File:Annie Lengelé lijhant Jacques Desmet Homo sapiens 2025 Saquants poyes p 29 01.ogg|Léjhou pa [[w:Annie Lengelé|Annie Lengelé]], fevrî 2026]] # [[bråmint des]]. #* N a {{~}} djins ki fwaiynut voltî do campigne; mins mi nén. #* On djoû do moes d' måss, dji veya '''sacwantes''' growes: ele passît a bindes d' å matén disk' al nute. {{s-rif|ManL}} # ene proporcion nén cnoxhowe di. #* Avou '''sacwantès''' djins, c' est todi insi k' ça va. # di totes sôres di. #* Haust cåze di {{~}} sås : li så ploråde, li blanke så, li rodje så, li noere så, li vete så, li såvadje så, li cråsse så, li så-bossene, li så-minon, li så salante. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (k' on n' sait nén kibén, mins ki c' est on ptit nombe) : [[kékes]], [[puzieurs]], [[dipus d' on]] * (bråmint des) : [[mwints]]; {{Lka}} «[[Motyince:grande cwantité/walon]]» * (ene proporcion nén cnoxhowe di) : [[k' i gn a]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== (minme tcherpinte) : [[sadju]], [[sawice]], [[sakî]], [[sacwè]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WC}}, {{WM}}, {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== (po "sacwants, sacwantes & sacwantès come prezintoes) {{Orto | nesaquantes =. {{s-rif|LRem}} sintake\, I. p. 291. | {{=wis|sak kont|sacwantes}} = Wi1 | sakwan = E203 | sakwantt = E203 | sacwant = E200 | sacwant′ = E1 | sacwant′s = E200 | sacwants = E1 | sacwantès = E200 | sacwantes = E1, E200 | saqüans = [!d1900] (diviè 1733) | saqwant′ = E1 | saqwants = E1, C99 | saqwantes = E1, E200 | sacwâts = E21 | sacwâtes = E21 | sacants = C13, C99, C106 | saquants = C99 | sacwants = R11, R13 | sacwantes = R11 |- = S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|k' on n' sait nén kibén, mins ki c' est on ptit nombe |fr= {{t+|fr|quelques}}, {{t+|fr|plusieurs}}, {{t+|fr|Dieu sait combien de}}, {{t+|fr|un certain nombre de}} |en= {{t+|en|a few}}, {{t+|en|some}}, {{t+|en|a couple of}}; {{t+|en|any}} (fråze di dmande ou d' noyaedje) |nl= {{t+|nl|enkele}}, {{t+|nl|sommige}} |de= {{t+|de|einige}}, {{t+|de|manche}} }} {{ratour|bråmint des {{Lka-ra|Motyince:grande cwantité/walon}} |fr= {{t+|fr|d’innonmbrables}} |en= {{t+|en|a lot of}}, {{t+|en|many}} |nl= {{t+|nl|een hele boel}} |ary= [[chella]] {{=ral}} [[شلّا]] }} {{ratour|ene proporcion nén cnoxhowe di |fr= {{t+|fr|certains}} {{o}}, {{t+|fr|certaines}} {{f}} |en= {{t+|en|some}} |ary= [[chi]] {{=ral}} [[شي]] }} {{ratour|di totes sôres di |fr= {{t+|fr|divers}} {{o}}, {{t+|fr|diverses}} {{f}} |en= {{t+|en|various}}, {{t+|en|different}} }} === {{H|NDP}} === {{~}} {{o&f-prn}} # {{Lka}} [[sacwantes#Nén definixhant prono|sacwantes]] #* Des tchivroûs ki paxhént la, oyi, dj' end a veyou {{~}}. #* Il estént bråmint d' acoird avou mi, mins {{~}} ont cwand minme fwait des rmarkes. ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[puzieurs]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka-ra|sacwantes}} 14j047l6nn2w2yp7jvu2wxbas3l632j shijh 0 13674 436874 430801 2026-09-21T15:49:20Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436874 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{dC}} {{AFE|ʃiː|ʃiːʃ|siː}} *** {{dV}} {{AFE|ʃiːʒ|ʃiːz|siːh|siːç|siːz|siːj}} {{BS|sh}}, {{BS|jh}} ** {{pzc}} *** {{dC}} {{AFE|ʃiː}} *** {{dV}} {{AFE|ʃiːʒ}} * {{Ric}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[chife]] metou après « [[cénk]] » et divant « [[set]] », acsegnî « 6 » dins l’ sistinme des chifes arabes. #* Cénk et {{~}} ; i meteut si tchmijhe ''(contene). # [[nombe]] come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (••••••). ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[shijhinme]], [[shijhinne]], [[shijhinmmint]] {{mse}} * [[swessante]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[trinte-shijh]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|omofoneye possibe}} ==== * [[shijhe]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=nombe | chîch = C1 | chîj = C99, O0,O2 | {{=fon|šīš|chîj}} = S38 | chîj / chî = S117 | chîj / chî u chîs = C62 | chîje = C8 | chix = [!d1900] L’vi Berdgi | chîz’ / chî = O4 | {{=wis|seech|shijh}} = Wi1 | shijh = R10,R11,R13 | sî = E165 p. 148 | sîh / sî = E1:sîh,E34,E170,E203 | sîx = E34 | sixhe = JBur }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|six}} |en= {{t+|en|six}} |it= {{t+|it|sei}} |nl= {{t+|nl|zes}} |no= {{t+|no|seks}} |pl= {{t+|pl|sześć}} }} 99uhh3qlzbysq630cq2uxfcyizyp86l so 0 14141 436915 436059 2026-09-22T09:21:37Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436915 wikitext text/x-wiki {{MR|sô}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|super|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} * {{pzc}} {{AFE|sɔ|odio=Lang-wa-fel Lidje so.ogg|ling=wa}} ==== {{H|divancete|wa}} ==== {{-alo2-|so|sor}} {{~}} {{n-c|wa}} # do costé di dzeu di. # {{loyén|a|Divancete}} (dins ene metowe plaece). #* Il a dvou ndaler {{~}} l' etrindjir po trover d' l' ovraedje. #* Les colebeus d' Gougnere fijhént tape {{~}} Orleyan. # [[divins]], [[dins]]. #* Dji l' a veyou {{~}} l' gazete. #* I n' såreut dmorer {{~}} s' buro tote djoû. #* Il esteut {{~}} l' trén avou mi. #* {{~|So}} s' colere, il a spiyî deus assîtes. #* Il est evoye {{~}} ene cinse el France. # [[di]]. #* I vike {{~}} ses rintes. # [[dizo]]. #* Il a atchté {{~}} l' no d' èn ôte. #* Dji l' a yeu {{~}} mes ôres. # [[diviè]]. #* Ça est ene miete {{~|sol}} pitit. #* El tins est {{~}} l' incertin. {{s-rif|O0}} #* Les ptits efants, li cour e liesse, Di boune oumeur si dispiertèt Paski l' solo lût {{~|sol}} finiesse Del påjhûle tchambe wice k' i doirmèt. {{s-rif|JDcoh|1939, p.16, ''Avri'' (1897)}} #* Mågré tot çou k’ on dit, nos polans aveur l’ espwer sol djoû di dmwin, cwand nos veyans, {{~|sol}} poite di l’ oujhene, li djonne ovrî speli on boket d’ gazete el plaece do ronfler tot fjhant s’ prandjire. {{s-rif|AXbm|(1905), p.14}} # [[eviè]]. #* L' oraedje s' è va {{~}} Gochliye. #* Les tanks endalént {{~}} France. #* Dj’ aveu rçû l’ ôre d’ aler {{~}} Lidje al prumire eure. {{s-rif|JMabf|1924, p.9}} #* Al Nouve Veye, å dierin tournant del rote, i toumît so ene martchande di laecea ki tcheryive {{~}} Sèrè. {{s-rif|AXhi}} # [[dispu]]. #* Siya, dji so-st ureuse, Djustin, mins… nos nos cnoxhans ddja {{~}} sacwants moes, et fåreut kécfeye aler pus lon. {{s|LHsla}} # sol termene di. #* {{~|So}} on pô pus d’ noûf cints ans, nos avans oyou co pus d’ céncwante princes-evekes ki batént manoye. {{s-rif|NLeq}} #* Li ptite mere, so deus tours di mwin, A vite rimetou tot e plaece; {{~|So}} deus munutes, nos gårnumints Ont rtrové leus kesses et leus messes. {{s-rif|MLol|p.147, « Nos ‘nn’ alans »}} #* On s’ plait la dvins come des chamos, Pusk’ on-z î boet tot moirt a l’ aiwe, {{~|So}} ene shijhe, dj’ a conté pus d’ trinte côps Mi prezince å batch wice k’ on s’ saiwe. {{s-rif|LLst|(1913-1920), « On drole di tampèrant » p.127}} #* Ki vass fé {{~}} t’ djournêye ? {{s-rif|PHTtch|2023, p.17}} # avou ene ôte sacwè. #* Tolmonde ouy, c' est prové, Cwirt a s' motorizer, Et minme l' ôte djoû, sins tchipotreye, Dj' a stou candjî m' velo {{~|So}} ene grosse pezante moto … {{s-rif|E182|p. 269, « Dj’a l’ moto ! » (7 di decimbe 1950)}} # ''(eployî avou on sustantif å pluriyal divant et après)'' [[bråmint]]. #* Sol tins k' end ont grignî, lu et si ptite rodjete Il avént, deus samwinnes, fwait l' amour e catchete. Cwand, nåjhi come on pôve, i rtouma sol hapå, Li mwaisse k' el ratindeut tot rclamant sint Linå, End ava-st ene téle djoye, k' i boeva gote {{~}} gote, Et, durant deus troes djoûs, dimora-st e ribote. {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.36}} [[File:56 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* Vos m’ prometoz rôbes di soye et dinteles, Tchivås, carotches, et cados {{~}} cados. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Mayon» p.31}} #* Pocwè don nos brognîEt s' voyî lete {{~}} lete, Wice k' on djåze di s' fé rmete Les siermints k' on-z a scrît, Dismetant k' e catcheteOn cwirt a s' rivey ? {{s-rif|JDcoh|1939, p.97, ''Bisbisse'' (1924)}} ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[so des tchôdès braijhes]]}} # {{r|[[onk so l' ôte]]}} # {{r|taper sol mwin d' èn ôte}} u : {{r|dire so èn ôte}} : dins ene [[håsse#Walon 2|håsse]], mete on pris pus hôt k' lu. #: {{lang|fr|F. enchérir, renchérir.}} # {{r|So Hodimont}} : no di des plaeces metowes [[sovrinnmint]]. # {{r|mete so l' eglijhe}} : mete a l' [[aberteke]]. #: {{lang|fr|F. dans.}} # {{r|[[so tchamps so voyes]]}} #: {{lang|fr|F. toujours en vadrouille.}} # {{r|So les Trîxhes, so les Trîs, so les Tchampeas}} : no di des plaeces di sacwants viyaedjes. # {{r|So les Taeyes}} : lomaedje do voyaedje des [[Les Taeyes|Taeyes]] dins ene fråze. # {{r|sol cogne di}} : tot prindant l' [[cogne]] di. #: {{lang|fr|F. sous la forme de.}} # {{r|Il est ene miete sol doûs}} : ene miete sot, ene miete [[dimey-doûs]] #: {{lang|fr|F. un peu toqué.}} # {{r|aler so 50 ans}} : les aveur bénrade. {{Boesse|c=2|tite=durêye| * [[so ç’ tins la]] * [[sol tins di]] * [[sol tins ki]] }} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[dissu]] (divancete et adviebe) * [[sor-]] (betchete). * [[su]] (spitron). {{mse}} * [[sovrin]], [[sovrinnmint]] * [[Samrêye]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[sol#Walon 2|sol]] (so li) ===== {{H|sinonimeye}} ===== [[dissu]], [[ådzeu di]] ===== {{H|Of}} ===== * /sɔ/ ** [[so]] (ricomprindaedje di «[[såf]]») ** [[sot]] (fô). ** dji [[so#Walon 2|so]] (codjowa do viebe " esse "). * /sy/ ** [[si#Walon 1|si]] (prono coplemint, {{lang|fr|F. ''se''.}}, ''su'' e l' Årdene.) ** [[si#Walon 2|si]] (prezintoe d' apårtinance, {{lang|fr|F. ''son''.}}, ''su'' e l' Årdene.) ** [[si#Walon 3|si]] (aloyrece, {{lang|fr|F. ''si''.}}, ''su'' e Payis d' Vervî.) ** [[si#Walon 4|si]] (adjondrece, {{lang|fr|F. ''ainsi''.}}, ''su'' e Payis d' Vervî.) ** [[soû]] ({{lang|fr|F. ''seuil''.}}, ''su'' e sacwants sorcoines.) ===== {{H|pwaire minimom}} ===== * [[sô#Walon 1|sô]] (addj.; k' a trop bevou). * [[sô#Walon 2|sô]] (o.n.; dimeye mastoke). * [[så]] (åbe). * [[sôt]] (o.n.; hope). ==== {{H|notule d’ uzaedje}} ==== * Dizo l' influwince des lingaedjes tîxhons, li walon eploye kécfeye li divancete « so » la k' on francès-cåzant ratindreut « a » ou « dins ». Metans sol monde, sol tere, sol soû, [[sol rowe]], so l' ouxh evnd. * L' eployaedje pol durêye est prôpe å walon et li ci pol plaece et l' direcicon est puvite disconsyî e francès, minme s' il egzistêye tolminme. ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | so / sor = E1,E34,E203, R10:30217 | su / sur' = O4 | so = R13 | {{=fon|sǫ|so}} = S38 | su = C8 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|do costé di dzeu di |fr= {{t+|fr|sur}} |en= {{t+|en|on}}, {{t+|en|upon}} |nl= {{t+|nl|op}} |de= {{t+|de|auf}} |es= {{t+|es|sobre}} |ar= {{=ral}} {{t+|ar|فق}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|}} |ary= {{t+|ary|فق|ral=feq}} |zgh= {{t+|zgh|ⵖⴼ|ral=rhef}}, {{t+|zgh|ⵅ|ral=kh}}, {{t+|zgh|ⴼ|ral=f}} |ru= {{t+|ru|на|}} }} {{ratour|a (ene metowe plaece) |fr= {{t+|fr|à}} }} {{ratour|di (viker so ses rintes) |fr= {{t+|fr|de}} }} {{ratour|dizo (sol no d' èn ôte) |fr= {{t+|fr|sous}} }} {{ratour|diviè (li tins est so l' incertin) |fr= {{t+|fr|de tendance}} }} {{ratour|eviè, dins l' direccion di (li tins est so l' incertin) |fr= {{t+|fr|vers}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === ==== {{H|Co|wa}} ==== {{~}} # {{IP1s|esse}}. #* Dji n’ {{~}} nén d’ acoird avou vos. #* Siya, dji {{~}}-st ureuse, Djustin. {{s|LHsla}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|ki dj’ so}} #* - Pôve måsegnî {{~|ki dj' so}} ! Dji va divni cwè, mi ? Et c' est cwè l' côp ki l' sôrt s' aprestêye a feri? {{s-rif|AMaq|ratournant l' ''[[w:Odissêye|Odissêye]]'', tchant V, 2001}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | so = E1 (a « èsse »),E203 (a « binâh »\, evnd.) | {{=wis|soh|so}} = C74 | sos = CC1, C9 (a « nawe »\, evnd.) | su = LBer | sû = LBer,CO4, CO94, O3 (a « yèsse »), S0 | sûs = C8 | sus = CC1, C13 (a « kimoûre »\, evnd.) | seû = O2 (a « yèsse »),O9 (a « djè ») | seu = [!s20es] | sès = CC1 | si = [!s20es] }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|1ire djin do singulî do viebe «esse» |fr= {{t+|fr|suis}} |en= {{t+|en|am}} |nl= {{t+|nl|ben}} |de= {{t+|de|bin}} |es= {{t+|es|soy}}, {{t+|es|estoy}} }} k6gpbaczuwec9pib756vny7yh5by87c sour 0 14249 436843 431953 2026-09-21T14:13:24Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436843 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|soror|sourd=la}} {{m-s}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|suːʀ|suː|suːw|søːʀ|sjøːʀ|ʃøːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|suːʀ}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} # feye di vosse mame et vosse pa. #* Liza c' esteut s' {{~}}; i n' s' avént nén maryî ni onk ni l' ôte et fé on manaedje a zels deus {{s-rif|JSel}} #* Mins, dji contéve k’ ele esteut-st adlé s’ {{~}} po ût djoûs, mi. {{s-rif|PHT|ratourtnant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.24}} # {{arin|wa}} poleye façon d' atôtchî ene kimere camaerådreçmint. ## eployî seu. ##* K' on deye tot çou k' on vout k' a dj' keure di çou k' on deye ? Dji so ritche, edon, sour ? Bén, dj' profitrè del veye ! Arive ki plante, asteure fåt k' dji m' dene do bon tins. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 251-253}} ##* Pa, c’ esteut po rire, dai, {{~}}, ki dji vzel dimande. {{s-rif|HSbb|1886, p.19}} ##* Djel riveyeu avou s’ rapîçtêye marone et s’ poyou bonet. Sav bén çou k’ i m’ dijheut, {{~}} ? {{s-rif|JMtbr|1922, p.6}} ##* {{lang|wa-fel|— Dji n’a nin mètou des wêtroûles, '''soûr''', èt c’ n’est nin vos qui m’ sâreût bloûser… A k’bin les vindez-v’ djan?}} {{s|JVtt|(1924), ''C’èst todis pé!'', p.345}} ##* Et vos, nozêye crapåde ki m' esteut si midone… Dijhoz, {{~}}, wice estoz vs ? {{s-rif|LLph|(1926), p. 151}} ##* {{~|Sour}} ! Vos plorez ? Mins c' est don vraiy, vos årîz ene poenne di cour ? {{s-rif|JLpml|1928, ake III, sinne II, p.41}} ## eployî avou on ptit no. ##* Louke, a propôs, {{~}} Tchantchesse, Dji n' mi pou passerk' di t' dire : Dispoy ki dji so botresse, Dji n' a måy tant ri k' ir ; {{s-rif~|FrBcj|''Li botresse'', 1852, p.29}} ##* Tolmonde nel såreut nén fé, savoz, {{~}} Djedjene, ci n' est nén des pus åjheys. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne IV, p.11}} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[sourete]] * [[bele-sour]] * [[dimeye-sour]] (tot wårdant l' assaetchance francesse) * [[masseur]], [[macherseur]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cheur = O0 | cheûr = O4 | sieûr = O4 | {{=fon|sœ̣r|seûr}} = S38 | sour = R10,R13 | soûr = E1,E34 | {{=wis|sue|sour}} = Wi1 | suer = [!vscr] JLvc Chap. VI }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |es= {{t+|es|hermana}} |fr= {{t+|fr|sœur}} |it= {{t+|it|sorella}} }} {{ratour|arinnoe |es= {{t+|es|señora}}, {{t+|es|señorita}} |fr= {{t+|fr|madame}}, {{t+|fr|sœur}} }} 5udtsivv7fqtpnsky5j75p5ry8ufi18 sålon 0 14535 436863 409679 2026-09-21T15:19:19Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436863 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|salon|fr|wa}}. === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # (dins ene måjhone, on batea) [[bele plaece]]. #* Twè k’ on håyna d’vins kéke {{~}} Pol moens do monde ene longue djournêye. {{s-rif|JVvl|1901, p.18, “Avâ l’ Aiwe”}} # {{WWis}} [[taviene]]. ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[sålon d’ cwefeure]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | sålon = R10,R11:såle | sâlon = JVri | salon = E34 | {{=wis|sa looh|sålon}} (tavern) = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|salon}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|cabaret}}, {{t+|fr|taverne}} }} nz5hl3tfghe9eyoo9b7ypjaf58tnlny toet 0 15110 436851 430042 2026-09-21T14:27:57Z Scribus electronicus 3672 436851 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == <gallery> Tchiminêye toet schayes cresse.JPG File:Toet panes.jpg| </gallery> === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|tectus|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|twɛ|tɛ|tøː|tyː|tœ|twa|tuː}} {{BS|oe}} ** {{pzc}} {{AFE|twɛ}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{bastimint|wa}} [[covra]] d’ ene [[måjhon]], kel mete [[a houte]]. #*Loukîz l’ {{~}} : l’ pus ledjire lavasse Passe houte, ç’ n’ est k’ ene pelote di strin ; Ene mate crouweur scheut dvins les rins Et, come èn on beur, i fwait sombe ! {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Lu pauve ome èt l’amoûr", tome 43, p. 140}} #* A mi ådje, dji n’ oize pus monter so l’ {{~}}. # {{stin|wa}} [[djîsse]]. #* Dj’ aveu-st on {{~}}, on m’ fjheut a magnî, on fjheut mi bouwêye, on l’ ristrindeut, on fjheut mi tchambe tos les djoûs. {{s-rif|PHTtch|2023, p.23}} # {{houy|wa}} rotche dizeu l' voenne. #* Alez on djoû lyi tni cpagneye, Si vs voloz cnoxhe l' ovrî houyeu ! Vos l' voeroz, wice k' i s' hetche å deye Et ki s' pôve sicrene schave å {{~}} ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.73, ''Dizos lès molètes'' (1935)}}  ==== {{H|ratourneures}} ==== # sôres di toets : {{r|toet di schaye}}, {{r|toet d’ eternite}}, {{r|toet d’ panes}}, {{r|toet di strin}}, {{r|toet d’ toles}}, {{r|plat toet}}, {{r|toet d’ tere}}. #[[les djonnès femes et les vîs toets, i fåt todi esse dissu]] / [[les djonnès comeres et les toets, i fåt todi esse dizeu]] ==== {{H|parintaedje}} ==== [[toetea]], [[toeteure]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== [[sins-toet]] ==== {{H|omofoneye possibe}} ==== {{AFE|twɛ}} : * [[toit]] (timpe) * [[twè]] (ti) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | twèt = O4 | toet = R13 | tœt = C8 | tèt = C8 | teût = E1 | teû = E203 | {{=wis|t weh|toet}} = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|covra d’ ene måjhon, kel mete a houte |fr= {{t+|fr|toit}} |en= {{t+|en|roof}} |nl= {{t+|nl|dak}} |de= {{t+|de|Dach}} |es= {{t+|es|tejado}} |ar= {{t+|ar|سقف|ral=saqef|ar-fafl=سَقْف}} |ary= {{t+|ary|صطح|ral=sqef|ar-fafl=صْطح}} }} {{ratour|rotche dizeu l' voenne |fr= roche située au-dessus de la veine de charbon }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}}. rauk9c178y5ee4mqktb0ar5kptwfxkc troes 0 15249 436871 413462 2026-09-21T15:40:32Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436871 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == <gallery> Three little pigs and mother sow - Project Gutenberg eText 15661.jpg|[[w:Les troes coshets (floriconte)|Les troes coshets]] k’ è vont basti tchaeke si måjhon. </gallery> === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|tʀwɛ|tʀøː|tʀyː|twɛ|tʀwa|twa|tʀwaː}} *** {{AFE|tʀøːs}} (come chife, alofôme råle) ** {{pzc}} *** {{AFE|tʀwɛ}} *** (come prezintoe divant voyale) {{AFE|tʀwɛz}} * {{Ric}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[chife]] inte [[deus]] et [[cwate]], mostré på sene « 3 » dins l’ sistinme des chifes arabes. # [[nombe]] come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (•••). ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[èn saveur conter disk’ a troes]]}} # {{r|[[cwand gn a po deus, gn a po troes]]}} # {{r|leus troes}} #* Awè, ciete, i sont la {{~|leus troes}}. {{s-rif|Vî noyé walon}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[troejhinme]], [[troejhinmmint]] * [[troejhinne]] {{mse}} * [[tripe#Walon 2|tripe]], [[tripler#Walon 2|tripler]], [[triplumint]] * [[trinte]], [[trintinne]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | treûs = E1,E21,S0,S117 | treûs′ = E21 | trwès = C8,O0,O4 | troes = R10,R13 | {{=wis|tweh|troes}} = Wi1 | twès = O4 | treû = E203 | treux = CSim }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |ary= [[tlata]] {{=ral}} [[تْلاتة]] |de= {{t+|de|drei}} |es= {{t+|es|tres}} |en= {{t+|en|three}} |fr= {{t+|fr|trois}} |it= {{t+|it|tre}} |nl= {{t+|nl|drie}} |no= {{t+|no|tre}} |pl= {{t+|pl|trzy}} }} === {{H|PrNb|wa}} === {{~}} {{o&f-pr}} # [[nombe]] di djins, di sacwès mostré pa ç’ chife la. #* Nos {{~}}, on s’ etind bén. #* Eles n’ estént k’ zeles {{~}}. #* Dj’ end a {{~}}. === {{H|Su|wa}} === {{-suwa-=}} {{~}} {{o}} # imådje, cayet avou ç’ chife la. #* Dj’ a saetchî on {{~}}. #* Dj’ a les cwate {{~}} e m’ djeu. # ôre ki respond a ç’ chife la ## po les djoûs do moes (li « [[di]] » ki shût est todi spotchî (« [[d’]] »). ##* Dj’ estans l’ {{~}} d’ awousse. ## po ôte tchoi (limero d’ måjhon…) ##* Li {{~}} d’ make, li {{~}} d’ cour. ##* Ele dimeure å {{~}}, rowe des Wayeas. === {{H|Prz-nb|wa}} === {{~}} {{o&f-prz}} # mostere k’ i gn a 3 sacwès u 3 sakîs. #* Gn aveut {{~}} omes et {{~}} comeres. #* Elle a {{~}} ans. #* Gn a {{~}} d’ mes sours ki sont ddja moites. #* Cwand {{~}} vatches è vont-st ås tchamps, c’ est l’ prumire ki passe padvant. {{s|tchanson d’ efant}} # [[sacwants]], mins nén [[bråmint]]. #* Dji pelrans {{~}} crompires. {{s-rif|LRswg}} #* Il a toumé troes gotes. {{s-rif|LRswg}} ==== {{H|Reu}} ==== # {{r|[[å troes vîs omes]]}} # {{r|[[deus pelés et troes tondous]]}} # {{r|[[les troes cwårts do tins]]}} # {{r|[[deus, troes]], [[troes, cwate]]}} ==== {{H|A}} ==== * [[troes-moes]], [[troes-moetî]] * [[Troefontinne]] * [[trepî]] ==== {{H|RM}} ==== {{Tit}} * [[w:Les troes coshets (floriconte)|Les troes coshets]] ([[floriconte]]) ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|trois}} |en= {{t+|en|three}} |it= {{t+|it|tre}} |nl= {{t+|nl|drie}} |pl= {{t+|pl|trzy}} |ary= [[tlata]] {{=ral}} [[تْلاتة]] }} 76v8ypk27q1x0r263ji8z9s8s9wdzht vint 0 15527 436888 405777 2026-09-21T16:42:23Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436888 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|ventus|sourd=la}} {{m-s}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|vɛ̃|vã}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|vɛ̃}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # air ki shofele. ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[ene pitite plouve fwait toumer on grand vint]]}}, {{r|[[ene pitite plouve abate on grand vint]]}} ===== {{H|sinonimeye}} ===== * [[air]] ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[vinteus]] * [[vinter]] * [[vintilateur]] ===== {{H|mots d' aplacaedje}} ===== * [[schoice-vint]], [[Schoice-vint]] * [[vint d’ Lovagne]], [[vint d’ Lô]] * [[molén å vint]] ===== {{H|dizotrins mots}} ===== * [[bijhe]] * [[hôte bijhe]] * [[zuvion]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | {{=wis|vaeh|vint}} = Wi1 | vain = E178 | vin = E203 | vint = C8,C9,C13,C106, E1,E34, O4, R10,R13 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|mouvmint d’ air |fr= {{t+|fr|vent}} |en= {{t+|en|wind}} |nl= {{t+|nl|wind}} |de= {{t+|de|Wind}} |es= {{t+|es|viento}} |ar= rîH {{=ral}} {{t+|ar|ريح}} |ary= [[berd]] {{=ral}} [[برد]] {{=dsf-ar}} [[برْد]]; [[ri7]] (riH) {{=ral}} [[ريح]] ''(waeraxhe vint)'' |zgh= [[ⴰⴹⵓ]] {{=ral}} [[aḍo]], , [[ⴰⵣⵡⵓ]] {{=ral}} [[azwo]], [[ⴰⵊⴰⵡⵡⵓ]] {{=ral}} [[ajawwo]] ''(waeraxhe vint)'' }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|vinti|sourd=la-vul}}, lu-minme do {{bdj|vīgĭnti|sourd=la}} {{m-s}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** (tot seu ou divant voyale, sins -z di beloyance) {{AFE|vɛ̃t|vet}} *** (divant cossoune) {{AFE|vɛ̃|ve}} ** {{pzc}} *** (tot seu ou divant voyale, sins -z di beloyance) {{AFE|vɛ̃t}} *** (divant cossoune) {{AFE|vɛ̃}} * {{Ric}} ==== {{H|nombe|wa}} ==== {{~}} # [[nombe]] 20, inte [[dijh-nouv]] et [[vint-ey-onk]], come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (/••••••••••/••••••••••). #* Il a yeu l’ limero {{~}}. #* Il a dmoré d' pus d' {{~}} eures å long el cåve. {{s-rif|C106}} #* Il a tot djusse {{~}} ans. #* Gn a bén {{~}} djins sol plaece. #* {{~|Vint}} euros, {{~}}-z euros. {{~|Vint}} ous, {{~}}-z ous. ==== {{H|ratourneure}} ==== # {{r|les djonnes pinsnut k' on n' vént a dbout ni d' {{~}} ans ni d' {{~}} francs}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[vintinne]] * [[vintinme]] * [[vintinmmint]] ===== {{H|mots vijhéns}} ===== {{t-nombes}} ===== {{H|omofoneye}} ===== * dji [[vin]], ti [[vins]], i, ele [[vind]]; [[vin]] ! ({{v|vinde}}) * dji [[vén]], ti [[vén]], i, ele [[vént]]; [[vén]] cial ! ({{v|vini}}) * [[vén]] (o.n., rodje abwesson ki fwait tourner l’ tiesse) ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | vaintt = E184 | vét′ = E165 | vét = E34 | vétt = E177 (1823\, p. 6) | veîntt = E177 (1823 & 1843) | ventt = E177 (1823\, p. 6) | {{=wis|vient|vint}} = Wi1 | vin = E203 (divant cossoune) | vint′ = O4 (dins « vint′kate »), FO4, S0, S44 | vint = C9,O4 (dins « katrè-vint » et a « advinia » {{l°}} 18),FO4,R10, R13 | vinte = C8,C9 | vintt = E177 (1823 a « pess »), E203 (divant voyale) | vingt = O4 (a « djoû ») | vént' = C106 | - = C13 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour |fr= {{t+|fr|vingt}} |en= {{t+|en|twenty}} |it= {{t+|it|venti}} |nl= {{t+|nl|twintig}} |pl= {{t+|pl|dwadzieścia}} |de= {{t+|de|zwanzig}}, {{t+|de|Zwanzig}} }} == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye|wa-fel}} === {{Lka-et|vént}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|vɛ̃}} * {{Ric|ling=wa-fel}} === {{H|codjowa|wa-fel}} === {{~}} # {{IP3s|vini|ling=wa-fel}}. # {{IP3s|vinu|ling=wa-fel|rif=vini}}. #* Nos baguans pol prumî do mwès ki {{~}}. {{s|C13|a « baguè »}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | vint = C9 (a « tanawète »\, « todi »\, evnd.),C13 (a « baguè »\, « toûrpinè »\, « vanè »\, evnd.),C54, E170 }} bnvwbrihtb5xvn6xo419il2qw7fsbjn set 0 29777 436875 434607 2026-09-21T15:51:06Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436875 wikitext text/x-wiki {{MR|sét|sèt′}} == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|sɛt}} {{1pr}} * {{Ric}} === {{H|nombe|wa}} === {{-alo2-|set|setès}} {{~}} # [[chife]] inte [[shijh]] et [[ût]], mostré på sene "7" dins l' sistinme des chifes arabes. # [[nombe]] come ostant k' i gn a d' ponts inte les åtchetes ki shuvèt (•••••••). #* {{~|Set}} et {{~}}, catoize. #* Onk, deus troes, cwate, cénk shijh, {{~}}, bele violete, bele violete. {{s-rif|tchanson d' efants}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[setinme]], [[setinmmint]], [[setinne]] * [[septante]], [[septantinne]] * [[setimbe]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[di-set]], [[vint-set]]… ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|omofoneye possibe}} ==== [[cede]] (åbe) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | sèpt = E34 | set = R10,R13, Wi1 | sèt′ = C1,C8, E1, O0, S0 | sete = [!rif] ratournaedjes Linux {{rif?}} | sett = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|nombe 7 |fr= {{t+|fr|sept}} |en= {{t+|en|seven}} |it= {{t+|it|sette}} |nl= {{t+|nl|zeven}} |pl= {{t+|pl|siedem}} |de= {{t+|de|sieben}} |es= {{t+|es|siete}} |ar= {{t+|ar|سبعة|ral=sab3a|ar-fafl=سَبْعَة}} |ary= {{t+|ary|سبع|ral=sbe3|ar-fafl=سْبع}} |zgh= {{t+|zgh|ⵙⴰ|ral=sa}} {{o}}, {{t+|zgh|ⵙⴰⵜ|ral=sat}} {{f}} }} === {{H|PrNb|wa}} === {{~}} {{o&f-pr}} #[[nombe]] di djins, di sacwès mostré pa ç' chife la. #* Nos esténs a {{~}}. #* Il estént leus {{~}} {{s-rif|E203}} #* K' åriz fwait, vos {{~}} conte on cint d' revinteus ? === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # imådje avou ç' chife la. #* Dj' a saetchî on {{~}}. #* Dj' a les cwate {{~s}} e m' djeu {{s-rif|E203}} # ôre ki respond a ç' chife la ## po les djoûs do moes (li «[[di]]» ki shût n' est måy sipotchî divant ene cossoune). ##* Elle a vnou å monde on {{~}} di setimbe. ## po ôte tchoi (cwåtes, limero d' måjhon…). ##* Li moude s' a passé å {{~}} del rowe Lérece. === {{H|Prz-nb|wa}} === {{-alo3-|[[set]]|[[set-z]]|[[setès]]}} {{~}} {{o&f-prz}} #mostere k' i gn a 7 sacwès u 7 sakîs. #* Les {{~}} djoûs del samwinne {{s-rif|E203}} #* Les {{~}} sacramints {{s-rif|E203}} #* Gn aveut {{~}} omes et {{~}} comeres. #* Dj' î a stî {{~}} côps. #* Elle a {{~}} ans. #* Il est {{~}} eures. #* Les {{~}}-z ôtes estént ddja foû {{s-rif|FO4}} ==== {{H|ratourneures}} ==== #[[vey les set croes]] #[[avou ses setès afwaires]] #[[setès eglijhes]] ## [[djudi des setès eglijhes]], [[djoû des setès eglijhes]] #[[Notru-Dame des set doleurs]] # {{r|Les {{~}} tchimins|cat=npl}} : no di des plaeces di [[Marviye]], [[Wårdin]]. # {{r|Les {{~}} fontinnes|cat=npl}} : no d' ene plaece [[Bolozak]]. ==== {{H|RM}} ==== {{Tit}} * [[w:Li leu et les set gadots (floriconte)|Li leu et les set gadots]] : floriconte des frés Grimm. 1eib66mnee8wsqvuzhfe7i4q4sqkms8 ût 0 31853 436876 422750 2026-09-21T15:54:39Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436876 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|ŏcto|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|yːt|jyːt}} *** {{frcjh}} {{AFE|wit}} ** {{pzc}} {{AFE|yːt|odio=Wa ût wa-fel ût´.ogg|ling=wa}} * {{Ric}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[chife]] inte [[set]] et [[nouv]], mostré på sene « [[8]] » dins l’ sistinme des chifes arabes. # [[nombe]] come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (••••• •••). ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[ûtinme]], [[ûtinmmint]] * [[ûtinne]] * [[ûtante]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|eut|ût}} = Wi1 | ût = E34,R13 | ût′ = E1, S0 | yût′ = C1 | ouit′ = C8 | owit = JH | witt′ = S33 | ûtt = E203 | iût′ = RVir  | û = E203 | oui = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|huit}} |en= {{t+|en|eight}} |it= {{t+|it|otto}} |nl= {{t+|nl|acht}} |pl= {{t+|pl|osiem}} |es= {{t+|es|ocho}} |de= {{t+|de|acht}} |ary= [[temenia]] {{=ral}} [[تمنية]] }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} # note di muzike, li ûtinme del game, ki våt li [[do]] del game do dzeu. #* Do, ré, mi, fa, sol, la, si, {{~}} ; tos les Flaminds, c’ est des flayûtes. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ût = R9,R10,R11:2 | ûtt = E203 }} ts4xe2an78kuvzd82f0scpmw3vdrygn nouv 0 31854 436877 345902 2026-09-21T15:57:39Z Scribus electronicus 3672 436877 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|novem|sourd=la}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{dC}} {{AFE|nuːf|nyːf}} *** {{dV}} {{AFE|nuːv|nyːv}} ** {{pzc}} *** {{dC}} {{AFE|nuːf}} *** {{dV}} {{AFE|nuːv}} * {{Ric}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[chife]] inte [[ût]] et [[dijh]], [[mostré]] på [[sene]] « 9 » dins l’ [[sistinme]] des [[chifes arabes]]. #* {{~|Nouv}} et dijh ; i gn aveut del bijhe. {{s|contene}} # [[nombe]] come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (••••• ••••). ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[nouvinme]], [[nouvinmmint]] * [[nouvinne]] * [[nonante]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | {{=wis|noof|nouv}} = Wi1 | noûf′ = (divant cossoune) E1,E34 | noûf = (divant cossoune) C1,O0,S0, E177 (1823 p. 6 et 1843),E178, E184, (divant cossoune) E203 | nouf = E177 (1823) | neuf = O0,O2,FO4,O4 (dins « dîj-neuf » a « dîj » et « dîj-nèf »),(divant cossoune) CO4 | nèf = O3,O4,(divant cossoune) CO4 | noûv = (divant voyale) C1,E1,E34,(divant voyale) E203,S0 | neuv′ = (divant voyale) CO4 | noûve = E89,E212 | nouv = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|neuf}} |en= {{t+|en|nine}} |nl= {{t+|nl|negen}} |it= {{t+|it|nove}} |pl= {{t+|pl|dziewięć}} }} h9mrrps36o7f9lwkamcwf0lzltbx4ww onze 0 31855 436879 380974 2026-09-21T16:05:10Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436879 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Etim?}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} *** (tot seu et dvant ene divuzlêye cossoune) {{AFE|ɔ̃s}} *** (divant voyale et dvant ene vuzlêye cossoune) {{AFE|ɔ̃z}} {{1pr}} * {{Ric}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 11, inte [[dijh]] et [[doze]], come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (/••••••••••/•). ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[onze eures]] * [[bouyon d’ onze eures]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[onzinme]] * [[onzinne]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | onss = E203 | onze = C9a, E1,E203, R10,R13, S0 | {{=wis|ounce|onze}} = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |en= {{t+|en|eleven}} |es= {{t+|es|once}} |fr= {{t+|fr|onze}} |it= {{t+|it|undici}} |nl= {{t+|nl|elf}} |pl= {{t+|pl|jedenaście}} }} === {{H|VE}} === {{wp|Chife}} == {{L|fr}} == === {{H|Nb|fr}} === {{~}} #{{fr=wa}} c3puign2vn7ufbkwmpi07idtdhdd3ei doze 0 31856 436880 433515 2026-09-21T16:07:34Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436880 wikitext text/x-wiki {{MR|dôze}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|duodĕcim|duodecim|sourd=la}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** (tot seu et dvant ene divuzlêye cossoune) {{AFE|dɔs|dus}} *** (divant voyale et dvant ene vuzlêye cossoune) {{AFE|dɔz|duz}} {{O/OU}} ** {{pzc}} *** (tot seu et dvant ene divuzlêye cossoune) {{pzc}} {{AFE|dɔs|odio=Wa doze.ogg|ling=wa}} *** (divant voyale et dvant ene vuzlêye cossoune) {{AFE|dɔz}} * {{Ric}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 12, inte [[onze]] et [[traze]], come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (/••••••••••/••). #* Et, avou ses ptitès manires di femreye di {{~}} ans, avou ses mwins et ses ouys co pus k’ avou ses dvizes, ele conte a si ptit camaeråde ki Rogneuse n’ est nén a trover el måjhone […]. {{s-rif|AXbg|1912, p.20}} #* L’ ôte, avou s’ grande fås, M’ a vlou sorprinde, enawaire, Dj’ aveu djusse rintré les tchvås, Sol côp d’ {{~}} eures, e plin prandjire. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}} [[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 01.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' <gallery> QuailsEggsBoxOpen.JPG </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== * [[les doze côps d’ meynute]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dozinme]] * [[dozinne]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[doze eures]] (nonne) ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|pwaire minimom}} ==== * [[dôze]] * [[doûce]] ==== {{H|fås amisse}} ==== L' espagnol « [[dos]] » si prononce del minme façon, mins vout dire « [[deus]] ». ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|dose|doze}} = Wi1 | doss = E203 | dosse = E212 | douse = O0 | dousse = O4 | douze = O0,O92, S117 | doûze = O3 | doze = C1,C9, E1,E21,E34,E203, R9,R10,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|douze}} |en= {{t+|en|twelve}} |it= {{t+|it|dodici}} |es= {{t+|es|doce}} |nl= {{t+|nl|twaalf}} |pl= {{t+|pl|dwanaście}} }} === {{H|VE}} === {{wp|Chife}} kfd7qgr1nyheeudaodhswchp20dys3u traze 0 31857 436881 435077 2026-09-21T16:11:55Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436881 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|trēdecim|sourd=la}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** (tot seu et dvant ene divuzlêye cossoune) {{AFE|tʀas|tʀɛːs|tʀes}} *** (divant voyale et dvant ene vuzlêye cossoune) {{AFE|tʀaz|tʀɛːz|tʀez}} ** {{pzc}} *** (tot seu et dvant ene divuzlêye cossoune) {{AFE|tʀas}} *** (divant voyale et dvant ene vuzlêye cossoune) {{AFE|tʀaz}} * {{Ric}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 13, inte [[doze]] et [[catoize]], come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (/••••••••••/•••). # {{im|wa}} bråmint des. #* Pascal Saal, li rwè des tructeus, A {{~}} toûs da sénk cwand il est sol terén ; Et cwand djowe avou do feu, Fåt k' markêye, rén nel ratént. {{s-rif|EStr|''Vivent nos footballeux !'', scrît dvins les anêyes 1920-1940, [[s:Vivent nos footballeux !|lijhåve so Wikisourd]]}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[co traze]]}} # {{r|[[co traze côps]]}} # {{r|[[co traze feyes]]}} # {{r|[[di traze a catoize]]}} # {{r|[[i n a co traze]]}} # {{r|[[traze et traze]]}} # {{r|[[traze et traze feyes]]}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | trass = E203 | {{=wis|traice|traze}} = Wi1 | traze = E1,E34,R13 | trâze = S0 | tréze = O4 | trèze = O92 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|treize}} |en= {{t+|en|thirteen}} |it= {{t+|it|tredici}} |nl= {{t+|nl|dertien}} |pl= {{t+|pl|trzynaście}} }} === {{H|VE}} === {{wp|Chife}}. e5lqb59isp3du7vf3y13qi9ccuqzxwt catoize 0 31858 436882 427512 2026-09-21T16:19:43Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436882 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|quattuordecim|sourd=la}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ka.'twas|ka.'tuːs|ka.'tɔ̃ʀs}} {{BS|oi|-}} ** {{pzc}} {{AFE|ka.'twas}} * {{Ric|ca·toize}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 14, inte [[traze]] et [[cwénze]], come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (/••••••••••/••••). ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[di traze a catoize]]}} # {{r|[[aveur sitî a scole disca catoize ans]]}} # {{r|[[esse moussî so ses catoize]]}} # {{r|leyî po les catoize et dmey}} #* {{~|Leyans çoula po les catoize et dmey}} Schoûtez m', Djeråd, c' est çou k' gn a d' mî a fé, K' i vonxhe å diåle avou totes leus trompreyes Et fjhoz come mi, doûçmint, leyîz vs viker. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne XV, p.38}} #* '''Leyîz''' les monsieus {{~|po les catoize et dmey}} et lomez m' Djan come davance, li ptit Djan … {{s-rif|JMvm|(1933), p.33}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[catoizinme]] * [[catoizinne]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[enocin catoize]] * [[guere di catoize]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | catoize = R10, R13 | katoûze = O4 | catwaze = E1,E34 | quatwaze = E1 | catuasse = E212 | katwass = E203 | {{=wis|kut tose|catoize}} = Wi1 | catôrze = S0 | quatôze = O90,O92 |- = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |es= {{t+|es|catorce}} |en= {{t+|en|fourteen}} |fr= {{t+|fr|quatorze}} |it= {{t+|it|quattordici}} |nl= {{t+|nl|veertien}} |pl= {{t+|pl|czternaście}} }} === {{H|VE}} === {{wp|Chife}} q2i37y02itbku29kn1kpgnpyufnqjii saze 0 31860 436884 422259 2026-09-21T16:27:41Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436884 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|quīndecim|sourd=la}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 16, inte [[cwénze]] et [[di-set]]. #* Est çk’ i les plinnes del Russeye n’ ont nén veyou assez li vizaedje d’ essevli di nos efants d’ {{~}} ans ? {{s-rif|JMabf|1924, p.12}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | sase, saze = E1 | sass, saze = E203 | {{=wis|sase|saze}} = Wi1 | saze = E34, R10,R13 | sêze = O92 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr = {{t+|fr|seize}} |en = {{t+|en|sixteen}} |it = {{t+|it|seidici}} |nl = {{t+|nl|zestien}} |pl = {{t+|pl|szesnaście}} }} 9muuk8qet17vrp0e08jjmwq998ct6py trinte 0 31898 436889 420178 2026-09-21T16:48:40Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436889 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|triginta|sourd=la}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tʀɛ̃ːt}} {{c1pr}} *** {{frcjh}} {{AFE|tʀɑ̃ːt}} ** {{pzc}} {{AFE|tʀɛ̃ːt}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # {{mat|wa}} [[nombe]] 30, inte [[vint-nouv]] et [[trinte-ey-onk]]. #* Vint-nouv et {{~}} i beveut ene pinte. {{s|Contene}} #* Nos estans l' {{~}} do moes. {{s-rif|E203}} #* Di tos les costés, nos veyans K' on djonne ome ou ene djonne feye K' åreut dijh-ût, vint, ou ans,Dimande bén k' on l' mareye. {{s-rif|HFbl|Li marièche di m'kuzin Flip, 1843, p.11}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|djouwer a trinte et cwarante}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[trintinne]], [[trintinme]] * {{Lka-pa|troes}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|trant|trinte}} = Wi1 | trinte = C8, E1,E34, O4, R10,R13 | trintt = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|trente}} |en= {{t+|en|thirty}} |nl= {{t+|nl|dertig}} |it= {{t+|it|trenta}} }} r412d6g4phj620j0h8dpl8myhbqutwp septante 0 31961 436927 429648 2026-09-22T11:28:13Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436927 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|septuaginta|sourd=la}} {{m-s}}, {{çdom}} {{caw|ante|s|wa|lim=2}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|sɛp.'tɑ̃t|sɛp.'tɑːt}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|sɛp.'tɑ̃t|odio=Wa septante.ogg|ling=wa}} * {{Ric|sep·tante}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 70, inte [[swessante-nouv]] eyet [[septante-ey-onk]]. #* I va so {{~}} ans. {{s-rif|E1}} {{s-rif|E203}} #* Ene lwè d' {{~}} årtikes. {{s-rif|E203}} #* Dins les cayés del comene d' Arniye, dj' a rtrové, disk' e 1800, k' on scrijheut «{{~}}, nonante»; mins après, li francès a impôzé swessante-dijh et cwatru-vint-dijh. {{s-rif~|André Vincent}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[septantinne]] * [[septantinnî]] * [[septantinme]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[anêyes septante]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[swessante-dijh]] (Bote di Djivet) ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | septante = R10,R13 | sèp′tante = E1,E21 | sèptante = E34 | septantt = E203 | {{=wis|sep taunt|septante}} = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|nombe 70 |fr= {{t+|fr|soixante-dix}}, {{t+|fr|septante}} ''(Beldjike, Swisse, Congo-Kinchassa)'' |en= {{t+|en|seventy}} |nl= {{t+|nl|zeventig}} |it= {{t+|it|settanta}} |pl= {{t+|pl|siedemdziesiąt}} }} == {{L|fr}} == === {{H|Nb|fr}} === # {{fr=wa}}. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[soixante-dix]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== Beldjike, Swisse, Congo-Kinchassa, Acadeye ruk7bc5x66uxmhr6vnurj99bxis5wxe cwarante 0 31978 436890 429776 2026-09-21T16:57:54Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436890 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|quadrāgintā|sourd=la}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ka.ˈʀɑ̃ːt|kɛ.ˈʀɑ̃ːt|kwɛ.ˈʀaːt}} ** {{pzc}} {{AFE|kwa.ˈʀãt}} * {{Ric|cwa.rante}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 40, inte [[trinte-nouv]] et [[cwarante-ey-onk]]. #* Li cwareme deure {{~}} djoûs. #* Mi cuzén vénrè dvins {{~}} djoûs. {{s-rif|E203}} #* Saetchî l' limero cwarante. {{s-rif|E203}} #* A li ståcion, on djoû, loucant li rmowe-manaedje D' ene hiedlêye di colons metous pol long voyaedje, Dji conta par troes feyes co pus d' {{~}} panîs, Come on dit-st e francès, onk so l' ôte rahoplé. {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.33}} [[File:25 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* Li Letche, ki vla pus d’ {{~}} ans, Aveut co ene sacwè d’ assaetchant, Est, veyoz vs, asteure abandnêye. {{s-rif|JVvl|(1901), p.184, “Les Prés d’ Droèhe”}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|djouwer a trinte et cwarante}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[cwarantin]] * [[cwarantinme]] * [[cwarantinne] * [[cwareme]] * [[cwarmea]] * [[cwarmeu]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cwarante = R10,R13 | carante = E1 | karante = C9,CO4,FO4,O4 (a « Mèdâr ») | {{=wis|trant|trinte}} = Wi1 | karantt = E177,E203 | kuerâtt = E177 | quarante = E212 | qwèrante = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|quarante}} |gl= {{t+|gl|corenta}} |en= {{t+|en|forty}} |it= {{t+|it|quaranta}} |nl= {{t+|nl|veertig}} }} ij7vv464q6mvafd8o5056fvf8ikfh8z swessante 0 32057 436926 420630 2026-09-22T11:21:50Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436926 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|sexuaginta|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 60, inte [[céncwante-nouv]] et [[swessante-ey-onk]]. #* A vint ans, l’ amour esteut vraiy, Mins a {{~}}, tot est schoyou. {{s-rif|JVvl|1901, p.41, “Tot passe”}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[fé swessante]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[swessantinne]] * [[swessantinme]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | soiçantt = E203 | soisante = E89 | swessante = R10,R13 | swèssante = C8, E1, O4,O90 | {{=wis|swes saut|swessante}} = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr = {{t+|fr|soixante}} |en = {{t+|en|sixty}} |it = {{t+|it|sessanta}} |nl = {{t+|nl|zestig}} }} llya0mg6i45hfzsea6d43a1dw9rzebr tchire 0 33233 436867 433663 2026-09-21T15:31:37Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436867 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|cacare|sourd=la}} {{m-s}}, {{çdom}} {{caw|re|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ʧiːʀ}} {{1pr}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=tchiy|B=tchî|C=tchey|IP1s= tchî / tcheye|IP3s.2=tchiynut|PE=tchî|come=rire}} {{~}} # {{vsc}} {{mauh|wa}} {{fizio|wa}} fé [[rexhe]] ses [[distcheyaedje]]s, tot djåzant d' ene djin, pus rålmint d' ene biesse. #* On n' les voet måy s' abaxhî, >Ki po {{~}} ou pixhî. {{s-rif|JJVpru|1817}} #* Cwand i sont-st al tere, i t’ magnèt-st el mwin, et cwand i s’ enûlèt, i {{~|tchiyèt}} so t’ tiesse ! {{s-rif|PHTtch|2023, p.28}} # {{vc}} [[fé]] (ces distcheyaedjes la). # {{vc}} {{raba|wa}} mete å monde. #* Kî çki t' {{~|as tchî}} ? #* Si long k' on djoû soeye, Il a l' pupe e l' gueuye, Dji n' sai si l' diåle les {{~|a tchî}}, Po nos fé araedjî. {{s-rif|JJVpru|1817}} #* Po les ôtes, n' è pårlans nén Ca sont tos del minme covêye, I sont tos al pus malén Dji n' sai s' c' est l' diåle ki les {{~|tcheye}}. {{s-rif|FrBcj|''Les Coirbâs d'foû Chestais'', 1852, p.20}} <gallery> NP-19.jpg|tchire sol monde </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== come viebe sins coplemint : # {{r|li diåle tcheye todi sol pus gros hopea}} / {{r|li diåle tchît todi so les pus gros monceas}}. #* Dji m' a batou come on bon patriyote, Dj' a stou blessî, dj' a må tos mes oxheas. Dji n' dimande rén, et n' pou dj' ni l' hay ni l' trote, Ca l' diåle todi tcheye sol pus gros hopea. {{s-rif|CDuv|"Li pantalon trawé" (1849)}} # {{r|t’ irès tchire e l' eglijhe et ti dirès k’ c’ est les sints}} : dijhêye cwand onk ni vout nén ricnoxhe k' il est dins s' toirt, dabôrd ki c' est clair. # {{r|va s’ tchire e Mouze, on voerè t' cou !}} u: {{r|va s’ tchire a Malonne, c’ est payis d’ Lidje}} : Va-st å diåle ! # {{r|il a tchî dins mes botes}} : i m' a djouwé on mwais toû, dabôrd ki dj' aveu fiyate a lu. # {{r|avou çoula, vos courroz lon et tchire près}} : ça n' vos aidrè waire. # {{r|i cåze di tchire et rén e vinte}} / {{r|i cåze di tchire et rén e l’ panse}} sin. [[grandiveus]]. # {{r|tronner come on tchén ki tchît}} come viebe å coplemint # {{r|tchire des ptitès crotes}} : esse [[seré]] (aveur on målåjhey moumint a passer); {{ode}} [[awè l' cou stroet]]. # {{r|dji nel vôreu nén cwand minme ele tchireut d’ l’ ôr å coulot do feu}} : dijhêye po rfuzer ene comere come feme. # {{r|i m’ freut tchire des bales di fizik}} : i m' tape so les niers (i m' les soye, i m' taene ådla). # {{r|i n’ a nén tchî on cint d’ gaeyes}} : ## i n' est nén foirt capåbe. ## i n' s' î fåt nén fiyî. # {{r|kî çki m’ a tchî ça ?}} : dijhêye po fé des rprotche a ene sakî. # {{r|[[c’ est lu tot tchî]]}}. #* Paret i ki m’ fi, c’ est mi tot tchî ? {{s-rif|PHT|ratourtnant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.15}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[tchiyaedje]], [[tchiyeu]] * [[tchiyåd]] * [[tchiyote]] * [[tchireye]] * [[ritchire]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[tchît-viers]] * [[måtchî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (djins, radoûcixhanmint) : [[fé]], [[ponre]] èn oû, [[aler al coulote]], aler å [[djok]], [[fé caca]], [[aler a l' ouxh]], distcherdjî s' [[consyince]], fé s' grande [[comission]], aler la k' li rwè va a pî. * (biesses) : [[flater]], [[croter]], [[petler]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[schiter]] * [[stron]], [[crote]], [[miere]] (''[[mèrde]]'') * [[flotchi]] ==== {{H|omofoneye}} ==== * [[tchir]] (addj. nén bonmartchî) * tchir (addj., binamé; vî mot wårdé dins "[[ptchî]]", replaecî pa "[[tcher]]") ==== {{H|pwaire minimom}} ==== * [[tchaire]] * [[tcher]], [[tchere]] (sovint riscrît al môde francesse ''[[cher]]'', ''[[chère]]'' * [[tchår]] * ''[[tchaur]]'' ([[tchå]]) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|chear|tchire}} (shit) = Wi1 | chîr = E177a,E203 | chire = E212 | tchir = C8 | tchîr = C62,C99, E34,E165, O4 | tchire = R10:3126,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|chier}} |lorg= [[tchir]] |pcd= {{t+|pcd|kire}} | }} ==={{H|VE}}=== {{wp|Tchiyaedje}} 4pzpsicsrnc55xp0wnitz3s81ky5673 Hesbaye 0 33304 436910 338158 2026-09-21T17:53:09Z Lucyin 218 436910 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|hasp|sourd=dum}} (han, pré sovint dzo aiwe), avou vuzlaedje P/B {{caw|aye|npl|wa}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|hɛz.'baj}} *** {{frcjh}} {{AFE|ɛs.'bɛː|hɛs.'bɛːj}} ** {{pzc}} {{AFE|hɛz.'baj}} {{assim|sb/zb}} * {{Ric|Hes·baye}} === {{H|NP|wa}} === {{~}} {{f}} {{n-c|wa}} # contrêye di [[Walonreye]], ki rmonte so [[Flande]], inte [[Lidje]], li [[Roman Payis]] et [[Mouze]] ki va disk' après [[Tchålerwè]] sol Province di Nameur. ==== {{H|Reu}} ==== # {{r|tchapon d' Hesbaye}} : {{lka}} «[[tchapon]]» ==== {{H|Pa}} ==== * [[hesbignon]] ==== {{H|A}} ==== * [[Hôte Hesbaye]] ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | Hesbaye = R10,R13 | Hèsbaye = [!s20es] | Xhesbaie = E212 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour| |de= {{t+|de|Hespengau}} |fr= {{t+|fr|Hesbaye}} |nl= {{t+|nl|Hespengou}} }} == {{L|fr}} == === {{H|Pr}} === /ɛsbɛː/ === {{H|NP|fr}} === # {{loyén|Hesbaye|ling=wa}} ==={{H|VE}}=== {{wp}} i6rnfm2jlzy0veoskj43lj9i3jkvg7j pårén 0 34977 436841 400758 2026-09-21T14:09:53Z Scribus electronicus 3672 436841 wikitext text/x-wiki {{djermon}} [[File:Plake pårén.jpeg|thumb|"pårén" sicrît "paurin]] == {{L|wa}} == === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{cato|wa}} ome ki divreut replaecî l' pa po-z aclever èn efant, si ci-ci mourreut. #* Li {{~}}, l’ mårene et l’ saedje-dame Rotèt tot s’ divizant foirt hôt ; {{s-rif|JVvl|1901, p.50, “Li Pèqu’teu”}} # {{stin}} {{WWis}} [[grand-pa]]. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | panré = E165 | pårén = R10,R13 | pårin = E1 | pârin = E212, S0 | {{=wis|pa rey|pårén}} (grandpa) = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ome ki divreut replaecî l' pa po-z aclever èn efant, si ci-ci mourreut |es= {{t+|es|padrino}} |fr= {{t+|fr|parrain}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} 4onlnzj6z4r7q0r7o9rzbcjnrfd6szv an 0 36653 436856 427495 2026-09-21T14:44:50Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436856 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|anno|sourd=la}}, {{m-s}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɑ̃|ɔ̃|aː}} ** {{pzc}} {{AFE|ɑ̃}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{cron|wa}} termene di 365 djoûs ey ene rawete (calindrî grigoryin) ou di doze moes (calindrî arabe). ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|aveur ses … ans}} : fiesti ses cwantes anêyes. #* HINRI. - Mwaisse Djeråd, dji vs promete do rinde Meliye ureuse. DJERÅD. - Elle est co trop djonne. DJEDJENE. - Elle '''a''' ouy '''ses''' vint '''ans'''. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne XV, p.37}} # [[des ans et des razans]] # [[s’ è fote come di l’ an cwarante]] # {{r|an cwarante}} #* Li vint n’ interreut ddja nén d’ ene plinne pîce disk’ ås ptits moendes oxheas da Noerea, ravôtyî k’ il est dvins ene frake di l’ an cwarante ki l’ martchand di spéces s’ end a disfwait paski les motes s’ avént metou dvins. {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.8}} # {{r|e l’ {{~}} 1900}} : [[e]] 1900 # {{r|fiesti ses {{~s}}}} : fé ene fiesse d’ aniversaire. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[anêye]] * [[aniversaire]], [[anuwaire]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[novelan]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[anêye]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | an = C1,C9, E1,E2,E21,E34,E200,E203,E212 O0,O4, R10:32363,R13, S17 | â = [!s20es]sacwants scrijhaedjes d’ après Måmdey | {{=wis|oh|an}} = Wi1 | on = [!s20es]sacwants scrijhaedjes d’ après l’ Condroz\, d’ après Fleuru }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|termene di 365 djoûs ey ene rawete |fr= {{t+|fr|an}} |en= {{t+|en|year}} |nl= {{t+|nl|jaar}} |de= {{t+|de|Jahr}} |es= {{t+|es|año}} |ar= {{t+|ar|سنة|ral=sana|ar-fafl=سَنة}}; {{t+|ar|عام}} |mt= {{t+|mt|sena}} |ary= {{t+|ary|عام|ral=3am|ar-fafl=عْام}} |zgh= {{t+|zgh|aseggʷas|ral=ⴰⵙⴳⴳⵯⴰⵙ}} |it= {{t+|it|anno}} |scn= {{t+|scn|annu}} }} === {{H|VE}} === {{wp|an}} == {{L|wa-fel}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|ɑ̃}} * {{Ric|ling=wa-fel}} === {{H|divancete|wa-fel}} === '''an''' # {{loyén|croejh=divancete|e}}, [[tot]], divant on pårticipe prezintrece, mostrant ene accion ki s’ fwait e minme tins. #* On vént au monde, twès-quârts du timps, '''An''' bréyant : on tchoûle èt on tchoûle, […] L’acoûcheûse èt l’ mèd’cén dîynut Qu’ça proufe qui l’èfant a bon cofe […] {{s-rif|Malton, ''I faut mia rîre'', El Bourdon, {{l°|1}}, 1949, {{p.|5}}}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | {{np2}} = S0 }} 2soxgqkqezoaqj3ssr7480nqn9ca07z boere 0 38168 436866 435281 2026-09-21T15:27:10Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436866 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|bibere|sourd=la}} {{m-s}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bwɛːʀ|bwɛʀ|bøːʀ|byːʀ|bwaːʀ|bwaʀ|bwoːʀ}} {{BS|oe}} ** {{pzc}} {{AFE|bwɛːʀ}} * {{Ric}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=bev|B=boe|C=boev|SP1s=boeve / boexhe|PE=beu / bevou}} {{~}} {{vc}} # fé passer do likide dins s' gozî. #* Boe on côp å bidon, ti vas tchaire fwebe {{s-rif|O81}} # alouwer di l' essince, tot djåzant d' ene oto. #* Ele ni {{~|boet}} ki cwate lites å cint. #* Ki tchaeke riwaite dins lu-minme et k’ insi i magne li pwin et {{~|boeye}} li cope {{s-rif|MDeb|ratournant li [[w:prumire lete sint På ås djins d' Corinte|prumire lete sint På ås djins d' Corinte]]}} # {{vc}} {{im|wa}} alouwer on hopea d' cwårs, ses wadjes, po-z atchter del gote. #* C’ est si ome, i n’ tént pus so ses schaesses, Il {{~|a beu}} s’ samwinne, li ptit capon. {{s-rif|JVvl|1897, «Imbarras», p.125}} #* On cou d' Rékem ki {{~|boet}} s' djournêye, Troes cwate djoûs foû d' shijh, come tel fwais, Ni merite nén k' on l' rapîçtêye, Ni k' on rbowe li tchmijhe k' a so s' pea ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.145, ''Di stoc èt d’ tèye ! Sinne dialoguêye anti-alcoolique'' (1927)}} # {{vsc}} houmer del gote. #* Tot s' batant l' djoû del fiesse, On côp d' pougn k' i rçuva, L' esboirgna : Come il {{~|aveut beu}}, L' ôte el bouxha djus, Dispoy, i n' voet pus. {{s-rif|HFbl|On bon pârti (traduit du français), 1843, p.29}} #* FRANCWES. -Vos estoz bén bon, dji vs rimercixh, mins c' est råle cwand dji {{~|boe}}. LEPONGE. -Alans djans ! Hay ! ... vos ndè mourroz nén po çoula ! {{s-rif|LLcco|(1904), p.29}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[boere a dos d’ tchén]]}} # {{r|[[boere a ptits côp]]}} # {{r|[[boere å tonea]]}} # {{r|[[boere cekes et tonea]], [[boere tonea et tassale]]}} # {{r|[[boere Mouze et ses pexhons]]}} # {{r|[[boere on côp]]}} # {{r|[[boere sol hawea]]}} / {{r|[[boere on côp sol hawea]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[beveu]], [[bevaedje]], [[bevou]] * [[riboere]] {{mse}} * [[bwesson]] * [[abuvrer]], [[abuvraedje]], [[abuvroe]] * [[buvraedje]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[aboere]] * [[boere li cafè]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (boere golafmint) : [[riloper]], [[goirdjî]], [[lofter]], [[flûter]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * (boere bråmint do cafè) : [[cafter]] * (boere bråmint del gote, del bire) : [[låmer]], [[pecter]], [[pinter]], [[pignter]], [[tûtler]] ==== {{H|PM}} ==== [[poere]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | beûr = E89,E177a,E203 | beure = E212 | beûre = E1,E2,E21,E34,E213 | boere = R10,R11,R13 | bûre = FE213 (a "boire") | {{=fon|bwar|bware}} = S38 p. 66 | {{=wis|b ware|boere}} = Wi1 | bware = C8, S0 | bwâre = C9,C60,C62, O3,O5,O51,O81 S117 | bwêre = C1, FO94, O0,O2,O4,O81,O92 | bwère = O100 | bwôre = FO94,O101 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé passer do likide dins s' gozî |ar= {{t+|ar|شرب|ral=chariba|ar-fafl=شَرِب}} |ary= {{t+|ary|شرب|ral=chreb|ar-fafl=شْرب}} |de= {{t+|de|trink}} |en= {{t+|en|drink}} |es= {{t+|es|beber}}, {{t+|es|tomar}} |fr= {{t+|fr|boire}} |nl= {{t+|nl|drinken}} }} 99nli9q2dvxoo06s6lbec8rkafa4q6k ståve 0 43447 436848 409340 2026-09-21T14:23:23Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436848 wikitext text/x-wiki {{MR|Ståve}} == {{L|wa}} == <gallery> Ståve sômîs bwès.png|Pitit vî ståve. </gallery> === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|stabulum|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|stɔːf|staːf|stoːf|stɔː|staː|staːl|stoːl|stal}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|stɔːf}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{acoird-s}} {{~}} {{o}} {{≠fr}} # {{cins|wa}} {{bastimint|wa}} bastimint k’ on-z î lodje les biesses (vatches, tchivås, mins eto les pourceas, les motons, les poyes). #* Dji m’ va sognî nos troes biesses et serer les {{~s}}. {{s-rif|JMabf|1924, p.14}} #* C’ est ene grosse cinse avou, d’ on costé, li måjhone po les djins, et d’ l’ ôte, les {{~s}} ås vatches, les cis ås tchvås et l’ gregne. {{s-rif|Francis Drugmant|{{s?}}}} #* On blankixheut les {{~s}} tos ls ans. {{s-rif|S117}} #* Si pasmint d’ tins, c’ est les tchvås ; i ndè tént todi set, ût, divins des {{~s}} k’ il a fwait basti tot å coron di s’ djårdén. {{s|JPD}} # {{stin}} li contnou, dj’ ô bén totes les [[rodjès biesses]] d’ on cinsî. #* I vos fårè médyî tot li {{~}}, po vs mete cwite di cisse rogne la. #* Faleut vey, valet, ké prumî {{~}} amon ces djins la. Totès vatches tournêyes. {{s|LMpc}} #* Si c’ est del cocote, vosse {{~|sitåve}} serè epestiferé dins les deus djoûs. {{s-rif|do=del|S117}} ==== {{H|ratourneures}} ==== (prôpmint) # {{r|'''e''' ståve}} u : {{r|'''e li''' ståve}} u : {{r|'''so li''' ståve}} : dins li ståve # {{r|tchivå so li ståve}} : tchivå k’ on n’ fwait nén ovrer # {{r|rigårni li ståve}} : : ratchter des biesses. (imådjreçmint) #ene [[måjhon come on ståve]] / on [[manaedje come on ståve]] / [[ståve di tchén]] #* I n’ ont pont d’ aleure; leu måjhon, c’ est on vraiy ståve {{s-rif|O100}} #* Ké ståve di tchén ! {{s-rif|E213}} # [[dimorer so l’ eståve]] # [[sinti li ståve]] : si dispaitchî cwand on s’ raprepeye di s’ måjhon (spots et ôtes ratourneures) # [[c’ est e ståve k’ on vind les bons tchvås]] / [[ene boune biesse s’ atchtêye so si ståve]] / [[on vént cweri les bounès vatches e ståve]] # [[awè oyou boerler on vea mins n’ pus sawè dins ké ståve]] # [[li tchvå e li ståve et l’ pourcea e ran]] # [[i n’ fåt k’ ene mwaijhe biesse po gåter on ståve]] # [[tchaeke biesse ritrouve si ståve]] # {{r|des pareys a lu, il è fåt ddja sacwants po bouter on vea foû do ståve}} : c’ est on [[nawe]]. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[ståvlêye]] / [[ståvurlêye]] (E165), [[ståvlî]] (O0), [[ståvulreye]] (C106,E178) {{mse}} * [[Ståve]], ''(gåmès)'' [[Etale]] * [[eståvlixhmint]] * [[astaler]], [[astalaedje]], [[astaleu]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (bastimint) : [[stabulåcion]], [[ran]], [[biedjreye]], [[poyî]], [[poytreye]] * (totes les biesses d’ on ståve) : [[ståvurlêye]] * (totes les biesses d’ on cinsî) : [[bisteu]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[ståve des pourceas]] : [[ran]] * [[ståve des poyes]] : [[poyî]] / [[poli#Walon 2|poli]] (pitit), [[poytreye]] (grand) * [[ståve des motons]] / [[ståve des bedots]] : [[biedjreye]] * [[ståve des gades]] * [[moxhe di ståve]] (''Stomoxys spp.'') ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[stamon]], [[stok]] * [[batch]], [[staminêye]], [[staminire]], [[crepe]], [[continne]] * [[ruslî]], [[ruslire]] * [[djeter]], [[rinetyî]], [[saetchî]], [[monder]], [[smonder]], [[handler]] : saetchî l’ ansene evoye * [[stierni]] : rimete do strin après * [[fôrer]] ==== {{H|dizeutrins mots}} ==== * [[cinse]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ståve / sitåve u eståve = R10,R11:ståve | ståle / sutåle = S117 | stâle / sètâle = S0 | stâle / sitâle = S0 | staule / èstaule = O3,O4,O100 | stauve / sitauve = C8,C62,C99 | stâve / sutâve = E212b, S0 | stå = E1,E211,E213 | stâ = FE1 (a « étable ») | stafe = E212 | stâfe = E212 | stale = E1 (a « ståve »\, prins po on mot tîxhon ''stal'') | stâle = S40 | stanve = E165 | stauf = E178 | staule = O0, S17 p.206, S25 | stauve = C1,C13,C60,C106, O0,O81 | ståve = E1,E34,E170, R13 | stâve = S44 | {{=fon|stọl|stôle}} = S38 hagnons 50 & 72 | stôle = O102,S104,S109 | {{=wis|stoof|ståve}} = Wi1 | stôve = C65 |- = E2, E200 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|bastimint k’ on-z î lodje les biesses |fr= {{t+|fr|étable}} {{f}} ''(vatches)'', {{t+|fr|écurie}} {{f}} ''(tchivås)'' |en= {{t+|en|stable}}, {{t+|en|cowshed}} ''(vatches, nén bén basti)'', {{t+|en|stall}} |nl= {{t+|nl|stal}} |de= {{t+|de|Stall}}, {{t+|de|Kuhstall}} ''(vatches)'', {{t+|fr|Pferdestall}} ''(tchivås)'' |es= {{t+|es|cuadra}}, {{t+|es|establo}} |ro= {{t+|ro|staul}}, {{t+|ro|grajd}} |ary= {{t+|ary|كوري|ral=kori}} |lorg= [[ètalle]] }} {{ratour|totes les vatches d’ on cinsî |fr= {{t+|fr|cheptel}} |en= {{t+|en|cattle}} |ary= {{t+|ary|بهايم|ral=bhaym}} }} === {{H|VE}} === {{wp|ståve (cinse)}} 030h90adz1rjetbl96jetasivs9atb0 nonante 0 47712 436929 429645 2026-09-22T11:55:07Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436929 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|nonaginta|sourd=la}} {{m-s}}, {{çdom}} {{caw|ante|s|wa|lim=2}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|sɛp.'tɑ̃ːt|sɛp.'taːt}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|nɔ.'nɑ̃ːt|odio=Wa nonante.ogg|ling=wa}} * {{Ric|no·nante}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 90, inte [[ûtante-nouv]] ([[cwatru-vint-nouv]]) eyet [[nonante-ey-onk]]. #* Il a {{~}} ans. {{s-rif|E203}} #* Et mågré tot s’ coraedje, ele drene Dizo l’ fårdea d’ ses {{~}} ans. {{s-rif|JVpr|1897, «Vîle grand-mére», p.112}} #* S' ele rote, vos tronnez tot, Ca ele peze {{~}} kilos. {{s-rif|JBjr|1899, "Po plaire à Nanèsse"}} #* Dji m’ ala plinde å comissaire, Ci-cial fjha houkî l’ cåbartî, Ki djha k’ dji lyi dveu {{~}} veres, Ki tos les ôtes avént goirdjî. {{s-rif|LLst|(1913-1920), p.87}} #* Dins les cayés del comene d' Arniye, dj' a rtrové, disk' e 1800, k' on scrijheut «septante {{~}}»; mins après, li francès a impôzé swessante-dijh et cwatru-vint-dijh. {{s-rif~|André Vincent}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|nonante, li pus vî del binde}} : (prononcî ''dul bande'') dijhêye å [[w:djeu d' kine|djeu d’ kine]] cwand on pexhe li 90. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[cwatru-vint-dijh]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[nonanter]] * [[nonantinme]] * [[nonantinne]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[anêyes nonante]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|non aunt|nonante}} = Wi1 | nonante = C1,C9a, E1,E34, O0, R10,R13, S0, JH | nonantt = E203 |- = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|quatre-vingt-dix}}, {{t+|fr|nonante}} ''(Beldjike, Swisse, Congo-Kinchassa)'' |en= {{t+|en|ninety}} |nl= {{t+|nl|negentig}} }} == {{L|fr}} == === {{H|nombe|fr}} === # {{fr=wa}}. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[quatre-vingt-dix]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== Beldjike, Swisse, Congo-Kinchassa, Acadeye te3rsa54fhkco36v342evyfzutsc4ez Lovagne 0 48164 436897 399143 2026-09-21T17:23:34Z Lucyin 218 436897 wikitext text/x-wiki {{MR|Lovaye|Lovén]]» == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|love|sourd=dum}} (cahoute, toetea), {{caw|agne|npl|wa}}. ==={{H|no prôpe|wa}}=== {{~}} {{o}} # [[Lovén]], {{t-rat}} [[vint d’ Lovagne]]. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | lovay = HSim | lovaye = JVri | Lovaye = E1,G203 p. 132 | Lovagne = G203 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=3&alw_page=132 p. 132] }} 9a8sfjlyqd62xnvi5n8q22mi4i3z59u 436898 436897 2026-09-21T17:24:28Z Lucyin 218 436898 wikitext text/x-wiki {{MR|Lovaye|Lovén]]» == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|love|sourd=dum}} (cahoute, toetea), {{caw|agne|npl|wa}}. ==={{H|no prôpe|wa}}=== {{~}} {{o}} # [[Lovén]], {{td-rat}} [[vint d’ Lovagne]]. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | lovay = HSim | lovaye = JVri | Lovaye = E1,G203 p. 132 | Lovagne = G203 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=3&alw_page=132 p. 132] }} 4aj4w0esper71gnb5wt6exladd3qqqb 436899 436898 2026-09-21T17:25:23Z Lucyin 218 436899 wikitext text/x-wiki {{MR|Lovaye|Lovén}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|love|sourd=dum}} (cahoute, toetea), {{caw|agne|npl|wa}}. ==={{H|no prôpe|wa}}=== {{~}} {{o}} # [[Lovén]], {{td-rat}} [[vint d’ Lovagne]]. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | lovay = HSim | lovaye = JVri | Lovaye = E1,G203 p. 132 | Lovagne = G203 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=3&alw_page=132 p. 132] }} egsz9q79sy6jb4i9y8s4yec5st2215k 436905 436899 2026-09-21T17:45:18Z Lucyin 218 436905 wikitext text/x-wiki {{MR|Lovaye|Lovén}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|love|sourd=dum}} (cahoute, toetea), {{caw|agne|npl|wa}}. ==={{H|no prôpe|wa}}=== {{~}} {{o}} # [[Lovén]], {{9d-rat}} [[vint d’ Lovagne]]. # direccion do Nôr, tot djåzant do sourdant do vint. #* Mins tot d’ on côp – sait on pocwè ? – li vint toûne e {{~}}, li tins s’ kimaxhe, li solo s’ catche drî les brouweurs. {{s-rif|HSim|"Wice va l’êwe" (1907)}} # payis d' Lovén. #* Dji va so {{~}}. {{s-rif|E1|a « Lovaye »}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | lovay = HSim | lovaye = JVri | Lovaye = E1,G203 p. 132 | Lovagne = G203 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=3&alw_page=132 p. 132] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|direccion do Nôr po cåzer del direccion d' on froed vint |fr= {{t+|fr|nord}} }} lp8hdnngevconewui84yaejtzo1d5pi 436906 436905 2026-09-21T17:45:58Z Lucyin 218 436906 wikitext text/x-wiki {{MR|Lovaye|Lovén}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|love|sourd=dum}} (cahoute, toetea), {{caw|agne|npl|wa}}. ==={{H|no prôpe|wa}}=== {{~}} {{o}} # [[Lovén]], {{9d-rat}} [[vint d’ Lovagne]]. # direccion do Nôr, tot djåzant do sourdant do vint. #* Mins tot d’ on côp – sait on pocwè ? – li vint toûne e {{~}}, li tins s’ kimaxhe, li solo s’ catche drî les brouweurs. {{s-rif|HSim|"Wice va l’êwe" (1907)}} # payis d' Lovén. #* Dji va sol {{~}}. {{s-rif|E1|a « Lovaye »}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | lovay = HSim | lovaye = JVri | Lovaye = E1,G203 p. 132 | Lovagne = G203 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=3&alw_page=132 p. 132] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|direccion do Nôr po cåzer del direccion d' on froed vint |fr= {{t+|fr|nord}} }} a5y9y8aeivsuz860jlhuemkwxyupy8g 436907 436906 2026-09-21T17:46:33Z Lucyin 218 /* {{H|no prôpe|wa}} */ 436907 wikitext text/x-wiki {{MR|Lovaye|Lovén}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|love|sourd=dum}} (cahoute, toetea), {{caw|agne|npl|wa}}. ==={{H|no prôpe|wa}}=== {{~}} {{o}} # [[Lovén]], {{9d-rat}} [[vint d’ Lovagne]]. # direccion do nôr, tot djåzant do sourdant do vint. #* Mins tot d’ on côp – sait on pocwè ? – li vint toûne e {{~}}, li tins s’ kimaxhe, li solo s’ catche drî les brouweurs. {{s-rif|HSim|"Wice va l’êwe" (1907)}} # payis d' Lovén. #* Dji va sol {{~}}. {{s-rif|E1|a « Lovaye »}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | lovay = HSim | lovaye = JVri | Lovaye = E1,G203 p. 132 | Lovagne = G203 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=3&alw_page=132 p. 132] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|direccion do Nôr po cåzer del direccion d' on froed vint |fr= {{t+|fr|nord}} }} qv576wfpykb5gkei0c8ju5cimigwc6c 436908 436907 2026-09-21T17:46:58Z Lucyin 218 436908 wikitext text/x-wiki {{MR|Lovaye|Lovén|Lovin}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|love|sourd=dum}} (cahoute, toetea), {{caw|agne|npl|wa}}. ==={{H|no prôpe|wa}}=== {{~}} {{o}} # [[Lovén]], {{9d-rat}} [[vint d’ Lovagne]]. # direccion do nôr, tot djåzant do sourdant do vint. #* Mins tot d’ on côp – sait on pocwè ? – li vint toûne e {{~}}, li tins s’ kimaxhe, li solo s’ catche drî les brouweurs. {{s-rif|HSim|"Wice va l’êwe" (1907)}} # payis d' Lovén. #* Dji va sol {{~}}. {{s-rif|E1|a « Lovaye »}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | lovay = HSim | lovaye = JVri | Lovaye = E1,G203 p. 132 | Lovagne = G203 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=3&alw_page=132 p. 132] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|direccion do Nôr po cåzer del direccion d' on froed vint |fr= {{t+|fr|nord}} }} 6squhq1eu7bo1yym1jo7uckoy8kyjna 436909 436908 2026-09-21T17:50:12Z Lucyin 218 436909 wikitext text/x-wiki {{MR|Lovaye|Lovén|Lovin}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|love|sourd=dum}} (cahoute, toetea), {{caw|agne|npl|wa}}. ==={{H|no prôpe|wa}}=== {{~}} {{o}} # [[Lovén]], {{9d-rat}} [[vint d’ Lovagne]]. #* Nosse vî curé a morou a {{~}}. {{s-rif|C65}} #* Dji dmeure al poite di {{~}}. {{s-rif|C65}} # direccion do nôr, tot djåzant do sourdant do vint. #* Mins tot d’ on côp – sait on pocwè ? – li vint toûne e {{~}}, li tins s’ kimaxhe, li solo s’ catche drî les brouweurs. {{s-rif|HSim|"Wice va l’êwe" (1907)}} # payis d' Lovén. #* Dji va sol {{~}}. {{s-rif|E1|a « Lovaye »}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | lovay = HSim | lovaye = JVri | Lovaye = E1,G203 p. 132 | Lovagne = C65,G203 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=3&alw_page=132 p. 132] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|direccion do Nôr po cåzer del direccion d' on froed vint |fr= {{t+|fr|nord}} }} 7ftw5b2aioxlazuufo1ejfu3brvrn3k papî 0 48244 436852 432117 2026-09-21T14:29:03Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436852 wikitext text/x-wiki {{MR|påpî}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|pape}} {{caw|î|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pa.'piː|pa.'pi|pa.'pjɛ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|pa.'piː}} * {{Ric|pa·pî}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{n-ct|wa}} sacwè k’ on pout scrire dissu, fwait a pårti d’ ene pape di bwès. #* Dinez mu ene foye di {{~}}. #* Do moumint k' on l' laiye tote li djournêye a m' tåve avou m' violon, ene pene, di l' intche et do {{~}}, dji so l' pus ureus des omes. {{s-rif|JMvm|(1933), p.12}} # boket di ç’ matire la. #* C’ est da kî, ç’ {{~}} la ? #* HOUBERT. - Vos alez vey come çoula va t esse schovté al munute. MAYANE (lyi bouxhe li {{~}} foû del mwin). -Tinoz, vo-l'-la vosse foyou. {{s-rif|JLpml|1928, ake III, sinne X, p.47}} # {{plu}} documints d’ totès sôres. #* Elle a cafougnî ses {{~s}}. # sicrijhaedje dins ene gazete, ene rivuwe. #* I fåreut rinde vosse {{~}} pol 15 di may. # {{im|wa}} plate sitindêye. #* Bon Diu, les patatrafs k' i frént Si djamåy i veyént les nosses : Då beur al trimouye, on {{~}} ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.76-77, ''Lès dj’vås dè fond'' (1938)}} <gallery> ManilaPaper.jpg|Foyes di papî Mahin Crapådaedje papîscrît coridjî Léonard.jpg|powinme sicrît so ene foye di papî </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|aveur li papî}} #* Vos savoz bén ki m' matante po fé a ene sakî ene tåte avou s' boure k' elle {{~|a l' papî}}. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne II, p.6}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[paprasse]] * [[paprasreye]] * [[papireye]] * [[paplote]] * [[papiyård]] }} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[côpe-papî]] * [[grete-papî]] * [[gris papî]] * [[magneu d’ papî]] * [[papî ås letes]] * [[papî d’ boure]] * [[papî d’ cabinet]] * [[papî d’ cou]] * [[papî d’ tchiyote]] * [[papî d’ twelete]] * [[papî d’ vere]] * [[papî glaecî]] * [[papî k’ on voet houte]] * [[papî-calke]] * [[papî-manoye]] * [[papîscrît]] * [[vî papî]] * [[Vîs-Papîs]] }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (scrijhaedje dins ene gazete, ene rivuwe) : [[årtike]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[påtchmint]] / [[pårtchumint]] * [[papirûsse]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[cwårton]] * [[foye]], [[rame]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|pa pee|papî}} (paper) = Wi1 | papî = C1,C8, E1, E89: (dins « moir-papî »),E165,E177 (1823 a « papi » et 1843),E203, O4 (a « feuye »\, evnd), R10,R13, S0,S109 | papi = E177 (1823), E178 | papiè = S24 | papiⁿ = O4 | papire = E212 (motoit bén epront d' l' almand ''Papier'') | - = C13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|matire fwaite avou ene pape di bwès |fr= {{t+|fr|papier}} |en= {{t+|en|paper}} |nl= {{t+|nl|papier}} |de= {{t+|de|Papier}} |es= {{t+|es|papel}} }} {{ratour|scrijhaedje dins ene gazete |fr= {{t+|fr|article}} |en= {{t+|en|paper}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|papî (discramiaedje)}}. r3cjrtqdzv03gbp3igvpragnardgo2l vint d’ bijhe 0 48737 436900 421109 2026-09-21T17:30:33Z Lucyin 218 436900 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|vint d’ Bijhe}} ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Apl|wa}} «[[vint]]» + «[[d’]]» + « [[bijhe]] ». === {{H|Suvire|wa}} === {{~}} {{o}} {{tsg|wa}} # {{meteyo|wa}} vint do [[nôr]], [[bijhe]]. #* Portant, divins cisse lådje golete, divins ces bassès teres sitårêyes inte Bakony et l' Vertes, tot come amon nozôtes li Fåmene si vént herer inte l' Årdene et l' Condroz, il est bén råle ki l' {{~}} si tegne coe. {{s-rif|JPD}} #* Fagne ! Li veye î hagne après l' moirt Et l' rihagne Cwand l' {{~}} el kihagne. {{s|LM}} ==== {{H|Reu}} ==== #[[pus rade ki l' vint d' bijhe]]; [[pus roed ki l' vint d' bijhe]]; [[ossu rade ki l' vint d' bijhe]]: foirt rade. #* Tossu rade k' el vint d' bijhe, dins les schavêyes, les tidjes, Dji pedale come on sot. {{s-rif|AGau}} #* Les vacances, c' est l' minme afwaire : tote toele pareye a m' sårot, come on dit. Cwand ça comince, les prumîs djoûs, on a l' idêye k' ele ni finiront djamåy. Bawaite ! Ça court, ça file, ça passe co pus roed k' el vint d' bijhe. {{s-rif|GFay}} # [[come on vint d' bijhe]] : raddimint mins nén lontins. #* Georges Ista a passé come on vint d' bijhe ezès belès letes e walon, sapinse a Maurice Piron. {{s|LM}} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|vint do Nôr {{Lka-ra|bijhe}} |fr= {{t+|fr|vent du nord}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} 3vn2r0j0v0fl0acpmmcyrj4f2s0e9zk bressene 0 60230 436864 415658 2026-09-21T15:21:33Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436864 wikitext text/x-wiki {{MR|Bressene}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{BdjV|A|bress|bressî}}, {{caw|ene|s|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bʀɛ.'sɛn|bʀɛ.'sin}} ** {{pzc}} {{AFE|bʀɛ.'sɛn}} * {{Ric|bres·sene}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{bast}} bastimint la k' on fwait del bire. #*Gn a la ene bele grande bohêye di cwarantins ki trimpe ses pîs on ptit tonea d' {{~}} {{s-rif|LSom}} #*I n a des djins pactés disk' al {{~}} Broûlé {{s-rif|GEdw}} (Georges Edouard) #* Les femreyes Båre et Tatene Tot bonnmint sins rén dire Avént fwait vni del {{~}} On bon gros tonea d' bire. {{s-rif|FrBcj|1852}} ==== {{H|parintaedje}} ==== *[[Bressene]] (no d' famile walon) *[[bressî#Etimolodjeye 1|bressî]] {{Lka-pa|bressî}} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== [[Delbressene]] (no d' famile walon) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Su | brassène = O0,O3 | brassine = O4 | bresenn = E177a | {{=wis|bressen|bressene}} = Wi1 | bressene = R10,R13 | brèssène = C1,C8,C9,C13, E1,E21,E34, O2 | bressenne = E212 }} {{nourat}} 6n7nxcrdxo9f4tcsy40jcs2fi26xapy trop 0 65514 436838 381300 2026-09-21T14:01:41Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436838 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Etim?}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|trɔ|trɔp}} ** {{pzc}} {{AFE|trɔ}} * {{Ric}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # dpus k’ i n’ fåt. #* I nd a d’ {{~}} ! #* I nd a pår {{~}} ! {{s-rif|O3}} #* C’ est {{~}} tchôd, dji m’ va broûler. #* Èç tchimijhe la est {{~}} grande. #* C' est {{~}} tchir po nosse boûsse, ci måjhan la ! # vormint. #* C’ est {{~}} bon. #* Elle est {{~}} continne. # (avou l’ adviebe ''[[pô]]'' u ''[[waire]]'') nén assez. #* I nd a d’ {{~}} pô, do suke, on nel sint nén ! ==== {{H|Apl}} ==== * [[trop-pô]] * [[trop-waire]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|thro|trop}} = Wi1 | tro = C9, E178,E203, O3 | trop = C1, E1,E203, O3,O4, R10,R13 | trop′ = E1 | tropp = E177,E184 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|trop}} }} ==== {{H|PM}} ==== * [[trô]] p3a9vrahg05l7r0z5zvw73avs5xbe81 fré 0 69166 436844 429781 2026-09-21T14:15:50Z Scribus electronicus 3672 436844 wikitext text/x-wiki {{MR|frè}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|frater|sourd=la}} {{m-s}}. Vî mot ''frére'' avou li ''r'' å coron k' a tcheyou come ça arive co mwints côps e walon (cf. eto ''tour'' > ''toû''; ''cûr'' > ''cû''; ''cîr'' > ''cî'', evnd.). ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|fʀe|freːr|fʀeːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|fʀe}} * {{Ric|fré}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # [[fi]] di vosse [[mame]] et vosse [[pa]]. # {{stin|wa}} {{spl|wa}} djin do minme payis, del minme nåcion. #* On s’ voet voltî inte {{~s}} del Walonreye {{s-rif|[[w:Tchant des Walons|Tchant des Walons]]}} #* Dji vôreu k’ nos {{~s}} walons tapexhe on côp d’ ouy so l’ ovraedje ki nos vijhéns del frontire linwistike fjhèt tos les djoûs. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.57}} #* A ! Si nos {{~s}} då djoû savént Come on-z est bén e fond del fosse ? I n' wådrént pus waire a leus trosses Tchårs, ni camions, ni traits d' batlîs ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.76, ''Lès dj’vås dè fond'' (1938)}} # {{arin|wa}}. ## manire di [[salouwer]] [[amiståvmint]] ene sakî. ##* Bondjoû, {{~}} {{s-rif|E1}} ##* Dji so subitin, mi ptit kerton, C' est veur, dji m' a måvlé trop vite ; Et sins l' voleur, dj' a håssî l' ton… Ç' n' est rén, {{~}}, nos frans påye et cwite ! {{s-rif|MLol|p.161, « Coûr du pére »}} ##* Çoula n’ ti rgårde nén, {{~}}. C’ est l’ afwaire di ses parints. {{s-rif|AXbg|1912, p.26}} ##* Rimetoz vosse pistolet, {{~}} … c' est des camerådes … {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|9}}}} ## divant on ptit no. ##* "Ki fwaiss don la, dit-st i, sereuss motoit tcherdjî Do vni espioner si dji fwai bén m' mestî ?" - "A ! Neni, {{~}} Colas, seulmint dji poite eveye Ås cis metous come twè po miner les tapreyes." {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.33}} [[File:27 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] ##* Dji n’ åreu, dit-st ele, måy creyou, Ki vos årîz fwait ene keure pareye. Mi dner vosse portrait, Sinte Mareye ! {{~|Fré}} Colas, k’ avoz vs ouy veyou ? {{s-rif|JVpr|(1897), «Li portait dè galand», p.110}} ##* Hey don {{~}} Hinri, kéne soye … lai m’ fini, do moens.{{s-rif|LLcco|1904, p.11}} ##* Les såvadjès åwes ripassèt A grandès volêyes tot fjhant l' îpe ; On stoprè co bénvite si pupe El coulêye do feu, {{~}} Tchantchès ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.38, ''Årîre såhon'' (1929)}} ##* Taiss tu, {{~}} Djåke. Si t' aveus l' miyon ti n' ti rafeyreus nén tant d' aler pexhî. {{s-rif|JMmiy|(1934), p.3}} # {{rili|wa}} [[soçon]] emey les ôtes creyants dins les rlidjons monoteyisses. #* Po nost eveke, et po tos cis ki sont nos {{~s}} divins l’ Crisse, priyans tertos l’ Bon Diu {{s|GSfa}} # {{cato|wa}} [[mimbe]] d' èn ôre rilidjeus. #* Dji trevåtchéns troes côps par djoû les voyes k' alént del sicole normåle al sicole des {{~s}} po nosse magne {{s-rif|EPech}} #* Après awè fini avou monsieu Pestea, les pus foirts continouwént a Tamene, a li scole moyene di l' Estat oubén amon les '''frés''' {{s-rif|JSch}} # {{arin|wa}} {{cato|wa}} manire di salouwer on fré d' èn ôre rilidjeus. #* {{~}} Recolete {{s-rif|E1}} #* {{~}} Cårmulene {{s-rif|E1}} # {{stin|wa}} djin k' on-z aconte come si prôpe fré. #* Po l' ci k' dj' a fwait fruzi l' åme, Lyi discovrant çou k' ele a d' catchî, K' a sintou tot m' léjhant, ene douce låme, Ene låme di {{~}}, di s' cour brotchî. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Por zèls !", tome 44, p. 409}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|s’ inmer come deus frés}} : inmer [[timpesse]]. # {{r|piede et wangne, c’ est fré et sour}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[frétchot]] * [[monfré]] * [[pitit-fré]] * [[grand-fré]] * [[droet-fré]] * [[dimey-fré]] (on dit eto ''[[sorodje]]'') {{mse}} * [[fraternel]] * [[fraternelmint]] * [[fraternité]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | fré = R9,R13,E1,E203 | frére = C8,O4 | {{=wis|frea r|fré}} = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fi di vos parints |fr= {{t+|fr|frère}} |en= {{t+|en|brother}} |la= {{t+|la||frater}} |nl= {{t+|nl|broeder}} |ru= {{t+|ru|брат}} }} 38twp7b13wsc1vrjdi79j3pegtl4kpw gråce 0 69190 436831 435048 2026-09-21T13:22:07Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 436831 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|gratia|sourd=la}} {{m-s}} === {{H|prononçaedje}} === *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|gʀɒːs|gʀɔːs|grɑːs|gʀoːs}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|gʀɔːs}} * {{Ric|}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[aidance]] ki l' [[Bon Diu]] ns evoye. #* Est ç’ vos ki vout divni m’ fiyåsse ? Oyi si l’ Bon Diu m’ dene li {{~}}. {{s-rif|SScr}} #* {{lang|wa-fel|I n' a rin d' trop. Si Dièw mi d'néve li {{~}} Dè rèscontrer 'ne brave djin qui comprind'reût bin m' cåse, Et m' prust'reût kékes-êdants po rimpli m' dierin d'vwér, Dji pôrè lî fé dè mons, ine mèsse so s' cwérp, Aveûr on corbiyård, lî fé soner 'ne pwèsèye : Qui si-åme ås-ôtès åmes å cîr seûye anoncèye,}} {{s|JVpr|(1897), "A l'pwète dès incurâbes" (avri 1878), p.55}} #* Ki li {{~}} yet l’ påye vos soeynuxhe dinêyes del pårt do Bon Diu, nosse Pa, yet do Signeur Djezus ! {{s~|LM}} (tot ratournant li [[w:Deujhinme lete sint På ås djins d' Corinte|Deujhinme lete sint På ås djins d' Corinte]]) #* Cisse {{~}} la, qui nos rimplixh di devôcion, ennè vint minme kécfeye e çou k' ci n' soeye nén seulmint èn esprit mins minme on coir xhaipieus ki sinte ragrandi et rivni ses foices. {{s-rif|JBos|ratournant [[w:L' imitåcion d' Djezus-Cri (live)|L' imitåcion d' Djezus-Cri]]}} # [[abondroet]] k' ene djin del hôte dene a ene sakî. #* Po {{~}} unike, dji dmande å cir Ki vs endè laiye djouwi lontins, Ki dvins cincwante ans dj’ etinde dire : « C’ est l’ djubilé di nosse doyén. » {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} # [[piceure]] ki rind bea, [[assaetchî|assaetchant]]. #* Ele a del {{~}} {{s-rif|E1}} #* Li Grand Mwaisse louca tot d’ èn air contin et derit : « Coronans nost ovraedje pa on ptit paradis Å monde i fåt ene rinne, a l’ åme ene kipagneye. Dji m’ lyi va fordiner totes les {{~s}} a pougnêye » {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"L’crèyåcion d’Eve", tome 43, p. 140}} # {{vvm}} priyire k' esteut dite al [[vesprêye]]. #* Après les vepes, on-z-a dit l' {{~}}. {{s-rif|E203}} {{s-rif|E1}} #* Aler al {{~}}. {{s-rif|E1}} # {{plu|wa}} çou k' on dit po rmercyî ene sakî, {{Lka|gråces}}. #* '''Gråces''', di m' awè avoyî li rzultat del bate des noûmots; come ça dj' els a, scrîts noers so blanc, et oficirmint {{s|LM}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|avou l’ gråce do Bon Diu}} # {{r|[[dimander gråce]]}} # {{r|dji vs dimande çoula an gråce}} # {{r|esse divins les gråces do Bon Diu}} #* Li Bon Diu nos porvoet, nos {{~|estans dvins ses gråces}}. {{s-rif|JLdlb|1919, ake II, sinne V, p.23-24}} # {{r|fé ene bele gråce}} #* E catchete di Mareye, dji m' console tot plorant ; Li Bon Diu {{~|freut ene bele gråce}} bén seur tot m' rihoucant. {{s-rif|HSco|1888, Ake I, Sinne I. ''Mwaisse modele lijhåve'' '''[[s:Cour d’ognon/I|cial]]'''}} # {{r|[[fé gråce]]}} #* Li rwè a l' droet do {{~}}. {{s-rif|E203}} # {{r|[[gråce å Bon Diu]]}} #* {{~|Gråce å Bon Diu}}, vorcial li bea tins. {{s-rif|E203}} # {{r|Gråce a deus mwins ! N' a pus ni pwin, ni årdjint ! Gn aveut on ptit boket d' levin sol djivå, li tchet l' a hapé ! Ki dirèt ele memere cwand ele rivénrè? A cate ! A cate minou !}} : Viye zûne. L' efant e-st ashiou so les djnos del djin ki lyi toune li screne et ki lyi tént les deus divant-bresses. Å cmince, on lyi raprepeye les mwins e segne di priyire. Dismetant li zûne, on-z el kihosse e cadince. Al difén on lyi ridjond al dilongue des djawes les deus mwins ki dnèt ås djawes des tapetes # {{r|[[pol gråce di Diu]]}} # {{r|riçure li côp d' gråce}} : riçure si [[daye]] # {{r|rinde gråces}} : priyî après l' eurêye #* {{~|Rinde ses gråces}} après k' on-z a magnî. {{s-rif|E203}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[gråces]] * [[gråcyî]] * [[gråcieus]] * [[gråçmint]] * [[gråçté]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[côp d’ gråce]] * [[gråce a]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=aidance di Diu| * [[guinåde]] }} {{Boesse|c=2|tite=sacwè ki rind bea| * [[ahåyance]] * [[avnowe]] * [[prestance]] * [[tchåme]] }} {{Boesse|c=2|tite=çou k' on dit po rmercî ene sakî| * [[dank]] * [[merci]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | gråce = R13,E1 | grâces = C8 | grâss = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aidance ki l' Bon Diu ns evoye |en= {{t+|en|grace}} |fr= {{t+|fr|grâce}} |la= {{t+|la|gratia}} |nl= {{t+|nl|genade}} |ru= {{t+|ru|благодать}} }} {{ratour|abondroet k' ene djin del hôte dene a ene sakî |fr= {{t+|fr|grâce}}, {{t+|fr|faveur}} }} {{ratour|priyire del vespreye |fr= prière du soir }} {{ratour|avou l' gråce do Bon Diu |fr= {{t+|fr|Dieu aidant}} }} r6e9mutapmair9fvknthv80oulpao0x sôlêye 0 69392 436860 430507 2026-09-21T15:00:38Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 436860 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|sôler}}, {{caw|êye|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|sõː.ˈlɛːj|sõː.ˈleːj|suː.ˈleːj}} ** {{pzc}} {{AFE|sõː.ˈlɛːj|odio=Lang-wa-fel Lidje sôlêye.ogg|ling=wa}} * {{Ric|sô·lêye}} [[File:Henri de Toulouse-Lautrec 001.jpg|thumb|right|220px|Deus sôlêyes]] === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # djin k' a l' abitude di s' [[sôler]]. #* Ki voloz vs divizer avou ene viye {{~}} ? {{s-rif|E203}} #* Ene {{~}} å peket. {{s-rif|E1}} #* I calibanse come ene {{~}}. {{s-rif|S100}} #* Li rlidjon dvins nosse cwårtî, Serè todi respectêye ; On n' voerè pus nou bandit, Nou bribeu, ni nole {{~}}. {{s-rif|HFbl|Li kuré d'sain viçain, 1843}} #* {{lang|wa-fel|Dizo l’ gâz, à costé d’ nosse '''sôlêye''', i n’a ’ne cope di minous qui s’ gnaw’tèt les poûmons foû dè cwérps èt qu’èspêtchèt l’ome di s’ fer ètinde.}} {{s|JVtt|(1924), ''Beau nuage'', p.299}} #* Sins fé l' {{~}}, cwand l' ocåzion l' permete, On-z a bén l' droet di s' plaire come des ptits rwès ; Cwèk' o-z åye honte do vey divant l' candjlete, L' ome k' a l' passion d' esse on cou d' cåbaret ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.140, ''Tchanson d' tåve : Inte lès-åsses èt lès pots'' (1936)}} #* Li {{~}}, presse pol grand radjoû, ås Tchåtroûs pôrè riboter{{s-rif|RJoe}} #* Nos poitrans l' '''sôlêye''' disk' al houyire; la nos l' metrans divins l' coufåde {{s-rif|NDef}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[beveu]] * [[cou d’ cåbaret]] * [[lårgosse]] * [[ragognasse]] * [[rôleu d’ taviene]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Su | sôlaie = E89,E203 | sôlé = E165 | sôlêye = E1,E34, R10,R13 | sôléye = C8 | soûléye = O4 | {{=wis|sul layh|sôlêye}} (drunk) = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|ivrogne}}, {{t+|fr|soûlard}} }} 5iw6m0a03gve6arfpyqben0gmzhg9ij grand-mere 0 69529 436861 429179 2026-09-21T15:04:49Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 436861 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Apl|grand|mere}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|gʀɑ̃ː.meːʀ|gʀɑ̃ː.mɛːʀ|gʀɑ̃ː.me|}} ** {{pzc}} {{AFE|gʀɑ̃ː.meːʀ}} <gallery> Leonardo da Vinci 020.jpg|Djezus, si mame Mareye et s' grand-mere Ane </gallery> === {{H|sustantif|wa}} === {{acoird-s|f=grand-mere|fpl=grands-meres}} {{~}} {{o}} # [[mame]] do parint (cåzaedje oficire). #* Di m' cuzén, c' esteut l' mariaedje, On m' dit d' aler tot doûçmint Al marieye, sorlon l' uzaedje, Padzo l' tåve, disfé l' loyén. Mins a poenne esteu dj' al tere, D' on côp d' pî dj' so bouxhî djus : Dj' aveu pris l' djambe d' ene {{~}} Dji dveu ene desse å Bon Diu. {{s-rif|TBowp|''Ji d'véve ine dette â bon Diu'', 1886, p.17}} [[File:Toussaint Brahy œuvres wallonnes posthumes 1892 odio 27.wav]] #* {{lang|wa-fel|A fwèce d’avu trîmé tot l’timp di s’pèneuse vèye, Et d’avu, sins d’fali, pwerté l’tchèdje di ses creux, Li vîle '''grand’mére''' qui rote â bresse di si p’tite fèye, Halcote, et bahe li tiesse come ine potèye qu’à* seû…}} {{s|JMhf|"Li viye grand-mere", 1921, p. 29}} #* Li {{~}} ås nuclous doets calbance Li bîce do ptit fré ki n' sait doirmi. {{s-rif|CCul}} #* Do tins di m' {{~}}, on saveut fé s' twelete avou (...) ene pitite sandrinete et on ptit schô d' coleur ''(Arthur Trigaux). #* Biesse å Bon Diu ! Des enocins, pinse dju, D' èm diner ç' no d' mizere. Si dji so rodje, c' est ki m' {{~}} esteut socialisse; Et come mi vî grand-pere esteut-st èn anarchisse, Dj' a kékès noerès taetches {{s-rif|MSla}} #* Adon vos, {{~}}, adlé l' banse,Vos candôzrez mi ptit dierin. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Dj’a dîh-ût ans", tome 43, p. 143}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[grand-mame]], [[tayone]] {{Lka}} [[Motyince:grands-parints/walon|l' pådje di sinonimeye cial]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[pitite-feye]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|grah mere|grand-mere}} (ve grah mere : old grandma) = Wi1 | grand-mere = R9 | grand-mére = E1, O4 | grand mére = E165 | grand-mé = O3 | granmér = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|grand-mère}} |nl= {{t+|nl|grootmoeder}} |ru= {{t+|ru|бабушка}} }} 5sfyitg86sq0donkxgjamc5vo1uegk2 Categoreye:Nos prôpes do walon scrîts e Feller avou l' cawete -ine 14 71678 436902 400376 2026-09-21T17:36:42Z Lucyin 218 436902 wikitext text/x-wiki [[Categoreye:Nos prôpes do walon avou l' cawete -ene]] [[Categoreye:Nos prôpes do walon scrîts e Feller]] [[Categoreye:Mots do walon scrîts e Feller avou l' cawete -ine]] ptorasm8pqmhhw602466zi424d84wag mårene 0 71750 436842 417584 2026-09-21T14:12:17Z Scribus electronicus 3672 436842 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|matrina*|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{cato|wa}} feme tchoezeye pa les parints po-z aconcoister on batijhî avou s' parén. #* Pårén, {{~}}, lomez l' efant pa s' no. {{s-rif|E203}} #* Li pårén, l’ {{~}} et l’ saedje-dame Rotèt tot s’ divizant foirt hôt ; {{s-rif|JVvl|1901, p.50, “Li Pèqu’teu”}} #* Adon, ene feye sol bresse di nosse pere, Onk après l' ôte nos djesses plaijhèt ; Et pårén, {{~}} et grand-mere Tronnèt d' djoye divant nos ehins. {{s-rif|JDcoh|1939, p.57, ''A l’êreûre dèl vèye'' (1919)}} # {{WWis}} [[grand-mere]]. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | mårene = R10,R13 | mårène = E1 | {{=wis|mar in|mårene}} (grandma) = Wi1 | marine = C9a,O4 | manrène = E165 | måreune = JDess | mâreunn = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|marraine}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} 4b36pqljt7ct38rdj117ujdhli55f17 Sourdant:Motlî Leonard Lampereur 102 72493 436858 436793 2026-09-21T14:50:08Z Scribus electronicus 3672 Scribus electronicus a displaecî l’ pådje [[Sourdant:Motlî Léonard Lampereur]] viè [[Sourdant:Motlî Leonard Lampereur]] 436793 wikitext text/x-wiki {{Sourdant-info|Wi1}} {{tomots}} cugp2vwhdwbhqnnpt5ahde8bdw0x7qu Module:Sourdant/Wi1 828 72494 436857 436796 2026-09-21T14:49:42Z Scribus electronicus 3672 436857 Scribunto text/plain return { id = "Wi1", group = "s20es", title = "Motlî Leonard Lampereur", cover = "", wikidata = "", } 06atugcqv46qykj84ywst96ahhrl9pb ancete 0 77413 436835 436791 2026-09-21T13:48:57Z Scribus electronicus 3672 436835 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|antecessor|sourd=la}} (li ci ki rote divant), pal voye do {{p|ancêtre|fr}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɑ̃ː.ˈsɛt|ɑ̃ː.ˈsɛːt}} ** {{pzc}} {{AFE|ɑ̃ː.ˈsɛt}} * {{Ric|an·cete}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{frcjh}} {{dis-uz|wa}} [[tåye]], [[tayon]], [[ratayon]]. #* Ses {{~s}} sont do payis di Ståvleu. {{s-rif|E203}} #* Tot l' monde sait ki cisse dignité Vis vneut pa droet d' succession Vos {{~s}} l’ avént rezervé, Po on dschindant del måjhon. {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ancete = R10 | ancête = E34, PDV | ancète = E21 | ancette = E212 | ancett = E203 }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{ratour|valeur di tote djin ki merite d' esse adegneye |fr= {{t+|fr|ancêtre}} |nl= {{t+|nl|voorouder}} }} 7umcrg6snte6rszpjzol2wd6n422j4l unike 0 77424 436828 2026-09-21T13:17:19Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436828 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Epr|unique|fr|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|y.ˈnɪk|yː.ˈnɪk}} ** {{pzc}} {{AFE|yː.ˈnik}} * {{Ric|u·nike}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{a-pdvpdr}} # ki n' est k' onk (et ki n' a nén d' ôte). #* Po gråce {{~}}, dji dmande å cir Ki vs endè laiye djouwi lontins, Ki dvins cincwante ans dj’ etinde dire : « C’ est l’ djubilé di nosse doyén. » {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} #* Pår ki l' båshele ni poirtéve ki l' hôt d' on tayeur et k' on lyi poleut vey li clapante caire d' ene plantiveuse divanteure ki tingléve l' {{~}} boton di s' mousseure. {{s-rif|RDam}} #* Dispu k’ çoula (li rfondou) egzistêye (pus d’ 20 ans), Fauconnier n’ a nén co compris k’ li rfondou n’ esteut nén-z on pårlaedje, on sprectaedje, on dvizaedje, on djåzaedje – et vos nd åroz – mins on scrijhaedje {{~}} po les coyinés di tote li Walonreye. {{s|LM| Ratacaedje, [[Sourdant:Ran|Li Rantoele]], {{l°|88}}, 2019}} # ki n' a nén s' parey. #* Divins s' marote, il est {{~}}. {{s-rif|E203}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[i mareye ene feye unike, i mareye l’ tchambe et l’ botike]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[unicmint]] * [[unimint]] * {{Lka-pa|uni}} }} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[efant unike]] * [[feye unike]] * [[fi unike]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=ki n' a nén s' parey| * [[drole]] * [[oridjinå]] * [[sins parey]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2|tite=ki n' est k' onk (et ki n' a nén d' ôte)| * [[seu]] }} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | ûnik = E203 | unike = R10, S0 | ûnique = E1,E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki n' est k' onk (et ki n' a pont d' ôte) |fr= {{t+|fr|unique}}, {{t+|fr|seul}} }} {{ratour|ki n' a nén s' parey |fr= {{t+|fr|unique}}, {{t+|fr|original}}, {{t+|fr|singulier}} }} igiwhczhsl5dm3yq3jt95ku878o9vaz djubilé 0 77425 436832 2026-09-21T13:38:55Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436832 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|יובל|sourd=he|ral=yobhel}}, pal voye do {{p|iubilaeus|la}} {{m-s}} et do {{p|jubilé|fr}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʤy.bɪ.ˈle|ʤy.bi.ˈle|ʤy.bi.ˈleː}} *** {{frcjh}} {{AFE|ʒy.bi.ˈle}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤy.bi.ˈle}} * {{Ric|dju·bi·lé}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{cato|wa}} fiesse tos les céncwante ans la k' on pout esperer do rçure des gråces sipeciåles. #: {{djermon-egzimpe|wa}} # aniversaire di l' intrêye d' ene sakî dvins ene eterprijhe, ene institucion. #* Po gråce unike, dji dmande å cir Ki vs endè laiye djouwi lontins, Ki dvins cincwante ans dj’ etinde dire : « C’ est l’ {{~}} di nosse doyén. » {{s-rif|PDV|1780, lijhåve e Feller [[s:Pasquèye â sudjèt di l’élècsion èt confirmâcion d’ Monseû Hinri-Stas′ de Ryckel al doyèn’rèye dèl Coléjiyâle di Vîzé|cial]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[djubilaire]] * [[djubiler]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[aniversaire]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | djubilé = E1, O4, R10 | djubilée = C9 | jubilé = E203, FO105, S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fiesse tos les céncwante ans la k' on pout esperer do rçure des gråces sipeciåles |fr= {{t+|fr|jubilé}} |nl= {{t+|nl|jubileum}} }} {{ratour|aniversaire di l' intrêye d' ene sakî dvins ene eterprijhe, ene institucion |fr= {{t+|fr|jubilé}} |nl= {{t+|nl|jubileum}} }} 05nka7g28l3s7czrgmcr5nv98kcrtfn efant unike 0 77426 436833 2026-09-21T13:42:47Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436833 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|efant|unike}}, lu-minme {{calc|enfant unique|fr|wa}}. === {{H|sustantivire|wa}} === {{-su-|pl=efants unikes}} {{~}} {{o}} # efant ki n' pont d' fré et pont d' sour. #* {{~|Efant unike}} : c’ est sovint des grandiveus et des pinses-a-zels, mins cial, li rîle atrapéve on fameus crotche-pî. {{s-rif|FBar}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[fi unike]] * [[feye unike]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | - = E1,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|efant ki n' pont d' fré et pont d' sour |en= {{t+|en|only child}} |fr= {{t+|fr|enfant unique}} |nl= {{t+|nl|enig kind}} }} kbtsekr5qwy4541n3tam5fqc84iqw4p fi unike 0 77427 436834 2026-09-21T13:46:51Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436834 wikitext text/x-wiki {{!Rif|fi-z unike}} =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|fi|unike}}, lu-minme {{calc|fils unique|fr|wa}}. === {{H|sustantivire|wa}} === {{-su-|pl=fis unikes}} {{~}} {{o}} # valet ki n' pont d' fré et pont d' sour. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[efant unike]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[feye unike]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | fi-z-ûnik = E203 | - = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|valet ki n' pont d' fré et pont d' sour |en= {{t+|en|only child}} |fr= {{t+|fr|fils unique}} |nl= {{t+|nl|enige zoon}} }} hqsrnc0waa7nea88nlymutv8laa4odc feye unike 0 77428 436836 2026-09-21T13:50:44Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436836 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|[[feye#sustantif|feye]]|unike}}, lu-minme {{calc|fille unique|fr|wa}}. === {{H|sustantivire|wa}} === {{-su-|pl=feyes unikes}} {{~}} {{f}} # båshele ki n' pont d' fré et pont d' sour. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|i mareye ene feye unike, i mareye l’ tchambe et l’ botike}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[efant unike]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[fi unike]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | fèie ûnik = E203 | - = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|valet ki n' pont d' fré et pont d' sour |en= {{t+|en|only daughter}} |fr= {{t+|fr|fille unique}} |nl= {{t+|nl|enige dochter}} }} jxkhqdvekaxkfjkxqqe7v866604iz84 tall 0 77429 436853 2026-09-21T14:36:37Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436853 wikitext text/x-wiki =={{L|wa-wis}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === Ridaedje di sinse di « [[tole]] » {{?}}. === {{H|sustantif|wa-wis}} === {{-su-}} {{~}} # [[stin]]. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | tall = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |en= {{t+|en|tin}} }} jpkj3t26hswl53yacbf88vkwc4ihlur Sourdant:Motlî Léonard Lampereur 102 77430 436859 2026-09-21T14:50:08Z Scribus electronicus 3672 Scribus electronicus a displaecî l’ pådje [[Sourdant:Motlî Léonard Lampereur]] viè [[Sourdant:Motlî Leonard Lampereur]] 436859 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Sourdant:Motlî Leonard Lampereur]] krm7i6n29aolbtsryqmygmfdo7igbps Ozô 0 77431 436891 2026-09-21T16:58:28Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «{{MR|Ozo}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Pnt-npl}} « Odso », k' esteut metou dvant avou ene cawete latene « [[-inia]] » (Osonia, 862). ==={{H|Pr}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔ.'zõ|ɔ.'zɔ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.'zõ}} * {{Ric|O(·)zô}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} {{o}} # {{hamt|wa}} ancyin hamtea d' [[Izier]], asteure on viyaedje do grand [[Derbu]]. #* Les prumîs menirs avår ci ont stî trovés a Opagne; mins après, on nd a r...» 436891 wikitext text/x-wiki {{MR|Ozo}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Pnt-npl}} « Odso », k' esteut metou dvant avou ene cawete latene « [[-inia]] » (Osonia, 862). ==={{H|Pr}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔ.'zõ|ɔ.'zɔ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.'zõ}} * {{Ric|O(·)zô}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} {{o}} # {{hamt|wa}} ancyin hamtea d' [[Izier]], asteure on viyaedje do grand [[Derbu]]. #* Les prumîs menirs avår ci ont stî trovés a Opagne; mins après, on nd a rtrové bén lon, disca {{~}}. {{s|Ran|l° 119, waeyén-tins 2026}} <gallery class="center"> 20100722 ozo03.JPG Le menhir d'Ozo, près d'Izier (Durbuy), vue du sud-est (3).JPG </gallery> ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Osonia = [!LHMA] (862) TG4 | {{=fon|òzò|Ozo}} = TG1 p. 50 (a « Izier ») | Ozô = [!rif] Ran (l° 119, p. 16) }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|viyaedje |fr= {{t+|fr|Ozo}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} kiq49h27g6qdb82ap6tg8xci99ynyok 436892 436891 2026-09-21T17:02:59Z Lucyin 218 /* {{H|etimolodjeye}} */ 436892 wikitext text/x-wiki {{MR|Ozo}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Pnt-npl}} « Odso », k' esteut acawé, e latén del Hôte Moyinådje, avou l' cawete latene « [[-inia]] » (Osonia, 862). ==={{H|Pr}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔ.'zõ|ɔ.'zɔ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.'zõ}} * {{Ric|O(·)zô}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} {{o}} # {{hamt|wa}} ancyin hamtea d' [[Izier]], asteure on viyaedje do grand [[Derbu]]. #* Les prumîs menirs avår ci ont stî trovés a Opagne; mins après, on nd a rtrové bén lon, disca {{~}}. {{s|Ran|l° 119, waeyén-tins 2026}} <gallery class="center"> 20100722 ozo03.JPG Le menhir d'Ozo, près d'Izier (Durbuy), vue du sud-est (3).JPG </gallery> ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Osonia = [!LHMA] (862) TG4 | {{=fon|òzò|Ozo}} = TG1 p. 50 (a « Izier ») | Ozô = [!rif] Ran (l° 119, p. 16) }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|viyaedje |fr= {{t+|fr|Ozo}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} nmra9dx3gfhc11rxajholhul4xq5231 436893 436892 2026-09-21T17:03:51Z Lucyin 218 /* {{H|ortografeye}} */ 436893 wikitext text/x-wiki {{MR|Ozo}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Pnt-npl}} « Odso », k' esteut acawé, e latén del Hôte Moyinådje, avou l' cawete latene « [[-inia]] » (Osonia, 862). ==={{H|Pr}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔ.'zõ|ɔ.'zɔ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.'zõ}} * {{Ric|O(·)zô}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} {{o}} # {{hamt|wa}} ancyin hamtea d' [[Izier]], asteure on viyaedje do grand [[Derbu]]. #* Les prumîs menirs avår ci ont stî trovés a Opagne; mins après, on nd a rtrové bén lon, disca {{~}}. {{s|Ran|l° 119, waeyén-tins 2026}} <gallery class="center"> 20100722 ozo03.JPG Le menhir d'Ozo, près d'Izier (Durbuy), vue du sud-est (3).JPG </gallery> ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Osonia = [!LHMA] (862) TG4 | {{=fon|òzò|Ozo}} = TG1 p. 50 (a « Izier ») | Ozô = [!rif] Ran (l° 119\, p. 16) }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|viyaedje |fr= {{t+|fr|Ozo}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} 52h9xu3bbxsz2fwcvjiw8anocj0akn5 436894 436893 2026-09-21T17:10:40Z Lucyin 218 436894 wikitext text/x-wiki {{MR|Ozo}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Pnt-npl}} « Odso », k' esteut acawé, e latén del Hôte Moyinådje, avou l' cawete latene « [[-inia]] » (Osonia, 862). ==={{H|Pr}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔ.'zõ|ɔ.'zɔ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.'zõ}} * {{Ric|O(·)zô}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} {{o}} # {{hamt|wa}} ancyin hamtea d' [[Izier]], asteure on viyaedje do grand [[Derbu]]. #* Les prumîs menirs avår ci ont stî trovés a Opagne; mins après, on nd a rtrové bén lon, disca {{~}}. {{s|Ran|l° 119, waeyén-tins 2026, p. 16}} <gallery class="center"> 20100722 ozo03.JPG Le menhir d'Ozo, près d'Izier (Durbuy), vue du sud-est (3).JPG </gallery> ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Osonia = [!LHMA] (862) TG4 | {{=fon|òzò|Ozo}} = TG1 p. 50 (a « Izier ») | Ozô = [!rif] Ran (l° 119\, p. 16) }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|viyaedje |fr= {{t+|fr|Ozo}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} llkb53xyp5fy0ad373s0xxyfedxujla Opagne 0 77432 436895 2026-09-21T17:11:14Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «=={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Pnt-npl}} «Welpo» (no prôpe del djin k' åreut stî l' prumî setleu), {{caw|agne|npl|wa}}, {{çdom}} {{caw|agne|np|wa}}; (cinse) da Welpo; ==={{H|Pr}}=== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.'pɑɲ}} {{1pr}} * {{Ric|O(·)pagne}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} {{o}} # {{hamt|wa}} ancyin hamtea d' [[Werisse]], asteure on viyaedje do grand [[Derbu]]. #* Les prumîs menirs avår ci ont stî trovés a {{~}}; il ont stî rdressîs e 1888....» 436895 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Pnt-npl}} «Welpo» (no prôpe del djin k' åreut stî l' prumî setleu), {{caw|agne|npl|wa}}, {{çdom}} {{caw|agne|np|wa}}; (cinse) da Welpo; ==={{H|Pr}}=== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.'pɑɲ}} {{1pr}} * {{Ric|O(·)pagne}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} {{o}} # {{hamt|wa}} ancyin hamtea d' [[Werisse]], asteure on viyaedje do grand [[Derbu]]. #* Les prumîs menirs avår ci ont stî trovés a {{~}}; il ont stî rdressîs e 1888. {{s|Ran|l° 119, waeyén-tins 2026, p. 16}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Opagne = (opagne) TG1 p. 54 (a « Wéris ») }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|viyaedje |fr= {{t+|fr|Oppagne}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} manquon5s4cge21dfgo5n0digz66i6i Categoreye:Nos prôpes do walon avou l' cawete -agne 14 77433 436896 2026-09-21T17:12:16Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «[[Categoreye:Nos prôpes do walon sorlon leu cawete|agne]]» 436896 wikitext text/x-wiki [[Categoreye:Nos prôpes do walon sorlon leu cawete|agne]] 41bkb7bih5ou7nyozylagwj7onm4pvq vint d’ Lovagne 0 77434 436901 2026-09-21T17:34:33Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «== {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Apl|wa}} «[[vint]]» + «[[d’]]» + « [[Lovagne]] »; li veye di Lovén estant a Bijhe del Hesbaye, l' air ki vneut did la esteut todi froede. === {{H|Suvire|wa}} === {{~}} {{o}} {{tsg|wa}} # {{meteyo|wa}} froed vint vinant d' [[Bijhe]]. #* Des grossès flotchetes di nivaye, Abatowes pal vint d' {{~}}, Tot londjinnant si vnèt rashir, Et watler nosse tere edjalêye. {{s-rif|JVri|"Vîx Lîge" (1901) p. 3,...» 436901 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Apl|wa}} «[[vint]]» + «[[d’]]» + « [[Lovagne]] »; li veye di Lovén estant a Bijhe del Hesbaye, l' air ki vneut did la esteut todi froede. === {{H|Suvire|wa}} === {{~}} {{o}} {{tsg|wa}} # {{meteyo|wa}} froed vint vinant d' [[Bijhe]]. #* Des grossès flotchetes di nivaye, Abatowes pal vint d' {{~}}, Tot londjinnant si vnèt rashir, Et watler nosse tere edjalêye. {{s-rif|JVri|"Vîx Lîge" (1901) p. 3, "Sov’nance d’Hiviér"}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|vint d' Bijhe {{Lka|bijhe|ratournaedjes}} |fr= {{t+|fr|bise}}, {{t+|fr|vent du nord}} }} n2a2iztsapcoqdanhn7hwswmh9vidin 436912 436901 2026-09-21T17:57:39Z Lucyin 218 436912 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Apl|wa}} «[[vint]]» + «[[d’]]» + « [[Lovagne]] »; li veye di Lovén estant a Bijhe del Hesbaye, l' air ki vneut did la esteut todi froede. === {{H|Suvire|wa}} === {{~}} {{o}} {{tsg|wa}} # {{meteyo|wa}} froed vint vinant d' [[Bijhe]]. #* Li {{~}}, c' est måva vint; li vint d' Ougrêye, c' est doûs vint, c' est vint d' plouve. {{s|E1}} #* Des grossès flotchetes di nivaye, Abatowes pal {{~}}, Tot londjinnant si vnèt rashir, Et watler nosse tere edjalêye. {{s-rif|JVri|"Vîx Lîge" (1901) p. 3, "Sov’nance d’Hiviér"}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|vint d' Bijhe {{Lka|bijhe|ratournaedjes}} |fr= {{t+|fr|bise}}, {{t+|fr|vent du nord}} }} asruku8q6pghck3c3jqpgfdveme81hw 436913 436912 2026-09-21T17:58:35Z Lucyin 218 436913 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Apl|wa}} «[[vint]]» + «[[d’]]» + « [[Lovagne]] »; li veye di Lovén estant a Bijhe del Hesbaye, l' air ki vént did la, foiravant di l' ivier, est todi froede. === {{H|Suvire|wa}} === {{~}} {{o}} {{tsg|wa}} # {{meteyo|wa}} froed vint vinant d' [[Bijhe]]. #* Li {{~}}, c' est måva vint; li vint d' Ougrêye, c' est doûs vint, c' est vint d' plouve. {{s|E1}} #* Des grossès flotchetes di nivaye, Abatowes pal {{~}}, Tot londjinnant si vnèt rashir, Et watler nosse tere edjalêye. {{s-rif|JVri|"Vîx Lîge" (1901) p. 3, "Sov’nance d’Hiviér"}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|vint d' Bijhe {{Lka|bijhe|ratournaedjes}} |fr= {{t+|fr|bise}}, {{t+|fr|vent du nord}} }} 4ejxtw95iakr4ee5o0z6vvc247tdc2t Lovaye 0 77435 436903 2026-09-21T17:41:23Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «== {{L|wa-fel}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Lka|Lovagne|etimolodjeye}} ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} {{AFE|lɔ.ˈvɑj}} * {{Ric|Lo.vagne|ling=wa-fel}} ==={{H|no prôpe|wa-fel}}=== {{~}} {{f}} # [[Lovagne]]. #* Li vint d' {{~}}, c' est måva vint; li vint d'Ougrêye, c'est doûs vint, c'est vint d' plêve. {{s|E1}} ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | Lovaye = E1,G203 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=3&alw_page=132 p. 132] }}» 436903 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Lka|Lovagne|etimolodjeye}} ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} {{AFE|lɔ.ˈvɑj}} * {{Ric|Lo.vagne|ling=wa-fel}} ==={{H|no prôpe|wa-fel}}=== {{~}} {{f}} # [[Lovagne]]. #* Li vint d' {{~}}, c' est måva vint; li vint d'Ougrêye, c'est doûs vint, c'est vint d' plêve. {{s|E1}} ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | Lovaye = E1,G203 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=3&alw_page=132 p. 132] }} lmyadls9yfgqn9tx76xzv90x4dnf8a4 436904 436903 2026-09-21T17:42:04Z Lucyin 218 436904 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Lka|Lovagne|etimolodjeye}}; {{çdom}} {{caw|aye|npl|wa-fel}} ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} {{AFE|lɔ.ˈvɑj}} * {{Ric|Lo.vaye|ling=wa-fel}} ==={{H|no prôpe|wa-fel}}=== {{~}} {{f}} # [[Lovagne]]. #* Li vint d' {{~}}, c' est måva vint; li vint d'Ougrêye, c'est doûs vint, c'est vint d' plêve. {{s|E1}} ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | Lovaye = E1,G203 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=3&alw_page=132 p. 132] }} g4rypkkbif15h1abo8ucwzdqq4wxmrj Categoreye:Nos d' plaece do walon avou l' cawete -aye 14 77436 436911 2026-09-21T17:56:48Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «[[Categoreye:Nos d' plaece do walon sorlon leu cawete|Aye]] [[Categoreye:Nos prôpes do walon avou l' cawete -aye]] [[Categoreye:Mots do walon avou l' cawete -aye]]» 436911 wikitext text/x-wiki [[Categoreye:Nos d' plaece do walon sorlon leu cawete|Aye]] [[Categoreye:Nos prôpes do walon avou l' cawete -aye]] [[Categoreye:Mots do walon avou l' cawete -aye]] 6igkm4fnku11hmnndnfbe5nffta2bu4 Motyince:ritchesse/walon 104 77437 436922 2026-09-22T10:34:30Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436922 wikitext text/x-wiki '''Pådje di sinonimeyes divins l' dôminne des cwårs, del ritchesse''' == Mots walons po les sôs == {{Boesse|c=2| * [[aidants]] * [[årdjint]] * [[brokes]] * [[broûlé#Walon_sustantif|broûlés]] * [[çanses]] * [[florins]] * [[francs]] * [[liårds]] * [[louwi|louwis]] * [[mark|marks]] * [[patacons]] * [[patårs]] * [[petsales]] * [[picayons]] * [[pîce|pîces]] * [[skelins]] * [[sôs]] }} == Mots do walon pol ritchesse == * [[fôrtune]] * [[ritchesse]] == Mots do walon po-z acsegnî on gros hopea d' cwårs == * [[gômåd]] * [[magzô]] * [[malkea]] * [[niyå]] * [[plote]] == Mots do walon po-z acsegnî ene sakî d' ritche == * [[djin del hôte]] * [[ritchåd]] * [[ritche]] == Addjectifs sinonimeyes di ritche == * [[cwårlé]] == Vierbires do walon volant dire « esse ritche » == * [[aveur des cwårs]] * [[aveur di cwè]] * [[aveur li sak]] * [[aveur li sô]] * [[viker come on cok e l’ påsse]] * [[viker so blancs poes]] == Vierbires do walon volant dire « divni ritche » == * [[aritchi|s’ aritchi]] * [[s’ ecråxhî]] * [[s’ ecråxhî les doets]] * [[si riploumer]] / [[si reploumer]] * [[toumer l’ cou e boure]] === Contråve === * {{Lka|[[Motyince:pôvruté/walon]]}} [[Categoreye:Sinonimeye|Ritchesse]] etqchzhzsljytmvhxxt9zo442z1xlbi Motyince:pôvruté/walon 104 77438 436923 2026-09-22T10:58:11Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 436923 wikitext text/x-wiki '''Pådje di sinonimeyes divins l' dôminne del pôvruté''' == Mots walons po-z acsegnî ene sakî d' pôve == {{Boesse|c=2| * [[pititès djins]] * [[pôvriteus]] }} === Di foirt pôve === {{Boesse|c=2| * [[creve-di-fwin]] * [[creve-mizere]] * [[mizeråve]] * [[pôve mimbe di Diu]] }} == Mots rabaxhants po-z acsegnî ene sakî d' (foirt) pôve == {{Boesse|c=2| * [[gueu]] * [[hape-lopin]] * [[manant]] * [[pôve here]] * [[puyeu]] * [[sårotî]] }} == Sinonimeyes di « pôvruté » == {{Boesse|c=2| * [[målmezåjhe]] (hapacse) * [[mezåjhe]] * [[mizere]] }} == Addjectivires do walon po « pôve » == {{Boesse|c=2| * [[pôve come Djob]] * [[pôve come on rat d’ eglijhe]] * [[pôve come on sarazin]] * [[ritche d’ on tonea d’ aflitches et d’ on trawé xhuflet]] }} == Vierbires do walon po dire « esse pôve » == {{Boesse|c=2| * [[esse sins l’ sô]] * [[fé conte a pont]] * [[lodjî l’ diåle e s’ boûsse]] * [[n’ aveur ni cwårs ni patårs]] * [[aveur pus di tot rén]] * [[saetchî l’ diåle pal cawe]] * [[vey clair e s’ boûsse]] * [[vey clair e s’ schiele]] }} == Spots sol pôvruté == {{Boesse|c=2| * [[c’ est todi les ptits k’ on spotche]] * [[c’ est todi li ptit k’ on språtche]] * [[c’ est todi l’ pus ptit k' on spotche]] * [[cwand l’ batch est vude el pourcea grogne]] * [[les vûs batchs fjhèt grognî les pourceas]] }} === Mots vijhéns === * {{Lka|[[Motyince:maigreur/walon]]}} === Contråve === * {{Lka|[[Motyince:ritchesse/walon]]}} ed6py85ptu31aytj7hjgkiwyv7ik9z4