couke

Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.21 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet couke 0 6693 437098 426984 2026-09-25T08:29:38Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437098 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{!Rif|coûke}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kuk|kuːk}} ** {{pzc}} {{AFE|kuk}} * {{Ric}} === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Epr|koekje|vls|wa}} (« [[biscûte]] »). ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # sôre di [[påstedjreye]]. #* C' est l' payis des coperes, des {{~s}} et des keuvreyes K' inme d' ovrer po les årts et po Sint-Nicoley. {{s-rif|LLaginm|''Dinant'', (1947), p. 136}} # ''(Wisconsene)'' djinre di buscûte, [[coûkî]]. ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[couke-a-doze]]}} # {{r|couke di Dinant}} : rilomêye sôre di couke, k’ on fwait a [[Dinant]]. ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[couklî]]  ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | {{=wis|tweet|trûte}} = Wi1 | couk = E89: (dins « [[couk-a-dosse]] ») | coûk = E177 (1823), E203 | coûke = E1, FE1 (a « épice »), R9 (a « crotale d’ ågne ») | couke = FO4 (a « couque ») | koûk = E177 (1843) | kouk = E178  | - = O4, R13 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour |fr= {{t+|fr|couque}} }} {{ratour| |en= {{t+|en|cookie}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Epr|cookie|en|wa}} (« [[biscûte]] »), kécfeye rashiou sol [[flamind]] « {{lang|vls|[[koeken]]}} » (« [[riwaitî]] »). ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{éndjolike|wa}} pitit fitchî ki permet l’ idintifiaedje, eployî sovint po saveur si vos avoz ddja stî so ene pådje waibe et pleur î wårder des preferinces evnd. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | - = R9, R13 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour |fr= {{t+|fr|cookie}} |en= {{t+|en|cookie}} }} flj7i9777wdvsy8xj9vl9c99outp9kw cour 0 6708 437115 435568 2026-09-25T11:25:40Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437115 wikitext text/x-wiki {{MR|coûr|Cour|çoûr|çour}} == {{L|wa}} == <gallery> Humhrt2.jpg|di djin Colera poyes parintreces aiwe e saetch do cour.jpg|di poye, dins s' saetch Côpaedje roydicirrece cour bedot.jpg|di bedot, côpé roydicirmint </gallery> === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|cor|sourd=la}} {{m-s}} (cour ki fwait bodjî l' sonk et "[[estoumak]]"). ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kuːʀ|køːʀ|kyːʀ|kjøːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|kuːʀ}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{anto|wa}} boket do coir, metou el coistrece, ki fwait bodjî l' [[sonk]] veyou come li moteur do voyaedjaedje do sonk. #* Il a ene maladeye di {{~}}. #* Elle a l' {{~}} ki toke drole. #*Ratinde, todi ratinde! (…)Li tictak do cour Li tamtam des eures {{s-rif|PhAn}} # {{im}} cist organe la, veyou come li cinte des sintimints. #*D' awè ça sol {{~}}, i faleut k' dj' el deye {{s-rif|O2}} #* « Efant, cwand dj' a pretchî l' amour, L' ome a semé l' haeyeme e s' {{~}}, Eritaedje des poennes k' on-z edeure. » {{s-rif|LLaginm|(1947), ''Simpe istwére'', p. 151}} #*Des feyes fene alicantes, El {{~}} tot al disblouke Po on losse do viyaedje {{s-rif|JBeau}} # coraedje po fé ene sacwè {{Lka|aveur li cour}}. #* Escuzez m’ … Tén ! Personne … tant mî våt ça m’ dinrè do divant do djåzer å pere. {{s-rif|LLcco|1904, p.23}} # [[estoumak]]. #* Dj' a l' {{~}} ki leve. #*Dj' a l' cour ki tire; il est tins k' on marede! # fén [[mitan]]. #* Les coisses do tchena, on les fwait avou l’ {{~}} del côre k’ a stî schinlêye {{s|LM}} #*On n' prind ki l' {{~}} del salåde. # {{cwdj|wa}} ene des cwate coleurs des cwårdjeus, sovin l' pus foite cwand on djowe. ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[aveur bon cour]]}} # {{r|aveur ene sacwè å cour po}} #* Vosse feye, sour Djedjene, {{~|a ene pitite sacwè å cour po}} Hinri, ci n' est nén d' ouy ki djel sai. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne V, p.14}} # {{r|aveur ene sacwè sol cour}} #* Zande s' a tait. I nd a pezant so li stoumak ; mins kéne avance do dire ci k' il '''a''' la, '''sol cour''' ? {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # {{r|aveur li cour ki sonne}} #* Portant dj' a m' cour ki sonne do dveur pårler insi Del feme ki dj' inméve tant et k' dj' a dvou-st elaidi. {{s-rif|TBowp|''Li Frût d'ine mâle Kpaneie'', 1886, p.48}} [[File:Toussaint Brahy Frût mâle Kpaneie 28 Portant dj a.wav]] # {{r|[[awè l’ cour ki s’ enonde]]}}, {{r|[[awè l’ cour ki monte]]}} ; {{r|[[awè l’ cour ki leve]]}}, {{r|[[awè l’ cour ki hourixh]]}} : aveur håsse di [[rvômi]]. # # {{r|[[awè må l’ cour]]}}: esse peneus tot veyant ene sakî k' a ene sacwè k' on n' a nén. #*Elle a må l’ {{~}} del vey ndaler {{s-rif|O2}} # {{r|[[awè l’ cour gros]]}}: esse peneus. # {{r|[[awè l’ cour ki tire]]}}; [[awè l' cour neyî]]: awè fwin. # {{r|[[awè l’ cour sol mwin]]}}. # {{r|[[di bon cour]]}}. # {{r|[[di tot cour]]}} # {{r|[[dimorer sol cour]]}}. #* BODSON.- Hê, grand bada ! Tén, stope ene pupe, louke, la ! VICTÔR. – Neni merci, cisse pupe {{~|mi dimeurreut sol cour}}. {{s-rif|JMabf|1924, p.41}} # {{r|[[foû d’ l’ ouy, foû do cour]]}} # {{r|[[li cour sol mwin]]}} # {{r|sins cour}} #* I direut voltî ene påter s' i n' åreut l' coraedje; mins va twè priyî cwand ti voes tot çk' i s' passe, ki les djins sont des tigues {{~|sins cour}}, k' on-z est rnoyî pa ses prôpes parints. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # {{r|[[vudî s’ cour]]}}. ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[corin]], [[ecorinner]], [[recorinner]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== [[creve-cour]], [[acrotche-cour]] * [[broule-cour]] #* {{lang|wa-fel|Li djoû d'vant, dj'ala prinde Lu batê po 'nn' aller Mins dj' ouri des mâs d'vinte Tot l' timps d'vant d' dèbarker. Dju crindéve lu djènisse Èt s'aveû-dj' on '''broûle-cour''' !}} {{s|CGas}} * [[cour d’ ôr]] * [[cour di pire]] * [[sins-cour]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== [[tchouk-tchouk]] ==== {{H|rilomêye do mot}} ==== {{Tit}} * [[w:Spites di m' cour (arimés)|Spites di m' cour]]: ramexhnêye d' arimés da [[w:Emile Lempereur|Emile Lempereur]] * [[w:Cour å lådje (arimés)|Cour å lådje]]: ramexhnêye d' arimés da [[w:Jacqueline Boitte|Jacqueline Boitte]] * [[w:Discôpé dins on cour (novele)|Discôpé dins on cour]]: on [[ptit roman]] da [[w:Emile Lempereur|Emile Lempereur]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | coeûr = C1 | cour = C9a, E212, R9,R10:6291,R11:1,R13 | coûr = E1,E165,E177a | coûre = E212 (di cwårdjeu) | cûr = S109,S117 | {{=wis|keur|cour}} (hart) = Wi1 | keûr = C8, O4,O90, S0,S117 | kieûr = O2,O4,O81 | kieùr = O2 | koûr = E203 | {{=fon|kur|coûr}} = S38 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|boket do coir ki fwait bodjî l' sonk |fr= {{t+|fr|cœur}} |en= {{t+|en|heart}} |nl= {{t+|nl|hart}} |es= {{t+|es|corazón}} |scn= {{t+|scn|cori}} |it= {{t+|it|cuore}} }} ==== {{H|VE}} ==== *{{wp|cour (antomeye)}} === {{H|Etimolodjeye|wa|2}} === {{V}} "[[cori]]" ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kuːʀ|koːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|kuːʀ}} * {{Ric}} ==== {{H|Co|wa}} ==== {{~}} # {{IP1s|cori}} #* Vos n' m' avoz nén co stî cweri mes comissions ?! :: Dj' î {{~}}, ô, moman. === {{H|etimolodjeye|wa|3}} === {{Calc|cour|fr|wa}} po sacwants sinse do minme mot ki «[[coû]]». ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|kuːʀ}} {{1pr}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # djin metou åtoû d' on rwè. # {{djus|wa}} [[tribunå]]. ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[fé l’ cour]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== [[courtizan]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== *[[cour d' assijhe]], [[cour d' apel]], [[cour di cassåcion]] *cour des [[scabén]]s ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | cour = R10:4880 | coûr = E1,E177a, S0 | coûre = E212 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|djin ki tournèt åtoû d' on rwè |es= {{t+|es|corte||corte#Etimología_2}} |fr= {{t+|fr|cour}} |nl= {{t+|nl|hof}} }} === {{H|Of}} === {{Lka-of|coure}} === {{H|VE}} === *{{wp|cour (discramiaedje)}} == {{L|fr}} == === {{H|sustantif|fr}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # ''(retourêye plaece)'' [[coû]]. # ''(do rwè, di djustice)'' {{=wa|fr|ssin}} 2bman2y2ahqwahp5v30k217kilxfofp rinne 0 12823 437094 435890 2026-09-25T08:05:34Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437094 wikitext text/x-wiki {{MR|-rinne}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|rana|sourd=la}} {{m-s}} ===={{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɛ̃ːn|ʀɛːn|ʀen}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɛ̃ːn|odio=Wa-rinne.ogg|ling=wa}} * {{Ric}} [[File:Rana temporaria LC0183.jpg|thumb|220px]] ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{bies|wa}} glumiante biesse (batracyin) foirt rispårdowe, ki pond ses oûs dvins l’ aiwe et vike dvins des frexhès plaeces. #* Oyoz vs les {{~s}} cwåker. {{s-rif|E203}} #* Les {{~s}} kimincént pa rlever l' tiesse foû des sankes, pu ele sitindént leus grandès pates po s' hertchî å boird di l' aiwe. {{s-rif|GPech}} #*Etot schoûtant cwåcler les {{~s}} Li ptit ri djårgone a piede si alinne (Germaine Tilmant) ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[plat come ene rinne]]}} # {{r|si stårer plat come ene rinne}} #* L’ôte si ståra come ene {{~}}. Dåvid dåra sor lu et sins tchicter lyi côpa l’ tiesse, gnak! {{s-rif|GGhy}} # {{r|stinde come ene rinne}} #* Et s’ ti pinses come çoula, mi djouwer des ferdinnes, Ti t’ trompes : d’ on côp d’ ecnêye dji t’ {{~|sitind come ene rinne} ! M’ ass etindou, asteure ? {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne IX, v. 904-906 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne IX|lijhåve e Feller vaici]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[rinnete]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[rinne côrrece]] * [[taye di rinne]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * [[gurnouye]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[crapåd]] * [[lurtea]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | {{=wis|ran|rinne}} = Wi1 | raîne = E34 | raînn = E203 | rainne = JCal | reine = E89 | rêne = E212, G209 p. 228 | rinne = E1, O4, R10:2505,R13, S117 | rin.ne = C1,C99,C106,E165 p. 204,G209 p. 228 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|glumiante biesse |ary= {{t+|ary|جرانة|ral=jrana|ar-fafl=جْرانة}} |en= {{t+|en|frog}} |es= {{t+|es|rana}} |fr= {{t+|fr|grenouille}} |it= {{t+|it|rana}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⴳⵔⵓ}} {{=ral}} [[agro]] }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|rationem|sourd=la}}, dedja dins {{vlo}} ({{p|raisne|fro}}). ===={{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɛ̃ːn|odio=Wa-rinne.ogg|ling=wa}} {{1pr}} * {{Ric}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} {{repl|wa}} # çou k’ on dit. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[rivni drî rinne]]}} # {{r|[[po remidrer rinne]]}} # {{r|[[aler foû rinne]]}} # {{r|[[djeter foû rinne]]}} # {{r|[[taper foû rinne]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[foû rinne]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[arinner]], [[arinnaedje]], [[arinna]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | raînn = E203 | rinne = E1,R10:26668 }} === {{H|etimolodjeye|wa|3}} === {{Bdj|regina|rēgīna|sourd=la}} {{m-s}} {{-drif-|royinne}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɛ̃ːn|ʀɛːn}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɛ̃ːn|odio=Wa-rinne.ogg|ling=wa}} * {{Ric}} [[File:Queen Isabella II of Spain by Franz Xaver Winterhalter, 1852.jpg|thumb|210px|Li rinne d' Espagne Izabele II (1830-1904)]] ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-|o=rwè|f=rinne|f2=royinne}} {{~}} {{f}} # mwaistresse d’ on payis, di pa s’ linêye, u s’ mariaedje avou on rwè. #* C’ est l’ {{~}} Wilhelmine di Holande, et elle est pår so on velo. {{s-rif|ESul}} #*Li Grand Mwaisse louca tot d’ èn air contin et derit : « Coronans nost ovraedje pa on ptit paradisÅ monde i fåt ene {{~}}, a l’ åme ene kipagnêye.Dji m’ lyi va fordiner totes les gråces a pougnêye »{{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"L’crèyåcion d’Eve", tome 43, p. 140}} #* « Nosse dame, li {{~}}, ci serè vos ådjourdu ! ». Elle est rapåjheye, esse come so on nûlea ; les frins sont disserés. {{s|GLuc}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[rinne-glôde]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | reine = E34 | rinne = E1, O4, R13,R10:898, S117 | rînne = C8 | rin.ne = C1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|royinne {{Lka-ra|royinne}} |fr= {{t+|fr|reine}}, {{t+|fr|souveraine}} }} === {{H|VE}}=== * {{wp|rinne (discramiaedje)}} d4lv8p5ed7zczwcpb7p31ivl3yvailx soucré 0 14238 437113 424916 2026-09-25T11:19:40Z Scribus electronicus 3672 437113 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{V|soucrer}}. ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|su.'kʀe|...}} ** {{pzc}} {{AFE|su.'kʀe}} * {{Ric|souc.ré}} ==={{H|addjectif|wa}}=== {{-addjwa-|o=soucré|f=soucrêye}} {{~}} {{o}} # avou bråmint do souke divins. #* Dji n’ boe nén voltî do trop {{~}} cafè. #* Li djus d’ rinne-glôde est foirt {{~}}. {{s-rif|E203|a « raînn-glôtt »}} #* Ci n' est nén d' ces femreyes, Ki n' sondjèt k' å cafè, Les cakets : Cisse-lale n' est nén pareye : Ele ni boet ki des tés Bén {{~s}}. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Conseie à on vî vef'', p.117}} ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | soukré, soukraie = E203 | soucré, soucrêye = E34 | sourcré = R13  | {{=wis|siccry|soucré}} (sweet) = Wi1 | {{=wis|sigrey|soucré}} (sweet) = Wi1 | {{=wis|sikrey|soucrêye}} (riviere sikrey) = Wi1 }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour |fr = {{t+|fr|sucré}} }} ==={{H|PE|wa}}=== {{-perwa-é|soucr}} {{~}} {{o}} # {{PE|soucrer}}. #* Avoz {{~}} m’ cafè ? 0y741wecplftrkb4860io32iiellubv tchén 0 14946 437077 436566 2026-09-24T12:36:14Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437077 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|canem|sourd=la}} (tchén måye ou lexhe). {{Dat|1050|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʧɛ̃ː|ʧɛɲ|ʧẽ|ʧe|ʧĩ|ʧjɛ|ʧjɛɲ|ʧɛ̃ŋ}} {{AFE|ʧe|odio=Wa-fel tché tchén.ogg|ling=wa}} {{AFE|ʧjɛ}} {{BS|én}} ** {{pzc}} {{AFE|ʧẽ|odio=Wa tchén.ogg|ling=wa}} u {{AFE|odio=Wa tchén2.ogg|ling=wa}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{bies-t|wa}} [[biesse ås tetes]], magneuse di tchå, k’ on-z a aclevé dispu todi, et k’ a divnou li meyeu soçon des djins, {{sla|Canis lupus familiaris}}. # dierin dbout d’ ene foumêye [[cigarete]]. #* Les {{~s}}, on lzès rmetrè d’ costé po rfé ene cigarete avou. {{s-rif|EWET}} # {{åre|wa}} boket do [[fizik]], ki vént bouxhî sol dirî del bale eyet l’ fé pårti. # pårt ki l’ ome rissaetche foû di s’ cwénzinne divant del rinde a s’ feme. #* Vost ome fwait des {{~s}}, sav, nosse dame. # {{raba|wa}} måle djin. #* O ! vos lourds {{~s}} di patriyotes, Estîz vs e l’ five ou n’ veyîz vs gote, Sint Medåd vs aveut-i troûblé Ou l’ diåle vis aveut i shoflé, Cwand vos schoûtîz ces shijh canayes, K’ ont l’ coir pouri disk’ ås tripayes, Ki, po s’ riploumer, s’ aritchi, Ont vindou et rwiné l’ payis ? {{s-rif|MSApjs|1795, tecse lijhåve e Feller [[s:O ! vos loûrds tchins di pâtriyotes|vocial]] et schoutåve [[w:Paskeye di Djhan Såpire, poirteu ås saetchs|vola]]}} <gallery class="center"> Chien_de_race_Barbet.jpg|noer tchén, di raece bårbet. Tchén.JPG|Croejhî malinwès. Tchén caniche et tchén d' fier.jpg|deus tchéns, on [[caniche]] et onk di fier so ene tåve. </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== {{Boesse|tite=Sôres di tchéns|drovri=neni| * {{r|djonne di tchén}} : [[tchinot]]. * [[tchén d’ coû]] * [[tchén dogue]] * [[tchén d’ tchesse]] * [[tchén d’ vatches]] * [[tchén d’ bierdjî]], [[tchén d’ waide]] u [[tchén d’ tropea]] * {{r|tchén d’ barakî, tchén d’ gobieu}} : mwinre tchén ki n’ a nén bel air. * {{r|tchén d’ tcherete}} : tchén k’ haetchive ene tcherete, dinltins (sovint foirt maigues). }} {{Boesse|tite=A vey avou s’ laid caractere|drovri=neni| * [[caractere di tchén]] # {{r|fé l’ tchén}} #* Po-z aveur li croes, s' i fåt fé li robete di croye, Ebén, djel frè, paret ! Pol croes, ki n' freut on nén ? Awè, dji frè l' robete, et, s' on vout, dji {{~|frè l' tchén}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIII, v. 340-342}} #* Si vosse matante ni vout pus dmorer cial, c' est mi k' endè l' cåze, c' est mi k' a fwait {{~|fé l' tchén å gåre di nute}}, k' a oblidjî å pompî do fé l' diåle et a Tchårlumagne do cweri des mizeres a vosse matante. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne XIV, p.37}} * [[si bate come des tchéns]], [[si margayî come des tchéns d’ barakî]] #* Il åreut fwait des lådjes ouys tot veyant l' ci k' prindéve pol pus bråve do monde, {{~|si bate come on tchén}} avou on poirteu ås saetchs k' esteut plin come èn oû; {{s-rif|JVpa|(1896), p.78}} * [[s’ etinde come tchén et tchet]], [[esse come tchén et tchet]] * [[tchén fwait tchén]] : si vs estoz hagnant avou ls ôtes, el seront avou vos. Franwal: ahåyant po : "{{lang|fr|la violence engendre la violence}}". * {{r|kî m’ inme inme mi tchén}} : i fåt accepter les dfåts d’ ene djin k’ on voet voltî. * {{r|i fwait come les tchéns, i brait dvant l’ côp}} : i s’ plind d’ ene sacwè ki n’ a nén co avnou. * {{r|c’ est on rude tchén po les pouces}} : (tot baltant) c’ est on mwais tchén. * {{r|[[tourner a tchén]]}} * [[leyîz cåzer les djins et hawer les tchéns]] * {{r|li ci ki coûtche avou s’ tchén k’ a des pouces, i ls atrape}} : on-z atrape les dfåts des djins k’ on dmane toltins avou zels. Franwal : ahåyant po : "{{lang|fr|Dis-moi qui tu hantes, je te dirai qui tu es}}". # {{r|[[s’ on potche houte do tchén, on potche houte del cawe]]}} }} {{Boesse|tite=Pask’ on tchén c’ est boufon|drovri=neni| * {{r|on n’ loye nén les tchéns avou des såcisses}} : i n’ fåt nén tinter ene sakî sins avance. {{lang|fr|Fr. il ne faut pas tenter le diable}}". * {{r|fé l’ tchén po-z awè des oxheas}} : fé l’ biesse po-z awè çk’ on vout. }} {{Boesse|tite=Pask’ on tchén shût todi s’ mwaisse u k’ il est todi avou|drovri=neni| * [[come sint Rok et s’ tchén]], [[sint Rok n’ eva djamåy sins s’ tchén]] * {{r|shuve ene sakî come on ptit tchén}} : aler tot la k’ ele va. * {{r|braire come èn aveule k’ a pierdou s’ tchén}} : criyî foirt po ene tchitcheye. }} {{Boesse|tite=Pask’ on tchén est veyou come ene sacwè ki n’ våt rén, k’ on n’ respectêye nén|drovri=neni| * [[diner s’ pårt ås tchéns]] * [[esse el tchén]] * [[come a on tchén]] / [[come on tchén]] * [[èn nén esse on tchén]] * [[èn nén esse fwait po les tchéns]] * [[pé k’ on tchén]] #* Adon i n' lyi dmora, cwand ele veya clair e s' boûsse Ki do monter l' Pont ds Åtches et d' fé l' plonket e Mouze Ele fourit rapexheye, on l' poleut riclamer Wice k' on meteut les neyîs ; mins mes djins, vs comprindoz K' on m' åreut, {{~|pé k' on tchén}}, traitî cint feyes di biesse Si seulmint dj' lyi aveu fwait dire ene xhalêye messe. {{s-rif|TBowp|''Li Frût d'ine mâle Kpaneie'', 1886, p.48}} [[File:Toussaint Brahy Frût mâle Kpaneie 27 Adon i n.wav]] * [[pôves nozôtes et les tchéns d’ tcherete]], (tot cåzant årvier) [[vive nozôtes et les tchéns d’ tcherete]] : fråze po dire k’ on-z est målureus. * {{r|[[ni nén valeur les cwate fiers d’ on tchén]]}} : i n’ våt rén vormint (paski les tchéns n’ ont ddja pont d’ fiers). * [[cwand k’ on vout bate on tchén, on trouve todi bén on baston]] (on bordon, ene vedje) on trouve todi ene fåsse escuze po-z ataker èn innmi pus flåwe. # {{r|[[on trouve vite on baston cwand on vout bate on tchén]]}} * {{r|on bate bén s’ tchén k’ on nel towe nén}} : i fåt alouwer les cwårs sins lzès [[furler]]. * {{r|il eva, monté so s’ vea ; et i rvént, monté so s’ tchén}} : il a sayî d’ aler fé forteune ôte pårt, et ndaler grandiveuzmint; mins il a rivnou co pus pôve k’ i n’ aveut ndalé. * [[tins d’ tchén]] * [[awè del sope di tchén]] }} {{Boesse|tite=Ôtes|drovri=neni| * {{r|èn nén dner s’ pårt ås tchéns}} : magnî voltî èn amagnî. {{lang|fr|Fr. se régaler, se délecter de}}". * [[hoûler avou les leus et bawer avou les tchéns]] / [[hoûler avou les leus et hawer avou les tchéns]] * on [[tchén avou on tchapea]] * [[si rwaitî come des tchéns d’ casson]] * {{r|T’ est èn ome, dit-st i l’ bierdjî a s’ tchén}} : ervazî après li mot d’ felicitaedje "t’ est èn ome". * {{r|ça va bén, dit st ele li mere a s’ tchén}} : dijhêye cwand rén n’ va. * {{r|ça vs va ? :: ça m’ va come on tchén k’ a yeu ene pire}} : ça n’ mi va nén. * {{r|il a dpus d’ cwårs k’ on tchén d’ barakî n’ a d’ pouces}} : il a bråmint des cwårs. Franwal : ahåyant po : "{{lang|fr|riche à millons}}". * {{r|erloye ti tchén, gn a l’ minne k’ abaye}} : k’ on dit a ene sakî k’ a si brayete å lådje. }} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[tchene#Walon 2|tchene]] * {{loyén|tchini|croejh=sustantif}} * [[tchinot]] * [[tchinidî]] (noûmot) * [[tchinler]] * [[tchinter]], [[tchintreye]], [[racatchinter]] * [[tchinisse]], [[tchinistreye]] * [[kitchiner]], [[kitchinter]], [[kitchinler]] }} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[dint d’ tchén]] * [[fwin d’ tchén]] * [[tchén-bessi]] * [[tchén-leu]] * [[tchén-tchôd]] * [[tiesse di tchén]] * [[tchéntchén]] * [[tchesse-tchén]] * [[veye di tchén]] }} ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[brake]] * [[lexhe#Walon 1|lexhe]] * [[zineke]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{loyén|ché|ling=wa-vsis}} (/ʧe/) = G8 | {{loyén|chègne|ling=wa-vsis}} (/ʧɛɲ/) = G8 | chein = E177 (1823) | {{=wis|chey|tchén}} = Wi1 | chin = E89: (dins « den d’Chin »\, « d’né s’pâr â chin »\, evnd.), E203,E212 | tché = C8,C65, E165,E200, O0,O81 | tchén = C62,C106, O0,O92,O100, R10,R11,R13 | tchiè = S105 | tchin = C1,C8,C13,C23,C99,C106, E1,E21,E34,E212b,E213, O0, S0,S109,S117 | tchîⁿ = O3 | tchiⁿ = O4 | tschain = (/ʧɛ̃ː/) E184 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aclevåve biesse ''Canis canis'' |fr= {{t+|fr|chien}} |en= {{t+|en|dog}} |nl= {{t+|nl|hond}} |de= {{t+|de|Hund}} |es= {{t+|es|perro}} |it= {{t+|it|cane}} |scn= {{t+|scn|cani}} |ar= {{t+|ar|كلب‏‎|ral=kalb|ar-fafl=كَلْب‏‎}} |ary= {{t+|ary|كلب‏‎|ral=kelb|ar-fafl=كلْب‏‎}} |mt= {{t+|es|kelb}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵢⴷⵉ|ral=aydi}}; {{t+|zgh|ⵉⴳⴷⵉ|ral=ikdi}} ''(Ayites Bougmesse)'' |pcd= {{t+|pcd|kî}}, [[kin]], [[kiè]] |ty= {{t+|ty|ʻuri}} |lorg= [[tchin]] }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addj-|of=tchén}} {{~}} {{o&f}} {{su-addj|wa}} # ki wåde por lu sicretmint u ki n’ presse nén åjheymint ses afwaires. # ki n’ a pont di rconixhance, ki n’ dene waire di dringuele a ene sakî ki l’ a-st aidî. #* Il a stî {{~}} avou ses neveus. # ki n’ dene waire di cwårs. #* Il est {{~}} d’ ses liårds. {{s-rif|O0}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|èn nén esse tchén}} : diner ene boune ricompinse å ene sakî ki vs a-st aidî. #* Ele n’ a nén stî {{~|tchén}} avou s’ meskene : ele lyi a leyî tos ses meubes. # {{r|èn nén esse tchén}} : bén payî ene sakî. # [[èn nén esse tchén des poennes des ôtes]] les fé bouter sins rlaye. Franwal: ahåyant po : "{{lang|fr|surexploiter}}". #[[èn nén esse tchén des cwårs des ôtes]] / [[èn nén esse tchén des çanses des ôtes]] / [[èn nén esse tchén des liårds des ôtes]] # {{r|I n’ sont nén tchéns d’ ene eguegne}} : i n’ si rastinèt nén d’ endè fè ene po fé araedjî ene sakî. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (ki n’ dene waire di cwårs) : [[pice-crosse]]; {{Lka-si|rapiasse}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|ingrat}} {{o}}, {{t+|fr|ingrate}} {{f}}, {{t+|fr|avare}} {{o&f}} }} {{ratour|èn nén esse tchén |fr= {{t+|fr|généreux}} {{o}}, {{t+|fr|généreu}} {{f}}, {{t+|fr|désintéressé}} {{o}}, {{t+|fr|désintéressée}} {{f}} }} === {{H|VE}} === {{wp|tchén}}. epbhzfn16oh2i0oahlp6nj8th9fr9uh troye 0 15258 437081 428888 2026-09-24T13:18:48Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437081 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|troia|sourd=la}} {{m-s}}, adon racuzinåva avou l' {{p|troia|it}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tʀõj|tʀuːj}} {{AFE|tʀɔj|odio=Wa-troye.ogg|ling=wa}} {{BS|oy}} ** {{pzc}} {{AFE|tʀõj|odio=Wa troye trôⁿye.oga|ling=wa}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{bies-t|wa}} frumele di [[pourcea]]. #* Li {{~}} va a veråt. {{s-rif|E1}} #* Ça lyi aléve, å gamén, d' elzès vey tertos gnoufter: {{~s}}, veråts, coshets {{s-rif|LSom}} #* Cwand dji vneu emey les prés Vla k’ dji m’ meteut e coirner Lrs pourceas cmincént-st a rire Et totes les {{~s}} a danser. {{s|Léonard Terry}} #{{stin}} {{raba|wa}} kimere ki s' kidût må. #* Ni va nén hanter avou cisse {{~}} la. #* Cwand on-z est avå les voyes, On fwait tchaekene a s' manire : Si dj' fwai l' veråt, leye fwait l' {{~}}, Ça fwait k' on n' a rén a s' dire. {{s-rif|FrBcj|''Li cocu volontaire'', 1852, p.82}} # {{arin}} [[traitaedje]] ene kimere. #* Taijhe tu, niche {{~}}! ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|i fåré muchyî l' {{~}} po vinde les djonnes:}} : dijhêye po s' fote d' ene comere k' on dit k' est laide. #[[ene troye n' î rtrouvreut ddja ses djonnes]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[troyler]] * [[troylêye]] * [[troyler evoye]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[yebe di troye]] * [[troye å singlé]] * [[troye di singlé]] ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | trôïe = E203 | troye = R10,R13 | trôye = E1,E34 | trouye = C8,O4 | troûye = O92 | {{=wis|tru ie|troye}} = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|frumele do pourcea |fr= {{t+|fr|truie}} |en= {{t+|en|sow}} |it= {{t+|it|troia}} }} 8d35ifezvwp9f9x3tk1llbbeeu7mejk 437082 437081 2026-09-24T13:19:47Z Scribus electronicus 3672 437082 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|troia|sourd=la}} {{m-s}}, adon racuzinåve avou l' {{p|troia|it}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tʀõj|tʀuːj}} {{AFE|tʀɔj|odio=Wa-troye.ogg|ling=wa}} {{BS|oy}} ** {{pzc}} {{AFE|tʀõj|odio=Wa troye trôⁿye.oga|ling=wa}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{bies-t|wa}} frumele di [[pourcea]]. #* Li {{~}} va a veråt. {{s-rif|E1}} #* Ça lyi aléve, å gamén, d' elzès vey tertos gnoufter: {{~s}}, veråts, coshets {{s-rif|LSom}} #* Cwand dji vneu emey les prés Vla k’ dji m’ meteut e coirner Lrs pourceas cmincént-st a rire Et totes les {{~s}} a danser. {{s|Léonard Terry}} #{{stin}} {{raba|wa}} kimere ki s' kidût må. #* Ni va nén hanter avou cisse {{~}} la. #* Cwand on-z est avå les voyes, On fwait tchaekene a s' manire : Si dj' fwai l' veråt, leye fwait l' {{~}}, Ça fwait k' on n' a rén a s' dire. {{s-rif|FrBcj|''Li cocu volontaire'', 1852, p.82}} # {{arin}} [[traitaedje]] ene kimere. #* Taijhe tu, niche {{~}}! ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|i fåré muchyî l' {{~}} po vinde les djonnes:}} : dijhêye po s' fote d' ene comere k' on dit k' est laide. #[[ene troye n' î rtrouvreut ddja ses djonnes]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[troyler]] * [[troylêye]] * [[troyler evoye]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[yebe di troye]] * [[troye å singlé]] * [[troye di singlé]] ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | trôïe = E203 | troye = R10,R13 | trôye = E1,E34 | trouye = C8,O4 | troûye = O92 | {{=wis|tru ie|troye}} = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|frumele do pourcea |fr= {{t+|fr|truie}} |en= {{t+|en|sow}} |it= {{t+|it|troia}} }} 6hlhe619lmeps6pwtatyf1gnvhmhjnh tåte 0 15332 437097 429718 2026-09-25T08:15:19Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437097 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|torta|sourd=la}}, elipe di «torta panis» («rond pwin»). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tɔːt|taːt|toːt|taːʀt}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|tɔːt}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{boledjreye-påstedjreye|wa}} [[dorêye]]. #* Si vos estoz ene pitite miete golafe, vos n' sondjroz nén sins rgret ki Tchålerwè est l' payis del fene {{~}} å côrin, kel dorêye est l' pus bea efant d' Lidje, kel Namurwès est fir di ses flamitches å froumadje, et k' a Nivele, el {{~}} a l' djote n' a nén s' pareye sol tere {{s-rif|ERom}} # trantche di pan avou del [[gårniteure]]. #* Divins l' tins, d' ene fricassêye On m' regaléve po ddjuner ; Ouy c' est ene tåte di makêye K' on m' {{~|tchôke}} po-z aler ovrer. {{s-rif|TBowp|''Si m'belle-mère n'esteut nin là !...'', 1886, p.26}} [[File:10 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* Vo-t'-la tote plate e t' banse, mi ki m' aveut spårgnî Do magnî ene {{~}} di boure po fé t' Sint Nicolai. {{s-rif|JVpr|(1897), "Bèneie ange", p.75}} #* Asteure, ås ouxhs on rvoerè vite Li pôve minåve avou s' longue mwin Dimander ene {{~}}, ene tote pitite, Ou bén ene åmonne po mwaistri s' fwin. {{s-rif|JDcoh|1939, p.44, ''Vochal l’ivièr'' (1900)}} #* Vos magnroz bén ene {{~}} avou on boket d' froede tchå edon surmint … {{s-rif|JMvm|(1933), p.33}} #* Nosse bribeu sait bén ki, s' i vout wangnî les {{~s}} et l' cafè d' åmatén, i lzî fåt dner on côp d' mwin po djeter les ståves et fôrer les biesses {{s-rif|JPD}} # {{stin|wa}} [[briket]], divins les ratourneures {{Lka|magnî s’ tåte}} et {{Lka|prinde si tåte}} # [[gozåd]]. #* Al dicåce, on fjheut cénk shijh dorêyes et deus troes {{~s}}. <gallery> Tarte aux pommes.jpg|tåte = dorêye Flickr - cyclonebill - Toastbrød med rejeost.jpg|tåte = fadêye Cherry Blueberry Pie, August 2008.jpg|tåte = gozåd </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[cråsse tåte di boure n’ a måy sitronné s’ mwaisse]]}} # {{r|[[fé ene tåte avou s’ prôpe boure]]}} # {{r|magnî avou s’ tåte}} #* BABILÔNE. - Cwantes accions av ? TÅTÎ. - Rén k' ene, mins dj' a d' l' espwer toplin. I fåt k' gn åye onk ki l' åye … BIETMÉ (a Tåtî). - Ci serè vos, sins fåte ! TÅTÎ (a Bietmé). - Wåde tes couyonådes, vî, po {{~|magnî avou t' tåte}} ! (A Babilône) Dj' a l' accion cint dijh meyes : dijh meyes pus ki l' gros lot. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne VI, v. 96-99}} # {{r|[[magnî s’ tåte]]}} # {{r|[[piede ses tåtes]]}} # {{r|[[prinde si tåte]]}} # {{r|li tåte ritome todi do costé do boure}} : on-z a tofer li contråve di çou k' on vôreut bén aveur. ==== {{H|parintaedje}} ==== [[tårtene]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== [[tårter]], [[tårtaedje]], [[tårteu]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[tåte ås pemes]] : [[gozete]]. {{lang|fr|F. chausson aux pommes.}} * [[tåte di makêye]] * [[tåte di saeyén]] * [[magneu d’ tåtes ås efants]] * [[viye tåte]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | tåte = E1,E34, R10,R13 | taute = C8 | târte = O4 | tâte = E89,E203 | {{=wis|toat|tåte}} = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|dorêye |fr= {{t+|fr|tarte}} }} {{ratour|fadêye |fr= {{t+|fr|tartine}} }} {{ratour|gozåd |fr= tarte recouverte }} ==={{H|VE}}=== * {{wp|tåte (discramiaedje)}} * {{wp|fadêye}} (tåte di pwin) 70cebjetos5d9ynh80vyn99ildj3qzt vier 0 15473 437086 425481 2026-09-24T13:32:12Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437086 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|vermis|sourd=la}} {{dift}} {{m-s}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|vjɛʀ|vjɛːʀ|vjæːʀ|vjaːʀ|vɛːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|vjɛʀ}} * {{Ric}} <gallery> Earthworm.jpg|Sinse 1 Hookworms.JPG|Sinse 2 Likmaskar från Kanin - Ystad-2021.jpg|Sinse 4 Decomposing possum.jpg|Sinse 3 </gallery> ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{bies|wa}} pitite longowe biesse sins pates ni tiesse, ni [[cronzoxhea|cronzoxheas]], k' avance tot s' hertchant, et ki vike e tere. #* {{~|Vier}} ki s' kitoûne. {{s-rif|E203}} #* Dinltins, les cokeas plént aguignî les {{~s}} dins les yebes et tchoezî inte li muzurete, li copixhot, li gros molon et tos ls ôtes {{s-rif|LSom}} # sifwaite biesse ki formagne les djins et les grossès biesses (dins les boyeas u dins les tchenås a l'air) {{Lka|aveur des viers}}. #* Vost efant a des {{~s}}. {{s-rif|E203}} #* DAVID. (avou on bari, va drî l' candjlete cweri 3 veres). -Vola çou ki fwait crever les {{~s}}, paret Monsieu Dåvid !{{s-rif|JMign|"Li vôye qui monte" (1933), p.10}} # {{biyo|wa}} djonne d' inseke ki va divni ene moxhe u èn ôte inseke. #* On l’ discopece, ki c’ end est honte ; les {{~s}} n’ åront pus rén a fé (avou l’ moirt). {{s-rif|WFel}} #* Viker, viker a nd awè s’ sô Divant d’ eraler dé les {{~s}}. {{s|JGui}} # {{str|wa}} tot s' nourixhant d' ene plante, di bwès. #* Vola on bwès k' est tot magnî des {{~s}}. {{s-rif|E203}} #* Les {{~s}} ont vnou fé des trôs dvins. {{s-rif|JVri|« Pâhûles rîmês » (1897), "Li vîx cruc'fis di m'mére", p.71}} #* Mins, tant k' dj' årè l' bouneur do poleur radjusterTes forés bokets d' bwès ki les {{~s}} ont ctrawté[...] {{s-rif|JDcoh|1939, p.56, ''Li vî posti'' (1928)}} # {{pexheu|wa}} vier, [[molon]] ou [[tchalon]] eployî come [[amoice]]. #* Et mes amoices, don, k’ estént cmandêyes ? Dj’ end a dji n’ sé cbén d’ sôres. ''(i drouve si saetch)''. Loukîz, vola del påsse ; cial, c’ est do sonk, pwis des {{~s}}, di l’ avoenne, des ceréjhes, do froumadje et co deus troes sôres ki dji n’ sai nén mi-minme çou k’ c’ est ! {{s-rif|HSim| « Sètche, i bètche » 1889, (eplaidaedje da Jean Haust e 1936), p.36}} #* LIZA. -Ni vnoz nén co avou tos vos flairants sacwès so m' prôpe tåve, savoz !DJÅKE. -Flairants sacwès ? C' est des betchêyes, des {{~s}}, do froumadje, del påsse, do sonk… {{s-rif|JMign|"Milionêre !" (1934), p.3-4}} #* L' ewaerant hôt-fornea loukive l' ome a ses pîsTot come si ç' fouxhe on {{~}} k' est twezé pa ene bråme ; {{s-rif|LLaginm|''Li hôt-fornea'', (1947), p. 94}} #* Dji m’ tchedje di l’ amoirçaedje, des {{~s}}, del tchene et des molons. {{s-rif|FBar}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[aveur des viers]]}} # {{r|[[aveur li vier e l’ cawe]]}} #* Nosse tchet k' a seur li vier e l' cawe, i n' si fwait nén. {{s-rif|E1}}  #* Dis don twè, ni m' vén nén moker, saiss, la ... Pa, c' est m' noret k' il a metou ; fåt assoti ki t' es laid come çoula ; vos dirîz on tchet k' {{~|a l' vier e l' cawe}}. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne IX, p.22}} # {{r|[[evoyî ås viers]]}} # {{r|[[plonkî come ene poye dissu on vier]]}} (so åk, so kéconk) ## magnî golafmint ene sacwè. ## ataker waeraxhmint ene sakî. # {{r|[[nén piké des viers]]}} # {{r|[[nou come on vier]]}} # {{r|[[pexhî ås viers]]}} # {{r|[[poude po les viers]]}} # {{r|[[saetchî les viers foû do nez]]}} ou {{r|[[tirer les viers do nez]]}} # {{r|[[vass ås viers]]}} # {{r|[[vier do cour]]}}. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[viereus]] * [[viermi]] * [[viermyî]] * [[viermouyî]] * [[viermint]], [[viermineus]] * [[vierminer]] * [[viermon]] {{mse}} * [[warmaye]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[blanc vier]] * [[boigne vier]] * [[cawé vier]] * [[magnant vier]] * [[rodje-vier]] * [[tcheye-vier]] * [[touwe-viers|touwe vier]] * [[vier di grin]] * [[vier di farene]] * [[vier di tere]] * [[vier solitaire]] * [[vier-a-soye]] * [[vier-gayet]] * [[vier-lujhant]] * [[viermolou|viermoure, viermolou]] * [[viermouyeus]] {{mse}} * [[waermaye]] }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=ki vike e tere| * [[vier di tere]] }} {{Boesse|c=2|tite=ki va divni inseke| * [[molon]] * [[tchalon]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * (ki va divni påwion): [[halene]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Su | {{=wis|veair|vier}} = Wi1 | vêr = G208, S107,S117 | vér = S104,S117 | vèr = G208, S117 | viair = E178,E203 | viâr = G208, S117 | vier = R10:32098,R13 | viêr = E1,E34, G208, O4, S109,S117 | viér = E1, G208, S117 | vièr = C8, E1, G208, S0,S117 | vyinr = S2,S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pitite longowe biesse sins pates ni tiesse, ni cronzoxhea, k' avance tot s' hertchant, et ki vike dins tere |fr= {{t+|fr|ver de terre}}, {{t+|fr|lombric}} }} {{ratour|sifwaite biesse ki formagne les djins et les grossès biesses (dins les boyeas u dins les tchenås a l'air) |fr= {{t+|fr|ver parasite}} }} {{ratour|djonne d' inseke ki va divni ene moxhe u èn ôte inseke |fr= {{t+|fr|larve}} }} {{ratour|vier, molon ou tchalon eployî come amoice |fr= {{t+|fr|ver}}, {{t+|fr|appât}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|viè}} {{Ris-R-div}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|vjɛʀ|vɛʀ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|vjɛʀ}} * {{Ric}} === {{H|divancete|wa}} === {{-alo2-|viè|vier}} {{~}} {{n-c|wa}} # alofôme di «[[viè]]», divant èn adviebe {{mierp}} (ci, cial, la, mins nén [[vola]]) u des pronos d' djin tonike {{mierp}} (d' ene [[sillabe]]), metou tot seu ([[mi]], [[ti]], [[twè]], [[lu]], [[leye]], [[nos]], [[vos]], [[zels]], [[zeles]], mins nén [[nozôtes]], [[vozôtes]], [[mi-minme]]…). #*Dj' a-st oyou on brut vinant did {{~}} la. #*Il aprotchive {{~}} mi. == {{L|nl}} == ==== {{H|Pr}} ==== * {{WAFE}} {{AFE|viːr}} === {{H|nombe|nl}} === {{~}} {{n-c|nl}} # [[cwate]] ([[cwatre]]). #*Het is {{~}} uur. #**Il est cwatre eures ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[veertien]] * [[veertig]] * [[vier-en-twintig]] 6oy3mtwjrrg7kg3c4d9it06bj76k2g5 coshet 0 32028 437083 426800 2026-09-24T13:22:52Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437083 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{BdjMB|cosh}} (houcaedje des pourceas) {{caw|et|s|wa}} ; {{FEW|2|1254}}. [[File:Pig grunt - Erdie.ogg|thumb|grognaedje]] === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kɔ.'ʃɛ|ku.'ʃɛ|kɔ.'sɛ|ku.'ʃɔ}} {{BS|sh}} ** {{pzc}} {{AFE|kɔ.'ʃɛ}} * {{Ric|co·shet}} [[File:Pigs in the Altai Mountains. Village Ortolyk.jpg|thumb|right|200px|Troye et ses cénk coshets]] === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # pitit [[pourcea]]. #* On a ratchté deus {{~s}} # [[pourcea]]. #* C’ esteut ddja on {{~}} d’ ene grosse cintinne di kilos. # mannet ome. #* A l’ niche {{~}} ! ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[cwand les coshets sont sôs, les naveas sont seurs]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[coshler]], [[coshlî]], [[coshlêye]] * [[cushe]], [[cush-cush]], [[cucushe]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (pitit pourcea) : [[pouchlon]], [[goret]], [[nourin]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|co seh|coshet}} = Wi1 | coshet = R10,R13 | cosset = E177a (1823),E212 | cossèt = C1, E1, G201 p. 229 | couchè = C8 | couchèt = C1,C13,C106, G201, S109 p. 229,S117 | cuchè = C8 | cuchèt = E1,E170 ,G201 p. 282, O90 | cuchot = G201 p. 229 | kocet = E203 | - = O3 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pitit pourcea {{Lka-ra|pouchlon}} |fr= {{t+|fr|porcelet}} |fr= {{t+|de|Ferkel}}, {{t+|de|Schweinchen}} |lb= {{t+|lb|Giss}} }} {{ratour|pourcea {{Lka-ra|pourcea}} |fr= {{t+|fr|cochon}} }} l65g7kei7bdp7ytxfj60oogmz4wkv8n trûte 0 33406 437088 388061 2026-09-24T13:42:50Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437088 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|tructa|sourd=la|ling=wa}} {{m-s}}, {{FEW|13/2|325|ab}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tʀyːt|tʀyt|tʀøːt|tʀuːt|tʀut|twiːt|twɪt}} ** {{pzc}} {{AFE|tʀyːt|odio=Wa-trûte.ogg|ling=wa}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{pexhon|wa}} pexhon foirt corant dins les doûcès aiwes del Walonreye, del famile des [[såmnidî]]s. #* On n’ s’ arestéve nén l’ long do bî po waitî d’ atraper ene {{~}} {{s-rif|JBou}} #* On-z î trovéve des cintinnes di graevîs, des tchacåds, des lotchetes, des cawés viers et ossu des {{~s}} {{s-rif|MGeo}} #* Pus lon, c' e-st on vivî la ki l' {{~}} fwait s' sokete Avou des passeus d' aiwe ou des belès suzetes Ki volèt dzeu les djons, les pas d' ågne, les cladjots. {{s-rif|LLph|1926, p. 148}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[wespiyant]] come ene {{~}}}}, {{r|spitant come ene {{~}}|cat=rim}} : ki bodje toltins, ki n’ sait dmorer [[rasta]]. # [[pus haitî k’ ene trûte]], [[ossu haitî k’ ene trûte]], [[haitî come ene trûte]] : foirt [[haitî]]. # {{r|code ene {{~}}}} : li pexhî et k’ on n’ pout nén. #* Les efants lyi avént mostré kimint aler code ene {{~}} {{s-rif|CDen}} <gallery> Meerforel.jpg|trûte di mer </gallery> ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[trûtlé]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[trûte di mer]] * [[trûte-airdiè]] * [[trûte såmonrece]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=fon|?|trout, trût, trut}} = G152 a "truite" | trûte = C1, C13, E1, E203, O90, S117, G208 p. 253, R13 | treûte = E1,E2,G208 p. 253 | troûte = S109, S117, G208 p. 253 | trwite = FO4, G208 p. 253 | {{=wis|tweet|trûte}} = Wi1 | twite = G208 p. 253 |- = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|truite}} |en= {{t+|en|trout}} |nl= {{t+|nl|forel}} |de= {{t+|de|Forelle}} |es= {{t+|es|trucha}} |lb= {{t+|lb|frell}} |it= {{t+|it|trota}} }} === {{H|VE}} === * {{wp|trûte ordinaire}} * {{wp|trûte (sôres)}} oi6o8ye4q1syntmsmmm87vuvxs080u1 coloûte 0 33853 437096 415074 2026-09-25T08:13:32Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437096 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|colubra|sourd=la}} (sierpint, coloûte frumele), {{çdom}} {{caw|oûte|s|wa}} [[File:Grass Snake - Natrix natrix.jpg|thumb|240px]] === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kɔ.luːt|ku.luːt|kɔ.luːf|ku.luːf|kɔ.lyːf|ku.lyːf|kul.jœf|kɔ.lɔw|ka.lɔw}} {{miers|8|95}}; {{36pr}} ** {{pzc}} {{AFE|kɔ.'luːt}} * {{Ric|co·loûte}} === {{H|sustantif|wa}} === {{acoird-s}} {{~}} {{f}} # {{bies|wa}} [[cropante biesse]] ki n' a nou velin (årvier del vipere). #* Nosse vatche dene do sonk; c' est ene {{~}} ki l' a teté. {{s-rif|C106}} #* Dins les cåves des rwenes, i n a co des {{~s}}. {{s-rif|O3}} #* Li {{~}} bize foû des craeyes do meur. {{s-rif|C106}} #* Li {{~}} si coverene dins les fenaesses tot do long do rixhot. {{s-rif|C106}} #* Et dji vos vénreu rabressî et mi rschandi so vos pî-sintes, come ene {{~}}. {{s-rif|JGui}} #* El {{~}} a deus bokets (tiesse et cawe) Nén amiståves po on nuket. {{s-rif|JSch}} # ''(Wisconsene)'' coloûte avou on blanc hatrea ki vike divins les maraexhes, s' no sincieus est ''Natrix natrix''. # {{stin}} ## [[comere]] ki n' boute waire. ## grande mwinre comere. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|ossu feneyante k' ene {{~}}}} : dijhêye d' ene [[nawe]] comere. # {{r|si toirtiyî come ene {{~}}|cat=rim}} : si cotoide tot; {{ode}} come on [[moulet]]. # dins des [[nos d' plaeces]] : ## {{r|Les {{~s}}}} u: {{r|El fosse des {{~s}}|cat=npl}} : no d' ene plaece [[do Rou-dlé-Tchålerwè]]. ## {{r|Li hé del {{~}}|cat=npl}} : no d' ene plaece di [[Tohogne]]. # [[nos d' djins]] : ## {{r|Les Coloûtes|cat=ndj}} : [[sipotaedje]] des djins d' [[Achoufe]], la-minme : les ''{{lang|wa-fel|Couloûves}}'' # {{r|[[avaler ene coloûte]]}} : diveur fé ene sacwè k' on hét. #* Et télfeye, sins oizeur fé l’ mawe,S’ on doet {{~|ravaler des colowes}}Et rmete e s’ potche si frankisté,On fwait çou k’ on pout po viker. {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « On fait çou qu’on pout po viker», 1922, p.123}} #* {{lang|wa-fel|Fâreût st-aveûr on gozî come ine tîdje di bote èdon, sûrmint, po z-'''avaler ’ne''' sifait '''colowe'''!}} {{s|JVtt|1924, ''Ine sicole flaminde po nos Députés walons'', p.49}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[coluvrot]], [[coluvé]], [[coluvrine]], [[colevrêye]] * [[coloûteus]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[a d' coloûte]] * [[coloûte do tchinne]] * [[åbusson d' coloûte]] * [[laecea d' coloûte]] * [[foye di coloûte]], [[fleur di coloûte]] * [[coloûte d’ infier]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[colowe]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | coloûde = G208 | coloûte = C1,C9,C99,C106, E1, R10, S117 | {{=wis|col utte|coloûte}} = Wi1 | couloûde = O0, G208 | couloûte = C8, S17 (p. 336) |- = O100, R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|biesse |fr= {{t+|fr|couleuvre}} |en= {{t+|en|adder}} |es= {{t+|es|culebra}} |it= {{t+|it|colubro}} |scn= {{t+|scn|culovra}} |lorg= [[coulieuve]] |pcd= {{t+|pcd|couleuve}} | }} {{ratour|sôre di coloûte ki vike divins les maraesses |en= {{t+|en|grass snake}} |fr= {{t+|fr|coleuvre à collier}} }} {{ratour|avaler ene coloûte |fr= {{t+|fr|avaler une couleuvre}} | }} === {{H|VE}} === {{wp|coloûte}} 007dneqihl8hp3tkqtui8npghahjejc pexhon 0 34710 437087 421319 2026-09-24T13:38:11Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437087 wikitext text/x-wiki {{MR|Pexhon}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|piscem|sourd=la}} {{çdom}} {{caw|on|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pɛ.ʃɔ̃}} {{AFE|pɛ.hɔ̃|odio=Wa-fel pèhon wa pexhon.ogg|ling=wa}} {{AFE|pɛ.hɔŋ|pɛ.çɔ̃|pɛ.ʃã}}, {{miers|1|76}}. ** {{pzc}} {{AFE|pɛ.ʃɔ̃|odio=Wa-fel pèchon wa pexhon.ogg|ling=wa}} * {{Ric|pe·xhon}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{biesse|wa}} [[biesse]] ki skepeye et viker dins l’ aiwe, avou des [[oxhea]]s et des [[naiviron]]s. #* C’ esteut on {{~}} k’ on trovéve dins Mouze. #* Po on côp k' i daléve prinde on gros {{~}} ! (...) Ké bidon ! Il a falou on bon moumint po cachî a sôrti l' pôve biesse wôr di l' aiwe. {{s-rif|JGmel}} #* Tot d’ on côp, li rwè-pexheu plonke el claire aiwe; il est foirt adjete; li {{~}} s’ kitape resseré comifåt e triviè do betch. {{s-rif|LDem}} #* Cwand l' {{~}} esteut ene idêye gros, i vs fåreut vey kimint ki l' rapexheu s' kitråynéve po dire del fé passer tot etir e s' buzea. I s' kitoirtchive et fjheut des foices tot parey k' alaxhe sitronner. {{s-rif|JLatb|p. 180}} # {{magn|wa}} amagnî fwait avou cisse sôre di biesse la. #* Fåt magnî do {{~}} deus côps l’ samwinne, sapinse ås docteurs. #* S' i fåt magnî do {{~}} po divni pus sûti, dj' end a nén dandjî, mi, puski c' est les vacances. {{s-rif~|PHT|dins [[w:Li Ptit Bouttchike (binde d' imådjes)|Li Ptit Bouttchike]]}} #* Vos ploz radjouter sacwantès grevesses ki vos sievroz avou vosse sope ås {{~s}}. {{s-rif|CMas}} <gallery> Jawed fishes.png|Biesse Maldives Surgeonfish, Acanthurus leucosternon.jpg|Biesse 烤魚.jpg|Amagnî Speisefisch.roh.wmt.jpg|Amagnî </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[c’ est todi l’ gros pexhon ki magne li ptit]] # [[come on pexhon dins l’ aiwe]] : a l’ åjhe. # {{r|come on {{~}} dins on bouxhon di spenes}} ou {{r|come on pexhon dins ene djåbe di strin}} ou {{r|come on pexhon dins ene håye}} # {{r|bagnî (u naivî, naedjî) come on {{~}}|cat=rim}} : bén [[naedjî]]. # {{r|si fé martchand d’ {{~s}} li nute di Påke|cat=rim}} : fé åk di triviè. # {{r|c’ est l’ såce ki fwait magnî l’ {{~}}}} : dijhêye po on mwais amagnî bén prezinté. ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Lka-si|pexhe}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[pexhon-cingue]], [[pexhon-soyete]], [[pexhon-mårtea]], [[pexhon-tchet]], [[pexhon d’ ôr]], [[pexhon doré]] * [[pexhon-molén]], [[Pexhon-molén]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|peschoe|pexhon}} = Wi1 | pescion = [!vscr] (920) | {{=fon|pèho-ꬻ|pèhon}} = EMlfw p. xiv | pèhon = E1, E34, E203, G201 | pèhion = G201 | pèchon = C1, C8, O0, O4, S0, G201 | pèchån = G201 | {{=wis|pessuh|pexhon}} = Wi1 | pexhon = E212, R10,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|biesse ki vike dins l’ aiwe |ar= {{t+|ar|سمك|ral=samak}} |ary= {{t+|ary|حوتة|ral=7ota}} |de= {{t+|de|Fisch}} |en= {{t+|en|fish}} |es= {{t+|es|pez}} |fr= {{t+|fr|poisson}} |ja= {{t+|ja|魚|ja-kana=さかな|ral=sakana}} |lb= {{t+|lb|Fësch}} |lorg= {{t+|lorg|pèchon}}, {{t+|lorg|pèchan}} |nl= {{t+|nl|vis}} |pcd= {{t+|pcd|pichon}} |ru= {{t+|ru|рыба}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵙⵍⵎ|ral=aslem}} }} {{ratour|amagnî di cisse biesse la |ar= {{t+|ar|سمك|ral=samak}} |ary= {{t+|ary|حوت|ral=7ot}} |de= {{t+|de|Fisch}} |en= {{t+|en|fish}} |es= {{t+|es|pescado}} |fr= {{t+|fr|poisson}} |ja= {{t+|ja|魚肉|ja-kana=ぎょにく|ral=gyoniku}} |lb= {{t+|lb|Fësch}} |lorg= {{t+|lorg|pèchon}}, {{t+|lorg|pèchan}} |nl= {{t+|nl|vis}} |pcd= {{t+|pcd|pichon}} |zgh= {{t+|zgh|ⵜⴰⵙⵍⵎⵜ|ral=taslemt}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} nrouder1c3cbis1f6v7l0hc6h9upeie tchesse 0 36405 437084 424984 2026-09-24T13:28:07Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437084 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sv|tchessî}}. ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|ʧɛs}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[adjinçnaedje]] po sayî d' touwer do [[djibî]]. ## termene k' on saye di touwer do djibî. ##* Li {{~}} est clôse. ## stindêye di teréns, di bwès la k' on pout tchessî. ##* Ces bwès la, c' est co l' {{~}} di Viyance. # adjinçnaedje po sayî d' apicî [[ene sacwè]], [[ene sakî]]. #* Ene {{~}} a l' ome; ene {{~}} å trezor. # cur d' ene sicoreye. {{ode}} [[tchesseute]]. # {{houy|wa}} #* I gn a co ene longue {{~}} a fé. {{s-rif|E1}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[coutea d’ tchesse]] * [[fizik di tchesse]] * [[tchén d’ tchesse]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[afut]], [[brakene]] ==== {{H|omofoneye possibe ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cache = O0,O4 | chess = E177,E203, Wi1 | chesse = E212 | tchesse = R10:24185,R13 | tchèsse = C8,C9,C62, E1,E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|adjinçnaedje po sayî d' touwer do djibî |ar= {{t+|ar|صيد|ral=çayd|ar-fafl=صَيْد}} |ary= {{t+|ary|صيّادة|ral=çeyyada}} |de= {{t+|de|Jagd}} |en= {{t+|en|hunting}}, {{t+|en|hunt}} |es= {{t+|es|caza}} |nl= {{t+|nl|jaagd}} |fr= {{t+|fr|chasse}} |pcd= {{t+|pcd|cache}} }} === {{H|Cos|wa}} === {{~}} # {{IP13s|tchessî}}. # {{SP13s|tchessî}}. # {{Kim2s|tchessî}}. ==={{H|VE}}=== {{wp}} sgxn82a4tdn2tm6ffvu94owzy07djaa 437085 437084 2026-09-24T13:30:19Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437085 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sv|tchessî}}. ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|ʧɛs}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[adjinçnaedje]] po sayî d' touwer do [[djibî]]. #* Fé ene boune {{~}}. {{s-rif|E1}}, {{s-rif|E203}} ## termene k' on saye di touwer do djibî. ##* Li {{~}} est clôse. ## stindêye di teréns, di bwès la k' on pout tchessî. ##* Ces bwès la, c' est co l' {{~}} di Viyance. # adjinçnaedje po sayî d' apicî [[ene sacwè]], [[ene sakî]]. #* Ene {{~}} a l' ome; ene {{~}} å trezor. # cur d' ene sicoreye. {{ode}} [[tchesseute]]. # {{houy|wa}} #* I gn a co ene longue {{~}} a fé. {{s-rif|E1}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[coutea d’ tchesse]] * [[fizik di tchesse]] * [[tchén d’ tchesse]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[afut]], [[brakene]] ==== {{H|omofoneye possibe}} ==== * [[tiesse]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cache = O0,O4 | chess = E177,E203, Wi1 | chesse = E212 | tchesse = R10:24185,R13 | tchèsse = C8,C9,C62, E1,E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|adjinçnaedje po sayî d' touwer do djibî |ar= {{t+|ar|صيد|ral=çayd|ar-fafl=صَيْد}} |ary= {{t+|ary|صيّادة|ral=çeyyada}} |de= {{t+|de|Jagd}} |en= {{t+|en|hunting}}, {{t+|en|hunt}} |es= {{t+|es|caza}} |nl= {{t+|nl|jaagd}} |fr= {{t+|fr|chasse}} |pcd= {{t+|pcd|cache}} }} === {{H|Cos|wa}} === {{~}} # {{IP13s|tchessî}}. # {{SP13s|tchessî}}. # {{Kim2s|tchessî}}. ==={{H|VE}}=== {{wp}} npjkxcwz8uvhis50sn2zcwtw4428gh4 poyon 0 37007 437093 422723 2026-09-25T08:02:32Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437093 wikitext text/x-wiki [[File:Kuiken.jpg|thumb|]] == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|poye}}, {{caw|on|s|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pɔ.'jɔ̃|pu.'jɔ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔ.'jɔ̃}} * {{Ric|po·yon}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # djonne d' ene [[poye]] et d' on [[cok]], tant k' i n' a nén co candjî ses [[plome]]s. #* Des {{~s}} ki vnèt foû d' l' oû. {{s-rif|E203}} #* Li poye cloupsêye po houkî ses {{~s}}. {{s-rif|E203}} #* Come si li ptite avaxhe dit vraiy, Li leddimwin, so li tchminêye, On ptit {{~}} coreut foû d' l' oû. {{s-rif|JVpr|1897, "Li cocogne di li p’tite bâcelle", p.43}} #* Gn aveut ddja deus ptits {{~s}}, djusse disclôs, ecrolés dins les schåfes. {{s-rif|LSom}} #* Mondiu deyi, k' il estént minåbes, les ptits {{~s}} djusse sikepyîs, avou leus sacwants pwels disso leu dos. {{s-rif|LSom}} # djonne d' ene ôte sôre di [[glinacî]] (åwe, cane, evnd.). # {{arin}} {{tinr|wa}} efant ou [[grande djin]] k' on [[voet voltî]]. #* Ké noveles, {{~}} ? #* Vinoz vis ashir adlé, mi {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Nos n' avans måy toumé parey, Profitans ene gote di l' ocåzion, Ca dispoy lontins dji m' rafeye Di vs haper ene båjhe, mi ptit {{~}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.117, ''Li brave Nanète'' (1910)}} #* 1-mî EFANT. (s’ ashiant adlé leye). – Racontez nos ene istwere ? MAREYE. – Ene istwere ? Dj’ a disfilé m’ håsplêye {{~s}} ! Creyoz vs ki dj’ n’ åye k’ a poujhî ? Mi taxhe est plate, mi fi. {{s-rif|JMtbr|1922, p.7}} #* Mi ptit {{~}} mi ptit moxhon, Dé les bouxhons dirî l' måjhon, Dji vs vénrè co vey a catchete. {{s|LM}} #* {{~|Poyon}}, poyete, nukete, kerton, Dji vs inme come on inme e walon. {{s-rif|GCab}} [[File:Lete sol sovni moirt Joseph André.jpg|thumb|Eployaedje di "poyon" po "djin veyowe voltî"]] ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[tourner a cou d’ poyon]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[poyete]] * {{Lka-pa|poye}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[mi ptit poyon]] [[Poye et poyons]] (stoelreye) ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (efant, båshele k' on voet voltî) : [[poyete]], [[kerton]], [[cint-meye]], [[nukete]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * (pus vî) : [[cokea]], [[polet]], [[poyete]] * (ôtes djonnes glinacîs) : [[oyon]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== [[pioupiou]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | poion = E212 | poïon = E203 | poyon = E1, E34, E170, E212, E213, C13, C57, C60, S0, S44, R10, R13 | pouyon = C8, C9, C60, C62, C99, O0, O3, O4, O92, O100, O101, O102, O103, S25, S109, S117 | {{=wis|pow yon|poyon}} = Wi1 |- = O81 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|djonne d' ene poye et d' on cok |fr= {{t+|fr|poussin}} |en= {{t+|en|chick}}, {{t+|en|chicken}} |nl= {{t+|nl|kuiken}} |de= {{t+|de|Küken}}, {{t+|de|Kücken}} |es= {{t+|es|pollito}}, {{t+|es|pollo}}, {{t+|es|polluelo}} |ar= {{t+|ar|كتكوت|ral=ketkout|ar-fafl=كَتْكُوت}} |ary= {{t+|ary|فلّوس|ral=fellos}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵛⵉⵛⴰⵡ|ral=achichaw}} |lorg= [[pouillon]] }} {{ratour|djonne feye veyowe voltî |fr= {{t+|fr|poussin}} |en= {{t+|en|chick}} |zgh= {{t+|zgh|ⵜⴰⵛⵉⵛⴰⵡⵜ|ral=tachichawt}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} imbgji646f1w3y6a4g6590etlr5usrb sierpint 0 37430 437095 411314 2026-09-25T08:07:26Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437095 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdjla|serpens}} {{m-s}}, {{FEW|11|519b}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|sjɛʀ.'pɛ̃|ʃjɛʀ.'pɛ̃|ʃɛʀ.'pɛ̃|çɛʀ.'pɛ̃|ʧɛʀ.'pɛ̃|sɛʀ.'pɛ̃|sɛʀ.'pã}}, {{miers|8|93}}. ** {{pzc}} {{AFE|sjɛʀ.'pɛ̃}} * {{Ric|sier.pint}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{biesse|wa}} cropante biesse sins pate et sins påpires ni orayes (årvier des [[dzi]]s). #* Notru-Dame fole sol tiesse do {{~}} {{s-rif|E203}} #* Li guignon ki l' mådi {{~}} Vout semer tot avå çou k' dj' inme Serè-st adoûci, ca, mi-minme, Djondant do må, dji semrè l' bén. {{s-rif|JVpr|1897, "Les deus sèmeus", p.23-24}} #* On meteut sol paltot do {{~}} l' inveye, li polacreye, li metchansté, li mådjhance {{s-rif|PGil}} #* So l' dicåce, i gn aveut ene feme k' esteut avou ene caisse di vere avou des {{~s}} {{s-rif|S0}} # mwaijhe djin. #* Il a ene linwe di {{~}} {{s-rif|E200}} #* Dj' el schåfe come on {{~}} {{s-rif|E200}} #* C' est on vraiy {{~}} {{s-rif|S0}} # sôre di raidje avou des ridants. # {{muzi|wa}} ##vî [[instrumint]] d' [[muzike]], avou l' [[coron]] del [[buze]] taeyeye come li [[gueuye]] del [[biesse]]. ##* I djowe li {{~}} {{s-rif|E203}} ## li ci ki djowe cist instrumint la. ##* C' est l' {{~}} del pårotche {{s-rif|E203}} <gallery> Dessén Suzane sierpint.jpg </gallery> ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[sierpinete]], [[sierpiner]], [[sierpinaedje]] * [[sierpintin]] * [[sierpinter]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[linwe di sierpint]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== [[coloûte]], [[vipere]], [[aspik]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== [[velén]], [[hagneure]], [[xhuflaedje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chèrpin = E34 | chèrpint = E1, G208 | chièrpint = G208 | hyèrpint = G208 | {{=wis|serpant|sierpint}} = Wi1 | sèrpant = S0, G208 | sèrpent = E34 | sèrpin = C8,C106 (raidje) | sèrpint = C1,C106, G208, O4 | sierpin = E203 | sierpint = R10,R13 | sièrpint = E1,E200, G208, O4 | tchèrpint = G208 |- = R11 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|cropante biesse sins pates |fr= {{t+|fr|serpent}} |en= {{t+|en|snake}} |nl= {{t+|nl|slang}}, {{t+|nl|serpent}} |es= {{t+|nl|serpiente}}, {{t+|nl|sierpe}} |de= {{t+|de|Schlange}} |it= {{t+|it|serpente}} |scn= {{t+|scn|sirpenti}}, {{t+|scn|serpi}} |ary= [[7nech]] (Hnech) {{=ral}} {{t+|ary|حنش}} {{=dsf-ar}} {{t+|ary|حْنش}} |ro= {{t+|ro|şerpe}}, {{t+|ro|șarpe}} }} {{ratour|mwaijhe djin |fr= {{t+|fr|calomniateur}}, {{t+|fr|langue de vipère}} }} === {{H|VE}} === {{wp|sierpint}} r03uumv7a3tdi5vdquc72tcm8xfnp0s peumon 0 37886 437122 415382 2026-09-25T11:54:18Z Scribus electronicus 3672 437122 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Etim?}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pøːmɔ̃|puːmɔ̃}} {{c2pr}} ** {{pzc}} {{AFE|pøːmɔ̃}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # boket do coir, metou dins l' cadje coistrece, ki sieve a prinde l' ocsidjinne di l' air et l' mete dins l' sonk. #* Schoûtez m’, i gn a rén d’ si bon, K’ on bon hena d’ vî borgogne ; C’ e-st on bôme po les {{~s}} […].{{s-rif|JLam|(1805-1884)}} #* Il a respiré on bon côp et-z infler ses {{~s}} avou del boune air. {{s-rif|GBre}} # ''(Wisconsene)'' [[rin]]. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|braire a plins peumons}} #* {{~|Breyans-st a plins peumons}} l’ ritchesse ki s’ håynêye so les erives di Mouze. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.58}} # {{r|[[raetchî ses peumons]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[peumonaire]] * [[peumoneye]] * [[peumonike]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | peumon = R10,R13 | peûmon = C62, O4,O92 | poûmon = E1,E165,E170,E203 | {{=wis|pu mou|peumon}} (kidney) = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|boket do coir ki sieve a prinde ocsidjinne di l' air et l' mete dins l' sonk |fr= {{t+|fr|poumon}} |en= {{t+|en|lung}} |ary= [[reyya]] {{=ral}} [[ريّة]] }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} 065svc88ty7aiflkdueonjcriexsny0 peumoneye 0 37887 437119 388796 2026-09-25T11:46:51Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437119 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|peumon}}, {{caw|eye|s|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pøː.mɔ.'nɛj|pøː.mɔ.'niːj|pnøː.mɔ.'niː|puː.mɔ.'nɛj}}}} ** {{pzc}} {{AFE|pøː.mɔ.'nɛj}} * {{Ric|peu·mo·neye}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{med|wa}} maladeye ki vént d' l' [[efouwaedje]] do peumon. #* Li pôvre ome pexhe ås viers : il est accidinté d' {{~}}. {{s-rif|E203}} #* (do ptit Djezus skepyî dins on ståve) Il åreut polou mori d' ene {{~}}, ci ptit efant la. {{s-rif|JBeau}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[froed d' pwetrene]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | peumoneye = R10,R13 | pleûmonîe = S0 | poulmonêye = E34 | poûmonèie = E203 | poûmonèye = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|maladeye ki vént d' l' efouwaedje do peumon |fr= {{t+|fr|pneumonie}} |en= {{t+|en|peumonia}} |ary= {{t+|ary|مرص ريّة|ral=mer8 reyya|ar-fafl=مرْص ريّة}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} 0i7ll1iozi5y2kwtyiwm7bc6nz61dra tchå 0 39447 437101 410998 2026-09-25T08:44:25Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437101 wikitext text/x-wiki {{MR|tcha-}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|caro|carō}} {{m-s}}, {{fond-R}} (riprins des disfondowes namurwesse et carolo; les disfondowes lidjwesse et årdinwesse wårdèt leu R etimolodjike). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʧɔːʀ|ʧaːʀ|ʧoːʀ|ʧoː}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|ʧɔː}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{n-ct|wa}} {{ssg}} {{mangonreye|wa}} [[musse]]s d' ene [[biesse]] (di [[botchreye]] ou do [[djibî]]) k' on magne. #* Nosse tchet est haemåve: il est todi sol tåve po haper on boket d' {{~}} {{s-rif|JJGbi}} #* On a des longs couteas Djusse po côper nosse {{~}}, Et des gablous, l' pea Ene miete cwand i fåt {{s-rif|BMir}} # {{antomeye|wa}} {{spl|wa}} tot [[texhou]] [[biyolodjike]] inte li pea eyet les [[oxhea]]s. #* Li bale esteut intrêye lon dins les {{~s}}. # {{magn|wa}} magnåve pårteye d' on frut. <gallery> Schene pourcea rindjeye coisletes.JPG </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a tchå d' tchén]]}} (O4) # {{r|[[a vive tchå]]}} # {{r|[[awè del moite tchå dzo les bresse]]}} (C106) # {{r|[[fé tchå et panåjhe]]}} # {{r|[[inte cur et tchå]]}} (C106) # {{r|[[î leyî tchå et oxheas]]}} (C106) # {{r|[[esse pol pwin pol tchå]]}} (C106) # {{r|[[promete tchå et oxheas]]}} (C106) # {{r|blanke tchå|cat=es}} : tchå d' polet # {{r|rodje tchå|cat=es}} : tchå d' grosse biesse, di moton et d' pourcea # {{r|curieus boket d' tchå !|cat=es}} : dijhêye a èn efant ki dmande [[des kesses et des messes]]. # {{r|aveur li tchå d’ poye}}, {{r|diner l’ tchå d’ poye}} # [[c’ est del tchå d’ moton, c’ est nén po vosse grognon]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[tchårnou]], [[tchårnå]], [[tchårné]] * [[tchånrece]] (noûmot) * [[distchårner]], [[distchårné]] * [[retchårner]], [[retchårnaedje]] * [[etchårner]], [[etchårnaedje]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[hape-tchå]] * [[tchå a tchedje]] * [[tchå d’ grosse biesse]] * [[tchå d’ poye]] * [[tchå et panåjhe]] * [[tchå salêye]] * [[tchårcutreye]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[djambon]], [[pougnet]] * [[rosti]], [[boli]], [[rosti-boli]] * [[coisse]], [[coislete]], [[spiringue]], [[skinêyes]] ==== {{H|Of}} ==== * {{AFE|ʧɔːʀ}} [[tchår]] (tcherete ås 4 rowes) * {{AFE|ʧoː}} ** [[tchåsse#Walon 2|tchåsse]] (blanc prodût) ** [[Tchô]] (viyaedje el Walonreye di France) ** [[tchôd]] (nén froed) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | châr = G0 p. 152, E177 (1823), E203, O4 | chau = G0 p. 152 | châre = E212 | {{=wis|cho|tchå}} = Wi1 | {{=wis|choe|tchå}} = Wi1 | tchau = C1, C8, C106, O0 (a «tchâr») | tchår = E1, S117 | tchâr = E212b, S0, O0, O4 | tchaur = S17 | tchô = Bour | tchôr = Bour, Sing | tchå = R10,R13 | - = O3 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|musses d' ene biesse di botchreye |fr= {{t+|fr|viande}}, {{t+|fr|chair}} |en= {{t+|en|meat}}, {{t+|en|flesh}} |es= {{t+|es|carne}} |nl= {{t+|nl|vlees}} |de= {{t+|de|Fleisch}} |ar= {{t+|ar|لحم|ral=laHem|ar-fafl=لَحْم}} |ary= {{t+|ary|لحم|ral=l7em|ar-fafl=لْحم}} |zgh= {{t+|zgh|ⵜⵉⴼⵢⵢⵉ|ral=tifeyyi}}; {{t+|zgh|ⴰⴽⵙⵓⵎ|ral=aksom}} }} {{ratour|tot texhou biyolodjike inte li pea et les oxheas |fr= {{t+|fr|chair}}, {{t+|fr|muscle}} |en= {{t+|en|flesh}}, {{t+|en|muscle}} |es= {{t+|es|carne}} |de= {{t+|de|Fleisch}} }} {{ratour|magnåve pårteye d' on frut |fr= {{t+|fr|chair}} |en= {{t+|en|pulp}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} p4pds4ddpxsq5tpyd31qi6dxuzifa3i 437102 437101 2026-09-25T08:45:19Z Scribus electronicus 3672 437102 wikitext text/x-wiki {{MR|tcha-}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|caro|carō}} {{m-s}}, {{fond-R}} (riprins des disfondowes namurwesse et carolo; les disfondowes lidjwesse et årdinwesse wårdèt leu R etimolodjike). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʧɔːʀ|ʧaːʀ|ʧoːʀ|ʧoː}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|ʧɔː}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{n-ct|wa}} {{ssg}} {{mangonreye|wa}} [[musse]]s d' ene [[biesse]] (di [[botchreye]] ou do [[djibî]]) k' on magne. #* Nosse tchet est haemåve: il est todi sol tåve po haper on boket d' {{~}} {{s-rif|JJGbi}} #* On a des longs couteas Djusse po côper nosse {{~}}, Et des gablous, l' pea Ene miete cwand i fåt {{s-rif|BMir}} # {{antomeye|wa}} {{spl|wa}} tot [[texhou]] [[biyolodjike]] inte li pea eyet les [[oxhea]]s. #* Li bale esteut intrêye lon dins les {{~s}}. # {{magn|wa}} magnåve pårteye d' on frut. <gallery> Schene pourcea rindjeye coisletes.JPG </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a tchå d' tchén]]}} (O4) # {{r|[[a vive tchå]]}} # {{r|[[awè del moite tchå dzo les bresse]]}} (C106) # {{r|[[fé tchå et panåjhe]]}} # {{r|[[inte cur et tchå]]}} (C106) # {{r|[[î leyî tchå et oxheas]]}} (C106) # {{r|[[esse pol pwin pol tchå]]}} (C106) # {{r|[[promete tchå et oxheas]]}} (C106) # {{r|blanke tchå|cat=es}} : tchå d' polet # {{r|rodje tchå|cat=es}} : tchå d' grosse biesse, di moton et d' pourcea # {{r|curieus boket d' tchå !|cat=es}} : dijhêye a èn efant ki dmande [[des kesses et des messes]]. # {{r|aveur li tchå d’ poye}}, {{r|diner l’ tchå d’ poye}} # [[c’ est del tchå d’ moton, c’ est nén po vosse grognon]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[tchårnou]], [[tchårnå]], [[tchårné]] * [[tchånrece]] (noûmot) * [[distchårner]], [[distchårné]] * [[retchårner]], [[retchårnaedje]] * [[etchårner]], [[etchårnaedje]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[hape-tchå]] * [[sope al tchå]] * [[tchå a tchedje]] * [[tchå d’ grosse biesse]] * [[tchå d’ poye]] * [[tchå et panåjhe]] * [[tchå salêye]] * [[tchårcutreye]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[djambon]], [[pougnet]] * [[rosti]], [[boli]], [[rosti-boli]] * [[coisse]], [[coislete]], [[spiringue]], [[skinêyes]] ==== {{H|Of}} ==== * {{AFE|ʧɔːʀ}} [[tchår]] (tcherete ås 4 rowes) * {{AFE|ʧoː}} ** [[tchåsse#Walon 2|tchåsse]] (blanc prodût) ** [[Tchô]] (viyaedje el Walonreye di France) ** [[tchôd]] (nén froed) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | châr = G0 p. 152, E177 (1823), E203, O4 | chau = G0 p. 152 | châre = E212 | {{=wis|cho|tchå}} = Wi1 | {{=wis|choe|tchå}} = Wi1 | tchau = C1, C8, C106, O0 (a «tchâr») | tchår = E1, S117 | tchâr = E212b, S0, O0, O4 | tchaur = S17 | tchô = Bour | tchôr = Bour, Sing | tchå = R10,R13 | - = O3 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|musses d' ene biesse di botchreye |fr= {{t+|fr|viande}}, {{t+|fr|chair}} |en= {{t+|en|meat}}, {{t+|en|flesh}} |es= {{t+|es|carne}} |nl= {{t+|nl|vlees}} |de= {{t+|de|Fleisch}} |ar= {{t+|ar|لحم|ral=laHem|ar-fafl=لَحْم}} |ary= {{t+|ary|لحم|ral=l7em|ar-fafl=لْحم}} |zgh= {{t+|zgh|ⵜⵉⴼⵢⵢⵉ|ral=tifeyyi}}; {{t+|zgh|ⴰⴽⵙⵓⵎ|ral=aksom}} }} {{ratour|tot texhou biyolodjike inte li pea et les oxheas |fr= {{t+|fr|chair}}, {{t+|fr|muscle}} |en= {{t+|en|flesh}}, {{t+|en|muscle}} |es= {{t+|es|carne}} |de= {{t+|de|Fleisch}} }} {{ratour|magnåve pårteye d' on frut |fr= {{t+|fr|chair}} |en= {{t+|en|pulp}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} 4qx0po5eri1xz5aq2h81bxyfo642s3p brotchet 0 42826 437089 423470 2026-09-24T13:50:49Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437089 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == <gallery> Brotchet epayî Bouyon.jpg|Tiesse d’ on brotchet. </gallery> === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|brotche}}, {{caw|et|s|wa}} (a cåze del pondante gueuye do pexhon) ; {{FEW|1|547|a}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|bʀɔ.ʧɛ}} {{1pr}} * {{Ric|bro·tchet}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{pexhon|wa}} gros pexhon [[magneu d’ tchå]], foirt préjhî des pexheus ; {{sla|Esox lucius}}. #* Galavale esteut on gros vilin {{~}} ki bateut l’ Ambleve tote foû dispoy Lorcé disca Rwene. C’ esteut l’ pexhon l’ pus afaxhant k’ on euxhe co måy veyou. {{s|JLatb|p. 169}} #* I lyi fåt l’ {{~}} ; on mete å côp, i l’ assaetche avier lu. {{s|FBar}} #* Et noste ome ki vneut abwesné, Manca tot d’ on côp d’ piede li tiesse, « I m’ betche ! » fjha t i, c’ est on {{~}} ! » Et Marcatchou saetcha ene åblete. {{s-rif|JVvl|1901, p.9, “Ine Mâle Journêye”}} #* Dire k' i gn a des djins Ki n' comprindèt nin Comme on a bon On poujhoe e l' mwin : Ene åblete, ene rossete A poenne e l' reuze Est pus grosse qu'on {{~}}. {{s-rif|ELam|(1904-1983) Tchanson ''Li pèheû''}} # ôte pexhon do minme djinre, foû Walonreye. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[brotchton]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== (plaijhanmint) : [[betch-di-cane]], [[vorace]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== (pitit brotchet) : [[betchet]], [[betchtåd#Etimolodjeye_3|betchtåd]], [[brotchton]], [[pougnård]], [[cigåre]] ([[Sourdant:ALW8|ALW8]] p. 255) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | brotchet = R10 | brotchèt = C1, E1,E34, O2 | brotchè = C8 | {{=wis|brocheh|brotchet}} = Wi1 | brochet = E203 | brogchet = E177a }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|gros pexhon magneu d’ tchå do djinre ''Esox'' |fr= {{t+|fr|brochet}} |en= {{t+|en|pike}} |nl= {{t+|nl|snoek}} |de= {{t+|de|Hecht}} |es= {{t+|es|lucio}} |pcd= {{t+|pcd|broquet}} |ru= {{t+|ru|осётр|ral=osyotr}} }} ==== {{H|waitîz eto}} ==== {{wp}} 7dsxtgoxcoae3uf1rw1hns990f69b3d des 0 44685 437099 347591 2026-09-25T08:31:40Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437099 wikitext text/x-wiki {{MR|dès|dês}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Etr|[di|les}} ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{pzc}} *** {{dC}} {{AFE|dɛ}} *** {{dV}} {{AFE|dɛ.z‿}} {{1pr}} * {{Ric}} ==== {{H|årtike|wa}} ==== {{przwa|[[on]] / [[èn]] {{dV}}|[[des]]|[[ene]]|[[des]]}} {{~}} {{o&f-prz}} # [[nén definixhant]] [[årtike]], metou divant on [[sustantif]] [[pluriyal]], et ki al tiesse del fråze, est å pus sovint prezinté pa ene [[adrovire]]. #* Gn aveut {{~}} djins ki schoûtént drî l' meur. #* Po cisse ricete la, vos fåt {{~}} canadas, {{~}} agnons et {{~}} såcisses. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|de|des}} = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|nén definixhant årtike pluriyal |fr= {{t+|fr|des}} |en= rén; {{t+|en|some}}, {{t+|en|any}} ''(sacwants cas)'' |nl= rén |de= rén |es= rén }} === {{H|EAr|wa}} === {{przwa|[[do]] / [[di l']] {{dV}}|[[des]] / [[ds]] (etur voyales) / [[dåzès]]|[[del]]|[[des]] / [[ds]] (etur voyales) / [[dåzès]]}} {{~}} {{o&f-prz}} # di les, avou «di» marcant ene provnance. #* Djulosse vineut des Scåssenes. #* I rivneut des Canareyes. # di les, avou «di» marcant l' vwès passive. #* I s' åreut fwait magnî {{~}} leus. == {{L|fr}} == ==== {{H|År|fr}} ==== {{-przfr-|un|des|une|des}} {{~}} #{{fr=wa}}. == {{L|nl}} == ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} {{AFE|dɛs}} === {{H|etimolodjeye|nl|1}} === ==== {{H|adviebe|nl}} ==== {{~}} {{n-c|nl}} # {{d-rat}} [[des te]] === {{H|etimolodjeye|nl|2}} === ==== {{H|etroclé årtike|nl}} ==== {{~}} {{o}} {{f}} {{repl|nl}} # [[do]], [[del]], [[di l’]]. #*Dat is de vrouw {{~}} huizes. #** C’ est l’ mwaistresse do maenaedje, c’ est l’ dame del måjhon ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[van de]] 05erkw68j3eamviw3rv8ti2ena8oc4v tripe 0 44864 437100 409521 2026-09-25T08:37:50Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437100 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Etim?}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{magn|wa}} {{n-ct|wa}} {{tsg|wa}} amagnî fwait di tchå d' pourcea kitaeyeye sititcheye divins les boyeas del minme biesse, pu parbolowe). #* Nos boerans ene cwåte di bire Amon Enrou, Nos magnrans ene {{~}} etireEt des cougnous. {{s-rif|JMvc|1926, p.27}} # {{anto|wa}} {{tpl|wa}} [[boyea]]s. #* Dj' a pinsé rinde {{~s}} et boyeas. {{s-rif|E203}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== # [[noere tripe]], [[blanke tripe]], [[vete tripe]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (amagnî) : [[bodén]] * (pårteye do coir) : [[boyea]], [[intestin]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * (amagnî) : [[levgo]] * (pårteye do coir) : [[pitit boyea]], [[gros boyea]], [[boigne boyea]], [[crås boyea]] ==== {{H|FA}} ==== Li francès "tripe" ni s' comprind nén come "bodén". ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | trëpe = C65 | trip = E203 | tripe = C8, E34,E165, O4, R10:5570,R13 | {{=wis|trippe|trippe}} (moat callage sausage) = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | |fr= {{t+|fr|trippe}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Etim?}} ==== {{H|addjectif|wa}} ==== # k' est troes côps ostant. #* El {{~}} di troes, ça fwait nouv. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | tripe = O4, R10:13740 }} == {{L|fr}} == === {{H|sustantif|fr}} === {{-su-|ling=fr}} # {{spl|wa}} {{Lka}} «[[tripes]]». ==== {{H|parintaedje}} ==== [[tripaille]] ==={{H|VE}}=== {{wp|tripe}} gobl05qrc1zewaf28l1vluh9o3qepyc poyete 0 47674 437092 414621 2026-09-24T22:34:02Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437092 wikitext text/x-wiki {{RAwa}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|poye}}, {{caw|ete|s|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pɔ.'jɔɛt|pu.'jɔɛt}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔ.'jɛt}} * {{Ric|po·yete}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{dj-bi|wa}} djonne [[poye]] (divant d' ponre si prumî oû, ou djusse après). #* I m' vindeut des oûs d' {{~}} pol pris des ôtes. #* La k' on voet l' cok a l' roslante cresse Et ses {{~s}} so l' ansinî. {{s-rif|LL1926, p. 25}} # bele båshele, tot djåzant d' leye. #* La ene bele pitite {{~}} {{s-rif|C13}} #* Dji voe des beas efants l' douce hiede Ki m' ascoyèt ferant batant ; et dj' rabresse feme, poyons, {{~}} ! Dj' a dijh-ût ans{{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Dj’a dîh-ût ans", tome 43, p. 143}} #* Dj’ inme bén les poyes, savoz, mi ! Sortot les {{~s}} ! {{s-rif|HSnp|1889, p.63}} # {{arin}} [[båshele]] k' on [[voet voltî]], tot lyi djåzant. #* Les florins-d'-ôr, les magriyetes, Les bleus ouys d' andje, et les clédiès, Dizo vos pîs, djinteye {{~}}, Frént on tapis come èn airdiè. {{s-rif|MLol|Po s' novèl an}} #* Vos m’ avizez, {{~}}, Pus nozêye k’ ene påkete ; Come dji vs contrè fleurete, Si vos voloz M’inmer. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Si vos volez m’inmer» p.64}} #* Poyon, {{~}}, nukete, kerton, Dji vs inme come on inme e walon {{s-rif|GCab}} <gallery> Poyete apougnaedje1.jpg|Apougnaedje d' ene poyete di poytreye </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|Rôze pinsêye ; violete ; poyî ; poyon ; poyete|cat=rimram}} (po potchî al coide) ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[poyon]] * [[poytî]], [[poytreye]] * [[poyrete]] * {{Lka-pa|poye}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (båshele k' on voet voltî) : [[poyon]], [[nukete]], [[kerton]], [[mamêye]], [[mayon]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== [[cokea]], [[polet]] ==== {{H|PM}} ==== [[poyrete]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|pew ette|poyete}} = Wi1 | poïett = E203 | poiette = E212 | {{=wis|poui ette|poyete}} = Wi1 | poyète = E1, E34, E170, E212, E213, C13, C57, C60, C65, S0 | poyètte = E167 | pouyète = C8, C9, C60, C62, C99, O0, O3, O4, O100, O101, O102, O103, S117 | polète = C57 | pouyette = S25 | pou.yète = S109 | poyete = R10, R13 |- = O81, S44 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|djonne poye |fr= {{t+|fr|poulette}} |en= {{t+|en|pullet}} |es= {{t+|es|pollito}} |ary= {{t+|ary|عتّوڭة|ral=3ettoga}} |zgh= {{t+|zgh|ⵜⴰⵛⵉⵛⴰⵡⵜ|ral=tachichawt}} }} {{ratour|bele båshele, po cåzer d' leye |fr= {{t+|fr|jouvencelle}} |en= {{t+|en|chick}} |es= {{t+|es|pollita}} }} {{ratour|båshele veyowe voltî, tot lyi djhant |fr= {{t+|fr|poussin}}, {{t+|fr|poulette}} |zgh= {{t+|zgh|ⵜⴰⵛⵉⵛⴰⵡⵜ|ral=tachichawt}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} 09enftmzsqc2g9m5i5bj14otfmwy74s foete 0 48192 437114 427195 2026-09-25T11:21:57Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437114 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == [[File:Leber Schaf.jpg|thumb|foete di berbis]] === {{H|etimolodjeye|wa}} === Do {{p|ficatum|la}}, k' est on rascourtixha del fråze ''{{lang|la|iecur ficatum}}'' (nouri avou des fikes), del dujhance k' i gn aveut d' fornouri les oujheas avou des fikes po lzî fé forcrexhe li foete (vey [[fwagra]]). Li mot est acuziné avou l' {{p|fegato|it}}, {{p|fetge|ca}}, {{p|hígado|es}}, ou co l' {{p|fígado|pt}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|fwɛt|føːt|fwɛt|fɛːt|fe:te|fiːt}} {{BS|oe}} *** {{frcjh}} {{AFE|fwa|fwɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|fwɛt}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{anto|wa}} organe des biesses et des djins ki essûne li bîle, basti totes sôres di materiås biyolodjikes ki l' coir a dandjî, et distrure les tocsines. #* Ele est moite d' on skire å {{~}}. {{s-rif|E203}} # Loukîz d' aveur li {{~}} d' on leu touwé inte les deus Notru-Dames, dji vou dire inte li 25 måss et l' cwénze d' awousse. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne X, p.27}} # {{amagnî|wa}} tchå di cist organe. #* Li pus ragostant d' tos les {{~s}}, c' est l' ci d' pourcea. {{s-rif|E203}} #* I dmande on {{~}} å botchî, k' i ravôteye dins do gris papî. # *Si mete cure on spirlin d' mouton, {{~|Foete}}, såcisse, golêye ou tchevnêye K' i gn a rén d' pus apetixhant. {{s-rif|HFbl|1836, ''L' awoureus manaedje''}} #* Mi feme mi dit k' dj' a l' pea trop stroete ; Ele åreut motoit bén råjhon. Portant, ele mi fwait magnî do {{~}}, Des kipcaps, et des pîs d' moton ! {{s-rif|JBjr|1899, "Ji sos trop p'tit magneu"}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[c’ est l’ foete di gade]]}} # {{r|[[c’ est pår li foete]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[estchåfmint d’ foete]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | fêde = E212 | fête = C13 | féte = C1 | feute = E89 | feûte = E1, E170 | feûtt = E203 | fîde = E165 | {{=wis|fewett|foete}} (liver) = Wi1 | foete = R10,R13 | fwa = S117 | fwè = C8 | {{=fon|fwę|fwè}} = S38 | fwède = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|organe do coir |ca= {{t+|ca|fetge}} |fr= {{t+|fr|foie}} |en = {{t+|en|liver}} |es= {{t+|es|hígado}} |it= {{t+|it|fegato}} |pt= {{t+|pt|fígado}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} lwmemwzbgkomqpbe0a5dl6004ipagv8 les prumîs tchets, on les neye 0 48519 437105 290421 2026-09-25T10:01:46Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437105 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|les|[[prumî|prumîs]]|[[tchet|tchets]]|[[on#Walon 2|on]]|les|neye}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # {{cwdj|wa}} (å coyon, metans) ## cwand on vént d' piede on prumî pli, k' on contéve wangnî. ## cwand on djowe aprume ene cwåte ki n' est nén franke, k' on sait bén k' on va prinde, po vey si les ôtes ont di cisse coleur la. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{nourat}} szbbncqb19hpdpxk12kdmju6mkjbi5g lotche 0 49235 437090 366046 2026-09-24T22:09:42Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437090 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|*loukâ|sourd=cel|blankeur}} (a cåze del coleur gris-blanc do pexhon); {{FEW|5|262|b}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|lɔʧ}} {{1pr}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{pexhon|wa}} pitit tapiné pexhon ås båbes ki vike dins l' fond des corantès aiwes, {{sla|Cobitis taenia}}. # {{stin}} no d' totès sôres d' ôtes sifwaits pexhons. ==== {{H|sinonimeyes}} ==== * (lotche des corantès aiwes): [[mosteye]], [[lotchete]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|loesh|lotche}} (lawyers) = Wi1 | lotche = C8, G208, R10 | loke = O4 |- = E203,E212 (k' a "mostèye"), R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pitit tapiné bårbou pexhon des corantès aiwes |fr= {{t+|fr|loche}} ''(-des rivières, - épineuse)'' |en= ''(spined)'' {{t+|en|loach}} |nl= ''(kleine)'' {{t+|nl|modderkruiper}} |de= {{t+|de|Steinbeisser}} ({{t+|de|Steinbeißer}}) |lorg= [[lotche]] |pcd= {{t+|pcd|loke}}, [[kerliche]] }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} tsfcd22xcqy692lw1tmqjpgfsbx6nsg veråt 0 57217 437080 419569 2026-09-24T13:01:43Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437080 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|verres|sourd=la}}, pal voye do {{p|verrat|fr}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|vɛ.'ʀɔː}} {{AFE|vɛ.'ʀoːt|odio=Wa-fel vèraut wa veråt.oga|ling=wa}} {{AFE|vɛ.'ʀaːt|odio=Wa-Fel verât veråt.ogg|ling=wa}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|vɛ.'ʀɔː}} * {{Ric|ve.råt}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{bies-t|wa}} [[måye#Walon 2|måye]] di [[pourcea]]. #* Li troye va å {{~}}. {{s-rif|E1}} #* On mayea, c' e-st on {{~}} côpé. {{s-rif|E1}} #* Ça lyi aléve, å gamén, d’ elzès vey tertos gnoufter : troyes, {{~s}}, coshets. {{s-rif|LSom}} # {{stin}} {{raba|wa}} ome ki s’ kidût drole. #* A! l’ {{~}} : il m’ a co vni cweri l’ pompe å velo sins mel dire ! #* Cwand on-z est avå les voyes, On fwait tchaekene a s' manire : Si dj' fwai l' {{~}}, leye fwait l' troye, Ça fwait k' on n' a rén a s' dire. {{s-rif|FrBcj|''Li cocu volontaire'', 1852, p.82}} # {{arin}} traitaedje d’ ene kimere. #* Clô t’ gueuye, laide {{~}} ! ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (traitaedje): [[godi]], [[pourcea]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[veråtî]] * [[veråter]], [[veryî]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[robin]], [[coshet]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | vèra = C8 | vèrâ = E203, S0 | veråt = E1, R10 | vèrat = E34, C106 | vèrau = C8, O4 | {{=wis|vero|veråt}} = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|verrat}} |en= {{t+|en|male pig}} }} tqynih3jin1ixgrujn5jnxf3v1hnzzl boyea 0 58047 437118 432008 2026-09-25T11:35:13Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437118 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Etim?}} {{çdom}} {{caw|ea|s|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|bɔ.'ja|bu.'ja|bɔ.'jɛː}} {{BS|ea}} {{O/OU}} *** {{frcjh}} (pneu d' velo): {{AFE|bwa.'joː}} ** {{pzc}} {{AFE|bɔ.'ja}} * {{Ric|bo·yea}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{spl|wa}} {{anto|wa}} long organe ki va di l' estoumak a l' anusse. #* On n' såreut wangnî a fwait, Po rimpli leus {{~s}}. {{s-rif|JJV|"Sav' bin çou qu' c' èst qu'on Prussien ?" (1817)}} #* MAYANE. - Bén c' est haitî, po vs rinetyî li stoumak et les {{~s}}. HOUBERT. Awè, et po scheure foû d' mes clicotes, hin ? {{s-rif|JLpml|1928, ake III, sinne VI, p.44}} # pneu d' velo sins tchambe a l' air. # touwea d' raiwaedje #*Divant l' concours di Libråmont, on nos rneteye å {{~}}, on nos streye, nos rtaeyî l' cawe, et nos fé l' schene {{s-rif|BHos}} # {{cins|wa}} hougne di four. # longue sitroete voenne dins tere (come ene galreye di mene). ==== {{H|ratourneures}} ==== #[[rinder tripes et boyeas]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[boyeatî]], [[boyeatreye]] * [[boylete]] (noûmot) ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[ptit boyea]] * [[gros boyea]] * [[crås boyea]] * [[boigne boyea]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[tripes]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | böai = E212 | boïai = E89,E203 | bouya = O0,O3,O4,O5 | boya = C1,C8 | boyai = E177a | boyê = E1,E21,E34,E165, S44,S117 | boyea = R10,R13 | {{=wis|boy ya|boyea}} (intestins to make sausage) = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|long organe ki va d' estoumak a l' anusse |fr= {{t+|fr|intestin}}, {{t+|fr|boyau}} |de= {{t+|de|Schlauch}} }} === {{H|waitîz eto}} === * {{wp|boyeas}} (organe) * {{wp|boyea (discramiaedje)}} lmmb1m918a0u936vv0l3u0xfs5vctzi sope 0 61131 437108 400185 2026-09-25T10:09:42Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437108 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|*soppa|sourd=frk}} (bouyon) pal voye do {{LMA}} «suppa» (pwin trimpé dins del sope); dedja e {{vlo}} dizo ortografeye «sope», «supe» u «soupe»; adon parint direk do {{p|soupe|fr}}, do {{p|soep|nl}} et di l' {{p|soup|en}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|sɔp|sop}} {{c1pr}} {{O/OU}} ** {{pzc}} {{AFE|sɔp}} * {{Ric}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{magn|wa}} u {{boer|wa}} nouriteure likide (pus claire u pus spesse) fwaite avou des [[djotreye]]s cûtes a l' aiwe. #* Magne ti {{~}} po crexhe raddimint. #* C' est nosse Livî k' a metou so pî li fiesse del {{~}} deL Rotche. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[cwite po cwite sope di tchén]]}} # {{r|[[li sope fwait l’ sôdård]]}} # {{r|[[monter come ene sope å laecea]]}} # {{r|on direut onk ki n’ a måy magnî tchôde sope}} : onk foirt maigue. # {{r|[[s’ emonter come ene sope å laecea]]}} # {{r|[[trimpé come ene sope]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[soper]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[assiete al sope]] * [[gros plin d’ sope]] * [[marmite al sope]] * [[sope å laecea]] * [[sope al tchå]] * [[sope di tchén]] * [[sope et tripes]] * [[vete sope]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[bouyon]] * [[potaedje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | sop = E203 | sope = E1,E34, R10,R13 | soupe = C8 | {{=wis|sup|sope}} = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|amagnî foirt likide fwait avou des verdeures |fr= {{t+|fr|soupe}} |en= {{t+|en|soup}} |nl= {{t+|nl|soep}} |de= {{t+|de|Suppe}} |es= {{t+|es|sopa}} {{?}} |ary= {{t+|ary|سپّة|ral=seppa}} |ru= {{t+|ru|суп|ral=soup}} }} 71ksedot9iwbmngzh16pii96istfs22 437109 437108 2026-09-25T10:12:01Z Scribus electronicus 3672 437109 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|*soppa|sourd=frk}} (bouyon) pal voye do {{LMA}} «suppa» (pwin trimpé dins del sope); dedja e {{vlo}} dizo ortografeye «sope», «supe» u «soupe»; adon parint direk do {{p|soupe|fr}}, do {{p|soep|nl}} et di l' {{p|soup|en}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|sɔp|sop}} {{c1pr}} {{O/OU}} ** {{pzc}} {{AFE|sɔp}} * {{Ric}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{magn|wa}} u {{boer|wa}} nouriteure likide (pus claire u pus spesse) fwaite avou des [[djotreye]]s cûtes a l' aiwe. #* Magne ti {{~}} po crexhe raddimint. #* C' est nosse Livî k' a metou so pî li fiesse del {{~}} deL Rotche. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[cwite po cwite sope di tchén]]}} # {{r|[[li sope fwait l’ sôdård]]}} # {{r|[[monter come ene sope å laecea]]}} # {{r|[[mouyî come ene sope]]}} # {{r|on direut onk ki n’ a måy magnî tchôde sope}} : onk foirt maigue. # {{r|[[s’ emonter come ene sope å laecea]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[soper]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[assiete al sope]] * [[gros plin d’ sope]] * [[marmite al sope]] * [[sope å laecea]] * [[sope al tchå]] * [[sope di tchén]] * [[sope et tripes]] * [[vete sope]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[bouyon]] * [[potaedje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | sop = E203 | sope = E1,E34, R10,R13 | soupe = C8 | {{=wis|sup|sope}} = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|amagnî foirt likide fwait avou des verdeures |fr= {{t+|fr|soupe}} |en= {{t+|en|soup}} |nl= {{t+|nl|soep}} |de= {{t+|de|Suppe}} |es= {{t+|es|sopa}} {{?}} |ary= {{t+|ary|سپّة|ral=seppa}} |ru= {{t+|ru|суп|ral=soup}} }} b1we9bzpi3c3c4a7f4dklq1v05gn7vh oûsse 0 61146 437091 424647 2026-09-24T22:24:37Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437091 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|ursus|sourd=la}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|uːs|uːʀs}} *** {{frcjh}} {{AFE|uʀs}} ** {{pzc}} {{AFE|uːs}} * {{Ric}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{bies-t|wa}} grosse biesse ås tetes avou des longs poys, del famile lomêye {{sla|Ursidae}}. #* Des Itålyins Dj' fwai danser les tchéns, Les {{~s}}, les chamos, les mårticots, Dj' fwait danser tot. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li Sans-çouci Lîgeois ou l’Krenkinî d’Lîge'', p.108}} #* Ossu, tot come èn {{~}} e s' bôme, I dvént metchant pa dvintrinnmint. {{s-rif|MLol|p.149, « Lu tchin djalos »}} #*On séndje, on ptit comike, on drole, S' avance eyet dmande el parole: «Por mi, dit-st i, dj' n' a nén a m' plinde, Bon pî, boun ouy et waitîz l' pea di m' vinte; Mins çou ki dj' so l' pus disbåtchî, C' est ki m' fré l' {{~}} n' est k' esbåtchî {{s-rif|PScl}} # ome ki n' cåze waire, k' est todi grigneus. #*Ele comince cwand dj' abatéve di cope avou l' Grand Tôr, k' on a sorlomé par après "Tôr di l' {{~|Oûsse}} {{s-rif|RPain}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[feneyant come on djonne d’ oûsse]]}} # {{r|[[l’ oûsse piede ses poys, mins nén ses manires]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[noûnoûsse]], [[loûloûsse]] * [[djonne d' oûsse]] * [[blanc oûsse]] * [[bron oûsse]] * [[a des oûsses]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | oûsse = [!s20es] HPet,R10 | {{=wis|oorse|oûsse}} = Wi1 | {{=wis|ource|oûsse}} = Wi1 | oûrse = C8, S117 | ours = FrBcj | ours' = E1, O4 | oûrs' = E1 | oûrss = E203 | oûrs', oûrse = S0 |- = C13,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|grosse biesse ås tetes ås longs poys |fr= {{t+|fr|ours}} |en= {{t+|en|bear}} |nl= {{t+|nl|beer}} |de= {{t+|de|Bär}} {{o}}, {{t+|de|Bärin}} {{f}} |es= {{t+|es|oso}} |ar= {{t+|ar|دبّ‎|ral=doubb|ar-fafl=دُبّ‎}} {{o}}; {{t+|ar|دبّة‎‎|ral=doubba|ar-fafl=دُبَّة‎‎}} {{f}} }} {{ratour|grigneus ome |fr= {{t+|fr|ours}}, {{t+|fr|bougon}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|oûsse}} otqwca45htbg6trol622td0zfepcj9i tchén d’ tchesse 0 65789 437078 357881 2026-09-24T12:44:02Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437078 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Apl|tchén|d’|tchesse}} ==={{H|sustantivire|wa}}=== {{-su-|pl=tchéns d’ tchesse}} {{~}} {{o}} # {{biesse|wa}}, {{tchesse|wa}} sôre di tchén dressé po-z aler al tchesse. #* {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[levrî]] * [[tchén-levrî]] ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | {{=wis|chey chess|pourcea-tere}} = Wi1 | chin d’chesse = E203 | tchin d’ tchèsse = E1 | tchin d’tchesse = C9 }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour |fr = {{t+|fr|chien de chasse}} }} t854pm3ku5lxnnxx17v5elye5pof6ae 437079 437078 2026-09-24T12:44:17Z Scribus electronicus 3672 437079 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Apl|tchén|d’|tchesse}} ==={{H|sustantivire|wa}}=== {{-su-|pl=tchéns d’ tchesse}} {{~}} {{o}} # {{biesse|wa}}, {{tchesse|wa}} sôre di tchén dressé po-z aler al tchesse. #* {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[levrî]] * [[tchén levrî]] ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | {{=wis|chey chess|pourcea-tere}} = Wi1 | chin d’chesse = E203 | tchin d’ tchèsse = E1 | tchin d’tchesse = C9 }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour |fr = {{t+|fr|chien de chasse}} }} oes66dks35l6tyy5k9imahfdmka6j0m corante 0 68620 437116 426767 2026-09-25T11:28:56Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437116 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|cori}} {{caw|ante|a+s|wa}}. === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|o=corant}} {{~}} {{f}} # {{Fem-a|corant}}. #* C' est ene dijhêye co assez {{~}}. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki s' dit sovint |fr= {{t+|fr|courante}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{med|wa}} tchiyaedje foirt likide. #* Ci n' est nén les pronnes k' ont fwait awè l' {{~}} å discouloté ci djoû la (pask' i s' aveut agritchî pa s' marone après l' griyaedje) {{s-rif|CW|oteur=HPet|6/1948 p. 83}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=boket d’ a| * [[schite]] * [[vavite]] * [[varade]] * {{Lka-si|schite}} }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Su | corante = E1,E212, R10:29064 | {{=wis|coor ant|corante}} = Wi1 | coulante = O4 | courante = C1, O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|schite |fr= {{t+|fr|diarrhée}} }} 1ttzlar40ipmksprn7cxm8wa8xcaful accidinté 0 70776 437123 433546 2026-09-25T11:56:40Z Scribus electronicus 3672 437123 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|PE|wa}} === {{~}} #{{V|accidinter}} #: {{djermon-egzimpe|wa}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|o=accidinté|f=accidintêye}} {{~}} {{o}}; {{a-pdvpdr}} # {{med|wa}} k' est pris d' on må. #* Li pôvre ome pexhe ås viers : il est {{~}} d' peumoneye. {{s-rif|E203|a "poûmonèie"}} #*Dji so {{~}} d' roumatisses {{s|R10}} #*Mi mere e-st {{~|acsidintêye}} {{s|R10}} # k' a pierdou l' uzaedje d' onk di ses mimbes. #* Il est {{~}} di s' bresse {{s|R10}} # {{djeyol|wa}} nén plat avou toplin des [[groubiote|groubiotes]]. #*On terén foirt {{~}} {{s-rif|R10}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[accidinter]], * [[accidint]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=k' est pris d' on må| * [[acsût]] * [[atnou]] }} {{Boesse|c=2|tite=k' a pierdou l' uzaedje d' onk di ses mimbes| * [[halcrosse]] * [[stroupyî]] }} {{Boesse|c=2|tite=nén plat avou toplin des groubiotes| * [[cabossî]] * [[groubieus]] * [[hadrineus]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | accidinté, accidintêye = E1:accidint, R10 | acsidinté, acsidintéye = C62, O4 | acsidinté, acsidintêye = E1:accidint | akcidinté, akcidintaie = E203 | accidènté = E34 | accidinté = C9a | acsidanté = S0 | acsidennté = E177a | acsidintè = C1,C8, O0 | acsidinté = C9 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|acsût d' on må | fr = {{t+|fr|atteint}} de, {{t+|fr|souffrant}} de }} {{ratour|k' a pierdou l' uzaedje d' onk di ses mimbes | fr = {{t+|fr|estropié}}, {{t+|fr|infirme}}, {{t+|fr|mutilé}} }} {{ratour|nén plat avou toplin des groubiotes | fr = {{t+|fr|inégal}}, {{t+|fr|raboteux}}, {{t+|fr|cahoteux}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|o=accidinté|f=accidintêye}} {{~}} {{o}}; {{a-pdvpdr}} # onk k' a pierdou l' uzaedje d' onk di ses mimbes. #*Les {{~s}} del guere {{s-rif|R10}} #* Gn aveut cénk xhames dins l’ begnon, On pindou, èn {{~}}, On gros menir, on makignon, Mins on n’ s’ a waire hanté. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}} [[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 02.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[halcrosse]] * [[invalide]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | accidinté, accidintêye = E1:accidint, R10 | acsidinté, acsidintéye = O4 | acsidinté, acsidintêye = E1:accidint | accidènté = E34 | accidinté = C9a | acsidanté = S0 | acsidennté = E177a | acsidintè = C1,C8, O0 | acsidinté = C9 | aksëdinté = JDhs }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|onk k' a pierdou l' uzaedje d' onk di ses mimbes | fr = {{t+|fr|invalide}}, {{t+|fr|infirme}}, {{t+|fr|mutilé}} }} 5js8kqggvfl9ghl0mq6ovqa1feu8kp3 bixhe 0 70852 437075 395179 2026-09-24T12:17:23Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437075 wikitext text/x-wiki {{MR|bijhe}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|*bistia|sourd=la-vul|pitite biesse}} pal voye do {{p|biche|fro}} {{m-s}}. [[File:Iche et faon dans un sous-bois 2007 CKS 07403 0226 .jpg|thumb|200px|Bixhe et s' djonne]] === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bɪh|bih|bɪç|biç|bɪχ|biχ|biʃ}} {{BS|xh}} ** {{frcjh}} {{AFE|biʃ}} ** {{pzc}} {{AFE|biç}} * {{Ric|bixhe}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{biesse|wa}} frumele då [[cier]]. #*Pus lon passéve, adlé ene fontinne,Bén reguedêye, li tiesse hôtinne,Ene {{~}} shuvowe d’ on bea tchivrou {{s-rif|MLej|"L’amour vint dè passer", dins « L’année des poètes » (1892), p. 230}} #* Ene målureuse {{~}} si vna piede avou s’ djonne å mitan del trake. Li pôve rôbaleuze aveut-st avou la ene sote idêye. Ele l’ aléve payî tchir. {{s-rif|JPD}} #* Faleut prinde des coides, on coutea, ene lampe di taxhe po-z aler rcweri l' {{~}} {{s-rif|GPech}} #* T' aveus co tos les prés djondant les bwès ou çki les {{~s}} plént vni plitchoter dins li ptit fén vert waeyén {{s-rif|LMbba|p. 107}} #*C' est on vî dijh ki s' sint mierseu A waeranti {{~s}} et råpéns Et cwand i s' voet mori tot seu, I rvént toezer les hagnûles tchéns {{s-rif|JDoc|redjårbant [[w:Théodore Botrel|Théodore Botrel]]}} # feme ki court bråmint. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|cori come ene bixhe}} # {{r|des rotes di boxhe avå l’ pazea}} # {{r|tåve a pîs d’ bixhe}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[bibixhe]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[bixhe di tchivrou]] * [[pî d’ bixhe]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | bixhe = E212,R13 | bihe = E1,E21,E34 | biche = E34 | bih = E177a,E203 | {{=wis|bish|bixhe}} = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|frumele då cier |en= {{t+|en|doe}}, {{t+|en|hind}} |fr= {{t+|fr|biche}} |nl= {{t+|nl|hinde}} |ru= {{t+|ru|олениха}}, {{t+|ru|лань}} }} {{ratour|feme ki court bén et voltî |fr= femme qui court vite, qui aime courir {{wa+fr}} }} ia0yp7p34jh8zvvx5y1r4pimb1ubevk pexhî ås viers 0 72425 437121 405311 2026-09-25T11:53:52Z Scribus electronicus 3672 437121 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|pexhî|ås|[[vier|viers]]}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # [[dicweli]]. #* Li pôvre ome {{~|pexhe ås viers}} : il est accidinté d' peumoneye. {{s-rif|E203|a "poûmonèie"}} #* I {{~|pexhe ås viers}}. {{s-rif|E1}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[esse so s’ dierin]] * [[hossî e mantche]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | i pèhe ås viérs = E1 | pèhî â viair = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|dépérir}}, {{t+|fr|être à l’article de la mort}} }} 5fdm6k2ehlt73ml4yu660ot7tuvolhv trô do cou 0 75587 437117 435214 2026-09-25T11:29:53Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437117 wikitext text/x-wiki {{MR|trô d’ cou}} == {{L|wa|bl}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Sh-m|trô|do|cou}}, lu-minme {{calc|trou du cul|fr|wa}}. === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{o}} # {{anto|wa}} trô e mitan do cou la ki rexhe li [[schite]]. #* Vos årîz bén mî fwait do braire Ki l’ diåle les hertchaxhe e-n infier, K’ avou ses grifes e {{~|trô d’ leu cou}} I faxhe moussî do plonk fondou ! {{s-rif|MSApjs|1795, tecse lijhåve e Feller [[s:O ! vos loûrds tchins di pâtriyotes|vocial]] et schoutåve [[w:Paskeye di Djhan Såpire, poirteu ås saetchs|vola]]}} #* Caniche ou loulou, Dji les raeze disk' å {{~}}. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li Sans-çouci Lîgeois ou l’Krenkinî d’Lîge'', p.105}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[anusse]] ==== {{H|variantes}} ==== * [[trô d’ cou]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | trô dè cou = FrBcj | {{=wis|tro de ki|trô do cou}} (asshole) = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|trô e mitan do cou la ki rexhe li schite |fr= {{t+|fr|trou du cul}}, {{t+|fr|anus}} }} 23kd67mksr49w81i4eli0h9iiwj3fvt s’ emonter come ene sope å laecea 0 75987 437103 426108 2026-09-25T08:57:40Z Scribus electronicus 3672 437103 wikitext text/x-wiki =={{L|wa<&bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|s’|emonter|come|ene|sope|å|laecea}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # si mete [[tot d’ on côp]] e colere. #* I {{~|s' emonte come ene sope å laecea}}. {{s-rif|E203}} #* {{~|Come ene sope å laecea}}, a cwè bon {{~|vs emonter}} ? Dvant di vs bårbî, portant, i fåt bén k' dji rategne. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne VII, v. 112-113}} ==== {{H|variantes}} ==== * [[monter come ene sope å laecea]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si mete tot d’ on côp e colere |fr= devenir {{t+|fr|soupe au lait}}, {{t+|fr|s’emporter}} }} 1xukn4edbqz7ssxqy0cuvhcef58jzl5 437104 437103 2026-09-25T09:02:24Z Scribus electronicus 3672 437104 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|s’|emonter|come|ene|sope|å|laecea}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # si mete [[tot d’ on côp]] e colere. #* I {{~|s' emonte come ene sope å laecea}}. {{s-rif|E203}} ; {{s-rif|E1}} #* {{~|Come ene sope å laecea}}, a cwè bon {{~|vs emonter}} ? Dvant di vs bårbî, portant, i fåt bén k' dji rategne. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne VII, v. 112-113}} ==== {{H|variantes}} ==== * [[monter come ene sope å laecea]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si mete tot d’ on côp e colere |fr= devenir {{t+|fr|soupe au lait}}, {{t+|fr|s’emporter}} }} s2e0a72tczhb9lyk3l7abbymkysftsa stag 0 77447 437074 2026-09-24T12:10:24Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 437074 wikitext text/x-wiki =={{L|wa-wis}}== === {{H|etimolodjeye|wa-wis}} === {{Etim?}} <gallery> Cervus canadensis2006.jpg </gallery> === {{H|sustantif|wa-wis}} === {{-su-}} {{~}} # {{biesse|wa}} djinre di cier d' Amerike et do Canada, s' no sincieus est ''Cervus canadiensis''. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | stag = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |en= {{t+|en|elk}} |fr= {{t+|fr|wapiti}} }} od1vbts4v6gusos6bab1lo1gzxmokxn pourcea-tere 0 77448 437076 2026-09-24T12:32:06Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 437076 wikitext text/x-wiki {{!Rif|pourcea d’ tere}} =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl|pourcea|tere}} <gallery> Groundhog2.jpg </gallery> === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|puʀ.ˈsja teːʀ}} * {{Ric|pour·cea-·tere}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{biesse|wa}} [[marmote]] d' Amerike. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WWis}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | pourcea-tere = R10 | {{=wis|pour sah tere|pourcea-tere}} = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|marmote d' Amerike |fr= {{t+|fr|marmotte américaine}} }} b2g36dm8z70zush2xwck9uczow4rcxt monter come ene sope å laecea 0 77449 437106 2026-09-25T10:05:01Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 437106 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|monter|come|ene|sope|å|laecea}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # si mete [[tot d’ on côp]] e colere. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|variantes}} ==== * [[s’ emonter come ene sope å laecea]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si mete tot d’ on côp e colere |fr= devenir {{t+|fr|soupe au lait}}, {{t+|fr|s’emporter}} }} 5il7rn44zxpcl7t65ctw45hl80417e7 li sope fwait l’ sôdård 0 77450 437107 2026-09-25T10:08:09Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 437107 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|li|sope|fwait|l’|sôdård}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # {{mili|wa}} on bon amagnî est impôrtant po-z aveur on bon sôdård. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | li sope fêt l’ sôdård = E1 | li sop fai l’sôdâr = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{nourat}} mm707egc09wv30he0r3hvkq0e7ucxcm mouyî come ene sope 0 77451 437110 2026-09-25T10:14:41Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 437110 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|mouyî|come|ene|sope}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # pår [[mouyî]]. #* Esse {{~}}. {{s-rif|E1}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[neyî#addjectif|neyî]] * [[poujhî#addjectif|poujhî]] * [[trimpé]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | trimpé come ine sope = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pår mouyî |fr= {{t+|fr|trempé jusqu'aux os}} }} 710a9cp22rpvqjmmrozam9b1x90uu5a 437111 437110 2026-09-25T10:15:02Z Scribus electronicus 3672 437111 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|mouyî|come|ene|sope}} === {{H|addjectivire|wa}} === {{~}} # pår [[mouyî]]. #* Esse {{~}}. {{s-rif|E1}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[neyî#addjectif|neyî]] * [[poujhî#addjectif|poujhî]] * [[trimpé]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | trimpé come ine sope = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pår mouyî |fr= {{t+|fr|trempé jusqu'aux os}} }} pasucx2muqilayl2erspwkhahhw221f sope al tchå 0 77452 437112 2026-09-25T10:18:06Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 437112 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|sope|al|tchå}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{magn|wa}} sope avou des bokets d' tchå. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | sope al tchå = R10 | {{=wis|sup al choe|sope al tchå}} = Wi1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sope avou des bokets d' tchå |fr= {{t+|fr|soupe à la viande}} }} pdsi1jkwg7b2u2eiszrvu9nwhbb3nml raetchî ses peumons 0 77453 437120 2026-09-25T11:52:23Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 437120 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|raetchî|ses|[[peumon|peumons]]}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # tossî a gros côps, kécfeye tot raetchant do sonk. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rètchî sès poûmons = E1 | rèchî sè poûmon = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tossî a gros côps, kécfeye tot raetchant do sonk |fr= {{t+|fr|cracher ses poumons}} }} qf65bnmtcd5fh2fe30vcmr828wn4qb9