djantî

Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.22 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet djantî 0 7754 437442 420759 2026-10-01T10:48:02Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 437442 wikitext text/x-wiki {{MR|djantîye|djantijhe}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|djante}} {{caw|î|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʤɑ̃ː.ˈtiː|ʤɔ̃ː.ˈtiː|ʒwɛ̃ː.ˈtiː|ʤwɛ̃ː.ˈtiː|ʤɛ̃ː.ˈtiː}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤɑ̃ː.ˈtiː}} * {{Ric|djan·tî}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{o}} # {{munu|wa}} sôre di banc di mnujhî, foirt simpe, k' on-z î mete les djantes po forer l' trô po stitchî les rais. # minme sôre di tåve, pus basse, po mete les toneas al bire. #* Poirtez les toneas d' bire sol {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Li tone di bire esteut rimpleye et l' ome n' esteut nén foirt assez po l' bouter stampêye so l' {{~}}. {{s|R10}} #* On dit k’ ele våye cweri kékès botayes e l' cåve. [...]Ele s’ashîd sol {{~}}, mete si lampe divant leye, Rade, ele rileve ene djambe, coraedje, dit-st ele, abeye, Hay, hay, dji so cåzu, eco ene tchoke, vos m’ î la. Ele meta ene djambe drî s’ tiesse et pwis… et pwis n’ pola L’ (sic) ressaetchî.{{s-rif|JKlc|1889, ''On bai tour'', p.29, mwaisse modele lijhåve [[s:On bai tour|cial]]}} #* Li cåbartî, po s' pårt, il a yeu rade saizi l' afwaire, ey il a rsaetchî l' broke d' on tonea, li dierin k' esteut co plin dissu l' {{~}}, ey il a rimpli tos les veres k' i pleut rimpli. {{s-rif|JLFcd|p. 132}} #* Alôrse, dji l' a pierdou; cwand dj' mousse dins l' cwatrinme cåve, tot d' on côp, dj' el retind; vo m' la dzo les {{~s}}. Dj' etinds ene binde di rats ki dj' fijheu cori voye. {{s-rif~|JDet|dins [[w:Djan-Bietrumé Picård (teyåte)|Djan-Bietrumé Picård]]}} # minme emantchaedje po wårder les crompires el cåve. #* Il ont fwait on {{~}} ås canadas. # pitit [[egloumea]] d' fier la kel schayteu ricôpe les schayes. #* On pôze les schayes so l' {{~}} po les spincyî. # [[cropecinde]]. ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[djantî politike]]: forveyowe plaece la k' les politikîs lûtnut. ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | djantî = C13,O0,O2,S109,S117,R10 | djontî = E1,E170 | jonti = JKlc | jontî = E203  | djwintî = O4 | jwintî = O4 | djintî = O4 | djinti = C9 |- = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|chenêt}} }} 657eu2li8z1lfk5apyntp9780zs9big hay 0 9781 437451 435895 2026-10-01T11:49:46Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437451 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|haj|aj}} {{Hp}} ** {{pzc}} {{AFE|haj}} * {{Ric}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === Viebe gayel, racuzinåve avou l' manwès ''haink'', gayel sicotch ''thàinig'', irlandès ''tháinig'', roumin ''hai'', kintwès ''wai''. === {{H|MC}} === {{~}} {{n-c|wa}} # po dner l' [[ôre#Walon 2|ôre]] d' î aler (di [[tcheryî]], d' avancî). #* {{~|Hay}}, ki n' estans dj' dedja spozés. {{s-rif|SScr}} #* -A ça! Nos volans-ns taire? -'''Hay'''! Rénnvåt! ... Hait-l'-ovraedje ! {{s-rif|BSLLW|oteur =ERem|Bulletin de 1858, «[[w:Li savtî]]», 77-143}} #* Mins voci ene waide, {{~}} les couperous ! {{s-rif|MLol|p.148, « Nos ‘nn’ alans »}} #* Tot d' on côp, cwand on pinse aveur vudî l' gofå, On s' aparçût k' èn ome : o, ki dji-dju, èn esclåve N' est nén rmonté. Mildiu ! {{~}} ! {{~}} ! i fåt k' on l' såve… Mins les ôtes sont trop flåwes po raler viè l' shoflå. {{s-rif|LLaginm|''Les coraedjeus'', (1947), p. 92}} # po s' diner do coraedje do fé ene sacwè. #* Rade, ele rileve ene djambe, coraedje, dit-st ele, abeye, {{~|Hay, hay}}, dj' î so cåzu, eco ene tchôke, vo m’ î la. Ele meta ene djambe drî s’ tiesse et pwis… et pwis n’ pola L’ (sic) ressaetchî. {{s-rif|JKlc|1889, ''On bai tour'', p.29, mwaisse modele lijhåve [[s:On bai tour|cial]]}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|a digue et hay}} #* Come i doet fé bon d' viker laddins, tins del guere !... Do blanc pwin {{~|a digue et day}}, des pans d' lård å sômî... do bon boure... des bons oûs. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # {{r|[[èn pus saveur hay]]}} # {{r|[[èn poleur ni l’ hay ni l’ trote]]}}. #* Dji m' a batou come on bon patriyote,Dj' a stou blessî, dj' a må tos mes oxheas.Dji n' dimande rén, et {{~|n' pou dj' ni l' hay ni l' trote}},Ca l' diåle todi tcheye sol pus gros hopea. {{s-rif|CDuv|"Li pantalon trawé" (1849)}} #* Et l' solo toke si télmint roed Ki dji '''n' pou pus ni l' hay ni l' trote'''! Anon, vos biesses m' ont fwait djeryî Tot bevant leu stritchon schayete ! {{s-rif|LLph|(1926), p. 61}} # {{r|[[hay evoye]]}} !: mostere on [[bizaedje-evoye]]. #* On plakéve lu ptit vea siconte del sitamonêye; on lyi prindeut les roupignoles, froter on pô, pus hay evoye les rostons. #* On curé, ki passéve par la tot djhant ses oremusses, l' avize mins i fwait l' grand toû. Li mårlî k' el shujheut d' å lon, li voet tot parey mins... '''hay evoye''', sins fé shonnance {{s-rif|AHen}} # {{r|[[hay des guetes]]}} # {{r|[[sins criyî hay]]}} : sins prevni. {{lang|fr|F. sans crier gare.}} # {{r|[[souner hay]]}} # {{r|[[et hay vos nd åroz]]}} : [[evnd]]. {{lang|fr|F. etc.}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[haydaday]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hay = E1, R9, R10, R13 | aye = C1, C8, C9, C13 | ây = O0, O2 | haye = E1, E34 | haïe = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|allons}}, {{t+|fr|en avant}} |en= {{t+|en|go}} !, {{t+|en|let us go}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # mot-brut « hay », ôre, ecoraedjaedje. #* Hay, hay, c’ est des {{~}} tot do long ! On direut onk k’ avaxhe des wesses e s’ pantalon. {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne X, v. 914-915 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne X|lijhåve e Feller vaici]]}} # {{houy|wa}} sounaedje ki mostere å [[machineu]] k' pout rmonter l' [[cadje]]. #* Et l' bougnou, temoen des sounreyes,Po ls ahotes, les {{~s}} d' avå l' djeuCwand l' payele monte viè l' racoyeu ? {{s-rif|JDcoh|1939, p.74, ''Dizos lès molètes'' (1935)}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[abarin]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hay’ = JDess | - = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sounaedje ki mostere å machineu k' pout rmonter l' cadje |fr= signal qui annonce au machiniste qu'il peut remonter la cage }} == {{L|en}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|heɪ}} === {{H|sustantif|en}} === {{-su-|ling=en}} {{~}} # {{cins|en}} [[four]]. #* We just finished harvesting {{~}}. #*: On-z a djusse tot rmetou l' four. == {{L|es}} == === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|ai̯}} === {{H|Co|es}} === {{~}} # [[i gn a]], [[i n a]]. #* ¿{{~|Hay}} mantequilla? #*: Gn a-t i do boure? ==== {{H|MV}} ==== [[hace]] ("gn a" dins l' passé, la) dh888ap0kdcimi9s526vyzd73yt58a4 rade 0 12257 437443 435765 2026-10-01T10:48:47Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 437443 wikitext text/x-wiki {{MR|râde}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|rapidus|sourd=la}} (foirt, po cåzer di l’ aiwe d’ on rouwåd, k’ epoite les pires), adon racuzinåve avou l' {{p|rade|fro}} ; {{FEW|10|66|a|+}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀat|ʀaːt|ʀɛt}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀat}} * {{Ric}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # avou ene grande vitesse. #* Si dj’ åreu yeu corou pus {{~}} ... {{s-rif~|C8}} #* Il ont {{~}} yeu tchiké tot ça. {{s-rif|C8}} #* C’ est èn ovraedje k’ a stî {{~}} abatou. {{s-rif|C13}} #* {{~|Rade}}, ele rileve ene djambe, coraedje, dit-st ele, abeye, Hay, hay, dji so cåzu, eco ene tchoke, vos m’ î la. Ele meta ene djambe drî s’ tiesse et pwis… et pwis n’ pola L’ (sic) ressaetchî.{{s-rif|JKlc|1889, ''On bai tour'', p.29, mwaisse modele lijhåve [[s:On bai tour|cial]]}} #* Gn a des cis ki vont trop {{~}}, k’ ont todi ene ascoxheye d’ avance so ls ôtes. {{s|YPaq}} #* {{lang|wa-fel|'''Rade''', il ont gripé d’ssus po lî r’cèper sès cohes, èt lès hèpes ataquèt. Li crèstê si påhûle si rimplih d’on grand brut. On ôt crohî lès bwès qui s’frohèt lot toumant so lès bouhons spatés.}} {{s|HSpbd|[[w:Li moirt di l' åbe (powezeye)|Li mwért di l’åbe]]}} #* Amon nozôtes, les omes vont {{~}}, Si {{~}},Si {{~}}, Cwand i s’ fåt bate Po disfinde, di leus vilès cités, Les frankizes et les libertés. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), p.18}} # sins [[tårdjî]]. #* Vinoz {{~}}, savoz. {{s-rif|E203}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[å pus rade]]}} # {{r|esse rade a}}. #* Les doze eures {{~|sont rades a}} souner ; Et s’ n’ est co waire al fabrike. {{s-rif|JVpr|(1897), «Li p’tit valet qu’pwète a diner», p.124}} # {{r|[[vite et rade]]}}, {{r|[[bén vite et bén rade]]}} #* Vénress cial {{~|bén vite et bén rade}} ? {{s-rif|E203}} # {{r|[[kî rade dene, deus feyes dene]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[raddisté]], [[radmint]], [[raddimint]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[torade]], [[bénrade]] * [[purade]], [[copurade]] * [[ossurade]], [[ossurade ki]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[vite]], [[roed]]; {{Lka-si|radmint}} * [[tot d’ shûte]] / [[totshûte]], [[do côp]] ==== {{H|omofoneye possibe}} ==== * {{AFE|ʀat}} : [[rate]] * {{AFE|ʀaːt}} : [[råde]] (stindêye di mer ki mousse dins les teres po les batea î taper l’ anke) ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WC}}, {{WM}}, {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rade = C62,C65, E1, R10,R11,R13 | râde = C8, O0, O3, O81 | ratt = E177 (1843),E184,E203 | ratte = E212 | {{=wis|rut|rade}} = C74 | - = E89, S0, S17, S109 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|avou ene grande vitesse {{Lka-ra|radmint}} |fr= {{t+|fr|vite}}, {{t+|fr|rapidement}}, {{t+|fr|promptement}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-E-tpdv|rad}} {{~}} {{o&f-a}} {{a-tpdv}} {{repl}} # ki va [[vite]]. #* Ene {{~}} oto. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[fel]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[londjin]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki va vite |fr= {{t+|fr|rapide}} |en= {{t+|fr|rapid}}, {{t+|en|quick}} }} bys62ddj9kkgg86y6bn9jkh25a9laf1 rilever 0 12745 437444 430028 2026-10-01T10:50:04Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 437444 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|lever}} {{bet|ri|v|wa}} === {{H|viebe|wa}} === '''rilever''' u '''erlever''' / '''rlever''' {{codj|wa|come=waitî}} '''I.''' {{vc}} # [[rastamper]] (ene sakî, ene sacwè k' a toumé), fé monter pus hôt (ene sacwè, on salåre, evnd.). #* C' est ene flaxhe d' ome, saiss; dji n' el såreu rilever s' i vénreut a toumer. #* Rade, ele {{~|rileve}} ene djambe, coraedje, dit-st ele, abeye, Hay, hay, dji so cåzu, eco ene tchoke, vos m’ î la. Ele meta ene djambe drî s’ tiesse et pwis… et pwis n’ pola L’ (sic) ressaetchî.{{s-rif|JKlc|1889, ''On bai tour'', p.29, mwaisse modele lijhåve [[s:On bai tour|cial]]}} #* Dji veya sol trotwer, ene madame e tchapea, Ki sayive do {{~|rlever}}, come èn ome l’ åreut fwait, On vî comissionaire ki n’ saveut pus mot dire. {{s-rif|JVvl|1901, p.65, “Dihâv’lêye”}} #* Li Djhan a rlevé l' tiesse so l' ôrlodje ki zûntêye totes ses convoyes di rvén di rva {{s-rif|LSom}} #* Del nute, il a toumé on walea, on ptit, djusse çou k' i faleut po k' les yebes rilevénxhe li tiesse {{s-rif|MFri}} #* Ses ptitès mwins d' efant rilevént s' blanc dvantrin, ubén ele les croejhléve so s' vinte, e tournant ses pôcets {{s-rif|AYan}} # {{str|wa}} [[trossî]] ene mousseure. #*A R’moutchamp, i n’s’astårdja nin à louquî les loum’rotes des djîses si distinde l’eune après l’ôte; i n’tusa nin minme dè '''r’lèver''' ses moussètes ås bocås des håyes, ni dè rassètchî l’cotrê qui tapév ås êrs dè djoû, è corant d’l’ Ambléve{{s|JMign|''Li payis des soteas'' (1926), p.41}} #: {{lang|fr|F. "relever, rehausser, majorer".}} #: {{r|rilever ene sakî come moite}} : #: ''a)'' el rastamper tot creyant k' elle est moite. #: ''b)'' el tini po moite. {{lang|fr|F. "considérer comme mort".}} #: {{r|on n' rileve nén les moirts}} : (imådjreçmint) dijhêye (ås [[cwårdjeu]]s) po mostrer k' on n' pout nén aler rvey les cwåtes k' ont toumé. # {{imådjreçmint}} [[djonde]], [[emantchî]] (ene sakî). #* Li Djhan, Manu l' aveut rlevé on bea vî côp; c' est lu ki l' aveut yeu, l' Mareye {{s-rif|ALal}} #* Dj' a vlou frecanter mins dj' a stî rade erlevé {{s-rif|MCol}} #: {{lang|fr|F. "berner, abuser, mystifier".}} #: {{r|esse rilevé pal cingue}} u : {{r|esse rilevé pa les potches;}} : riçure ene bele luçon. #* A çki dj' voe, li coirbå a co stî rlevé pa les potches på rnåd {{s-rif|CTom}} #: {{lang|fr|F. "recevoir une leçon".}} # [[rimarker]]. #* I fåt rilever k' el condicion est impossibe dins l' prumî cas, et possibe dins l' deujhinme. #* Jules Vandereuse a eto rilevé les prumîs tecses des scrijheus e walon del province di Lussimbork. #: Loukîz a : prinde [[efet]] a. #: {{lang|fr|F. "relever, noter, remarquer, répertorier".}} # aler vey a (ene sacwè la k' on ratind k' il î arive åk) et prinde çou k' gn a la. #* Rilever ses bricoles, on cep, si emilreye; rilever ene beyôle k' on-z î rascode del seuve. #* Di tinzayeure; i reyussixhént a rlever des spinokes et des ptits govions gros come des cigaretes {{s-rif|FBar}} #: Loukîz a : rilevrece. #: {{lang|fr|F. "contrôler, surveiller, inspecter et recueillir".}} ''' II.''' [v.n.d.c.] rilever di : # esse kimandé pa; esse dizo (ene ôte administråcion). #* Li signeurreye di Viyance rilevéve del signeurreye di Mirwå. #: {{lang|fr|F. "relever de, être sous la dépendance de".}} '''III.''' si rlever {{vpr}} # si lever, dabôrd k' on-z esteut coûtchî, u adjnoyî. #* Kî vént d’ tchet grete, et l’ djonne kimereNi sondjive gote a {{~|s’ rilever}}. {{s-rif|JVri| « Pâhûles rîmês » (1897), « On sai bin pô çou qu’on ramasse », p.83}} #* Dji {{~|m’ rileva}} tot-z apougnant m’ pôve tiesse,Ki n’ esteut k’ sîrs plåyes et bourseas. {{s-rif|LLag| « So m’ tére » (1913-1920), p.87}} #* Po s' mete a djnos, ca n' a fwait k' on tins; mins po s' rilever: nén moyén : nos tchanteus avént si bén tûtlé k' i tcheyént tertos onk so l' ôte {{s-rif|JOss}} #* D' ene trake, i s' a rlevé foû di s' tcheyire, s' escourci, et-z evoyî tolmonde å diåle {{s-rif|LSom}} # {{r|on s' rilevreut del nute po ndè magnî}} : dijhêye cwand on magne voltî ene sacwè; u cwand on nd a bråmint. #* Des canadas, end a-st a hotche ciste anêye ci; i s' fårè rlever del nute po ndè magnî. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[rilever l’ front]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[rilevaedje]] * [[rilevrece]] * [[rilevé]], [[rilevêye]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rilever u erlever / rlever = R10:27205 | èrlèver / rlèver = O4 | rilèvè / r'lèvè = C8 | rilèver / r'lèver = C62, E170 | rulèver / rlèver = S0 | rulver / rluver = S117  | rilever = R13 | {{loyén|srulevé|croejh=Vi|ling=wa-vsis}} (''s' rulèver'') = E178 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|relever}} }} khmegtuxkty32qp0kupn6s2x431flv3 rituzer 0 12913 437441 418539 2026-10-01T09:17:07Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 437441 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-RI|tuzer}} === {{H|etimolodjeye}} === {{V|tuzer}} {{bet|ri|v|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀi.tyː.'ze}} * {{Ric|ri·tu·zer}} === {{H|viebe}} === {{-codjow-|troke=1|A=r(i)tuz|come=bouter}} {{~}} {{vcnd|a}} # tuzer èn ôte côp. #* Elle î court, mins d’ on côp {{~|rtuzant å}} djouweu d’ toûs, Ele si dit : veyans ene gote si djel frè bén a m’ toû.{{s-rif|JKlc|1889, ''On bai tour'', p.29, mwaisse modele lijhåve [[s:On bai tour|cial]]}} #* Tot çoula po vos dire ki dji va awè do tins po vos lére et {{~|rtuzer}} a çki vos m' alez dire, emiler, u scrire, et insi racatuzer a çk' i fåt fé et n' nén fé po ene meyeuse disfinse d' on walon ki vike. {{s-rif|YPaq}} # tuzer a ene sacwè k' on n' a pus. #* On cnoxhe foirt bén, pår e nosse Walonreye, les powezeyes e francès k' Apollinaire a scrît a Ståvleu, u tot {{~|rtuzant}} a Ståvleu, a s' payis, a ses djins, al Fagne. {{s-rif|MSla}} #* Cwand c' est k' dj' etind l' brut do mårtea, Dji {{~|rtuze}} å bea tins di m' djonnesse, Å tins k' on djouwéve å tournea. {{s-rif|JDcoh|1939, p.89, ''Sovenance d’ovrî d’ fôdje'' (1923)}} #* Si dji {{~|rtuze}} eco pol djoû d' ouyI m' atome d' aveur ene låme ås ouysEt bén l' poenne maxheye di rgrets. {{s-rif|LLaginm|''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 101}} ==== {{H|parintaedje}} ==== *[[rituzaedje]] *{{Lka-pa|tuzer}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[ratuzer]] * [[ripinser]], [[rissondjî]] * [[si sovni]], [[si rmimbrer]], [[si rapinser]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour | fr = {{t+|fr|repenser}}, {{t+|fr|se remémorer}}, {{t+|fr|se rappeler}} }} mans273em77e0wdx55vhljt9npe243b tchôke 0 14984 437446 414442 2026-10-01T10:51:57Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 437446 wikitext text/x-wiki {{MR|tchoke}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sv|tchôkî}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[ovraedje]]. #* Èm {{~}} est fwaite; årvey, mes djins ! #* I n’ a nén co seu fé s’ {{~}}. {{s-rif|O104}} #* Po tot dire, i fjheut s’ {{~}} al leccion, no directeur. {{s-rif|JLF}} # [[poûssaedje]], [[bôraedje]]. #* Co ene pitite {{~}}, pus l’ pire bascoulrè. #* Rade, ele rileve ene djambe, coraedje, dit-st ele, abeye, Hay, hay, dji so cåzu, eco ene {{~}}, vos m’ î la. Ele meta ene djambe drî s’ tiesse et pwis… et pwis n’ pola L’ (sic) ressaetchî.{{s-rif|JKlc|1889, ''On bai tour'', p.29, mwaisse modele lijhåve [[s:On bai tour|cial]]}} #* Il avént si bon do tchinler, Do cori, lancî, do fé ene {{~}} ! Nos cårpeas n’ avént nén pawou Po fé ene beguene, on couperou. {{s-rif|JVvl|1901, p.149, “Les p’tits bagneus”}} # trawaedje (d’ on tonea d’ bire). # {{cron|wa}} [[moumint]] (li tins d’ fé on boket d’ ovraedje). #* Ovrans co ene {{~}} divant d’ fé magnåjhe. #* On n’ si stopéve nén l’ boke, Di m’ tins, po fé li stroet, Et nos nd avéns po ene {{~}} Cwand ns xhaxhléns d’ nos pus roeds. {{s-rif|JVpr|1897, «Qwand nos avîs vint ans», p.145}} #* Dispoy ene {{~}}, dji souwéve come ene cresse A m’ kimagnî Et sins minti, dj’ aveu dedja deus bresses Come des nålîs. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Dji l’a r’trové » p.29}} #* Ça fwait ene {{~}} ki nos estans a n' rén fé !{{s-rif|PHTaab|2022, {{p.|31}}}} # {{zolo|wa}} [[djermon]] do cok (djermon d’ èn oû d’ cinse, k’ el poye a stî tchôkeye do cok). ==== {{H|ratourneures}} ==== {{dal}} # {{r|[[a tchôkes]]}} # {{r|ene bele tchôke}} : èn åjhey ovraedje. {{lang|fr|F. bon boulot.}} # {{r|ene pezante tchôke}} : on målåjhey ovraedje. {{lang|fr|F. sale boulot.}} # {{r|bouter (travayî) a tchôke}} : esse payî a l’ asulon di l’ ovraedje fwait. #: rl a: pîce. {{lang|fr|F. à la tâche.}} # {{r|inte les tchôkes}} : so les tins libes, inte deus ovraedjes. {{lang|fr|F. break, relâche.}} # {{r|fé ene tchôke}} : fé ene foice po. {{lang|fr|F. effort.}} # {{r|aveur ene sakî a tchôke }} u : {{r|tini ene sakî a tchôke}} : aveur a costé d’ lu (ene sakî k’ on voet evi, èn innmi, evnd.), et l’ poleur tchôkî come on vout. #* El prumî côp, ç’ ît vla ene cope d’ eures, låvå, cwand di dzeu l’ hourêye di nosse trantchêye, ene binde di Gris nos a yeu a tchôke, avou leus mitrayetes et leus grenådes a mantche {{s-rif|WBal}} #: Loukîz a : aveur a [[gogne]]. {{lang|fr|F. à sa merci.}} # {{r|mete e tchôke}} : trawer on tonea d’ bire, po cmincî a l’ vudî. {{lang|fr|F. en perce.}} # {{r|i m’ a yeu a tchôke}} : i m’ a emantchî. {{lang|fr|F. berner, duper.}} # {{r|tot d’ ene tchôke}}. #* On n’ mint nén todi pask’ on î wangne, mins sovint paski l’ idêye endè passe pal tiesse {{~|tot d’ ene tchôke}}. {{s-rif|AXhi| « Bwègnes mèssèdjes & pititès gotes » (1905), p.12}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * {{Lka-pa|tchôkî}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (ovraedje): [[bourlote]], [[bouye]], [[payele]] * (moumint) : [[tchoke]], [[hapêye]], [[tchôde]]; {{Lka-si|moumint}} * (djermon do cok): [[tchôkeure]]. ==== {{H|Of}} ==== * [[tchôk]] ==== {{H|PM}} ==== * [[tchoke]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chouque = JVri | tchauke = O4, GFayµ | tchoke = AXhi | tchôke = O0, R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|tâche}}, {{t+|fr|travail}}, {{t+|fr|journée}} }} {{ratour| | fr = {{t+|fr|poussée}}, {{t+|fr|pression}} }} {{ratour| | (en) fr = {{t+|fr|perce}} }} {{ratour| | fr = {{t+|fr|laps de temps}}, {{t+|fr|moment}} }} {{ratour| | fr = {{t+|fr|germe de l'œuf}} }} aj5f7ec6byvhvv21mzuy19lf92c68e4 coraedje 0 37496 437445 434238 2026-10-01T10:50:40Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 437445 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kɔ.'ʀɛʧ|kɔ.'ʀaʧ|ku.'ʀaʧ|ku.'ʀaːʧ}} {{BS|ae}}, {{O/OU}}. ** {{pzc}} {{AFE|kɔ.'ʀɛʧ}} * {{Ric|co·raedje}} === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{BdjB|cor|cour}}, {{caw|aedje|s|wa|fwaitso=n}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # cwålité d' ene djin ki boute foirt, ki n' a nén peu, k' edeure les rascråwes. #* Li plaijhi, li foice, li {{~}}, Come pa estchantmint sont rivnous. {{s-rif|JVvl|(1901), p.37, “Sau d’ Jôye”}} #* I nos fåt mwaistri l' målåjhmince avou cour et {{~}}. {{s-rif|ABac}} #* On wape podbon ! A-t i seulmint ene cawêye di {{~}} ? {{s-rif|JT12o|p. 97}} #* Il ont wårdé leu {{~}} Po n’ nén esse eplôkîs {{s-rif|CTho|{{MoAu}} l° 5/2020}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[aveur do coraedje a rvinde]]}} # {{r|[[diner coraedje]]}} #*Efant ! Fleur ki rambôme si tinrûlmint les åmes, Ki dene djoye et {{~}} al mame, å grand-popa ; K' est l' loyén do manaedje, ki fwait rire inte deus låmes Tot prezintant l' bouneur avou vos prumîs pas … {{s-rif|LLaginm|''Å neûr payîs dè l’ hoye'', (1947), p. 130}} # {{r|prinde bon coraedje}} #* L' ôte djoû, dj’ ava tant d’ ovraedje, Qui dji m’ fjha bén nåheye ; Ossu, dj' {{~|prinda bon coraedje}}, Dj' els ahessa tos pareys. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li châss’ di sôïe'', p.123}} # {{r|[[prinde coraedje]]}} # {{r|[[prinde si coraedje a deus mwins]]}} # {{r|[[riprinde coraedje]]}} # {{r|[[riprinde si coraedje a deus mwins]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[coraedjeus]], [[coraedjeuzmint]] * [[ecoraedjî]], [[ecoraedjeu]], [[ecoraedjmint]] * [[recoraedjî]], [[recoraedjmint]] * [[rescoraedjî]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * [[front]] * [[vayance]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | coradge = E165 | coradje = C1 | corâdje = C8, O0,O4 | coraedje = R10:16531 | corèdje = E1 | coreg = E177a | coreje = E212 | courâdje = O0,O4 | korech = E203 | koreg = E177a }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|cwålité d' ene djin ki boute foirt, ki n' a nén peu, k' edeure les rascråwes |fr= {{t+|fr|courage}}, {{t+|fr|bravoure}} |en= {{t+|en|courage}}, {{t+|en|bravery}} |nl= {{t+|nl|moed}} |de= {{t+|de|Mut}} |es= {{t+|es|coraje}}, {{t+|es|valor}} |ar= chajâ3a {{=ral}} {{t+|ar|شجاعة}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|شَجاعة}} }} === {{H|mot-fråze|wa}} === {{~}} {{n-c}} # criya po dner do coraedje. #* TONTON. - Bén, ti dvéns sot, surmint ! Sipeye pår li manaedje ! TÅTÎ (mostrant les meubes). - Ces rahisses la bagront ! TONTON. - Al boune eure ! ... {{~|Coraedje}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 271-272}} #* Rade, ele rileve ene djambe, {{~}}, dit-st ele, abeye, Hay, hay, dji so cåzu, eco ene tchoke, vos m’ î la. Ele meta ene djambe drî s’ tiesse et pwis… et pwis n’ pola L’ (sic) ressaetchî.{{s-rif|JKlc|1889, ''On bai tour'', p.29, mwaisse modele lijhåve [[s:On bai tour|cial]]}} #* Ô haetche ! Ô haetche ! Bwejhlîs, {{~}}, Tot råyant dsus. Ô haetche ! Ô haetche ! Nos l’ årans djus, s' i plait-st a Diu ! {{s-rif|LLbwe|1948, p.2}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|courage}}, {{t+|fr|du nerf}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{V|cori}}, {{caw|aedje|s|wa}}. ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} #{{Fijh}} «[[cori]]». # {{str}} plaece ki l' aiwe court. ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== [[coraedje-evoye]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (accion d' cori avou ses pîs, ses pates) : [[coûsse]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | coraedje = R9,R10:22405,R13 | corèdje = E1 | couradje = C1 | courâdje = O0,O4 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|accion d' cori avou ses pîs, ses pates |fr= {{t+|fr|course}} }} {{ratour|accion d' cori tot cåzant d' l' aiwe |fr= {{t+|fr|écoulement}}, {{t+|fr|flux}} ||zgh= {{t+|zgh|ⴰⵣⵔⵔⵓⵢ|ral=azerroy}} }} {{ratour|plaece ki l' aiwe î court |fr= {{t+|fr|fuite}}, {{t+|fr|écoulement}}, {{t+|fr|déversement}}, {{t+|fr|dégorgement}} }} 7kmd39ul6his4p6gdzpedmyk65d7agc camatche 0 38707 437439 435102 2026-10-01T08:17:51Z ~2026-52763-36 5063 437439 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|sourd=pcd|came}} ([[tchene]]), {{caw|aedje|s|wa}}, tote sacwè fwaite e tchene; {{e?}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ka.'maʧ}} {{c1pr}} * {{Ric|ca.matche}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} {{spl|wa}} # [[sacwè]]. #* K' est ç' çoula po on {{~}} ? # pitite sacwè di waire di valeur. #* Å vîwarî, on n' voet k' tos måssîs {{~s}} {{s-rif|E34}} #* Mete tos les vîs {{~}} å gurnî ! #* Li pus ptit {{~}} mi soreye, Di tot costé l’ djoye court a flots. {{s-rif|JVvl|(1901), p.27, “Vîle air”}} #* Dj' a on fås nez d' carnaval divins mes {{~s}}. Dji vou k' tel tchåsses so t' bea fén naziket {{s-rif|AMaq}} #* Elle a hiné ses {{~s}} divins les montêyes; ele n' a nén tchoûlé; ele n' a nén minme dit «årvey» {{s-rif|DDro}} # [[djouwet]]. #* Loukîz les {{~s}} di Sint-Nicolai {{s-rif|E34}} #* Roistez vos {{~s}} et s' fijhoz vos dvwers {{s-rif|E34}} # pitite sacwè po decorer, po ofri. #* C' est des beas ptits {{~s}} {{s-rif|E203}} #* DJETROU. – Penêye, kimint m' trovez vs avou mes beas {{~s}} ? PENÊYE. ''(moussî come les dômestiques di ritchès måjhones, avou l’ rodje coirsulet, li blanc vantrin a gletoe, li noer pantalon, les blankès tchåsses, etc.)'' – Dji trouve k’ on n’ direut ddja l' cisse ki wårdéve les vatches Dvant do vinde des ramons. {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne I, v. 763-765 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne I|lijhåve e Feller vaici]]}} #* Et k’ ci n’ soeye måy les beas {{~s}} Ki vnexhe on djoû nos esblawter… {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Dizo l’Pèron dèl liberté» p.41}} # pitite sacwè k' on a ofri a s' mayon, a s' galant #* I sont d' brode, i s' ont rmetou leus {{~}} {{s-rif|E34}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[aveur ses camatches]]}} # {{r|[[prusti s’ camatche]]}} # {{r|[[tini camatche]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (tolminme kéne sacwè) : [[sacwè]], [[sôre]], [[cayet]], [[åk]] * (sacwè di waire di valeur) : [[agayon]], [[cantea]], [[araedje]], [[tchinisse]], [[cacaye]] * (pitite sacwè po decorer) : [[casson]] * (pitite sacwè k' on a ofri a s' mayon, a s' galant) : [[mitchete]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | camachez = G0 p. II.XVI | camage = JVri | camatche = E1,E34, R10 | camaedje = R13 {{rif?}} | camadje = C106 | kamach = E203 |- = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sacwè |fr= {{t+|fr|objet}}, {{t+|fr|chose}}, {{t+|fr|truc}}, {{t+|fr|machin}}, {{t+|fr|affaire}} }} {{ratour|sacwè di waire di valeur |fr= {{t+|fr|babiole}}, {{t+|fr|affûtiau}}, {{t+|fr|affutiau}}, {{t+|fr|brimbobion}} }} {{ratour|djouwet {{Lka-ra|djouwet}} |fr= {{t+|fr|jouet}} }} {{ratour|pitite sacwè po decorer |fr= {{t+|fr|bibelot}} }} rqkdupqi7h71qzynos6cuzeyx37yxsd ene miete 0 48044 437429 407501 2026-09-30T14:45:32Z Lucyin 218 437429 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|ene|miete}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** (diri cossoune ou dins tos les cas) : /ɛn.'mjɛt/ /ɛn.mi.'jɛt/ /ɔn.'mjɛt/ /ɔn.mi.'jɛt/ /ɔ.'mjɛt/ /in.'mjɛt/ *** (dirî voyale) : /nmi.'jɛt/ ** {{pzc}} {{AFE|ɛn.'mjɛt}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # on ptit digré dins l' grandeur. #* Li viye meskene, estant {{~}} trop dvizante,Aveut, sins l' voleur, dit dvant lu,Ki l' feve, ci sereut po Djezus. {{s-rif|JVri|« Pâhûles rîmês » (1897), "Li mâx d'dints", p.75}} #* Il a ploû dabôrd tote li matinêye; tolminme, l' après-prandjire a stî {{~}} meyeuse. {{s-rif|JJG}} # on ptit moumint. #* Di, dene mu {{~}} ti tchike ! - Oyi, ti ! Elle est co plinne di djus. {{s-rif|C9}} #* Si vos tårdjîz {{~}}, vos l' vieroz kécfeye divant d' eraler. {{s-rif|O62|a « quéquefîye »}} #* Aprume les cenes k' on hape cwand on-z onore Venusse divant Djunon, dabôrd. Schåynete et platkizak, ass on novea galant u ene novele mayon? Bardaf, ti rawårdrès co {{~}}. {{s|Ran|oteur=David Blaude|l° 106 p. 7}} #* Tos les djoûs, èm pårén Fred, On vî djouweu d’ trompete, Å matén ddja, i s' vént mete Dé l’ finiesse, i repete; S’ ene sakî passe et s’ arestêye Por lu schoûter {{~}}, I poûsse, i poûsse po k’ ça skete; On voet k’ i dvént tot vete. {{s-rif|BDech}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[co ene miete]] === {{H|sinonimeye}} === * (on ptit digré dins l' grandeur) : [[on pô]] / [[on pôk]], [[on betch]], [[ene idêye]], [[ene gote]] * (on ptit moumint) : [[ene miye]], èn [[åvé]], ene [[sigonde]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|o’m miet|ene miete}} = C74 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|on ptit digré dins l' grandeur |fr= {{t+|fr|un peu}} |en= {{t+|en|a bit}}, {{t+|en|a little}} |nl= {{t+|nl|een beetje}} |de= {{t+|de|ein bisschen}}, {{t+|de|ein wenig}}, {{t+|de|etwas}} |es= {{t+|es|un poco}} |ar= {{t+|ar|قليلاً|ral=qalîlan|ar-fafl=قَلِيلاً}} |ary= {{t+|ary|شوية|ral=choya|ar-fafl=شْوية}} }} {{ratour|on ptit moumint |fr= un {{t+|fr|instant}}, une {{t+|fr|seconde}} |nl= een {{t+|nl|ogenblikje}} |ary= {{t+|ary|دقيقة|ral=dqiqa|ar-fafl=دْقيقة}} }} 9x86oqxypdz3pzhuog5gxoxkc9k8irn 437430 437429 2026-09-30T14:46:15Z Lucyin 218 /* {{H|adviebe|wa}} */ 437430 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|ene|miete}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** (diri cossoune ou dins tos les cas) : /ɛn.'mjɛt/ /ɛn.mi.'jɛt/ /ɔn.'mjɛt/ /ɔn.mi.'jɛt/ /ɔ.'mjɛt/ /in.'mjɛt/ *** (dirî voyale) : /nmi.'jɛt/ ** {{pzc}} {{AFE|ɛn.'mjɛt}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # on ptit digré dins l' grandeur. #* Li viye meskene, estant {{~}} trop dvizante,Aveut, sins l' voleur, dit dvant lu,Ki l' feve, ci sereut po Djezus. {{s-rif|JVri|« Pâhûles rîmês » (1897), "Li mâx d'dints", p.75}} #* Il a ploû dabôrd tote li matinêye; tolminme, l' après-prandjire a stî {{~}} meyeuse. {{s-rif|JJG}} # on ptit moumint. #* Di, dene mu {{~}} ti tchike ! - Oyi, ti ! Elle est co plinne di djus. {{s-rif|C9}} #* Si vos tårdjîz {{~}}, vos l' vieroz kécfeye divant d' eraler. {{s-rif|C62|a « quéquefîye »}} #* Aprume les cenes k' on hape cwand on-z onore Venusse divant Djunon, dabôrd. Schåynete et platkizak, ass on novea galant u ene novele mayon? Bardaf, ti rawårdrès co {{~}}. {{s|Ran|oteur=David Blaude|l° 106 p. 7}} #* Tos les djoûs, èm pårén Fred, On vî djouweu d’ trompete, Å matén ddja, i s' vént mete Dé l’ finiesse, i repete; S’ ene sakî passe et s’ arestêye Por lu schoûter {{~}}, I poûsse, i poûsse po k’ ça skete; On voet k’ i dvént tot vete. {{s-rif|BDech}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[co ene miete]] === {{H|sinonimeye}} === * (on ptit digré dins l' grandeur) : [[on pô]] / [[on pôk]], [[on betch]], [[ene idêye]], [[ene gote]] * (on ptit moumint) : [[ene miye]], èn [[åvé]], ene [[sigonde]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|o’m miet|ene miete}} = C74 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|on ptit digré dins l' grandeur |fr= {{t+|fr|un peu}} |en= {{t+|en|a bit}}, {{t+|en|a little}} |nl= {{t+|nl|een beetje}} |de= {{t+|de|ein bisschen}}, {{t+|de|ein wenig}}, {{t+|de|etwas}} |es= {{t+|es|un poco}} |ar= {{t+|ar|قليلاً|ral=qalîlan|ar-fafl=قَلِيلاً}} |ary= {{t+|ary|شوية|ral=choya|ar-fafl=شْوية}} }} {{ratour|on ptit moumint |fr= un {{t+|fr|instant}}, une {{t+|fr|seconde}} |nl= een {{t+|nl|ogenblikje}} |ary= {{t+|ary|دقيقة|ral=dqiqa|ar-fafl=دْقيقة}} }} q7ddo3xwn15091lafjmvcbp18ij6fu0 437431 437430 2026-09-30T14:47:18Z Lucyin 218 /* {{H|adviebe|wa}} */ 437431 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|ene|miete}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** (diri cossoune ou dins tos les cas) : /ɛn.'mjɛt/ /ɛn.mi.'jɛt/ /ɔn.'mjɛt/ /ɔn.mi.'jɛt/ /ɔ.'mjɛt/ /in.'mjɛt/ *** (dirî voyale) : /nmi.'jɛt/ ** {{pzc}} {{AFE|ɛn.'mjɛt}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # on ptit digré dins l' grandeur. #* Li viye meskene, estant {{~}} trop dvizante,Aveut, sins l' voleur, dit dvant lu,Ki l' feve, ci sereut po Djezus. {{s-rif|JVri|« Pâhûles rîmês » (1897), "Li mâx d'dints", p.75}} #* Il a ploû dabôrd tote li matinêye; tolminme, l' après-prandjire a stî {{~}} meyeuse. {{s-rif|JJG}} # on ptit moumint. #* Di, dene mu {{~}} ti tchike ! - Oyi, ti ! Elle est co plinne di djus. {{s-rif|C9}} #* Si vos tårdjîz {{~}}, vos l' vieroz kécfeye divant d' eraler. {{s-rif|C62|a « quéquefîye »}} #* Aprume les cenes k' on hape cwand on-z onore Venusse divant Djunon, dabôrd. Schåynete et platkizak, ass on novea galant u ene novele mayon? Bardaf, ti rawårdrès co {{~}}. {{s|Ran|oteur=David Blaude|l° 106 p. 7}} #* Tos les djoûs, èm pårén Fred, On vî djouweu d’ trompete, Å matén ddja, s' vént mete Dé l’ finiesse, i repete; S’ ene sakî passe et s’ arestêye (''s'arète'') Por lu schoûter {{~}}, I poûsse, i poûsse po k’ ça skete; On voet k’ i dvént tot vete. {{s-rif|BDech}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[co ene miete]] === {{H|sinonimeye}} === * (on ptit digré dins l' grandeur) : [[on pô]] / [[on pôk]], [[on betch]], [[ene idêye]], [[ene gote]] * (on ptit moumint) : [[ene miye]], èn [[åvé]], ene [[sigonde]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|o’m miet|ene miete}} = C74 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|on ptit digré dins l' grandeur |fr= {{t+|fr|un peu}} |en= {{t+|en|a bit}}, {{t+|en|a little}} |nl= {{t+|nl|een beetje}} |de= {{t+|de|ein bisschen}}, {{t+|de|ein wenig}}, {{t+|de|etwas}} |es= {{t+|es|un poco}} |ar= {{t+|ar|قليلاً|ral=qalîlan|ar-fafl=قَلِيلاً}} |ary= {{t+|ary|شوية|ral=choya|ar-fafl=شْوية}} }} {{ratour|on ptit moumint |fr= un {{t+|fr|instant}}, une {{t+|fr|seconde}} |nl= een {{t+|nl|ogenblikje}} |ary= {{t+|ary|دقيقة|ral=dqiqa|ar-fafl=دْقيقة}} }} lamzrjas1j9qzz28d6v1qkhmfwbygvy vola 0 48383 437449 436166 2026-10-01T11:48:23Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 437449 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-|[[vola]]|[[vla]]}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl-adv}} « [[vo#Walon 1|vo]] » + « [[la]] ». === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # el tiesse di fråze, mostere li sudjet, môde d’ ene [[adrovire]]. #* {{~|Vola}} l’ ome. #* {{~|Vola}} deus beas colons presses a mete e l' minme {{~}} {{s-rif|JBur}} #* Loukîz, {{~}} ene bele ocåzion : rimetoz les caetches e for avou Ridant. {{s-rif|HSjan|1911, p.124}} #* Flûte a l’ ognon et zimzizim, {{~}} cwate belès copes po danser l’ pavane … metoz do spégulaire. {{s-rif|LLbwe|1948, p.40}} #* Wåterzôte ! Wåterzôte ! {{~|Vola}} ene sacwè d' aiwisse, dai ! {{s-rif|PHTaab|2022, {{p.|39}}}} # ''(al tiesse del fråze avou on prono)'' mostere on novea fijhaedje, on displaçaedje, èn arivaedje. #* Eshonne i gripnut l' tiene des Fosses-Copetes. {{~|Vo les la}} dins Petbay. Padrî l' bårire del cinse deus gros tchéns d' coû hawnut. {{s-rif~|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # {{str|wa}} po-z acsegnî ene sacwè k' on dene, k' on mostere avou l' doet. #* LAFLEUR. - C' est etindou, dji lyi frè l' messaedje … mins dijhoz (mostrant l' rôze). {{~|Vola}} ene rôze k' a seur pus d' tchance ki mi, loukîz. LEYONTINE. - Pocwè don ? LAFLEUR. - Ele ni pout må d' mori d' soe, savoz leye. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne IX, p.11-12}} #* Ashidoz vs, mes efants ; tinoz, Mareye, {{~}} ene copete di tchôd cafè. {{s-rif|ASou}} # ''(eployî seu)'' po rivni a çou k' on-z aveut cmincî. #* BERNALMONT. […] Mins {{~}}, wice e-st i ? BODSON. – Moirt, lieutnant, creyoz m’. {{s-rif|JMabf|1924, p.14}} # metou dirî l’ sudjet mostré. #* Merance, c’ est l’ comere {{~}}, avou s’ blanke cote. # (dirî on prezintoe d’ mostraedje) ci. #* Cisse tchapele {{~}} a ddja stî basteye do tins des duks d’ Arenberg. {{s|MaLe {{s?}}}} # ''(avou on prono et on pårticipe erirece)'' mostere on fijhaedje ki vént tot djusse d' ariver et ki deure divins l' tins. #* Tén, {{~|vo-vs-la}} co raviké ? Vos rdjåzez co ? C’ est seur èn emacralaedje a hikete, savoz, ki Bebete vis årè tapé ! {{s-rif|HSnp|1889, p.83}} #* I n' î est nén. Hinri a cwerou tocosté après. (I bouxhe li sånî djus di l' årmå). Bon ! {{~|Vola}} l' sé ståré. C' est co ene samwinne ki cmince bén. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne III, p.9}} #* Ebén, puski {{~|vo-vs-la}} xhoré dispaitchîz vs do fé vost ovraedje et vo vs arindjroz avou Fonsine. {{s-rif|LLcco|1904, p.32}} #* Mins {{~|vo-l’-la}} divnowe ene gote hôtinne, ossu. {{s-rif|AXbg|1912, p.32}} #* {{~|Vos-vs-la}} divnowe pus rodje ki des petchales. Asteure, vos clintchîz l’ tiesse et vos n’ oizez m’ loukî ! {{s-rif|JMabf|1924, p.29}} #* Dji n' t' åreu nén rmetou. T' es schoyou m' shonne t i... T' esteus si gros, {{~|vo t' la}} tot ramwinri... {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* Les bos del trintchêyes ont sketé; et {{~|vo m' la}} reteré, wai. {{s-rif|LSoh}} #* Lanawaire, ça s' endaléve eviè li stoelî; asteure, {{~|vo-les-la}} rtcheuts, mes reves, po mî m' dispåpyî. {{s-rif|JGui}} #* Les deus andjes s’ astampèt, et hop ! {{~|vo les la}} ndalêyes. {{s|[[w:Marie-Claire Desmette|Marie-Claire Desmette]]}} #* Gn a nou risse ! {{~|Vo nos la}} tolminme rivnous å payis ! {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|5}}}} #* {{~|Vo les la}} rarivés avou leus grands tchapeas Leus camizoles di linne, wai, sujhèt les tropeas. {{s|LM|ratournant [[w:Jacques Brel|Jacques Brel]]}} # ''(eployî avou èn addjectif ou ene addjectivire)'' mostere on novea estat ki deure divins l' tins. #* {{~|Vo m' la}} foû sogne. {{s-rif|E1|a "sogne"}} #* NONÅRD (tot ratoûrnant). – Mononke ! come {{~|vo vs la}} ritche, loukîz do n’ nén m’ rovyî. TÅTÎ. – Si dji trouve ene cahote, dji vs evoyrè l’ papî. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 647-648, [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake II, Sinne V|lijhåve e Feller vaici]]}} #* {{~|Vola}} mamjhele Agate al tere, Et par måleur, si bea ptit pî Esteut dmanou divins li strî. {{s-rif|JKin|''Les crostillons'' (1889), "L’agilité del baronne", p.15}} #* On vs fwait priyî a l’ etermint da Djhan Djôzef Matî Penêye, a l’ pårotche, po dmwin, nouv et dmeye. - Tén, {{~|vo l' la}} moirt ! {{s-rif|HSpbd|''Li priyeû'', lijhåve e Feller [[s:Li priyeû|cial]]}} #* Loukîz {{~|vo l' la}} moirt podbon, mins … wice estoz vs ? {{s-rif|PHT|ratournant e walon ''Walon’rèye, tére di lédjindes'', 1998, {{p.|12}}}} #* Vos m’ diroz k’ dj’ a bén del babeye, Po on moirt ki vént briber si intrêye Mins, ådjourdu, {{~|vo m’ la}}, miernou, mierseu ǃ C’ est seur adlé vos qui dj’ serè co l’ meyeu ǃ {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}} [[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 05.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' # {{cron}}. ## ''(eployî avou ene sustantivire et l' prono rahoucrece « [[ki]] »)'' mostere on fijhaedje ki cmince et durer ''(a n' nén cmaxhî avou l' aloyrece « [[ki]] » {{Lka|vola…ki}})''. ##* Iy ! {{~|Vola}} m' vantrin '''ki''' s' disloye. {{s-rif|TBowp|''Ine Copenne so Beaufils'', 1887, p.42}} [[File:Toussaint Brahy Ine Copenne so Beaufils 11 Iy vola.wav]] ## {{cron|wa}} ''(avou l' eure)'' sieve a mostrer l' eure. ##* {{~|Vola}} dijh eures sounêyes ; Si ti n' vous nén rintrer, Ti doimrès sol pavêye, Ca l' ouxh serè seré. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li Feumm' dè l'sôlaie'', p.49}} ##* Coraedje, valet, coraedje, i betche ! {{~|Vola}} onze eures. Dji croe ki ns ratindrans pus waire. Ass apresté l’ panî ? {{s-rif|HSbb|1886, p.18}} ## {{cron|wa}} [[dispoy]]. ##* I lyi shonne k’ i voet ç’ vizaedje la pol tot prumî côp, mågré k’ el kinoxhe {{~}} lontins. {{s-rif|AXbg|1912, p.20}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[di vla]]}} # {{r|[[vola k’ c’ est tot]]}} # {{r|[[vola l’ tins ki]]}} # {{r|vo m’ î la}} : [[dj’ î so]]. #* Rade, ele rileve ene djambe, coraedje, dit-st ele, abeye, Hay, hay, dj' î so cåzu, eco ene tchôke, {{~|vos m’ î la}}. Ele meta ene djambe drî s’ tiesse et pwis… et pwis n’ pola L’ (sic) ressaetchî. {{s-rif|JKlc|1889, ''On bai tour'', p.29, mwaisse modele lijhåve [[s:On bai tour|cial]]}} # {{r|[[vo m’ la gåy]]}} # {{r|[[vo m’ la prôpe]]}} # {{r|[[vo-vs-la-st apris]]}} # {{r|[[vola lontins ki]]}} # {{r|[[vola tot]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[la]] (sbetchtaedje) ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[ki vla]] * [[vola ki]] * [[vola…ki]] * [[lavola]] ==== {{H|notule d’ uzaedje}} ==== * Å contråve do francès, li prono si stitche å mitan di ''vola'' et nén divant. Si dit on ''vo m' la'', ''vo t' la'', ''vo l' la'', ''vo nos la'', ''vo vs la'' et ''vo les la''. * Li walon n' inme nén do do dire ''Vos estoz … asteure.'' E l' plaece, i dirè puvite ''Vo vs la ritche'', ''Vo nos la xhorés'', ''Vo m' la flåwe''. * Po mostrer on fijhaedje ki vént d' si passer et ki deure å prezint, on pout eployî ''vola'' et l' pårticipe erirece ou ene addjectivire. Loukîz, ''Vola l' sé ståré'', ''Vo nos la xhorés'', ''Vo les la al tere'', ''Vo l' la divnowe grandiveuse''. Ces deus dierins uzaedjes rapinsèt l' inglès ''has been'' avou ''The door has been open'' k' on pout ratourner pa ''Vola l' ouxh å lådje''. On rtrouve cist uzaedje e francès d' Walonreye.<ref>#* La branche se cassa et '''voilà''' notre homme à terre.{{s|CLB|''Le mort parlant'', Éditions Jourdan le Clercq, 2005, p.81|lang=fr}}</ref> ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{dal}} * (valant « ci » dirî on prezintoe d’ mostraedje): [[Sourdant:WLmam|WLmam]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | vola = E34,R10 | volà = C8 | èv’la = O0,O2 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostere li sudjet |fr= {{t+|fr|voilà}} }} {{ratour|dirî l’ sudjet mostré |fr= {{t+|fr|là}} }} {{ratour|ci |fr= {{t+|fr|ci}} }} === {{H|mot-fråze|wa}} === {{~}} # ''(eployî seu après ene fråze)'' sieve a rafoirci ene sacwè di måva k' on vént d' dire. #* Dabôrd, t’ a todi stou on pansåd et èn ingråt. {{~|Vola}} ! {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.26}} == {{H|VE}} == * [[w:Fråzlete vo l' la|Fråzlete vo l' la]] 74d0k7qj9c8go15m81bmnywz3l3qam0 437450 437449 2026-10-01T11:48:49Z Scribus electronicus 3672 437450 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-|[[vola]]|[[vla]]}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl-adv}} « [[vo#Walon 1|vo]] » + « [[la]] ». === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # el tiesse di fråze, mostere li sudjet, môde d’ ene [[adrovire]]. #* {{~|Vola}} l’ ome. #* {{~|Vola}} deus beas colons presses a mete e l' minme {{~}} {{s-rif|JBur}} #* Loukîz, {{~}} ene bele ocåzion : rimetoz les caetches e for avou Ridant. {{s-rif|HSjan|1911, p.124}} #* Flûte a l’ ognon et zimzizim, {{~}} cwate belès copes po danser l’ pavane … metoz do spégulaire. {{s-rif|LLbwe|1948, p.40}} #* Wåterzôte ! Wåterzôte ! {{~|Vola}} ene sacwè d' aiwisse, dai ! {{s-rif|PHTaab|2022, {{p.|39}}}} # ''(al tiesse del fråze avou on prono)'' mostere on novea fijhaedje, on displaçaedje, èn arivaedje. #* Eshonne i gripnut l' tiene des Fosses-Copetes. {{~|Vo les la}} dins Petbay. Padrî l' bårire del cinse deus gros tchéns d' coû hawnut. {{s-rif~|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # {{str|wa}} po-z acsegnî ene sacwè k' on dene, k' on mostere avou l' doet. #* LAFLEUR. - C' est etindou, dji lyi frè l' messaedje … mins dijhoz (mostrant l' rôze). {{~|Vola}} ene rôze k' a seur pus d' tchance ki mi, loukîz. LEYONTINE. - Pocwè don ? LAFLEUR. - Ele ni pout må d' mori d' soe, savoz leye. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne IX, p.11-12}} #* Ashidoz vs, mes efants ; tinoz, Mareye, {{~}} ene copete di tchôd cafè. {{s-rif|ASou}} # ''(eployî seu)'' po rivni a çou k' on-z aveut cmincî. #* BERNALMONT. […] Mins {{~}}, wice e-st i ? BODSON. – Moirt, lieutnant, creyoz m’. {{s-rif|JMabf|1924, p.14}} # metou dirî l’ sudjet mostré. #* Merance, c’ est l’ comere {{~}}, avou s’ blanke cote. # (dirî on prezintoe d’ mostraedje) ci. #* Cisse tchapele {{~}} a ddja stî basteye do tins des duks d’ Arenberg. {{s|MaLe {{s?}}}} # ''(avou on prono et on pårticipe erirece)'' mostere on fijhaedje ki vént tot djusse d' ariver et ki deure divins l' tins. #* Tén, {{~|vo-vs-la}} co raviké ? Vos rdjåzez co ? C’ est seur èn emacralaedje a hikete, savoz, ki Bebete vis årè tapé ! {{s-rif|HSnp|1889, p.83}} #* I n' î est nén. Hinri a cwerou tocosté après. (I bouxhe li sånî djus di l' årmå). Bon ! {{~|Vola}} l' sé ståré. C' est co ene samwinne ki cmince bén. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne III, p.9}} #* Ebén, puski {{~|vo-vs-la}} xhoré dispaitchîz vs do fé vost ovraedje et vo vs arindjroz avou Fonsine. {{s-rif|LLcco|1904, p.32}} #* Mins {{~|vo-l’-la}} divnowe ene gote hôtinne, ossu. {{s-rif|AXbg|1912, p.32}} #* {{~|Vos-vs-la}} divnowe pus rodje ki des petchales. Asteure, vos clintchîz l’ tiesse et vos n’ oizez m’ loukî ! {{s-rif|JMabf|1924, p.29}} #* Dji n' t' åreu nén rmetou. T' es schoyou m' shonne t i... T' esteus si gros, {{~|vo t' la}} tot ramwinri... {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* Les bos del trintchêyes ont sketé; et {{~|vo m' la}} reteré, wai. {{s-rif|LSoh}} #* Lanawaire, ça s' endaléve eviè li stoelî; asteure, {{~|vo-les-la}} rtcheuts, mes reves, po mî m' dispåpyî. {{s-rif|JGui}} #* Les deus andjes s’ astampèt, et hop ! {{~|vo les la}} ndalêyes. {{s|[[w:Marie-Claire Desmette|Marie-Claire Desmette]]}} #* Gn a nou risse ! {{~|Vo nos la}} tolminme rivnous å payis ! {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|5}}}} #* {{~|Vo les la}} rarivés avou leus grands tchapeas Leus camizoles di linne, wai, sujhèt les tropeas. {{s|LM|ratournant [[w:Jacques Brel|Jacques Brel]]}} # ''(eployî avou èn addjectif ou ene addjectivire)'' mostere on novea estat ki deure divins l' tins. #* {{~|Vo m' la}} foû sogne. {{s-rif|E1|a "sogne"}} #* NONÅRD (tot ratoûrnant). – Mononke ! come {{~|vo vs la}} ritche, loukîz do n’ nén m’ rovyî. TÅTÎ. – Si dji trouve ene cahote, dji vs evoyrè l’ papî. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 647-648, [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake II, Sinne V|lijhåve e Feller vaici]]}} #* {{~|Vola}} mamjhele Agate al tere, Et par måleur, si bea ptit pî Esteut dmanou divins li strî. {{s-rif|JKin|''Les crostillons'' (1889), "L’agilité del baronne", p.15}} #* On vs fwait priyî a l’ etermint da Djhan Djôzef Matî Penêye, a l’ pårotche, po dmwin, nouv et dmeye. - Tén, {{~|vo l' la}} moirt ! {{s-rif|HSpbd|''Li priyeû'', lijhåve e Feller [[s:Li priyeû|cial]]}} #* Loukîz {{~|vo l' la}} moirt podbon, mins … wice estoz vs ? {{s-rif|PHT|ratournant e walon ''Walon’rèye, tére di lédjindes'', 1998, {{p.|12}}}} #* Vos m’ diroz k’ dj’ a bén del babeye, Po on moirt ki vént briber si intrêye Mins, ådjourdu, {{~|vo m’ la}}, miernou, mierseu ǃ C’ est seur adlé vos qui dj’ serè co l’ meyeu ǃ {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}} [[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 05.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' # {{cron}}. ## ''(eployî avou ene sustantivire et l' prono rahoucrece « [[ki]] »)'' mostere on fijhaedje ki cmince et durer ''(a n' nén cmaxhî avou l' aloyrece « [[ki]] » {{Lka|vola…ki}})''. ##* Iy ! {{~|Vola}} m' vantrin '''ki''' s' disloye. {{s-rif|TBowp|''Ine Copenne so Beaufils'', 1887, p.42}} [[File:Toussaint Brahy Ine Copenne so Beaufils 11 Iy vola.wav]] ## {{cron|wa}} ''(avou l' eure)'' sieve a mostrer l' eure. ##* {{~|Vola}} dijh eures sounêyes ; Si ti n' vous nén rintrer, Ti doimrès sol pavêye, Ca l' ouxh serè seré. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li Feumm' dè l'sôlaie'', p.49}} ##* Coraedje, valet, coraedje, i betche ! {{~|Vola}} onze eures. Dji croe ki ns ratindrans pus waire. Ass apresté l’ panî ? {{s-rif|HSbb|1886, p.18}} ## {{cron|wa}} [[dispoy]]. ##* I lyi shonne k’ i voet ç’ vizaedje la pol tot prumî côp, mågré k’ el kinoxhe {{~}} lontins. {{s-rif|AXbg|1912, p.20}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[di vla]]}} # {{r|[[vola k’ c’ est tot]]}} # {{r|[[vola l’ tins ki]]}} # {{r|vo m’ î la}} : [[dj’ î so]]. #* Rade, ele rileve ene djambe, coraedje, dit-st ele, abeye, Hay, hay, dj' î so cåzu, eco ene tchôke, {{~|vo m’ î la}}. Ele meta ene djambe drî s’ tiesse et pwis… et pwis n’ pola L’ (sic) ressaetchî. {{s-rif|JKlc|1889, ''On bai tour'', p.29, mwaisse modele lijhåve [[s:On bai tour|cial]]}} # {{r|[[vo m’ la gåy]]}} # {{r|[[vo m’ la prôpe]]}} # {{r|[[vo-vs-la-st apris]]}} # {{r|[[vola lontins ki]]}} # {{r|[[vola tot]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[la]] (sbetchtaedje) ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[ki vla]] * [[vola ki]] * [[vola…ki]] * [[lavola]] ==== {{H|notule d’ uzaedje}} ==== * Å contråve do francès, li prono si stitche å mitan di ''vola'' et nén divant. Si dit on ''vo m' la'', ''vo t' la'', ''vo l' la'', ''vo nos la'', ''vo vs la'' et ''vo les la''. * Li walon n' inme nén do do dire ''Vos estoz … asteure.'' E l' plaece, i dirè puvite ''Vo vs la ritche'', ''Vo nos la xhorés'', ''Vo m' la flåwe''. * Po mostrer on fijhaedje ki vént d' si passer et ki deure å prezint, on pout eployî ''vola'' et l' pårticipe erirece ou ene addjectivire. Loukîz, ''Vola l' sé ståré'', ''Vo nos la xhorés'', ''Vo les la al tere'', ''Vo l' la divnowe grandiveuse''. Ces deus dierins uzaedjes rapinsèt l' inglès ''has been'' avou ''The door has been open'' k' on pout ratourner pa ''Vola l' ouxh å lådje''. On rtrouve cist uzaedje e francès d' Walonreye.<ref>#* La branche se cassa et '''voilà''' notre homme à terre.{{s|CLB|''Le mort parlant'', Éditions Jourdan le Clercq, 2005, p.81|lang=fr}}</ref> ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{dal}} * (valant « ci » dirî on prezintoe d’ mostraedje): [[Sourdant:WLmam|WLmam]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | vola = E34,R10 | volà = C8 | èv’la = O0,O2 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostere li sudjet |fr= {{t+|fr|voilà}} }} {{ratour|dirî l’ sudjet mostré |fr= {{t+|fr|là}} }} {{ratour|ci |fr= {{t+|fr|ci}} }} === {{H|mot-fråze|wa}} === {{~}} # ''(eployî seu après ene fråze)'' sieve a rafoirci ene sacwè di måva k' on vént d' dire. #* Dabôrd, t’ a todi stou on pansåd et èn ingråt. {{~|Vola}} ! {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.26}} == {{H|VE}} == * [[w:Fråzlete vo l' la|Fråzlete vo l' la]] 1iry4939h5wflcl9tiemp0t5yx1kadi djouweu d’ toûs 0 67109 437440 371232 2026-10-01T09:16:02Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 437440 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Sh-m|djouweu|d’|toûs}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʤu.wøːt.'tuː|ʤu.wøːt.'tuːʀ|ʤu.wøːt.'tõʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤu.wøːt.'tuː}} {{assim|dt/tt}} ==={{H|sustantivire|wa}}=== {{-su-|pl=djouweus d’ toûs}} {{~}} {{f}} # {{mestî|wa}} onk ki fwait totes sôres di toûs, sovint del målåjheye djimlastike, po-z amuzer les rwaitants. #* Elle î court, mins d’on côp rtuzant å {{~}}, Ele si dit : veyans ene gote si djel frè bén a m’ toû.{{s-rif|JKlc|1889, ''On bai tour'', p.29, mwaisse modele lijhåve [[s:On bai tour|cial]]}} #* Après zels, les {{~|djouweus d' toûs}}, nous disk' ås hantches, fijhént des ewaerantès piramides avou tant d' ledjiristé k' on les ecoraedjive di vivås ki n' finixhént nén. {{s-rif|JMign|dins « [[w:L' amour a l' Alambra|L' amour a l' Alambra]] », p. 14}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | joweu d’tour = JKlc }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|onk ki fwait des toûs po-z amuzer les djins |fr= {{t+|fr|saltimbanque}}, {{t+|fr|prestidigitateur}} |en= {{t+|en|street acrobat}}, {{t+|en|street entertainer}} |de= {{t+|de|Gaukler}} |es= {{t+|es|saltimbanqui}} }} ov01tw7xagpr750uitm3kc5maj7hviz tournoe 0 69488 437434 434084 2026-09-30T15:14:00Z Lucyin 218 Li contnou a stî replaecî pa « {{virfon|tournwè}} » 437434 wikitext text/x-wiki {{virfon|tournwè}} n77nng4nau8kc4b6kt2aqpdf1he6a19 437438 437434 2026-09-30T15:30:24Z Lucyin 218 437438 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-vrif}} == {{~virfon|tournwè}} 8roxzrexhihrjg2t7s0xcug5tatc5gp rassaetchî 0 69514 437447 422317 2026-10-01T11:11:54Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437447 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{V|saetchî}} {{bet|ra|v|wa|d=raprepiaedje}} {{çdom}} {{caw|î|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀa.sɛ.ˈʧiː|ʀa.sa.ˈʧiː}} {{BS|ae}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀa.sɛ.ˈʧiː}} * {{Ric|ra·ssae·tchî}} ==={{H|viebe|wa}}=== {{~}} {{vc}} {{loyén prono}} {{-codjow-|troke=2|A=rassaetch|come=waitî}} # ramoenner vier lu. #* {{~|Rassaetchîz}} l' tåve après vos. {{s-rif|E1}}, ridjårbé dispoy {{s-rif|E203}} #* Il aveut tcheu e Mouze, dji l' {{~|a rassaetchî}}. #* Grand-mere, ki c' est s' Bon Diu, k' a tchatch del riloukî. {{~|Rassaetche}} li blanke gordene, soreye, pwis s' apostêye. {{s-rif|MLol|p.146, « Bébé nâhî »}} #* On freut puvite ristourner l’ vint, Ki d’ voleur fé {{~}} Mouze. {{s-rif|JVvl|1901, p.12, “Li Bonne Chance fait tot”}} # rimonter (on mousmint ki catche les djambes, les bresses, li vizaedje). #* Mins lon d' aler å buro des bagaedjes, ele cora-st å witchet k' on dnéve les côpons pol lene di Brussele et {{~|rassaetchant}} s' vwelete so s' vizaedje, si levant so ses betchetes di pîs po-z avizer pus grande k' ele n' esteut et tot s' tinant ossu roede k' ene beye, ele dimanda on côpon pol Hôt-Pré. {{s-rif|JVpa|1896, p.30}} #* I n’ tuza nén ddja do rlever ses moussetes ås bocås des håyes, ni do {{~}} l’ cotrê ki tapéve ås airs do djoû, e corant d’ l’ Ambleve. {{s-rif~|JMps|1926, p.41}} # fé rployî ene sacwè so leye-minme tot djåzant do feu, di l' aiwe. #* Li feu {{~|rassaetche}} li cur. {{s-rif|E203}} & {{s-rif|E1}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[ressaetchî]] * [[rissaetchî]] * [[saetchî]] * {{Lka-pa|saetch}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (rimonter on mousmint): [[ritrossî]], [[trossî]] * (fé rployî ene sacwè so leye-minme) [[rôti]], [[ratchitchî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | racèchî = E203 | rassaetchî = R10,R12 | rassatchi = C8 | rassètchî = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|raminer vier lu |fr= {{t+|fr|tirer}} (''vigoureusement vers soi'') {{wa+fr}} }} {{ratour|rimonter (on mousmint) |fr= {{t+|fr|retrousser}} }} {{ratour|fé rployî ene sacwè so leye-minme tot djåzant do feu, di l' aiwe | fr = {{t+|fr|racornir}}, {{t+|fr|recoquiller}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-î|rassaetch}} {{~}} # #* On vizaedje tot {{~}}. {{s-rif|E1}} ==== {H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|racorni}}, {{t+|fr|recroquevillé}} }} 2fzwdpvr1phx3sfl3p201apri73lgto pôreut 0 75432 437432 423843 2026-09-30T14:48:55Z Lucyin 218 /* {{H|ortografeye}} */ 437432 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|põ.ʀøː|põ.ʀœ|poː.ʀœ|põ.ʀɔ|puː.ʀɔ|pu.ʀuː}} {{BS|ô}} ** {{pzc}} {{AFE|põ.ʀøː}} * {{Ric|pô·reut}} ==={{H|codjowa|wa}}=== {{~}} # {{Cond3s|poleur}}. #* Si on î {{~}} aler tot seus, ça sereut mî. #* Dji m' fote di çk' on {{~}} dire so m' conte. {{s-rif|S0|a « dire »}} #* Ni metoz nén l’ posteure a schipe, ele {{~}} toumer. {{s-rif|E170|a « hipe »}} #* Li ci ki boet k’ i n’ a nén soe {{~}} bén n' nén magnî cwand il årè fwin. {{s-rif|C1|p. 167}} ==== {{H|Reu}} ==== # [[pôreut vali]] ! # [[ça s’ pôreut bén]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | pouroût = O4 a « pouvwêr » | pôrot = S117 a « pôrot vali » | poûrot = S0 a « dîre » | pôreût = E170 a « hipe » | pôreut = C1 p. 167 | poureut = JGof }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|cond. pr. 3s d' on viebe valant « poleur » |fr= {{t+|fr|pourrait}} |es= {{t+|es|podría}} }} 7lwowyglwf1qj9hin77gbd2ztvqzzng 437433 437432 2026-09-30T14:50:06Z Lucyin 218 /* {{H|prononçaedje}} */ 437433 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|põ.'ʀøː|põ.'ʀœ|poː.'ʀœ|põ.'ʀɔ|puː.'ʀɔ|pu.'ʀœ|pu.'ʀuː}} {{BS|ô}} ** {{pzc}} {{AFE|põ.'ʀøː}} * {{Ric|pô·reut}} ==={{H|codjowa|wa}}=== {{~}} # {{Cond3s|poleur}}. #* Si on î {{~}} aler tot seus, ça sereut mî. #* Dji m' fote di çk' on {{~}} dire so m' conte. {{s-rif|S0|a « dire »}} #* Ni metoz nén l’ posteure a schipe, ele {{~}} toumer. {{s-rif|E170|a « hipe »}} #* Li ci ki boet k’ i n’ a nén soe {{~}} bén n' nén magnî cwand il årè fwin. {{s-rif|C1|p. 167}} ==== {{H|Reu}} ==== # [[pôreut vali]] ! # [[ça s’ pôreut bén]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | pouroût = O4 a « pouvwêr » | pôrot = S117 a « pôrot vali » | poûrot = S0 a « dîre » | pôreût = E170 a « hipe » | pôreut = C1 p. 167 | poureut = JGof }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|cond. pr. 3s d' on viebe valant « poleur » |fr= {{t+|fr|pourrait}} |es= {{t+|es|podría}} }} 3p2b6bk02b2rzydyqlk48d8tt7e3zv6 tournwè 0 76955 437435 434085 2026-09-30T15:29:07Z Lucyin 218 437435 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|tournoi|fr|wa}} {{m-s}}. === {{H|Pr|wa}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tuʀ.nwɛ|tuːʀ.nwɛ||tuʀ.nwa}} ** {{pzc}} {{AFE|tuːʀ.nwɛ}} * {{Ric|tour·noe}} ==== {{H|Su|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # sôre di [[concours]] nén oficire sins [[pris]]. #* Nos avans stî å {{~}} des cekes dramatikes. {{s-rif|O4}} #* El clube di di Yite va sovint a des {{~s}} d' fotbal. {{s-rif~|O105}} #* Elle a co wangnî s' {{~}} d' tenisse. {{s-rif|S117}} # {{ist|wa}} sôre di dicåce avou des [[duwels]] inte [[tchuvalîs]]. #* Tot çou ki l’ payis d’ Lidje, li Braibant, li Lussimbork, contént d’ nôbes et d’ omes adroets å bea mestî des åres, s’ î avît dné radjoû po s’ muzurer onk avou l’ ôte e {{~}} ki l’ prince-eveke emantchive djondant Sint-Djåke. {{s-rif|JMign|"Li Payîs des Sotês", 1926, p. 31-32}} <gallery> Tournament bavarian engraving.png|tournoe del Mîtrinne ådje </gallery> ==== {{H|Or|wa}} ==== {{Orto | tournoe = R10 | tournwè = R10 | tournwè = O4, O105, JMign | toûrnwè = AMar | tournwa = S117 }} ==== {{H|Ra|wa}} ==== {{ratour|bate di tchuvalîs å Moyinådje |en= {{t+|en|tournament}} |fr= {{t+|fr|tournoi}} |nl= {{t+|nl|toernooi}} }} 17zy2kx17j8z1a7iqgvbd5ha2j3ydyq 437436 437435 2026-09-30T15:29:46Z Lucyin 218 437436 wikitext text/x-wiki {{MR|tournoe}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|tournoi|fr|wa}} {{m-s}}. === {{H|Pr|wa}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tuʀ.'nwɛ|tuːʀ.'nwɛ||tuʀ.'nwa}} ** {{pzc}} {{AFE|tuːʀ.'nwɛ}} * {{Ric|tour·noe}} ==== {{H|Su|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # sôre di [[concours]] nén oficire sins [[pris]]. #* Nos avans stî å {{~}} des cekes dramatikes. {{s-rif|O4}} #* El clube di di Yite va sovint a des {{~s}} d' fotbal. {{s-rif~|O105}} #* Elle a co wangnî s' {{~}} d' tenisse. {{s-rif|S117}} # {{ist|wa}} sôre di dicåce avou des [[duwels]] inte [[tchuvalîs]]. #* Tot çou ki l’ payis d’ Lidje, li Braibant, li Lussimbork, contént d’ nôbes et d’ omes adroets å bea mestî des åres, s’ î avît dné radjoû po s’ muzurer onk avou l’ ôte e {{~}} ki l’ prince-eveke emantchive djondant Sint-Djåke. {{s-rif|JMign|"Li Payîs des Sotês", 1926, p. 31-32}} <gallery> Tournament bavarian engraving.png|tournoe del Mîtrinne ådje </gallery> ==== {{H|Or|wa}} ==== {{Orto | tournoe = R10 | tournwè = R10 | tournwè = O4, O105, JMign | toûrnwè = AMar | tournwa = S117 }} ==== {{H|Ra|wa}} ==== {{ratour|bate di tchuvalîs å Moyinådje |en= {{t+|en|tournament}} |fr= {{t+|fr|tournoi}} |nl= {{t+|nl|toernooi}} }} drwy3ienc0wdebt6jwk50mj0771ib33 437437 437436 2026-09-30T15:30:01Z Lucyin 218 437437 wikitext text/x-wiki {{MR|tournoe}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|tournoi|fr|wa}} {{m-s}}. === {{H|Pr|wa}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tuʀ.'nwɛ|tuːʀ.'nwɛ|tuʀ.'nwa}} ** {{pzc}} {{AFE|tuːʀ.'nwɛ}} * {{Ric|tour·nwè}} ==== {{H|Su|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # sôre di [[concours]] nén oficire sins [[pris]]. #* Nos avans stî å {{~}} des cekes dramatikes. {{s-rif|O4}} #* El clube di di Yite va sovint a des {{~s}} d' fotbal. {{s-rif~|O105}} #* Elle a co wangnî s' {{~}} d' tenisse. {{s-rif|S117}} # {{ist|wa}} sôre di dicåce avou des [[duwels]] inte [[tchuvalîs]]. #* Tot çou ki l’ payis d’ Lidje, li Braibant, li Lussimbork, contént d’ nôbes et d’ omes adroets å bea mestî des åres, s’ î avît dné radjoû po s’ muzurer onk avou l’ ôte e {{~}} ki l’ prince-eveke emantchive djondant Sint-Djåke. {{s-rif|JMign|"Li Payîs des Sotês", 1926, p. 31-32}} <gallery> Tournament bavarian engraving.png|tournoe del Mîtrinne ådje </gallery> ==== {{H|Or|wa}} ==== {{Orto | tournoe = R10 | tournwè = R10 | tournwè = O4, O105, JMign | toûrnwè = AMar | tournwa = S117 }} ==== {{H|Ra|wa}} ==== {{ratour|bate di tchuvalîs å Moyinådje |en= {{t+|en|tournament}} |fr= {{t+|fr|tournoi}} |nl= {{t+|nl|toernooi}} }} 3kr55ha4x2psl0hfli0ovfy5vf5utgj ressaetchî 0 77509 437448 2026-10-01T11:46:15Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 437448 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{V|saetchî}} {{bet|re|v|wa}} {{çdom}} {{caw|î|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɛ.sɛ.ˈʧiː|ʀɛ.sa.ˈʧiː}} {{BS|ae}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɛ.sɛ.ˈʧiː}} * {{Ric|re·ssae·tchî}} ==={{H|viebe|wa}}=== {{-codjow-|troke=2|A=ressaetch|come=waitî}} {{~}} # {{vc}} {{råle|wa}} saetchî foû d' ene sawice la k' on l' aveut stitchî. #* Rade, ele rileve ene djambe, coraedje, dit-st ele, abeye, Hay, hay, dj' î so cåzu, eco ene tchôke, vos m’ î la. Ele meta ene djambe drî s’ tiesse et pwis… et pwis n’ pola L’ (sic) {{~}}. {{s-rif|JKlc|1889, ''On bai tour'', p.29, mwaisse modele lijhåve [[s:On bai tour|cial]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[rassaetchî]] * [[rissaetchî]] * [[saetchî]] * {{Lka-pa|saetch}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[rissaetchî]] * [[ritirer]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ressaetchî = R10 | ressèchî = JKlc | - = E1,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|saetchî foû d' ene sawice la k' on l' aveut stitchî |fr= {{t+|fr|retirer}}, {{t+|fr|extraire}} }} 1l2jfzlk2zfei37jl9rm219te1ooj2f