Wiccionaire
wawiktionary
https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje
MediaWiki 1.47.0-wmf.22
case-sensitive
Media
Sipeciås
Copene
Uzeu
Uzeu copene
Wiccionaire
Wiccionaire copene
Imådje
Imådje copene
MediaWiki
MediaWiki copene
Modele
Modele copene
Aidance
Aidance copene
Categoreye
Categoreye copene
Rawete
Rawete copene
Sourdant
Sourdant copene
Motyince
Motyince copene
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Sujet
halene
0
9723
437633
430426
2026-10-04T07:50:31Z
Scribus electronicus
3672
437633
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
<gallery>
Grosse halene e såvlon.jpg
</gallery>
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|*hundinna|sourd=frk}} (pitite [[lexhe]]), {{a-div}}; {{çdom}} {{caw|ene|s|wa}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|ha.'lɛn|a.'lɛn|hɔ.'lɛn|u.'lin}} {{miers|8|140}}.
** {{pzc}} {{AFE|ha.'lɛn}}
* {{Ric|ha·lene}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{acoird-s}}
{{~}} {{f}}
# {{dj-bi|wa}} {{inseke|wa}} sôre di [[vier]], sovint avou des pwels, ki va divni on [[påpåd-lolô]] pu on [[påwion]].
#* mes tchous sont-st emindjîs d' {{~s}}. {{s-rif|O4}}
#* Vete djote et cabu, Il aveut tant et pus, Mins on djoû les {{~s}} vénrént {{s-rif|HJR}}
#* Ass veu l' {{~}} di totes les coleurs? {{s-rif|S117}}
#* Li {{~}} va swayimer et divni on påpåd-lôlô. {{s-rif|S117}}
#* Dispoy tofer, il î crexhe ene bele vegne<br>Ki dj' dôrlote come li boune mere si ptit<br>Et si ene {{~}} mi fwait kécfeye ene xhene,<br>On bea påwion vént sol côp m' redjouwi. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «L'éritèdje» p.72}}
#* Ostant k' i rlouke, lu, les copixhes, les {{~}}, les baloujhes. {{s-rif|PJD}}
#* On soverdea voet nosse {{~}} so li stipea et hop ! l' avale sins lumciner. {{s-rif|ADew}}
#* Les {{~s}} tournèt-st a påwions et les maclotes tournèt-st a rinnes. {{s-rif|DBla|2026}}<br>[[File:Lang-wa-fel Lidje Les halènes toûrnèt.ogg]]
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|[[i fåt aveur fwin d’ djote po magnî des halenes]]}} / {{r|[[i fåt aveur fwin d’ verdeure po magnî des halenes]]}} / {{r|[[i fåt aveur fwin d’ lumçons po magnî des halenes]]}}
# {{r|[[èn nén miner dpus d' brut k' ene halene so ene djote]]}}
# {{r|[[aler come ene halene so on cabu]]}}
# {{r|vos alez mindjî del porêye ås halenes}} :
# {{r|Les Halenes}} : sipotaedje des djins d' [[Transene]] (la-minme: ''{{lang|wa-fel|Oulines}}''); di Honai (la-minme: ''{{lang|wa-fel|Oulènes}}'').
# {{r|flairante halene}} : atouwaedje eneviè ene comere
#* Flêrante halène {{s|E1}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[halinot]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| alène = C1,C9,C13,C62, G208, O0,O2,O90
| {{=fon||alène}} = S38
| alenne = C9a
| aline = G208, O4
| èlène = G208, O0
| èline = G208
| halene = R10,R11,R13
| halène = G208
| halenn = E203
| halenne = E89
| haline = G208
| hèlène = E34, G208
| hèline = G208, E34
| holène = G208
| holine = G208
| hougnin.ne = G208
| houlène = E2, G208
| houline = G208, S109,S117
| hoûline = S25
| houyin.ne = G208
| olène = C8, G208
| oline = G208, S27,S36,S117
| oulène = C8, G208, S117
| oulëne = S117
| ouline = G208, S117
| oûline = G208, S117
}}
==== {{H|RM}} ====
* [[w:Transene|Dipus d' rcsegnes so les Halenes di Transene]]
* [[w:Lucyin Mahin|Louline Vôye ("Li halene evoye"), c'est l' no d' pene da Lucyin Mahin]]
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|djonne di påwion
|fr= {{t+|fr|chenille}}
|en= {{t+|en|caterpillar}}
|nl= {{t+|nl|rups}}
}}
=== {{H|waitîz eto}} ===
{{wp|halene}}
9987l9tb6y21bcxg9ql80yz75apvoum
haminte
0
9731
437653
432912
2026-10-04T09:23:21Z
Scribus electronicus
3672
Amidraedjes
437653
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa|1}} ===
Di l' ancyin francès «{{lang|fro|[[hamede]]}}», prindou di l' ancyin flamind «{{lang|nl|[[hameyde]]}}», rataetchî a l' almand «{{lang|de|[[hemmen]]}}».
==== {{H|prononçaedje}} ====
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|ha.'mɛ̃ːt|a.'mɛ̃ːt|ha.'mɛːt}} {{AFE|'ha.mɛːt|odio=Wa-fel hamête wa haminte.oga|ling=wa}} {{Hp}}
** {{pzc}} {{AFE|ha.'mɛ̃ːt|odio=Wa haminte.ogg|ling=wa}}
* {{Ric|ha·minte}}
==== {{H|sustantif|wa}} ====
{{-su-}}
{{~}} {{f}}
# {{ust|wa}} båre di fier, pondante d' on costé (pike, betch), asplateye di l' ôte (talon), ki sieve po fé l' trô po planter ås pikets; po fé djîsse po dispaver, sorlever des pires, des grossès pîces di fier, evnd.
#* Sorlever ene pire di taeye avou ene {{~}}. {{s-rif~|E203}}
#* Djîstrer avou ene {{~}} åtoû d' ene pire pol fé toumer. {{s-rif|E1}}
#* O ! Bleu soû d' pire tot a groubiotes,<br>Cwants côps d' talons n' avoz vs nén rçû?<br>Kibin d' feyes a dj' uzé mes cotes<br>Sor vos, ki l' {{~}} a distrût ! {{s-rif|LLbe|1928, p. 55}}
# {{ust|wa}} grosse båre di fier, po tolminme kén uzaedje.
#* Pol ceclaedje des rowes di bwès, li [[moyoû]] esteut so ene pire, et, po l' fé tourner, on-z av' efoncé ene grosse {{~|haminte}} å mitan {{RDed}}
# {{batlî|wa}} båre do [[vierna]] des bateas.
# {{mili|wa}} {{ist|wa}} grosse [[djantiye]] po fé bodjî les pîces d' on canon.
# {{ust|wa}} båre di bwès ki rtoume en on fera, po serer comifåt èn ouxh.
# {{ust|wa}} [[hårkea]] (po poirter les saeyeas).
===== {{H|ratourneures}} =====
# {{r|abetchî l' haminte}} : li fé prinde.
# {{r|[[aveur deus bresses come deus hamintes]]}}
===== {{H|sinonimeye}} =====
* [[crampe]]
* [[på|på]] d' fier
* [[ringuele]]
===== {{H|mots vijhéns}} =====
* (båre do vierna des bateas) : [[halmustok]]
===== {{H|ortografeyes}} =====
{{Orto
| aminde = C1, O0
| aminte = C9,C9a,C13
| haminde = E1
| haminte = R9,R10,R11
| hamintt = E203
<!-- hamête -->
| hamaide = E89
| hamaitt = E203
| hamêde = E1,E145
|- = C8, R13
}}
===== {{H|ratournaedjes}} =====
{{ratour|båre di fier
|fr= {{t+|fr|pince}}, {{t+|fr|levier}} (en fer), {{t+|fr|barre à mine}}
|en= {{t+|en|digging bar}}
}}
=== {{H|etimolodjeye|wa|2}} ===
Vî lussimbordjwès «{{lang|lb|[[haimithi]]}}» (hamtea, viyaedje reclô avou des plantches).
==== {{H|prononçaedje}} ====
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|...}}
** {{pzc}} {{AFE|...}}
* {{Ric|ha.minte}}
==== {{H|sustantif|wa}} ====
{{-su-}}
{{~}} {{f}}
# plantche astampêye dins ene rivire po distourner l' aiwe.
#* Li mônî aveut metou des {{~|hamintes}} al tiesse del vene, po-z awè dipus d' aiwe dins l' bî do molén.
# plantche astampêye po reclôre on viyaedje.
# [[båkea]] (triyingue di bwès å cô des biesses e waide).
===== {{H|mots vijhéns}} =====
* [[hamtea]]
===== {{H|ortografeyes}} =====
{{Orto
<!--
| mot = E1,...
-->
|- = C8, R13
}}
===== {{H|ratournaedjes}} =====
{{ratour|båkea
|fr= {{t+|fr|tribart}}
}}
nyonn329zsor79jk6u1gs9hz7dgtz6t
hansi
0
9740
437654
417055
2026-10-04T09:36:55Z
Scribus electronicus
3672
Amidraedjes
437654
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{BdjMC}} « [[han#Etimolodjeye 3|han]] » {{Ris-S}} {{caw|i|v|wa}}; {{FEW|21|313|b}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|hɑ̃.'si|hɑ̃.'se|haː.'si}}
** {{pzc}} {{AFE|hã·si}}
=== {{H|viebe|wa}} ===
{{-coprus-}}
{{~}} {{vsc}}
# [[respirer]] [[målåjheymint]], po ene djin, ene biesse.
#* Il avance, il arive, on l' voet {{~}}. {{s-rif|MLol|p.145, « Lès prumîs pas »}}
#* L' efant sint i so s' hanete l' alinne todi pus coûte ki s' grand cuzén {{~|hansixh}} atot djîstrant so les pedales come on dlaxhî po-z aler pus roed ? {{s-rif|AMaq}}
#* Li danse finixha dizo ene plouve di vivås ki dura tant k' Zoreyya, frexhe di souweur et {{~|hansixhant}} tote, fourit rivnowe e s' plaece. {{s-rif|JMign|dins « [[w:L' amour a l' Alambra|L' amour a l' Alambra]] », p. 16}}
# [[respirer]].
#* Elle a del poenne do {{~}}, elle a l' coûtresse d' alinne. {{s-rif|E203}}
# [[roter]] målåjheymint, tot djåzant d' ene machine.
#* Li machine {{~|hansixheut}}, et fåte di cråxhe les rôlmints crînént {{s-rif|JPD}}
#* Adon l' moteur foircixh; i petårdêye, {{~|hansixh}}, boerlêye; li batchea monte et s' implixh d' årzeye, la k' s' efoncèt les lujhantès brokes d' acî emantcheyes sol boird. {{s-rif|MFhb|1937, p. 48}}
# {{vcnd|di}} ratinde fivreuzmint ene sacwè.
#* E grin ene fene brijhe si fåfile<!--fåfilêye-->,<br>Fiestixhant<!--fièstant--> l' covêye inte les fistous,<br>Et, påjhûles dvins leu niyêyes,<br>Les djonnes {{~|hansixhèt<!--hansèt--> d'}} esse ripaxhous. {{s-rif|JDcoh|1939, p.29, ''Amon lès oûhês'' (1934)}}
# {{vcnd|so}} shofer so ene sacwè pol [[reschandi]].
#* Po sayî d' ristchåfer,<br>Mes mwins froedes<br>Et si roedes,<br>Dji {{~|hansixh}} dissus bén roed,<br>Po ene gote raveur mes doets. {{s-rif|JVpr|1897, "Les qwate saisons", p.68}}
# {{vpr}} fruzi tot djåzant do vint.
#* Loukîz don dzeu l' Årdene l' aireur ki s' diswalpêye<br>Tot distindant les stoeles ene après l' ôte, å cir !<br>Et l' zuvion ki {{~|hansixh}} so ene hole et claire nûlêye,<br>Semer ene hiede di blankès berbis, sol bleu d' acî. {{s-rif|LLaginm|1947, ''Li briyolet, Tchanson d’on vî Hutwès'', p. 144}}
# {{vc}}, {{be-le|wa}} leyî schiper on gåz.
#* Cités do Noer Payis, moriånès overresses,<br>Corons, beurs et terisses, infier di nos houyeus,<br>Wice ki l' tchanson del hoye est scrîte a côps d' havresses,<br>Et la ki l' cour del tere {{~|hansixh}} do feu griyeus ! {{s-rif|LLaginm|''Å neûr payîs dè l’ hoye'', (1947), p. 129}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|n’ oizeur ni hansi, ni shofler}}
#* I {{~|n' oize ni hansi, ni shofler}} dvant s' pere. {{s-rif|E203}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[hansixheure]], [[hansixhaedje]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
* (djin) : [[tanfler]], [[shofler]], [[haner]], [[panti]]
* (machine) : [[tchicter]], [[halcoter]]
==== {{H|mots vijhéns}} ====
{{Boesse|c=2|tite=tot djåzant do vint|
* [[fruzi]]
* [[huzer]]
* [[ramxhî]]
}}
==== {{H|Of}} ====
* [[håssî]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| xhansi = E212
| hansi = E1, E2, E170, E212b, R11
| hansî = E1, E21, E170
| hanser = E34
| hâssi = E21
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|respirer målåjheymint
|fr= {{t+|fr|souffler}}, {{t+|fr|s’essoufler}}, {{t+|fr|respirer}} bruyamment
}}
{{ratour|roter målåjheymint, tot djåzant d' ene machine
|fr= {{t+|fr|peiner}}
}}
{{ratour|hansi di
|fr= {{t+|fr|attendre}} impatiemment quelque chose
}}
{{ratour|hansi so
|fr= souffler dans ses mains, à travers un tissu pour le réchauffer
}}
{{ratour|fruzi tot djåzant do vint
| fr = {{t+|fr|frémir}}, {{t+|fr|bruire}}, {{t+|fr|bruisser}}
}}
{{ratour|schiper on gåz
|fr= faire échapper un gaz {{wa+fr}}
}}
erxuiyzxsbbjr7pl82h829kna338imi
437655
437654
2026-10-04T09:38:49Z
Scribus electronicus
3672
Amidraedjes
437655
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{BdjMC}} « [[han#Etimolodjeye 3|han]] » {{Ris-S}} {{caw|i|v|wa}}; {{FEW|21|313|b}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|hɑ̃.'si|hɑ̃.'se|haː.'si}}
** {{pzc}} {{AFE|hã·si}}
=== {{H|viebe|wa}} ===
{{-coprus-}}
{{~}} {{vsc}}
# [[respirer]] [[målåjheymint]], po ene djin, ene biesse.
#* Il avance, il arive, on l' voet {{~}}. {{s-rif|MLol|p.145, « Lès prumîs pas »}}
#* L' efant sint i so s' hanete l' alinne todi pus coûte ki s' grand cuzén {{~|hansixh}} atot djîstrant so les pedales come on dlaxhî po-z aler pus roed ? {{s-rif|AMaq}}
#* Li danse finixha dizo ene plouve di vivås ki dura tant k' Zoreyya, frexhe di souweur et {{~|hansixhant}} tote, fourit rivnowe e s' plaece. {{s-rif|JMign|dins « [[w:L' amour a l' Alambra|L' amour a l' Alambra]] », p. 16}}
# [[respirer]].
#* Elle a del poenne do {{~}}, elle a l' coûtresse d' alinne. {{s-rif|E203}}
# [[roter]] målåjheymint, tot djåzant d' ene machine.
#* Li machine {{~|hansixheut}}, et fåte di cråxhe les rôlmints crînént {{s-rif|JPD}}
#* Adon l' moteur foircixh; i petårdêye, {{~|hansixh}}, boerlêye; li batchea monte et s' implixh d' årzeye, la k' s' efoncèt les lujhantès brokes d' acî emantcheyes sol boird. {{s-rif|MFhb|1937, p. 48}}
# {{vcnd|di}} ratinde fivreuzmint ene sacwè.
#* E grin ene fene brijhe si fåfile<!--fåfilêye-->,<br>Fiestixhant<!--fièstant--> l' covêye inte les fistous,<br>Et, påjhûles dvins leu niyêyes,<br>Les djonnes {{~|hansixhèt<!--hansèt--> d'}} esse ripaxhous. {{s-rif|JDcoh|1939, p.29, ''Amon lès oûhês'' (1934)}}
# {{vcnd|so}} shofer so ene sacwè pol [[reschandi]].
#* Po sayî d' ristchåfer,<br>Mes mwins froedes<br>Et si roedes,<br>Dji {{~|hansixh}} dissus bén roed,<br>Po ene gote raveur mes doets. {{s-rif|JVpr|1897, "Les qwate saisons", p.68}}
# {{vpr}} fruzi tot djåzant do vint.
#* Loukîz don dzeu l' Årdene l' aireur ki s' diswalpêye<br>Tot distindant les stoeles ene après l' ôte, å cir !<br>Et l' zuvion ki {{~|hansixh}} so ene hole et claire nûlêye,<br>Semer ene hiede di blankès berbis, sol bleu d' acî. {{s-rif|LLaginm|1947, ''Li briyolet, Tchanson d’on vî Hutwès'', p. 144}}
# {{vc}}, {{be-le|wa}} leyî schiper on gåz.
#* Cités do Noer Payis, moriånès overresses,<br>Corons, beurs et terisses, infier di nos houyeus,<br>Wice ki l' tchanson del hoye est scrîte a côps d' havresses,<br>Et la ki l' cour del tere {{~|hansixh}} do feu griyeus ! {{s-rif|LLaginm|''Å neûr payîs dè l’ hoye'', (1947), p. 129}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|n’ oizeur ni hansi, ni shofler}}
#* I {{~|n' oize ni hansi, ni shofler}} dvant s' pere. {{s-rif|E203}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[hansixheure]], [[hansixhaedje]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
* (djin) : [[tanfler]], [[shofler]], [[haner]], [[panti]]
* (machine) : [[tchicter]], [[halcoter]]
==== {{H|mots vijhéns}} ====
{{Boesse|c=2|tite=tot djåzant do vint|
* [[fruzi]]
* [[huzer]]
* [[ramxhî]]
}}
==== {{H|Of}} ====
* [[håssî]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| hanci = E89
| hansi = E1, E2, E170, E212b, R11
| hansî = E1, E21, E170, E203
| hanser = E1<!--Vervî-->,E34
| hâssi = E21
| xhansi = E212
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|respirer målåjheymint
|fr= {{t+|fr|souffler}}, {{t+|fr|s’essoufler}}, {{t+|fr|respirer}} bruyamment
}}
{{ratour|roter målåjheymint, tot djåzant d' ene machine
|fr= {{t+|fr|peiner}}
}}
{{ratour|hansi di
|fr= {{t+|fr|attendre}} impatiemment quelque chose
}}
{{ratour|hansi so
|fr= souffler dans ses mains, à travers un tissu pour le réchauffer
}}
{{ratour|fruzi tot djåzant do vint
| fr = {{t+|fr|frémir}}, {{t+|fr|bruire}}, {{t+|fr|bruisser}}
}}
{{ratour|schiper on gåz
|fr= faire échapper un gaz {{wa+fr}}
}}
kqzuoj8z5qm00pknprwqzdzurmjmijf
hanter
0
9741
437657
433547
2026-10-04T09:57:20Z
Scribus electronicus
3672
437657
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|heimta|sourd=non|kidure al måjhone}}, pal voye do {{p|hanter|fro|håbiter}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|hɑ̃ː.'te|hɔ̃ː.'te|hɑ̃ː.'tiː|ɑ̃ː.'te|ɑ̃ː.'tɛ}}
** {{pzc}} {{AFE|hɑ̃ː.'te}}
* {{Ric|han·ter}}
=== {{H|viebe|wa}} ===
{{-codjow-|troke=1|A=hant|come=bouter}}
{{~}}
# {{vsc}} si rescontrer, tot djåzant d' on valet et d' ene crapåde, dins l' idêye di s' maryî.
#* Mi, dj' a m' pinsêye, après nosse moirt,<br>K' on boet, k' on {{~|hante}} e paradis. {{s-rif|HFbl|On to p'ti filozof, 1843, p.27}}
#* Awè djel sai bén, mi avou dj' inméve vosse mame … cwand nos {{~|hanténs}}. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne XV, p.37}}
#* Adon k' Gaston l' platchteye, Djåçlene lyi dit Asteure, nos n' polans pus {{~}}. {{s-rif|MDav}}
#* Båre n' a måy volou {{~}}…<br>Les omes, por leye, c' e-st ene pufkene !<br>Ele inme mî d' cwefer Sinte Catrene,<br>Ki di s' leyî ene miyete tchoufter. {{s-rif|JVrr|(1920), p.143; "Riscompinse"}}
#* Et dvant s' dierin louca<br>L' amour m' a fwait djurer<br>Po respecter s' memwere<br>Di n' djamåy pus {{~}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.63, ''Djônèsse è doû'' (1933)}}
#* Rabressans nos po nos cwiter puski c' est ouy li dierinne feye E vosse måjhone ki dj' n' î vén pus {{~}} ([[w:Guillaume Apollinaire|Guillaume Apollinaire]]).
# {{vvm}} [[håbiter]].
#* {{lang|wa-vsis|Car le veys, et hantay tant son hosteit que je en saray bin veriteit recordeir.}}
# {{vc}} cåzer sovint avou.
#* Les novea-vnous, å pus sovint, ni {{~|hantnut}} waire les djins do viyaedje. {{s-rif|MUyt}}
# {{vc}} aler vey, po s' maryî avou (si monkeur).
#* Vos veyoz k’ i fwait des antchous,<br>Po sayî do {{~}} l’ båshele ;<br>Li djonne kimere est frisse et bele,<br>Et nosse gayård e-st on marlou. {{s-rif|JVpr|(1897), «Li bâhège di Judas», p.132}}
#* Djel vôreu {{~}}<br>Mins dj' so todi rbouté<br>Ca ele hante li boigne macasse<br>On bonasse<br>K' e tot tins<br>Fwait l' martchand d' tchéns ! {{s-rif|JBjr|(1899), "Po plaire à Nanèsse"}}
#* I s' meta so les rangs po {{~}} Pôldene. {{s-rif|ESul}}
#* I m’ a fwait bele po k’ vos m’ {{~|hantexhe}} … et assez biesse po ki dji m’ laiye adire ! {{s-rif|PHT|ratourtnant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.38}}
# {{vcnd|avou}} aler vey, po s' maryî avou (si monkeur).
#* LÅRGOSSE. - Dji vou dire ki l' crapåde<br>Ki vs fwait ddja tourner l' tiesse …<br>TÅTî. - C' est bon !<br>LÅRGOSSE. - … {{~|hante avou}} èn ôte. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne IV, v. 61-62}}
#* Dj' a {{~|hanté}} avou vosse feme. {{s|LM|ramexhnaedje}}
# {{vcnd|avou}} cåzer sovint avou.
#* Si ti t' metes a {{~}} avou ça, ti serès gåy.
# {{vpr}} si vey sovint.
#* Gn aveut cénk xhames dins l’ begnon,<br>On pindou, èn accidinté,<br>On gros menir, on makignon,<br>Mins on n’ '''s’ a''' waire {{~|hanté}}. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 02.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)''
==== {{H|ratourneures}} ====
#{{r|[[tins k’ on-z a hanté]]}}: crapådaedje
#* {{lang|wa-fel|Li mariêye a mètou si noûve rôbe à fleûrs; so sès spales, elle a mètou on breune châle èt si p'tit vizèdje èst tot fris' dizos l' blanke côrnete qui lî va bin. Insi, vo-l'-la v'nou li grand djoû, vo-l'-la li mariêye. Èt l' djône feume si rapinse di tot l' '''tins qu' èlle a hanté''', èlle louke tot åtoû d' lèy li campagne avou tos les grains qui crèhèt.}} {{s|JFR|dins ''[[s:Li vîye bûse|Li vîye bûse]]''}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[hanteu]], [[hantaedje]]
* [[hantijhe]], [[hantreye]] ([[hantreyes]])
==== {{H|sinonimeye}} ====
* (aler vey si monkeur) : [[frecanter]], [[cortizer]] (''[[courtiser]]'')
* (cåzer sovint avou) : [[håbiter]], [[freyî]] (avou)
==== {{H|FA}} ====
Li francès « hanter » n' a nén l' minme sinse.
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| hantay = [!vscr] (Jehan Lebel 1290-1370)
| hanter = E165,E170,R10, FR13 a "fréquenter"
| anter = O0,O3
| antè = C1,C13
| hanté = E89,E203
|- = R13
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|
|fr= {{t+|fr|fréquenter}}
}}
{{ratour|
|fr= {{t+|fr|avoir des relations}}, {{t+|fr|se voir}}
}}
{{ratour|tins k' on-z a hanté
|fr= {{t+|fr|fiançailles}}
}}
fbzns2nu0jhjxvnjesqdo4q2d0n9d8q
haper
0
9749
437658
428524
2026-10-04T09:58:48Z
Scribus electronicus
3672
Amidraedjes
437658
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{BdjMB}} {{*|hap}} ! (brut d’ acrotchtaedje, po miner evoye), {{caw|er|v|wa}}; {{FEW|4|382|a}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|ha.ˈpe|ha.ˈpiː|a.ˈpe|a.ˈpɛ}}
** {{pzc}} {{AFE|ha.ˈpe}}
* {{Ric|ha·per}}
=== {{H|viebe|wa}} ===
{{-codjow-|troke=1|A=hap|come=bouter}}
{{~}} {{vc}}
# apicî åk ki c’ est nén da sinne.
#* Diner, c’ est dner ; riprinde, c’ est {{~}}.
#* Awè, on lyi {{~|a hapé}} s’ poye mågré ses fistous e croes, mågré s’ sé et totes ses shimagrawes di gretaedje e l’ aisse. {{s-rif|HSnp|1889, p.83}}
#* Ci grand Signeur, ki n’ tuzéve k’ a priyî<br>Epoirtéve divins totes ses coûsses<br>Les beas lougnes d’ ôr k’ i {{~|hapéve}} tocosté. {{s-rif|JVvl|(1901), p.177, “Es Châte”}}
#* [...] des canayes k' ont touwé et moudri des djins sins disfinse, k' {{~|ont hapé}} et spiyî dvins les måjhones, k' ont dzonoré des femes, oisté l' veye a des ptits efants, des cis … {{s-rif|JLdlb|1919, ake I, sinne XIII, p.12}}
#* Do gros here å ptit martchand d’ trapes,<br>Po s’ fé des wangnes, s’ i fåt k’ on {{~|hape}},<br>Les bounès candes n’ ont k’ a dôsser !{{s-rif|JCmp|« On fait çou qu’on pout po viker», 1922, p.123}}
#* Ladsu, i s' metèt d' acoird po çci: li ci ki parvénreut l' prumî a lyi {{~}} s' mantea, ça sreut lu ki sreut rwaitî come li pus foirt {{s-rif|LM|{{BiSo}}}}
# adiercî ene sacwè après bråmint des foices, del pacyince.
#* Nos n' avans måy toumé parey,<br>Profitans ene gote di l' ocåzion,<br>Ca dispoy lontins dji m' rafeye<br>Di vs {{~}} ene båjhe, mi ptit poyon. {{s-rif|JDcoh|1939, p.117, ''Li brave Nanète'' (1910)}}
# {{im|wa}} tot djåzant d' ene sacwè nén djondåve.
#* On n' serè måy blåmé des djins,<br>La k' on {{~|hape}} ene eure di bon tins :<br>Fåt k' on s' plaijhe ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.112, ''Fåt qu’on s’ plaise'' (1922)}}
# prinde rade ene sacwè et l' wårder po lu-minme.
#* I cdurè ses pårotchins<br>Sol droete voye ki moenne å cir,</r>Et l' diåle serè bén malén,<br>S' endè {{~|hape}} onk e s' tchôdire. {{s-rif|HFbl|Li kuré d'sain viçain, 1843}}
#* « C’ est sene ki dji n’ frè nén berwete,<br>Si dj’ {{~|hape}} asteure li pårt do tchîf,<br>Torade dj’ atelrè ene grosse payasse,<br>Po nd eraler dji vou kékes beas. {{s-rif|JVvl|(1901), p.9, “Ine Mâle Journêye”}}
#* Loukîz les pouces, ci n' est nole bleuwe,<br>On lzès lome bén des betchs-di-keuve,<br>Et l' feme k' endè {{~|hape}} ene ou deus<br>Les spate al betchete di ses doets. {{s-rif|LWpdt|1907, ''Les bèches'', p.96-97}}
#* Kibén d' feyes m' a dj' toirtchî foû di dzo les covtoes<br>Pol {{~}} foû di s' banse cwand i breyeut trop roed<br>Et schoûter ronfler Båre a fé tronner les fniesses<br>Sol tins k' dji m' porminéve avou l' efant dzo l' bresse : {{s-rif|JDcoh|1939, p.128, ''Li c’fèchon da Hinri'' (1909)}}
#* {{~|Hapez}} ene noejhete ås bouxhons et-z arivroz a l' aiwe d' Oûte.. {{s-rif|JMvm|(1933), p.14}}
#* Cwand l' solo tape ås broûlants rdjets, dji rcwire adon l' ombraedje et les frissès naxhes dizo l' ramaye, et dji n' les cwite ki po {{~}} les moxhes ki tournikèt åtoû des foyes riglatixhantes di loumire. {{s|JLatb|p. 194}}
# atraper (on mehin).
#* Il {{~|a hapé}} on moirgunea d’ tos les diåles.
#* Waite a twè di n’ nén {{~}} froed !
#* Aprume les cenes k' on {{~|hape}} cwand on-z onore Venusse divant Djunon, dabôrd. Schåynete et platkizak, ass on novea galant u ene novele mayon? Bardaf, ti rawådrès co ene miete {{s|Ran|oteur=David Blaude|l° 106 p. 7}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|[[haper ene moxhe]]}}
# {{r|[[haper l’ air]]}}
# {{r|[[haper sogne]]}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[hapeu]], [[hapaedje]]
* [[hapåd]]
* [[hapåde]]
* [[rihaper]]
==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ====
* [[hape-tchå]]
* [[hape-moxhes]], [[hape-moxhetes]]
* [[hape solea]]
* [[hape vint]]
* [[hape-wapeur]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|tite=prinde ene sacwè nén da sinne|c=3|
* [[scroter]]
* [[rober]]
* [[voler#Walon 2|voler]]
* [[schôpyî]]
* [[apicî]]
* [[acciper]]
* [[chôfer]]
* [[fé scarwek]] (so)
* [[fé pacfasse]]
* [[noper]]
* [[shofler]]
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| haper = E1, E165, G205, R9, R10, R13
| aper = G205, O0, O2
| apè = C1, C8, G205
| hapè = G205
| hapé = E89,E203
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|prinde ene sacwè ki n’ est nén da sinne
|fr= {{t+|fr|voler}}
|en= to {{t+|en|steal}}
}}
{{ratour|prinde rade ene sacwè et l' wårder po lu-minme
| fr = {{t+|fr|attraper}}, {{t+|fr|s’emparer}} de
}}
{{ratour|atraper on mehin
|fr= {{t+|fr|attraper}}
|en= to {{t+|en|catch}}
}}
== {{L|wa-fel}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Lka-et|schaper}}
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}} {{AFE|ha.pe}}
=== {{H|viebe|wa-fel}} ===
{{~}}
# [[schaper]].
#* Èlle ala azès bagn à Spâ èt d’morer bin longtins là. Èlle a {{~|hapé}}, mès i parèt k’èle s’ènnè porçuhéve co à l’ mwêrt. {{s|LRsov}}
#*: Elle ala azès bagns a Spå et dmorer bén lontins la. Elle a schapé, mins i paret k’ ele s’ endè porçujheut co al moirt.
==== {{H|sipårdaedje}} ====
{{HA-Fel}}
iryay39kehw4mqcl6u4829iyi6e59ml
hardi
0
9761
437667
429749
2026-10-04T11:02:43Z
Scribus electronicus
3672
Amidraedjes
437667
wikitext
text/x-wiki
{{MR|hårdî}}
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|hartjan|sourd=frk}} (divni deur); {{çdom}} {{caw|i|a|wa}}
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|haʀ.'di|aʀ.'di}} {{c1pr}}
** {{pzc}} {{AFE|haʀ.'di}}
* {{Ric|har·di}}
=== {{H|addjectif|wa}} ===
{{-addjwa-i|hard}}
{{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}}
# ki n' a peu did rén ni d' nolu (sakî).
#* C' est on {{~}} demon {{s-rif|S0}}
#* Bén t’ es {{~}} d' laixhî l' gamén aler a Nameur a velo on vint-ey-onk di djulete
#* Bén t' es {{~|hardeye}}, mi feye, d' endaler tote seule, del nute, dins les bwès ! {{s-rif|S117}}
#* Ci govion la est {{~}} åtoû des femes {{s-rif|E203}}
#* Vosse sour est ene {{~|hardeye}} crapåde {{s-rif|E203}}
#* On a l' droet d' esse {{~}} cwand on dit l' vraiy {{s-rif|E203}}
#* Elle est {{~|hardeye}} po si ådje {{s-rif|S0}}
#* Ci govion la est {{~}} åtoû des femes {{s-rif|E203}}
#* Si dji oizeu lyi fé etinde<br>Por leye ki dj' edeure tant do må,<br>Afîsse k' ele mi polaxhe comprinde<br>Dji prometreu l' voyaedje di Hå ;<br>Po k' Notru-Dame fjhaxhe li miråke,<br>Di m' rinde on ptit pô pus {{~}} ... {{s-rif~|TBowp|''Mad'leine'', 1887, p.28}}<br>[[File:17 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]]
#* Et l' djoû del fiesse, divins ene ronde-danse,<br>Les ptits veres el rindant {{~}},<br>I lyi djåspina d' acoirdances… {{s-rif|LLagan|(1908-1912), p.78}}
# ki n' a nén peu d' aler conte les idêyes do tins (ouve di belès letes).
#* L’ oteur walon doet esse modiene, et l’ pus {{~|hardeye}} idêye nel doet nén rbouter {{s-rif|LLem}}
# ki n' si djinne nén.
#* Waite a ti ! T' as-st a fwaire a on {{~}} copere.
#* Taijhoz vos, vos estoz trop {{~}} {{s-rif|E203}}
#* T' es bén {{~|hardeye}} po responde avou l' aplomb k' t' as. {{s-rif|JDcoh|1939, p.144, ''Di stoc èt d’ tèye ! Sinne dialoguêye anti-alcoolique'' (1927)}}
# {{im}} grand, hôt.
#* Et, cwand l' esté lyi rind li spexheur di ses foyes, On croet, tot moussant dzo, k' on-z inteure a l' eglijhe Enairant dzeu nosse tiesse ses {{~|hardeyès}} vôsseures. {{s-rif|HSpbd|[[s:Li mwért di l’åbe (Haust, 1924)|Li mwért di l’åbe]], 1909}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|hardi come on patch di cour}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[hardimint]]
#* {{lang|wa-fel|C’èst dès tièsses di cabu, sovint dès couyoneûs,<br>Mins di Lîdje à Tournaî, di Auve jusqu’à Arlon,<br>S’ i d’visenut ôtrumint, i n’ sont jamaîs pèneûs<br>Do causè '''ârdimint''' leû bia linguadje walon.}} {{s|Jean-Paul Daussain|Amon nos-ôtes lès walons|{{NoBo}} l° 505, p. 28.}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
* [[coraedjeus]]
* [[franc]]
* [[vayant]]
* [[virlixhe]]
==== {{H|sipårdaedje}} ====
{{BA}}, {{WL}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| hardi, hardeye = R9,R10:2834,R11:hardi
| hardi, hardèye = E170
| hardi, hardiye = S117
| hardi {{o&f}} = S0
| hardi, hardèie = E203
| hardi = E1
| ardi = O3,O4,S117
| ârdi = C1,C8
|- = R13
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|
|fr= {{t+|fr|hardi}}, {{t+|fr|audacieux}}, {{t+|fr|intrépide}}, {{t+|fr|téméraire}}
}}
{{ratour|
|fr= {{t+|fr|effronté}}, {{t+|fr|insolent}}
}}
== {{L|fr}} ==
=== {{H|addjectif|fr}} ===
{{-addjfr-}}
{{~}} {{o}}
# {{fr=wa}}.
r0lb9jv47hm6cd1cx0hkz2r51go9lr9
schåle
0
13556
437629
434755
2026-10-04T07:35:47Z
Scribus electronicus
3672
437629
wikitext
text/x-wiki
{{MR|hålé|xhalé|hale}}
== {{L|wa}} ==
{{-SCH-}}
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Bdj|scala|sourd=la}} {{m-s}}.
==={{H|prononçaedje}}===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|hɔːl}} {{AFE|haːl|odio=Wa-fel hâle wa schåle.ogg|ling=wa}}, {{AFE|hoːl}}, {{AFE|çaːl|odio=Wa-fel châle wa schåle.ogg|ling=wa}} {{AFE|ʃɔːl|ʃoːl|(ɛ)skoːl}} {{BS|å}} {{miers|1|31}} ([https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=135#alw-page-section riwaitåve vaici])
** {{pzc}} {{AFE|skɔːl}} {{pzc0}}
* {{Ric}}
==={{H|sustantif|wa}}===
{{-su-}}
{{~}} {{f}}
# {{usteye|wa}} dobe båre avou des boûssons inte les deus, tos les 30 citimetes po les maçons, les [[schayteu]]s, les pompîs monter å hôt tot l' aspoyant so on meur.
#*Monter al {{~}}, monter so ene {{~}}; dischinde del {{~}}, dischinde djus d' ene {{~}}, toumer al valêye del {{~}}.
#*Avou ene {{~}}, dji nos hertchans sol cina, rimpli d' four mins grand å lådje ås cwate vints {{s-rif|EPech}}
#* On nd a spiyî po fé, des posteures, tot les dischindant des {{~s}} {{s-rif|EGil}}
#* Awè, po vs fé plaijhi, dji rmontrè dvins l' tins ki passe come on gripe on tier, come on monte so ene {{~}} {{s-rif|JDB}}
#*Gabriyel, ti m’ va fé tchaire djus d’ l’ {{~|eschåle}} ! {{s-rif|G&G}}
#* Pa on '''chôle''', on-ome montéve sol tchèrèye po dispîsler, èt al fotche, lancer l’ foûr pa l’ bawète djusk’a l’ apa dizeû li stôve {{s|Fernand Barvaux|''Li fènâ mwès do bon vî tins'', [[Sourdant:Sing|Singuliers]], 1-2009}}
# {{mat|wa}} sistinme di mzuraedje avou des dgrés.
#* E deus meye septante-cénk, gn a yeu des foirts tronnmints del tere al foice set pont shijh sol {{~}} di Richter k' endè conte 9 {{s-rif|GMich}}
#*Ni lyi djåzez pus del {{~}} da Richter;<BR>Ele hosse tote e mantche, c' est ene viye afwaire {{s-rif|JPV}}
#*Sol {{~}} des grandeurs, c' est l' cinema k' est l' mî metou {{s-rif|POtj}}
# costé d' on tchår, d' ene tcherete, avou des splotons.
#*Ene tcherete ås {{~}}.
# {{meube|wa}} pîce avou les båreas ki fwait tiesse do lét.
<gallery>
Schåle cina.jpg
Échelle sur le sentier de takamaka vers l'îlet à Banane - panoramio.jpg
tchaur.jpg|schåle di tchår
</gallery>
==== {{H|ratourneures}} ====
(usteye po-z aler pus hôt)
#{{r|bå di schåle}} : montant d' schåle (long bwès del schåle, eneviè les schalons). On dit eto: schalî. {{lang|fr|F. montant.}}
#{{r|schåle ås schalons}} : schåle ôrdinaire avou des ronds boûssons, eneviè ene schåle di schalete (schalete di tchår).
#{{r|plate schåle}} : schalete.
#{{r|schåle di mônî}} : schåle ås stroets schalons.
#{{r|dobe schåle}} : sistinme di deus schåles, metowe ene dins l' ôte, po-z aler pus hôt.
#{{r|acrotches di schåle}} : dobe [[havet]] po pinde les schåles.
#{{r|[[sitok|stok°]] di schåle.}}
#{{r|bate a l' schåle}} : (vî mot d' cinsî) bate les djåbes al mwin so les boûssons d' ene schåle (cwand on n' a pont d' [[bok]].
#{{r|si vos estoz djinti, vos iroz å paradis sins schåle}} : dijhêye po fé schoûter les efants.
#{{r|on n' såreut monter å cir sins schåle}} :
#* Si nos volans bén nos (sic) etinde et saetchî tertos al minme coide, nos {{~|montrans å Cir sins schåle}}. Vivå po nosse Republike. {{s-rif|JDprdj|11 di djun 1927, [[s:Proclamâcion dèl République di Djus-d'là Moûse|Tecse oridjinå lijhåve cial]]}}<br>[[File:Proclamèdje République Djus-d'la Moûse 06.ogg]]
## on n' såreut fé åk d' impossibe. {{lang|fr|F. à l'impossible nul n'est tenu.}}
## si on vout ariver a åk, i fåt mete li paket. {{lang|fr|F. moyens de sa politique.}}
#{{r|après lu, on pout saetchî l' schåle}} : dijhêye d' onk k' est foirt [[aidûle]].
#{{r|après ça, on pout tirer l' eschåle}} : gn a rén d' meyeu k' ça. ''E fwait d' påstedjreye, après l' tåte walone, on pout tirer l' eschåle !'' ([[E. Romain]]).
#{{r|[[al copete del schåle]]}}
#{{r|esse rade al copete del schåle}} : si måvler, monter po on rén. {{lang|fr|F. susceptible.}}
#{{r|ridischinde del schåle}} : si [[rapåjhî]]. ''Vos montîz cobén a sminces, mins on côp dischindou del schåle, vos estîz l' meyeu des omes'' ([[L. Mahin]]). {{lang|fr|F. se calmer.}}
#{{r|passer pa l' schåle}} : esse oblidjî d' fé çou k' i vout. ''Vos pasroz pa m' schåle, la, monparan !'' {{lang|fr|F. se plier aux exigences.}}
#{{r|[[fé l' schåle di voleu]]}}
#*Les efants djouwént al schåle di voleu {{lang|fr|F. courte échelle.}}
#{{r|li ci ki tént l' schåle fwait ostant kel ci ki hape}} : Franwal: ahåyant po tourner des fråzes avou F. {{lang|fr|"complicité"}}.
(manire di mzurer)
#{{r|schåle di Beaufort|cat=es}} : mezuraedje del foice do vint.
#{{r|schåle di Richter|cat=es}} : mezuraedje des tronnmints d' tere.
==== {{H|parintaedje}} ====
(avou l' bodje « schal- »)
* [[schalî]], [[schalete]]
(avou l' bodje « schål- »)
* [[schåler]], [[schålance]]
{{mse}}
* [[skeye]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|tite=costé d' ene tcherete|
* [[schalî]]
* [[schalete]]
* [[rujhale]]
}}
==== {{H|MV}} ====
* [[håle]] (coleur do vizaedje).
* [[hålete]] (ancyinne bonete di feme).
* [[schayon]] (boird d' on tchamp, foû d' l' aroymint, avou toplin des schayes).
==== {{H|PM}} ====
* [[scole]] / [[escole]]
==== {{H|ortografeye}} ====
{{Orto
| schåle = R10,R13
| håle = E1,G201 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=135#alw-page-section p. 135]
| hâle = E89,G201
| hôle = G201
| hyâle = G201
| châle = S0,G201
| chåle = G201,S117
| chôle = G201
| chaule = C1,C13,O2
| chaûle = C8
| chôfe = G201
| hâl = E203
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|dobe båre avou des bårea inte po monter pus hôt
|fr= {{t+|fr|échelle}}
|en= {{t+|en|ladder}}
|nl= {{t+|nl|ladder}}
|de= {{t+|de|Leiter}}
|es= {{t+|es|escalera}}
|ar= {{t+|ar|سلَّم|ral=|ar-fafl=سُلَّم}}
|ary= {{t+|ary|سلَوم|ral=sellom}}
}}
{{ratour|costé d' on tchår {{Lka-ra|rujhale}}
|fr= {{t+|fr|ridelle}}
}}
=== {{H|waitîz eto}} ===
* {{wp|schåle (discramiaedje)}}
* {{wp}}
sb0nfsdrmmqy2w6e366wpwz1w4qd896
437630
437629
2026-10-04T07:37:38Z
Scribus electronicus
3672
437630
wikitext
text/x-wiki
{{MR|hålé|xhalé|hale}}
== {{L|wa}} ==
{{-SCH-}}
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Bdj|scala|sourd=la}} {{m-s}}.
==={{H|prononçaedje}}===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|hɔːl}} {{AFE|haːl|odio=Wa-fel hâle wa schåle.ogg|ling=wa}}, {{AFE|hoːl}}, {{AFE|çaːl|odio=Wa-fel châle wa schåle.ogg|ling=wa}} {{AFE|ʃɔːl|ʃoːl|(ɛ)skoːl}} {{BS|å}} {{miers|1|31}} ([https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=135#alw-page-section riwaitåve vaici])
** {{pzc}} {{AFE|skɔːl}} {{pzc0}}
* {{Ric}}
==={{H|sustantif|wa}}===
{{-su-}}
{{~}} {{f}}
# {{usteye|wa}} dobe båre avou des boûssons inte les deus, tos les 30 citimetes po les maçons, les [[schayteu]]s, les pompîs monter å hôt tot l' aspoyant so on meur.
#*Monter al {{~}}, monter so ene {{~}}; dischinde del {{~}}, dischinde djus d' ene {{~}}, toumer al valêye del {{~}}.
#*Avou ene {{~}}, dji nos hertchans sol cina, rimpli d' four mins grand å lådje ås cwate vints {{s-rif|EPech}}
#* On nd a spiyî po fé, des posteures, tot les dischindant des {{~s}} {{s-rif|EGil}}
#* Awè, po vs fé plaijhi, dji rmontrè dvins l' tins ki passe come on gripe on tier, come on monte so ene {{~}} {{s-rif|JDB}}
#*Gabriyel, ti m’ va fé tchaire djus d’ l’ {{~|eschåle}} ! {{s-rif|G&G}}
#* Pa on '''chôle''', on-ome montéve sol tchèrèye po dispîsler, èt al fotche, lancer l’ foûr pa l’ bawète djusk’a l’ apa dizeû li stôve {{s|Fernand Barvaux|''Li fènâ mwès do bon vî tins'', [[Sourdant:Sing|Singuliers]], 1-2009}}
# {{mat|wa}} sistinme di mzuraedje avou des dgrés.
#* E deus meye septante-cénk, gn a yeu des foirts tronnmints del tere al foice set pont shijh sol {{~}} di Richter k' endè conte 9 {{s-rif|GMich}}
#*Ni lyi djåzez pus del {{~}} da Richter;<BR>Ele hosse tote e mantche, c' est ene viye afwaire {{s-rif|JPV}}
#*Sol {{~}} des grandeurs, c' est l' cinema k' est l' mî metou {{s-rif|POtj}}
# costé d' on tchår, d' ene tcherete, avou des splotons.
#*Ene tcherete ås {{~}}.
# {{meube|wa}} pîce avou les båreas ki fwait tiesse do lét.
<gallery>
Schåle cina.jpg
Échelle sur le sentier de takamaka vers l'îlet à Banane - panoramio.jpg
tchaur.jpg|schåle di tchår
</gallery>
==== {{H|ratourneures}} ====
(usteye po-z aler pus hôt)
#{{r|bå di schåle}} : montant d' schåle (long bwès del schåle, eneviè les schalons). On dit eto: schalî. {{lang|fr|F. montant.}}
#{{r|schåle ås schalons}} : schåle ôrdinaire avou des ronds boûssons, eneviè ene schåle di schalete (schalete di tchår).
#{{r|plate schåle}} : schalete.
#{{r|schåle di mônî}} : schåle ås stroets schalons.
#{{r|dobe schåle}} : sistinme di deus schåles, metowe ene dins l' ôte, po-z aler pus hôt.
#{{r|acrotches di schåle}} : dobe [[havet]] po pinde les schåles.
#{{r|[[sitok|stok°]] di schåle.}}
#{{r|bate a l' schåle}} : (vî mot d' cinsî) bate les djåbes al mwin so les boûssons d' ene schåle (cwand on n' a pont d' [[bok]].
#{{r|si vos estoz djinti, vos iroz å paradis sins schåle}} : dijhêye po fé schoûter les efants.
#{{r|on n' såreut monter å cir sins schåle}} :
#* Si nos volans bén nos (sic) etinde et saetchî tertos al minme coide, nos {{~|montrans å Cir sins schåle}}. Vivå po nosse Republike. {{s-rif|JDprdj|11 di djun 1927, [[s:Proclamâcion dèl République di Djus-d'là Moûse|Tecse oridjinå lijhåve cial]]}}<br>[[File:Proclamèdje République Djus-d'la Moûse 06.ogg]]
## on n' såreut fé åk d' impossibe. {{lang|fr|F. à l'impossible nul n'est tenu.}}
## si on vout ariver a åk, i fåt mete li paket. {{lang|fr|F. moyens de sa politique.}}
#{{r|après lu, on pout saetchî l' schåle}} : dijhêye d' onk k' est foirt [[aidûle]].
#{{r|après ça, on pout tirer l' eschåle}} : gn a rén d' meyeu k' ça. ''E fwait d' påstedjreye, après l' tåte walone, on pout tirer l' eschåle !'' ([[E. Romain]]).
#{{r|[[al copete del schåle]]}}
#{{r|esse rade al copete del schåle}} : si måvler, monter po on rén. {{lang|fr|F. susceptible.}}
#{{r|ridischinde del schåle}} : si [[rapåjhî]]. ''Vos montîz cobén a sminces, mins on côp dischindou del schåle, vos estîz l' meyeu des omes'' ([[L. Mahin]]). {{lang|fr|F. se calmer.}}
#{{r|passer pa l' schåle}} : esse oblidjî d' fé çou k' i vout. ''Vos pasroz pa m' schåle, la, monparan !'' {{lang|fr|F. se plier aux exigences.}}
#{{r|[[fé l' schåle di voleu]]}}
#*Les efants djouwént al schåle di voleu {{lang|fr|F. courte échelle.}}
#{{r|li ci ki tént l' schåle fwait ostant kel ci ki hape}} : Franwal: ahåyant po tourner des fråzes avou F. {{lang|fr|"complicité"}}.
(manire di mzurer)
#{{r|schåle di Beaufort|cat=es}} : mezuraedje del foice do vint.
#{{r|schåle di Richter|cat=es}} : mezuraedje des tronnmints d' tere.
==== {{H|parintaedje}} ====
(avou l' bodje « schal- »)
* [[schalî]], [[schalete]]
(avou l' bodje « schål- »)
* [[schåler]], [[schålance]]
{{mse}}
* [[skeye]]
==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ====
* [[schåle di cårmane]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|tite=costé d' ene tcherete|
* [[schalî]]
* [[schalete]]
* [[rujhale]]
}}
==== {{H|MV}} ====
* [[håle]] (coleur do vizaedje).
* [[hålete]] (ancyinne bonete di feme).
* [[schayon]] (boird d' on tchamp, foû d' l' aroymint, avou toplin des schayes).
==== {{H|PM}} ====
* [[scole]] / [[escole]]
==== {{H|ortografeye}} ====
{{Orto
| schåle = R10,R13
| håle = E1,G201 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=1&alw_page=135#alw-page-section p. 135]
| hâle = E89,G201
| hôle = G201
| hyâle = G201
| châle = S0,G201
| chåle = G201,S117
| chôle = G201
| chaule = C1,C13,O2
| chaûle = C8
| chôfe = G201
| hâl = E203
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|dobe båre avou des bårea inte po monter pus hôt
|fr= {{t+|fr|échelle}}
|en= {{t+|en|ladder}}
|nl= {{t+|nl|ladder}}
|de= {{t+|de|Leiter}}
|es= {{t+|es|escalera}}
|ar= {{t+|ar|سلَّم|ral=|ar-fafl=سُلَّم}}
|ary= {{t+|ary|سلَوم|ral=sellom}}
}}
{{ratour|costé d' on tchår {{Lka-ra|rujhale}}
|fr= {{t+|fr|ridelle}}
}}
=== {{H|waitîz eto}} ===
* {{wp|schåle (discramiaedje)}}
* {{wp}}
hr264v8zqkd3wqg2exq6m6aw5mf6ymg
xhame
0
15794
437650
433542
2026-10-04T08:27:23Z
Scribus electronicus
3672
Amidraedjes
437650
wikitext
text/x-wiki
=={{L|wa}}==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|scamnum|sourd=la|banc}}
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|ham|ʃam}} {{BS|xh}} {{2pr}}
** {{pzc}} {{AFE|ʃam}}
* {{Ric|xhame}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{~}} {{o}}
# sitroete tcheyire sins dossire, hôte u basse, di diferinnès sôres:
* xhame di bwès des modeus d' vatches: foirt bas, avou troes pates.
* hôt xhame di cåbaret a cwate pates.
* xhame di [[caytresse]].
* xhame a ene pate des tchesseus, des taeyeus ås pires.
* xhame des docteurs ki toûne, evnd. {{lang|fr|F. siège.}}
#* Prindoz on xhame et si vs ashioz (vî Noyé walon).
#* Cwand Pilåte oya çoula, il amina Djezus a l' ouxh, et li fjha ashir so on {{~}}, sol plaece k' on lome "li Plate Pire" {{s-rif|SLratJML}}
#* Purdoz l' {{~}} k' on mode.
# plantche do cabinet (des tchiyotes).
#: {{r|dimaner sol xhame}} : dimorer lontins å cabinet.
# tcheyire, ashida di tolminme kéne sôre.
#* Prindoz on xhame et s' vinoz addlé l' feu.
#* Elle a metou on xhame di pus al tåve. {{s|LH}}
#* Gn aveut cénk {{~s}} dins l’ begnon,<br>On pindou, èn accidinté,<br>On gros menir, on makignon,<br>Mins on n’ s’ a waire hanté. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 02.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)''
#: {{lang|fr|F. chaise, siège.}}
# [[ashida]], [[sidje]], plaece dins on pårlumint, ene institucion.
#* les Uyessês, li Rûsseye, li Chine, li France et l' Inglutere, djustumint les payis k' ont leus xhames todi tot tchôds e Consey di Såvrité {{s|LM}}
#: {{lang|fr|F. siège.}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|[[aler sol xhame]]}}
#{{r|[[cou so xhame]]}}
#* Vosse tchet, todi l' cou sol xhame Do djoû, i n' fwait ki do doirmi {{s-rif|JFra}}
# {{r|[[måy cou so xhame]]}}
# {{r|[[måy cou so xhame, nén pus ki l’ Savtî ki rene]]}}
# {{r|[[mete des xhames e l’ voye]]}}
# {{r|[[mete les cosséns so les xhames]]}}
# {{r|[[ni måy esse cou so xhame]]}}
# {{r|n' awè ni banc ni xhame}} : esse pôve come Djob.
# {{r|On n' conoxhe les dames ki cwand k' on les tént sol xhame}} : on n' conoxhe ene feme ki cwand k' on vike avou leye.
# {{r|taper (ou mete) des xhames e l' voye}} : mete des [[hame|hame el voye]].
#: {{lang|fr|F. mettre des bâtons dans les roues.}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[xhamea]] / [[schamea]]
==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ====
* [[hôt xhame]]
<!--
#* Dj' esteu, come lu, a pîce so on {{~|hôt xhame}} et dj' loukive les candes atåvlêyes e cåbaret. {{s-rif|JMM}}
-->
* [[xhame a cane-e-cou]]
* [[xhame a cwate pîs]]
* [[xhame do pilori]]
* [[xhame po mode]]
<!--
#* S' ashir so on {{~|xhame po mode}}. {{s-rif|E1}}
-->
==== {{H|Of}} ====
* [[tchame]] (onk k' enonde ene soce).
* [[hame]].
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| ham = E89,E203
| ham’ = E170
| hame = E1
| chame = C1,C8,C13, C62, O0,O2,O4, S0,S117
| shame = E165
| shum = Wi1
| xhame = R9,R10,R13
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|sîdje a troes ou cwate pîs sins dossire
|fr= {{t+|fr|tabouret}}
}}
{{ratour|djinre di ptite schåle
|fr= {{t+|fr|escabeau}}
}}
{{ratour|tcheyire, sidje
|fr= {{t+|fr|siège}}
}}
6rt9n041o1oj7vd9sl8d7ru8jidk9bf
halkiner
0
30042
437634
428374
2026-10-04T07:55:08Z
Scribus electronicus
3672
Ortografeye
437634
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|halk-|halcoter}} {{caw|iner|v|wa}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|hal.ki.'ne|al.kine|alkinɛ}} {{Hp}}
** {{pzc}} {{AFE|hal.ki.'ne}}
* {{Ric|hal·ki·ner}}
=== {{H|viebe|wa}} ===
{{-codjow-|troke=1|A=halkin|C=halken|come=copiner}}
{{~}}
#{{vsc}} èn nén [[saveur]] cwè fé.
#* Djans, decidez vs, pocwè tant {{~}} ? {{s-rif|E203}}
#* Et po t’ disfinde, cwand dj’ serè grand,<br>Sins {{~}}, dji shurè l’ voye<br>K’ ont shuvou l’ an trinte, nos parints. {{s-rif|JVvl|1901, p.34, “Walon d’vant tot !”}}
#* Li pere del djonne feye, marixhå d' mestî, sins {{~}} lontins, i rashonne les troes tcherons kel vlént maryî; i lzî dit :"Li ci d' vozôtes ki m' sårè fé li tchveye li pus bele årè l' båshele. {{s-rif|BJac}}
#* Asteure, i n' esteut pus tins do {{~}} po-z ateri; dji hapa ene grande golêye d' air et dj' ataca l' maneuve. {{s-rif|YGen}}
# {{vsdj}} èn si saveur decider, tot djåzant do tins cwand i est po [[ploure]].
#* Dispu ttå matén, i {{~|halkene}}.
#* Asteure, i n' esteut pus tins do {{~}} po-z ateri; dji hapa ene grande golêye d' air et dj' ataca l' maneuve {{s-rif|YGen}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|tite=èn nén saveur cwè fé|
* [[crankyî]]
* [[tchicter]]
}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[halkinaedje]], [[halkinet]], [[halkineu]], [[halkinreye]]
* [[rihalkiner]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| alkinè = C13
| alkiner = S117
| alquinér = S5
| halkinè = S33
| halkiné = E89,E203
| halkiner = E1,E34,E213, R10, S117
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour
|fr= {{t+|fr|hésiter}}, {{t+|fr|tergiverser}}
|
}}
94y3uio1o9n7p5xk0yqfetl5g1j3jva
håre et hote
0
32657
437665
435790
2026-10-04T10:34:46Z
Scribus electronicus
3672
Ortografeye
437665
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Apl}} « [[håre]] », « [[et]] » et « [[hote]] ».
=== {{H|advierbire|wa}} ===
{{~}} {{n-c|wa}}
# a [[droete]] et a [[hintche]].
#* Asteure k’ i sont bén gåys, dji va, å pus abeye,<br>Les voyî {{~|håre ou hote}}, afîsse di les fé vey.<br>Les freut on gåy po rén ? {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne III, v. 823-825 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne I|lijhåve e Feller vaici]]}}
#* Po cori {{~}},<br>Dji wadjreu k' i n' såreut,<br>L' pôve valet ! {{s-rif|HFbl|On bon pârti (traduit du français), 1843, p.29}}
#* {{lang|wa-fel|Ine bone odeûr d’osté montéve foû dès dîhês d’ frumint; '''hâre et hôte''', dès grantès plaques di pétrâtes et d’ fôrèdjes fît dès vètès tètches.}} {{s|JFR|On dîmègne, 1896}}
#* On voet {{~}} on pazea,<br>Divant les ouxhs a poenne douvietes,<br>Li brut n' est nén co dispierté. {{s-rif|JVvl|(1901) p. 6, "L’Hiviér"}}
#* {{~|Håre et hote}} divins les bankets<br>On côpe li djårtire a bokets,<br>Po k' on s' plaijhe. {{s-rif|JDcoh|1939, p.112, ''Fåt qu’on s’ plaise'' (1922)}}
#* … li dvwer et l’ abondroet po les mineus politikes do Payis Walon di sotni di totes leu foice tot çou ki s’ fwait {{~}} pol walon. {{s|LM|ratournaedje {{s?}}}}
# di tos les [[costé]]s, sins saveur wice.
#* Il a roté so tant des voyes,<br/>Poirtant ses espwers {{~}}. {{s-rif|GFon}}
<!--
#* Zels k' on traite di poûssif, di rosse,<br>{{~|Håre et hote}} cwand i sont stantchîs,<br>A foice, sovint, d' esse fortcherdjîs<br>So des voyes plinnes d' oirbires et d' bosses ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.76, ''Lès dj’vås dè fond'' (1938)}}
-->
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|[[d’ håre et d’ hote]]}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| âr et ote = C9 (a « âr »)
| âr-et-ote = C9 (come mwaisse intrêye)
| âr èt ote = C9 (a « ote »)
| âre èt ote = C1
| are èt ote = C13
| âr èy’ ote = O0
| hâr ou hot′ = ERtp
| hâr & hotte = E89
| håre et hote = R10:31666
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|a droete et a hintche
|fr= {{t+|fr|à droite et à gauche}}
}}
{{ratour|di tos les costés, sins saveur wice
|fr= {{t+|fr|à hue et à dia}}
}}
6n9whxyp2pv5nwy8g6vk3s36ggwd3y8
djus di
0
42010
437631
436689
2026-10-04T07:41:58Z
Scribus electronicus
3672
437631
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
{{-spodiv-'|djus d}}
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Sh-m|djus|di}}
=== {{H|divancetire}} ===
{{~}} {{n-c|wa}}
# sins pupont di.
#* Li pompe est {{~|djus d'}} aiwe.
#* L' oto est {{~|djus d'}} essince.
#* Les boledjîs sont {{~|djus d'}} farene.
# foû di.
#* Passez {{~|djus d'}} l' aite. {{s-rif|DEWJLec|(19), 1738}}
#* Dizo s’ pezant fårdea,<br>Nosse pôve pitit gayård triméve tote ene djournêye,<br>Leyant {{~}} s’ front d’ andje, li souweur agoter<br>So l’ ovraedje k’ abateut po n’ nén esse barboté<br>Des mwaisses ki n’ avént d’ keure di ses djonnès anêyes. {{s-rif|JVvl|p.45, “Agnuss”}}
#* Li costire discôpéve çou k' i faleut pol paltot {{~|djus del}} pake di stofe {{s-rif|JJG}}
# diviè li dzo.
#* I sôtele {{~|djus do}} lét å prumî houcaedje.
#* Ele a toumé {{~|djus d'}} si tchvå.
#* Li pwin a tcheyou {{~|djus del}} tåve.
#* Waitîz a vos di n' nén vni {{~|djus do}} taessea.
#* Ele a tcheyou {{~|djus del}} schåle.
#* Dischinde {{~|djus d'}} ene schåle. {{s-rif|E203|a "hâl"}}
#* Li bijhe vént do schover</br>Kékès flotches trop fråjhûles</br>{{~|Djus del}} håye cial djondant. {{s-rif|JCmp|« Tåv’lê d’iviér », 1912, p.23}}
#* Fåt k' i gn euxhe ene fene plouve ladrî<BR>Ki disgolene {{djus des}} nûlêyes {{s|LM}}
==== {{H|ratourneures}} ====
(sins puch di)
#: {{r|djus d' foice}} : flåwe.
#: {{lang|fr|F. affaibli(e).}}
#: {{r|djus d' alinne}} : ki tanfele, et n' saveur ritrover s' shofla.
#: rl a: [[dishoflé(e)|dishoflé(e)]].
#: {{lang|fr|F. hors d'haleine, essoufflé(e).}}
# {{r|djus d' foice, djus d' alinne, djus d' tot}} : cråndimint fotou (owe).
#: {{lang|fr|F. foutu(e), patraque.}}
# {{r|djus d' cwårs}} u : {{r|djus d' liårds}} u : {{r|djus d' sôs}} u : {{r|djus d' çanses}} u : {{r|djus d' seuve}} : sins årdjint, sins pus ene mastoke.
#: {{lang|fr|F. sans un sou.}}
# {{r|djus d' manoye}} : sins pupont d' manoye po rinde.
#* Dji n' mi va nén mete djus d' manoye po vs rinde so vosse biyet d' 500 uros.
#: {{lang|fr|F. sans monnaie.}}
# {{r|djus d' pî}} :
#: ''a)'' ki n' a pupont d' pî, tot djåzant d' on meur sipîté pa l' aiwe, evnd. {{lang|fr|F. sapé(e).}}
#: ''b)'' sins foice, sins cwårs. {{lang|fr|F. sans ressources.}} ''c)'' nén droet(e). rl a: [[disguré]]. {{lang|fr|F. sans plus d'aplomb, déséquilibré(e).}}
# {{r|djus d' laecea}} : ki n' dene pus, tot djåzant d' ene vatche.
#: rl a: [[setche]].
#: {{lang|fr|F. tarie.}}
# {{r|esse djus d' sonk, aler djus d' [[sonk|sonk°]].}}
(wôr di)
#: {{r|djus d' doû}} : foû del termene k' i fåt poirter l' doû.
#: {{r|esse metou djus d' plaece}} : esse metou (owe) a l' ouxh.
#: {{lang|fr|F. congédier, licencier, remercier.}}
# {{r|li covaedje est djus do ni}} : les djonnes oujheas ont volé evoye do ni. Franwal: ahåyant po: "{{lang|fr|voler de ses propres ailes}}".
# {{r|aveur on pougn, ene djambe, on bresse djus}} : aveur ene mwin, ene djambe di côpêye.
#: rl a: [[sipougnî]], [[simaner]], [[sipater]].
# {{r|passez ene miete djus di m' pî}} : ni rotez nén s' mes pîs.
#: {{lang|fr|F. marcher sur les plattes-bandes.}}
(al valêye di)
#: {{r|Cwitez vosse calote djus d' vosse tiesse}} : rissaetchîz vosse calote.
#: rl a: [[bodjî]].
#: {{lang|fr|F. ôter, enlever.}}
#: {{r|mete ene sacwè djus del tåve}} : li poirter evoye et l' rioister.
#: {{lang|fr|F. enlever, ranger, ôter.}}
# {{r|i n' pout ni so ni djus}} u : {{r|i n' pout ni d' so ni d' djus}} :
#: ''a)'' i n' sait pus [[hay|hay°]]. {{lang|fr|F. fichu(e).}}
#: ''b)'' il est sins cwårs. {{lang|fr|F. sans ressources, sans moyens.}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|sins pupont di
|fr= {{t+|fr|sans}}, {{t+|fr|dépourvu de}}, {{t+|fr|en panne de}}
}}
{{ratour|foû di
|fr= {{t+|fr|hors de}}
|en= {{t+|en|out of}}
|nl= {{t+|nl|uit}}
}}
{{ratour|al valêye di
|fr= {{t+|fr|en bas de}}
}}
4jo6g8cqbyjat8gscea50hiqtlqwtza
xhalter
0
42110
437638
428376
2026-10-04T08:04:32Z
Scribus electronicus
3672
Amidraedjes
437638
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{V|xhaler}} {{dcaw|ter|v|wa}}
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|ʃal.te|ʃal.tɛ|hal.te|hul.te}} {{BS|xh}}
** {{pzc}} {{AFE|ʃal.te}}
* {{Ric|xhal·ter}}
=== {{H|viebe|wa}} ===
{{-cotchi-|xhalt}}
{{~}} {{vsc}}
# {{med|wa}} [[xhaler]], mins nén foirt.
#* Vos l' ricnoxhroz åjheymint, i {{~|xhaltêye}}. {{s-rif|E203}}
#* I {{~|xhaltêye}}. {{s-rif|E1}}
#* E brouyård on oyeut {{~}}<br>Li Honte, li Dzoneur, li Fåstreye. {{s-rif|JVpr|1897, "Les deus sèmeus", p.24}}
#* Et, - c’ est bén l’ cas del dire - , i sont arivés a conter come li grand Colas {{~|xhaltêye}}. {{s-rif|AXbg|1912, p.3}}
#* Il a falou drovi; i n' s' a rmetou k' a mitan, et {{~}}. {{s-rif|PRen}}
#* Ça a ristî sins operåcion, et dji n' {{~|xhaltêye}} cåzu pus. {{s-rif|JSch}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[xhaltaedje]], [[xhalteu]]
* [[axhalter]], [[rixhalter]]
* {{Lka-pa|xhaler}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
[[bwestyî]], [[clepter]], [[schaessî]], [[hantchler]]
==== {{H|sipårdaedje}} ====
{{WM}}, {{BA}}, {{WL}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| chalter = S117
| chaletè = C1, C13, C60
| chaltè = C8
| halté = E89,E203,E213
| haleter = E1, E170
| houleter = E1, E170
| houlté = E213
| xhalter = R10, R13
|- = S109
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|xhaler, mins waire
|fr= {{t+|fr|boitiller}}, {{t+|fr|clocher}}, {{t+|fr|clopiner}}
}}
bsbgij25jahwp3an4qkzgd53t4ladxi
schård
0
47308
437664
394029
2026-10-04T10:33:42Z
Scribus electronicus
3672
Amidraedjes
437664
wikitext
text/x-wiki
{{RAwa}}
[[File:Schårdêye boke.jpg|thumb|boke avou on schård di dint]]
== {{L|wa}} ==
{{-SCH-}}
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|skarda|sourd=|schete, sclat}}, adon racuzinåve avou l' {{p|Scharte|de}} {{m-s}}, li {{p|écharde|fr}} (schete), l' {{p|shard|en}} (« spiteure, pitit boket »); {{FEW|17|97|a|+}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|skaːʀ|ʃoːʀ|ʃaːʀ|ʃãʀ|hɔːʀ|haːʀ}} {{BS|sch}}, {{BS|å}}
** {{pzc}} {{AFE|skɔːʀ}} {{pzc0}} {{AFE|ʃɔːʀ}}
* {{Ric}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{acoird-s}}
{{~}} {{o}}
# [[acrin]] nén volou dins ene lame, on côpant osti, on taexhon.
#* N a des {{~s}} divins m' hepe et ossu dvins m' fiermint. {{s-rif|E203}}
#* Dj' a fwait on {{~}} a m' coutea. {{s-rif|O4}}
#* Gn a on {{~}} e m' raezoe. {{s-rif|O0}}
#* I gn a on {{~}} dins m' cougneye. {{s-rif|S0}}
#* Kî çk' a fwait on {{~}} dins m' bele djate ? {{s-rif|S0}}
#* Fé des {{~s}} divins ene hepe, divins ene sitofe. {{s-rif|E1}}
# {{cost|wa}} kischiraedje d' ene sitofe.
#* Dj' a fwait on {{~}} divins ç' bele sitofe la. {{s-rif|E203}}
#* Dj' a fwait on {{~}} a m' marone. {{s-rif|O0}}
#* Vos avoz fwait on fameus {{~}} à vosse pantalon. {{s-rif|C13}}
#* Dj' a ou {{~}} dins m' schorsoe. {{s-rif|S0}}
#* Al såjhon des meumeures,<BR>Tolmonde va å bos (…)<BR>I n' manke nén des schårds<BR>Ås clairs caracos<BR> Gn a des {{~s}} ås dobleures<BR>Et minme ås paltots. {{s-rif|[[w:Ferdinand Davaux|Ferdinand Davaux]]}}
#* Çou k' dj' a co prins po m' catåre El côp k' dj' a rtcheu avou on {{~}} Dins m' nouve coulote k' on vneut di m' mete. {{s-rif|RMay}}
# {{mous|wa}} drovaedje d' ene tchimijhe e hatrea.
#* Cisse tchimijhe a on trop grand {{~}} (po-z aler foû avou). {{s-rif|E200}}
# {{med|wa}} [[kischiraedje]] del pea.
#* I s' a fwait on laid {{~}} avou s' coutea. {{s-rif|C13}}
# dint di dvant ki manke.
#* Fote mi l' camp ou dji t' fwai on {{~}} di dint. {{s-rif|BDech}}
# edåmaedje d' ene (pwin, påstedjreye), d' èn ovraedje (fåtchaedje d' on boket).
#* Les soris ont hagnî on {{~}} e drap. {{s-rif|E200}}
#* Dj' avans ddja fwait on bea {{~}} dins ç' boket la. {{s-rif|S0}}
#* 'Dj' a passé dé t' boket d' swele ersè, et les bixhes î avént ddja fwait on bea {{~}}. {{s-rif|JCal}}
# alouwaedje d' ene grosse pårt d' on moncea d' çanses
#* Il a fwait on fameus {{~}} a l' eritaedje. {{s-rif|E203}}
#* On a ddja fwait on fameus {{~}} a l' cwénzinne. {{s-rif|C13}}
# {{mili|wa}} trô fwait å canon ou a l' esplôzant dins on meur di disfinse.
# {{im}} sinsåcion d' [[vude]], après l' moirt d' ene djin.
#* Si moirt lait on grand {{~}}. {{s-rif|E200}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|fote on schård a s' boûsse}} u : {{r|fé on schård e s' sint-crespin}} : atchter ene tchire sacwè.
# {{r|fé on schård dins l' caisse}} : poujhî dins l' caisse d' on botike, d' ene soce.
# {{r|[[fé on schård dins l’ contrat]]}}
# {{r|[[fé on schård e sacramint]]}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[schårder]], [[schårdé]], [[schårdaedje]]
==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ====
* [[schård di dint]]
* [[schård e sacramint]], [[schård dins l' contrat]]
* [[schård di bwès]] (xheye, nåle)
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|tite=acrin dins ene lame|
* [[schårdaedje]]
* [[sclat]]
* [[crin]]
* {{miers|4|154}}
}}
{{Boesse|c=2|tite=kischiraedje d' on mousmint|
* [[cénk]]
* [[sclefe]]
* [[nafteure]]
* [[schiråde]]
* {{miers|5|75}} (rawetes p. 163).
}}
{{Boesse|c=2|tite=kischiraedje del pea|
* [[crin]]
* [[kernaxhe]]
* [[plåye]]
* [[schiråde]]
* [[skernaxhe]]
* [[zafe]] {{miers|15|60}}
}}
{{Boesse|c=2|tite=dins on meur, ene paroeze di rotche|
* [[crevåde]]
* [[creveure]]
}}
==== {{H|omofoneye possibe}} ====
* ({{AFE|hɔːʀ|haːʀ}})
** [[håre]] (kimande å tchvå)
** [[håde]] (vî mousmint)
** [[håre]] (loyén d' plante)
* ({{AFE|ʃoːʀ}}) ''[[chaure]]'' ({{V}} ''[[chaurer]]'', aler rade)
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| hår = E1, G215 p. 142
| hâr = E89, E177, E203
| hård = E1, E34, E170
| hyârd = E200, G204 p. 299
| chaurd = C1, C13, O0
| chaur = C8,C9,O2
| chôr = G215 p. 142
| chôrd = G204 p. 299, Bour, Sing
| chôd = G204 p. 299
| chârd = S0, G204 p. 299
| châr = G215 p. 142
| chård = S117
| schård = R10 , R11:sacré (a « sacré »)
| scâr = G215 p. 142
| scârd = O0, O4, G204 p. 299
| scôd = G204 p. 299
| shanrd = E165
| - = C62 (k' a «chaurder»), S109, R13 (k' a «schårder»)
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|trô dins ene lame
|fr= {{t+|fr|brèche}}, {{t+|fr|ébréchure}}
}}
{{ratour|kischiraedje d' ene sitofe
|fr= {{t+|fr|déchirure}}, {{t+|fr|taillade}}
}}
{{ratour|drovaedje d' on mousmint
|fr= {{t+|fr|échancrure}}
}}
{{ratour|kischiraedje del pea
|fr= {{t+|fr|balafre}}, {{t+|fr|taillade}}, {{t+|fr|estafilade}}, {{t+|fr|entaille}}, {{t+|fr|plaie ouverte}}
|en= {{t+|en|breach}}
|lorg= [[chârd]]
}}
{{ratour|bea edåmaedje
|fr= {{t+|fr|entame}}, {{t+|fr|entamure}}
}}
{{ratour|trô dins on meur di disfinse
|fr= {{t+|fr|brèche}}
|en= {{t+|en|breach}}, {{t+|en|gap}}
}}
{{ratour|vude, après l' moirt d' ene djin
|fr= {{t+|fr|vide}}
}}
qv1qieknsa6joueqf4n5uvfhfb6179h
schårdé
0
47310
437666
413787
2026-10-04T10:38:16Z
Scribus electronicus
3672
Ortografeye
437666
wikitext
text/x-wiki
<gallery>
File:Big Smile 2.jpg|schårdêye boke
File:Sierra de Montserrat.JPG|schårdé crestea
</gallery>
== {{L|wa}} ==
=== {{H|Pr}} ===
haurdé, hårdé, chaurdé, chaurdè, chârdé, chârdré, (è)scardé
=== {{H|PE|wa}} ===
{{-perwa-é|schård}}
{{Per-1}} «[[schårder]]»
#* Kî çk' a {{~}} l' djate ? {{s-rif|S0}}
=== {{H|addjectif|wa}} ===
{{-addjwa-é|schård}}
{{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}}
# k' a on schård.
#* K' ene assîte soeye ou nén {{~|schårdêye}}, çoula n' candje nén l' gosse d brouwet {{s-rif|JBB}}
#* Cial, c' est ene viye pailete sins cawe;<br>La, c' est del savneure dispårdowe;</br>Ene {{~|schårdêye}} assiete sol djivå;<br>Et des resses di boure totavå. {{s-rif|HFbl|Satire en vers, 1836}}
#* Awè, i nos fåt fiesti nos djins. Ni metoz nén l’ cene k’ est {{~|schårdêye}}, savoz ; si madame Mencheur touméve måye dissus, ele freut co des råtchåds. {{s-rif|HSnp|1889, p.81}}
#* On fi ki loftêye del linwe, et des dints, et del gueuye, et des pates di dvant, å mitan do {{~}} cramoe toplin di spoyes*, di crompires et d’ oxheas… {{s-rif|AXbg|1912, p.9}}
# {{med|wa}} k' a pierdou on dint di dvant (djin).
#* Mi fiyåsse est {{~}} {{s-rif|E203}}
#* Vola ene bele djonne feye. C' est damadje k' elle est tote {{~|schårdêye}} {{s-rif|E203}}
#* (Catchîz vosse) {{~|schårdêye}} boke {{s-rif|E200}}
#* Il a l' boke tote {{~|schårdêye}} {{s-rif|S0}}
# k' a pierdou des dints (usteye).
#* On pingne tot {{~|schårdé}}.
#*Ashiou sol boird d' ene {{~|schårdeye}} îpe,<br>Kinåve, li pere di nosse hierdî,<br>Hapéve ene moxhe tot foumant s' pupe,<br>Et schoûtéve les måvis k' xhuflént. {{s-rif|LLph|Tchant I, Hanèsse èt Magrite}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|schårdés dints, plat di stin, råye ti gueuye dji tchirè ddins}} : måhonteus messaedje a on schårdé.
==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ====
[[schårdé crestea]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
* (k' a des schårds, po on côpant osti) : [[sbrognté]]
* (k' a des schårds, po on taexhon) : [[schayté]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| schårdé, schårdêye = R17 (a "[[w:schårdé crestea|schårdé crestea]]"), R10:16501
| chaudrè, chaudréye = C8
| chârdé, chârdéye = O4
| hârdé, hârdaie = E203
| {{=fon|?|chaurdè}} = S38 hagnon 117
| hârdaie {{f}} = E177
| hârdé = E89
| hårdé = E1, E34
| hyârdé = E200
| shanrdé = E165
| chaurdé = C1, C9, C13, C62
| chârdé = S0
| chårdé = S117
| chårdré = S117
| (è)scârdé = O4
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|k' a on schård
|fr= {{t+|fr|ébréché}}
}}
{{ratour|k' a pierdou on dint di dvant
|fr= {{t+|fr|édenté}}
}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-suwa-é|schård}}
{{~}} {{o}}
# onk k' a pierdou on dint di dvant.
#* On bea {{~}} n' est nén laid {{s-rif|C13}}
==== {{H|RM}} ====
{{Tit}}
* «El eschårdé» : novele da [[w:Djåclene Boitte|Djåclene Boitte]]
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|onk k' a pierdou on dint di dvant
|fr= {{t+|fr|brèche-dent}}
}}
a9d5as91s85mxuv4y4xb66c9dd6qr83
endè prinde po s’ catåre
0
59391
437663
322787
2026-10-04T10:30:01Z
Scribus electronicus
3672
Amidraedjes
437663
wikitext
text/x-wiki
=={{L|wa}}==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Sh-m|endè|prinde|po|s’|catåre}}
=== {{H|vierbire|wa}} ===
# ramasser ene [[dobleure]].
#* Çou k' dj' {{~|a}} co {{~|prins po m' catåre}}<BR> El côp k' dj' a rtcheu avou on schård<BR> Dins m' nouve coulote k' on vneut di m' mete {{s-rif|RMay}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
*(ramasser ene volêye di côps): {{Lka}} [[Motyince:volêye di côps/walon]]
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|
|fr= recevoir une raclée
}}
l3t3wrxvkaaqkv25oma4k2dngv623kw
sera
0
67593
437628
411308
2026-10-03T16:34:23Z
Lucyin
218
437628
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|Etimolodjeye}} ===
{{BdjV|A|ser|serer}}
* (sustantif) {{caw|a|s|wa}} (pitite usteye ahessante po serer).
* (codjowa) {{caw|a|c|wa}}
=== {{H|Pr}} ===
* {{WAFE}}
** {{pzc}} {{AFE|sɛ.'ra}} {{1pr}}
* {{Ric|se·ra}}
=== {{H|Su|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{o}}
# {{bosk|wa}} tchinne avou on crotchet po serer åtoû d' ene tronce di bwès po l' hertchî.
#* Metoz l' {{~}} vaici.
# {{munu|wa}} fier ki sere li bwès a travayî sol banc di mnujhî.
<center><gallery>
Sera so deus beyôle.jpg
Sera so beyôle fritche.jpg
Banc mnujhî sera.jpg|sol banc di mnujhî
</gallery></center>
==== {{H|Pa}} ====
{{Lka-pa|serer}}
==== {{H|Sp}} ====
{{BA}}
==== {{H|Or}} ====
{{Orto
| sera = R10,R13
| sèra = C8, E34, S117
}}
{{nourat}}
=== {{H|Co|wa}} ===
{{~}}
# {{NDIE13s|serer}}
#* I m' {{~}} l' mwin si foirt ki dj' a co må mes doets.
#* Dj' el {{~}} ene anêye å lon : il esteut grand tins !
#* Mins l’ vicåreye ti prinds a traite ;<br>Les liårds endè vont fwait a fwait<br>Ca ti eployeu {{~}} botike<br>La k’ t’ aveus ene plaece mirlifike. {{s|Ran|Oteur=LM|l° 119, waeyén-tins 2026}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|NDIE 1s d' on viebe valant « hiner »
|fr= {{t+|fr|serrai}}
}}
{{ratour|NDIE 3s d' on viebe valant « hiner »
|fr= {{t+|fr|serra}}
}}
=={{L|fr}}==
==={{H|Co|fr}} ===
{{~}}
# {{IF3s}} «[[être]]» ([[serè]]).
#* {{lang|fr|Il {{~}} médecin.}}
#** I serè docteur.
l437x2i2dw4i29iczfly08z3pzg7hfa
heredjresse
0
69803
437668
413671
2026-10-04T11:14:01Z
Scribus electronicus
3672
Amidraedjes
437668
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|hâring|sourd=frk}} {{m-s}}, {{caw|î|s|wa}}, {{caw|resse|s|wa}}, adon racuzinåve avou l' {{vlo}} « [[harengier]] ».
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|ha.ʀɛʤ.ʀɛs}} {{Hp}}
** {{pzc}} {{AFE|hɛ.ʀɛʤ.ʀɛs}}
* {{Ric|he·redj·resse}}
<gallery>
Gil Blas illustré N 21 mai 1898.jpg
</gallery>
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{~}} {{f}}
# {{mestî|wa}} feme ki vind de pexhons.
#* I riya sol martchî des sinnes et des {{~s}},<br>Oya dvant Djerådreye les atotes des botresses ;<br>Il etinda Hazair, nosse troubadour lidjwès,<br>Veya les grands tchapeas des belès cotîresses<br>Et l' fameus Sint-Måcrawe avou s' grosse tiesse di bwès ! {{s-rif|LLph|1926, p. 115}}
#* E deus mots, c' est l' comike avinteure di Tonton, manguinresse, d' Adele, di Mareye Bada, {{~}}, di Golzå, on caporå ki pete li francès comme on gosson d' Montgneye, et d' Djerå, li mwaisse do batea ki les moenne si bagnî a Tchôfontinne. {{s-rif|JMwpl|1938, p.31}}
# {{raba|wa}} grosse kimere k' a todi l' esprit al margaye.
#* Ele s' atouwèt come des {{~s}}. {{s-rif|E203}} eyet {{s-rif|E1}}
#* Gn a deus {{~s}} ki s' ont tote kiråyî. {{s-rif|E203|a "kirâï"}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* {{Lka-pa|herin}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| harèdj’rèsse = E1,{{s|LLag}}
| harègresse = E89
| harèjress = E203
| heredjresse = R10,R12
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|feme ki vind de pexhons
|fr = {{t+|fr|poissonière}}, {{t+|fr|harengère}}, {{t+|fr|poissarde}}
}}
nuq3b9yq8qczuqxo1sbfctm43xe41b2
437669
437668
2026-10-04T11:14:10Z
Scribus electronicus
3672
Scribus electronicus a displaecî l’ pådje [[haredjresse]] viè [[heredjresse]]
437668
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|hâring|sourd=frk}} {{m-s}}, {{caw|î|s|wa}}, {{caw|resse|s|wa}}, adon racuzinåve avou l' {{vlo}} « [[harengier]] ».
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|ha.ʀɛʤ.ʀɛs}} {{Hp}}
** {{pzc}} {{AFE|hɛ.ʀɛʤ.ʀɛs}}
* {{Ric|he·redj·resse}}
<gallery>
Gil Blas illustré N 21 mai 1898.jpg
</gallery>
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{~}} {{f}}
# {{mestî|wa}} feme ki vind de pexhons.
#* I riya sol martchî des sinnes et des {{~s}},<br>Oya dvant Djerådreye les atotes des botresses ;<br>Il etinda Hazair, nosse troubadour lidjwès,<br>Veya les grands tchapeas des belès cotîresses<br>Et l' fameus Sint-Måcrawe avou s' grosse tiesse di bwès ! {{s-rif|LLph|1926, p. 115}}
#* E deus mots, c' est l' comike avinteure di Tonton, manguinresse, d' Adele, di Mareye Bada, {{~}}, di Golzå, on caporå ki pete li francès comme on gosson d' Montgneye, et d' Djerå, li mwaisse do batea ki les moenne si bagnî a Tchôfontinne. {{s-rif|JMwpl|1938, p.31}}
# {{raba|wa}} grosse kimere k' a todi l' esprit al margaye.
#* Ele s' atouwèt come des {{~s}}. {{s-rif|E203}} eyet {{s-rif|E1}}
#* Gn a deus {{~s}} ki s' ont tote kiråyî. {{s-rif|E203|a "kirâï"}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* {{Lka-pa|herin}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| harèdj’rèsse = E1,{{s|LLag}}
| harègresse = E89
| harèjress = E203
| heredjresse = R10,R12
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|feme ki vind de pexhons
|fr = {{t+|fr|poissonière}}, {{t+|fr|harengère}}, {{t+|fr|poissarde}}
}}
nuq3b9yq8qczuqxo1sbfctm43xe41b2
hanscote
0
70064
437656
389972
2026-10-04T09:56:41Z
Scribus electronicus
3672
Amidraedjes
437656
wikitext
text/x-wiki
=={{L|wa}}==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|Hondschoote|sourd=nl}}, veye del Bijhe del France la k' on fijheut des rilomêyès stofes.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|hɑ̃ːs.kɔt|ɑ̃ːs.kɔt}} {{Hp}}
** {{pzc}} {{AFE|hɑ̃ːs.kɔt}}
* {{Ric|hans·cote}}
[[File:Francisco de Zurbarán 039.jpg|thumb|150px|Texhou d' hanscote ki poirtèt les moennes]]
==={{H|sustantif|wa}}===
{{-su-}}
{{~}} {{f}}
# {{texheu|wa}} sôre di [[rexhe|rexhe]] [[linne]].
#* On-z a rmoussî les pôves del pårotche avou del {{~}}. {{s-rif|E203}}
#* Djerå k' ôt djåzer d' vere si stind,<br>Sint k' il a-st ene capuce so s' tiesse<br>Louke ses mantches et voet so ses rins<br>On mousmint d' {{~}} rossete. {{s-rif|BSLLW|oteur= Ep. Martial|Bulletin de 1858, ‘’Li savtî des recoletes’’, 69-73}}
# {{texheu|wa}} coton avou do [[duvet]].
==== {{H|sipårdaedje}} ====
{{WL}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| hanskott = E203
| hanscote = E1
| hans’cotte = E89
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|rexhe linne
|fr= {{t+|fr|bure}}, étoffe grossière faite de laine
}}
{{ratour|coton avou do duvet
|fr= {{t+|fr|coton}} duveté
}}
hosbmdxsnmdqc6m3uclrseqj4zld70c
powete
0
70778
437635
394801
2026-10-04T08:00:07Z
Lucyin
218
437635
wikitext
text/x-wiki
{{MR|poyete}}
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|ποιητής|ral=poyêtêss|sourd=grc|fijheu, fijheu d’ rimeas}}, pal voye do {{p|poeta|la}} et do {{p|poète|fr}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|pɔ.ˈjɛt|pɔ.ˈwɛt}}
** {{frcjh}} {{AFE|pɔ.ˈɛt}}
** {{pzc}} {{AFE|pɔ.ˈwɛt}}
* {{Ric|po·wete}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-|o=powete|f=powetresse}}
{{~}} {{o}}
# {{be-le|wa}} onk k' emantche des scriyaedjes arimés.
#* Tchaeke {{~}} a des coides a si åme<br>K' ont bén pus åjhey do trefiler<br>Mi, dj' a l' måleur d' esse tinre al låme ;<br>On rén di tot m' fwait triboler. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Eco todis", tome 34, p. 131}}
#* Va, planket; lai l' {{~}} foirdjî ses ouves e påye et s' côpe les fleurs del veye, ele durèt si pô d' tins. {{s-rif|JMign|fleurs d'esté}}
#*Ome å cour di {{~}} ki l' magriyete estchante<br>Ostant ki l' croxhe-patårs linwtêye après ene pice d' ôr. {{s-rif|LLag|"L' inmant", ''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 104}}
#* I n a portant èn ombion a s' djoye; li cåde n' est nén fwait po s' prumî radjoû; si åme di {{~}} si racrampixh. {{s-rif|JBmpb|p. 44}}
#* Definixha d' on tchafiåd : c' est on {{~}}, ca avou lu, gn a tot ki rime. {{s-rif|PFau}}
#* Dji m’ va sayî do fé ene videyo tos les djoûs, trinte djoûs e rote, et do lére on court boket di trinte {{~s}} ki dji voe voltî tot pedalant so tchamps so voyes. {{s|Ran|oteur=LHen|l° 119, waeyén-tins 2026}}
<center>'''Sacwants powetes e walon'''<gallery>
Bacq_Andrée_2005_(cropped).jpg|Andrée Bacq
Gabrielle_Bernard.jpg|Gabrielle Bernard
Bragard_Henri.jpg|Hinri Bragard
Dewandelaer_Franz_CD_Yvan.jpg|Franz Dewandelaer
Georges_Smal.jpg|Georges Smal
</gallery><center>
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[powezeye]]
* [[powetike]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|
* [[fijheu d’ rimeas]]
* [[rimeu]]
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| powéte = O4
| poïétt = E203
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|scriyeu d' royes rimêyes
|fr= {{t+|fr|poète}}
}}
eopibc1uw8bnhfcquc857pwhfjd88a9
437636
437635
2026-10-04T08:01:14Z
Lucyin
218
/* {{H|sustantif|wa}} */
437636
wikitext
text/x-wiki
{{MR|poyete}}
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|ποιητής|ral=poyêtêss|sourd=grc|fijheu, fijheu d’ rimeas}}, pal voye do {{p|poeta|la}} et do {{p|poète|fr}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|pɔ.ˈjɛt|pɔ.ˈwɛt}}
** {{frcjh}} {{AFE|pɔ.ˈɛt}}
** {{pzc}} {{AFE|pɔ.ˈwɛt}}
* {{Ric|po·wete}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-|o=powete|f=powetresse}}
{{~}} {{o}}
# {{be-le|wa}} onk k' emantche des scriyaedjes arimés.
#* Tchaeke {{~}} a des coides a si åme<br>K' ont bén pus åjhey do trefiler<br>Mi, dj' a l' måleur d' esse tinre al låme ;<br>On rén di tot m' fwait triboler. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Eco todis", tome 34, p. 131}}
#* Va, planket; lai l' {{~}} foirdjî ses ouves e påye et s' côpe les fleurs del veye, ele durèt si pô d' tins. {{s-rif|JMign|fleurs d'esté}}
#*Ome å cour di {{~}} ki l' magriyete estchante<br>Ostant ki l' croxhe-patårs linwtêye après ene pice d' ôr. {{s-rif|LLag|"L' inmant", ''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 104}}
#* I n a portant èn ombion a s' djoye; li cåde n' est nén fwait po s' prumî radjoû; si åme di {{~}} si racrampixh. {{s-rif|JBmpb|p. 44}}
#* Definixha d' on tchafiåd : c' est on {{~}}, ca avou lu, gn a tot ki rime. {{s-rif|PFau}}
#* Dji m’ va sayî do fé ene videyo tos les djoûs, trinte djoûs e rote, et do lére on court boket di trinte {{~s}} ki dji voe voltî tot pedalant so tchamps so voyes. {{s|Ran|oteur=LHen|l° 119, waeyén-tins 2026}}
<center>'''Sacwants powetes et powetresses e walon'''<gallery>
Bacq_Andrée_2005_(cropped).jpg|Andrée Bacq
Gabrielle_Bernard.jpg|Gabrielle Bernard
Bragard_Henri.jpg|Hinri Bragard
Dewandelaer_Franz_CD_Yvan.jpg|Franz Dewandelaer
Georges_Smal.jpg|Georges Smal
</gallery><center>
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[powezeye]]
* [[powetike]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|
* [[fijheu d’ rimeas]]
* [[rimeu]]
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| powéte = O4
| poïétt = E203
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|scriyeu d' royes rimêyes
|fr= {{t+|fr|poète}}
}}
2xf0pz6m2ic72guokhfg6u8qvuhhmz7
437637
437636
2026-10-04T08:03:14Z
Lucyin
218
/* {{H|sustantif|wa}} */
437637
wikitext
text/x-wiki
{{MR|poyete}}
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|ποιητής|ral=poyêtêss|sourd=grc|fijheu, fijheu d’ rimeas}}, pal voye do {{p|poeta|la}} et do {{p|poète|fr}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|pɔ.ˈjɛt|pɔ.ˈwɛt}}
** {{frcjh}} {{AFE|pɔ.ˈɛt}}
** {{pzc}} {{AFE|pɔ.ˈwɛt}}
* {{Ric|po·wete}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-|o=powete|f=powetresse}}
{{~}} {{o}}
# {{be-le|wa}} onk k' emantche des scriyaedjes arimés.
#* Tchaeke {{~}} a des coides a si åme<br>K' ont bén pus åjhey do trefiler<br>Mi, dj' a l' måleur d' esse tinre al låme ;<br>On rén di tot m' fwait triboler. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Eco todis", tome 34, p. 131}}
#* Va, planket; lai l' {{~}} foirdjî ses ouves e påye et s' côpe les fleurs del veye, ele durèt si pô d' tins. {{s-rif|JMign|fleurs d'esté}}
#*Ome å cour di {{~}} ki l' magriyete estchante<br>Ostant ki l' croxhe-patårs linwtêye après ene pice d' ôr. {{s-rif|LLag|"L' inmant", ''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 104}}
#* I n a portant èn ombion a s' djoye; li cåde n' est nén fwait po s' prumî radjoû; si åme di {{~}} si racrampixh. {{s-rif|JBmpb|p. 44}}
#* Definixha d' on tchafiåd : c' est on {{~}}, ca avou lu, gn a tot ki rime. {{s-rif|PFau}}
#* Dji m’ va sayî do fé ene videyo tos les djoûs, trinte djoûs e rote, et do lére on court boket di trinte {{~s}} ki dji voe voltî tot pedalant so tchamps so voyes. {{s|Ran|oteur=LHen|l° 119, waeyén-tins 2026}}
<center>'''Sacwants powetes et powetresses e walon'''<gallery>
Bacq_Andrée_2005_(cropped).jpg|[[w:Andrée Bacq|]]
Gabrielle_Bernard.jpg|[[w:Gabrielle Bernard|]]
Bragard_Henri.jpg|[[w:Hinri Bragard|]]
Nicolas_Defrecheux_(1825-1874).jpg|[[w:Nicolas Defrecheux|]]
Dewandelaer_Franz_CD_Yvan.jpg|[[w:Franz Dewandelaer|]]
Georges_Smal.jpg|[[w:Georges Smal|]]
</gallery><center>
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[powezeye]]
* [[powetike]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|
* [[fijheu d’ rimeas]]
* [[rimeu]]
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| powéte = O4
| poïétt = E203
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|scriyeu d' royes rimêyes
|fr= {{t+|fr|poète}}
}}
licbso8xsnnn1zol4ldkvjhk3q4hgtr
437639
437637
2026-10-04T08:05:34Z
Lucyin
218
/* {{H|sustantif|wa}} */
437639
wikitext
text/x-wiki
{{MR|poyete}}
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|ποιητής|ral=poyêtêss|sourd=grc|fijheu, fijheu d’ rimeas}}, pal voye do {{p|poeta|la}} et do {{p|poète|fr}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|pɔ.ˈjɛt|pɔ.ˈwɛt}}
** {{frcjh}} {{AFE|pɔ.ˈɛt}}
** {{pzc}} {{AFE|pɔ.ˈwɛt}}
* {{Ric|po·wete}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-|o=powete|f=powetresse}}
{{~}} {{o}}
# {{be-le|wa}} onk k' emantche des scriyaedjes arimés.
#* Tchaeke {{~}} a des coides a si åme<br>K' ont bén pus åjhey do trefiler<br>Mi, dj' a l' måleur d' esse tinre al låme ;<br>On rén di tot m' fwait triboler. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Eco todis", tome 34, p. 131}}
#* Va, planket; lai l' {{~}} foirdjî ses ouves e påye et s' côpe les fleurs del veye, ele durèt si pô d' tins. {{s-rif|JMign|fleurs d'esté}}
#*Ome å cour di {{~}} ki l' magriyete estchante<br>Ostant ki l' croxhe-patårs linwtêye après ene pice d' ôr. {{s-rif|LLag|"L' inmant", ''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 104}}
#* I n a portant èn ombion a s' djoye; li cåde n' est nén fwait po s' prumî radjoû; si åme di {{~}} si racrampixh. {{s-rif|JBmpb|p. 44}}
#* Definixha d' on tchafiåd : c' est on {{~}}, ca avou lu, gn a tot ki rime. {{s-rif|PFau}}
#* Dji m’ va sayî do fé ene videyo tos les djoûs, trinte djoûs e rote, et do lére on court boket di trinte {{~s}} ki dji voe voltî tot pedalant so tchamps so voyes. {{s|Ran|oteur=LHen|l° 119, waeyén-tins 2026}}
<center>'''Sacwants powetes et powetresses e walon'''<gallery>
Bacq_Andrée_2005_(cropped).jpg|[[sourdant:Andrée Bacq|Andrée Bacq]]
Gabrielle_Bernard.jpg|[[sourdant:Gabrielle Bernard|Gabrielle Bernard]]
Bragard_Henri.jpg|[[sourdant:Hinri Bragard|Hinri Bragard]]
Nicolas_Defrecheux_(1825-1874).jpg|[[sourdant:Nicolas Defrecheux|Nicolas Defrecheux]]
Dewandelaer_Franz_CD_Yvan.jpg|[[sourdant:Franz Dewandelaer|Franz Dewandelaer]]
Georges_Smal.jpg|[[sourdant:Georges Smal|Georges Smal]]
</gallery><center>
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[powezeye]]
* [[powetike]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|
* [[fijheu d’ rimeas]]
* [[rimeu]]
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| powéte = O4
| poïétt = E203
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|scriyeu d' royes rimêyes
|fr= {{t+|fr|poète}}
}}
elssio5i0ixun1kq2p0j4wjtlwrb1tx
437640
437639
2026-10-04T08:07:00Z
Lucyin
218
437640
wikitext
text/x-wiki
{{MR|poyete}}
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|ποιητής|ral=poyêtêss|sourd=grc|fijheu, fijheu d’ rimeas}}, pal voye do {{p|poeta|la}} et do {{p|poète|fr}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|pɔ.ˈjɛt|pɔ.ˈwɛt}}
** {{frcjh}} {{AFE|pɔ.ˈɛt}}
** {{pzc}} {{AFE|pɔ.ˈwɛt}}
* {{Ric|po·wete}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-|o=powete|f=powetresse}}
{{~}} {{o}}
# {{be-le|wa}} onk k' emantche des scriyaedjes arimés.
#* Tchaeke {{~}} a des coides a si åme<br>K' ont bén pus åjhey do trefiler<br>Mi, dj' a l' måleur d' esse tinre al låme ;<br>On rén di tot m' fwait triboler. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Eco todis", tome 34, p. 131}}
#* Va, planket; lai l' {{~}} foirdjî ses ouves e påye et s' côpe les fleurs del veye, ele durèt si pô d' tins. {{s-rif|JMign|fleurs d'esté}}
#*Ome å cour di {{~}} ki l' magriyete estchante<br>Ostant ki l' croxhe-patårs linwtêye après ene pice d' ôr. {{s-rif|LLag|"L' inmant", ''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 104}}
#* I n a portant èn ombion a s' djoye; li cåde n' est nén fwait po s' prumî radjoû; si åme di {{~}} si racrampixh. {{s-rif|JBmpb|p. 44}}
#* Definixha d' on tchafiåd : c' est on {{~}}, ca avou lu, gn a tot ki rime. {{s-rif|PFau}}
#* Dji m’ va sayî do fé ene videyo tos les djoûs, trinte djoûs e rote, et do lére on court boket di trinte {{~s}} ki dji voe voltî tot pedalant so tchamps so voyes. {{s|Ran|oteur=LHen|l° 119, waeyén-tins 2026}}
<center>'''Sacwants powetes et powetresses e walon'''<gallery>
Bacq_Andrée_2005_(cropped).jpg|[[sourdant:Andrée Bacq|Andrée Bacq]]
Gabrielle_Bernard.jpg|[[sourdant:Gabrielle Bernard|Gabrielle Bernard]]
Bragard_Henri.jpg|[[sourdant:Henri Bragard|Hinri Bragard]]
Nicolas_Defrecheux_(1825-1874).jpg|[[sourdant:Nicolas Defrecheux|Nicolas Defrecheux]]
Dewandelaer_Franz_CD_Yvan.jpg|[[sourdant:Franz Dewandelaer|Franz Dewandelaer]]
Georges_Smal.jpg|[[sourdant:Georges Smal|Georges Smal]]
</gallery><center>
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[powezeye]]
* [[powetike]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|
* [[fijheu d’ rimeas]]
* [[rimeu]]
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| powéte = O4
| poïétt = E203
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|scriyeu d' royes rimêyes
|fr= {{t+|fr|poète}}
}}
30cqm2zb0uwq6uxri4djf99b1422n1m
437641
437640
2026-10-04T08:08:22Z
Lucyin
218
/* {{H|etimolodjeye|wa}} */
437641
wikitext
text/x-wiki
{{MR|poyete}}
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|ποιητής|ral=poyêtêss|sourd=grc}} (fijheu d’ rimeas), pal voye do {{p|poeta|la}} et do {{p|poète|fr}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|pɔ.ˈjɛt|pɔ.ˈwɛt}}
** {{frcjh}} {{AFE|pɔ.ˈɛt}}
** {{pzc}} {{AFE|pɔ.ˈwɛt}}
* {{Ric|po·wete}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-|o=powete|f=powetresse}}
{{~}} {{o}}
# {{be-le|wa}} onk k' emantche des scriyaedjes arimés.
#* Tchaeke {{~}} a des coides a si åme<br>K' ont bén pus åjhey do trefiler<br>Mi, dj' a l' måleur d' esse tinre al låme ;<br>On rén di tot m' fwait triboler. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Eco todis", tome 34, p. 131}}
#* Va, planket; lai l' {{~}} foirdjî ses ouves e påye et s' côpe les fleurs del veye, ele durèt si pô d' tins. {{s-rif|JMign|fleurs d'esté}}
#*Ome å cour di {{~}} ki l' magriyete estchante<br>Ostant ki l' croxhe-patårs linwtêye après ene pice d' ôr. {{s-rif|LLag|"L' inmant", ''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 104}}
#* I n a portant èn ombion a s' djoye; li cåde n' est nén fwait po s' prumî radjoû; si åme di {{~}} si racrampixh. {{s-rif|JBmpb|p. 44}}
#* Definixha d' on tchafiåd : c' est on {{~}}, ca avou lu, gn a tot ki rime. {{s-rif|PFau}}
#* Dji m’ va sayî do fé ene videyo tos les djoûs, trinte djoûs e rote, et do lére on court boket di trinte {{~s}} ki dji voe voltî tot pedalant so tchamps so voyes. {{s|Ran|oteur=LHen|l° 119, waeyén-tins 2026}}
<center>'''Sacwants powetes et powetresses e walon'''<gallery>
Bacq_Andrée_2005_(cropped).jpg|[[sourdant:Andrée Bacq|Andrée Bacq]]
Gabrielle_Bernard.jpg|[[sourdant:Gabrielle Bernard|Gabrielle Bernard]]
Bragard_Henri.jpg|[[sourdant:Henri Bragard|Hinri Bragard]]
Nicolas_Defrecheux_(1825-1874).jpg|[[sourdant:Nicolas Defrecheux|Nicolas Defrecheux]]
Dewandelaer_Franz_CD_Yvan.jpg|[[sourdant:Franz Dewandelaer|Franz Dewandelaer]]
Georges_Smal.jpg|[[sourdant:Georges Smal|Georges Smal]]
</gallery><center>
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[powezeye]]
* [[powetike]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|
* [[fijheu d’ rimeas]]
* [[rimeu]]
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| powéte = O4
| poïétt = E203
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|scriyeu d' royes rimêyes
|fr= {{t+|fr|poète}}
}}
908jmudrnkyxjj07a41zlag4k4uuy6m
437642
437641
2026-10-04T08:08:58Z
Lucyin
218
437642
wikitext
text/x-wiki
{{MR|poyete}}
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|ποιητής|ral=poyêtêss|sourd=grc}} (fijheu d’ rimeas), pal voye do {{p|poeta|la}} et do {{p|poète|fr}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|pɔ.ˈjɛt|pɔ.ˈwɛt}}
** {{frcjh}} {{AFE|pɔ.ˈɛt}}
** {{pzc}} {{AFE|pɔ.ˈwɛt}}
* {{Ric|po·wete}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-|o=powete|f=powetresse}}
{{~}} {{o}}
# {{be-le|wa}} onk k' emantche des scriyaedjes arimés.
#* Tchaeke {{~}} a des coides a si åme<br>K' ont bén pus åjhey do trefiler<br>Mi, dj' a l' måleur d' esse tinre al låme ;<br>On rén di tot m' fwait triboler. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Eco todis", tome 34, p. 131}}
#* Va, planket; lai l' {{~}} foirdjî ses ouves e påye et s' côpe les fleurs del veye, ele durèt si pô d' tins. {{s-rif|JMign|fleurs d'esté}}
#*Ome å cour di {{~}} ki l' magriyete estchante<br>Ostant ki l' croxhe-patårs linwtêye après ene pice d' ôr. {{s-rif|LLag|"L' inmant", ''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 104}}
#* I n a portant èn ombion a s' djoye; li cåde n' est nén fwait po s' prumî radjoû; si åme di {{~}} si racrampixh. {{s-rif|JBmpb|p. 44}}
#* Definixha d' on tchafiåd : c' est on {{~}}, ca avou lu, gn a tot ki rime. {{s-rif|PFau}}
#* Dji m’ va sayî do fé ene videyo tos les djoûs, trinte djoûs e rote, et do lére on court boket di trinte {{~s}} ki dji voe voltî tot pedalant so tchamps so voyes. {{s|Ran|oteur=LHen|l° 119, waeyén-tins 2026}}
<center>'''Sacwants powetes et powetresses e walon'''<gallery>
Bacq_Andrée_2005_(cropped).jpg|[[sourdant:Andrée Bacq|Andrée Bacq]]
Gabrielle_Bernard.jpg|[[sourdant:Gabrielle Bernard|Gabrielle Bernard]]
Bragard_Henri.jpg|[[sourdant:Henri Bragard|Hinri Bragard]]
Nicolas_Defrecheux_(1825-1874).jpg|[[sourdant:Nicolas Defrecheux|Nicolas Defrecheux]]
Dewandelaer_Franz_CD_Yvan.jpg|[[sourdant:Franz Dewandelaer|Franz Dewandelaer]]
Georges_Smal.jpg|[[sourdant:Georges Smal|Georges Smal]]
</gallery></center>
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[powezeye]]
* [[powetike]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|
* [[fijheu d’ rimeas]]
* [[rimeu]]
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| powéte = O4
| poïétt = E203
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|scriyeu d' royes rimêyes
|fr= {{t+|fr|poète}}
}}
8l674nd6co8h89a48g08amr7li7dyox
437643
437642
2026-10-04T08:09:26Z
Lucyin
218
/* {{H|parintaedje}} */
437643
wikitext
text/x-wiki
{{MR|poyete}}
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|ποιητής|ral=poyêtêss|sourd=grc}} (fijheu d’ rimeas), pal voye do {{p|poeta|la}} et do {{p|poète|fr}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|pɔ.ˈjɛt|pɔ.ˈwɛt}}
** {{frcjh}} {{AFE|pɔ.ˈɛt}}
** {{pzc}} {{AFE|pɔ.ˈwɛt}}
* {{Ric|po·wete}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-|o=powete|f=powetresse}}
{{~}} {{o}}
# {{be-le|wa}} onk k' emantche des scriyaedjes arimés.
#* Tchaeke {{~}} a des coides a si åme<br>K' ont bén pus åjhey do trefiler<br>Mi, dj' a l' måleur d' esse tinre al låme ;<br>On rén di tot m' fwait triboler. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Eco todis", tome 34, p. 131}}
#* Va, planket; lai l' {{~}} foirdjî ses ouves e påye et s' côpe les fleurs del veye, ele durèt si pô d' tins. {{s-rif|JMign|fleurs d'esté}}
#*Ome å cour di {{~}} ki l' magriyete estchante<br>Ostant ki l' croxhe-patårs linwtêye après ene pice d' ôr. {{s-rif|LLag|"L' inmant", ''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 104}}
#* I n a portant èn ombion a s' djoye; li cåde n' est nén fwait po s' prumî radjoû; si åme di {{~}} si racrampixh. {{s-rif|JBmpb|p. 44}}
#* Definixha d' on tchafiåd : c' est on {{~}}, ca avou lu, gn a tot ki rime. {{s-rif|PFau}}
#* Dji m’ va sayî do fé ene videyo tos les djoûs, trinte djoûs e rote, et do lére on court boket di trinte {{~s}} ki dji voe voltî tot pedalant so tchamps so voyes. {{s|Ran|oteur=LHen|l° 119, waeyén-tins 2026}}
<center>'''Sacwants powetes et powetresses e walon'''<gallery>
Bacq_Andrée_2005_(cropped).jpg|[[sourdant:Andrée Bacq|Andrée Bacq]]
Gabrielle_Bernard.jpg|[[sourdant:Gabrielle Bernard|Gabrielle Bernard]]
Bragard_Henri.jpg|[[sourdant:Henri Bragard|Hinri Bragard]]
Nicolas_Defrecheux_(1825-1874).jpg|[[sourdant:Nicolas Defrecheux|Nicolas Defrecheux]]
Dewandelaer_Franz_CD_Yvan.jpg|[[sourdant:Franz Dewandelaer|Franz Dewandelaer]]
Georges_Smal.jpg|[[sourdant:Georges Smal|Georges Smal]]
</gallery></center>
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[powezeye]]
* [[powetike]]
* [[powinme]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|
* [[fijheu d’ rimeas]]
* [[rimeu]]
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| powéte = O4
| poïétt = E203
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|scriyeu d' royes rimêyes
|fr= {{t+|fr|poète}}
}}
iwlgi0aqfup44x6y5cmn3x6i4hz06xb
437644
437643
2026-10-04T08:15:23Z
Lucyin
218
437644
wikitext
text/x-wiki
{{MR|poyete}}
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|ποιητής|ral=poyêtêss|sourd=grc}} (fijheu d’ rimeas), pal voye do {{p|poeta|la}} et do {{p|poète|fr}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|pɔ.ˈwɛːt|pɔ.ˈwet|pɔ.ˈet|pɔ.ˈjɛt|}}
** {{frcjh}} {{AFE|pɔ.ˈɛt}}
** {{pzc}} {{AFE|pɔ.ˈwɛt}}
* {{Ric|po·wete}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-|o=powete|f=powetresse}}
{{~}} {{o}}
# {{be-le|wa}} onk k' emantche des scrijhaedjes arimés.
#* Tchaeke {{~}} a des coides a si åme<br>K' ont bén pus åjhey do trefiler<br>Mi, dj' a l' måleur d' esse tinre al låme ;<br>On rén di tot m' fwait triboler. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Eco todis", tome 34, p. 131}}
#* Va, planket; lai l' {{~}} foirdjî ses ouves e påye et s' côpe les fleurs del veye, ele durèt si pô d' tins. {{s-rif|JMign|fleurs d'esté}}
#*Ome å cour di {{~}} ki l' magriyete estchante<br>Ostant ki l' croxhe-patårs linwtêye après ene pice d' ôr. {{s-rif|LLag|"L' inmant", ''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 104}}
#* I n a portant èn ombion a s' djoye; li cåde n' est nén fwait po s' prumî radjoû; si åme di {{~}} si racrampixh. {{s-rif|JBmpb|p. 44}}
#* Definixha d' on tchafiåd : c' est on {{~}}, ca avou lu, gn a tot ki rime. {{s-rif|PFau}}
#* Dji m’ va sayî do fé ene videyo tos les djoûs, trinte djoûs e rote, et do lére on court boket di trinte {{~s}} ki dji voe voltî tot pedalant so tchamps so voyes. {{s|Ran|oteur=LHen|l° 119, waeyén-tins 2026}}
<center>'''Sacwants powetes et powetresses e walon'''<gallery>
Bacq_Andrée_2005_(cropped).jpg|[[sourdant:Andrée Bacq|Andrée Bacq]]
Gabrielle_Bernard.jpg|[[sourdant:Gabrielle Bernard|Gabrielle Bernard]]
Bragard_Henri.jpg|[[sourdant:Henri Bragard|Hinri Bragard]]
Nicolas_Defrecheux_(1825-1874).jpg|[[sourdant:Nicolas Defrecheux|Nicolas Defrecheux]]
Dewandelaer_Franz_CD_Yvan.jpg|[[sourdant:Franz Dewandelaer|Franz Dewandelaer]]
Georges_Smal.jpg|[[sourdant:Georges Smal|Georges Smal]]
</gallery></center>
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[powezeye]]
* [[powetike]]
* [[powinme]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|
* [[fijheu d’ rimeas]]
* [[rimeu]]
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| powéte = O4,E170,FE1
| poéte = FE1
| poïétt = E203
| powête = S0
|- = C1,FC99
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|scriyeu d' royes rimêyes
|fr= {{t+|fr|poète}}
}}
q1lg30hq8cweb8iqmarghckqy4lr73a
437646
437644
2026-10-04T08:16:04Z
Lucyin
218
/* {{H|ratournaedjes}} */
437646
wikitext
text/x-wiki
{{MR|poyete}}
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|ποιητής|ral=poyêtêss|sourd=grc}} (fijheu d’ rimeas), pal voye do {{p|poeta|la}} et do {{p|poète|fr}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|pɔ.ˈwɛːt|pɔ.ˈwet|pɔ.ˈet|pɔ.ˈjɛt|}}
** {{frcjh}} {{AFE|pɔ.ˈɛt}}
** {{pzc}} {{AFE|pɔ.ˈwɛt}}
* {{Ric|po·wete}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-|o=powete|f=powetresse}}
{{~}} {{o}}
# {{be-le|wa}} onk k' emantche des scrijhaedjes arimés.
#* Tchaeke {{~}} a des coides a si åme<br>K' ont bén pus åjhey do trefiler<br>Mi, dj' a l' måleur d' esse tinre al låme ;<br>On rén di tot m' fwait triboler. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Eco todis", tome 34, p. 131}}
#* Va, planket; lai l' {{~}} foirdjî ses ouves e påye et s' côpe les fleurs del veye, ele durèt si pô d' tins. {{s-rif|JMign|fleurs d'esté}}
#*Ome å cour di {{~}} ki l' magriyete estchante<br>Ostant ki l' croxhe-patårs linwtêye après ene pice d' ôr. {{s-rif|LLag|"L' inmant", ''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 104}}
#* I n a portant èn ombion a s' djoye; li cåde n' est nén fwait po s' prumî radjoû; si åme di {{~}} si racrampixh. {{s-rif|JBmpb|p. 44}}
#* Definixha d' on tchafiåd : c' est on {{~}}, ca avou lu, gn a tot ki rime. {{s-rif|PFau}}
#* Dji m’ va sayî do fé ene videyo tos les djoûs, trinte djoûs e rote, et do lére on court boket di trinte {{~s}} ki dji voe voltî tot pedalant so tchamps so voyes. {{s|Ran|oteur=LHen|l° 119, waeyén-tins 2026}}
<center>'''Sacwants powetes et powetresses e walon'''<gallery>
Bacq_Andrée_2005_(cropped).jpg|[[sourdant:Andrée Bacq|Andrée Bacq]]
Gabrielle_Bernard.jpg|[[sourdant:Gabrielle Bernard|Gabrielle Bernard]]
Bragard_Henri.jpg|[[sourdant:Henri Bragard|Hinri Bragard]]
Nicolas_Defrecheux_(1825-1874).jpg|[[sourdant:Nicolas Defrecheux|Nicolas Defrecheux]]
Dewandelaer_Franz_CD_Yvan.jpg|[[sourdant:Franz Dewandelaer|Franz Dewandelaer]]
Georges_Smal.jpg|[[sourdant:Georges Smal|Georges Smal]]
</gallery></center>
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[powezeye]]
* [[powetike]]
* [[powinme]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|
* [[fijheu d’ rimeas]]
* [[rimeu]]
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| powéte = O4,E170,FE1
| poéte = FE1
| poïétt = E203
| powête = S0
|- = C1,FC99
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|scriyeu d' royes rimêyes
|fr= {{t+|fr|poète}}
|en= {{t+|fr|poet}}
}}
5wnsm0hql72qyolo4vazwcsk0lpe6sh
437647
437646
2026-10-04T08:16:31Z
Lucyin
218
/* {{H|ratournaedjes}} */
437647
wikitext
text/x-wiki
{{MR|poyete}}
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|ποιητής|ral=poyêtêss|sourd=grc}} (fijheu d’ rimeas), pal voye do {{p|poeta|la}} et do {{p|poète|fr}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|pɔ.ˈwɛːt|pɔ.ˈwet|pɔ.ˈet|pɔ.ˈjɛt|}}
** {{frcjh}} {{AFE|pɔ.ˈɛt}}
** {{pzc}} {{AFE|pɔ.ˈwɛt}}
* {{Ric|po·wete}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-|o=powete|f=powetresse}}
{{~}} {{o}}
# {{be-le|wa}} onk k' emantche des scrijhaedjes arimés.
#* Tchaeke {{~}} a des coides a si åme<br>K' ont bén pus åjhey do trefiler<br>Mi, dj' a l' måleur d' esse tinre al låme ;<br>On rén di tot m' fwait triboler. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Eco todis", tome 34, p. 131}}
#* Va, planket; lai l' {{~}} foirdjî ses ouves e påye et s' côpe les fleurs del veye, ele durèt si pô d' tins. {{s-rif|JMign|fleurs d'esté}}
#*Ome å cour di {{~}} ki l' magriyete estchante<br>Ostant ki l' croxhe-patårs linwtêye après ene pice d' ôr. {{s-rif|LLag|"L' inmant", ''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 104}}
#* I n a portant èn ombion a s' djoye; li cåde n' est nén fwait po s' prumî radjoû; si åme di {{~}} si racrampixh. {{s-rif|JBmpb|p. 44}}
#* Definixha d' on tchafiåd : c' est on {{~}}, ca avou lu, gn a tot ki rime. {{s-rif|PFau}}
#* Dji m’ va sayî do fé ene videyo tos les djoûs, trinte djoûs e rote, et do lére on court boket di trinte {{~s}} ki dji voe voltî tot pedalant so tchamps so voyes. {{s|Ran|oteur=LHen|l° 119, waeyén-tins 2026}}
<center>'''Sacwants powetes et powetresses e walon'''<gallery>
Bacq_Andrée_2005_(cropped).jpg|[[sourdant:Andrée Bacq|Andrée Bacq]]
Gabrielle_Bernard.jpg|[[sourdant:Gabrielle Bernard|Gabrielle Bernard]]
Bragard_Henri.jpg|[[sourdant:Henri Bragard|Hinri Bragard]]
Nicolas_Defrecheux_(1825-1874).jpg|[[sourdant:Nicolas Defrecheux|Nicolas Defrecheux]]
Dewandelaer_Franz_CD_Yvan.jpg|[[sourdant:Franz Dewandelaer|Franz Dewandelaer]]
Georges_Smal.jpg|[[sourdant:Georges Smal|Georges Smal]]
</gallery></center>
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[powezeye]]
* [[powetike]]
* [[powinme]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|
* [[fijheu d’ rimeas]]
* [[rimeu]]
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| powéte = O4,E170,FE1
| poéte = FE1
| poïétt = E203
| powête = S0
|- = C1,FC99
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|scrijheu d' royes rimêyes
|fr= {{t+|fr|poète}}
|en= {{t+|fr|poet}}
}}
i7f3461goawqvmp23c7bsay6rhmu2ud
437648
437647
2026-10-04T08:16:59Z
Lucyin
218
/* {{H|ratournaedjes}} */
437648
wikitext
text/x-wiki
{{MR|poyete}}
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|ποιητής|ral=poyêtêss|sourd=grc}} (fijheu d’ rimeas), pal voye do {{p|poeta|la}} et do {{p|poète|fr}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|pɔ.ˈwɛːt|pɔ.ˈwet|pɔ.ˈet|pɔ.ˈjɛt|}}
** {{frcjh}} {{AFE|pɔ.ˈɛt}}
** {{pzc}} {{AFE|pɔ.ˈwɛt}}
* {{Ric|po·wete}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-|o=powete|f=powetresse}}
{{~}} {{o}}
# {{be-le|wa}} onk k' emantche des scrijhaedjes arimés.
#* Tchaeke {{~}} a des coides a si åme<br>K' ont bén pus åjhey do trefiler<br>Mi, dj' a l' måleur d' esse tinre al låme ;<br>On rén di tot m' fwait triboler. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Eco todis", tome 34, p. 131}}
#* Va, planket; lai l' {{~}} foirdjî ses ouves e påye et s' côpe les fleurs del veye, ele durèt si pô d' tins. {{s-rif|JMign|fleurs d'esté}}
#*Ome å cour di {{~}} ki l' magriyete estchante<br>Ostant ki l' croxhe-patårs linwtêye après ene pice d' ôr. {{s-rif|LLag|"L' inmant", ''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 104}}
#* I n a portant èn ombion a s' djoye; li cåde n' est nén fwait po s' prumî radjoû; si åme di {{~}} si racrampixh. {{s-rif|JBmpb|p. 44}}
#* Definixha d' on tchafiåd : c' est on {{~}}, ca avou lu, gn a tot ki rime. {{s-rif|PFau}}
#* Dji m’ va sayî do fé ene videyo tos les djoûs, trinte djoûs e rote, et do lére on court boket di trinte {{~s}} ki dji voe voltî tot pedalant so tchamps so voyes. {{s|Ran|oteur=LHen|l° 119, waeyén-tins 2026}}
<center>'''Sacwants powetes et powetresses e walon'''<gallery>
Bacq_Andrée_2005_(cropped).jpg|[[sourdant:Andrée Bacq|Andrée Bacq]]
Gabrielle_Bernard.jpg|[[sourdant:Gabrielle Bernard|Gabrielle Bernard]]
Bragard_Henri.jpg|[[sourdant:Henri Bragard|Hinri Bragard]]
Nicolas_Defrecheux_(1825-1874).jpg|[[sourdant:Nicolas Defrecheux|Nicolas Defrecheux]]
Dewandelaer_Franz_CD_Yvan.jpg|[[sourdant:Franz Dewandelaer|Franz Dewandelaer]]
Georges_Smal.jpg|[[sourdant:Georges Smal|Georges Smal]]
</gallery></center>
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[powezeye]]
* [[powetike]]
* [[powinme]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|
* [[fijheu d’ rimeas]]
* [[rimeu]]
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| powéte = O4,E170,FE1
| poéte = FE1
| poïétt = E203
| powête = S0
|- = C1,FC99
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|scrijheu d' royes rimêyes
|fr= {{t+|fr|poète}}
|en= {{t+|en|poet}}
}}
9jvalrx07efq5u8gi1c21c6yir1bzmj
437649
437648
2026-10-04T08:21:33Z
Lucyin
218
437649
wikitext
text/x-wiki
{{RA|wa}}
{{MR|poyete}}
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|ποιητής|ral=poyêtêss|sourd=grc}} (fijheu d’ rimeas), pal voye do {{p|poeta|la}} et do {{p|poète|fr}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|pɔ.ˈwɛːt|pɔ.ˈwet|pɔ.ˈet|pɔ.ˈjɛt|}}
** {{frcjh}} {{AFE|pɔ.ˈɛt}}
** {{pzc}} {{AFE|pɔ.ˈwɛt}}
* {{Ric|po·wete}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-|o=powete|f=powetresse}}
{{~}} {{o}}
# {{be-le|wa}} onk k' emantche des scrijhaedjes arimés.
#* Tchaeke {{~}} a des coides a si åme<br>K' ont bén pus åjhey do trefiler<br>Mi, dj' a l' måleur d' esse tinre al låme ;<br>On rén di tot m' fwait triboler. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Eco todis", tome 34, p. 131}}
#* Va, planket; lai l' {{~}} foirdjî ses ouves e påye et s' côpe les fleurs del veye, ele durèt si pô d' tins. {{s-rif|JMign|fleurs d'esté}}
#*Ome å cour di {{~}} ki l' magriyete estchante<br>Ostant ki l' croxhe-patårs linwtêye après ene pice d' ôr. {{s-rif|LLag|"L' inmant", ''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 104}}
#* I n a portant èn ombion a s' djoye; li cåde n' est nén fwait po s' prumî radjoû; si åme di {{~}} si racrampixh. {{s-rif|JBmpb|p. 44}}
#* Definixha d' on tchafiåd : c' est on {{~}}, ca avou lu, gn a tot ki rime. {{s-rif|PFau}}
#* Dji m’ va sayî do fé ene videyo tos les djoûs, trinte djoûs e rote, et do lére on court boket di trinte {{~s}} ki dji voe voltî tot pedalant so tchamps so voyes. {{s|Ran|oteur=LHen|l° 119, waeyén-tins 2026}}
<center>'''Sacwants powetes et powetresses e walon'''<gallery>
Bacq_Andrée_2005_(cropped).jpg|[[sourdant:Andrée Bacq|Andrée Bacq]]
Gabrielle_Bernard.jpg|[[sourdant:Gabrielle Bernard|Gabrielle Bernard]]
Bragard_Henri.jpg|[[sourdant:Henri Bragard|Hinri Bragard]]
Nicolas_Defrecheux_(1825-1874).jpg|[[sourdant:Nicolas Defrecheux|Nicolas Defrecheux]]
Dewandelaer_Franz_CD_Yvan.jpg|[[sourdant:Franz Dewandelaer|Franz Dewandelaer]]
Georges_Smal.jpg|[[sourdant:Georges Smal|Georges Smal]]
</gallery></center>
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[powezeye]]
* [[powetike]]
* [[powinme]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|
* [[fijheu d’ rimeas]]
* [[rimeu]]
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| powéte = O4,E170,FE1
| poéte = FE1
| poïétt = E203
| powête = S0
|- = C1,FC99
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|scrijheu d' royes rimêyes
|fr= {{t+|fr|poète}}
|en= {{t+|en|poet}}
|nl= {{t+|nl|dichter}}
|de= {{t+|de|Dichter}}
|es= {{t+|es|poeta}}
|ar= {{t+|ar|شاعر|ral=châ3ir|ar-fafl=شَاعِر}}
}}
gfz3ohm7olqzip99dy9dhqfi9qhkwwv
tignasse
0
70981
437659
395726
2026-10-04T10:03:32Z
Scribus electronicus
3672
Amidraedjes
437659
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Epr|tignasse|fr|wa}} {{m-s}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|ti.ˈŋas|tɪ.ˈŋas}}
** {{pzc}} {{AFE|ti.ˈŋas}}
* {{Ric|ti·gnasse}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{f}}
# grosse tchivleure må wåkeye.
#* I pinse : « A, l’ capon k’ est djoyeus !<br>A ! Si dj’ n’ aveu nén mes anêyes,<br>Et m’ blanke {{~}} et m’ vî caisson,<br>Dji såyreu d’ candjî m’ destinêye,<br>Et dj’ shureu li ptit polisson! » {{s-rif|MLol|"L’iviêr èt l’amour"}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|haper pal tignasse}}<!--hapé pol tignasse-- = E89> : [[acaimer]].
#* {{~|Hapez pal tignasse}}, s' el sipougntez comifåt. {{s-rif|E203}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[tigneus]]
==== {{H|mots vijhéns}} ====
{{Boesse|c=2|tite=tiesse|
* [[caime]]
* [[tchivleure]]
}}
==== {{H|ortografeyes|wa}} ====
{{Orto
| tignasse = E1,E34, E89, R10
| tignass = E203
}}
==== {{H|ratournaedjes|wa}} ====
{{ratour|grosse tchivleure må wåkeye
|fr= {{t+|fr|tignasse}}
}}
s4yhvapwv5whrxqiu46qt5omfcptezw
hape-lopin
0
71061
437660
396105
2026-10-04T10:08:51Z
Scribus electronicus
3672
Amidraedjes
437660
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Apl-loy}} «[[haper|hape]]» + «[[lopin]]»
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|hap.lɔ.ˈpɛ̃}}
** {{pzc}} {{AFE|hap.lɔ.ˈpɛ̃}}
* {{Ric|hape-·lo·pin}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{o}}
# [[rénnvåt]] (E1).
#* On bea djoû, tot fjhant l' {{~}},<br>Li djonne Amour, on fén calin,<br>Ala sayî d' agrawyî l' låme,<br>K' odéve si bon, foû d' ene tchetoere. {{s-rif|MLol|p. 104, "L’amour atrape lu pètche"}}
# [[xhoré]] rôbaleu (E203).
#* Voyîz ci {{~}} la evoye. {{s-rif|E203}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
* {{Lka-motyince|wa|ome ou cmere ki n’ våt rén}}
==== {{H|sipårdaedje}} ====
{{WL}} ''(Trimbleu, Vervî)''
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| aplopin = C1,C9,C13, O0,O2
| apoplén = O0
| hape-lopin = E1
| hap’lopin = E89
| haplopin = E203
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|
|fr= {{t+|fr|canaille}}, {{t+|fr|vaurien}}
}}
{{ratour|xhoré rôbaleu
|fr= {{t+|fr|pouilleux}}, {{t+|fr|mendiant}} famélique
}}
5uupk9ty9ccstkftjhz4w0xu533pxv2
437661
437660
2026-10-04T10:09:08Z
Scribus electronicus
3672
437661
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Apl-loy}} «[[haper|hape]]» + «[[lopin]]»
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|hap.lɔ.ˈpɛ̃}}
** {{pzc}} {{AFE|hap.lɔ.ˈpɛ̃}}
* {{Ric|hape-·lo·pin}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{o}}
# [[rénnvåt]] (E1).
#* On bea djoû, tot fjhant l' {{~}},<br>Li djonne Amour, on fén calin,<br>Ala sayî d' agrawyî l' låme,<br>K' odéve si bon, foû d' ene tchetoere. {{s-rif|MLol|p. 104, "L’amour atrape lu pètche"}}
# [[xhoré]] rôbaleu (E203).
#* Voyîz ci {{~}} la evoye. {{s-rif|E203}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
* {{Lka-motyince|wa|ome ou cmere ki n’ våt rén}}
==== {{H|sipårdaedje}} ====
{{WL}} ''(Trimbleu, Vervî)''
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| aplopin = C1,C9,C13, O0,O2
| apoplén = O0
| hape-lopin = E1, R10
| hap’lopin = E89
| haplopin = E203
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|
|fr= {{t+|fr|canaille}}, {{t+|fr|vaurien}}
}}
{{ratour|xhoré rôbaleu
|fr= {{t+|fr|pouilleux}}, {{t+|fr|mendiant}} famélique
}}
rijgneapaaducafsducqzrgaxlem48z
so les rins
0
72367
437662
437563
2026-10-04T10:14:24Z
Scribus electronicus
3672
Egzimpe
437662
wikitext
text/x-wiki
=={{L|wa}}==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Sh-m|so|les|[[rin|rins]]}}
=== {{H|advierbire|wa}} ===
{{~}}
# so si screne.
#* On lyi a fwait verdjî ene oizir {{~}}. {{s-rif|E203|a "verjî"}}
#* Li drômadaire n' a k' ene croufe {{~}}. {{s-rif|E203|a "drômadair"}}
#* Divant çoula, dj’ aveu del bire,<br>Do pan, do lård et des crompires ;<br>Dji vikéve assez oniesmint<br>A poirter des saetchs {{~|so mes rins}} ; {{s-rif|MSApjs|1795, tecse lijhåve e Feller [[s:O ! vos loûrds tchins di pâtriyotes|vocial]] et schoutåve [[w:Paskeye di Djhan Såpire, poirteu ås saetchs|vola]]}}
#* Tote fire, avou ene tresse {{~}},<br>Vinoz dås scoles ou då covint,<br>Les omes<br>Seront la po vs fé des siermints<br>Et vs amidoûler catchetmint,<br>Les omes. {{s-rif|JDcoh|1939, p.123, ''Lès omes, Tchansonète po feume'' (1903)}}
# so lu-minme.
#* Djhoz m' çou k’ il avént tos les deus {{~|so leus rins}} [kimint k' estént moussîs]. {{s-rif|JKlc|1889, ''Ine dimande en divorce'', p.35, mwaisse modele lijhåve [[s:Ine dimande en divorce|cial]]}}
#* Djerå k' ôt djåzer d' vere si stind,<br>Sint k' il a-st ene capuce so s' tiesse<br>Louke ses mantches et voet {{~|so ses rins}}<br>On mousmint d' hanscote rossete. {{s-rif|BSLLW|oteur= Ep. Martial|Bulletin de 1858, ‘’Li savtî des recoletes’’, 69-73}}
# avou on mehin, on mancaedje ki nos [[rascråwer|rascråwe]].
#* Bén, vo m' la prôpe, edon, mi, avou ene grande grosse måjhone insi {{~}}. {{s-rif|HSjan|1911, p.162}}
#* Dj’ raprepia m’ djîsse sins l’ voleur,<br>Avou {{~}},<br>Li måle loukeure,<br>D’ on solo tot blanc-moirt. {{s-rif|JCmp|« Anôy’mint », 1925, p.40}}
#* DÅVID.(placant avou s' pougn on timbe di cwitance). - Way ki va t i co nos atoumer {{~}} ! {{s-rif|JMvm|(1933), p.15}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|[[esse so les rins di]]}}
# {{r|[[herer so les rins]]}}
==== {{H|mots vijhéns}} ====
{{Boesse|c=2|tite=so si screne|
* [[a crås-vea]]
}}
==== {{H|sipårdaedje}} ====
{{WL}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|so lu-minme
|fr= {{t+|fr|sur soi}}
}}
{{ratour|avou on mehin, on mançaedje ki nos rascråwe
|fr= {{t+|fr|à sa charge}}, avec un problème à sa charge, une menace qui nous pèse, {{t+|fr|sur ses épaules}}
}}
t9w2p4q1p45inhedbs83ieiw5lx3n5d
Sourdant:C74
102
72500
437627
405620
2026-10-03T13:01:14Z
EmausBot
2581
Correction d’une double redirection depuis [[Sourdant:Motlî Léonard Lampereur]] vers [[Sourdant:Motlî Leonard Lampereur]]
437627
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sourdant:Motlî Leonard Lampereur]]
krm7i6n29aolbtsryqmygmfdo7igbps
li tiesse levêye
0
74549
437626
436282
2026-10-03T12:48:17Z
Scribus electronicus
3672
/* Advierbire */ Egzimpe
437626
wikitext
text/x-wiki
=={{L|wa|bl}}==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Sh-m|li|tiesse|[[levé|levêye]]}}
=== {{H|advierbire|wa}} ===
{{~}}
# [[li tiesse hôte]].
#* Mi, dji n’ vou nén des çanses di måle acwire !<br>Dj’ overrè po viker, dji n’ årè k’ ene cote e m’ cou,<br>Mins dji rotrè {{~|l’ tiesse levêye}} ! M’ avoz vs bén etindou ? {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne XXIV, v. 1113-1115 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne XXIV|lijhåve e Feller vaici]]}}
#* Çoula m' rapisnrè cisse djournêye ;<br>Ele m' a prové k' vosse bele oumeur<br>Inméve do roter {{~|l' tiesse levêye}},<br>Tot djhant « Dj' so pôve, mins dj' a d' l' oneur ! » {{s-rif|JDcoh|1939, p.119, ''Li brave Nanète'' (1910)}}
#* Si vs plait mes amisses, arestez di vs kihagnî. Nos vikans des målåjheys moumints, nos dvans nos prinde på bresse et roter {{~|l’ tiesse levêye}}. {{s-rif|JTho}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{Lka-ra|li tiesse hôte}}
b7wk9fvhxljdkmsjlxgch36t76qwamr
mete des xhames el voye
0
74898
437645
421149
2026-10-04T08:15:36Z
Scribus electronicus
3672
437645
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa|bl}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Sh-m|mete|des|xhames|el|voye}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{~}}
# {{Lka}} [[mete des xhames e l’ voye]].
k01n2mnaz9b6vb99bxvw49aa6gven1p
rigrignî
0
77521
437625
437545
2026-10-03T12:37:51Z
Scribus electronicus
3672
Egzimpe
437625
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
{{-spodiv-RI|grignî}}
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{V|grignî}} {{bet|ri|v|wa}}, {{çdom}} {{caw|er|v|wa}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|ʀɪ.gʀɪ.ˈɲiː|ʀɪ.gʀɪ.ˈɲɪ}}
** {{pzc}} {{AFE|ʀi.gʀi.ˈɲiː}}
* {{Ric|ri·gri·gnî}}
=== {{H|viebe|wa}} ===
{{-codjow-|troke=2|A=r(i)grign|come=waitî}}
{{~}} {{vc}}
# ''(Djivet)'' [[imiter]] ene sakî tot fjhant des xhenes
#* Drî les tacons, dins l' estoelî, el lune riyeut a nos rguignî. {{s-rif|RMay}}
# ''(Lidje)'' ni nén aconter, [[ribouter]].
#* On-z {{~|a rgrignî}} mes ofes. {{s-rif|E203}}
#* Ele {{~|rigregne}} tos les cis ki s' prezintèt. {{s-rif|E1}}
# {{vpr}} {{meteyo|wa}} [[s’ enûler]], [[s’ anoeri]].
==== {{H|parintaedje}} ====
* {{Lka-pa|grignî}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|tite=ni nén aconter, ribouter|
* [[dihîfrer]]
* [[dilaidi]]
* [[dimeprijhî]]
* [[dispréjhî]]
* [[ribouter]]
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| rigrignî, rgrignî = R10
| rigrignî, r’grignî = E1
| rigrigni, r’grigni = C8
| rigrignî = E203, R12
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|imiter ene sakî tot fjhant des xhenes
|fr= contrefaire les gestes, la voix de quelqu'un en faisant des grimaces
}}
{{ratour|ni nén aconter, ribouter
|fr= {{t+|fr|dédaigner}}, {{t+|fr|rebuter}}, {{t+|fr|mépriser}}
}}
{{ratour|s' enûler, s' anoeri
|fr= {{t+|fr|se gâter}}, {{t+|fr|s’assombrir}}
}}
=== {{H|pårticipe erirece|wa}} ===
{{-perwa-î|rigrign}}
{{PE=}}
=== {{H|addjectif|wa}} ===
{{-addjwa-î|pingn}}
{{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}}
# ki fwait l' mawe.
#* Ene mene {{~|rigrigneye}}. {{s-rif|E1}}
#* Mi, dj’ åreu magnî m’ feme télmint k’ dj’ end esteu sot<br>Å cminçmint d’ nosse mariaedje ;<br>Si dj’ endè so disgosté, ci n’ est nén ki dj’ soeye glot ;<br>Dj’ è voe tant è m’ manaedje !<br>Mi feme, veyoz vs, mi feme, si dji so si {{~|rgrignî}} :<br>C’ est d’ foice ki dji rgrete ouy do n’ nén l’ aveur magnî. {{s-rif|JKlc|1889, ''Ji l’âreu magnî'', p.33, mwaisse modele lijhåve [[s:Ji l’âreu magnî|cial]]}}
# ki broûle må.
#* On {{~|rgrignî}} feu. {{s-rif|E1}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|ki fwait l' mawe
|fr= {{t+|fr|maussade}}
}}
{{ratour|ki broûle må
|fr= qui boude
}}
4itk4ettn4rqalk1pju058jgqvt97x3
poeres di cwin
0
77533
437624
2026-10-03T12:04:55Z
Lucyin
218
Pådje ahivêye avou «{{Supluwa|poere di cwin|f}}»
437624
wikitext
text/x-wiki
{{Supluwa|poere di cwin|f}}
74z01min05fo8tkz8ibdsmoj411ixgh
schåle di cårmane
0
77534
437632
2026-10-04T07:46:46Z
Scribus electronicus
3672
Ahivaedje
437632
wikitext
text/x-wiki
=={{L|wa|bl}}==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Sh-m|schåle|di|cårmane}}
=== {{H|sustantivire|wa}} ===
{{~}} {{o}}
# dizo d' ene [[cårmane]] ki s' aspoye so les [[aessi|aessis]].
#: {{djermon-egzimpe|wa}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
* [[tcherete a schåles]]
==== {{H|sipårdaedje}} ====
{{WL}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| hâle di cârmanne = E89
| - = E1,E203
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|dizo d' ene cårmane ki s' aspoye so les aessis
|fr= {{t+|fr|ridelle}}
}}
0wry78h0hihbhxxnls1ps788zc2xe6a
aler sol xhame
0
77535
437651
2026-10-04T08:33:58Z
Scribus electronicus
3672
Ahivaedje
437651
wikitext
text/x-wiki
=={{L|wa|bl}}==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Sh-m|aler|so|l’|xhame}}
=== {{H|vierbire|wa}} ===
{{~}}
# {{djus|wa}} aler å [[djubet]], al [[potince]].
#* C' e-st ene keure po-z {{~}}. {{s-rif|E203}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| alé so l’ham = E203
| aler so l’ hame = E1
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|aler å djubet, al potince
|fr= aller au pilori, au carcan
}}
f6hen3674jx78x74l205lnzlvbfupwk
xhame a cwate pîs
0
77536
437652
2026-10-04T08:39:19Z
Scribus electronicus
3672
Ahivaedje
437652
wikitext
text/x-wiki
=={{L|wa|bl}}==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Sh-m|xhame|a|cwate|[[pî|pîs]]}}
=== {{H|sustantivire|wa}} ===
{{-su-|pl=xhames a cwate pîs}}
{{~}} {{o}}
# [[ashida]] sins dossire a cwate pîs.
#: {{djermon-egzimpe|wa}}
==== {{H|sipårdaedje}} ====
{{WL}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| ham à quatte pî = E89
| - = E1,E203
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|ashida sins dossire a cwate pîs
|fr= {{t+|fr|tabouret}} à quatre pieds, {{t+|fr|escabeau}}
}}
kmcfeu3mnfdol2nmzasivpezbrqvtls
haredjresse
0
77537
437670
2026-10-04T11:14:11Z
Scribus electronicus
3672
Scribus electronicus a displaecî l’ pådje [[haredjresse]] viè [[heredjresse]]
437670
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[heredjresse]]
e71xubiczameiyseubh48m4d91tztxc