Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.22 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 9765 437671 435853 2026-10-04T12:07:10Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437671 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{dal}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|*hross|sourd=non|tchivå}} sapinse Haust. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ha.'ʀɔt|a.'ʀɔt}} {{Hp}} ** {{pzc}} {{AFE|ha.'ʀɔt}} * {{Ric|ha·rote}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{tchivå|wa}} vî [[fayé]] tchvå. #* Li fôre di Sinte-Catrene a Hu, c' est l' fôre ås {{~s}}. {{s-rif~|E1}} rl a: [[haguete]], [[carcan]]. {{lang|fr|F. haridelle, rosse.}} #* Padrî les bayes di keuve ki passèt tot blawtant,<br>On voet ene pôve viye {{~}} ki saetche tot djemixhant. {{s-rif|JCmp|« C’èst l’ fièsse », 1912-1913, p.74}} # biesse (tchivå, tchén, vatche) ki n' schoûte nén. #* Si tchvå n' est k' ene {{~}} ki n' rote k' a côp d' corijhe. {{s-rif|E203}}, {{s-rif|E1}} ''I fwait troter les harotes Les boirgnant disk' å fagnon'' (M. Pire). # maigue djin. #* Ene maigue {{~}}. {{s-rif|E1}} #* To n' ti vôreus nén maryî avou ç' maigue harote la, taiss, to n' as ddja rén po pougnî ddins. # feme ki n' våt nén tripete. ''Waite on pô l' grande {{~}}, ele n' a nén co pelé ses canadas.'' # [[houre]], poufiasse. #* PENÊYE. – Va-z è, va-z è, cahoute !<br>Avou ç’ viye {{~}} la, ti vas fé ene bele brûte ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne IX, v. 896-897 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne V|lijhåve e Feller vaici]]}} #* Et zels respondît: "Est çk' i faleut leyî traitî nosse sour come ene {{~}} ? {{s|LHdjn}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | arote = C1,C9, O0,O4 | harote = E1, R9,R10 | harott = E203 | harotte = E89 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|haridelle}}, {{t+|fr|rosse}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|maigrelet}}, {{t+|fr|maigrichon}}, {{t+|fr|chétif}} }} {{ratour|houre, poufiasse |fr= {{t+|fr|traînée}}, {{t+|fr|poufiasse}} }} Etimolodjeye: vikigne {{lang|is|"hross"}} (tchivå). | '''harotreye''' [f.n.] atelêye di harotes. Disfondowes: harotrîe, harotrèye. fgdxca0mnpypga9in7tr2j8opb45inf 0 9771 437677 431772 2026-10-04T12:50:27Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437677 wikitext text/x-wiki {{RAwa}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|*haitjan|sourd=frk}} {{m-s}}, {{FEW|16|126|a}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ha.'ti|ha.'te|a.'te}} {{miers|5|171}}; {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ha.'ti}} * {{Ric|ha·ti}} === {{H|viebe|wa}} === {{-coprus-}} {{~}} # {{vc}} {{coujh|wa}} [[cure]] [[ådfoû]] (ene tchå) so li stouve, sol feu. #* Ni lai nén {{~}} les crompires. {{s-rif|E165}} #* Dji va leyî {{~}} l’ soper, ttaleure. #* I rvént dé l' coir di s' feme, et-z aloumer on briket po lyi {{~}} li plante des pîs, et les doyes, po vey s' ele vike co. {{s-rif|LMver}} # {{vc}} broûler totoute, distrure. #* Li ptite boke del moxhe avou s' trompe, ses deus grands ouys ki l' blame a {{~}} kimincèt a disparete {{s|JMM}} #* A foice di m' escoler pak' i m' faleut tot cnoxhe po viker, On m' a {{~}} l' cervea. {{s-rif|GCab}} #* A nozôtes di carculer l' dôzaedje des rais gama po {{~}} les celules malådes et leyî viker les haiteyès celules metowes disconte {{s|LMJS}} # {{vsc}} broûler ådfoû. #*Li tchår a trop foirt feu; ele {{~|hatixhrè}}. {{s-rif|E203}} #* MAYANE. (A Simone) Et vos, n' rovyîz nén k' vos estoz dvins les confiteures, edon. Çoula rote divant tot.<br>SIMON. - Ele ni polèt må do broûler matante. (Houbert lyi rind l' telegrame.)<br>MAYANE. - Neni, mins ele pôrént bén {{~}}. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne VI, p.23}} #* Såcîz l' djigot savoz Bertene ki n' {{~|hatixhe}} !... {{s-rif|JMvm|(1933), p.3}} # {{vsc}} {{im}} broûler divintrinnmint (awè l' foirt [[sintimint]] di). #* Ti véns di t' dressî tot {{~|hatixhant}} d' firté Et tot presse a disfinde tes droets, tes libertés {{s-rif|ISte}} #* -C’ est ki, dzo l’ mamé ki m’ {{~|hatixh}},<br>E m’ cour li veye monte a galop. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Poqwè", tome 43, p. 140}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[hatixhaedje]], [[hatixheure]] {{mse}} * [[hazi]] * [[hazké]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (cure ene tchå ådfoû et nén ådvins) : [[edoirmi]], [[saizi]], [[haper]], [[rossi]], [[rosti]]; {{miers|5|171}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * (cure lontins et doûçmint) : [[bouyter]], [[cure a tatin]], [[tatiner]] * (broûler pår on cujhaedje) : [[kibroûler]], [[forcure]], [[crayler]], [[rayi]], [[griyî]], [[fricassî]], [[carcané]] {{miers|5|172}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | xhati = E212 | hati = E1, E165 p. 51, E170, E203, E212, G205 p. 327 | hatti = E89 | {{=fon|?|hater}} = G205 p. 327 | {{=fon|?|ater}} = G205 p. 327 |- = S0, S117, R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|broûler ådfoû mins nén ådvins (del tchå) |fr= {{t+|fr|griller}}, {{t+|fr|rôtir}}, {{t+|fr|havir}} ''(vî mot)'' |de= {{t+|de|anbrennen}} }} {{ratour|broûler {{Lka-ra|broûler}} |fr= {{t+|fr|brûler}}, {{t+|fr|cramer}} }} {{ratour|broûler divintrinnmint |fr= {{t+|fr|broûler}}, {{t+|fr|se consumer}}, {{t+|fr|s’enflammer}} }} === {{H|PE|wa}} === {{PE=}} #* Li ptite boke del moxhe avou s' trompe, ses deus grands ouys ki l' blame a {{~}} kimincèt a disparete {{s|JMM}} #* A foice di m' escoler pak' i m' faleut tot cnoxhe po viker, On m' a {{~}} l' cervea. {{s-rif|GCab}} === {{H|Cos|wa}} === {{IP1S+Kim2S-4}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-i|hat}} {{~}} {{o}} # broûlé ådzeu. #* Les crompires sont {{~|hateyes}}. {{s-rif|E165}} # {{colr|wa}} rosse (di coleur). ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|broûlé ådzeu |fr= {{t+|fr|brûlé}}, {{t+|fr|havi}} ''(vî mot)'' }} {{ratour|rosse di coleur |fr= {{t+|fr|roux}}, {{t+|fr|roussâtre}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{tsg|wa}} # [[rosse]] coleur. # odeur di broûlé. #* Li måjhone ode li {{~}} # boket broûlé d' èn amagnî. #* I t’ fåt leyi li {{~}} sol costé. {{s-rif|E165}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[rossea]] ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|tirer sol {{~}}}} : aveur des [[tchveas]] inte blond et [[rossea]]. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rosse coleur |fr= {{t+|fr|roux}} }} {{ratour|odeur di broûlé |fr= {{t+|fr|roussi}}, {{t+|fr|brûlé}} }} 194edqjn1507ib9itatdwrplg9cm7n9 0 9773 437676 399858 2026-10-04T12:46:10Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 437676 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj}} «halter» (racuzinåve avou l’ {{p|hals|nl}}), {{dcaw|rea|s|wa}}, pal voye do {{p|hasterel|fro}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ha.tʀɛː|a.tja|wa.tja|a.tʀja|wa.tʀja|a.tʀɛː|ha.tja}} {{Hp}} {{36pr}} {{BS|ea}}. ** {{pzc}} {{AFE|ha.tʀja}} * {{Ric|ha·trea}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{antomeye|wa}} metou inte li [[tiesse]] et les [[spale]]s. #* Li hanete n’ est ki l’ dirî do {{~}}. {{s|R10}} #* I m’ a prindou pal {{~}} come po m’ sitronner. {{s|R10}} #* Dji bouta ene echerpe åtoû di m’ {{~}}. {{s|R10}} #* Elle åront l’ coulant e {{~}}<br>Ki serè fwait di ptits coirdeas<br>Si åront des ptitès nåletes<br>K’ elzî vénront pinde el hanete. {{s-rif|[[w:paskeye|viye paskeye di Nameur]]}} #* Li tchanteu doet esse wåkî d' ene calote di soye ou d' on tchapea d' tinre feute<!--chapeau mou--> esse moussî avou on paltot oubén on sårot et on noret so s' {{~}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.135, ''Treûs-oûs po ‘ne pèce !'' (1906)}} #* On voet å triviè d’ ses timpes ; si {{~}} si distchårnêye, et s’ front sowe. {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.17}} #* Li pere inme l’ eure wice k’ i rintere<br/>Pask’ å {{~}}, l’ efant lyi va potchter. {{s-rif|MPec}} #* Li tchinnon k’ ele poirtéve e si {{~}} s’ emacrala dvins les ronxhes. {{s-rif|GuiS}} #* Ç’ côp la, M’ a prins på {{~}}, li mouchtafa. <!--{{SgBe}}--> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|dji t’ va toide li hatrea}} : dijhêye po [[mancî]] ene sakî. # {{r|amandes do hatrea|cat=es}} : amigdales. # {{r|mete li coide å hatrea}} : pinde ene sakî. #*Abeye !… Nos alans sayî di lyi '''mete li coide å hatrea''' ! {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|15}}}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[cô]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[hatelrece]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | xhatrai = E212 | hatrê = E1, E170, E212b | haterê = E1 | hatrai = E89,E203 | atia = C1, C9, C13, O0 | atria = C9 | watria = C9 | hatrea = R10,R11,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|cou}} |en= {{t+|en|neck}} |nl= {{t+|nl|hals}}, {{t+|nl|nek}} |ary= {{t+|ary|عنق|ral=3enq}} }} === {{H|VE}} === {{wp|hatrea}} saqbhmp4edn4qmtuuc90jxf5dbg63bl 0 9774 437680 350403 2026-10-04T13:21:35Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 437680 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Etim?}}; maxhaedje avou l' viebe «[[schaver]]» et s' parintêye, mins les disfontowes di ci-ci et di s' parintêye motrèt bén on H prumrece. Motoit ki c' est l' disfondowe lidjwesse d' on *schavet ki s' a spårdou totavå avou l' houyreye. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ha.'vɛ|a.'vɛ|avɔ}} {{Hp}} ** {{pzc}} {{AFE|ha.'vɛ}} * {{Ric|ha·vet}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{usteye|wa}} fotche avou les dints riployîs di scwere, k' on s' endè sieve metans po saetchî l' ansene djus d' ene tchertêye, råyî ås canadas, pexhî ås gurnouyes (sôre avou des plats dints), rahopter ås crompires. #* Mete pinde ene linwe di boû å {{~}}. {{s-rif|E203}} # [[crotchet]]. {{r| l'}} :; u: {{r| li Feme å havet}} : Sinonimeye: [[hårcot]], [[turbet]], [[cro]], [[hé (havet)|hé]]. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[havtea]], [[havete]], [[havea]] * [[havter]] * [[ahavter]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[have-noejhe]] * [[Ome å havet]], [[Feme å havet]], [[Grand-mere å havet]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | avèt = C1,C9,C13,C62, O0,O2,O3,O4,O5 | avo = C8 | havet = E89,E203, R9,R10,R13 | havèt = E1,E34 }} === {{H|S}} === Etimolodjeye: [[Sourdant:E212b|Litchanteu]] (1999), po tote li parintêye, cite Haust k' el vout fé soude do neyerlandès [[schaven]] (schaver) et l' [[Sourdant:FEW|FEW]] ki rmonte a on patwès latén «excavare». Mins c' est l' minme diåle, ki dene e walon des mot rfondous avou l' [[w:betchfessî sch|betchfessî sch]]. eoyoqrcsl9hnayv8vc3zrnwefag94uz 0 9789 437688 435432 2026-10-04T13:44:52Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437688 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|hennire|sourd=la}}, {{caw|i|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɛ.'nɪ|ɛ.'nɪ}} {{Hp}} ** {{pzc}} {{AFE|hɛ.'nɪ}} * {{Ric|he·ni}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vsc}} {{codj|wa|come=prusti}} # {{brut|wa}} {{tchivå|wa}} criyî, a s’ môde, tot djåzant des tchvås. #* Li tchvå {{~|henixh}}. {{s-rif|E1}} #* Les harotes ni {{~|henixhèt}} waire. {{s-rif|E203}} #* Aschoûtez {{~}} l' cavaye ! {{s-rif|O4}} #* I n' frént nén tant des ådiyosses :<br>C' est tot {{~|henixhant}} k' i s' coûtchrént<br>Sol pas, contins di s' vey loyî</br>Po dschinde låvå wangnî leu crosse ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.77, ''Lès dj’vås dè fond'' (1938)}} #* Tote li nute, on-z etindeut les boûs et les vatches ki shoflént, les tchvås ki pestelént et {{~|henixhént}}. {{s|WMar}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[henixhaedje]] * [[henixhmint]] * [[henixhon]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | heni = E89, R10 | hèni = E1,E203 | èni = O3,O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|criyî tot djåzant d' on tchvå |es= {{t+|es|relinchar}} |fr= {{t+|fr|hennir}} }} p4evaycd6nyjtkc2oyy67od8ckxe1ip 0 9805 437709 436080 2026-10-04T15:21:29Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437709 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Dat|1385}}<ref>(J. DES PREIS, Geste de Liege, 31103</ref> ''heirchier'', {{caw|î|v|wa}} {{e?}}. * {{Bdj|herke|sourd=gem|rustea}}, adon racuzinåve avou « [[hårker]] », avou, sapinse li motî Haust, ene assaetchance do {{p|hǐrpǐcāre|la-vul}} ([[irper]]). * {{Bdj|hǐrpǐcāre*|sourd=la-vul|irper}} {{FEW|4|433}}, {{bdj|hirpicis|sourd=la|îpe}} sorlon l' ATILF<ref>http://stella.atilf.fr/Dendien/scripts/tlfiv5/advanced.exe?8;s=4060990515;</ref>. Gn a sacwantès rujhes, todi. Prumirmint, li {{p|hǐrpǐcāre|la-vul}} et l' {{p|hirpicem|la-vul}} ont dedja dné, sins passer på {{p|hercier|fro}} et på {{p|herce|fro}}, li walon « [[îpe]] » et « [[irper]] ». Avou ça k' on rileve bén, po ç' viebe, li sinse di « [[rustler]] », mins nole pårt li ci d' « [[irper]] ». S' il avaxhe vinou pal voye d' èn ôte lingaedje d' oyi å Moyinådje, on-z åreut ratindou on viebe del cogne di ''*hercî''. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɛʀʧiː|hjɛʀʧiː|ɛʀʧiː|ɛʀʧi|ɛʀʧɛ|ɛʀʧe}} {{Hp}} ** {{pzc}} {{AFE|hɛʀʧiː}} * {{Ric|her·tchî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=hertch|B=hetch|B.2=hertchey|come=hertchî}} {{~}} # {{vc}} trinner (ene sakî, ene sacwè) al tere, tot fjhant ene foice. #* Les adjints {{~|hertchèt}} l' sôlêye el pote {{s-rif|E34}} #* Pa pîs ou pa mwins,<br>On m' {{~|hetche}} å violon påjhûlmint. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li Sans-çouci Lîgeois ou l’Krenkinî d’Lîge'', p.105}} #* Pocwè nd a t i tant ki n' ont<br>Polou {{~}} sol levêye<br>Li fårdea del destinêye<br>Etchinné a leu talon? {{s-rif|EWfc|"Mins poqwè"}} #* Mådi l' djannesse ki trompe, afîsse do fé s' gômåd,<br>Tot kî fwait ene keure pareye, a court di coide pol pinde,<br>I fåreut k' on l' {{~|hertchaxhe}} viè l' tiesse al cawe d' on tchvå ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.48, ''Pauves pitits oûhês'' (1910)}} #* Il ont rescontré nosse hiedresse<BR>L' ôte feye, ki rwaitive a ses biesses.<BR>I vos l' ont apougnî pal tiesse<BR>Et s' l' {{~|ont hertchî}} dins ene djiniesse. {{s-rif|JCB}} #* Pocwè don {{~|avént}} i {{~}} des adjeyantès pires des kilometes å lon afîsse di dressî leus menirs et leus dolmens ? {{s-rif|JPD}} #* Afeye, li coshet dmoréve so s' cou et s' mwaisse el diveut {{~}}. {{s-rif|JPD}} # {{vc}} eminer, epoirter di foice ene sawice. #* Vos årîz bén mî fwait do braire<br>Ki l’ diåle les {{~|hertchaxhe}} e-n infier,<br>K’ avou ses grifes e trô d’ leu cou<br>I fjhaxhe moussî do plonk fondou ! {{s-rif|MSApjs|1795, tecse lijhåve e Feller [[s:O ! vos loûrds tchins di pâtriyotes|vocial]] et schoutåve [[w:Paskeye di Djhan Såpire, poirteu ås saetchs|vola]]}} # {{vc}} saetchî målåjheymint ene sacwè d' foirt pezant, ki rôle, u ki flote. #* Li tcherete k' ele {{~|hertchive}} esteut ossu rapîçtêye ki s' harnaxhaedje ranucté d' coides. {{s-rif|LLag}} #* Les ôtes dicipes arivént avou l' batea, etot {{~|hertchant}} l' filet d' pexhons {{s-rif|SDjratJML}} # {{vc}} assaetchî (ene sacwè) tot l' fijhant trinner on moumint (avou ene fortchete, on rustea). #* Avou ene fortchete, i {{~|hertchive}} les deus djaenes d' oû et les gros trukes, et i spotchive ttafwait dins si assîte. #* Ene rôbe di soye<br>K’ on {{~|hetche}} londjinnmint so s’ pus long ! {{s-rif|JCmp|« Nôvimbe », 1922-23, p.38}} # {{vc}} (imådjreçmint) prinde toltins avou lu, prinde avou lu ene sacwè ki vos ehale. #* Nos {{~|hertchans}} tertos nos ptitès mizeres. #* Matante, si vos vloz do vinaigue di peme, dji vs è rmetrè on cantea :: Nonna, dji n' vou rén {{~}} avou mi ! {{s-rif|RDed}} # {{vndc}} {{houy|wa}} saetchî, u poûssî on vagonet avou del hoye u des edjåjhes, del taeye disk' al cadje pol miner evoye. # {{vsc}} haetchî å rustea, u al fotche. #* Dji n' fjha k' on sôt dissu m' rustea<BR>Po {{~}} dins ses boyeas {{s-rif|JCB}} # {{vsc}} pinde disca tere, po on mousmint. #* Vosse rôbe ki {{~|hetche}} al tere. {{s-rif|E203}} #* Li grosse beguene poirtéve des bleuwès cotes ey on bleu dvantrin ki {{~|hertchive}} disca tere {{s-rif|JHou}} # {{vsc}} trinner al tere. #* Ké becson ! li rowe di dvant si disgonfele; li tchinne a dedja potchî djus troes côps, et dins les dischindêyes, i m' fåt leyî {{~}} mes pîs al tere, paski les frins n' vont nén {{s-rif|YPaq}} # {{vsc}} aveur ene rowe ki frote, èn nén bén rôler, tot djåzant d' èn ekipaedje. #* Vos avoz vosse rimorke ki hertcheye. <!-- ## trinner on djoû di dpus ki çou k' gn a dins les årmonaks, tot djåzant del viye lune (adon, li moes d' lune a 30 djoûs estô d' 29). ''Li lune hertcheye, les Muzulmans front co cwareme dimwin. --> # {{bast|wa}} aler d' cresse, tot djåzant d' on meur, d' ene paroeze. #* Vosse måjhire {{~|hertcheye}}. #* Ene fouwire ki {{~|hertcheye}}. # (ås måyes) bodjî ene miete foû di plaece, et k' on n' pout nén, divant d' djouwer (po esse pus près, u po distourner ene aroke). #: {{djermon-egzimpe|wa}} # [[hawter]], [[crocter]]. #* On {{~|hertchive}} come çoula, royon après royon, sorlon les manires des sårteus. {{s-rif|SFon}} # {{np-vprC}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|hertchî ses pîs}} : trinner ses pîs, tot rotant (télfeye po-z aler tot doûçmint, esprès). #* Il esteut måvlé et, come Lorint esteut dvant lu, i s' leya aler et hertcha ses grands pîs bin lon padrî. {{s-rif|ALen}} #: {{lang|fr|F. traîner les pieds.}}. # {{r|hertchî a råye-cou}} : trinner (ene sakî) so s' dirî. #* I l' aveut prin pås deus pîs et i l' aveut hertchî a råye-cou dins les sticots d' djinesses. # {{r|hertchî on [[bwès|bwès°]].}} : # {{r|hertchî ene berlinne}} : saetchî on vagonet al mwin, el hoyire. # {{r|hertchî a s' cou}} : aveur toltins drî lu (des sakîs, des sacwès k' on freut bén sins. #* I hertcheye tos costés ses efants a s' cou. {{s-rif|E1}} #* Come les ôtes, dji hertcheye a m' cou on vî mehin k' on lome li lwè do talion, ki mes niers ravikèt a fwait ki m' cervea el pîtlêye. {{s-rif|RBri}} # {{r|hertchî al voenne}} : saetchî evoye li hoye. # {{r|hertchî al pire}} : saetchî les pires evoye. # {{r|hertchî al berlinne, å batch, å gayot}} : a l' asulon del sôre d' indjén po tcheryî. # {{r|aveur ene djambe ki hertcheye}} : [[xhaler]] ene miete. #: On dit eto: [[haetchî|haetchî l' djambe]]. # {{r|aveur on [[bwès|bwès°]] ki hertcheye foû di s' faxhene.}} : # {{r|hertchî dvins les broûlîs}}<!--hierchî dvin lè broûlî = E203 : vilipender, diffamer--> ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[ahertchî]] * [[ehertchaedje]] * [[ehertchî]] * [[hertchåde]] * [[hertchaedje]] * [[hertcheu]] * [[hertcheuse]] * [[rahertchî]] * [[rihertchî]] }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=saetchî tot ripant| * [[råvler]] * [[aråvler]]. }} {{Boesse|c=2|tite=haetchî å restea| * [[råvler]] * [[rusteler]] }} {{Boesse|c=2|tite=pinde al tere (tot djåzant d' on mousmint)| * [[schover]] }} ==== {{H|dischindance}} ==== {{Dischindance |fr= {{loyén|hercher|ling=fr}} ou {{loyén|herscher|ling=fr}} }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | heirchier = [!vscr] (~1385) | hertchî = R9,R13 | èrtchî = C9,C13,O0 | hértchî = E212b | xherchi = E212 | xhérchi = E212 | hièrtchî = E1,E170 | hèrtchî = E1,E34,E170 | hèrtchi = E2 | hèrtcher = S117 | hertchè = S117 | yèrtchi = C8 | hierchî = E89,E203 | hierdî = E203 | - = E89 <!-- singulî prezintrece | hièch = E203 | hètche = E1 | hiètche = E1 --> }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|trinner (ene sacwè) al tere (v. å complemint) |fr= {{t+|fr|traîner}}, {{t+|fr|emmener}} ''(contre son gré)'', {{t+|fr|tirer}}, {{t+|fr|haler}} }} {{ratour|haetchî ene pezante sacwè |fr= {{t+|fr|remorquer}}, {{t+|fr|tracter}} }} {{ratour|saetchî tot ripant |fr= {{t+|fr|racler}}, {{t+|fr|enlever}} ''(en raclant)'' }} {{ratour|awè tofer avou lu ene ehalante sacwè |fr= {{t+|fr|traîner}}, {{t+|fr|trimbaler}} }} {{ratour|haetchî u tchôkî ene berlinne dins ene houyire |fr= {{t+|fr|hercher}}, {{t+|fr|herscher}} }} {{ratour|haetchî å rustea |fr= {{t+|fr|ratisser}}, {{t+|fr|râteler}}, {{t+|fr|cureter}} }} {{ratour|hawter |fr= {{t+|fr|houer}}, {{t+|fr|labourer}}, gratter le sol, {{t+|fr|scarifier}}, {{t+|fr|herser}} }} {{ratour|pinde foirt bas, po on mousmint |fr= {{t+|fr|pendre}} ''(jusqu'à terre)'', {{t+|fr|toucher}} ''(le sol)'' }} {{ratour|trinner al tere (v. sins complemint) |fr= {{t+|fr|traîner}}, {{t+|fr|racler}}, {{t+|fr|frotter}} ''(par terre)'', {{t+|fr|toucher}} ''(le sol)'' }} {{ratour|aveur ene rowe ki frote, èn nén bén rôler, tot djåzant d' èn ekipaedje |fr= {{t+|fr|freiner}}, {{t+|fr|frotter}} }} {{ratour|aler d' cresse, tot djåzant d' on meur, d' ene paroeze |fr= {{t+|fr|pencher}}, {{t+|fr|s'incliner}}, être oblique }} {{ratour|bodjî ene miete foû di plaece, et k' on n' pout nén, divant d' djouwer (po esse pus près, u po distourner ene aroke) |fr= {{t+|fr|se déplacer}} }} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{-perwa-î|hertch}} {{~}} {{o}} # {{PE|hertchî}}. #* Pocwè nd a t i tant ki n' ont<br>Polou {{~}} sol levêye<br>Li fårdea del destinêye<br>Etchinné a leu talon? {{s-rif|EWfc|"Mins poqwè"}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-î|hertch}} {{~}} {{o}} # [[trinné]] al tere. #: {{djermon-egzimpe|wa}} == {{H|S}} == b6dwdcedwne5pe5u7kuhly1rel76dh6 0 9810 437699 364510 2026-10-04T14:50:56Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437699 wikitext text/x-wiki {{MR|Heure|heûre}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdjti}} nén cnoxhou, mins ki pôreut esse racuzinåve avou l’ {{p|hair|en}} ([[tchivea]]). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|høːʀ|hyʀ|hœʀ|yːʀ|yʀ|œʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|høːʀ}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{anto-b|wa}} sitampêye crinire d’ on singlé. #*Li {{~}}, c' esteut l' essegne des Tchesseus årdinwès. # {{tchvea|wa}} tchivleure ki rdule, ou rcôpêye insi al môde. #*T' as ene {{~}} come li diåle ki rvént del shijhe. # [[haeyeme]], måva sintimint conte ene sakî. #* Prinde ene djin e {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Elle a les tchets, les soris, les araegnes e {{~}}. {{s-rif|E203}} # [[margaye]]. #* Ni cweroz {{~}} a personne. {{s-rif|E203}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[houri]] * [[hourêye]], [[houré]], [[houriche]] * [[hourlea]] / [[hourea]] {{mse}} * [[hoursea]] {{?}} ==== {{H|omofoneye possibe}} ==== (''heûre'' sol payis d’ Lidje) * [[scheure]] (fé aler tocosté) * [[xheure]] (gregne) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | heure = R9,R10 | heûre = E170 | heûr = E203 | heurre = E89 | hure = E212b,S117 | xhurre = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour | fr = {{t+|fr|hure}} }} == {{L|fr}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|œ̃ʁ}} === {{H|sustantif|fr}} === {{-su-|ling=fr}} {{~}} {{f}} # {{cron|fr}} [[eure]]. #*{{ling|fr|Quelle {{~}} est-il ?}} #** Kéne eure k’ il est ? feuscqj8h10sfszgtaujuwlmxbixay0 0 9819 437704 422071 2026-10-04T15:07:01Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437704 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|herda|sourd=frk|ling=wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hjɛt|hɛt|jɛt}} {{Hp}} ** {{pzc}} {{AFE|hjɛt}} * {{Ric}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[tropea]] d’ vatches, di bixhes. #* Come on tchén ki roufele divins ene {{~}} di berbis,</br>Li vint ctchesse avå l’ cir les dierinnès nûlêyes. {{s-rif|JCmp|« Gåylotèdjes », 1924, p.31}} #* Loukîz don dzeu l' Årdene l' aireur ki s' diswalpêye<br>Tot distindant les stoeles ene après l' ôte, å cir !<br>Et l' zuvion ki hansixh so ene hole et claire nûlêye,<br>Semer ene {{~}} di blankès berbis, sol bleu d' acî. {{s-rif|LLaginm|(1947), ''A l’Årdène'', p. 145}} # {{stin|wa}} [[troke]], [[volêye]]. #* {{lang|wa-fel|Dès longuès '''hièdes''' d’oûhès passèt tot s’èhåstant<br>po r’gangnî l’tchaud payis èt, la, drî lès nûlêyes<br>qui corèt totès basses dizos l’ vint qui lès tchèsse,<br>c’è-st-a hipe s’on-z-ad’vène li solo, tot pèneûs<br>di n’ nos poleûr pus rèhandi.}} {{s|HSpbd|''Li tchèrwèdje''}} #* Dji voe des beas efants l' douce {{~}}</br>Ki m' ascoyèt ferant batant ;</br>et dj' rabresse feme, poyons, poyetes !</br>Dj' a dijh-ût ans. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Dj’a dîh-ût ans", tome 43, p. 143}} ===={{H|ratourneures}}==== # {{r|a hiedes}} #* Avou l' mestré, å mitan d' nos tchansons,</br>Corans {{~|a hiedes}}, danser sol vert waezon ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.163, ''Å prétins'' (1927)}} # {{r|live di hiede}} : sistinme d’ eredjistrumint des biesses d’ aclevaedje (vatches, tchivås) tracêyes. ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=eshonna di såvadjès biesses ou di biesses di cinse| * [[tropea]] }} {{Boesse|c=2|tite=eshonna di bråmint des djins, des sacwès| * [[cawêye]] * [[cwantité]] * [[troke]] * [[peclêye]] * [[schôtlêye]] * [[trûlêye]] * [[volêye]]eshonna di bråmint des djins, des sacwès }} ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | hède = E1 | hiedde = E89 | hiede = R9,R10,R11 | hiède = E1 | hiett = E203 | xhiette = E212 | yède = C8, E165 |- = R13 }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour|eshonna di såvadjès biesses ou di biesses di cinse |fr = {{t+|fr|harde}}, {{t+|fr|troupeau}} }} {{ratour|eshonna di bråmint des djins, des sacwès |fr= {{t+|fr|quantité}}, {{t+|fr|nuée}}, {{t+|fr|volée}}, {{t+|fr|horde}} }} {{ratour|{{r|live di hiede}} |en = herd-book }} 7ngjzewtm84vhod5kalt3tecgqql39w 0 9952 437693 344206 2026-10-04T14:23:54Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437693 wikitext text/x-wiki {{djermon}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|håsploe}} {{caw|er|v|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɔːs.ˈple|hɛs.ˈple|oːs.ˈple|ɔːs.pɛ.ˈle}} {{Hp}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|hɔːs.ˈple}} * {{Ric|hås·pler}} === {{H|viebe|wa}} === {{-cotchi-|håspl}} {{~}} {{vc}} # {{munu|wa}} eployî l' [[håsplêye]]. #* {{~|Håspler}} troes lonxheas. {{s-rif|E203}} # {{fiyeu|wa}} fé on [[håsploe]] di [[fil]]. #: {{djermon-egzimpe}} # (fig.) [[baguer]] abeymint, tot djåzant d' on djin. #* Il a yeu stî rade {{~|håsplé}}. #* I m' a falou {{~}} pol racsure. {{s-rif|E203}} # fé di grands senes, mouvmints #* Ti n' as nén dandjî d' {{~|håspler}} come ça. # [[mancî]]. #* I {{~|håsplêye}}. ==== {{H|parintaedje}} ===== * [[håspe]] * [[håsplaedje]] * [[håspleu]] * [[håspleure]] * [[håsplêye]] * [[håsploe]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | auspler = C9,C62 | auspèler = O0 | auspèlè = C8 | hâsplé = E203 | håspler = E1, R9,R10 <!-- hespler --> | hesplé = E89 | hèspler (Vervî) = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|eployî l' håsplêye |fr= {{t+|fr|se servir du dévidoir}} |}} {{ratour|fé on [[håsploe]] di [[fil]] |fr= {{t+|fr|dévider}} (du fil), faire des écheveaux |}} {{ratour|baguer |fr= {{t+|fr|congédier}} rapidement |}} {{ratour|fé di grands senes, mouvmints |fr= {{t+|fr|faire de grands gestes}} |}} {{ratour|mancî |fr= {{t+|fr|menacer}} |}} rw9omdem875w8rewduwbz3iztzmtsgb 0 9953 437674 430374 2026-10-04T12:40:39Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 437674 wikitext text/x-wiki {{djermon}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|håspler}}, {{caw|oe|s|wa}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{munu|wa}} ... # {{fiyeu|wa}} usteye des fiyeuses al linne, metou a roye di cir ou d' astampé, po disvudî l' linne u les fis et fé des plotes, u les [[lonxhea]]s. #* {{~|Håsploe}} d' acadjou. {{s-rif|E203}} # {{tecn|wa}} usteye po disrôler des cåbes ou des (ployåvès) buzes (å moumint d' les mete a leu plaece). {{noudef}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ausplè = C9a | hâspleu = E203 | hâspleû = E203 | håsploe = R9, R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |de= {{t+|de|Haspel}} |en= {{t+|en|reel}} |fr= {{t+|fr|dévidoir}} |nl= {{t+|nl|haspel}} |}} iypl7dutuiuk12tz0rxqjljy3v2vph0 0 9957 437672 432184 2026-10-04T12:11:37Z Scribus electronicus 3672 437672 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj}} « [[håsse#Walon 2|håsse]] », {{caw|î|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɔː.'siː|haː.'siː|haː.'sɛ|oː.'siː}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|hɔː.'siː}} * {{Ric|hås.sî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=hås|come=tchessî}} {{~}} # {{vsc}} lever l' bresse, les spales ou l' pougne, (po bouxhî ou mancî ene sakî). #* Tot {{~|håssant}} les deus spales a ndè divni croufieus,<br>On bleu mayté dijheut ås cis k' fjhént l' londjin feu :<br>« Acoroz, vinoz vite, dixhombrez vs, vinoz vey<br>Di totes les colebires li pus grande des merveyes,<br>Ci rwè decoré, cisse crinme des parvinous… » {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.37}}<br>[[File:62 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* Por vos, mayon, dj’ a divnou sot,<BR>Å pont k’ dj’ {{~|a håssî}} so m’ viye mere {{s-rif|ALed}} # {{vc}} lever (l' pougn po mancî). #* Dji lyi a veyou {{~}} s' pougn po l' feri {{s-rif|E203}} # {{vc}} lever les spales po mostrer k' on nd a d' keure. #* Cwand dji lyi a yeu dit po s' feye, il {{~|a håssî}} les spales {{s-rif~|O4}} # {{vsc}} rimonter. #* Les pris vont {{~}} {{s-rif|O4}} # {{vsc}} diner on drole d' efet. #* Pouwâ, mi cour {{~|håssse}}. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne XXIII, p.38}} # {{vsc}} {{vcnd|so}} dire on pris pus hôt ki l' ci k’ on a dit dvant vos, dins ene håsse. #* Il a {{~}} dzo mwin {{s-rif|S0}} #* Bén, vos comprindoz k’ i n’ åreut nén volou {{~}} conte Louwis, edon ? {{s-rif|HSjan|1911, p.130}} #* Pocwè ass sitî {{~}} sor mi, ti, nodidju !? # {{vc}} rimonter (les salåres). ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[håssî l’ ton]]}} # {{r|[[håssî les spales]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[rihåssî]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[håssaedje]], [[håssete]], [[håsmint]] * [[håsseu]] * {{loyén|håsse|Walon 2}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | aussî = O4 | ossî = O4 | håssî = E170,R10 | hâcî = E203 | hâsî = E89 | hâssè = S1 <!-- 4inme troke --> | hôci = E203 (4inme troke) }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rimonter ({{vc}} & {{vsc}}) |fr= {{t+|fr|augmenter}}, {{t+|fr|hausser}} }} {{ratour|dire dissu l’ pris do ci k’ a dit dvant vos, dins ene håsse |fr= {{t+|fr|enchérir}}, {{t+|fr|surenchérir}} }} ==={{H|PE|wa}}=== {{-perwa-î|håss}} {{PE=}} #* Il ont {{~}} leu spales. === {{H|waitîz eto}} === * {{wp|håsse (vinte)}}. otiqwltllbx9hneytcsrak5oxvzl2bl 0 9968 437685 433588 2026-10-04T13:32:57Z Scribus electronicus 3672 437685 wikitext text/x-wiki {{MR|Hé|He|he}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa|1}}=== {{Bdj|haisi|sourd=frk}} (bouxhon); {{FEW|16|122a}}. ===={{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|he|hiː}} {{c1pr}} {{Hp}} ** {{pzc}} {{AFE|he}} * {{Ric}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} {{vm}} # {{djeyo|wa}} plaece metowe foirt a [[tiene]] avou des ptits åbes, u des [[brouyire]]s. #* Ene {{~}}, c' est on bwès pirixheus {{s-rif~|G206}} #* Est çki vos cnoxhoz</br>Nanesse di so les {{~s}}<br>K' on lome li ptite crolêye ? {{s-rif|JBjr|1899, "Po plaire à Nanèsse"}} #*C' est vos ki m' a fwait l' åmonne d' on clairisse po faxhete,<br>Les sospirs di vos {{~s}} fiestént mes prumîs pas. {{s-rif|LLaginm|''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 109}} # bwès k' on taeye po s' tchåfer. # {{fois|wa}} {{stin}} bwès d' sapéns rplanté so ces plaeces la. #* La, c' est ene {{~}} d' sapéns {{s-rif~|G206}} #* Nos avans trecôpé l' {{~}} avou toplin d' sapéns, nosse moteur endè poleut pus tot-z arivant sol hôt {{s-rif|RDam}} # pôve tere, nén tcherwêye. ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[hazete]] ([[Hazete]]), [[hazale]] ([[Hazale]]), [[hazeye]] ([[Hazeye]]) ===== {{H|mots d’ aplacaedje}}===== {{Boesse|c=2| * [[Baronhé]] * [[Biernåhé]] * [[Bonhé]] * [[Contranhé]] * [[Delhé]] * [[Ernonhé]] * [[Falihé]] * [[Godruhé]] * [[Hagôhé]] * [[Manhé]] * [[Tchåvhé]] }} ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (bwès k' on taeye po s' tchåfer): [[virêye]], [[rasse]], [[taeye]] * (pôve tere, nén coûtivêye): [[berîxhe]], [[gonhire]], [[trîxhe]]; {{Lka-si|trîxhe}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | hé = E1,E34,E203,E212b,R10:5206,R13,G206 p. 95 | {{=fon|?|hî}} = G206 p. 95 | xhé = E212 | Hez = [!vscr] S0 (a Lonvli) | Haist = [!vscr] (747) a Hé dlé Strintchamp | Haidis = [!vscr] (875) a Hé dlé Strintchamp |- = C13 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|pôve bwès, metou so on pindant d' tiene |fr= {{t+|fr|heid}} ''(dins les nos d' plaeces d' aplacaedje tîxhon come "Chauveheid")'', {{t+|fr|lande boisée}}; {{t+|fr|versant boisé}} }} {{ratour|bwès k' on taeye po s' tchåfer {{Lka-ra|virêye}} |fr= {{t+|fr|taillis}} }} {{ratour|pôve tere riplantêye {{Lka-ra|plantisse}} |fr= {{t+|fr|bois}}, {{t+|fr|plantation}} }} {{ratour|tere nén tcherwêye {{Lka-ra|trîxhe}} |fr= {{t+|fr|terre inculte}}, {{t+|fr|friche}} }} ==={{H|etimolodjeye|wa|2}}=== ===={{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|he|je|e}} {{Hp}} ** {{pzc}} {{AFE|he}} * {{Ric}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{cotl|wa}} hawea avou deus u troes dints po foyî l' corti. # {{cins|wa}} fotche avou des rployîs dints po haetchî l' ansene. #*Prindoz l' {{~}} po saetchî l' fumî djus do barot {{s|R10}} #* Il ont apicî on {{~}} po rsaetchî l' ansene do ståve {{s-rif|C106}} #* Sereut ç' po vs rimerciyî k' tant des gaméns vs fjhèt l' guere</br>Cwand l' bijhe hagne e toet d' wås ki lait pinde ses dints d' {{~}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.48, ''Pauves pitits oûhês'' (1910)}} #* Li gablou mousse e botike et tchait djusse so l’ mwaisse; «Bondjoû, mwaisse, dj’ åreu dandjî d’ on {{~}} ås cwate dints, s’ i vs plait bén». Li mwaisse lyi fote ene tchofe a s’ mashale pask' i n' aveut nén cåzé francès avou lu {{s~|Ran|oteur=[[w:Claude Snaps|Claude Snaps]]|l° 85 p. 3}} # longue pîce di bwès avou on crotchèt po tchôkî les bateas. #* Ashiyoz vs e mitan [do floteu] (...), nos deus et Uskar nos nos metrans so les costés, po tchôkî avou les {{~s}}. {{s-rif|MFhb|1937, p. 14}} ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[pelhé]] * [[Ome å hé]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (fotche riployeye): [[havet]] ===== {{H|ortografeyes}} =====» {{Orto | hé = O2,R10,E34 {{f}},E89,E203 {{f}} | é = C106,O0,O2,O3 | yé = C65,C99,O4 | ié = C1,C106 |- = R13 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour| hawe ås dints riployîs a scwere |fr= {{t+|fr|serfouette}} |es= {{t+|es|almocafre}} |oc= {{t+|oc|bicador}} }} {{ratour| fotche ås dints riployîs a scwere {{Lka-ra|havet}} |fr= {{t+|fr|crochet}} à fumier {{wa+fr}} }} sfor7ki2x8soccm7bo7rks90uag97te 0 13405 437694 434305 2026-10-04T14:27:06Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437694 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-SCH-}} ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|skakja|sourd=gem}}, adon parint avou l' {{p|schaats|nl}} (patin). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɛs|ʃaʃ}} {{BS|sch}} {{BS|ae}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃas}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # grande grande [[pîce#Walon 2|pîce]] di bwès avou ene plakete po mete si pî, k' on ndè prind deus come des crosses, po roter avou, et esse pus hôt (et passer l' aiwe, metans) u aler pus rade. #* I vont a {{~}}; i rotnut a {{~}}. #* Les efants s' amuzèt voltî a roter avou des {{~s}} {{s-rif|C13}} #* Les bierdjîs do Payis d' Nameur estént montés so des {{~s}} {{s-rif|E213}} #* Aler, roter a {{~}}. {{s-rif|E203}} #* MATROGNÅRD. - Gn a k' a s' fé ptit, et dire åmen a totes les messes.<br>Li ci k' vout parvini, n' fåt nén k' monte so des {{~s}} ;<br>Neni : come ene colowe, k' i louke di s' acwati,<br>K' i lumcene come leye ! C' est l' moyén d' parvini. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 303-306}} #* On s' atindeut tertos a vir les grossès aiwes;<BR> Come on les a sovint, on-z est acostumé; <BR>On court didins a {{~}}, on è reye d' astampé {{s-rif|LBer}} #* Des omes so des hôtès {{~s}} rotnut dins l' aiwe; end a onk k' a èn efant so s' dos {{s-rif|HPet}} #* Et les djoûs si dxhombrît; leus djambes estént des {{~s}} {{s-rif|ALov}} #* Dji m' a siervou do walon come d' ene haminde po monter so mes {{~s}}, po m' mete e valeur et fé djåzer d' mi {{s-rif|FNyn}} # longue djambe. #* Il a des {{~s}}: il a l' air d' on lôlô {{s-rif|O4}} #* Il a des fameusès {{~s}} {{s-rif|E34}} ==== {{H|ratourneures}} ==== #: {{r|esse monté so des schaesses}} aveur des longuès djambes. #: {{r|Avou tes longuès schaesses et tes pîs come des samwinnes}} dijhêye a on grand [[londjin]]. # {{r|esse so ses schaesses}} esse so pî, esse levé. #* Li 3 d' djun, nos estîs tot timpe so nos schaesses. {{s-rif|LSoh}} # {{r|tini so ses schaesses}}. #* I n' tént nén so ses {{~s}} {{s-rif|O0}} #* C’ est si ome, i {{~|n’ tént pus so ses schaesses}},</br>Il a beu s’ samwinne, li ptit capon. {{s-rif|JVri| « Pâhûles rîmês » (1897), «Imbarras», p.125}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[schaessî#Sustantif]] (sustantif) * [[schaessî#Viebe]] (viebe), [[schaesseu]] * [[schaester]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== (longuès djambes) [[cråwe]], [[sikeye]]. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chache = C1, O0 | hess = E203 | hesse = E89 | hèsse = E1 | hèses (pl) = E213 | schaesse = R10,R12 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|grande grande pîce di bwès avou ene plakete po mete si pî |fr= {{t+|fr|échasse}} }} {{ratour|longue djambe |fr= {{t+|fr|guibole}} }} kantjih82d7h8a681pdb7x9f2ypbg6c 0 13408 437695 337796 2026-10-04T14:34:01Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437695 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-SCH-}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|schaesse}}, {{caw|î|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} {{BS|sch}} {{BS|ae}} ** {{pzc}} {{AFE|...}} * {{Ric|schae·ssî}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vsc}} {{codj|wa|come=tchessî}} # roter so des schaesses. #* {{djermon-egzimpe}} # [[xhalter]]. # [[sôtriker]], [[zoupter]] so ene djambe. #* On djowe å djeu do paradis tot {{~|schaessant}}. {{s|JWis}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[schaesseu]]/[[eschaesseu]] * [[schaesseuse]]/[[eschaesseuse]] * [[schaesresse]]/[[eschaesresse]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (roter so des schaesses) [[schaester]] ==== {{H|omofoneye}} ==== * (possibe) [[tchessî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chachi = C1 | hèssî = E1 | hècî = E203 | hessî = E89 | hècé = E203 | schaessî = R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|roter so des schaesses |fr= marcher avec des échasses }} {{ratour|xhalter |fr= {{t+|fr|clopiner}}, {{t+|fr|clocher}}, {{t+|fr|boîtiller}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{acoird-s|o=schaessî|f=schaesresse}} {{~}} {{o}} # [[schaesseu]]. # sôre d' oujhea avou des pates come des schaesses. ==== {{H|ratourneures}} ==== #: {{r|Rowe des schaessîs}} : rowe di [[Lessive]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|oujhea |fr = {{t+|fr|échassier}} }} cyk5frs9ehqngwln8neh7rr8jbg9an8 0 13458 437678 412875 2026-10-04T12:53:47Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437678 wikitext text/x-wiki {{MR|Schavêye}} == {{L|wa}} == {{-SCH-}} <gallery> Bele-Fontinne Årdene schavêye.jpg|schavêye (voye) a Belfontinne-e-l'-Årdene Schavêye Han.jpg|Schavêye di Han (ancyin lét d' l' Aiwe di Lesse) Ucaliptusse dins schavêye ouwed.jpg|tere schavêye pa on rouwåd (Marok) </gallery> === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|schaver}} {{caw|êye|p+s+a|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|ha.'vɛːj|odio=Wa-fel havêye wa schavêye.ogg|ling=wa}} {{AFE|ha.'ve|ʃa.'ve|ʃa.'vɛːj|ʃa.'vej|ska.'vej}} {{BS|sch}} *** (forcoridjaedje ch => tch) {{AFE|ʧa.'vɛːj}} {{AFE|ʧa.'vɘj|odio=Wa-fel tchavêye wa schavêye.ogg|ling=wa}} *** (pa fondaedje do H prumrece lidjwès dins l' motlî des houyires) {{AFE|a.'vej}} ** {{pzc}} {{AFE|ska.'vɛːj}} * {{Ric|scha·vêye}} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{-perwa-é|schav}} {{~}} {{f}} # {{Fpe}} «[[schaver]]». #* Li fosse a bénrade yeu stî {{~|schavêye}}. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|creusée}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{voyr|wa}} voye k' on a trawé on tiene po l' fé passer. #* L' atelêye est ramanowe e l' {{~}} {{s-rif|E1}}. #* Dji so coboye a l' Ouwess do Condroz;<BR> Dji so-st on pôve coboy, <BR>Et pattavå les voyes,<BR> Ttossu rade k' el vint d' bijhe, dins les {{~s}}, les tidjes,<BR> Dji pedale come on sot {{s-rif|AGau|tchanté pa [[w:William Dunker|William Dunker]]}} #* C' esteut onk di ces omes k' on veyeut davance, li bezaece so les rins, cori les tidjes et les {{~s}} do Condroz {{s-rif|JPD}} #* {{lang|wa-fel|A dj’ vèyu ?<br>Nos stindéyes di vèt’, au mwès d’ maîy,<br>Nos pachis cafloris, avou l’ bon timps,<br>Nos stindéyes di scaugnes d’oûs d’ l’èsté.<br>Nos pawas dins lès '''chavéyes'''}} {{s|JDes|''Dêrènes bates'', ''Mélin'', 2014}} # voye, voylete foyeye pask' il î court bråmint d' aiwe, et k' il î fwait berdouyeus. #* I fwait sovint yôrd dins les {{~s}}. # {{djeyol|wa}} vå avou ses boirds come on U, schavé pa ene aiwe, u fwait på ployaedje djeyolodjike. #* Didins t' vijhnåve di bwès, di tienes et di {{~s}},<BR> El trisse moirt comeléve des tchås totes cotrawêyes {{s-rif|JSch|ratournant [[w;Victor Hugo|w;Victor Hugo]]}} # plaece d' ene aiwe a setch. # {{houy|wa}} lårdjeur d' ene voye k' on rsaetchive li tcherbon divant del bwejhler. # {{stin}} lårdjeur inte les deus rîlêyes di stançons. #* Dins les mwais teréns, on n' prind ki des {{~s}} d' on mete {{s-rif|O104}} ==== {{H|parintaedje}} ==== [[schaver]]; {{Lka-pa|schaver}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (voylete foyeye pask' il î court bråmint d' aiwe): [[schavea]] * (ancyin lét d' ene aiwe k' a moussî dins tere e payis d' castinne): [[setch vå]] / [[setche vå]]. ==== {{H|sipårdaedje}} ==== les cognes a vey avou l' [[houyreye]] s' ont dvou spåde so tot l' walon a pårti del [[disfondowe]] [[w:Payis d' Lidje (diyalectolodjeye)|d' après Lidje]]. ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | chavaie = E203:chavaie\,_chavâtt | chavée = S54 | chavéye = C1,C8,C13,C62, O0 | chavêye = O0,O2, S117 | havaie = E89,E203 | havée = E212b | havêye = E1,E34 | hyavée = E145 | (è)scavéye = O4,O90 | scavéye = O0 | schavêye = R10,R13 | tchavêye = E1 | xhavé = E212 |- = O3, S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sinse do mot k' est ratourné |fr= route, ruelle encaissée {{wa+fr}} |en= steep-sided road }} {{ratour|vå avou ses boirds fijhant on U |fr= vallée en U, {{t+|fr|synclinal}}, vallée synclinale }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|lit desséché}} }} {{dal}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # (mot d' houyeu) avançmint [[schaver|schavé]] dins ene taeye so on djoû. #* Les béles, å toet, shuvnut l' inclinåjhon, marcant les havêyes, erloyeyes dins l' ôte sinse pa les sclimbes {{s-rif|FCal}} Etimolodjeye : minme mot ki "[[schavêye]]", ap56gu3b63b643yb7jalve4no3zwd55 0 13475 437696 407836 2026-10-04T14:34:22Z Scribus electronicus 3672 437696 wikitext text/x-wiki {{RAwa}} == {{L|wa}} == {{-SCH-}} <gallery> File:Schete.jpg|schete å findaedje </gallery> === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|skiit|sourd=frk}} ([[schene]] di bwès), adon parint avou l' almand «[[scheit]]», {{FEW|17|37|b}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|hɛt|skɛt|si.kɛt|ʃɛt|ʃɛːt}} {{BS|sch}} *** ''(avou oyance tchampnwesse)'' {{AFE|ʃɛːd}} ** {{pzc}} {{AFE|skɛt}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{med|wa}} pitit fén [[pondant]] boket d' bwès, ki s' pout vni [[stitchî]] e vosse pea. #* Dji m' a tchôkî ene {{~}} e doet {{s-rif|E203}} #* Il a yeu ene {{~}} di bwès padzo l' ongue {{s-rif|C106}} #* Ene {{~|eschete}} di bos lyi a cåzu trawé s' mwin {{s-rif|O81}} #* Mins dzo l’ ongue, li côp ndè våt deus …</br>Et l’ pôve diåle, tot ratnant si alinne,</br>Saetche ene grosse {{~}} foû di s’ doet. {{s-rif|JVri| « Pâhûles rîmês » (1897), «Li k’tèieu d’bwès», p.95}} #* Li colon tchôke ene {{~}} di plantche Al frumixhe k' esteut cåzu stantche {{s-rif|PHT}} # {{bosk|wa}} boket spité evoye cwand on find å bwès. #* Alez s' cweri ene schorsêye di {{~}} {{s-rif|S0}} #* Ramassez des {{~s}} d' abateu {{s-rif~|O3}} # boket d' bwès d' on mete, findou å cougnet ou al findeuse. #* On fjheut mete les efants a djnos so des {{~s}} po pûnicion. #* Adon, i gn a pus k’ a tcheryî al berwete les {{~s}} di bwès rifindowes et d’ les camper, aspoyeyes so les pikets, e lzî dnant on pô do pî viè l’ mitan et insi dner s' fôme al fåde {{s-rif|LBai}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|ene pougneye di belès vetès setchès {{~s}}|cat=tl}} : [[toitche-linwe]]. # {{r|ele n' esteut nén co a {{~s}} (/skɛt/) k' il esteut a s' cou|cat=djm}} : [[djeu d' mots]] {{Lka-reu|kete}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (pitit pondant boket d' bwès) : [[bouxhe]], [[bouxhete]], [[schinlete]] * (boket spité evoye tcwand on find å bwès) : [[estale]] * (boket d' bwès d' on mete, findou å cougnet) : [[schene]], [[schinete]]. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[scheton]], [[schetron]] * [[schinete]], [[schinlete]], [[schinon]] * [[scheter]], [[scheteure]] * [[schetler]], [[schetlaedje]], [[schetleure]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hett = E203 | hette = E89, JVri | hète = E1 | chète = C1,C8,C13,C99,C106, O0, S0,S38b,S117 | skète = O81, C106 | (è)skète = O3,O4 | sikète = JSch | chêde = S109 | schete / eschete = R10 | schete = R11,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pitit pondant boket d' bwès |fr= {{t+|fr|écharde}}, {{t+|fr|esquille}}, {{t+|fr|éclat}} }} {{ratour|boket spité evoye tcwand on find å bwès |fr= {{t+|fr|copeau}} }} {{ratour|boket d' bwès d' on mete, findou å cougnet |fr= {{t+|fr|bûche}} }} kjdp4lf686ph9bh2cltp2053r1qrkm1 0 13476 437697 329041 2026-10-04T14:43:55Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437697 wikitext text/x-wiki {{MR|schetler}} == {{L|wa}} == {{-drif-|sketer}} {{-SCH-}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|schete}}, {{caw|er|v|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|skɛ.'te|ʃɛ.'te|ʃɛ.'tɛ|hɛ.'te}} {{BS|sch}} ** {{pzc}} {{AFE|skɛ.'te}} * {{Ric|sche·ter}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=schet|come=bouter}} {{~}} # {{vsc}} {{bosk|wa}} si finde tot fjhant ene [[schete]], tot djåzant d' on bwès. # {{vcnd|å}} finde (å bwès) (fé des schetes). #* Dji l' aidive : {{~}} å bwès, lyi poirter ses banses, et sacwants ptitès åjhminces pol ripoizer ene miete {{s-rif|LSom}} # {{vpr}} si fonde on boket d' coir. #* Dji {{~|m' a scheté}} l' ongue. {{s-rif|E1}} #* Ele {{~|s' a scheté}} l' oxhea del djambe. {{s-rif|E1}} # {{vpr}} si finde. #* Do bwès k' est sudjet a {{~|s' scheter}}. {{s-rif|E203}}, {{s-rif|E1}} #* On bwès ki {{~|s' schete}}. {{s-rif|E1}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[schete]], [[schetaedje]] * [[scheteus]], [[scheteusté]] * [[schetler]], [[schetlaedje]], [[schetlant]] * [[sketer]], [[sketaedje]], [[sketeu]], [[risketer]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chètè = C1 | chèter = C68,O0 | hèté = E203 | hèter = E1 | hetté = E89 | scheter = R10 | skètè = C13 | skètér = O81 | (è)skèter = O4,O100 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|finde (å bwès) |fr= {{t+|fr|fendre}} }} 47ci9qiiht03qzti64z21npu7dfliy5 0 13483 437705 416729 2026-10-04T15:08:12Z Scribus electronicus 3672 437705 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-SCH-}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|scutella|sourd=la}} {{m-s}} {{çdom}} {{caw|ele|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʃɛl|hjɛl|s(i)kwɛl|skjal}} ** {{pzc}} {{AFE|skjɛl}} * {{Ric|schi·ele}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{ah-ma|wa}} [[assîte]] avou on rboird. # {{spl|wa}} sacwè ki sieve el coujhene, et k' i fåt rlaver après tchaeke eurêye. #* S' i n aveut la yeu, on djoû, des belès {{~s}}, elle avént seur, dispoy, fwait plaijhi a ene sakî k' end aveut mezåjhe {{s-rif|NGof}} #* Boune anêye, Monsieu ! Boune anêye, nosse dame ! Totès sôres di bouneur ! On ptit valet Po ctaeyî vos bwès ! Ene pitite båshele Po laver vos {{~s}} ! Ene pitite heye, nosse dame, s’ i vs plait. {{s-rif|A. Lovinfosse (ramexhnaedje) {{s?}}}} #* Si vite les {{~s}} rastrindowes et les gamenes revoyes, on s' rimeteut a l' ovraedje {{s-rif|[[w:Robert André|Robert André]]|dins [[w:Del pire di molén al pire d' åté (sovnances)|Del pire di molén al pire d' åté]] p. 91}} # {{crus|wa}} [[pailete]] (la k' on mete les çanses k' on dene a l' ofrande). #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[fé les schieles]]}}. # {{r|[[vey clair e s’ schiele]]}} : ni pus rén aveur a magnî, divni pôve. # {{r|[[stoide come on drap d’ schieles]]}} # {{r|[[spiyî l' schiele]] (a ene båshele)}} : lyi haper si [[florete]]. #: rl a: [[dispuçler]]. #: {{lang|fr|F. dépuceler.}} # {{r|aveur meye schieles a rlaver}} : aveur bråmint a fé. # {{r|n’ aveur ni pot å feu, ni schiele lavêye}} : n' aveur nole aponteye eurêye. # {{r|il a ploû e s’ schiele}} : il a rçû èn eritaedje. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[schielreye]] * [[schielî]] * [[schielete]] * [[schielêye]] * [[schieltreye]], [[schielisse]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[antene-eschiele]] * [[drap d’ schieles]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== Loukîz a: [[téle]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chèle = C1,C13,C106 | hiel = E203 | hièle = E1,E21 | hielle = E89 | schiele = R10,R13 | s(i)cwèle = C8 | {{=fon|skyăl|skiale}} = S38 (p 65) | xhielle = E212 | scwèle = O0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|assîte avou on rboird | fr = {{t+|fr|écuelle}} }} {{ratour|tolminme ké ahesse di manaedje po l' amagnî | fr = {{t+|fr|ustensile de ménage}} }} {{ratour|sacwè ki sieve el coujhene, et k' i fåt rlaver après tchaeke eurêye | fr = {{t+|fr|vaisselle}} }} ljtuew60o7glbkknij2o558gpu20wmp 437706 437705 2026-10-04T15:12:34Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437706 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-SCH-}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|scutella|sourd=la}} {{m-s}} {{çdom}} {{caw|ele|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʃɛl|hjɛl|s(i)kwɛl|skjal}} ** {{pzc}} {{AFE|skjɛl}} * {{Ric|schi·ele}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{ah-ma|wa}} [[assîte]] avou on rboird. # {{spl|wa}} sacwè ki sieve el coujhene, et k' i fåt rlaver après tchaeke eurêye. #* Rilaver les {{~s}}. {{s-rif|E1}} #* S' i n aveut la yeu, on djoû, des belès {{~s}}, elle avént seur, dispoy, fwait plaijhi a ene sakî k' end aveut mezåjhe {{s-rif|NGof}} #* Boune anêye, Monsieu ! Boune anêye, nosse dame ! Totès sôres di bouneur ! On ptit valet Po ctaeyî vos bwès ! Ene pitite båshele Po laver vos {{~s}} ! Ene pitite heye, nosse dame, s’ i vs plait. {{s-rif|A. Lovinfosse (ramexhnaedje) {{s?}}}} #* Si vite les {{~s}} rastrindowes et les gamenes revoyes, on s' rimeteut a l' ovraedje {{s-rif|[[w:Robert André|Robert André]]|dins [[w:Del pire di molén al pire d' åté (sovnances)|Del pire di molén al pire d' åté]] p. 91}} # {{crus|wa}} [[pailete]] (la k' on mete les çanses k' on dene a l' ofrande). #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[fé les schieles]]}}. # {{r|[[vey clair e s’ schiele]]}} : ni pus rén aveur a magnî, divni pôve. # {{r|[[stoide come on drap d’ schieles]]}} # {{r|[[spiyî l' schiele]] (a ene båshele)}} : lyi haper si [[florete]]. #: rl a: [[dispuçler]]. #: {{lang|fr|F. dépuceler.}} # {{r|aveur meye schieles a rlaver}} : aveur bråmint a fé. # {{r|n’ aveur ni pot å feu, ni schiele lavêye}} : n' aveur nole aponteye eurêye. # {{r|il a ploû e s’ schiele}} : il a rçû èn eritaedje. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[schielreye]] * [[schielî]] * [[schielete]] * [[schielêye]] * [[schieltreye]], [[schielisse]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[aiwe di schiele]] * [[antene-eschiele]] * [[banc ås schieles]] * [[drap d’ schieles]] * [[schiele å savon]] * [[schiele a-z orayes]] * [[schiele di bwès]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== Loukîz a: [[téle]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chèle = C1,C13,C106 | hiel = E203 | hièle = E1,E21 | hielle = E89 | schiele = R10,R13 | s(i)cwèle = C8 | {{=fon|skyăl|skiale}} = S38 (p 65) | xhielle = E212 | scwèle = O0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|assîte avou on rboird | fr = {{t+|fr|écuelle}} }} {{ratour|tolminme ké ahesse di manaedje po l' amagnî | fr = {{t+|fr|ustensile de ménage}} }} {{ratour|sacwè ki sieve el coujhene, et k' i fåt rlaver après tchaeke eurêye | fr = {{t+|fr|vaisselle}} }} a8t3xkskswnt6rftiut8bkoj03y3crq 0 13527 437700 430118 2026-10-04T14:59:21Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437700 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|sustantif|wa}} === '''schoveu''', '''schoveuse''' u '''scheuvresse''' {{of}} # li ci (cene) ki [[schover|scheuve]]. #* Divinltins, adon k' les filologues n' avént nén co schoyou l' poûssire djus d' ses prumirès anêyes, tot l' monde traitive nosse walon d' bastårdé lingaedje, bon po les {{~|schoveuses}} di veye et les netieus d' canå. {{s-rif|JMwpl|1938, p.10}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|schoveu d’ veye}} #* Les {{~|schoveus d' veye}} sont-st a l' ovraedje tot å matén. {{s-rif|E203}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[schoveu di tchminêye]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | schoveu, schoveuse u scheuvresse = R10 | hoveû, heûverèsse = E1 | hoveû, heûvress = E203 <!-- femrin nén dné --> | choveû = C1 <!-- omrin a cweri --> | heuvresse = E89 | xhovresse = E212 ({{f}}) }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|balayeur}} }} faamvtn0hxhezufs9n5ceuj8uu38k6z 0 15801 437711 435789 2026-10-04T16:02:03Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437711 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{dal}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʃɪ.ˈlɛt|hɪ.ˈlɛt|ʃɪ.ˈjɛt|hɪ.ˈjɛt}} {{BS|xh}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃɪ.ˈlɛt}} * {{Ric|xhi·lete}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} # pitite [[clotche]] di metå, k' on s' sieve po fé do brut. ''Ene xhilete di majhone''; ''ene xhilete po houkî les domestikes''; #* les xhiletes des goreas di tchvå. #* Gråce ås circuts electrikes k' il aveut monté pattavå nosse måjhone a l' Citadele et a ene xhilete, on pleut houkî nosse fré po vni magnî (Y. Paquet). #* Dansez et fjhoz l' sot<br>Å son d' vos {{~s}} !<br>Å son d' vos clabots ! {{s-rif|LLaginm|''Les Djîles'', (1947), p. 127}} # {{cato|wa}} clokete k' on fwait aler a messe. #* On sone li {{~}} å sannctusse, e l' elevåcion et al comugnon. {{s-rif|E203}} # éndjin electrike ki soune cwand on tchôke so on boton, metou dilé l' ouxh. #* Mwaisse, dji croe k’ on xhiltêye, dji vén d’ oyî l’ {{~}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne II, v. 819 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne I|lijhåve e Feller vaici]]}} # sacwantès plantes k' ont des fleurs del cogne d' ene clotchete, copurade: #: ''a)'' li dé (''{{lang|la|Campanula rotundifolia}}''). rl a: [[clokin]]. {{lang|fr|F. campanule.}} #: ''b)'' li fleur d' avri (''{{lang|la|Narcissus pseudonarcissus}}''). rl a: [[tchabårêye]], [[godet]]. {{lang|fr|F. jonquille.}} #: ''c)'' li [[hena#Walon 2|hena]] (''{{lang|la|Convolvulus arvensis}}''). #: ''d)'' li [[pucele]] (''{{lang|la|Galanthus nivalis}}''). {{lang|fr|F. perce-neige.}} ''e)'' ''{{lang|la|Setaria verticilla}}''. rl a: [[pitite xhilete]]. # djouwet k' on dene ås påpåds po fé do brut. #: {{lang|fr|F. hochet.}} # [[rahia]] (raguete di Påke). #: {{lang|fr|F. crécelle.}} ==== {{H|ratourneures}} ==== #: {{r|Ostant vni avou ene xhilete}} dijhêye po des cis ki vlèt vni awaitî ene sacwè, et ki fjhèt bråmint do brut. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[xhilter]], [[xhiltaedje]], [[xhiltisse]] * [[xhiltant]], [[xhiltanmint]] * [[xhiltea]], [[xhiltî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | xhilete = R9 | hiyète = E1 | hilète = LLag | chilète = C1,O0 | chiyète = C13 | hilett = E203 | hîette = E89 | hiëtt = E203 | xhiette = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour | fr = {{t+|fr|clochette}}, {{t+|fr|sonnette}} }} cgtdugximshymd8n0sx03b9tx3zv7u2 0 15807 437710 436038 2026-10-04T15:24:06Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437710 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|Schele|de|wa}} çou ki dene « [[xhilete]] » ; {{caw|er|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʃil.'te|ʃil.'tɛ|hil.'te|hij.'te}} {{BS|xh}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃil.'te}} * {{Ric|xhil·ter}} === {{H|viebe|wa}} === {{-cotchi-|xhilt}} {{~}} # {{vsc}} fé aler ene [[xhilete]], fé aler on raxhea, tot djåzant d' ene djin. #* A messe, gn aveut on ptit corå ki n' s' arestéve nén do {{~}}. #* Dins s' banstea, l' efant {{~|xhiltêye}} tot l' long do djoû. #* On {{~|xhiltêye}} puzieurès feyes a messe. {{s-rif|E203}} # {{vsc}} fé ôre on brut d' xhilete, di garlots. #* Gaston, gn a l' telefone ki {{~|xhiltêye}}. #* Mins Jerome Belewe, li criyeu del veye, nos doet apoirter li novele, et disk' asteure, dins les rowes, si sounete n' {{~|a}} nén co {{~|xhilté}}. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse''}} #* Cråmignons d' nosse djonnesse<br>Ki vnént come ene caresse<br>Fé {{~}} so les fiesses<br>Vos agridjants clabots. {{s-rif|EWfc|"A nosse grand poète Colas Dèfrècheux"}} #* Adon l' atelêye s' a metou en erote, tot fjhant {{~}} les garlots. {{s-rif|YPaq}} # {{vsc}} {{str|wa}} tot djåzant d' ene cloke. #* {{lang|wa-fel|Dig ! don ! Trîmant timpèsse !…<br>Mârtê flah’ sins tchik’ter<br>Li cloke va fé '''hilter'''<br>Des s’pitants airs di fiesse<br>Avâ l’cir dè l’cité!…}} {{s|JMhf|"L' aloumire", 1921, p. 103}} #* Sourdon loucant vosse rôbe ki s' disrôle et ki danse,<br>Molén ki toûne, cloke ki {{~|xhiltêye}}, såvadjès fleurs ! {{s-rif|LLaginm|(1947), ''A l’Årdène'', p. 146}} #* O clotchî ene pitite clotche k' a on foirt bea son;<br>Ele {{~|xhiltêye}} clair et nete, cåzu come on roudion. {{s-rif|OFab}} # {{vsc}} bén souner tot djåzant d' on tchant. #* Et s’ vwès djustumint repetéve,<br>Ene tchanson d’ amour ki {{~|xhiltéve}},<br>A rinde on råskignou djalot. {{s-rif|MLej|"L’amour vint dè passer", dins « L’année des poètes » (1892), p. 230}} # {{vsc}} fé aler l' xhilete sol soû po k' ene sakî vegne drovi. #* Mwaisse, dji croe k’ on {{~|xhiltêye}}, dji vén d’ oyî l’ xhilete. {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne II, v. 819 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne I|lijhåve e Feller vaici]]}} # fé on brut d' kitchokés fiers. #* Il aveut si bon di fé xhilter ses çanses. #* Li tchanteu fwait s' tournêye e fjhant xhilter si assîte. #* Les vatches magnént leu mayisse: t' oyeus les tchinnes ki xhiltént. #* Tot-z oyant {{~}} l' ôr, il a rovyî s' beaté,<br>Ki ses tåyes ont cnoxhou, il a rovyî s' viyesse,<br>Ki s' pere a respecté. {{s-rif|HSpbd|[[s:Li mwért di l’åbe (Haust, 1924)|Li mwért di l’åbe]], 1909}} #* Il aveut bon d' etinde les deus pîces d' on franc xhilter e s' taxhete. {{s-rif|JPD}} #* Li mot "skelin" vént do tîxhon {{lang|de|"schelling"}}, ki vout dire "ene sacwè ki {{~|xhiltêye}}". {{s-rif|NLeq}} # fé tronner (des cwåreas). #* Les gros camions fijhèt xhilter les cwåreas. #* Les gurzeas xhiltént so les cwåreas (E. Dethier). {{lang|fr|F. vibrer.}} # {{imådjreçmint}}diner del djoye, fé plaijhi, come cwand ene xhilete va. #* El guinguete tote frawiante di loumires,<br>Ene sote muzike {{~|xhiltêye}} al visse al vasse. {{s-rif|JCmp|« Li maisse dèl djowe », 1924, p.52-53}} #* C' est èn amour k' on n' dit nén s' no, Mins ki xhiltêye come on clabot (G. Simonis). {{lang|fr|F. résonner.}} # {{vsdj}} si drovi tot d' on côp tot cazant di pinsêyes ki cwerèt a comprinde åk. #* Dji léjhe li målåjhey tecse deus feyes, troes feyes et tot d' on côp, ça {{~|xhiltêye}}. {{s-rif|ADel}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|les fé xhilter}} : [[furler]] ses cwårs. {{lang|fr|F. gaspiller.}} # {{r|xhilter l' eure}} : souner tot djåzant d' ene ôrlodje. #* L' ôrlodje, d' on son trisse come ene låme,<br>{{~|Xhilta}} l' eure el coujhene djondant<br>Et dj' sinta ki m' gotéve e l' åme<br>Dji n' sé cwè, ki m' derit : « Vnoz djans ? » {{s-rif|LLbe|(1928), p. 56}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[xhiltaedje]], [[xhiltisse]] * [[xhiltant]], [[xhiltanmint]] * [[xhilteu]] * [[xhilete]]; {{Lka-pa|xhilete}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=tot djåzant d' ene cloke| * [[resdondi]] * [[souner]] * [[triboler]] }} {{Boesse|c=2|tite=fé on brut tot tchocant des cayets metalikes (pîces, clås, clés evnd)| * [[glignter]] * [[tinter]] }} {{Boesse|c=2|tite=tot djåzant d' ene sounete| * [[glignter]] * [[souner]] }} {{Boesse|c=2|tite=tot djåzant d' ene sakî ki fwait aler l' xhilete sol soû| * [[souner]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | xhilter = R9,R10 | hign’ter = JCla | hil’ter = HSim, ERtp | hiyeter = E1 | chiletè = C1 | chil'ter = O0 | hieté = E203 | hïeté = E89 | xhietez = E212 |- = C8,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé aler ene xhilete, fé aler on raxhea, tot djåzant d' ene djin |fr= agiter une sonnette, un hochet {{wa+fr}} }} {{ratour|fé ôre on brut d' xhilete, di garlots |fr= {{t+|fr|sonner}} }} {{ratour|tot djåzant d' ene cloke |fr= {{t+|fr|sonner}}, {{t+|fr|tinter}} }} {{ratour|tot djåzant d' cayets metalikes k' on ctchoke |fr= {{t+|fr|tinter}} }} {{ratour|fé aler l' xhilete sol soû po k' ene sakî vegne drovi |fr= {{t+|fr|sonner}} }} {{ratour|shonner lodjike tot d' on côp |fr= {{t+|fr|faire tilt}} }} 7q2khdcuqadea1b6ojq0x2zlk7kzglz 0 15822 437712 360349 2026-10-04T20:53:55Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437712 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|xhiyî}} {{caw|eure|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɪ.ˈjøːʀ}} {{BS|xh}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃɪ.ˈjøːʀ}} * {{Ric|xhi·yeure}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[schiråde]]. #* Gn a ene {{~}} a vosse vantrin. {{s-rif|E203}} {{s-rif|E1}} #* Nouk ni keud ene nouve pîce so des viyès hådes : pask' adon, li nouve sitofe saetche so l' vî mousmint et l' {{~}} est todi pé ''([[w:Evandjîle Sint-Mår|Evandjîle Sint-Mår]], ratournêye pa on fré d' Rotchfoirt). ==== {{H|parintaedje}} ==== * {{Lka-pa|xhiyî}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[kischiraedje]] * [[schiråde]] * [[schiraedje]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | xhiyeure = R10 | hiyeûre = E1,E213 | hieûr = E203 | hieurre = E89 |- = C8,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|déchirure}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|lézarde}}, {{t+|fr|crevasse}} }} 6qfs06d2sbap58bec7o8xh22upgghzd 0 31163 437682 408098 2026-10-04T13:26:58Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437682 wikitext text/x-wiki {{RA|wa}} == {{L|wa}} == <gallery> Imådje:Hawea coûteure.jpg Imådje:Hawe hawea.jpg|hawea d' cotlî (a droete) dilé ene hawe di planteu ås sapéns (a hintche) Imådje:Hawea tcherpetî.jpg|hawea d' tcherpetî Imådje:Hawea_tonlî.jpg|hawea d' tonlî </gallery> === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|hawe}}, {{caw|ea|s|wa}}, pus coûte (mins pus lådje) hawe. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ha.'wɛː|ha.'wæː|a.'wɛː|a.'we|haw.'ja|aw.'ja}} ** {{pzc}} {{AFE|haw.'ja}} * {{Ric|ha.wea}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{usteye|wa}} usteye des [[cotlî]]s, [[tcherpetî]]s, [[tonlî]]s, avou on lådje fier, sovint arondi, ki [[côpe]] di scwere avou l' sinse do [[bouxhaedje]] (årvier des [[hepe]]s), emantcheye so on mantche, pus court u pus long sorlon l' mestî. #* Pa des côps i s' pingnént, et s' ridinguer a côps d' {{~}} {{s-rif|LM}} #minme usteye, mins ås cwate dints, po reterer (ås crompires). #{{houy}} pitite hawe des [[houyeu]]s, des [[dieleu]]s. # [[mårtea]] des paveus avou ene longue pene ey ene longue tiesse. # sôre di stouve {{?}}. #* Li pô k' dji trouve so mi assîte, tot rintrant,<br>Mi shonne, veyoz vs, des pus ragostants,<br>Et n' dinreu dj' nén, creyoz m', nosse maigue eurêye,<br>Ki n' fjhans l' alnute bén sovint sol {{~}},<br>Po les féns mets k' on sieve sol tåve d' on ritche. {{s-rif|JVpr|1897, "Bon cour ni pout minti", p.73}} #* ROUMA. - Estans ns presses, valet ?<br>DJÅKE. Awè, li tins do magnî on boket sol {{~}}. Vudîz m' ene tasse di cafè, Liza, et s' côpez m' ene pitite tåte. {{s-rif|JMmiy|1934, p.7}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[boere on côp sol hawea]]}} # {{r|[[boere sol hawea]]}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hawê = E1, E34, S0, S17, S117 | hawé = S117 | awia = C1, C9, C13, O0, O2 | awya = O4 | awé = S5 | hawia = R1 | hawea = R10, R13 | hawai = E89,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|usteye do cotlî |fr= {{t+|fr|houe}}, {{t+|fr|hoyau}} ''(vî mot)'' |ary= {{t+|ary|عتلة|ral=3etla|ar-fafl=عتْلة}}; {{t+|ary|رنخو|ral=renjo|ar-fafl=رنْخو}}; {{t+|ary|ڭدومة|ral=gdoma|ar-fafl=ڭْدومة}} |en= {{t+|en|hoe}} }} {{ratour|usteye des shabotîs |fr= {{t+|fr|doloire}}, {{t+|fr|cochoir}}, {{t+|fr|erminette}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|hawea}} lect09dvfkml2ryx7r98p2wijftivbr 0 31229 437683 371456 2026-10-04T13:28:34Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437683 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|hauwa|sourd=frk}} {{m-s}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|haw|aw}} ** {{pzc}} {{AFE|haw|odio=Wa hawe.ogg|ling=wa}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{usteye|wa}} usteye des cinsîs, des terassîs, evnd. avou on stroet fier di scwere avou l’ mantche, k’ on bouxhe dins tere divant lu. #* Sol tcherete do cantonî, on ramon, ene schoupe, ene {{~}}, ene raezete et des côps k’ i gn a, ene få. {{s-rif|MHub}} <gallery> Hawe hawea.jpg|Ene hawe (a hintche) et on [[hawea]] (a droete). </gallery> ===== {{H|ratourneures}} ===== # [[schoûter come ene hawe]] ; [[èn nén schoûter dpus k’ ene hawe]] èn nén bén schoûter. ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[hawea]], [[hawete]] * [[hawlete]] * [[hawer]], [[hawaedje]], [[haweu]] * [[hawter]], [[hawtaedje]], [[hawteu]], [[hawtrece]] * [[dihawer]] (''[[dawer]]'') * [[kihawer]], [[kihawter]], [[cawter]] * [[rihawer]], [[rawyî]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | {{=fon|?|håwe}} = G152 (a « houe ») | hawe = E1, E34, E89, S0, S17, S27, S117, R10, FR13 (a « houe ») | {{loyén|awe|ling=wa-fel|croejh=Su}} = C1, C8, C9, C13, O0, S117 | {{loyén|âwe|ling=wa-fel|croejh=Su}} = O2, O4 | {{loyén|a|ling=wa-fel|croejh=Su}} = O3 | {{loyén|au|ling=wa-fel|croejh=Su}} = O51 | haw = E203 |- = S0, R13 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|usteye po bouxhî dins tere |fr= {{t+|fr|houe}} |nl= {{t+|nl|hak}}, {{t+|nl|houweel}} |en= {{t+|en|hoe}} |ary= {{t+|ary|عتلة|ral=3etla|ar-fafl=عتْلة}} }} ==== {{H|Cos|wa}} ==== {{~}} # {{IP13s|hawer|anke=Walon_2}}. #* Il est ki {{~}} dins l’ corti. # {{SP13s|hawer|anke=Walon_2}}. # {{Kim2s|hawer|anke=Walon_2}}. === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Sv}} « [[hawer#Walon_1|hawer]] » ([[bawer]]). ==== {{H|Cos|wa}} ==== {{~}} # {{IP13s|hawer|anke=Walon_1}}. #* Li tchén {{~}}. # {{SP13s|hawer|anke=Walon_1}}. # {{Kim2s|hawer|anke=Walon_1}}. ===== {{H|ratourneures}} ===== * [[tchén ki bawe ni hawe nén]] bz8qhc0s3axjprao1313e23brh0zdpt 0 32522 437690 413057 2026-10-04T13:49:56Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437690 wikitext text/x-wiki {{MR|xhene}} == {{L|wa}} == {{-SCH-}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|*skina|sourd=frk}} (schinon del djambe, tibia). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʃɛn|hɛn|ʃin|skɛn|skɛɲ|skin}} {{BS|sch}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃɛn}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{bosk|wa}} boket d' bwès findou po mete å feu. #* Ele coreut å for, et î taper ene {{~}} {{s-rif|MFri}} # {{cins|wa}} pitit fén long bwès ki sotént les [[gorea]]s des tchvås. # {{med|wa}} pitit fén long bwès k' on mete po tni ene djambe cassêye. # {{antomeye|wa}} [[tchaplet]] des [[cronzoxh]]s, copurade les cis do dos et des rins. #* Cwand i rivneut del soucreye avou les tchvås, do salidjî wice ki dj' esteu, dj' oyeu k' i fjheut peter si scorijhe ådzeu del {{~}} des tchvås. {{s-rif|JVri}} #* Vos av tinou vosse lene! C' est ça k' vosse {{~}} brike del hanete å cropion. {{s-rif|HPet}} #* Råyeus d' betråles des cråssès teres, Ployîz l' {{~|eschene}}, li mwaisse rilouke ! {{s|LM}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|schene do cô|cat=es}} u {{r|schene do hatrea|cat=es}}: les 7 cronzoxhs do cô. # {{r|schene do dos|cat=es}}: cronzoxh do dos, la k' les coisses s' î loyèt # {{r|schene des rins|cat=es}} u {{r|schene des rnos|cat=es}}: cronzoxh des rins, padzo l' dos, la k' n' a pont d' coisses. # {{r|schene do cou|cat=es}}: [[cronjhî]]. # [[fé l’ schene]] : côper les pwels sol schene ås biesses di concours. #* Divant l' concours di Libråmont, on nos rneteye å boyea, on nos streye, nos rtaeyî l' cawe, et nos fé l' {{~}}. {{s-rif|BHos}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[aschiner]] ([[s’ aschiner]]) * [[Schene]] (''[[Hène]]'', no d' plaece di Vå-dzo-Tchivrumont, fr. ''[[Henne]]'') * [[schinete]] * [[schinire]] * [[schinlaedje]] * [[schinler]] * [[schinleu]] * [[schinlete]] * [[schinlire]] * [[schinon]] * [[schinrece]] * [[schinå]] (vî mot, divins ''[[Hènâ]]'', no d' plaece des Awirs, fr. ''[[Héna]]'') * [[schinoe]] (vî mot, divins ''[[Hènè]]'', no d' plaece des Awirs, fr. ''[[Hennet]]'') {{mse}} * [[screne]] * [[hernale]] }} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[Xhleumont]] * [[Schinoemont]] (''[[Hèneûmont]]'' no d' ene plaece d' [[Anyêye]], fr. Héneumont, Éneumont, Henneumont ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|tite=boket d' bwès findou|c=2] * [[schinete]] * [[stoket]] * [[bwejhe]] * [[findon]] }} {{Boesse|tite=fin boket d' bwès po sotni l' colé des tchvås| * [[estale]] }} {{Boesse|tite=boket do coir avou les cronzoxhs|c=2] * [[screne]] * [[colone]] }} ==== {{H|omofoneye possibe}} ==== * [[xhene]] (v. [[xhiner]]) * [[hene]] (v. [[hiner]]) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hène = E1,E170 | henn = E203 | henne di boi = E89 | hyène = E200 | shène = E165 | chine = C1,C8,C13,C100, O0,O2, S0,S17,S104,S109,S117 | {{=fon|šin|chine}} = S38 (hagnon 92) | skèñ = O2 | skègne = O0 | skène = O0 | skine = O0 | (è)skine = O4 | schene = R10,FR13 (a « bûche ») | xhinne = E212 {{^|1}} }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|boket d' bwès findou |fr= {{t+|fr|bûche}} |en= {{t+|en|blockhead}} }} {{ratour|fin boket d' bwès po sotni |fr= {{t+|fr|attelle}} |en= {{t+|en|splint}} |ary= {{t+|ary|جبيرة|ral=jbira|ar-fafl=جْبيرة}} }} {{ratour|boket do coir avou les cronzoxhs |fr= {{t+|fr|échine}}, {{t+|fr|colonne}} (vertébrale) |en= {{t+|en|spine}}, {{t+|en|backbone}} |nl= {{t+|nl|ruggegraat}} |ary= {{t+|ary|سلسول|ral=selsol}} |lorg= {{t+|lorg|chine}}, {{t+|lorg|achine}} }} h2sf93xrl0aw7hdn5le4qp1z4f5u0dd 0 33921 437713 419289 2026-10-04T21:00:26Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437713 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl|hiner|do|cou}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{tchivå|wa}} po on [[tchvå]], [[piter]] des deus pates di drî e minme tins. #* On tchvå ki {{~|hene do cou}}. {{s-rif|E1}} #* On djoû k' ele cavayive sol levêye di Loncin<br>Shuvowe di s' dômestike, Djan, on bon enoncint,<br>Li tchvå {{~|hene do cou}} - crak - ah, c' e-st ene mizere. {{s-rif|JKlc|1889, "L’agilité del baronne", p.15}} #* C’ e-st a cåze del rossete. Ele a pîté del nute tot come ene araedjeye ! (i va å feu) Ele aveut ene pate di dvant prijhe al tchinne di s’ loye-cô, et tot {{~|hinant do cou}}, ele a spiyî l’ paroeze ki dj’ aveu clawé ir å ståve del gade. {{s-rif|JMabf|1924, p.22-23}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[rouwer]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hiné de cou = E89 | hiner dè cou = E1 | hiner do cou = R10 | hiné-dè-kou = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|piter des deus pates di drî, po on tchvå |fr= {{t+|fr|ruer}}, {{t+|fr|se cabrer}} |en= to {{t+|en|bulk}} |nl= {{t+|nl|achteruitslaan}} |ary= {{t+|ary|ركل|ral=ral=rkel|ar-fafl=رْكل}} }} ro1t9kiwlb1h6bun6at72dses56rx7y 0 37360 437686 411294 2026-10-04T13:37:41Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437686 wikitext text/x-wiki {{RAwa}} == {{L|wa}} == {{-drif-|hinne}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|*hatjan|sourd=frk|haeyi}}, {{caw|eme|s|wa}} (dandjreus pa {{ridNM}} di {{*}} haeyene); {{FEW|16|178|b}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɛ.jɛm|ha.jim|ha.jiːm|ha.jɛm|ɛj.ɛm}} {{BS|ae|-}} ** {{pzc}} {{AFE|hɛ.jɛm}} * {{Ric|hae·yeme}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[sintimint]] d' [[ene sakî]] ki [[voet evi]] ene ôte djin. #* L' Evandjîle nos disfind d' aveur del {{~}}, minme po nos innmis {{s-rif|E203}} #* Il a fwait çoula pa {{~}} po mes parints {{s-rif|E203}} #* Li {{~}} est aveule {{s-rif|E203}} #* C' est ene viye {{~}} inte leus deus {{s-rif|E200}} #* Li {{~}} li fwait schoumer {{s-rif|FO2}} #* L' eveye est ossu måle ki l' {{~}} {{s|R10}} #* Mins l’ vilmeuse metchanceté, ki s’ ecråxhe di nos plåyes<br>S’ enûlreut-st e l' wapeur ki montreut des bouyons,<br>Et tot rtoumant sol tere, elle î semreut pé k’ måy<br>Li {{~}} di l’ Amour k’ on s’ doet inte vraiys Walons. {{s-rif|EWfc|p.170}} #* C' est l' fleur k' a stî ctaeyeye avou l' {{~}} des grands,<br>Mins, djourmåy, k' a rflori mågré tot : C' est Dinant ! {{s-rif|LLaginm|''Dinant'', (1947), p. 136}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[prinde e l' haeyeme]] (''[[prinde e-n èyème]]''), {{r|prinde ene {{~}} conte ene sakî}} : kimincî a l' vey evi. ==== {{H|parintaedjes}} ==== * [[haemåve]] {{mse}} * [[hinne]], [[hinneus]], [[hinniveus]], [[hinniveusté]] * [[hate]] * [[haeyi]], [[haeyixhaedje]] * [[haire]], [[haeyaedje]], [[haeyåve]], [[haeyåvmint]], [[haeyåvisté]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[hinne]], [[haeyance]], [[haeyaedje]] * [[divis]] (E145) ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}}, {{WC}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ayime = O0 | èyème = O0 | haeyeme = R9, R10 | haeyime = FR13 a "haine" {{rif?}} | haiem = [!vscr] E200 (Waime\, 1536) | häîm = E203:Häîm\,_Häînn | häînn = E203:Häîm\,_Häînn | hayem = [!vscr] E200 (Waime\, 1538) | hayime = R13 {{rif?}} | hayîme = E1 | hayîne = E1 | heïme = E89 | héme = FE1 a "haine" | hèyéme = FE1 a "haine" | hèyîme = E200 a "hére", E212b | hèyime = E145,E165, FE1 a "haine" | hèyinme = FE1 a "haine" | xheïme = E212 |- = C8, S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|haine}}, {{t+|fr|inimitié}}, {{t+|fr|antipathie}}, {{t+|fr|aversion}}, {{t+|fr|rancune}}, {{t+|fr|animosité}} |en= {{t+|en|hate}}, {{t+|en|hatred}}, {{t+|en|aversion}} |nl= {{t+|nl|haat}} |de= {{t+|de|Hass}} |es= {{t+|es|odio}} |ar= {{t+|ar|كره|ral=kourh|ar-fafl=كُرْه}}; karâhiya {{=ral}} {{t+|ar|كراهية}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|كَراهية}} |ary= {{t+|ary|كره|ral=kreh|ar-fafl=كْره}} | }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} 3bb5uwl8xs8i75vdarsvnkntu82v9mo 0 38157 437691 435064 2026-10-04T13:52:11Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437691 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{-drif-|haeyi}} {{Bdjfr}} «hatjan», romanijhî el Gåle ({{*}} «''hatīre''» (adon parint avou l' {{p|haïr|fr}}, l' {{p|hate|en}}, l' {{p|hassen|de}}; {{FEW|16|178}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɛːʀ|heʀ|eʀ}} {{Hp}} {{BS|ai}} ** {{pzc}} {{AFE|hɛːʀ}} * {{Ric}} ==== {{H|viebe|wa}} ==== {{-codjow-|troke=5|A=haey|B=hai|C=haiy|PE=hai / haeyou}} {{~}} {{vc}} # [[vey evi]]. #* Fåt {{~}} li mintreye {{s-rif|E203}} #* Leye et s' måråsse si haeyèt dispoy lontins {{s-rif|E203}} #* Mi, dji {{~|hai}} l' complumint {{s-rif|E203}} #* I m' traitèt d' ragognasse! ''(djeu)'' E l' rowe dji les {{~|hai}} tos. ''(djeu)'' {{s-rif|HSco|1888, Ake I, Sinne II. ''Mwaisse modele lijhåve'' '''[[s:Cour d’ognon/I|cial]]'''}} #* « Abeye, divant l' ovraedje, alans ene gote al donhere</br>Ene matinêye come ouy ni såreut esse a {{~}} ! » {{s-rif|JDcoh|1939, p.28, ''Porminåde d'osté'' (1937)}} #* Après {{~|aveur haeyou}} do pus parfond di mi åme<br>L' Almagne, li grande Almagne et tos ses fels bôdårts,<br>Dj' a stî bodjî m' tchapea dvant les croes d' nos sôdårds,<br>Et fwait çou k' dj' a polou po radoûci les låmes<br>Del veve et d' l' ôrfulén {{s-rif|LLaginm|''Ås walons'', (1947), p. 115}} #* A pårti di ç' djoû la, Pitit {{~|a haeyou}} li scole {{s-rif|JCal}} ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[haire d’ araedje]]}}, {{r|[[haire come li pesse]]}}, {{r|[[haire come l’ aloumire]]}}, {{r|[[haire come li rogne]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[haireur]], [[haireuzmint]] * [[haeyaedje]], [[haeyåve]], [[haeyåvmint]], [[haeyåvisté]] * [[haeyou]] * [[haeyeme]], [[haemåve]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== [[hait-l'-ovraedje]], [[hait-l'-ovrî]], [[hait-paye]], [[hait-djins]], [[hait-l'-feme]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== [[vey evi]], [[vir evi]], [[haeyi]] ===== {{H|sipårdaedje}} ===== {{WL}}, {{WM}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | ér = C9 | haire = R9,R10, FR13 (a "haïr") | hér = E203 | hére = E1,E89,E165,E200,E212b | {{=fon|hḗre|hére}} = E145 | hêre = R1 {{rif?}} | xhêre = E212 |- = R13 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|{{Lka-ra|vir evi}} |fr= {{t+|fr|haïr}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Sv|hairyî}} ==== {{H|addjectif|wa}} ==== {{-addjwa-tpdv-E|hair}} {{~}} {{o&f-a}} # målåjhey, tot djåzant d' ene djin. #* L' efant est {{~}} : i fwait ses dints {{s-rif|E1}} #* Si dji n' î prind nén asteme, dji va divni {{~}}, dji va tourner a viye haeyåve feme {{s-rif|GBel}} ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[ossu haire k' on blanc doet]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== [[haireur]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== [[grigneus]], [[haeyåve]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | hêre = E1 |- = R13 }} {{ôs}} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour |fr= {{t+|fr|chagrin}}, {{t+|fr|difficile}}, {{t+|fr|grincheux}} }} === {{H|Of}} === [[here]] (ome, monsieu) 3p4yg71fvx9kn9ykl5qa64h0ov2boaq 0 38330 437675 431226 2026-10-04T12:41:26Z Scribus electronicus 3672 437675 wikitext text/x-wiki {{MR|Hasse|håsse}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Epr|Hans|nl|wa}} ([[pitit no]]). ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|has|was}} ** {{pzc}} {{AFE|has}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # metchant [[ome]]. #* I n’ fåt nén djudjî ls efants, les traitî d’ canayes, di laids {{~s}}, di losses. ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[laid hasse]]}} ===== {{H|Om}} ===== (possibe) * {{AFE|has}} : [[Hasse]] (veye) * {{AFE|was}} : [[wesse]] (inseke) ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour |fr= {{t+|fr|individu}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|as|sourd=la|onk, pu cwåte markêye "onk" å cwårdjeu}}, avou on forcoridjaedje lidjwès (H). ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|has|as|hɛs|ɛs}} ** {{pzc}} {{AFE|has}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o+f}} {{≠fr}} # {{cwdj|wa}} cwåte avou l’ chife 1 (sovint li pus grosse valeur do djeu). #* Dj’ aveu les cwate {{~s}}. #* Alez, hay ! djowe ti grosse {{~}} ! #* C’ est leye k’ a totes les {{~s}} et mi les schitas. {{s|R10}} # ene djin pus foite k’ els ôtes divins on dominne. #* Lu, c’ est on {{~}} å poker ! #* L' {{~}} del vitesse, c' est l' grand Houbert,<br>On liyon n' fwait nén des alondjes come les sénk ;<br>Cwand il est houte di s' adversaire ...<br>A l' avance, on pout dire eco onk. {{s-rif|EStr|''Vivent nos footballeux !'', scrît dvins les anêyes 1920-1940, [[s:Vivent nos footballeux !|lijhåve so Wikisourd]]}} ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[hasse di cour]]}}, {{r|[[hasse di cârô]]}}, {{r|[[hasse di make]] ([[hasse di trefe|di trefe]])}}, {{r|[[hasse di påle]] ([[hasse di pike|di pike]])}} : les cwate hasses d’ on cwårdjeu. # {{r|[[aveur li hasse]] di}}, {{r|[[aveur li hasse di cour]] di}} (Fr. ''avoir le courage, le cran de'') # {{r|[[come hasse et roy]]}} # {{r|[[esse fotou al hasse di pike]]}} (fr ''être mal habillé'') # {{r|hasse et roy}} #* Alans les magneus d' oûs, a vos potches ! (i tape les cwårdjeus). Est todi co tins !...(rilevant l' tiesse) Cénk oûs po {{~|hasse et roy}} ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.133, ''Treûs-oûs po ‘ne pèce !'' (1906)}} ===== {{H|Om}} ===== (possibe) * {{AFE|has}} : [[Hasse]] (veye) * {{AFE|as}} : [[ass]] ? (est çki t’ as ?) * {{AFE|ɛs}} : [[esse]] (viebe) ; [[ess]] ? (est çki t’ es ?), [[wesse#Walon 2|wesse]] (tchiveye di moyoû) ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | has′ = E1 | hass = E203 | hasse = E57, E89, R10,R13 | hès′ = FE1 (a « as ») | as = EStr | as′ = C1, O90 {{^|1|2}}, S0 {{f}} {{^|1}}, S0 {{o}} {{^|2}} | ase = C9 | asse = C8 {{f}} | ès′ = E21 {{f}} | èsse = E34 |- = C13 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour |fr= {{t+|fr|as}} }} === {{H|PM}} === * [[håsse]] (1. vinte tot håssant ; 2. eveye d’ aler rade, dizir) acbg6uovhv5zsydw4jw9qv7a3yjfc8j 0 40337 437679 417754 2026-10-04T13:16:52Z Scribus electronicus 3672 437679 wikitext text/x-wiki {{MR|havurna}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|haveresch|sourd=dum}}; racuzinåve ossu avou l' {{p|eberesche|de}} (såvadje frinne). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** (cawete -a) {{AFE|hɔː.vyʀ.'na|hɔː.vɛʀ.'na}} *** (cawete -ia) {{AFE|hoː.vyʀ.'ɲa|oː.vɛʀ.'ɲa|oː.vyʀ.'nja}} *** (cawete -on) {{AFE|hɛː.vyʀ.'ɲɔ̃|haː.veʀ.'nɔ̃}} {{AFE|hã.vɛʀ.'noː|odio=Wa-fel hanvèrnau wa håvurna.oga|ling=wa}} {{Lka-h-or}} {{miers|6|132}}; {{BS|å}}, {{36pr}} ** {{pzc}} {{AFE|hɔː.vyʀ.'na}} {{Hp}} * {{Ric|hå·vur·na}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{åbe|wa}} åbe des bwès et des håyes ki dene des rodjès petches k' on s' endè sierveut pol tindreye ås tchampinnes; {{sla|Sorbus aucuparia}}. #* On hape les tchampinnes avou des poes d' {{~}}. #* Les {{~s}} des voyes avizént des spawtas,<br>Dizeu l' rivlete, on vî coirbå cwincséve sins rla,<br>Tot fjhant k' on tchén djondant l' eglijhe, hoûléve a moirt. {{s-rif|JMfp|p.31 (1929), "Li nècale d’amour"}} <gallery> Sorbier.jpg </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|Cwand les poes d' håvurna sont råles, les tchampinnes sont tchires}} : çou k' est råle est tchir. # {{r|[[rodji come on poes d’ håvurna]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[petrea]], [[côrî]], [[côre]], [[côrete]], [[hårnoufrinne]], [[hårdifrinne]], [[trokî]], [[tchampinnî]], [[petchî]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[poes d’ håvurna]] frut d' håvurna. rl a: [[petche]], [[peket]]. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto <!-- -a ---> | auvurnia = C1 | havurna = R9,R11 {{rif?}} | hâverna = E203 | håvèrna = E1,E170, G206 | hâvèrnâ = G206 | hâvernat = E89 | håvurna = E1,E34,E170, G206, R10 | hâvurnâ = G206 | hôvèrnak = G206 | hôveúrnal = G206 | hôvurgna = G206 | ôvèrgna = G206 <!--- -o(n) ---> | êvurlon = G206 | hanvèrnô = E165 | håvèrno = G206 | hâvèrnon = G206 | {{=fon|hâvœ̆́rnon|hâvërnon}} = E145 | håvurnon = G206 | hêveurnong = G206 | hêvurgnon = E212b, G206 | hêvurlon = G206 | hêvurno = G206 | xhaivurgnon = E212 |- = C8, R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|sorbier}}, {{t+|fr|cormier}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} 0n52og3m2huc3t4kjrzq3vsv5kafm0j 0 40751 437687 410606 2026-10-04T13:42:40Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437687 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|hnap|sourd=gem|vere di diferinnès sôres}}, adon racuzinåve avou l' {{p|hanap|fr}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɛ.na|ɛ.na}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|hɛ.na}} * {{Ric|he·na}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # vere (a gote, a vén, a bire) avou on pî. #* I buveut doze {{~s}} d' bire so les doze côps d' meynute. #* Ni m' fijhoz nén boere do vén, Cwand dji voe on {{~}}, Li tiesse mi toûne dedja, Come on molén å vint. {{s-rif|SdH}} #* Li båshele, sins s' fé priyî, prind l' {{~}} et l' boute foû. {{s-rif|JKlc|1889, ''Li spot da Mareie'', p.16}} #* {{lang|wa-fel|Li fôrdjeû, qu’buvéve on '''hèna'''</br>Avou l’maçon,</br>Houka l’cwèpî qu’djåséve à ’ne cande</br>Ad’lé l’gorlî.}} {{s|JMtdc|1932, p. 51}} # çou k' n a divins ç' vere la. #* Tapoz mu on {{~}} d' peket, si vs plait. {{s-rif|E203}} #* On {{~}} dvins nos rind djoyeus,<br>On-z a l' vwès pus disgadjeye. {{s-rif|HFbl|Li Li paskeie è l'vin, 1843, p.16}} #* S' leû club wangne, c' est l' grand tralala<br> Ele vos houmront co traze {{~s}},<br> Nos båsheles! {{s-rif|CGas}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[blanc hena]]: hena a blankès fleurs, e latén sincieus Convolvulus sepium. rl a: rampioûle de håyes, blanke rampioûle. * [[rodje hena]] : hena a rodjès fleurs, ki vént come crouwå dins les dinrêyes, e latén sincieus Convolvulus arvensis. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r| boere a plin hena}} : boere bråmint (del gote). # {{r|c' est on hena d' veule}} : c' est on malådiveus, on tchêtchiveus. #: {{lang|fr|F. chétif.}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[hentea]] * [[henter]], [[henté]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (plante) : [[bôvale]] / [[vôvale]], [[rampioûle]]. ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * (vere) : [[hûfion]], [[tchiket]], [[djindåre]], [[verkin]], [[plat-cou]], [[cålice]], [[cope]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}}, {{WM}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | èna = C1,C8,C9,C13 | hena = R9,R10,R13 | hèna = E1,E203,E213 | henat = E89 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|verre}}, {{t+|fr|coupe}}, {{t+|fr|gobelet}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{plante|wa}} plante ki rampe so tere, et ki l' fleur, blanke u rodje, a l' fôme d' on vere a vén. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|liseron}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|hena (discramiaedje)}} jruv8ib1p8h6w4ztm7axn1d1ikzmf69 0 48185 437714 410702 2026-10-04T21:16:06Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437714 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-SCH-}} {{-drif-|scliper}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === * {{Bdj|slippen|sourd=frk|rider}}, {{caw|er|v|wa}} adon racuzinåve avou l' {{p|skip|en}}, {{FEW|17|146}} * {{Bdj|excappare|excappāre|sourd=la-vul}} {{m-s}} {{acv}}; ({{sh-i-a}} «[[schaper]]») {{s?}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʃi.'pe|ʃi.'pɛ|hi.'pe}} {{BS|sch}}. ** {{pzc}} {{AFE|ski.'pe}} {{pzc0}} * {{Ric|schi·per}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=schip|come=bouter}} {{~}} {{vsc}} # rider foû d’ tinaedje et toumer. #* Totafwait m' {{~|schipe}} foû des mwins. {{s-rif|E203}}, {{s-rif|E1}} #* Les belès pîces d' ôr {{~|schipèt}} pa inte les deus ossu pés k' des måssîs messaedjes gotèt djus del linwe. {{s-rif|JVpa|1896, p.69}} #* Siermints d’ amour fôrmèt ene tchinnete,<br>K’ ene seule piele {{~|schipe}} al respounete,<br>Les ôtes pieles si stramèt avou,<br>Bea sondje rompu ! {{s-rif|MLol|"L’ôrlodje du l’amour"}} #* C’ est on tcheptî k’ overe so on toet; La k’ i n’ fwait nén atincion, n a s’ mårtea ki lyi {{~|schipe}} foû des mwins et k’ tome djus do bastimint. {{s-rif|Eric Nicolet {{s?}}}} #* Et dj' ouri bea foirci m' pinsêye<br>Totafwait m' {{~|schipa}} foû des mwins ! {{s-rif|LLbe|1928, p. 58}} # vini sins l' voleur. #* Ci mot la m' {{~|m' a schipé}}. {{s-rif|E1}} # si distaetchî. #* Li costeure {{~|a schipé}}. {{s-rif|E1}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|leyî schiper}} #* {{~|Leyî schiper}} ene divize. {{s-rif|E203}}, {{s-rif|E1}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[schipe]] ([[a schipe]]), [[schipete]] ([[a schipete]]) * [[schipaedje]] * [[rischiper]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[schiper evoye]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hipé = E89,E203 | hiper = E1, E170 | chipè = C1, S27 | chiper = C106, S17 p. 122, S117 | schiper = R10, R13 | xhipez = E212 |- = C8,O4,O100 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rider foû d’ tinaedje |fr= {{t+|fr|glisser}} hors d'une prise, {{t+|fr|échapper}} des mains {{wa+|fr}} }} i35w0tsmxvqurnhttj6q6f28t31suoi 0 65828 437684 435588 2026-10-04T13:30:13Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437684 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa|1}}=== {{BdjB|haw|hawe}} (hawaedje d' on tchén), {{dcaw|er|v|wa}}. ===={{H|prononçaedje}}==== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ha.ˈwe|a.ˈwe|a.ˈwɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|ha.ˈwe}} * {{Ric|ha·wer}} [[File:Labrador barking on command.theora.ogv|thumb|Tchén ki hawe so ôre.]] ===={{H|viebe|wa}}==== {{~}} {{vsc}} {{codj|wa|come=bouter}} # [[bawer]]. #* Des arondes, a trûlêyes, balzinént dzeu s' blonde tiesse,<br>Si tchén {{~|hawéve}} di djoye tot rveyant l' coine di s' toet,<br>Et Djôzef di finiesse,<br>Lyi voyive on båjhaedje sol betchete di ses doets. {{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs di prétins (arimés)|Fleûrs di prétins]]", p.83 (1929), "Li molin dè vî Stiène" (1925)}} #* Eshonne i gripnut l' tiene des Fosses-Copetes. Vo les la<!--les vla--> dins Petbay. Padrî l' bårire del cinse deus gros tchéns d' coû {{~|hawnut}}. {{s-rif~|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} # {{vcnd|après}} braire après. #* Nos omes tchantèt-st a plin gozî,<br>Et ci-la, ci-la ki les cmoenne,<br>'''Hawe''', ciete, '''après''' ene crosse d’ amagnî. {{s-rif|JVpr|(1897), «Li joueux d’ârmonica», p.130}} # {{vcnd|so}} [[critiker]]. #* Do tins k' on djåzéve tant del Republike,<br>Dj' ava l' idêye do rimer sacwants mots ;<br>Ci n' esteut nén po {{~|hawer sol}} Beldjike ;<br>Bén å contraire, djel sopoite ådzeu<!--â d’sus--> d' tot. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li Li prouve'', p.109}} <gallery> Our dog (barking).jpg|On tchén ki hawe. </gallery> ====={{H|parintaedje}}===== {{Boesse|c=2| * [[hawa]] * [[hawåd]] * [[hawaedje#Walon 1|hawaedje]] * [[haweu#Walon 1|haweu]] * [[hawreye]] * [[hawter#Walon 1|hawter]] }} ====={{H|ortografeyes}}===== {{Orto | hawer = E1,E34,R9,R10:9544 | awer = C9 | awè = C1 | hawé = E203 }} ====={{H|ratournaedjes}}===== {{ratour |fr = {{t+|fr|aboyer}} }} {{ratour| |fr= demander bruyamment, avec insistance }} ==={{H|etimolodjeye|wa|2}}=== {{Bdj|hawe}} {{caw|er|v|wa}}. ===={{H|prononçaedje}}==== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ha.ˈwe|a.ˈwe|aː.ˈwe|a.ˈwɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|ha.ˈwe}} * {{Ric|ha·wer}} ===={{H|viebe|wa}}==== {{~}} {{vsc}} {{codj|wa|come=bouter}} # greter l’ tere avou ene hawe. #* {{~|Hawer}} les målès yebes foû d' on djårdén. {{s-rif|E203}} <gallery> Farmers Hoeing a Field, Japan, Honolulu Museum of Art.jpg|Des payizans ki hawèt l’ tere. </gallery> ====={{H|parintaedje}}===== {{Boesse|c=2| * [[hawea]] * [[hawaedje#Walon 2|hawaedje]] * [[haweu#Walon 2|haweu]] * [[hawter#Walon 2|hawter]] * [[hawete]] * [[hawlete]] }} ====={{H|ortografeyes}}===== {{Orto | hawer = E1,E34,R10:14109 | awer = C9,O2 | awè = C1,C8,C13 | âwer = O4,O5 | hawé = E89,E203 }} ====={{H|ratournaedjes}}===== {{ratour |fr = {{t+|fr|houer}} }} n8gsb6g1laahpwrkfwuvwe2k2cpiv7d 0 66057 437689 416590 2026-10-04T13:47:36Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437689 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Aplti}} {{bdj|håye}} + {{bdj|Mistel|sourd=de}} ey {{caw|ea|s|wa}}; {{FEW|16|559|b}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{plante|wa}} plante ki formagne les åbes (mins nén totoute, poy k’ elle a des foyes), ki fwait come ene bole pindowe ås coxhes, ki dmane vete e l’ ivier, {{sla|Viscum album}}. #* Djeryive dju so ene coxhe di {{~}}, come on spirou, d’ ene hope, i gripéve al fén copete des pus hôts tchinnes… {{s-rif|JMtbr|1922, p.32}} #* Dansez, moxheas ! Volez moxhetes !<br>Li cir est bleu dzeu l' rouwalete<br>Et sol melêye li {{~}}<br>A rgåyoté d' pieles si mantea. {{s-rif|JDcoh|1939, p.12, ''Tchantans l’ prétins'' (1937)}} #* Panoramix, li drude do viyaedje. Èn ome comifåt, ki côpe li {{~}} et k' apresteye totes sôres di pôcions. {{s-rif|PHTaab|2022, {{p.|4}}}} # {{oujhea|wa}} grosse [[tchampinne]], ki magne voltî cisse plante la, {{sla|Turdus viscivorus}}. ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|tite=mitan formagnante plante des åbes| * [[canistea]] }} {{Boesse|tite=oujhea| * [[håmustinne]] * [[håmustrece]] * [[håmustale]] * [[dobe tchipete]] }} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | hâmustê = E150 | håmustê = E1,G208 p. 158 | hamustaî = E133 | håmustè = E34 (a «tchampène») | hènistê = E1 | hèn’sê = E1 | {{=fon|hḗnèstia|hénèstia}} = E1 | hènistia = E1 | hènèstia = FE1 a «gui» | hèn’sitia = E1 | hèn’sipia = E1 | aulmustia = C1,C106 | ôlmustia = G100 (riscrijhaedje di «aulmustia») | insitia = E133 a «hamustaî» | hâmeustia = E26,G100 | håmustea = R10 <!-- avou ristitchî R --> | hanistrê = JMign | hènistrê = E1 | hènîstrai = E203 | henistrai = E89,E133 a «hamustaî» | hènistraî = G8 a «hènistrèsse» | hénistrê = G100 | hèstrê = E1, G100 |- = C13,E165,E212,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mitan formagnante plante des grands åbes, aprume le tchinnes |fr= {{t+|fr|gui}} |en= {{t+|en|mistletoe}} |nl= {{t+|nl|maretak}} |de= {{t+|de|Mistel}} |es= {{t+|es|muérdago}} }} {{ratour|grosse gréve ki magne voltî cisse plante la |fr= {{t+|fr|draine}}, {{t+|fr|grive draine}} }} === {{H|waitîz eto}} === *{{wp}} *{{wp|håmustea (discramiaedje)}} 92oddrxgxyw1llqxmysoi0dp23vwclp 0 67348 437703 427573 2026-10-04T15:05:17Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437703 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|viebe|wa}}=== {{-codjow-|troke=1|A=tchevn|B=tchevnêy|come=tchicter}} {{~}} # {{vc}} rimouwer l' feu dins (ene sitouve, on for). #*Dji '''tchevnêye''' li for po rfé prinde li feu {{s~|R10}} # {{vc}} [[côper]] (li copete d' ene håye). #*On '''tchevnêye''' les håyes avou l' fiermint al buze {{s-rif~|G209|p. 280}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[tchevnêye]], [[tchevnî]] * [[ritchevner]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chèm’ner = G209 | chèv’nè = G209 | chevné = E177a,E203 | chèv’ner = G205 | hèm’ner = E1, G209,G205 | hevné = E203 | hev’né = E89 | hèvner = G205 | tchèm’ner = G205 | tchèvener = E34 | tchevner = R10 | tchèv’ner = G205 | tchèv’ni = G205 <!-- hevler --> | hèv’ler = G209 | hév’ler = G209 }} {{nourat}} ==== {{H|S}} ==== Rifondaedje: [[Sujet:Vxxmz52f066a3uug]] & https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?t=3062 o47mihh5wrdlg3h8l7rjzfcnk1k0w5e 0 70488 437681 430353 2026-10-04T13:24:42Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 437681 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|haver}}, {{bdj|*hav|sourd=gem}}, adon racuzinåve avou l' {{p|haav|no}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hav.ˈʀuːl|av.ˈʀuːl||av.ˈʀul}} ** {{frcjh}} {{AFE|av.ˈʁul}} ** {{pzc}} {{AFE|hav.ˈʀuːl}} * {{Ric|hav·roûle}} [[File:Filet de pêche la fouine.JPG|thumb|230px]] === {{H|sustantif}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{pexheu|wa}} filet adjinçné di deus bastons croejhlés et ataetchîs al dilongue d' ene longue vedje. #* Pexhî al {{~}} so Mouze. {{s-rif|E203}} {{s-rif|E1}} #* On bea côp d' {{~}}. {{s-rif|E1}} #* Veyoz vs la, divant vos, ebén, estént pindous å meur, avou des gros stoks, des tåvleas avou des bokets d' {{~}} åddivant po n' nén vey sonner les pôves goreas ki siervént d' amuzmint ås efants. {{s-rif|TBowp|''Ine Copenne so Beaufils'', 1887, p.41}}<br>[[File:Toussaint Brahy Ine Copenne so Beaufils 06 Veyoz vs la.wav]] #* Wice sont ele nos viyès {{~s}}<br>Et mes pôvriteuzès lignoûles<br>Adjinçnêyes d' ataetches et d' blanc fi? {{s-rif|LLaginm|''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 101}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|côp d’ havroûle}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[filet]] * [[same]] * [[troûle]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hav'roûle = E1 | haveroûle = E1,E34 | avroûle = C1,C9 | avroule = O0,O2,O4 | havroûl = E89,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|filet adjinçné di deus bastons croejhlés et ataetchîs al dilongue d' ene longue vedje |fr= {{t+|fr|havenet}}, sorte de puisette pour la pèche }} pkq26wbx4txzcmupj8t89qh3ls54y5z 0 70934 437701 430359 2026-10-04T15:00:45Z Scribus electronicus 3672 Ortografeye 437701 wikitext text/x-wiki {{MR|Heve|scheuve}} {{!Rif|xheve}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|hevan|sourd=goh|oister|prinde}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|heːf|odio=Lang-wa-fel Lidje hé.wav|ling=wa}} {{AFE|hɛf}} ** {{frcjh}} {{AFE|ev}} ** {{pzc}} {{AFE|}} * {{Ric|heve}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # longou stroet trô fwait tot digretant ene sacwè. #* Ces-cial tirént après zels avou on vî fizik ki l' canon aveut ene {{~}} po leyî passer l' ficele ki tchessive li måye. {{s-rif|TBowp|''Ine Copenne so Beaufils'', 1887, p.41}}<br>[[File:Toussaint Brahy Ine Copenne so Beaufils 06b Ces cial.wav]] #* Deus ouys d’ andje , enocints, bén sertis dvins leu {{~}}<br>Divnît les ouys blamants di nosse prumire mere Eve<br>Ces muroes d’ l’ åme savèt nos mostrer toû a toû<br>L’ imbaras, li colere, li mepris ou l’ amour. {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"L’crèyåcion d’Eve", tome 43, p. 140}} #* Vevè, cwand n’ a rén d’ ôte a-z adjinçner, et nole råjhon po fé arawer ls ôtes, a po deus eures a s’ endè rnetyî les ongues et les ptitès {{~s}} di ses pîs ; {{s-rif|AXbg|1912, p.12}} # {{munu|wa}} schavêye pårteye ki l' ridant rôle dissus. #* Li {{~}} d' on ridant {{s-rif|E1}} #* Li ridant n' va nén, li {{~}} e-st abîmêye {{s-rif|E1}} # {{houy|wa}} pôrcion d' voenne schavêye tchaeke djoû pa on houyeu. #* Dj' a tchessî ene boune {{~}} èn avant {{s-rif|E1}} # {{spl}} {{fois|wa}} coxhetes rcepêyes d' èn åbe. #* C' e-st on feu d' {{~s}}, çoula n' durrè nén. {{s-rif|E1}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[hevlete]] * [[hevler]] * [[hevyî]] * [[heviaedje]] * [[hevion]] }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=longou stroet trô fwait tot digretant ene sacwè| * [[crin]] * [[hatcheure]] * [[intaeye]] * [[kernaxhe]] * [[schere]] * [[schiråde]] }} {{Boesse|c=2|tite=rcepêyès coxhetes d' èn åbe| * [[coxhisse]] * [[hevion]] * [[scheuvion]] }} ==== {{H|ortografeyes|wa}} ==== {{Orto | héf = E203 | heve = R10 | hève = C57 | héve = E1,E89 }} ==== {{H|ratournaedjes|wa}} ==== {{ratour|longou stroet trô fwait tot digretant ene sacwè |fr= {{t+|fr|entaille}}, {{t+|fr|incision}} }} {{ratour|schavêye pårteye ki l' ridant rôle dissus |fr= {{t+|fr|coulisse}} d'un tiroir }} {{ratour|pôrcion d' voenne schavêye tchaeke djoû pa on houyeu |fr= portion de couche entaillée chaque jour par un abatteur {{wa+fr}} }} {{ratour|coxhetes rcepêyes d' èn åbe |fr= {{t+|fr|émondes}}, branches coupées }} fuqne1u7wtjy02ubxz4k0wsu6yvwfp8 0 71078 437698 421127 2026-10-04T14:44:44Z Scribus electronicus 3672 437698 wikitext text/x-wiki {{MR|heupion}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|hiupo|sourd=goh|spene}}, adon racuzinåve avou l' {{p|Hiefe|de}}, {{çdom}} {{caw|on|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|høː.ˈpɔ̃|høː.ˈpjɔ̃|hyː.ˈpjɔ̃}} {{Hp}} *** (pa fondaedje do H ey atroclaedje di l' årtike) {{AFE|nøː.ˈpjɔ̃}} *** (avou candjmint d' cossoune ** {{pzc}} {{AFE|høː.ˈpɔ̃|høː.ˈpjɔ̃}} * {{Ric|heu·pon}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{frut|wa}} frut då [[rôzî]]. #* Gn a nole si bele rôze ki dvegne {{~}}. {{s-rif|E203}} # frut då [[såvadje rôzî]] (orglatî), k' on s' è sieve maligneuzmint po stitchî dzo les mousmints po fé schôpyî ene djin k' on lyi vout djouwer ene kénte. #* Por ti, li tere poitrè des fraijhes et des coignoûles,<br>Des noejhes et des {{~s}}, des fleurs et des rampioûles. {{s-rif|AJA|1855}} #* Noere ou rossete, chatinne ou blonde,</br>Bele, mins mins trompåve come on {{~}}. {{s-rif|MLol|p. 106, "Leûs manigances"}} <gallery> Faux-fruits du rosier.jpg </gallery> ==== {{H|variante}} ==== * [[heupion]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[heuponî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=frut do såvadje rôzî| * [[grete-cou]] * [[cou-d’-tchén]] * {{Lka|grete-cou|Sinonimeye}} }} ==== {{H|ortografeyes|wa}} ==== (heupon & heupion) {{Orto | heûpon = E1,E9,E203,E212b,G0 t.I p. 293,G100 a « rosier de chien » | heupon = E89, AJA | xheupon = E212 | hûpon = FE1,G200 a « rosier de chien » | heûtau = G0 a « heupon » | heûtô = G200 a « rosier de chien » | heûpion = E150,G200 a « rosier de chien » | hûpion = FE1 a « gratte-cul » | neûpion = C1,C106,G200 a « rosier de chien » | heupon u heupion = R10 |- = E165 }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}}, {{WM}} ==== {{H|ratournaedjes|wa}} ==== {{ratour|frut do rôzî et do såvadje rôzî |fr= {{t+|fr|cynorrhodon}}, {{t+|fr|gratte-cul}} }} srxzyk42tcpggagc5ffh5cnzsgm77cs 0 71179 437673 430017 2026-10-04T12:14:47Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437673 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|håspler}} {{caw|êye|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɔːs.ˈplɛːj|hɔːs.ˈplɛːj|hoːs.ˈplɛːj|oːs.ˈpleːj}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|hɔːs.ˈplɛːj}} [[File:Yarn hanks or skeins.JPG|thumb|210px|fi d' soye ou d' linne ployî et rployî]] === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # fi d' soye ou d' linne ployî et rployî. #* Ene {{~}} di fi. {{s-rif|E1}} # [[håsploe]]. #: {{djermon-egzimpe|wa}} # [[stroukiant|stroukiante]] pårteye do toet so les boirds. #: {{djermon-egzimpe|wa}} # {{stin|wa}} estance di sacwès ki sont kimelêyes, {{Lka|kimelêye håsplêye}}. # {{stin|wa}} [[disdut]]. #* Ti n' responds rén, t' es trop sûti,<br>Po t' meler d' ene sifwaite {{~}} !<br>Li guere ås åbalowes, tel fwais. {{s-rif|HSpbd|"Å mohon" (1883)}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|disfiler s’ håsplêye}}. #*1-mî EFANT. (s’ ashiant adlé leye). – Racontez nos ene istwere ?<br>MAREYE. – Ene istwere ? Dj’ a {{~|disfilé m’ håsplêye}} poyons ! Creyoz vs ki dj’ n’ åye k’ a poujhî ? Mi taxhe est plate, mi fi. {{s-rif|JMtbr|1922, p.7}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[kimelêye håsplêye]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=fi d' soye ou d' linne ployî et rployî| * [[djeteure]] * [[echet]] * [[eki]] }} {{Boesse|c=2|tite=estance di sacwès ki sont kimelêyes| * [[ecomelaedje]] * [[efexhaedje]] * [[kimelaedje]] }} {{Boesse|c=2|tite=disdut| * [[assonre]] * [[dezôre]] * [[maxhisse]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2|tite=stroukiante pårteye do toet so les boirds| * [[seyoete]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}}, {{WM}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | auspléye = C1 | hâsplaie = E89,E203 | håsplêye = E1, R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fi d' soye ou d' linne ployî et rployî |fr= {{t+|fr|écheveau}}, fil de soie ou linne plié et replié }} {{ratour|håsploe |fr= {{t+|fr|dévidoir}} }} {{ratour|stroukiante pårt do toet |fr= avancement du toit }} {{ratour|estance di sacwès ki sont kimelêyes |fr= {{t+|fr|enchevêtrement}}, {{t+|fr|brouillamini}} }} {{ratour|disdut |fr= {{+|fr|désordre}}, {{t+|fr|chaos}}, {{t+|fr|foutoir}} }} sxa5y3ii3dx7wyceiq3kuk8sxzhi5zw 0 72558 437692 435114 2026-10-04T13:56:10Z Scribus electronicus 3672 437692 wikitext text/x-wiki {{MR|xherbin|xhervea}} =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|xherper}}, {{caw|ea|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɛʀ.ˈpɛː|hɛʀ.ˈpja|ʃɛʀ.ˈpɛː}} {{BS|xh}}, {{BS|ea}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃɛʀ.ˈpja}} * {{Ric|xher·pea}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # cizea di scrinreye, di tcherpetreye. #* {{~|Xherpea}} di scrinî. {{s-rif|E203}} # cizea po råyî l' schoice. # burin a pires, di coibjhî po råyî les clås, drovi des caisses. #* Ci ridant la strind trop foirt, i fåt dner on côp d' {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Cwand c' est k' dj' etind l' brut do mårtea,<br>Rén n' soune pus ledjir a mi oreye</br>Ki l' eglome et l' tchant des {{~s}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.89, ''Sovenance d’ovrî d’ fôdje'' (1923)}} #* Mins l’ ovrî bouxhe : on-z ôt tocter s’ {{~}}.<br>Atoû d’ lu, les croes d’ pire s’ dressèt håre et hote<br>Come ene porcession ki s’ disfwait. {{s-rif|JCmp|« Dizos l’ovreû d’on tèyeû d’pîres… », 1925, p.57}} <gallery> Chisel wood 24mm.jpg|Xherpea di scrinî Écorçoir.jpg|Schoirçoe Un cisceau à pierre.JPG|Xherpea al pire </gallery> ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=cizea po råyî l' schoice| * [[pela]] * [[peloe]] * [[schoirçoe]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}}, {{BA}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chèrpê = S0,S24,S105 | cherpai = S100 | herpai = E89,E203 | hèrpê = E1, G206, JDess | hèrpia = G206 | hyèrpê = E200 | scherpea = vR12 | tchèrpê = S0 | xherpea = R10,R12 | xhierpai = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|cizea di scrinî, di tcherpetî |fr= {{t+|fr|ciseau}} ''(de menuiserie, de charpenterie)'' }} {{ratour|schoirçoe |fr= {{t+|fr|écorçoir}}, instrument servant à écorcer les arbres }} {{ratour|burin ås pires, burin di coibjhî po råyî les clås, drovi des caisses |fr= {{t+|fr|burin}} ciseleur de pierres, de cordonnier pour enlever les clous, pour ouvrir les caisses }} == {{H|S}} == Rifondaedje : [https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?t=2257 Bate di dvizes po l' discramyî d' avou « xherbin »] gy6ol5erbkuw8iqr9vsp9z5lluaqezc 0 72619 437702 406263 2026-10-04T15:02:54Z Scribus electronicus 3672 437702 wikitext text/x-wiki {{!Rif|héver}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|heve}} {{caw|er|v|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|he.ˈve|hɛ.ˈve}} ** {{pzc}} {{AFE|hɛ.ˈve}} * {{Ric|he·ver}} [[File:Culée charme.jpg|thumb|220px|Bodje hevlé pa ene tronçneuse]] === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{-codjow-|troke=1|A=hev|come=bouter}} # {{vc}} fé ene [[heve]]. #* {{~|Hever}} on pilé, on boufet. {{s-rif|E203}} # {{vc}} côper ene håye. #* I n' ont nén netyî ou {{~|hevé}} leu håye. {{s-rif|mélanges Haust (p. 339)}} # {{vpr}} si finde. #* Dj' inme tant d' loukî viè ls ôrimieles<br>Ariver les flots ki {{~|s' hevèt}},<br>Tot dispårdant des clairès pieles<br>Emey les croles di leus blonds tchveas. {{s-rif|MLol|p.155, « So l’ bwérd dèl mér »}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[hevler]] * [[hevlaedje]] * [[hevyî]] * [[heviaedje]] * [[hevion]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=fé ene heve| * [[hevler]] }} {{Boesse|c=2|tite=côper ene håye| * [[ritaeyî]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hever, xhever = R10 | hévé = E89 | hèvé = E203 | xhever = mélanges Haust p. 339 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|cåzer po sayî do trover èn arindjmint | fr = {{t+|fr|caneler}}, {{t+|fr|creuser}}, orner de canelure }} {{ratour|côper ene håye | fr = {{t+|fr|émonder}} }} {{ratour|si finde |fr= {{t+|fr|se fendre}} }} t2v4jkmn04nuxn3ok9exquaepfl91yh 0 77538 437707 2026-10-04T15:18:23Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 437707 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|schiele|di|bwès}} === {{H|sustantivire|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{ah-ma|wa}} {{vvm|wa}} [[schiele]] di sôdård et d' batlî. #: {{djermon-egzimpe|wa}} # {{ust|wa}} djinre di pot des bribeus rascoyî l' åmône. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hiel di boi = E203 | hielle di boi = E89 | hièle di bwès = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|schiele di sôdård et d' batlî |fr= {{t+|fr|gamelle}} }} {{ratour|djinre di pot des bribeus po rascoyî l' åmône |fr= {{t+|fr|sébile}} }} bhvrrljqpur2e0h9hdas6rbjrrcfln8 437708 437707 2026-10-04T15:20:06Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 437708 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|schiele|di|bwès}} === {{H|sustantivire|wa}} === {{-su-|pl=schieles di bwès}} {{~}} {{f}} # {{ah-ma|wa}} {{vvm|wa}} [[schiele]] di sôdård et d' batlî. #: {{djermon-egzimpe|wa}} # {{ust|wa}} djinre di pot po rascoyî l' åmône. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=schiele di sôdård| * [[gamele]] }} {{Boesse|c=2|tite=djinre di pot po rascoyî l' åmône| * [[tchirlike]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hiel di boi = E203 | hielle di boi = E89 | hièle di bwès = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|schiele di sôdård et d' batlî |fr= {{t+|fr|gamelle}} }} {{ratour|djinre di pot po rascoyî l' åmône |fr= {{t+|fr|sébile}} }} 7myycbrvzcpg3yi99emxcoffkpyl4qz