Хальмг Таңһч

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="xal">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>xalwiki</dbname>
    <base>https://xal.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%85</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.2</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Аһар</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Көдлхнә</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Меткән</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Демнч</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Демнчна туск меткән</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia туск меткән</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Боомг</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Боомгин туск меткән</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki туск меткән</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Кевләр</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Зуран туск меткән</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Цәәлһлһн</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Цәәлһлһин туск меткән</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Әәшл</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Әәшлин туск меткән</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Хальмг Таңһч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6</id>
    <revision>
      <id>93248</id>
      <parentid>89707</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>8028</id>
      </contributor>
      <origin>93248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3269" sha1="4dzoh4ge9azq4vo7h85om0l3hsssp8o" xml:space="preserve">{{Орсн Таңһчин Зура
|Хальмг нерн =Хальмг Таңһч
|RussianName=Республика Калмыкия
|EnglishName=Republic of Kalmykia
|Map=Map of Russia - Republic of Kalmykia (2008-03).svg
|CoatOfArms=Coat of Arms of Kalmykia.svg
|CoatOfArmsLink=[[Хальмг Таңһчин Сүлд|Хальмг Таңһчин Герб]]
|Flag=Flag of Kalmykia.svg
|FlagLink=[[Хальмг Таңһчин Туг|Хальмг Таңһчин Флаг]]
|Anthem=[[Хальмг Таңһчин частр]]
|AdmCtrType=Хотол Балһсн 
|AdmCtrName=[[Элст балһсн]]
|DateEstablished=[[9 Января сар, йисын өдр]], [[1957 Миңһун йисын зун тәвн доладгеч]]
|DateEstablishedRef
|PoliticalStatus=Republic
|PoliticalStatusLink=Republics of Russia
|FederalDistrict=[[Южный Федеральный Округ]]
|EconomicRegion=[[Волгин экономическ регион]]
|CodeNumber=08
|ISO=RU-KL
|Area=74731
|AreaRank=41st
|Population=268900
|PopulationRank=78th
|UrbanPopulation=44.3%
|RuralPopulation=55.7%
|OfficialLanguages=[[Орсин келн]], [[Хальмг келн]]
|OfficialLanguagesRef=&lt;ref name=&quot;Languages&quot;&gt;Steppe Code (Constitution), Article&amp;nbsp;17&lt;/ref&gt;
|GovernmentAsOf=Октябрь 2008
|HeadTitle=[[Хальмг Таңһчин Толһа]]
|HeadTitleRef=&lt;ref name=&quot;HeadLegis&quot;&gt;Steppe Code (Constitution), Article&amp;nbsp;4&lt;/ref&gt;
|HeadName=[[Бату Сергеевич Хасиков]]
|HeadNameRef=&lt;ref name=&quot;HeadName&quot;&gt;Official website of the Government of the Republic of Kalmykia.  [http://kalm.ru/en/president.html Kirsan Nikolayevich Ilyumzhinov] {{en icon}}&lt;/ref&gt;
|Legislature=[[Хальмг Таңһчин Хурал]]
|LegislatureRef=
|BasicLawType=Цааҗ
|BasicLawTitle=[[Steppe Code of the Republic of Kalmykia|Steppe Code (Constitution) of the Republic of Kalmykia]]
|Website=http://www.kalmregion.ru/
|WebsiteRef}}
'''Хальмг Таңһч''' ({{lang-ru|Республика Калмыкия}}) [[Орсн Орн Нутг|Орос Орн Нутугин]] бәәдег таңһче. Хотол балһснь [[Элст]].

== Балһсан ==
* [[Элст]] (хотол балһсaн)
* [[Лагань]]
* [[Башанта]]

== Отгуд ==
[[Боомг:Kalmykia NN.png|thumb|center]]
# [[Башантан район]]
# [[Ики Бурула район]]
# [[Көтченерә район]]
# [[Лаганя район]]
# [[Баһ Дербетә район]]
# [[Октябрин район]]
# [[Приютнин район]]
# [[Сарпан район]]
# [[Целинн район]]
# [[Хар Һазра район]]
# [[Юстан район]]
# [[Яшалтан район]]
# [[Яшкулин район]]

== Селәд ==
* [[Хошут]]
* [[Башанта]]
* [[Яшалта]]
* [[Кетченер]]
* [[Баһ Дербет]]
* [[Ики Бурул]]
* [[Ики Царан]]
* [[Цаһан Аман]]
* [[Садовое]]

== Заалтас ==
{{Заалтс|2}}

== Дәкәд хәләтән ==
{{Commonscat‎|Kalmykia|Хальмг Таңһч}}
{{Хальмг Таңһч}}
{{Белдлһн}}

[[Әәшл:Орсн Орн Нутг]]
[[Әәшл:Хальмг Таңһч]]
[[Әәшл:ОХУ-ын холбооны харъяат ангиуд]]</text>
      <sha1>4dzoh4ge9azq4vo7h85om0l3hsssp8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хальмг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1388</id>
    <revision>
      <id>93247</id>
      <parentid>92899</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:26:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>8028</id>
      </contributor>
      <origin>93247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3908" sha1="gdu5grgtitkaeky2f6nymhw7seejk6u" xml:space="preserve">[[Боомг:Чаепитие калмыков.jpg|thumb|Хальмгуд]]
[[Боомг:Kalmyks 01.jpg|thumb|Хальмг би]]
[[Боомг:Kalmyks 02.jpg|thumb|Хальмг биичнир]]
'''Хальмг''' ({{lang-xal|Хальмг}}, {{lang-ru|калмыки}}) кельнә бичигин заңшал 1640-гче җиләс авын эклинә, олна болне [[политик]] үүлдәч [[Зая-Пандит]] келн-улусин «[[Тодо бичиг]]» үүдәсын болдыг. Эндер өдер хальмгудын һололгеч әңгень [[Әрәсә|Әрәсәд]], [[Хальмг Таңһч|Хальмг Таңһчд]] бәәдег (175 миңһун күн), Әрәсә һатыц бәәдег хальмгуд болхала, [[Монгол]] улусде болхала  600 миңһун күн, эсго нигтәр Деед [[Китдин Улус Орн|Китд]] ([[Шинҗән|Шинҗәнд]], 160 миңһун күн), Деед [[Моңһл|Моңһолд]] ([[Ховд]] дәкәд [[Увус]] аймакт 160 миңһун күн), [[Киргиз Орн|Кыргызcтанд]] ([[Иссык-Куль]] нуурин өөрин [[Каракол|Караколд]] - 5 миңһун алд күн), ик биш багар хальмгуд Деед Европд болна [[Америк|Америкд]] (2 миңһун алд күн) бәәнә.

== Деед Европд ==
Хальмгуд цөөкн багмудар США-д,Францд, Канадат, Чехьт бәәнә. Хальмгуд түрүн болҗ XX-гче зун җилд ирсимин. Тедн дунд сурһультань олн бәәсмин. Төрскин һазрасан хол бәәвичн, тедн эврә келән, сойлан марталго хадһалҗи. 1920-1940-гч җилмүдт Чехьт болн Францд бәәсн хальмгуд «Улан Залата», «Хоңх», «Цаһан өвсөнә дольган» гидиг журналмуд барас һардаг бәәҗ, литературин болын фольклорин үүдәврмүд барлагдад, хальмгуд дунд тархагдҗ йовҗ. һазадын орна хальмгудас сурһультань номин халхар үүдәгдесн шинҗилтечна барлаҗ йовҗ. Өдгә цагт [[хальмг келн]] Деед орн-нутугудын болн Америкин хальмгуд дунд бәәдел-җирһалдань олзлгдна. Болв, эдн хальмг келән цеврәр келхш, оруд үгмүд олн. Җирһилин некверлә ирлцүләд, һазадын орна хальмгуд хойр келнәс авн дөрвн хальмыгин кел медцехәнә. Тегәдчен, эднә келнед талын келн улсин келнәс орсн үгмүд бәәдгнь учрата. Ах үйин улс баһчудт төрскин келән дасхахар гүҗринә, болв баһчудын цөнь хальмгар күүндүнә. Америкин хальмгуд өдр-бүүрин хәрлцәнд англь келн олзолгадна. Өдгә цагт Деед орн-нутгудт хальмг келәр периодик барлагдахш, хальмг келн радио болн телевиденәр соңсогдахш. Тегәд, хол бәәх һазадын ордудт XX-гч зун җилин сүл арвад җилмүдт хальмг келн мартагдахин өмн-өргөнд бәәнә. Зуг Әрәсән хальмгуд Әрәсән Европин әңгид эврә Таңһачта, хальмг келн Хальмг Таңһачд девлет государственн келмүдин негнь болна.

[[Әәшл:Хальмг Таңһч]]
{{Белдлһн}}</text>
      <sha1>gdu5grgtitkaeky2f6nymhw7seejk6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Элст балһсн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1517</id>
    <revision>
      <id>93249</id>
      <parentid>92778</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>8028</id>
      </contributor>
      <origin>93249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18955" sha1="l4q6sq93kg5l6tj77lg7f6okywtakq2" xml:space="preserve">{{Балһсна Зура
|статус                   = 
|статус 1                 =
|статус 2                 =
|русское название         = Элст
|оригинальное название    = Элиста
|изображение              = 
|описание изображения     = 
|подчинение               = 
|страна                   = {{RUS}}
|герб                     = 
|флаг                     = 
|описание герба           = 
|описание флага           = 
|ширина герба             = 
|ширина флага             = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordScale = |display =
|вид региона              = 
|регион                   = Хальмг Таңһч
|регион в таблице         = Хальмг Таңһч
|вид района               = 
|район                    = 
|район в таблице          = 
|вид округа общины        = 
|округ общины             = 
|округ общины в таблице   = 
|вид общины               = 
|община                   = 
|община в таблице         = 
|внутреннее деление       = 
|вид главы                = 
|глава                    = Дмитрий Трапезников
|дата основания           = 1865
|первое упоминание        = 
|прежние имена            = 
|статус с                 = 
|статус 1 с               =
|статус 2 с               = 
|площадь                  = 
|вид высоты               = 
|высота центра НП         = 
|климат                   = 
|официальный язык         = 
|население                = 103,300&lt;ref&gt;[http://perepis2002.ru/ct/html/TOM_01_04_1.htm Численность населения России, субъектов Российской Федерации в составе федеральных округов, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов – районных центров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более человек]&lt;/ref&gt;
|год переписи             = 2014
|плотность                = 
|агломерация              = 
|население агломерации    = 
|национальный состав      = 
|конфессиональный состав  = 
|наименование жителей     = 
|часовой пояс             = 
|DST                      = 
|телефонный код           = 
|почтовый индекс          = 
|почтовые индексы         = 
|автомобильный код        = 
|вид идентификатора       = 
|цифровой идентификатор   = 
|категория в Commons      = 
|сайт                     = 
|язык сайта               = 
}}
[[File:Shaxmaty2.jpg|thumb|upright=1.25]]
'''Элст''' ({{lang-ru|Элиста́}}) — [[Хальмг Таңһч|Хальмг Таңһчин]] хотол балһсан. Элст [[Орсин Ниицән|Орсин Ниицәнин]] өмн үзгүт, [[Эргин җирн зурһан шиир]]ин Элст гидиг салад оршаҗана. 

== Тарихи ==

Кезәнәс авын Элст-сала [[хальмгуд]]ын  нуйдлун буйрун орм байсман.  [[1853]] җилд Государственын Девлет Мемлекеттік зойрин министерствин және мектеп закварар эн салад модод суулһугдасын байсман. Суулһусан модад йир сайнар урһав. Тиигәд Элистин ө-шуһу модна плантациялары бүрдәсмн (өдгә «[[Иньглалат (парк)|Иньглалат]]» гидиг паркі).

Элст эврәнень тууҗан 1865-гче җиләс авын экилнә. [[XIX век]]а өрәлнед [[әрәсән]] правительствин мемлекеттік закварар хальмг теегиг керчисан халилһин амар бүүрлусун селәд тогтана. Теднә дунд - Элст. Нүүдгән хаяд, [[хальмгуд|қалмақтар]] эн күүтрүт бәәдег болх гиҗ санҗасман. Зуг хальмгуд дундас тиим улус тоота һарв. [[1865]]-гче җилд Элст салад [[Воронеж]] губерниясы [[орсмуд|ресейлік]] Кийков ирҗ байршелсмин. Эднә дару кесег ресейдегі орс өрк-бүл нааран нүүҗ ирлә. Эльсте гидиг хотын тогтагдасмин. Селән дарунь өсәд, өргеҗәд, волостин цутхулнад хүврв&lt;ref name=&quot;Unnamed-20230318170929&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20160312175750/http://lib.znate.ru/docs/index-249827.html?page=2&lt;/ref&gt;.

[[XX век]]а түрүн җилмүдт Элст [[Манцин улус]]ин областық ставка болҗ. Энд улусин мемлекеттік залавар, мөрдин хаша, хасгудын казармалық, малын хот хадһалдаг хашас тосхогдав&lt;ref name=&quot;Unnamed-20230318170929&quot;/&gt;.

1918-гч җилин хаврар Қалмақ теегет советин радян мемлекеттік йосн тоготосмин. 1920-гче җилд [[Хальмг автоном область]] тогтав. Зуг залалтын эркетын Астрахань үлдуҗе. Эн учрар шин хотол балһсна орм хайх комиссиясының бүрдәгдасмин. Комиссиясының шиидвирәр шин балһсан Элст селәнә ормд бурдәгдасмин. [[1927]]-ч җиләс авн Элст - Хальмг Таңһчин хотол балһсан. 1931 – 1935 җилмүдт балһсан экләд тосхогдана. Телеграфтық болын телефонының линиясы босхогдад, гермүд, школ, мектеп, заводының тосхогдад, балһсна җирһал җил ирвәс дүркүләд, өргеҗәд, делгерәд йовна. Тосхогдҗах Элст балһснад административті цутхулаң болсан деерән таңһчин республикасының сойлын цутхулңад хүврунә. Энд техникумында секгеднә, областық велаят музейі экләд көдленә, хальмг келәр газетінің, дегтермүд барлагдана. 1936 җилд Хальмг драматикалық театрының секгедве, 1937 җилд болхола – улусин мемлекеттік хор болн келн-улусин мемлекеттік зевсегүдин оркестрі бүрдүнә&lt;ref name=&quot;Unnamed-20230318170929&quot;/&gt;.

Зуг 1941 җилд һалзу [[фашист]]нар мана орн-нутугур мемлекеттік дәврәд, төвкөнүн җирһалиг эвдав. 1942-гче җилд [[фашистік]]нір Элистиг күчәр эзлҗ. Элистин дорде ар үзгүт (Һашун сала) кесег зун хальмгуд қалмақтар, орсмуд болын еврейлердің фашистік хаҗ алв. Ода тер ормод дүңгәсн ик обелиск (бумбулв) байна. [[1942]] җилин бар (декабрь) сарин 31-д Элистиг  28-ч Армиясы цергечнер хортанас сулдухсман. 


Балһасан фашистер сулдад, җирһал невчик төвкөнсан болҗахла, һашута цааҗлаһнала хальмг улус мемлекеттік қызмет харһад, киитын [[Депортацияға|Сибирь туугдув]]. Хотол балһсан өнчирәд үлдав. Элст гиҗ нерәдгедгән уурад, Степной гиҗ нерәдгдәд, [[Ставрополь край|Ставропольск крайин]] ханьд орулгадсын болдыг. Зуг [[19 җилин январин 9-д Хальмг Таңһче шинәс тогтад, таңһчин цутхулаң шинәс Элст гидиги нерән авасмин. [[1967]] җилд [[Дивное]]-Элст хаалһар түрүн поездың жылдамдығын табыңыз жауабы йовов&lt;ref name=&quot;Unnamed-20230318170929&quot;/&gt;. 1970-80-гче җилмүдт [[Волгоград]], [[Астрахань]] балһаснур шин асфальтендер арқылы кегдесан хаалһас секегдав.

[[File:Citychess.jpg|thumb|Сити-Чесс]]

Өдгә цагла Элст – йир сайхан, өрген һо уульнуцта, хун цаһан өндөр гермүдтә балһсан. 1998-гче җил Элстед 33-гче спорттық Шахматтан Шатрин Олимпиадалық давав. Олимпиаданың учрар Элистин дорд өмн үзгет [[Сити-Чесс]] гидиг шин микрорайон тогтусмин. Бар сарин 2005-гче җилд буддизмнің Бурхан Багшин алтыншы сүм Европаның дегед ик хурул мешіт секгедыв исламның.

== Олн-әмтын ==

Олн-әмтенә тооһин хүврулһан ([[1933]] - [[2010]] җилмүд):
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.history08.ru/bez-rubriki/2-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D0%BE/|title=2. Преобразование Калмыцкой автономной области в республику. Успехи социалистического строительства и формирование калмыцкой социалистической нации « Сайт об Истории Калмыкии|accessdate=2013-03-20|archiveurl=http://www.webcitation.org/6FHBF6P2b|archivedate=2013-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php|title=Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей|accessdate=2013-03-20|archiveurl=http://www.webcitation.org/6FHBIXiMF|archivedate=2013-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg2.php|title=Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей|accessdate=2013-03-20|archiveurl=http://www.webcitation.org/6FHBNUqO9|archivedate=2013-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php|title=Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей|accessdate=2013-03-20|archiveurl=http://www.webcitation.org/6FHBP84l2|archivedate=2013-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php|title=Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей|accessdate=2013-03-20|archiveurl=http://www.webcitation.org/6FHBQTxYf|archivedate=2013-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg2.php|title=Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей|accessdate=2013-03-20|archiveurl=http://www.webcitation.org/6FHBSrHBl|archivedate=2013-03-21}}&lt;/ref&gt;:

&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:600 height:300
PlotArea = left:50 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:110000
ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1933 color:yellow width:1 
   from:0 till:8313 width:15  text:8&amp;nbsp;313 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1939 color:yellow width:1 
   from:0 till:17100 width:15  text:17&amp;nbsp;100 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1959 color:yellow width:1 
   from:0 till:23171 width:15  text:23&amp;nbsp;171 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1970 color:yellow width:1 
   from:0 till:49827 width:15  text:49&amp;nbsp;827 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1979 color:yellow width:1 
   from:0 till:70282 width:15  text:70&amp;nbsp;282 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1989 color:yellow width:1 
   from:0 till:89695 width:15  text:89&amp;nbsp;695 textcolor:red fontsize:8px
  bar:2002 color:yellow width:1 
   from:0 till:104254 width:15  text:104&amp;nbsp;254 textcolor:red fontsize:8px
  bar:2010 color:yellow width:1 
   from:0 till:103749 width:15  text:103&amp;nbsp;749 textcolor:red fontsize:8px
&lt;/timeline&gt;

== Элистан өврөҗтә тоот ==

Элистад өвреҗтә тоот олын. [[Сити-чесс]], Сәкүсн сүм, Хальмг государственн девлет мемлекеттік университетінің болын нань чигин юм хәләҗ чадҗанат.
Элистин цутхуднад Ленинә нертә талваң бәәнә, тавлаң деер пагода дүңгәнә. Ойран Цаган гер зогсачана. Эн тосхолат хаҗуд Буддизмнің Будда Багшин бумбулав бамбуктен байна. Байсралсанчанар цагатан, зовлоңг үзсан цагатан әмтын ирәд бурхундан мөргенә. Эн бумб ноһан урһумал модун заагат зогсоҗана. Хол биш серүн фонтан асхарна.
Зуна халун цагат энүнә өөр дала әмтын ирәд амрана. Энүнд судың зурганчин цокулх арһ байна. Бичикидүд нааран ирҗ наадһа машидәр машиналар гүүлгнә.
Нәәмдегеч микрорайон заход ик өндр толһа деер бас нег бумбулав бәәнә. Энүг ачта скульптуралық [[Эрнст Неизвестный]] Сибири туугдусан хальмгудт қалмақтар нерәдв. Элст декәдчен олн зүсын бумбаласар байн. Тедень: [[О.И.Городовиковин]], Ээлән Овлан, Хоңгорин Элистан уульнцар йовсан цагат күүнә нүдн байрлана. Облыстық ке-сайхан модд сарсалдад зогсона, олн зүсын цецегүд каңканана. Асхаднь болхола, балһсан олын зүсын өңгетә гереләр герелетнә.

== Театрының, музейдің, кинотеатрлар ==

Элистид байдаг улус мемлекеттік өдр болһан кинотеатрлар одна. Эднә нердень: &quot;Родина&quot; (&quot;Төрскин&quot;),&quot;Октябрь&quot; (&quot;Хулһана сар&quot;). Кесег театрының байна: Басаңга Баатрин нертә Драмтеатр, орос театрда, &quot;Җаңһар&quot; театр. &quot;Родина&quot; (&quot;Төрскин&quot;) кинотеатры өөр Амур-Санана нертә дегтерин саң байна.

== Сурһулин заведеньс ==

[[Боомг:Kalmuniversitet.jpg|thumb|right|250px|Хальмг шаңһа университетті үздік 1-гче корпус]]

Элистид кесег сурһулин заведеньс байна. Теднь: [[Хальмг шаңһа университет]], автомобильді-хаалһна техникумын, эмчин болын хот кеһәчин колледжінде, белг-эрдемтә училищ, гуманитарлық, коммерциялық болын техникалық лицейде, 3-ч профессионалдық училищмуд, дунд сурһулин школмуд мектебін болын бичидүдин садмуд бәәнә

== Әмт зөөдг көлген ==

Элистед олн-әмтиг [[микроавтобус]]лар зөөҗ һарһана. Билетин үннь - 12-15 рублей. Муниципальдық кү зөөдег көлген Элистед йовдого.

{| class=&quot;wikitable&quot;
 |-
 !colspan=2| Элст балһсна хаалһин зурас
 |-
 !Дуһар
 !Хаалһин зура
 |-
 !1
 |8-гче микрорайон — Барун электричеств һарһадаг станци
 |-
 !2
 |ЖДВ — Демьяновская гидиг уульнц
 |-
 !5
 |6-гче микрорайон — 1-гче микрорайон - Теңгрин Уйдл ууульнц
 |-
 !6
 |8-гче микроррайон — Төмр хаалһин вокзал
 |-
 !7
 |Теңгрин Уйдл ууульнц — Сити-Чесс
 |-
 !9
 |1-гче микрорайон — Төмр хаалһин вокзал
 |-
 !10
 |Төмр хаалһин вокзал — Аршаня уульнц
 |-
 !11
 |Төмр хаалһин вокзал — Теңгрин Уйдл ууульнц
 |-
 !12
 |Оютнрин хотн — 8-гче микрорайон
 |-
 !15
 |Элст — Аршан гидиг селән
 |-
 !17
 |Өмн узгин район — Төмр хаалһин вокзал
 |-
 !19
 |Ар-барун үзгин уульнц — 8-гче микрорайон
 |-
 !20
 |Баһчудын эмнелдаг гер — 8-гче микрорайон
 |-
 !21
 |Төмр хаалһин вокзал — 8-гче микрорайон
 |-
 !23
 |Кирбазарная гидг уульнц — 8-гче микрорайон
 |-
 !25
 |Төмр хаалһин вокзал — 6-гче микрорайон
 |-
 !26
 |6-гче микрорайон — Поле Чудес
 |-
 !27
 |6-гче микрорайон — Өмн үзгин район
 |-
 !40
 |Төмр хаалһин вокзал — Ар хотон
 |}

[[File:Zakatveliste1.jpg|мини|Элистин уульнц]]

== Шаҗна тосхолат ==

=== Сәкүсн-Сүм ===

=== Бурхан Багшин алтын Сүме ===

== Сайтқа ==
 &lt;references/&gt;
{{commonscat|Elista}}
* [https://web.archive.org/web/20210922075214/http://www.elista.org/ Новости Элисты и Калмыкии]
{{Хальмг Таңһч}}
[[Әәшл:Хальмг Таңһч]]</text>
      <sha1>l4q6sq93kg5l6tj77lg7f6okywtakq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Латин бичиг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5368</id>
    <revision>
      <id>93243</id>
      <parentid>91110</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>8028</id>
      </contributor>
      <origin>93243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9674" sha1="r7zo3n3yff6lqh9ntj4257yu62f1fpd" xml:space="preserve">[[Боомг:Latin_alphabet_world_distribution.svg|thumb|upright=1.5|Делкән латин бичигин төгәлең]]

Эн латин бичигин үзгүд болҗана.

== Һол үзгүдлар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0.5em auto; width:90%; border-collapse:collapse;&quot;
|-
! style=&quot;background: #efefef; text-align: center&quot; colspan=&quot;21&quot; | Хуучин Роман гүрнә тууҗин үзгүдлар
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[A]] || [[B]] || [[C]] || [[D]] || [[E]] || [[F]] || [[Z]] || [[H]] || [[I]] || [[K]] || [[L]] || [[M]] || [[N]] || [[O]] || [[P]] || [[Q]] || [[R]] || [[S]] || [[T]] || [[V]] || [[X]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0.5em auto; width:90%; border-collapse:collapse;&quot;
|-
! style=&quot;background: #efefef; text-align: center&quot; colspan=&quot;23&quot; | Роман гүрнә үзгүдлар
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|[[A]] || [[B]] || [[C]] || [[D]] || [[E]] || [[F]] || [[G]] || [[H]] || [[I]] || [[K]] || [[L]] || [[M]] || [[N]] || [[O]] || [[P]] || [[Q]] || [[R]] || [[S]] || [[T]] || [[V]] || [[X]] || [[Y]] || [[Z]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0.5em auto; width:90%; border-collapse:collapse;&quot;
|-
| style=&quot;background: #efefef; text-align: center&quot; colspan=&quot;26&quot; | Һол Латин үзгүдлар ([[ASCII]])
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|[[A]]a || [[B]]b || [[C]]c || [[D]]d || [[E]]e || [[F]]f || [[G]]g || [[H]]h || [[I]]i || [[J]]j || [[K]]k || [[L]]l || [[M]]m || [[N]]n || [[O]]o || [[P]]p || [[Q]]q || [[R]]r || [[S]]s || [[T]]t || [[U]]u || [[V]]v || [[W]]w || [[X]]x || [[Y]]y || [[Z]]z
|}

== Дәкәд үзгүдлар болн лигатур ==
{| class=&quot;wikitable Unicode&quot; style=&quot;margin:0.5em auto; width:90%; border-collapse:collapse;&quot;
|-
! style=&quot;background: #efefef; text-align: center&quot;| Дәкәд үзгүдлар болн лигатур
|-
|[[Turned a|Ɐɐ]] · [[ɑ|Ɑɑ]] · [[ɒ]] · [[ẚ]] · [[ʙ]] · [[Ↄ|Ↄↄ]] · [[Ꜿ|Ꜿꜿ]] · [[Ꝺ|Ꝺꝺ]] · [[ȸ]] · [[Ǝ|Ǝǝ]] · [[Ə|Əə]] · [[Ɛ|Ɛɛ]] · [[ɘ]] · [[ɜ]] · [[ɞ]] · [[ʚ]] · [[ɤ]] · [[ʩ]] · [[Ꝼ|Ꝼꝼ]] · [[Ⅎ|Ⅎⅎ]] · [[ɡ]] · [[ᵹ]] · [[ɢ]] · [[ʛ]] · [[ᵷ]] · [[Ɣ|Ɣɣ]] · [[Ƣ|Ƣƣ]] · [[ʜ]] · [[Ƕ|Ƕƕ]] · [[ɦ]] · [[Ⱶ|Ⱶⱶ]] · [[ɧ]] · [[ɪ]] · [[Ɩ|Ɩɩ]] · [[ᵼ]] · [[ʞ]] · [[ʟ]] · [[ɮ]] · [[Ꞁ|Ꞁꞁ]] · [[ƛ]] · [[ʎ]] · [[ɴ]] · [[Ŋ|Ŋŋ]] · [[ɶ]] · [[Ɔ|Ɔɔ]] · [[ɷ]] · [[Ȣ|Ȣȣ]] · [[ɸ]] · [[ⱷ]] · [[ȹ]] · [[ĸ|K‘ĸ]] · [[Ʀ|Ʀʀ]] · [[ɹ]] · [[ɺ]] · [[ɻ]] · [[ɿ]] · [[ʁ]] · [[R rotunda|Ꝛꝛ]] · [[Ꝝ|Ꝝꝝ]] · [[ß|ẞß]] · [[Ʃ|Ʃʃ]] · [[ƪ]] · [[ʅ]] · [[ʆ]] · [[Long s|ſ]] · [[ʇ]] · [[ɥ]] · [[ʮ]] · [[ʯ]] · [[Ɯ|Ɯɯ]] · [[ɰ]] · [[Ʊ|Ʊʊ]] · [[Ʌ|Ʌʌ]] · [[ʍ]] · [[ƍ]] · [[Ʒ|Ʒʒ]] · [[Ƹ|Ƹƹ]] · [[ʓ]] · [[Ȝ|Ȝȝ]] · [[Þ|Þþ]] · [[Ƿ|Ƿƿ]] · [[ƻ]] · [[Ƨ|Ƨƨ]] · [[Ƽ|Ƽƽ]] · [[Ƅ|Ƅƅ]] · [[Ɂ|Ɂɂ]] · [[ʔ]] · [[ʕ]] · [[ʡ]] · [[ʢ]] · [[ʖ]] · [[ǀ]] · [[ǁ]] · [[ǂ]] · [[ǃ]] · [[ʗ]] · [[ʘ]] · [[ʬ]] · [[ʭ]] · [[Ꜳ|Ꜳꜳ]] · [[Æ|Ææ]] · [[Ꜵ|Ꜵꜵ]] · [[Ꜷ|Ꜷꜷ]] · [[Ꜹ|Ꜹꜹ]] · [[Ꜻ|Ꜻꜻ]] · [[Ꜽ|Ꜽꜽ]] · [[ʣ]] · [[ʥ]] · [[ʤ]] · [[Ỻ|Ỻỻ]] · [[ʪ]] · [[ʫ]] · [[Œ|Œœ]] · [[Ꝏ|Ꝏꝏ]] · [[ʨ]] · [[ᵺ]] · [[ƾ]] · [[ʦ]] · [[ʧ]] · [[Ꜩ|Ꜩꜩ]] · [[ᵫ]]
|}

== Диакритиктар үзгүдлар ==
{| class=&quot;wikitable Unicode&quot; style=&quot;margin:0.5em auto; width:90%; border-collapse:collapse;&quot;
|-
! style=&quot;background: #efefef; text-align: center&quot;| Letters with [[diacritic]]s
|-
|[[Á|Áá]] · [[À|Àà]] · [[Ă|Ăă]] · [[Ắ|Ắắ]] · [[Ằ|Ằằ]] · [[Ẵ|Ẵẵ]] · [[Ẳ|Ẳẳ]] · [[Â|Ââ]] · [[Ấ|Ấấ]] · [[Ầ|Ầầ]] · [[Ẫ|Ẫẫ]] · [[Ẩ|Ẩẩ]] · [[Ǎ|Ǎǎ]] · [[Å|Åå]] · [[Ǻ|Ǻǻ]] · [[Ä|Ää]] · [[Ǟ|Ǟǟ]] · [[Ã|Ãã]] · [[Ȧ|Ȧȧ]] · [[Ǡ|Ǡǡ]] · [[Ą|Ąą]] · [[Ā|Āā]] · [[Ả|Ảả]] · [[Ȁ|Ȁȁ]] · [[Ȃ|Ȃȃ]] · [[Ạ|Ạạ]] · [[Ặ|Ặặ]] · [[Ậ|Ậậ]] · [[Ḁ|Ḁḁ]] · [[Ⱥ|Ⱥⱥ]] · [[ᶏ]] · [[Ǽ|Ǽǽ]] · [[Ǣ|Ǣǣ]] · [[ᶐ]] · [[Ḃ|Ḃḃ]] · [[Ḅ|Ḅḅ]] · [[Ḇ|Ḇḇ]] · [[Ƀ|Ƀƀ]] · [[ᵬ]] · [[ᶀ]] · [[Ɓ|Ɓɓ]] · [[Ƃ|Ƃƃ]] · [[Ć|Ćć]] · [[Ĉ|Ĉĉ]] · [[Č|Čč]] · [[Ċ|Ċċ]] · [[Ç|Çç]] · [[Ḉ|Ḉḉ]] · [[Ȼ|Ȼȼ]] · [[Ƈ|Ƈƈ]] · [[ɕ]] · [[Ď|Ďď]] · [[Ḋ|Ḋḋ]] · [[Ḑ|Ḑḑ]] · [[Ḍ|Ḍḍ]] · [[Ḓ|Ḓḓ]] · [[Ḏ|Ḏḏ]] · [[Đ|Đđ]] · [[Ð|Ðð]] · [[ᵭ]] · [[ᶁ]] · [[Ɖ|Ɖɖ]] · [[Ɗ|Ɗɗ]] · [[ᶑ]] · [[Ƌ|Ƌƌ]] · [[ȡ]] · [[É|Éé]] · [[È|Èè]] · [[Ĕ|Ĕĕ]] · [[Ê|Êê]] · [[Ế|Ếế]] · [[Ề|Ềề]] · [[Ễ|Ễễ]] · [[Ể|Ểể]] · [[Ě|Ěě]] · [[Ë|Ëë]] · [[Ẽ|Ẽẽ]] · [[Ė|Ėė]] · [[Ȩ|Ȩȩ]] · [[Ḝ|Ḝḝ]] · [[Ę|Ęę]] · [[Ē|Ēē]] · [[Ḗ|Ḗḗ]] · [[Ḕ|Ḕḕ]] · [[Ẻ|Ẻẻ]] · [[Ȅ|Ȅȅ]] · [[Ȇ|Ȇȇ]] · [[Ẹ|Ẹẹ]] · [[Ệ|Ệệ]] · [[Ḙ|Ḙḙ]] · [[Ḛ|Ḛḛ]] · [[Ɇ|Ɇɇ]] · [[ᶒ]] · [[ᶕ]] · [[ɚ]] · [[ᶓ]] · [[ᶔ]] · [[ɝ]] · [[Ḟ|Ḟḟ]] · [[ᵮ]] · [[ᶂ]] · [[Ƒ|Ƒƒ]] · [[Ǵ|Ǵǵ]] · [[Ğ|Ğğ]] · [[Ĝ|Ĝĝ]] · [[Ǧ|Ǧǧ]] · [[Ġ|Ġġ]] · [[Ģ|Ģģ]] · [[Ḡ|Ḡḡ]] · [[Ǥ|Ǥǥ]] · [[ᶃ]] · [[Ɠ|Ɠɠ]] · [[Ĥ|Ĥĥ]] · [[Ȟ|Ȟȟ]] · [[Ḧ|Ḧḧ]] · [[Ḣ|Ḣḣ]] · [[Ḩ|Ḩḩ]] · [[Ḥ|Ḥḥ]] · [[Ḫ|Ḫḫ]] · [[ẖ|H̱ẖ]] · [[Ħ|Ħħ]] · [[Ⱨ|Ⱨⱨ]] · [[Í|Íí]] · [[Ì|Ìì]] · [[Ĭ|Ĭĭ]] · [[Î|Îî]] · [[Ǐ|Ǐǐ]] · [[Ï|Ïï]] · [[Ḯ|Ḯḯ]] · [[Ĩ|Ĩĩ]] · [[Turkish dotted and dotless I|İi]] · [[Į|Įį]] · [[Ī|Īī]] · [[Ỉ|Ỉỉ]] · [[Ȉ|Ȉȉ]] · [[Ȋ|Ȋȋ]] · [[Ị|Ịị]] · [[Ḭ|Ḭḭ]] · [[Turkish dotted and dotless I|Iı]] · [[Ɨ|Ɨɨ]] · [[ᵻ]] · [[ᶖ]] · [[Ĵ|Ĵĵ]] · [[ǰ|J̌ǰ]] · [[ȷ]] · [[Ɉ|Ɉɉ]] · [[ʝ]] · [[ɟ]] · [[ʄ]] · [[Ḱ|Ḱḱ]] · [[Ǩ|Ǩǩ]] · [[Ķ|Ķķ]] · [[Ḳ|Ḳḳ]] · [[Ḵ|Ḵḵ]] · [[Ꝅ|Ꝅꝅ]] · [[Ꝃ|Ꝃꝃ]] · [[Ꝁ|Ꝁꝁ]] · [[ᶄ]] · [[Ƙ|Ƙƙ]] · [[Ⱪ|Ⱪⱪ]] · [[Ĺ|Ĺĺ]] · [[Ľ|Ľľ]] · [[Ļ|Ļļ]] · [[Ḷ|Ḷḷ]] · [[Ḹ|Ḹḹ]] · [[Ḽ|Ḽḽ]] · [[Ḻ|Ḻḻ]] · [[Ł|Łł]] · [[Ł̣|Ł̣ ł̣]]  · [[Ŀ|Ŀŀ]] · [[Ƚ|Ƚƚ]] · [[Ⱡ|Ⱡⱡ]] · [[Ɫ|Ɫɫ]] · [[Ꝉ|Ꝉꝉ]] · [[Ꝇ|Ꝇꝇ]] · [[ɬ]] · [[ᶅ]] · [[ɭ]] · [[ȴ]] · [[Ḿ|Ḿḿ]] · [[Ṁ|Ṁṁ]] · [[Ṃ|Ṃṃ]] · [[ᵯ]] · [[ᶆ]] · [[ɱ]] · [[Ń|Ńń]] · [[Ǹ|Ǹǹ]] · [[Ň|Ňň]] · [[Ñ|Ññ]] · [[Ṅ|Ṅṅ]] · [[Ņ|Ņņ]] · [[Ṇ|Ṇṇ]] · [[Ṋ|Ṋṋ]] · [[Ṉ|Ṉṉ]] · [[ᵰ]] · [[Ɲ|Ɲɲ]] · [[Ƞ|Ƞƞ]] · [[ᶇ]] · [[ɳ]] · [[ȵ]] · [[N̈|N̈n̈]] · [[Ó|Óó]] · [[Ò|Òò]] · [[Ŏ|Ŏŏ]] · [[Ô|Ôô]] · [[Ố|Ốố]] · [[Ồ|Ồồ]] · [[Ỗ|Ỗỗ]] · [[Ổ|Ổổ]] · [[Ǒ|Ǒǒ]] · [[Ö|Öö]] · [[Ȫ|Ȫȫ]] · [[Ő|Őő]] · [[Õ|Õõ]] · [[Ṍ|Ṍṍ]] · [[Ṏ|Ṏṏ]] · [[Ȭ|Ȭȭ]] · [[Ȯ|Ȯȯ]] · [[Ȱ|Ȱȱ]] · [[Ø|Øø]] · [[Ǿ|Ǿǿ]] · [[Ǫ|Ǫǫ]] · [[Ǭ|Ǭǭ]] · [[Ō|Ōō]] · [[Ṓ|Ṓṓ]] · [[Ṑ|Ṑṑ]] · [[Ỏ|Ỏỏ]] · [[Ȍ|Ȍȍ]] · [[Ȏ|Ȏȏ]] · [[Ơ|Ơơ]] · [[Ớ|Ớớ]] · [[Ờ|Ờờ]] · [[Ỡ|Ỡỡ]] · [[Ở|Ởở]] · [[Ợ|Ợợ]] · [[Ọ|Ọọ]] · [[Ộ|Ộộ]] · [[Ɵ|Ɵɵ]] · [[Ꝋ|Ꝋꝋ]] · [[Ꝍ|Ꝍꝍ]] · [[Ṕ|Ṕṕ]] · [[Ṗ|Ṗṗ]] · [[Ᵽ|Ᵽᵽ]] · [[Ꝑ|Ꝑꝑ]] · [[ᶈ]] · [[Ƥ|Ƥƥ]] · [[Ꝓ|Ꝓꝓ]] · [[Ꝕ|Ꝕꝕ]] · [[P̃|P̃p̃]] · [[ʠ]] · [[Ꝙ|Ꝙꝙ]] · [[Ɋ|Ɋɋ]] · [[Q̊|Q̊q̊]] · [[Q̧|Q̧q̧]] · [[Ŕ|Ŕŕ]] · [[Ř|Řř]] · [[Ṙ|Ṙṙ]] · [[Ŗ|Ŗŗ]] · [[Ȑ|Ȑȑ]] · [[Ȓ|Ȓȓ]] · [[Ṛ|Ṛṛ]] · [[Ṝ|Ṝṝ]] · [[Ṟ|Ṟṟ]] · [[Ɍ|Ɍɍ]] · [[ᵲ]] · [[ᶉ]] · [[ɼ]] · [[ꞃ|Ꞃꞃ]] · [[Ɽ|Ɽɽ]] · [[ɾ]] · [[ᵳ]] · [[Ś|Śś]] · [[Ṥ|Ṥṥ]] · [[Ŝ|Ŝŝ]] · [[Š|Šš]] · [[Ṧ|Ṧṧ]] · [[Ṡ|Ṡṡẛ]] · [[Ş|Şş]] · [[Ṣ|Ṣṣ]] · [[Ṩ|Ṩṩ]] · [[Ș|Șș]] · [[ᵴ]] · [[ᶊ]] · [[ʂ]] · [[ȿ]] · [[S̩|S̩s̩]] · [[Ꞅ|Ꞅꞅ]] · [[ᶋ]] · [[ᶘ]] · [[Ť|Ťť]] · [[T̈|T̈ẗ]] · [[Ṫ|Ṫṫ]] · [[Ţ|Ţţ]] · [[Ṭ|Ṭṭ]] · [[Ț|Țț]] · [[Ṱ|Ṱṱ]] · [[Ṯ|Ṯṯ]] · [[Ŧ|Ŧŧ]] · [[Ⱦ|Ⱦⱦ]] · [[ᵵ]] · [[ƫ]] · [[Ƭ|Ƭƭ]] · [[Ʈ|Ʈʈ]] · [[ȶ]] · [[Ú|Úú]] · [[Ù|Ùù]] · [[Ŭ|Ŭŭ]] · [[Û|Ûû]] · [[Ǔ|Ǔǔ]] · [[Ů|Ůů]] · [[Ü|Üü]] · [[Ǘ|Ǘǘ]] · [[Ǜ|Ǜǜ]] · [[Ǚ|Ǚǚ]] · [[Ǖ|Ǖǖ]] · [[Ű|Űű]] · [[Ũ|Ũũ]] · [[Ṹ|Ṹṹ]] · [[Ų|Ųų]] · [[Ū|Ūū]] · [[Ṻ|Ṻṻ]] · [[Ủ|Ủủ]] · [[Ȕ|Ȕȕ]] · [[Ȗ|Ȗȗ]] · [[Ư|Ưư]] · [[Ứ|Ứứ]] · [[Ừ|Ừừ]] · [[Ữ|Ữữ]] · [[Ử|Ửử]] · [[Ự|Ựự]] · [[Ụ|Ụụ]] · [[Ṳ|Ṳṳ]] · [[Ṷ|Ṷṷ]] · [[Ṵ|Ṵṵ]] · [[Ʉ|Ʉʉ]] · [[ᵾ]] · [[ᶙ]] · [[ᵿ]] · [[Ṽ|Ṽṽ]] · [[Ṿ|Ṿṿ]] · [[ᶌ]] · [[Ʋ|Ʋʋ]] · [[ⱴ]] · [[Ẃ|Ẃẃ]] · [[Ẁ|Ẁẁ]] · [[Ŵ|Ŵŵ]] · [[ẘ|W̊ẘ]] · [[Ẅ|Ẅẅ]] · [[Ẇ|Ẇẇ]] · [[Ẉ|Ẉẉ]] · [[Ꝡ|Ꝡꝡ]] · [[Ẍ|Ẍẍ]] · [[Ẋ|Ẋẋ]] · [[ᶍ]] · [[Ý|Ýý]] · [[Ỳ|Ỳỳ]] · [[Ŷ|Ŷŷ]] · [[ẙ|Y̊ẙ]] · [[Ÿ|Ÿÿ]] · [[Ỹ|Ỹỹ]] · [[Ẏ|Ẏẏ]] · [[Ȳ|Ȳȳ]] · [[Ỷ|Ỷỷ]] · [[Ỵ|Ỵỵ]] · [[ʏ]] · [[Ɏ|Ɏɏ]] · [[Ƴ|Ƴƴ]] · [[Ź|Źź]] · [[Ẑ|Ẑẑ]] · [[Ž|Žž]] · [[Ż|Żż]] · [[Ẓ|Ẓẓ]] · [[Ẕ|Ẕẕ]] · [[Ƶ|Ƶƶ]] · [[ᵶ]] · [[ᶎ]] · [[Ȥ|Ȥȥ]] · [[ʐ]] · [[ʑ]] · [[ɀ]] · [[Ⱬ|Ⱬⱬ]] · [[Ǯ|Ǯǯ]] · [[ᶚ]] · [[ƺ]] · [[Ꝣ|Ꝣꝣ]] · [[Ꝥ|Ꝥꝥ]] · [[Ꝧ|Ꝧꝧ]]
|}

{{Латин}} 

{{Белдлһн}}</text>
      <sha1>r7zo3n3yff6lqh9ntj4257yu62f1fpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тод бичиг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5873</id>
    <revision>
      <id>93244</id>
      <parentid>92191</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:21:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>8028</id>
      </contributor>
      <origin>93244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25772" sha1="0mmmp0tyntr2w954g85kk2pdmk12o39" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;&quot;&gt;{{MongolUnicode|ᡐᡆᡑᡆ ᡋᡅᡒᡅᡎ|size=inherit|style=min-width:1em}}&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
[[File:Prijutnoe1.jpg|thumb|right]]
'''Тодо-бичиг''' ({{MongolUnicode|ᡐᡆᡑᡆ ᡋᡅᡒᡅᡎ|style=max-height:1.5em;word-wrap:normal}} тодо бичиг) — [[Хальмг|Дөрвн Хальмг]] улусин мемлекеттік бичиглар байсман. Эн бичиг [[Зая-Пандит|Зая-Пандитар]] үвлад, 1648 җилд [[Хуудам бичиг|монһол бичигә]] суйрас бүтәлве. Энүнә цаһан алфавит 29 үзгүд байна: [[А үзг|А]], [[Э үзг|Э]], [[и үзг|И]], [[О үзг|О]], [[У үзг|У]], [[ө үзг|Ө]], [[ү үзг|Ү]], [[Н]], [[ң үзг|Ң]], [[Х]], [[һ үзг|Һ]], [[Б үзг|Б]], [[П]], [[Ф]], [[С]], [[Ш]], [[Т]], [[д үзг|Д]], [[Л]], [[М]], [[Ц]], [[Ч]], [[З]], [[Ж үзг|Ж]], [[җ үзг|Җ]], [[Й]], [[К]], [[Г үзг|Г]], [[Р]], [[В үзг|В]], болын узүгүд тибетин болын [[Индия]]н келәр бичих — галигуд гидиг үзүгүд нерәдсмен.

Тодо-бичиг [[Хальмг Таңһч|Хальмг Таңһчад]] 1924 җилә хойн элзелала. Ода тодо бичигиг [[Хальмг Таңһч|Хальмг Таңһчин]] школад/мектебін, ики сурһульде сурҗа сурна.

== Тодо узугудин неред алфавиттік әліпби ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;
|bgcolor=#730906|&lt;span style=&quot;color:#FFD900;&quot;&gt; '''#''' &lt;/span&gt;
|bgcolor=#730906|&lt;span style=&quot;color:#FFD900;&quot;&gt; '''Code''' &lt;/span&gt;
|bgcolor=#730906|&lt;span style=&quot;color:#FFD900;&quot;&gt; '''Тодо узуг''' &lt;/span&gt;
|bgcolor=#730906|&lt;span style=&quot;color:#FFD900;&quot;&gt; '''Кирилл дарцар''' &lt;/span&gt;
|bgcolor=#730906|&lt;span style=&quot;color:#FFD900;&quot;&gt; '''Латин дарцар''' &lt;/span&gt;
|bgcolor=#730906|&lt;span style=&quot;color:#FFD900;&quot;&gt; '''Ахр Нерен''' &lt;/span&gt;
|bgcolor=#730906|&lt;span style=&quot;color:#FFD900;&quot;&gt; '''Удан Нерен''' &lt;/span&gt;
|-
|1||6176||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᠠ]]}}|| А || A || А || хойр арата || Худам әдл
|-
|2||6212||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡄ]]}}|| Э || E || Э || нег арата, дөгә сүлтә
|-
|3||6213||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡅ]]}}|| И || I || И || нег арата, киискивар сүлтә
|-
|4||6214||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡆ]]}}|| О || O || О || нег арата, дөрвөлҗин геестә
|-
|5||6216||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡈ]]}}|| Ө || Ö || Ө || нег арата, дөрвөлҗин геестә, ардан өргөстә
|-
|6||6215||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡇ]]}}|| У || U || У || нег арата, бүтү геестә, унҗу өргөстә
|-
|7||6217||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡉ]]}}|| Ү || Ü || Ү || нег арата, бүтү геестә
|-
|8||6184||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᠨ]]}}|| Н || N || На || нег арата, өмнән цегтә || Худам әдл
|-
|9||6218||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡊ]]}}|| Ң || Ñ || Аң || 
|-
|10||6221||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡍ]]}}|| Х || X || Ха || хойр арата, өмнән хойр цегтә
|-
|11||6222||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡎ]]}}|| Һ || Ğ || Һа || хойр арата, өмнән төгрг цегтә
|-
|12||6219||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡋ]]}}|| Б || B || Ба || бүтү толһата
|-
|13||6220||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡌ]]}}|| П || P || Пха || 
|-
|14||6192||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᠰ]]}}|| С || S || Са || сарваһар толһата, нег арата || Худам әдл
|-
|15||6193||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᠱ]]}}|| Ш || Š || Ша || сарваһар толһата, ардан хойр цегетә|| Худам әдл
|-
|16||6224||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡐ]]}}|| Т || T || Та || шанһ толһата, нег арата
|-
|17||6225||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡑ]]}}|| Д || D || Да || хавтаха толһата
|-
|18||6191||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᠯ]]}}|| Л || L || Ла || ойдан өвретә, нег арата|| Худам әдл
|-
|19||6223||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡏ]]}}|| М || M || Ма || матьхар толһата, нег арата
|-
|20||6228||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡔ]]}}|| Ц || C || Ца || цах толһата, нег арата
|-
|21||6226||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡒ]]}}|| Ч || Č || Ча || 
|-
|22||6227||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᠴ]]}}|| З || Z || За || цацу эргецтә, шуд көлтә
|-
|22||6227||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡓ]]}}|| Ж || J || жа || цацу эргецтә, шуд көлтә
|-
|23||6234||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡚ]]}}|| Җ || J* || Җа || 
|-
|24||6229||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡕ]]}}|| Й || Y || Йа || яман хоңшарта, шуд көлтә
|-
|25||6233||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡙ]]}}|| Г || G || Га || дөгә көлтә
|-
|26||6232||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡘ]]}}|| К || K || Ка || көлн толһата, көнделең өргөстә
|-
|27||6231||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡗ]]}}|| Қ || Kh || Кха || катаһар ка
|-
|28||6199||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᠷ]]}}|| Р || R || Ра || хамр дойран өргөстә, нег арата || Худам әдл
|-
|29||6230||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡖ]]}}|| В || W V || Ва || дөгә көлтә
|-
|30||6235||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡛ]]}}|| Нь || Ň || Ня |||| Галик?
|-
|31||6236||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᡜ]]}}|| Дз || Ż || Дза || ||Галик?
|-
|32||6296||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᢘ]]}}|| Т || T || Та || ||Галик
|-
|33||6297||{{MongolUnicode|size=30px|[[ᢙ]]}}|| Ж || Ž || Жа |||| Галик
|-
|}

== Бичилһан ==
Кириллицаға тодо хойр бичигәр бичисын үгүмүд цацу биши волна. Цаарандань үлгүрүнь хәләтән.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;
|-bgcolor=#5EF567
|'''Кирилл''' 
|'''Тодо''' 
|'''Кирилл''' 
|'''Тодо''' 
|'''Кирилл''' 
|'''Тодо''' 
|'''Кирилл''' 
|'''Тодо''' 
|'''Кирилл''' 
|'''Тодо''' 
|'''Кирилл''' 
|'''Тодо''' 
|- span style=&quot;color:#FFD900;&quot; bgcolor=#730906
| '''Ах'''
| '''Аха''' 
| '''Шүлг''' 
| '''Шүлүг''' 
| '''Ноха''' 
| '''Нохой''' 
| '''Аньх''' 
| '''Аниху''' 
| '''Хөн''' 
| '''Хоин''' 
| '''Бух''' 
| '''Буху''' 
|- span style=&quot;color:#FFD900;&quot; bgcolor=#730906
| '''Сө''' 
| '''Сөө''' 
| '''Толь''' 
| '''Толи''' 
| '''Алвн''' 
| '''Албан''' 
| '''Сән''' 
| '''Сайин''' 
| '''Бәәх''' 
| '''Байху''' 
| '''Насн''' 
| '''Насун''' 
|- span style=&quot;color:#FFD900;&quot; bgcolor=#730906
| '''Олн''' 
| '''Олон''' 
| '''Лавта''' 
| '''Лабтай''' 
| '''Көгҗм''' 
| '''Көгҗим''' 
| '''Гегән''' 
| '''Гэгээн''' 
| '''Негн''' 
| '''Нигэн''' 
| '''Хойр''' 
| '''Хойор''' 
|- span style=&quot;color:#FFD900;&quot; bgcolor=#730906
| '''Һурвн''' 
| '''Һурбан''' 
| '''Дөрвн''' 
| '''Дөрбөн''' 
| '''Тавн''' 
| '''Табун''' 
| '''Орс''' 
| '''Орос''' 
| '''Гидиг''' 
| '''Гэдэг''' 
| '''Моңһл''' 
| '''Моңһол''' 
|-
|}

== [[Юникод]] ==

&lt;table class=&quot;unicode&quot;&gt; 
 
&lt;tr valign=&quot;top&quot;&gt;&lt;th width=&quot;80&quot;&gt;Character&lt;br /&gt;(decimal)&lt;/th&gt;&lt;th width=&quot;80&quot;&gt;Decimal&lt;/th&gt;&lt;th width=&quot;80&quot;&gt;Character&lt;br /&gt;(hex)&lt;/th&gt;&lt;th width=&quot;80&quot;&gt;Hex&lt;/th&gt;&lt;th&gt;Name&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt; 
 
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;b&quot; &gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠀]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6144&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1800;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1800&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN BIRGA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠁]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6145&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1801;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1801&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN ELLIPSIS&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠂]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6146&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1802;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1802&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN COMMA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠃]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6147&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1803;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1803&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN FULL STOP&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠄]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6148&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1804;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1804&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN COLON&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠅]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6149&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1805;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1805&lt;/td&gt;&lt;td&gt; MONGOLIAN FOUR DOTS&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠆]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6150&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1806;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1806&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN TODO SOFT HYPHEN&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠊]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6154&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x180A;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;180A&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN NIRUGU&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠋]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6155&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x180B;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;180B&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN FREE VARIATION SELECTOR ONE&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠌]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6156&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x180C;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;180C&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN FREE VARIATION SELECTOR TWO&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠍]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6157&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x180D;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;180D&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN FREE VARIATION SELECTOR THREE&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|᠎}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6158&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x180E;&lt;td&gt;180E&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN VOWEL SEPARATOR&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠐]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6160&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1810;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1810&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN DIGIT ZERO&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠑]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6161&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1811;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1811&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN DIGITT ONE&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠒]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6162&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1812;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1812&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN DIGIT TWO&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠓]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6163&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1813;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1813&lt;/td&gt;&lt;td&gt; MONGOLIAN DIGIT THREE&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠔]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6164&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1814;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1814&lt;/td&gt;&lt;td&gt; MONGOLIAN DIGIT FOUR&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠕]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6165&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1815;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1815&lt;/td&gt;&lt;td&gt; MONGOLIAN DIGIT FIVE&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠖]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6166&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1816;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1816&lt;/td&gt;&lt;td&gt; MONGOLIAN DIGIT SIX&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠗]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6167&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1817;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1817&lt;/td&gt;&lt;td&gt; MONGOLIAN DIGIT SEVEN&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠘]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6168&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1818;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1818&lt;/td&gt;&lt;td&gt; MONGOLIAN DIGIT EIGHT&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[᠙]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6169&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1819;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1819&lt;/td&gt;&lt;td&gt; MONGOLIAN DIGIT NINE&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠠ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6176&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1820;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1820&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER A&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠡ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6177&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1821;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1821&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER E&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠢ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6178&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1822;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1822&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER I&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠣ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6179&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1823;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1823&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER O&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠤ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6180&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1824;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1824&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER U&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠥ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6181&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1825;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1825&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER OE&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠦ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6182&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1826;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1826&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER UE&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠧ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6183&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1827;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1827&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER EE&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠨ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6184&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1828;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1828&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER NA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠩ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6185&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1829;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1829&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ANG&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠪ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6186&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x182A;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;182A&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER BA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠫ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6187&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x182B;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;182B&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER PA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠬ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6188&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x182C;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;182C&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER QA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠭ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6189&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x182D;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;182D&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER GA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠮ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6190&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x182E;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;182E&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER MA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠯ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6191&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x182F;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;182F&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER LA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠰ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6192&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1830;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1830&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER SA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠱ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6193&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1831;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1831&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER SHA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠲ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6194&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1832;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1832&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠳ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6195&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1833;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1833&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER DA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠴ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6196&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1834;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1834&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER CHA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠵ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6197&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1835;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1835&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER JA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠶ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6198&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1836;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1836&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER YA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠷ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6199&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1837;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1837&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER RA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠸ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6200&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1838;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1838&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER WA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠹ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6201&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1839;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1839&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER FA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠺ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6202&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x183A;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;183A&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER KA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠻ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6203&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x183B;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;183B&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER KHA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠼ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6204&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x183C;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;183C&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TSA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠽ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6205&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x183D;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;183D&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ZA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠾ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6206&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x183E;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;183E&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER HAA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᠿ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6207&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x183F;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;183F&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ZRA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡀ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6208&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1840;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1840&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER LHA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡁ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6209&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1841;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1841&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ZHI&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡂ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6210&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1842;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1842&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER CHI&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡃ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6211&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1843;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1843&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER LONG VOWEL SIGN&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡄ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6212&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1844;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1844&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO E&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡅ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6213&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1845;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1845&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO I&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡆ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6214&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1846;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1846&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO O&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡇ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6215&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1847;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1847&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO U&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡈ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6216&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1848;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1848&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO OE&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡉ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6217&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1849;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1849&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO UE&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡊ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6218&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x184A;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;184A&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO ANG&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡋ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6219&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x184B;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;184B&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO BA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡌ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6220&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x184C;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;184C&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO PA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡍ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6221&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x184D;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;184D&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO QA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡎ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6222&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x184E;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;184E&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO GA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡏ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6223&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x184F;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;184F&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO MA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡐ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6224&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1850;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1850&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO TA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡑ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6225&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1851;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1851&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO DA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡒ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6226&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1852;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1852&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO CHA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡓ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6227&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1853;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1853&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO JA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡔ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6228&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1854;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1854&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO TSA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡕ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6229&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1855;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1855&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO YA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡖ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6230&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1856;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1856&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO WA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡗ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6231&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1857;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1857&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO KA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡘ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6232&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1858;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1858&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO GAA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡙ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6233&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1859;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1859&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO HAA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡚ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6234&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x185A;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;185A&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO JIA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡛ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6235&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x185B;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;185B&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO NIA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᡜ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6236&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x185C;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;185C&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER TODO DZA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢀ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6272&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1880;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1880&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI ANUSVARA ONE&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢁ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6273&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1881;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1881&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI VISARGA ONE&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢂ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6274&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1882;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1882&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI DAMARU&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢃ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6275&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1883;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1883&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI UBADAMA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢄ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6276&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1884;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1884&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI INVERTED UBADAMA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢅ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6277&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1885;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1885&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI BALUDA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢆ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6278&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1886;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1886&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI THREE BALUDA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢇ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6279&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1887;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1887&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI A&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢈ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6280&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1888;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1888&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI I&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢉ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6281&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1889;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1889&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI KA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢊ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6282&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x188A;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;188A&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI NGA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢋ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6283&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x188B;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;188B&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI CA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢌ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6284&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x188C;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;188C&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI TTA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢍ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6285&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x188D;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;188D&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI TTHA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢎ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6286&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x188E;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;188E&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI DDA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢏ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6287&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x188F;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;188F&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI NNA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢐ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6288&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1890;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1890&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI TA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢑ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6289&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1891;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1891&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI DA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢒ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6290&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1892;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1892&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI PA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢓ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6291&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1893;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1893&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI PHA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢔ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6292&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1894;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1894&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI SSA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢕ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6293&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1895;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1895&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI ZHA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢖ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6294&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1896;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1896&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI ZA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢗ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6295&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1897;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1897&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI AH&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢘ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6296&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1898;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1898&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI TA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢙ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6297&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x1899;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;1899&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI ZHA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢦ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6310&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x18A6;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;18A6&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI HALF U&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢧ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6311&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x18A7;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;18A7&lt;/td&gt;&lt;td&gt;MONGOLIAN LETTER ALI GALI HALF YA&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;tr&gt;&lt;td class=“b”&gt;{{MongolUnicode|size=35px|[[ᢗᢩ]]}}&lt;/td&gt;&lt;td&gt;6313&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;b&quot;&gt;&amp;amp;#x18A9;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;18A9&lt;/td&gt;&lt;td&gt;{{nowrap|MONGOLIAN LETTER ALI GALI DAGALGA (combined with ali gali A ({{MongolUnicode|ᢗ|valign=middle}}))}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;/table&gt;

{{commonscat|Todo bichig|Тодо-бичиг}}

{{Белдлһн}}</text>
      <sha1>0mmmp0tyntr2w954g85kk2pdmk12o39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дөрвөлҗин бичиг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6575</id>
    <revision>
      <id>93245</id>
      <parentid>87307</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>8028</id>
      </contributor>
      <origin>93245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4023" sha1="kmqqb7hmjgfgy65y7igm0klizt8j2t0" xml:space="preserve">[[File:Phagspa imperial edict dragon year.jpg|thumb|right]]

'''Дөрвөлҗин бичиг''' ([[Төвдин келн|төвдәр]] &lt;span style =&quot;font-size:200%&quot;&gt;ཧོར་ཡིག་གསར་པ་&lt;/span&gt;, [[Китдин келн|китдәр]] 蒙古新字 měnggǔ xīnzì (шин моңһл бичиг), [[Моңһлмудин келн|моңһлар]] ''дөрвөлжин үсэг'') Пагба ламар [[төвдин бичлт|төвдин бичгәс]] [[Юан өнчин төр|Юан өнчин төрин]] улсумудын төлә (моңһл, төвд, китд, уйһр келнә) үүлдугдасн негдемл бичилтә болна.

== Тууҗ ==

Тер цагт олзулгадсан худум бичиг баһар сольгдасын уйһр цаһан толһа билә. Тегәд моңһол кельнә әс дутуһар илрикүлдег. Дәкәд, [[Бәәҗң балһсн]] түрүһәд [[Китдин орн-нутг|Китдин]], [[Солоңһудин Орн|Солоңһусин]], [[Төвд|Төвдин]], [[Моңһлмудин Орн|Моңһолин]], Юннана, болын нань чигин хотол балһсн болве. Олн улусин, моңһл ә-зүүһин авцас һалдам нөгә авцата, һолта китд, сәәдчүд болн моңһл залалт хоорнодк хәрлцәнә төр һарһов.

Моңһол богыд [[Хүвлә хан]] терүнә төвд Сакья шаҗна багш Пагба ламд цуг гүрүн төлә шин цаһан толһа бүрдәхәр хандла. Пагба эндекег авьяста келн-бичгин номиг, медгедсан төвдин болын эндекг бичгиг сүүр болулад, китдин моңһол хойрин келмүдт зокулв.

Бичигин уңг-дәңг болвучен, терүһәр бичсин кевтә биш боса, уйһр болн моңлоһ кевтә болҗ.

== Юникодт ==

{|border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot; class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;background:#FFFFFF;font-size:large;text-align:center&quot;
|-
|colspan=&quot;17&quot; style=&quot;background:#F8F8F8;font-size:small&quot;| '''Phags-Pa'''&lt;br /&gt;[http://www.unicode.org/charts/PDF/UA840.pdf Unicode.org chart] (PDF)
|-style=&quot;background:#F8F8F8;font-size:small&quot;
| style=&quot;width:45pt&quot; | &amp;nbsp; || style=&quot;width:20pt&quot;  | 0 || style=&quot;width:20pt&quot;  | 1 || style=&quot;width:20pt&quot;  | 2 || style=&quot;width:20pt&quot;  | 3 || style=&quot;width: 20pt&quot;  | 4 || style=&quot;width:20pt&quot;  | 5 || style=&quot;width:20pt&quot;  | 6 || style=&quot;width:20pt&quot;  | 7 || style=&quot;width:20pt&quot;  | 8 || style=&quot;width:20pt&quot;  | 9 || style=&quot;width:20pt&quot;  | A || style=&quot;width:20pt&quot;  | B || style=&quot;width:20pt&quot;  | C || style=&quot;width:20pt&quot;  | D || style=&quot;width:20pt&quot;  | E || style=&quot;width:20pt&quot;  |  F
|-
| style=&quot;background:#F8F8F8;font-size:small&quot;| U+A84x
| &amp;#xa840; || &amp;#xa841; || &amp;#xa842; || &amp;#xa843; || &amp;#xa844; || &amp;#xa845; || &amp;#xa846; || &amp;#xa847;
| &amp;#xa848; || &amp;#xa849; || &amp;#xa84a; || &amp;#xa84b; || &amp;#xa84c; || &amp;#xa84d; || &amp;#xa84e; || &amp;#xa84f;
|-
| style=&quot;background:#F8F8F8;font-size:small&quot;| U+A85x
| &amp;#xa850; || &amp;#xa851; || &amp;#xa852; || &amp;#xa853; || &amp;#xa854; || &amp;#xa855; || &amp;#xa856; || &amp;#xa857;
| &amp;#xa858; || &amp;#xa859; || &amp;#xa85a; || &amp;#xa85b; || &amp;#xa85c; || &amp;#xa85d; || &amp;#xa85e; || &amp;#xa85f;
|-
| style=&quot;background:#F8F8F8;font-size:small&quot;| U+A86x
| &amp;#xa860; || &amp;#xa861; || &amp;#xa862; || &amp;#xa863; || &amp;#xa864; || &amp;#xa865; || &amp;#xa866; || &amp;#xa867;
| &amp;#xa868; || &amp;#xa869; || &amp;#xa86a; || &amp;#xa86b; || &amp;#xa86c; || &amp;#xa86d; || &amp;#xa86e; || &amp;#xa86f;
|-
| style=&quot;background:#F8F8F8;font-size:small&quot;| U+A87x
| &amp;#xa870; || &amp;#xa871; || &amp;#xa872; || &amp;#xa873; || &amp;#xa874; || &amp;#xa875; || &amp;#xa876; || &amp;#xa877;
| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; ||bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; ||bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; ||bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; ||bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp; || bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | &amp;nbsp;
|}

{{Белдлһн}}</text>
      <sha1>kmqqb7hmjgfgy65y7igm0klizt8j2t0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ээлән Овла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8867</id>
    <revision>
      <id>93250</id>
      <parentid>86960</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>8028</id>
      </contributor>
      <origin>93250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="408" sha1="5xuru5pm2ictw8ha8oxk4ikata8vmbz" xml:space="preserve">[[File:Djangarchi.jpg|thumb|upright|Җаңhарче, [[Элст]]]]

'''Ээлән Овла''' (1857 - 1920 җҗ.) - җаңhарче. Энүнәс әмтин түрүн [[Җаңhар]]ин арвын бөлег бичигдже авгадсан билә.

== Бусад ==

* Биткеев Н. Ц., Җаңhаpчнер, Элст, АПП &quot;Джангар&quot;, 2001, 277 - 287

[[Әәшл:Хальмг Таңһч]]</text>
      <sha1>5xuru5pm2ictw8ha8oxk4ikata8vmbz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википеди</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11536</id>
    <revision>
      <id>93246</id>
      <parentid>89551</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:22:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>8028</id>
      </contributor>
      <origin>93246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="854" sha1="f8r2xk6o9on87sn14l7jw6n7fblcn11" xml:space="preserve">[[Боомг:Wikipedia-logo-v2.svg|upright|thumb|Википедин Герб]]
'''Википеди''' - суль, орҗе болым, олна кельнә тілінде, олын медрелтә толь бичиг. Терүнә нерень «[[Вики]]» ({{Lang|haw|wiki}}), «Суль медрелин бичиг» ({{Lang|en|encyclopedia}}) хойрин сүүрәс экельнә тілінің. 

Икәр 13 сай зүүлс ([[Көдлхнә:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] Хальмыгин кельнед) эврә дурар цуг нартә делкән орлацачнарар бичисын. Тер зүүльс болвычен Википеди орҗе болдыг чиклиҗ чадна. Википеди - суңһацин &lt;!-- онлайн --&gt; толь бичиг болҗана. 

{{Wikipedialang}}

{{Белдлһн}}</text>
      <sha1>f8r2xk6o9on87sn14l7jw6n7fblcn11</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>