Wikipedia
xhwiki
https://xh.wikipedia.org/wiki/Iphepha_Elingundoqo
MediaWiki 1.47.0-wmf.18
first-letter
iMedia
Mahluko
Ingxoxo
Ilungu
Ingxoxo nelungu
Wikipedia
Ingxoxo ngeWikipedia
Ngokweenkcukacha
Ingxoxo ngokweenkcukacha
iMediaWiki
Ingxoxo ngeMediaWiki
iThemplethi
Ingxoxo yethemplethi
Uncedo
Ingxoxo ngoncedo
Uluhlu
Ingxoxo ngoluhlu
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
IKomishoni kaMadlanga
0
9275
41663
41655
2026-09-07T12:43:52Z
88Simthe
16531
Ndilungise uyondelelwano lolwimi.
41663
wikitext
text/x-wiki
IKomishoni yeMfunalwazi ngoLwaphulomthetho, ungenelelo lwezoPolitiko noRhwaphilizo kwiNkqubo yoBulungisa, eyaziwa ngcono ngokuba yi'''Komishoni kaMadlanga''', luphando lwasesidlangalaleni olwabhengezwa kweyeKhala 2025 nguMongameli [[UCyril Ramaphosa|Cyril Ramaphosa]] kwaye lukhokelwa yiJaji edla umhlala phantsi [[Mbuyiseli Madlanga|UMbuyiseli Madlanga]]. Le komishoni iphanda ngezityholo ezenziwe nguMkomishinala waMapolisa ePhondo la[[IPhondo yaKwaZulu-Natala|KwaZulu-Natal]] uNjengele [[Nhlanhla Mkhwanazi]] malunga nokungquzulana norhwaphilizi phakathi kwabezopolitiko, amapolisa aphezulu, amagqwetha, amagosa ezobuntlola namacandelo ezobulungisa, [[UMzantsi Afrika]].<ref>{{Cite web|title=Madlanga Commission must confront criminal capture of justice system|url=https://www.polity.org.za/article/madlanga-commission-must-confront-criminal-capture-of-justice-system-2025-09-17|accessdate=2025-09-17|website=www.polity.org.za|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mkhwanazi testifies about Mchunu's decision to disband the political killings task team - eNCA|url=https://www.enca.com/news/mkhwanazi-testifies-about-mchunus-decision-disband-political-killings-task-team}}</ref><ref>{{Cite web|last=Maverick|first=Daily|date=September 17, 2025|title=Follow live: Mkhwanazi first witness at Madlanga Commission|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-17-live-madlanga-commission-mkhwanazi/|accessdate=2025-09-17|website=Daily Maverick|language=en}}</ref>
Le khomishini ikhokelwa yiJaji edla umhlalaphantsi yeNkundla yoMgaqo-siseko, [[Mbuyiseli Madlanga|uMbuyiseli Madlanga]] kwaye bekufanele ukuba igqibezele umsebenzi wayo ngomhla wama31 kweyeKhala 2026, yaze yangenisa ingxelo ngomhla wama31 kweyeThupha 2026. Kwinyanga yeKhala 2026, uMongameli Ramaphosa wayongezelela ixesha lokusebenza kude kube ngumhla we16 kweyeNkanga 2026. <ref>{{Cite web|title=President Ramaphosa grants extension of Madlanga Commission report deadline {{!}} The Presidency|url=https://www.thepresidency.gov.za/president-ramaphosa-grants-extension-madlanga-commission-report-deadline|accessdate=2026-07-14|website=www.thepresidency.gov.za}}</ref> Ukuphulaphula amangqina kwaqala ngowe17 kweyoMsintsi 2025, iqala ngobungqina bukaNjengele [[Nhlanhla Mkhwanazi]], apho wachaza khona izityholo zakhe ngokupheleleyo waza wabonisa ubungqina awayenabo, ngohlobo lwamaxwebhu, unxibelelwano, neengxelo, phakathi kwezinye, ukumisela ubunyani bezityholo zakhe. <ref>{{Cite web|title=Mkhwanazi slams 'misplaced' Mchunu's decision to disband Political Killings Task Team|url=https://www.news24.com/southafrica/news/live-madlanga-commission-mkhwanazi-in-witness-box-20250917-0417|accessdate=2025-09-17|website=News24|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2025-09-22|title=Madlanga Commission {{!}} Mkhwanazi places politicians at centre of rot|url=https://www.enca.com/videos/madlanga-commission-mkhwanazi-places-politicians-centre-rot|accessdate=2025-09-22|website=www.enca.com|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2025-09-16|title=Madlanga Commission: Lt. General Mkhwanazi gives evidence|url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/madlanga-commission-lt-general-mkhwanazi-gives-evidence|accessdate=2025-09-22|website=www.sanews.gov.za|language=en}}</ref>
Emva kukaMkwanazi, kwakunguKhomishinala weSizwe weNkonzo yamaPolisa aseMzantsi Afrika, uNjengele Fannie Masemola owanikela ubungqina kwiKomishoni kaMadlanga ngomhla wama22 kweyoMsintsi 2025 ePitoli.<ref>{{Cite web|last=Maverick|first=Daily|date=2025-09-23|title=Follow live: Police Commissioner Fannie Masemola continues testimony at Madlanga Commission|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-23-live-madlanga-commission-mkhwanazi/|accessdate=2025-09-23|website=Daily Maverick|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-09-22|title=Police Commissioner Masemola appears at Madlanga Commission|url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/police-commissioner-masemola-appears-madlanga-commission|accessdate=2025-09-23|website=www.sanews.gov.za|language=en}}</ref>
Ngomhla wama29 kweyoMsintsi ngo2025, umphathi wezoBuntlola uDumisani Khumalo wanikezela ngolwazi olongezelelekileyo ngokuntsokotha kolwaphulo mthetho olucwangcisiweyo, olubizwa ngokuba yi"Big Five". Wakhankanya ukuba kukho umtyangampo, ozinze eRhawutini, obandakanyeka kumacandelo ahlukeneyo olwaphulo mthetho olucwangcisiweyo, kuquka ukuthengiswa kweziyobisi, ukuqweqwediswa kwabantu, ubuqhetseba beethenda, kunye nokubulawa kwabantu ngokwezivumelwano. <ref>{{Cite web|last=Singh|first=Orrin|title=Madlanga Commission: Khumalo set to only give details on Gauteng's 'Big Five' syndicate|url=https://www.ewn.co.za/2025/09/30/madlanga-commission-khumalo-set-to-only-give-details-on-gautengs-big-five-syndicate|accessdate=2025-09-30|website=EWN|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Eyaaz|date=2025-09-29|title=Khumalo: 'Big 5' cartel paid ANC delegates and drove task team's disbandment|url=https://mg.co.za/news/2025-09-29-khumalo-big-5-cartel-paid-anc-delegates-and-drove-task-teams-disbandment/|accessdate=2025-09-30|website=The Mail & Guardian|language=en-ZA}}</ref>
== Imvelaphi ==
g2ej86x52btr2mov1jddxr3jd94urtb
41674
41663
2026-09-07T13:02:29Z
88Simthe
16531
Reference
41674
wikitext
text/x-wiki
IKomishoni yeMfunalwazi ngoLwaphulomthetho, ungenelelo lwezoPolitiko noRhwaphilizo kwiNkqubo yoBulungisa, eyaziwa ngcono ngokuba yi'''Komishoni kaMadlanga''', luphando lwasesidlangalaleni olwabhengezwa kweyeKhala 2025 nguMongameli [[UCyril Ramaphosa|Cyril Ramaphosa]] kwaye lukhokelwa yiJaji edla umhlala phantsi [[Mbuyiseli Madlanga|UMbuyiseli Madlanga]]. Le komishoni iphanda ngezityholo ezenziwe nguMkomishinala waMapolisa ePhondo la[[IPhondo yaKwaZulu-Natala|KwaZulu-Natal]] uNjengele [[Nhlanhla Mkhwanazi]] malunga nokungquzulana norhwaphilizi phakathi kwabezopolitiko, amapolisa aphezulu, amagqwetha, amagosa ezobuntlola namacandelo ezobulungisa, [[UMzantsi Afrika]].<ref>{{Cite web|title=Madlanga Commission must confront criminal capture of justice system|url=https://www.polity.org.za/article/madlanga-commission-must-confront-criminal-capture-of-justice-system-2025-09-17|accessdate=2025-09-17|website=www.polity.org.za|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mkhwanazi testifies about Mchunu's decision to disband the political killings task team - eNCA|url=https://www.enca.com/news/mkhwanazi-testifies-about-mchunus-decision-disband-political-killings-task-team}}</ref>"Madlanga Commission must confront criminal capture of justice system". ''www.polity.org.za''. Retrieved 17 September 2025.<ref>{{Cite web|last=Maverick|first=Daily|date=September 17, 2025|title=Follow live: Mkhwanazi first witness at Madlanga Commission|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-17-live-madlanga-commission-mkhwanazi/|accessdate=2025-09-17|website=Daily Maverick|language=en}}</ref>
Le khomishini ikhokelwa yiJaji edla umhlalaphantsi yeNkundla yoMgaqo-siseko, [[Mbuyiseli Madlanga|uMbuyiseli Madlanga]] kwaye bekufanele ukuba igqibezele umsebenzi wayo ngomhla wama31 kweyeKhala 2026, yaze yangenisa ingxelo ngomhla wama31 kweyeThupha 2026. Kwinyanga yeKhala 2026, uMongameli Ramaphosa wayongezelela ixesha lokusebenza kude kube ngumhla we16 kweyeNkanga 2026. <ref>{{Cite web|title=President Ramaphosa grants extension of Madlanga Commission report deadline {{!}} The Presidency|url=https://www.thepresidency.gov.za/president-ramaphosa-grants-extension-madlanga-commission-report-deadline|accessdate=2026-07-14|website=www.thepresidency.gov.za}}</ref> Ukuphulaphula amangqina kwaqala ngowe17 kweyoMsintsi 2025, iqala ngobungqina bukaNjengele [[Nhlanhla Mkhwanazi]], apho wachaza khona izityholo zakhe ngokupheleleyo waza wabonisa ubungqina awayenabo, ngohlobo lwamaxwebhu, unxibelelwano, neengxelo, phakathi kwezinye, ukumisela ubunyani bezityholo zakhe. <ref>{{Cite web|title=Mkhwanazi slams 'misplaced' Mchunu's decision to disband Political Killings Task Team|url=https://www.news24.com/southafrica/news/live-madlanga-commission-mkhwanazi-in-witness-box-20250917-0417|accessdate=2025-09-17|website=News24|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2025-09-22|title=Madlanga Commission {{!}} Mkhwanazi places politicians at centre of rot|url=https://www.enca.com/videos/madlanga-commission-mkhwanazi-places-politicians-centre-rot|accessdate=2025-09-22|website=www.enca.com|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2025-09-16|title=Madlanga Commission: Lt. General Mkhwanazi gives evidence|url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/madlanga-commission-lt-general-mkhwanazi-gives-evidence|accessdate=2025-09-22|website=www.sanews.gov.za|language=en}}</ref>
Emva kukaMkwanazi, kwakunguKhomishinala weSizwe weNkonzo yamaPolisa aseMzantsi Afrika, uNjengele Fannie Masemola owanikela ubungqina kwiKomishoni kaMadlanga ngomhla wama22 kweyoMsintsi 2025 ePitoli.<ref>{{Cite web|last=Maverick|first=Daily|date=2025-09-23|title=Follow live: Police Commissioner Fannie Masemola continues testimony at Madlanga Commission|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-23-live-madlanga-commission-mkhwanazi/|accessdate=2025-09-23|website=Daily Maverick|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-09-22|title=Police Commissioner Masemola appears at Madlanga Commission|url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/police-commissioner-masemola-appears-madlanga-commission|accessdate=2025-09-23|website=www.sanews.gov.za|language=en}}</ref>
Ngomhla wama29 kweyoMsintsi ngo2025, umphathi wezoBuntlola uDumisani Khumalo wanikezela ngolwazi olongezelelekileyo ngokuntsokotha kolwaphulo mthetho olucwangcisiweyo, olubizwa ngokuba yi"Big Five". Wakhankanya ukuba kukho umtyangampo, ozinze eRhawutini, obandakanyeka kumacandelo ahlukeneyo olwaphulo mthetho olucwangcisiweyo, kuquka ukuthengiswa kweziyobisi, ukuqweqwediswa kwabantu, ubuqhetseba beethenda, kunye nokubulawa kwabantu ngokwezivumelwano. <ref>{{Cite web|last=Singh|first=Orrin|title=Madlanga Commission: Khumalo set to only give details on Gauteng's 'Big Five' syndicate|url=https://www.ewn.co.za/2025/09/30/madlanga-commission-khumalo-set-to-only-give-details-on-gautengs-big-five-syndicate|accessdate=2025-09-30|website=EWN|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Eyaaz|date=2025-09-29|title=Khumalo: 'Big 5' cartel paid ANC delegates and drove task team's disbandment|url=https://mg.co.za/news/2025-09-29-khumalo-big-5-cartel-paid-anc-delegates-and-drove-task-teams-disbandment/|accessdate=2025-09-30|website=The Mail & Guardian|language=en-ZA}}</ref>
== Imvelaphi ==
nkuj2cj782x5shylr5qmdul3vkfdefh
41675
41674
2026-09-07T13:03:52Z
88Simthe
16531
References
41675
wikitext
text/x-wiki
IKomishoni yeMfunalwazi ngoLwaphulomthetho, ungenelelo lwezoPolitiko noRhwaphilizo kwiNkqubo yoBulungisa, eyaziwa ngcono ngokuba yi'''Komishoni kaMadlanga''', luphando lwasesidlangalaleni olwabhengezwa kweyeKhala 2025 nguMongameli [[UCyril Ramaphosa|Cyril Ramaphosa]] kwaye lukhokelwa yiJaji edla umhlala phantsi [[Mbuyiseli Madlanga|UMbuyiseli Madlanga]]. Le komishoni iphanda ngezityholo ezenziwe nguMkomishinala waMapolisa ePhondo la[[IPhondo yaKwaZulu-Natala|KwaZulu-Natal]] uNjengele [[Nhlanhla Mkhwanazi]] malunga nokungquzulana norhwaphilizi phakathi kwabezopolitiko, amapolisa aphezulu, amagqwetha, amagosa ezobuntlola namacandelo ezobulungisa, [[UMzantsi Afrika]].<ref>{{Cite web|title=Madlanga Commission must confront criminal capture of justice system|url=https://www.polity.org.za/article/madlanga-commission-must-confront-criminal-capture-of-justice-system-2025-09-17|accessdate=2025-09-17|website=www.polity.org.za|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mkhwanazi testifies about Mchunu's decision to disband the political killings task team - eNCA|url=https://www.enca.com/news/mkhwanazi-testifies-about-mchunus-decision-disband-political-killings-task-team}}</ref><ref>{{Cite web|last=Maverick|first=Daily|date=September 17, 2025|title=Follow live: Mkhwanazi first witness at Madlanga Commission|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-17-live-madlanga-commission-mkhwanazi/|accessdate=2025-09-17|website=Daily Maverick|language=en}}</ref>
Le khomishini ikhokelwa yiJaji edla umhlalaphantsi yeNkundla yoMgaqo-siseko, [[Mbuyiseli Madlanga|uMbuyiseli Madlanga]] kwaye bekufanele ukuba igqibezele umsebenzi wayo ngomhla wama31 kweyeKhala 2026, yaze yangenisa ingxelo ngomhla wama31 kweyeThupha 2026. Kwinyanga yeKhala 2026, uMongameli Ramaphosa wayongezelela ixesha lokusebenza kude kube ngumhla we16 kweyeNkanga 2026. <ref>{{Cite web|title=President Ramaphosa grants extension of Madlanga Commission report deadline {{!}} The Presidency|url=https://www.thepresidency.gov.za/president-ramaphosa-grants-extension-madlanga-commission-report-deadline|accessdate=2026-07-14|website=www.thepresidency.gov.za}}</ref> Ukuphulaphula amangqina kwaqala ngowe17 kweyoMsintsi 2025, iqala ngobungqina bukaNjengele [[Nhlanhla Mkhwanazi]], apho wachaza khona izityholo zakhe ngokupheleleyo waza wabonisa ubungqina awayenabo, ngohlobo lwamaxwebhu, unxibelelwano, neengxelo, phakathi kwezinye, ukumisela ubunyani bezityholo zakhe. <ref>{{Cite web|title=Mkhwanazi slams 'misplaced' Mchunu's decision to disband Political Killings Task Team|url=https://www.news24.com/southafrica/news/live-madlanga-commission-mkhwanazi-in-witness-box-20250917-0417|accessdate=2025-09-17|website=News24|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2025-09-22|title=Madlanga Commission {{!}} Mkhwanazi places politicians at centre of rot|url=https://www.enca.com/videos/madlanga-commission-mkhwanazi-places-politicians-centre-rot|accessdate=2025-09-22|website=www.enca.com|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2025-09-16|title=Madlanga Commission: Lt. General Mkhwanazi gives evidence|url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/madlanga-commission-lt-general-mkhwanazi-gives-evidence|accessdate=2025-09-22|website=www.sanews.gov.za|language=en}}</ref>
Emva kukaMkwanazi, kwakunguKhomishinala weSizwe weNkonzo yamaPolisa aseMzantsi Afrika, uNjengele Fannie Masemola owanikela ubungqina kwiKomishoni kaMadlanga ngomhla wama22 kweyoMsintsi 2025 ePitoli.<ref>{{Cite web|last=Maverick|first=Daily|date=2025-09-23|title=Follow live: Police Commissioner Fannie Masemola continues testimony at Madlanga Commission|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-23-live-madlanga-commission-mkhwanazi/|accessdate=2025-09-23|website=Daily Maverick|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-09-22|title=Police Commissioner Masemola appears at Madlanga Commission|url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/police-commissioner-masemola-appears-madlanga-commission|accessdate=2025-09-23|website=www.sanews.gov.za|language=en}}</ref>
Ngomhla wama29 kweyoMsintsi ngo2025, umphathi wezoBuntlola uDumisani Khumalo wanikezela ngolwazi olongezelelekileyo ngokuntsokotha kolwaphulo mthetho olucwangcisiweyo, olubizwa ngokuba yi"Big Five". Wakhankanya ukuba kukho umtyangampo, ozinze eRhawutini, obandakanyeka kumacandelo ahlukeneyo olwaphulo mthetho olucwangcisiweyo, kuquka ukuthengiswa kweziyobisi, ukuqweqwediswa kwabantu, ubuqhetseba beethenda, kunye nokubulawa kwabantu ngokwezivumelwano. <ref>{{Cite web|last=Singh|first=Orrin|title=Madlanga Commission: Khumalo set to only give details on Gauteng's 'Big Five' syndicate|url=https://www.ewn.co.za/2025/09/30/madlanga-commission-khumalo-set-to-only-give-details-on-gautengs-big-five-syndicate|accessdate=2025-09-30|website=EWN|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Eyaaz|date=2025-09-29|title=Khumalo: 'Big 5' cartel paid ANC delegates and drove task team's disbandment|url=https://mg.co.za/news/2025-09-29-khumalo-big-5-cartel-paid-anc-delegates-and-drove-task-teams-disbandment/|accessdate=2025-09-30|website=The Mail & Guardian|language=en-ZA}}</ref>
== Imvelaphi ==
g2ej86x52btr2mov1jddxr3jd94urtb
Ubufeministi
0
9276
41679
41648
2026-09-07T13:10:55Z
Ano Miller
16528
41679
wikitext
text/x-wiki
'''Ubufeminisi''' luluhlu lweentshukumo zentlalo nezopolitiko kunye neengcinga ezijolise ekuchazeni nasekusekeni ukulingana kwezopolitiko, ezoqoqosho, zobuqu, kunye nezentlalo phakathi kwabantu bezini ezahlukileyo . <ref name="Brunell & Burkett">{{Cite web|last=Brunell|first=Laura|last2=Burkett|first2=Elinor|authorlink2=Elinor Burkett|date=28 February 2024|title=Feminism|url=https://www.britannica.com/topic/feminism|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240307152734/https://www.britannica.com/topic/feminism|archive-date=7 March 2024|accessdate=10 March 2024|website=[[Encyclopædia Britannica]]|publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]]|quote='''Feminism''', the belief in social, economic, and political equality of the sexes}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Lengermann|first=Patricia|title=The Concise Encyclopedia of Sociology|last2=Niebrugge|first2=Gillian|date=2010|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-40-518353-6|editor-last=Ritzer|editor-first=G.|page=223|chapter=Feminism|editor-last2=Ryan|editor-first2=J.M.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Dz4wU64f_JYC&q=feminism+%22principle+that+women+are+human+beings+equal+to+men%22}}</ref> <ref name="Mendus">{{Cite book|last=Mendus|first=Susan|title=The Oxford Companion to Philosophy|title-link=The Oxford Companion to Philosophy|date=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-926479-7|editor-last=Honderich|editor-first=Ted|editor-link=Ted Honderich|edition=2nd|pages=291–294|chapter=Feminism|author-link=Susan Mendus}}</ref> <ref name="Hawkesworth">{{Cite book|last=Hawkesworth|first=Mary E.|title=Globalization and Feminist Activism|date=2006|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-3783-5|pages=25–27}}</ref> <ref name="Beasley">{{Cite book|last=Beasley|first=Chris|title=What Is Feminism?|date=1999|publisher=SAGE|isbn=978-0-7619-6335-6|location=New York|pages=3–11|author-link=Chris Beasley (Australian gender studies researcher)}}</ref> Ubufeministi bunesimo sokuba uluntu lwanamhlanje lulawulwa ngamadoda —lubeka phambili imbono yamadoda—kwaye abafazi baphathwa ngokungekho sikweni kwezi ntlalo. <ref>{{Cite book|last=Gamble|first=Sarah|url=https://books.google.com/books?id=JKAUXu9vpn0C|title=The Routledge Companion to Feminism and Postfeminism|date=2001|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-24310-0|pages=VII|chapter=Introduction}}</ref> Imizamo yokutshintsha oku ibandakanya ukulwa neengcinga ezichaseneyo ngokwesini, ukuqhekeza iindima zesini zemveli, kunye nokuphucula amathuba emfundo, ezobugcisa, kunye nobudlelwane phakathi kwabasetyhini kunye neziphumo. Umntu oxhasa ubufeministi waziwa ngokuba yi- '''feminist'''.
Imibutho yamalungelo abafazi eyaqala ngasekupheleni kwenkulungwane ye-18 eYurophu, iqalise iphulo lokukhusela amalungelo abafazi, kuquka ilungelo lokuvota, ukubamba izikhundla zikarhulumente, ukusebenza, ukufumana umvuzo olinganayo, ukuba neempahla, ukufumana imfundo, ukungena kwizivumelwano, ukuba namalungelo alinganayo emtshatweni, kunye nekhefu lokubeleka.[1] Amalungelo abafazi axhasa ukufikelela kwizicwangciso zokuthintela ukukhulelwa, ukukhupha isisu okusemthethweni, kunye nokuhlanganiswa kwentlalo; kunye nokukhusela abafazi namantombazana ekuhlaselweni ngokwesondo, ukuxhatshazwa ngokwesondo, kunye nokuxhaphazwa ekhayeni.[2] Utshintsho kwimigangatho yokunxiba kwabasetyhini kunye nemisebenzi yomzimba eyamkelekileyo yabasetyhini nayo ibe yinxalenye yemibutho yamalungelo abafazi.[3]
Iingcali ezininzi zicinga ukuba amaphulo okuxhasa amalungelo abasetyhini angundoqo kwiinguqu ezinkulu zembali kuluntu lwamalungelo abasetyhini, ingakumbi eNtshona, apho aziwa khona phantse kwihlabathi liphela ngokuphumeza ilungelo lokuvota labasetyhini, ulwimi olungathathi cala ngokwesini, amalungelo okuzala kwabasetyhini (kuquka ukufikelela kwiindlela zokuthintela ukukhulelwa kunye nokukhupha isisu), kunye nelungelo lokungena kwizivumelwano kunye nepropati yabo.[1] Nangona ukumela amalungelo abasetyhini kugxile kakhulu kumalungelo abasetyhini, kwaye bekusoloko kunjalo, abanye bathi kufuneka kufakwe inkululeko yamadoda kwiinjongo zayo, kuba bakholelwa ukuba amadoda nawo ayonzakaliswa ziindima zesini zemveli.[2] Ithiyori yobufeminist, eyavela kwiintshukumo zobufeminist, ijolise ekuqondeni uhlobo lokungalingani ngokwesini ngokuhlola iindima zabasetyhini kwezentlalo kunye namava abaphila ngawo. Iithiyori zobufeminist ziphuhlise iithiyori kwiinkalo ezahlukeneyo ukuze ziphendule kwimiba ephathelele isini.[3][4]
IMITHOMBO YOLWAZI
c9re4jms1f0ztk8gct79hgh1q7m1rv0
41680
41679
2026-09-07T13:11:22Z
Ano Miller
16528
41680
wikitext
text/x-wiki
'''Ubufeminisi''' luluhlu lweentshukumo zentlalo nezopolitiko kunye neengcinga ezijolise ekuchazeni nasekusekeni ukulingana kwezopolitiko, ezoqoqosho, zobuqu, kunye nezentlalo phakathi kwabantu bezini ezahlukileyo . <ref name="Brunell & Burkett">{{Cite web|last=Brunell|first=Laura|last2=Burkett|first2=Elinor|authorlink2=Elinor Burkett|date=28 February 2024|title=Feminism|url=https://www.britannica.com/topic/feminism|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240307152734/https://www.britannica.com/topic/feminism|archive-date=7 March 2024|accessdate=10 March 2024|website=[[Encyclopædia Britannica]]|publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]]|quote='''Feminism''', the belief in social, economic, and political equality of the sexes}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Lengermann|first=Patricia|title=The Concise Encyclopedia of Sociology|last2=Niebrugge|first2=Gillian|date=2010|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-40-518353-6|editor-last=Ritzer|editor-first=G.|page=223|chapter=Feminism|editor-last2=Ryan|editor-first2=J.M.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Dz4wU64f_JYC&q=feminism+%22principle+that+women+are+human+beings+equal+to+men%22}}</ref> <ref name="Mendus">{{Cite book|last=Mendus|first=Susan|title=The Oxford Companion to Philosophy|title-link=The Oxford Companion to Philosophy|date=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-926479-7|editor-last=Honderich|editor-first=Ted|editor-link=Ted Honderich|edition=2nd|pages=291–294|chapter=Feminism|author-link=Susan Mendus}}</ref> <ref name="Hawkesworth">{{Cite book|last=Hawkesworth|first=Mary E.|title=Globalization and Feminist Activism|date=2006|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-3783-5|pages=25–27}}</ref> <ref name="Beasley">{{Cite book|last=Beasley|first=Chris|title=What Is Feminism?|date=1999|publisher=SAGE|isbn=978-0-7619-6335-6|location=New York|pages=3–11|author-link=Chris Beasley (Australian gender studies researcher)}}</ref> Ubufeministi bunesimo sokuba uluntu lwanamhlanje lulawulwa ngamadoda —lubeka phambili imbono yamadoda—kwaye abafazi baphathwa ngokungekho sikweni kwezi ntlalo. <ref>{{Cite book|last=Gamble|first=Sarah|url=https://books.google.com/books?id=JKAUXu9vpn0C|title=The Routledge Companion to Feminism and Postfeminism|date=2001|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-24310-0|pages=VII|chapter=Introduction}}</ref> Imizamo yokutshintsha oku ibandakanya ukulwa neengcinga ezichaseneyo ngokwesini, ukuqhekeza iindima zesini zemveli, kunye nokuphucula amathuba emfundo, ezobugcisa, kunye nobudlelwane phakathi kwabasetyhini kunye neziphumo. Umntu oxhasa ubufeministi waziwa ngokuba yi- '''feminist'''.
Imibutho yamalungelo abafazi eyaqala ngasekupheleni kwenkulungwane ye-18 eYurophu, iqalise iphulo lokukhusela amalungelo abafazi, kuquka ilungelo lokuvota, ukubamba izikhundla zikarhulumente, ukusebenza, ukufumana umvuzo olinganayo, ukuba neempahla, ukufumana imfundo, ukungena kwizivumelwano, ukuba namalungelo alinganayo emtshatweni, kunye nekhefu lokubeleka.[1] Amalungelo abafazi axhasa ukufikelela kwizicwangciso zokuthintela ukukhulelwa, ukukhupha isisu okusemthethweni, kunye nokuhlanganiswa kwentlalo; kunye nokukhusela abafazi namantombazana ekuhlaselweni ngokwesondo, ukuxhatshazwa ngokwesondo, kunye nokuxhaphazwa ekhayeni.[2] Utshintsho kwimigangatho yokunxiba kwabasetyhini kunye nemisebenzi yomzimba eyamkelekileyo yabasetyhini nayo ibe yinxalenye yemibutho yamalungelo abafazi.[3]
Iingcali ezininzi zicinga ukuba amaphulo okuxhasa amalungelo abasetyhini angundoqo kwiinguqu ezinkulu zembali kuluntu lwamalungelo abasetyhini, ingakumbi eNtshona, apho aziwa khona phantse kwihlabathi liphela ngokuphumeza ilungelo lokuvota labasetyhini, ulwimi olungathathi cala ngokwesini, amalungelo okuzala kwabasetyhini (kuquka ukufikelela kwiindlela zokuthintela ukukhulelwa kunye nokukhupha isisu), kunye nelungelo lokungena kwizivumelwano kunye nepropati yabo.[1] Nangona ukumela amalungelo abasetyhini kugxile kakhulu kumalungelo abasetyhini, kwaye bekusoloko kunjalo, abanye bathi kufuneka kufakwe inkululeko yamadoda kwiinjongo zayo, kuba bakholelwa ukuba amadoda nawo ayonzakaliswa ziindima zesini zemveli.[2] Ithiyori yobufeminist, eyavela kwiintshukumo zobufeminist, ijolise ekuqondeni uhlobo lokungalingani ngokwesini ngokuhlola iindima zabasetyhini kwezentlalo kunye namava abaphila ngawo. Iithiyori zobufeminist ziphuhlise iithiyori kwiinkalo ezahlukeneyo ukuze ziphendule kwimiba ephathelele isini.[3][4]
IMITHOMBO YOLWAZI
di8x5be1mkj27cw7nxx1x958b6aaqet
41682
41680
2026-09-07T13:14:26Z
Ano Miller
16528
edit references
41682
wikitext
text/x-wiki
'''Ubufeminisi''' luluhlu lweentshukumo zentlalo nezopolitiko kunye neengcinga ezijolise ekuchazeni nasekusekeni ukulingana kwezopolitiko, ezoqoqosho, zobuqu, kunye nezentlalo phakathi kwabantu bezini ezahlukileyo . <ref name="Brunell & Burkett">{{Cite web|last=Brunell|first=Laura|last2=Burkett|first2=Elinor|authorlink2=Elinor Burkett|date=28 February 2024|title=Feminism|url=https://www.britannica.com/topic/feminism|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240307152734/https://www.britannica.com/topic/feminism|archive-date=7 March 2024|accessdate=10 March 2024|website=[[Encyclopædia Britannica]]|publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]]|quote='''Feminism''', the belief in social, economic, and political equality of the sexes}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Lengermann|first=Patricia|title=The Concise Encyclopedia of Sociology|last2=Niebrugge|first2=Gillian|date=2010|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-40-518353-6|editor-last=Ritzer|editor-first=G.|page=223|chapter=Feminism|editor-last2=Ryan|editor-first2=J.M.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Dz4wU64f_JYC&q=feminism+%22principle+that+women+are+human+beings+equal+to+men%22}}</ref> <ref name="Mendus">{{Cite book|last=Mendus|first=Susan|title=The Oxford Companion to Philosophy|title-link=The Oxford Companion to Philosophy|date=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-926479-7|editor-last=Honderich|editor-first=Ted|editor-link=Ted Honderich|edition=2nd|pages=291–294|chapter=Feminism|author-link=Susan Mendus}}</ref> <ref name="Hawkesworth">{{Cite book|last=Hawkesworth|first=Mary E.|title=Globalization and Feminist Activism|date=2006|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-3783-5|pages=25–27}}</ref> <ref name="Beasley">{{Cite book|last=Beasley|first=Chris|title=What Is Feminism?|date=1999|publisher=SAGE|isbn=978-0-7619-6335-6|location=New York|pages=3–11|author-link=Chris Beasley (Australian gender studies researcher)}}</ref> Ubufeministi bunesimo sokuba uluntu lwanamhlanje lulawulwa ngamadoda —lubeka phambili imbono yamadoda—kwaye abafazi baphathwa ngokungekho sikweni kwezi ntlalo. <ref>{{Cite book|last=Gamble|first=Sarah|url=https://books.google.com/books?id=JKAUXu9vpn0C|title=The Routledge Companion to Feminism and Postfeminism|date=2001|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-24310-0|pages=VII|chapter=Introduction}}</ref> Imizamo yokutshintsha oku ibandakanya ukulwa neengcinga ezichaseneyo ngokwesini, ukuqhekeza iindima zesini zemveli, kunye nokuphucula amathuba emfundo, ezobugcisa, kunye nobudlelwane phakathi kwabasetyhini kunye neziphumo. Umntu oxhasa ubufeministi waziwa ngokuba yi- '''feminist'''.
Imibutho yamalungelo abafazi eyaqala ngasekupheleni kwenkulungwane ye-18 eYurophu, iqalise iphulo lokukhusela amalungelo abafazi, kuquka ilungelo lokuvota, ukubamba izikhundla zikarhulumente, ukusebenza, ukufumana umvuzo olinganayo, ukuba neempahla, ukufumana imfundo, ukungena kwizivumelwano, ukuba namalungelo alinganayo emtshatweni, kunye nekhefu lokubeleka.[1] Amalungelo abafazi axhasa ukufikelela kwizicwangciso zokuthintela ukukhulelwa, ukukhupha isisu okusemthethweni, kunye nokuhlanganiswa kwentlalo; kunye nokukhusela abafazi namantombazana ekuhlaselweni ngokwesondo, ukuxhatshazwa ngokwesondo, kunye nokuxhaphazwa ekhayeni.[2] Utshintsho kwimigangatho yokunxiba kwabasetyhini kunye nemisebenzi yomzimba eyamkelekileyo yabasetyhini nayo ibe yinxalenye yemibutho yamalungelo abafazi.[3]
Iingcali ezininzi zicinga ukuba amaphulo okuxhasa amalungelo abasetyhini angundoqo kwiinguqu ezinkulu zembali kuluntu lwamalungelo abasetyhini, ingakumbi eNtshona, apho aziwa khona phantse kwihlabathi liphela ngokuphumeza ilungelo lokuvota labasetyhini, ulwimi olungathathi cala ngokwesini, amalungelo okuzala kwabasetyhini (kuquka ukufikelela kwiindlela zokuthintela ukukhulelwa kunye nokukhupha isisu), kunye nelungelo lokungena kwizivumelwano kunye nepropati yabo.[1] Nangona ukumela amalungelo abasetyhini kugxile kakhulu kumalungelo abasetyhini, kwaye bekusoloko kunjalo, abanye bathi kufuneka kufakwe inkululeko yamadoda kwiinjongo zayo, kuba bakholelwa ukuba amadoda nawo ayonzakaliswa ziindima zesini zemveli.[2] Ithiyori yobufeminist, eyavela kwiintshukumo zobufeminist, ijolise ekuqondeni uhlobo lokungalingani ngokwesini ngokuhlola iindima zabasetyhini kwezentlalo kunye namava abaphila ngawo. Iithiyori zobufeminist ziphuhlise iithiyori kwiinkalo ezahlukeneyo ukuze ziphendule kwimiba ephathelele isini.[3][4]
== Imithombo yolwazi ==
oqduqaaz0fbdd1c29sxynu2thj8apsn
41685
41682
2026-09-07T13:33:30Z
Ano Miller
16528
41685
wikitext
text/x-wiki
'''Ubufeminisi''' luluhlu lweentshukumo zentlalo nezopolitiko kunye neengcinga ezijolise ekuchazeni nasekusekeni ukulingana kwezopolitiko, ezoqoqosho, zobuqu, kunye nezentlalo phakathi kwabantu bezini ezahlukileyo . <ref name="Brunell & Burkett">{{Cite web|last=Brunell|first=Laura|last2=Burkett|first2=Elinor|authorlink2=Elinor Burkett|date=28 February 2024|title=Feminism|url=https://www.britannica.com/topic/feminism|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240307152734/https://www.britannica.com/topic/feminism|archive-date=7 March 2024|accessdate=10 March 2024|website=[[Encyclopædia Britannica]]|publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]]|quote='''Feminism''', the belief in social, economic, and political equality of the sexes}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Lengermann|first=Patricia|title=The Concise Encyclopedia of Sociology|last2=Niebrugge|first2=Gillian|date=2010|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-40-518353-6|editor-last=Ritzer|editor-first=G.|page=223|chapter=Feminism|editor-last2=Ryan|editor-first2=J.M.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Dz4wU64f_JYC&q=feminism+%22principle+that+women+are+human+beings+equal+to+men%22}}</ref> <ref name="Mendus">{{Cite book|last=Mendus|first=Susan|title=The Oxford Companion to Philosophy|title-link=The Oxford Companion to Philosophy|date=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-926479-7|editor-last=Honderich|editor-first=Ted|editor-link=Ted Honderich|edition=2nd|pages=291–294|chapter=Feminism|author-link=Susan Mendus}}</ref> <ref name="Hawkesworth">{{Cite book|last=Hawkesworth|first=Mary E.|title=Globalization and Feminist Activism|date=2006|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-3783-5|pages=25–27}}</ref> <ref name="Beasley">{{Cite book|last=Beasley|first=Chris|title=What Is Feminism?|date=1999|publisher=SAGE|isbn=978-0-7619-6335-6|location=New York|pages=3–11|author-link=Chris Beasley (Australian gender studies researcher)}}</ref> Ubufeministi bunesimo sokuba uluntu lwanamhlanje lulawulwa ngamadoda —lubeka phambili imbono yamadoda—kwaye abafazi baphathwa ngokungekho sikweni kwezi ntlalo. <ref>{{Cite book|last=Gamble|first=Sarah|url=https://books.google.com/books?id=JKAUXu9vpn0C|title=The Routledge Companion to Feminism and Postfeminism|date=2001|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-24310-0|pages=VII|chapter=Introduction}}</ref> Imizamo yokutshintsha oku ibandakanya ukulwa neengcinga ezichaseneyo ngokwesini, ukuqhekeza iindima zesini zemveli, kunye nokuphucula amathuba emfundo, ezobugcisa, kunye nobudlelwane phakathi kwabasetyhini kunye neziphumo. Umntu oxhasa ubufeministi waziwa ngokuba yi- '''feminist'''.
Delap, Lucy (2025). Feminisms: a global history (Paperback edition ed.). Chicago: The University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-75412-3. {{cite book}}: |edition= has extra text (help)
Imibutho yamalungelo abafazi eyaqala ngasekupheleni kwenkulungwane ye-18 eYurophu, iqalise iphulo lokukhusela amalungelo abafazi, kuquka ilungelo lokuvota, ukubamba izikhundla zikarhulumente, ukusebenza, ukufumana umvuzo olinganayo, ukuba neempahla, ukufumana imfundo, ukungena kwizivumelwano, ukuba namalungelo alinganayo emtshatweni, kunye nekhefu lokubeleka.[1] Amalungelo abafazi axhasa ukufikelela kwizicwangciso zokuthintela ukukhulelwa, ukukhupha isisu okusemthethweni, kunye nokuhlanganiswa kwentlalo; kunye nokukhusela abafazi namantombazana ekuhlaselweni ngokwesondo, ukuxhatshazwa ngokwesondo, kunye nokuxhaphazwa ekhayeni.[2] Utshintsho kwimigangatho yokunxiba kwabasetyhini kunye nemisebenzi yomzimba eyamkelekileyo yabasetyhini nayo ibe yinxalenye yemibutho yamalungelo abafazi.[3]
Iingcali ezininzi zicinga ukuba amaphulo okuxhasa amalungelo abasetyhini angundoqo kwiinguqu ezinkulu zembali kuluntu lwamalungelo abasetyhini, ingakumbi eNtshona, apho aziwa khona phantse kwihlabathi liphela ngokuphumeza ilungelo lokuvota labasetyhini, ulwimi olungathathi cala ngokwesini, amalungelo okuzala kwabasetyhini (kuquka ukufikelela kwiindlela zokuthintela ukukhulelwa kunye nokukhupha isisu), kunye nelungelo lokungena kwizivumelwano kunye nepropati yabo.[1] Nangona ukumela amalungelo abasetyhini kugxile kakhulu kumalungelo abasetyhini, kwaye bekusoloko kunjalo, abanye bathi kufuneka kufakwe inkululeko yamadoda kwiinjongo zayo, kuba bakholelwa ukuba amadoda nawo ayonzakaliswa ziindima zesini zemveli.[2] Ithiyori yobufeminist, eyavela kwiintshukumo zobufeminist, ijolise ekuqondeni uhlobo lokungalingani ngokwesini ngokuhlola iindima zabasetyhini kwezentlalo kunye namava abaphila ngawo. Iithiyori zobufeminist ziphuhlise iithiyori kwiinkalo ezahlukeneyo ukuze ziphendule kwimiba ephathelele isini.[3][4]
== Imithombo yolwazi ==
2wudcp1twpu9tw1rfk966r6f7apudkh
41687
41685
2026-09-07T13:39:27Z
Ano Miller
16528
edit references
41687
wikitext
text/x-wiki
'''Ubufeminisi''' luluhlu lweentshukumo zentlalo nezopolitiko kunye neengcinga ezijolise ekuchazeni nasekusekeni ukulingana kwezopolitiko, ezoqoqosho, zobuqu, kunye nezentlalo phakathi kwabantu bezini ezahlukileyo . <ref name="Brunell & Burkett">{{Cite web|last=Brunell|first=Laura|last2=Burkett|first2=Elinor|authorlink2=Elinor Burkett|date=28 February 2024|title=Feminism|url=https://www.britannica.com/topic/feminism|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240307152734/https://www.britannica.com/topic/feminism|archive-date=7 March 2024|accessdate=10 March 2024|website=[[Encyclopædia Britannica]]|publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]]|quote='''Feminism''', the belief in social, economic, and political equality of the sexes}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Lengermann|first=Patricia|title=The Concise Encyclopedia of Sociology|last2=Niebrugge|first2=Gillian|date=2010|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-40-518353-6|editor-last=Ritzer|editor-first=G.|page=223|chapter=Feminism|editor-last2=Ryan|editor-first2=J.M.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Dz4wU64f_JYC&q=feminism+%22principle+that+women+are+human+beings+equal+to+men%22}}</ref> <ref name="Mendus">{{Cite book|last=Mendus|first=Susan|title=The Oxford Companion to Philosophy|title-link=The Oxford Companion to Philosophy|date=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-926479-7|editor-last=Honderich|editor-first=Ted|editor-link=Ted Honderich|edition=2nd|pages=291–294|chapter=Feminism|author-link=Susan Mendus}}</ref> <ref name="Hawkesworth">{{Cite book|last=Hawkesworth|first=Mary E.|title=Globalization and Feminist Activism|date=2006|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-3783-5|pages=25–27}}</ref> <ref name="Beasley">{{Cite book|last=Beasley|first=Chris|title=What Is Feminism?|date=1999|publisher=SAGE|isbn=978-0-7619-6335-6|location=New York|pages=3–11|author-link=Chris Beasley (Australian gender studies researcher)}}</ref> Ubufeministi bunesimo sokuba uluntu lwanamhlanje lulawulwa ngamadoda —lubeka phambili imbono yamadoda—kwaye abafazi baphathwa ngokungekho sikweni kwezi ntlalo. <ref>{{Cite book|last=Gamble|first=Sarah|url=https://books.google.com/books?id=JKAUXu9vpn0C|title=The Routledge Companion to Feminism and Postfeminism|date=2001|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-24310-0|pages=VII|chapter=Introduction}}</ref> Imizamo yokutshintsha oku ibandakanya ukulwa neengcinga ezichaseneyo ngokwesini, ukuqhekeza iindima zesini zemveli, kunye nokuphucula amathuba emfundo, ezobugcisa, kunye nobudlelwane phakathi kwabasetyhini kunye neziphumo. Umntu oxhasa ubufeministi waziwa ngokuba yi- '''feminist'''.<ref>{{Cite book|last=Delap|first=Lucy|title=Feminisms: a global history|date=2025|publisher=The University of Chicago Press|isbn=978-0-226-75412-3|edition=Paperback edition|location=Chicago}}</ref>
Imibutho yamalungelo abafazi eyaqala ngasekupheleni kwenkulungwane ye-18 eYurophu, iqalise iphulo lokukhusela amalungelo abafazi, kuquka ilungelo lokuvota, ukubamba izikhundla zikarhulumente, ukusebenza, ukufumana umvuzo olinganayo, ukuba neempahla, ukufumana imfundo, ukungena kwizivumelwano, ukuba namalungelo alinganayo emtshatweni, kunye nekhefu lokubeleka.[1] Amalungelo abafazi axhasa ukufikelela kwizicwangciso zokuthintela ukukhulelwa, ukukhupha isisu okusemthethweni, kunye nokuhlanganiswa kwentlalo; kunye nokukhusela abafazi namantombazana ekuhlaselweni ngokwesondo, ukuxhatshazwa ngokwesondo, kunye nokuxhaphazwa ekhayeni.[2] Utshintsho kwimigangatho yokunxiba kwabasetyhini kunye nemisebenzi yomzimba eyamkelekileyo yabasetyhini nayo ibe yinxalenye yemibutho yamalungelo abafazi.[3]
Iingcali ezininzi zicinga ukuba amaphulo okuxhasa amalungelo abasetyhini angundoqo kwiinguqu ezinkulu zembali kuluntu lwamalungelo abasetyhini, ingakumbi eNtshona, apho aziwa khona phantse kwihlabathi liphela ngokuphumeza ilungelo lokuvota labasetyhini, ulwimi olungathathi cala ngokwesini, amalungelo okuzala kwabasetyhini (kuquka ukufikelela kwiindlela zokuthintela ukukhulelwa kunye nokukhupha isisu), kunye nelungelo lokungena kwizivumelwano kunye nepropati yabo.[1] Nangona ukumela amalungelo abasetyhini kugxile kakhulu kumalungelo abasetyhini, kwaye bekusoloko kunjalo, abanye bathi kufuneka kufakwe inkululeko yamadoda kwiinjongo zayo, kuba bakholelwa ukuba amadoda nawo ayonzakaliswa ziindima zesini zemveli.[2] Ithiyori yobufeminist, eyavela kwiintshukumo zobufeminist, ijolise ekuqondeni uhlobo lokungalingani ngokwesini ngokuhlola iindima zabasetyhini kwezentlalo kunye namava abaphila ngawo. Iithiyori zobufeminist ziphuhlise iithiyori kwiinkalo ezahlukeneyo ukuze ziphendule kwimiba ephathelele isini.[3][4]
== Imithombo yolwazi ==
k1qu10jt7apzs6ti3lwt9ufjo4lvgzy
Ukuxhotyiswa kwabasetyhini
0
9277
41671
41649
2026-09-07T12:53:23Z
Okwikho
16530
41671
wikitext
text/x-wiki
'''Ukuxhotyiswa kwabasetyhini''',Ukusukela ngeminyaka yoo-1980, ukutyhala i-neoliberalism kubeka phambili ukhuphiswano kunye nokuzithemba njengomlinganiselo wempumelelo yezoqoqosho.[1] Abantu ngabanye kunye noluntu lwabo oluchongayo olungafikeleliyo kwimigangatho yeniyoliberal ethandwayo luluntu bayajongelwa phantsi kwaye batyekele ekuthobeni ukuzithemba kwabo.[1] Amanye amaqela angawufanelanga umfanekiso okhethwayo weniyoliberal ngabasebenzi abasezantsi nabangasebenziyo.[1]
Ngokukodwa, i-neoliberalism ibe nefuthe elibi ekuzixabiseni kwabasetyhini ngemigaqo-nkqubo yohlaziyo lwentlalontle. UMary Corcoran et al. ithiyori yokuba abahlaziyi bentlalontle abalondolozayo bakholelwa ukuba ukuxhomekeka kwintlalontle ngunobangela wentlupheko. [1] Oku kukhokelela abahlaziyi bentlalontle ukuba bandise imilinganiselo yokuba umntu afaneleke njengomamkeli wentlalontle, ukunciphisa inani labantu abaxhomekeke kwintlalontle.1] Ezi nqobo zibandakanya: iimfuno zomsebenzi kunye nemida yexesha, ukutyhala ngokukhawuleza abasetyhini kwimarike yezemisebenzi.[1][2] Ukutyhala okusebenzayo kwabasetyhini ukuba bangene kwimarike yezemisebenzi komeleza uluvo lokuba oomama abangenamaqabane omtshato kunye nabasebenzi bokhathalelo abangahlawulwayo abanamveliso kuqoqosho lwaseMelika.[2] Ngenxa yoko, abasetyhini banyanzelwa ukuba bazinze kwimisebenzi engazinzanga ehlawula kancinci ngelixa kufuneka balawule uxanduva lwabo lukamama nolwasekhaya.1] Abaphengululi bakholelwa ukuba eyona njongo yohlaziyo lwentlalontle kukukhulula abasetyhini ngokucinezela i-arhente yabasetyhini kunye nokuzimela kwezoqoqosho.3][4][2] Abasetyhini banokuchasana nefuthe leneoliberalism kwezentlalo kunye nohlaziyo lwentlalontle ngokudala amathuba okuxhotyiswa kwabasetyhini, njengoqeqesho lomsebenzi.[3][2][1]
Nangona kunjalo, kodwa ukuxhotyiswa kwabasetyini kuyanceda ubavula ingqondo,ubanika ulwazi npokubafundisa uzimela.abasetyini bomelele kwaye banako ukwenza nanton na nokuba sesiphi isakhono.
c81t1rhh6g5my4tnt5n8l3coz1p81bx
41673
41671
2026-09-07T13:02:20Z
Okwikho
16530
41673
wikitext
text/x-wiki
'''Ukuxhotyiswa kwabasetyhini''',Ukusukela ngeminyaka yoo-1980, ukutyhala i-neoliberalism kubeka phambili ukhuphiswano kunye nokuzithemba njengomlinganiselo wempumelelo yezoqoqosho.[.[1] Abantu ngabanye kunye noluntu lwabo oluchongayo olungafikeleliyo kwimigangatho yeniyoliberal ethandwayo luluntu bayajongelwa phantsi kwaye batyekele ekuthobeni ukuzithemba kwabo.[1] Amanye amaqela angawufanelanga umfanekiso okhethwayo weniyoliberal ngabasebenzi abasezantsi nabangasebenziyo.[1]
Ngokukodwa, i-neoliberalism ibe nefuthe elibi ekuzixabiseni kwabasetyhini ngemigaqo-nkqubo yohlaziyo lwentlalontle. UMary Corcoran et al. ithiyori yokuba abahlaziyi bentlalontle abalondolozayo bakholelwa ukuba ukuxhomekeka kwintlalontle ngunobangela wentlupheko. [1] Oku kukhokelela abahlaziyi bentlalontle ukuba bandise imilinganiselo yokuba umntu afaneleke njengomamkeli wentlalontle, ukunciphisa inani labantu abaxhomekeke kwintlalontle.1] Ezi nqobo zibandakanya: iimfuno zomsebenzi kunye nemida yexesha, ukutyhala ngokukhawuleza abasetyhini kwimarike yezemisebenzi.[1][2] Ukutyhala okusebenzayo kwabasetyhini ukuba bangene kwimarike yezemisebenzi komeleza uluvo lokuba oomama abangenamaqabane omtshato kunye nabasebenzi bokhathalelo abangahlawulwayo abanamveliso kuqoqosho lwaseMelika.[2] Ngenxa yoko, abasetyhini banyanzelwa ukuba bazinze kwimisebenzi engazinzanga ehlawula kancinci ngelixa kufuneka balawule uxanduva lwabo lukamama nolwasekhaya.1] Abaphengululi bakholelwa ukuba eyona njongo yohlaziyo lwentlalontle kukukhulula abasetyhini ngokucinezela i-arhente yabasetyhini kunye nokuzimela kwezoqoqosho.3][4][2] Abasetyhini banokuchasana nefuthe leneoliberalism kwezentlalo kunye nohlaziyo lwentlalontle ngokudala amathuba okuxhotyiswa kwabasetyhini, njengoqeqesho lomsebenzi.[3][2][1]
Nangona kunjalo, kodwa ukuxhotyiswa kwabasetyini kuyanceda ubavula ingqondo,ubanika ulwazi npokubafundisa uzimela.abasetyini bomelele kwaye banako ukwenza nanton na nokuba sesiphi isakhono.
dn7snkwqdmt40mlfngaqpslzg3numav
41677
41673
2026-09-07T13:08:58Z
Okwikho
16530
41677
wikitext
text/x-wiki
'''Ukuxhotyiswa kwabasetyhini''',Ukusukela ngeminyaka yoo-1980, ukutyhala i-neoliberalism kubeka phambili ukhuphiswano kunye nokuzithemba njengomlinganiselo wempumelelo yezoqoqosho..[1] Abantu ngabanye kunye noluntu lwabo oluchongayo olungafikeleliyo kwimigangatho yeniyoliberal ethandwayo luluntu bayajongelwa phantsi kwaye batyekele ekuthobeni ukuzithemba kwabo.[1] Amanye amaqela angawufanelanga umfanekiso okhethwayo weniyoliberal ngabasebenzi abasezantsi nabangasebenziyo.[1]
Ngokukodwa, i-neoliberalism ibe nefuthe elibi ekuzixabiseni kwabasetyhini ngemigaqo-nkqubo yohlaziyo lwentlalontle. UMary Corcoran et al. ithiyori yokuba abahlaziyi bentlalontle abalondolozayo bakholelwa ukuba ukuxhomekeka kwintlalontle ngunobangela wentlupheko. [1] Oku kukhokelela abahlaziyi bentlalontle ukuba bandise imilinganiselo yokuba umntu afaneleke njengomamkeli wentlalontle, ukunciphisa inani labantu abaxhomekeke kwintlalontle.1] Ezi nqobo zibandakanya: iimfuno zomsebenzi kunye nemida yexesha, ukutyhala ngokukhawuleza abasetyhini kwimarike yezemisebenzi.[1][2] Ukutyhala okusebenzayo kwabasetyhini ukuba bangene kwimarike yezemisebenzi komeleza uluvo lokuba oomama abangenamaqabane omtshato kunye nabasebenzi bokhathalelo abangahlawulwayo abanamveliso kuqoqosho lwaseMelika.[2] Ngenxa yoko, abasetyhini banyanzelwa ukuba bazinze kwimisebenzi engazinzanga ehlawula kancinci ngelixa kufuneka balawule uxanduva lwabo lukamama nolwasekhaya.1] Abaphengululi bakholelwa ukuba eyona njongo yohlaziyo lwentlalontle kukukhulula abasetyhini ngokucinezela i-arhente yabasetyhini kunye nokuzimela kwezoqoqosho.3][4][2] Abasetyhini banokuchasana nefuthe leneoliberalism kwezentlalo kunye nohlaziyo lwentlalontle ngokudala amathuba okuxhotyiswa kwabasetyhini, njengoqeqesho lomsebenzi.[3][2][1]
Nangona kunjalo, kodwa ukuxhotyiswa kwabasetyini kuyanceda ubavula ingqondo,ubanika ulwazi npokubafundisa uzimela.abasetyini bomelele kwaye banako ukwenza nanton na nokuba sesiphi isakhono.
9xeaaytrnh2e8dw6iikpigrxwvkkv8f
41683
41677
2026-09-07T13:14:42Z
Okwikho
16530
added my knowledge and what I think about the article
41683
wikitext
text/x-wiki
'''Ukuxhotyiswa kwabasetyhini''',Ukusukela ngeminyaka yoo-1980, ukutyhala i-neoliberalism kubeka phambili ukhuphiswano kunye nokuzithemba njengomlinganiselo wempumelelo yezoqoqosho..[1] Abantu ngabanye kunye noluntu lwabo oluchongayo olungafikeleliyo kwimigangatho yeniyoliberal ethandwayo luluntu bayajongelwa phantsi kwaye batyekele ekuthobeni ukuzithemba kwabo.[1] Amanye amaqela angawufanelanga umfanekiso okhethwayo weniyoliberal ngabasebenzi abasezantsi nabangasebenziyo.[1]
Ngokukodwa, i-neoliberalism ibe nefuthe elibi ekuzixabiseni kwabasetyhini ngemigaqo-nkqubo yohlaziyo lwentlalontle. UMary Corcoran et al. ithiyori yokuba abahlaziyi bentlalontle abalondolozayo bakholelwa ukuba ukuxhomekeka kwintlalontle ngunobangela wentlupheko. [1] Oku kukhokelela abahlaziyi bentlalontle ukuba bandise imilinganiselo yokuba umntu afaneleke njengomamkeli wentlalontle, ukunciphisa inani labantu abaxhomekeke kwintlalontle.1] Ezi nqobo zibandakanya: iimfuno zomsebenzi kunye nemida yexesha, ukutyhala ngokukhawuleza abasetyhini kwimarike yezemisebenzi.[1][2] Ukutyhala okusebenzayo kwabasetyhini ukuba bangene kwimarike yezemisebenzi komeleza uluvo lokuba oomama abangenamaqabane omtshato kunye nabasebenzi bokhathalelo abangahlawulwayo abanamveliso kuqoqosho lwaseMelika.[2] Ngenxa yoko, abasetyhini banyanzelwa ukuba bazinze kwimisebenzi engazinzanga ehlawula kancinci ngelixa kufuneka balawule uxanduva lwabo lukamama nolwasekhaya.1] Abaphengululi bakholelwa ukuba eyona njongo yohlaziyo lwentlalontle kukukhulula abasetyhini ngokucinezela i-arhente yabasetyhini kunye nokuzimela kwezoqoqosho.3][4][2] Abasetyhini banokuchasana nefuthe leneoliberalism kwezentlalo kunye nohlaziyo lwentlalontle ngokudala amathuba okuxhotyiswa kwabasetyhini, njengoqeqesho lomsebenzi.[3][2][1]
Nangona kunjalo, kodwa ukuxhotyiswa kwabasetyini kuyanceda ubavula ingqondo,ubanika ulwazi npokubafundisa uzimela.abasetyini bomelele kwaye banako ukwenza nanton na nokuba sesiphi isakhono.
== Imithombo Yolwazi ==
iy78gc4w3hekwidevsz2kvxgqd45azt
41684
41683
2026-09-07T13:16:29Z
Okwikho
16530
added my knowledge
41684
wikitext
text/x-wiki
'''Ukuxhotyiswa kwabasetyhini''',<ref name="Kabeer2005">Kabeer, Naila. "Gender equality and women'empoverment: A critical analysis o the third millennium development goal 1." ''Gender & Development'' 13.1 (2005): 13–24.</ref>Ukusukela ngeminyaka yoo-1980, ukutyhala i-neoliberalism kubeka phambili ukhuphiswano kunye nokuzithemba njengomlinganiselo wempumelelo yezoqoqosho..[1] Abantu ngabanye kunye noluntu lwabo oluchongayo olungafikeleliyo kwimigangatho yeniyoliberal ethandwayo luluntu bayajongelwa phantsi kwaye batyekele ekuthobeni ukuzithemba kwabo.[1] Amanye amaqela angawufanelanga umfanekiso okhethwayo weniyoliberal ngabasebenzi abasezantsi nabangasebenziyo.[1]
Ngokukodwa, i-neoliberalism ibe nefuthe elibi ekuzixabiseni kwabasetyhini ngemigaqo-nkqubo yohlaziyo lwentlalontle. UMary Corcoran et al. ithiyori yokuba abahlaziyi bentlalontle abalondolozayo bakholelwa ukuba ukuxhomekeka kwintlalontle ngunobangela wentlupheko. [1] Oku kukhokelela abahlaziyi bentlalontle ukuba bandise imilinganiselo yokuba umntu afaneleke njengomamkeli wentlalontle, ukunciphisa inani labantu abaxhomekeke kwintlalontle.1] Ezi nqobo zibandakanya: iimfuno zomsebenzi kunye nemida yexesha, ukutyhala ngokukhawuleza abasetyhini kwimarike yezemisebenzi.[1][2] Ukutyhala okusebenzayo kwabasetyhini ukuba bangene kwimarike yezemisebenzi komeleza uluvo lokuba oomama abangenamaqabane omtshato kunye nabasebenzi bokhathalelo abangahlawulwayo abanamveliso kuqoqosho lwaseMelika.[2] Ngenxa yoko, abasetyhini banyanzelwa ukuba bazinze kwimisebenzi engazinzanga ehlawula kancinci ngelixa kufuneka balawule uxanduva lwabo lukamama nolwasekhaya.1] Abaphengululi bakholelwa ukuba eyona njongo yohlaziyo lwentlalontle kukukhulula abasetyhini ngokucinezela i-arhente yabasetyhini kunye nokuzimela kwezoqoqosho.3][4][2] Abasetyhini banokuchasana nefuthe leneoliberalism kwezentlalo kunye nohlaziyo lwentlalontle ngokudala amathuba okuxhotyiswa kwabasetyhini, njengoqeqesho lomsebenzi.[3][2][1]
Nangona kunjalo, kodwa ukuxhotyiswa kwabasetyini kuyanceda ubavula ingqondo,ubanika ulwazi npokubafundisa uzimela.abasetyini bomelele kwaye banako ukwenza nanton na nokuba sesiphi isakhono.
== Imithombo Yolwazi ==
sxwfsuxavll3d9tlle87tv2g4dp5ln7
41688
41684
2026-09-07T13:41:18Z
Okwikho
16530
copying referances
41688
wikitext
text/x-wiki
'''Ukuxhotyiswa kwabasetyhini''',<ref name="Kabeer2005">Kabeer, Naila. "Gender equality and women'empoverment: A critical analysis o the third millennium development goal 1." ''Gender & Development'' 13.1 (2005): 13–24.</ref>Ukusukela ngeminyaka yoo-1980, ukutyhala i-neoliberalism kubeka phambili ukhuphiswano kunye nokuzithemba njengomlinganiselo wempumelelo yezoqoqosho..<ref name="Kabeer20052" /><ref name=":62">{{Cite journal|last=Mosedale|first=Sarah|date=2005-03-01|title=Assessing women's empowerment: towards a conceptual framework|journal=Journal of International Development|language=en|volume=17|issue=2|pages=243–257|doi=10.1002/jid.1212|issn=1099-1328}}</ref><ref name="Bayeh2017">{{cite journal|last1=Bayeh|first1=Endalcachew|date=January 2016|title=The role of empowering women and achieving gender equality to the sustainable development of Ethiopia|journal=Pacific Science Review B: Humanities and Social Sciences|volume=2|issue=1|page=38|doi=10.1016/j.psrb.2016.09.013|doi-access=free}}</ref> Abantu ngabanye kunye noluntu lwabo oluchongayo olungafikeleliyo kwimigangatho yeniyoliberal ethandwayo luluntu bayajongelwa phantsi kwaye batyekele ekuthobeni ukuzithemba kwabo.[1] Amanye amaqela angawufanelanga umfanekiso okhethwayo weniyoliberal ngabasebenzi abasezantsi nabangasebenziyo.[1]
Ngokukodwa, i-neoliberalism ibe nefuthe elibi ekuzixabiseni kwabasetyhini ngemigaqo-nkqubo yohlaziyo lwentlalontle. UMary Corcoran et al. ithiyori yokuba abahlaziyi bentlalontle abalondolozayo bakholelwa ukuba ukuxhomekeka kwintlalontle ngunobangela wentlupheko. [1] Oku kukhokelela abahlaziyi bentlalontle ukuba bandise imilinganiselo yokuba umntu afaneleke njengomamkeli wentlalontle, ukunciphisa inani labantu abaxhomekeke kwintlalontle.1] Ezi nqobo zibandakanya: iimfuno zomsebenzi kunye nemida yexesha, ukutyhala ngokukhawuleza abasetyhini kwimarike yezemisebenzi.[1][2] Ukutyhala okusebenzayo kwabasetyhini ukuba bangene kwimarike yezemisebenzi komeleza uluvo lokuba oomama abangenamaqabane omtshato kunye nabasebenzi bokhathalelo abangahlawulwayo abanamveliso kuqoqosho lwaseMelika.[2] Ngenxa yoko, abasetyhini banyanzelwa ukuba bazinze kwimisebenzi engazinzanga ehlawula kancinci ngelixa kufuneka balawule uxanduva lwabo lukamama nolwasekhaya.1] Abaphengululi bakholelwa ukuba eyona njongo yohlaziyo lwentlalontle kukukhulula abasetyhini ngokucinezela i-arhente yabasetyhini kunye nokuzimela kwezoqoqosho.3][4][2] Abasetyhini banokuchasana nefuthe leneoliberalism kwezentlalo kunye nohlaziyo lwentlalontle ngokudala amathuba okuxhotyiswa kwabasetyhini, njengoqeqesho lomsebenzi.[3][2][1]
Nangona kunjalo, kodwa ukuxhotyiswa kwabasetyini kuyanceda ubavula ingqondo,ubanika ulwazi npokubafundisa uzimela.abasetyini bomelele kwaye banako ukwenza nanton na nokuba sesiphi isakhono.<ref>{{Cite journal|last=Kumari1|first=Puja|date=August 2024|title=women empowerment|url=https://rjpn.org/ijcspub/viewpaperforall.php?paper=IJCSP24C1071|journal=International Journal of Current Science|language=en|volume=14|issue=3|pages=614–620|issn=2250-1770}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Kumari1|first=Puja|date=August 2024|title=women empowerment|url=https://rjpn.org/ijcspub/viewpaperforall.php?paper=IJCSP24C1071|journal=International Journal of Current Science|language=en|volume=14|issue=3|pages=614–620|issn=2250-1770}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Knox|first=Stephen|last2=Gok|first2=Abdullah|last3=Aydogdu|first3=Esra|last4=Carter|first4=Sara|last5=Levie|first5=Jonathan|last6=Shaw|first6=Eleanor|date=2026-03-15|title=Empowering women’s entrepreneurship: an evidence synthesis of policy and practice in developing countries|url=https://doi.org/10.1080/08985626.2025.2503145|journal=Entrepreneurship & Regional Development|publisher=Routledge|volume=38|issue=3-4|pages=410–434|doi=10.1080/08985626.2025.2503145|issn=0898-5626}}</ref><ref>{{Cite web|title=Innovation for women's empowerment and gender equality|url=https://www.icrw.org/publications/innovation-for-womens-empowerment-and-gender-equality/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520123848/https://www.icrw.org/publications/innovation-for-womens-empowerment-and-gender-equality/|archive-date=2021-05-20|website=ICRW {{!}} PASSION . PROOF. POWER.|language=en-US|access-date=2021-05-20}}</ref>
== Imithombo Yolwazi ==
0ybbw6izw5bl9as208t8quhcpp6uiop
Ubutshantliziyo
0
9278
41681
41650
2026-09-07T13:14:15Z
Uthandiwe
16529
added references
41681
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:1963_march_on_washington.jpg|thumb| Abalweli bamalungelo oluntu kwiMarch on Washington for Jobs and Freedom ngexesha lentshukumo yamalungelo oluntu ngo-Agasti 1963.]]
[[Ngokweenkcukacha:Leffler_-_WomensLib1970_WashingtonDC.jpg|thumb| Umngcelele wokukhululwa kwabasetyhini eWashington, DC, ngo-Agasti 1970.]]
'''Ubutshantliziyo.<ref>{{Cite book|last=Tarrow|first=Sidney|url=https://archive.org/details/powerinmovements0000tarr|title=Power in Movement: Social Movements and Contentious Politics|date=1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-07680-7|edition=2nd|location=Cambridge, UK|oclc=727948411|url-access=registration}}</ref>''' bubandakanya imizamo yokukhuthaza, ukuthintela, ukukhokela okanye ukungenelela kuhlaziyo lwentlalo, lwezopolitiko, lwezoqoqosho okanye lokusingqongileyo ngomnqweno wokwenza utshintsho kuluntu oluya kulungela abantu bonke.<ref name=":0">{{Cite book|last1=Goodwin|first1=Jeff|url=https://archive.org/details/socialmovementsr2edunse|title=The Social Movements Reader: Cases and Concepts|last2=Jasper|first2=James|publisher=Wiley-Blackwell|year=2009|isbn=978-1-4051-8764-0|edition=2nd|url-access=registration}}</ref> Iindlela zobutshantliziyo ziqala ekwakhiweni kwegunya kuluntu (oku kubandakanya ukubhala iileta eziya kumaphephandaba), ukufaka izicelo kumagosa anyuliweyo, ukukhokela okanye ukufaka isandla kwiphulo lezopolitiko, ukuxhasa ngokukhethekileyo (okanye ukungaxhaswa kwamashishini ) ,kunye neendlela zokubonisa ubutshantliziyo ezifana neendibano, iimatshi zasezitalatweni, uqhankqalazo , ubutshantliziyo ngokuhlala phantsi, okanye iimatshi zokuzila ukutya .<ref name=":4">{{Cite book|last=Ostertag|first=Bob|title=People's movements, people's press: the journalism of social justice movements|date=2006|publisher=Beacon Press|isbn=978-0-8070-6164-0|location=Boston, Mass}}</ref>
== Imithombo yolwazi ==
dl5lcrcgg141vsmfwxx8idaiu2adu81
Iintshukumo kunye neengcinga zoMbutho wamalungelo abafazi.
0
9279
41661
41651
2026-09-07T12:40:46Z
Brownskiiiin
16525
Corrections
41661
wikitext
text/x-wiki
Intshukumo Yamalungelo Abafazi ngokwesiqhelo wahlulwahlulwa ngokwezizithethe zintathu eziphambili, eziye ngamanye amaxesha zaziwa ngokuba zizikolo "eziNkulu Ezintathu" zeengcinga zeNtshukumo Yamalungelo Abafazi. Ezizithehe ke ziquka ezi zilandelayo: uMbutho Wamalungelo Abafazi okhululekileyo/oqhelekileyo, Intshukumo Yamalungelo Abafazi obugqithisileyo kunye nobusoshiyali okanye Intshukumo Yamalungelo Abafazi [[:en:Marxist_feminism|Marxist feminism - Wikipedia]]. Ukususela ekupheleni kwenkulungwane yama-20, kuye kwavela iintlobo ngeentlobo ezintsha zemiButho Yamalungelo Abafazi, uninzi lwazo lubonwa njengamasebe ezizithethe ziphambil zintathu. <ref name="Maynard">{{Cite journal|last=Maynard|first=Mary|date=1995|title=Beyond the 'big three': the development of feminist theory into the 1990s|journal=Women's History Review|volume=4|issue=3|pages=259–281|doi=10.1080/09612029500200089|doi-access=free}}</ref> Uninzi lwezi ntlobo zeNtshukumo Zamalungelo Abasetyhini ziye zavela ngenxa yokudibana kweembono ezahlukeneyo. Abafazi balo naluluphi na uhlanga baye bajongana nemingeni, kodwa iesha elininzi iye yangabafazi bebala abaye bajongana nemingeni emikhulu ngenxa yokungqubana kweendlela zabo. Inqaku elithi "Ukumgqubana ngamandla phakathi kwamacandelo kwiintshukumo zabasetyhini: Uhlalutyo lokuchasana, ukumelana kunye nokudibana kwamaqela" elibhalwe nguMariana Munoz-Puig lichaza ukungqubana kwamaqela njengento ebalulekileyo kuba ukuze kudalwe intshukumo esekelwe kumanyano, kuyimfuneko ukubandakanya eminye imiba kunye namava abafazi, ukuze kudalwe umanyano lokwenyani phakathi kwawo onke amaqela. Nangona injongo ikukubandakanya wonke umntu, iqela elihlala likhokela intshukumo yabasetyhini ngabafazi abamhlophe, amabhinqa akumgangatho ophakathi, abathandana nabantu besini esinye, kunye nabasetyhini abanamandla okwenza izinto, nto leyo eshiya ngaphandle abanye abafazi abasenokungaweli nakweyiphi na kwezi ndidi kunye neenjongo zabo kwiintshukumo (Munoz-Puig, 2023.) Nangona ukuxoxa nje ngobuntu obahlukeneyo babasetyhini akwanelanga njengoko abafazi bejonga ukudibana kwabo ngokwahlukeneyo, ngoko ke kubalulekile ukuba abafazi babandakanyeke kwiingxoxo ezicingisisiweyo ukuze babandakanye ukudibana kwintshukumo yabo.
rh2nkeypga70ovzqyn4fsjfjyco4ek9
41666
41661
2026-09-07T12:46:05Z
Brownskiiiin
16525
Inserted reference
41666
wikitext
text/x-wiki
Intshukumo Yamalungelo Abafazi ngokwesiqhelo wahlulwahlulwa ngokwezizithethe zintathu eziphambili, eziye ngamanye amaxesha zaziwa ngokuba zizikolo "eziNkulu Ezintathu" zeengcinga zeNtshukumo Yamalungelo Abafazi. Ezizithehe ke ziquka ezi zilandelayo: uMbutho Wamalungelo Abafazi okhululekileyo/oqhelekileyo, Intshukumo Yamalungelo Abafazi obugqithisileyo kunye nobusoshiyali okanye Intshukumo Yamalungelo Abafazi [[:en:Marxist_feminism|Marxist feminism - Wikipedia]]. Ukususela ekupheleni kwenkulungwane yama-20, kuye kwavela iintlobo ngeentlobo ezintsha zemiButho Yamalungelo Abafazi, uninzi lwazo lubonwa njengamasebe ezizithethe ziphambil zintathu. <ref name="Maynard">{{Cite journal|last=Maynard|first=Mary|date=1995|title=Beyond the 'big three': the development of feminist theory into the 1990s|journal=Women's History Review|volume=4|issue=3|pages=259–281|doi=10.1080/09612029500200089|doi-access=free}}</ref> Uninzi lwezi ntlobo zeNtshukumo Zamalungelo Abasetyhini ziye zavela ngenxa yokudibana kweembono ezahlukeneyo. Abafazi balo naluluphi na uhlanga baye bajongana nemingeni, kodwa iesha elininzi iye yangabafazi bebala abaye bajongana nemingeni emikhulu ngenxa yokungqubana kweendlela zabo. Inqaku elithi "Ukumgqubana ngamandla phakathi kwamacandelo kwiintshukumo zabasetyhini: Uhlalutyo lokuchasana, ukumelana kunye nokudibana kwamaqela" elibhalwe nguMariana Munoz-Puig lichaza ukungqubana kwamaqela njengento ebalulekileyo kuba ukuze kudalwe intshukumo esekelwe kumanyano, kuyimfuneko ukubandakanya eminye imiba kunye namava abafazi, ukuze kudalwe umanyano lokwenyani phakathi kwawo onke amaqela. Nangona injongo ikukubandakanya wonke umntu, iqela elihlala likhokela intshukumo yabasetyhini ngabafazi abamhlophe, amabhinqa akumgangatho ophakathi, abathandana nabantu besini esinye, kunye nabasetyhini abanamandla okwenza izinto, nto leyo eshiya ngaphandle abanye abafazi abasenokungaweli nakweyiphi na kwezi ndidi kunye neenjongo zabo kwiintshukumo.<ref>{{Cite journal|last=Muñoz-Puig|first=Marina|date=2024|title=Intersectional power struggles in feminist movements: An analysis of resistance and counter-resistance to intersectionality|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/gwao.12995|journal=Gender, Work & Organization|language=en|volume=31|issue=3|pages=1133–1147|doi=10.1111/gwao.12995|issn=1468-0432}}</ref> Nangona ukuxoxa nje ngobuntu obahlukeneyo babasetyhini akwanelanga njengoko abafazi bejonga ukudibana kwabo ngokwahlukeneyo, ngoko ke kubalulekile ukuba abafazi babandakanyeke kwiingxoxo ezicingisisiweyo ukuze babandakanye ukudibana kwintshukumo yabo.
== References ==
oa3t0n251bqyx29xyngh3e5ph816cr9
41678
41666
2026-09-07T13:10:42Z
Brownskiiiin
16525
41678
wikitext
text/x-wiki
Intshukumo Yamalungelo Abafazi ngokwesiqhelo wahlulwahlulwa ngokwezizithethe zintathu eziphambili, eziye ngamanye amaxesha zaziwa ngokuba zizikolo "eziNkulu Ezintathu" zeengcinga zeNtshukumo Yamalungelo Abafazi. Ezizithehe ke ziquka ezi zilandelayo: uMbutho Wamalungelo Abafazi okhululekileyo/oqhelekileyo, Intshukumo Yamalungelo Abafazi obugqithisileyo kunye nobusoshiyali okanye Intshukumo Yamalungelo Abafazi [[:en:Marxist_feminism|Marxist feminism - Wikipedia]]. Ukususela ekupheleni kwenkulungwane yama-20, kuye kwavela iintlobo ngeentlobo ezintsha zemiButho Yamalungelo Abafazi, uninzi lwazo lubonwa njengamasebe ezizithethe ziphambil zintathu. <ref name="Maynard">{{Cite journal|last=Maynard|first=Mary|date=1995|title=Beyond the 'big three': the development of feminist theory into the 1990s|journal=Women's History Review|volume=4|issue=3|pages=259–281|doi=10.1080/09612029500200089|doi-access=free}}</ref> Uninzi lwezi ntlobo zeNtshukumo Zamalungelo Abasetyhini ziye zavela ngenxa yokudibana kweembono ezahlukeneyo. Abafazi balo naluluphi na uhlanga baye bajongana nemingeni, kodwa iesha elininzi iye yangabafazi bebala abaye bajongana nemingeni emikhulu ngenxa yokungqubana kweendlela zabo. Inqaku elithi "Ukumgqubana ngamandla phakathi kwamacandelo kwiintshukumo zabasetyhini: Uhlalutyo lokuchasana, ukumelana kunye nokudibana kwamaqela" elibhalwe nguMariana Munoz-Puig lichaza ukungqubana kwamaqela njengento ebalulekileyo kuba ukuze kudalwe intshukumo esekelwe kumanyano, kuyimfuneko ukubandakanya eminye imiba kunye namava abafazi, ukuze kudalwe umanyano lokwenyani phakathi kwawo onke amaqela. Nangona injongo ikukubandakanya wonke umntu, iqela elihlala likhokela intshukumo yabasetyhini ngabafazi abamhlophe, amabhinqa akumgangatho ophakathi, abathandana nabantu besini esinye, kunye nabasetyhini abanamandla okwenza izinto, nto leyo eshiya ngaphandle abanye abafazi abasenokungaweli nakweyiphi na kwezi ndidi kunye neenjongo zabo kwiintshukumo.<ref>{{Cite journal|last=Muñoz-Puig|first=Marina|date=2024|title=Intersectional power struggles in feminist movements: An analysis of resistance and counter-resistance to intersectionality|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/gwao.12995|journal=Gender, Work & Organization|language=en|volume=31|issue=3|pages=1133–1147|doi=10.1111/gwao.12995|issn=1468-0432}}</ref> Nangona ukuxoxa nje ngobuntu obahlukeneyo babasetyhini akwanelanga njengoko abafazi bejonga ukudibana kwabo ngokwahlukeneyo, ngoko ke kubalulekile ukuba abafazi babandakanyeke kwiingxoxo ezicingisisiweyo ukuze babandakanye ukudibana kwintshukumo yabo.
== Imithombo yolwazi ==
rxd5jkm4w2y9ql8e5ieumdzocxh4xd2
ULady Frere
0
9280
41664
41657
2026-09-07T12:44:32Z
Zamlanga
16534
I have added 2 sentences and added a reference list.
41664
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox ib-settlement vcard"
! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">Lady Frere</div>
<div class="nickname ib-settlement-other-name">Cacadu</div>
|- class="mergedtoprow"
| colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[Ngokweenkcukacha:South_Africa_Eastern_Cape_location_map.svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|Lady Frere is located in Eastern Cape]]<div class="od notheme" style="top:41.116%;left:59.175%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[Ngokweenkcukacha:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Lady Frere]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>Lady Frere</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Location within Eastern Cape</div><span class="switcher-label" style="display:none">Show map of Eastern Cape</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[Ngokweenkcukacha:South_Africa_adm_location_map.svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|Lady Frere is located in South Africa]]<div class="od notheme" style="top:73.903%;left:65.314%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[Ngokweenkcukacha:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Lady Frere]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>Lady Frere</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Location within South Africa</div><span class="switcher-label" style="display:none">Show map of South Africa</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[Ngokweenkcukacha:Africa_location_map.svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|Lady Frere is located in Africa]]<div class="od notheme" style="top:92.533%;left:62.248%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[Ngokweenkcukacha:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Lady Frere]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>Lady Frere</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Location within Africa</div><span class="switcher-label" style="display:none">Show map of Africa</span></div></div></div></div>
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |Coordinates: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Lady_Frere¶ms=31.703_S_27.234_E_region:ZA_type:city(4024) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">31°42′11″S</span> <span class="longitude">27°14′02″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct"> / </span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">31.703°S 27.234°E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">-31.703; 27.234</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:13}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Lady_Frere¶ms=31.703_S_27.234_E_region:ZA_type:city(4024) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">31°42′11″S</span> <span class="longitude">27°14′02″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct"> / </span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">31.703°S 27.234°E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">-31.703; 27.234</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator>
|- class="mergedtoprow"
! class="infobox-label" scope="row" |Country
| class="infobox-data" |[[UMzantsi Afrika|South Africa]]
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" |[[Uluhlu lweendawo eMzantsi Afrika|Province]]
| class="infobox-data" |[[IPhondo laseMpuma-Koloni|Eastern Cape]]
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" |District
| class="infobox-data" |Chris Hani
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" |Municipality
| class="infobox-data" |Emalahleni
|- class="mergedtoprow"
! colspan="2" class="infobox-header" |Area<div class="ib-settlement-fn"></div>
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;"> • Total</div>
| class="infobox-data" |22.1 km<sup>2</sup> (8.5 sq mi)
|- class="mergedtoprow"
! colspan="2" class="infobox-header" |Population<div class="ib-settlement-fn"><span class="nowrap"> </span>(2011)<ref name="census2011" /></div>
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;"> • Total</div>
| class="infobox-data" |4,024
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" | • Density
| class="infobox-data" |182/km<sup>2</sup> (472/sq mi)
|- class="mergedtoprow"
! colspan="2" class="infobox-header" |Racial makeup (2011)<div class="ib-settlement-fn"><ref name="census2011" /></div>
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" | • Black African
| class="infobox-data" |98.3%
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" | • Coloured
| class="infobox-data" |0.6%
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" | • Indian/Asian
| class="infobox-data" |0.2%
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" | • White
| class="infobox-data" |0.1%
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" | • Other
| class="infobox-data" |0.6%
|- class="mergedtoprow"
! colspan="2" class="infobox-header" |First languages (2011)<div class="ib-settlement-fn"><ref name="census2011" /></div>
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" | • [[IsiXhosa|Xhosa]]
| class="infobox-data" |91.6%
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" | • [[IsiNgesi|English]]
| class="infobox-data" |4.1%
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" | • Other
| class="infobox-data" |4.4%
|- class="mergedtoprow"
! class="infobox-label" scope="row" |[[Ijet lag|Time zone]]
| class="infobox-data" |UTC+2 (SAST)
|- class="mergedtoprow"
! class="infobox-label" scope="row" |Postal code (street)
| class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">5410</div>
|- class="mergedbottomrow"
! class="infobox-label" scope="row" |PO box
| class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">5410</div>
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" |Area code
| class="infobox-data" |047
|}
I-Lady Frere (ngokusemthethweni yi'''Cacadu'''). Yidolophu encinci kwisithili sikaMaspala wase-Chris Hani kwiphondo laseMpuma Koloni [[UMzantsi Afrika|eMzantsi Afrika]]. Le dolophu yathiywa kwakhona ngokuba yiCacadu ngonyaka ka 2017 emva kokutshintshwa kwamagama eendawo kweli lizwe.<ref>{{Cite news|last=|first=|date=11 November 2017|title=New names, but no signs say EC residents|work=SABC News|url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/ec-residents-scorn-towns-old-names-signages/|access-date=1 February 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 April 2024|title=85 towns hit with name changes in South Africa – and more are on the way|url=https://businesstech.co.za/news/government/766851/85-towns-hit-with-name-changes-in-south-africa-and-more-on-the-way/|accessdate=26 September 2024|website=BusinessTech}}</ref> ICacadu ligama elichaza umlambo, lo mlabo igama lawo yiKei River. Le yenye yezona ndawo zinkulu zasemaphandleni kwindawo zaseTranskei. <ref>{{Cite web|title=Cacadu District Municipality {{!}} South African History Online|url=https://sahistory.org.za/place/cacadu-district-municipality|accessdate=2025-12-24|website=sahistory.org.za|language=en}}</ref> Icacadu iphantsi kolawulo lo mbutho womkhonto weSizwe. Icacadu idume kakhulu ngesiduko samaGcina kuba kuthwa ooTyhopho batyhaphakela kulo mhlaba waseCacadu.
== Imothombo yolwazi esetyenzisiweyo/ Oovimba ==
sh3axs5ebjagbw33zun2im5tnca79o4
41672
41664
2026-09-07T12:54:06Z
Zamlanga
16534
Highlited the title
41672
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox ib-settlement vcard"
! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">Lady Frere</div>
<div class="nickname ib-settlement-other-name">Cacadu</div>
|- class="mergedtoprow"
| colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[Ngokweenkcukacha:South_Africa_Eastern_Cape_location_map.svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|Lady Frere is located in Eastern Cape]]<div class="od notheme" style="top:41.116%;left:59.175%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[Ngokweenkcukacha:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Lady Frere]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>Lady Frere</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Location within Eastern Cape</div><span class="switcher-label" style="display:none">Show map of Eastern Cape</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[Ngokweenkcukacha:South_Africa_adm_location_map.svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|Lady Frere is located in South Africa]]<div class="od notheme" style="top:73.903%;left:65.314%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[Ngokweenkcukacha:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Lady Frere]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>Lady Frere</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Location within South Africa</div><span class="switcher-label" style="display:none">Show map of South Africa</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[Ngokweenkcukacha:Africa_location_map.svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|Lady Frere is located in Africa]]<div class="od notheme" style="top:92.533%;left:62.248%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[Ngokweenkcukacha:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Lady Frere]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>Lady Frere</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Location within Africa</div><span class="switcher-label" style="display:none">Show map of Africa</span></div></div></div></div>
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |Coordinates: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Lady_Frere¶ms=31.703_S_27.234_E_region:ZA_type:city(4024) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">31°42′11″S</span> <span class="longitude">27°14′02″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct"> / </span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">31.703°S 27.234°E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">-31.703; 27.234</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:13}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Lady_Frere¶ms=31.703_S_27.234_E_region:ZA_type:city(4024) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">31°42′11″S</span> <span class="longitude">27°14′02″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct"> / </span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">31.703°S 27.234°E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">-31.703; 27.234</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator>
|- class="mergedtoprow"
! class="infobox-label" scope="row" |Country
| class="infobox-data" |[[UMzantsi Afrika|South Africa]]
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" |[[Uluhlu lweendawo eMzantsi Afrika|Province]]
| class="infobox-data" |[[IPhondo laseMpuma-Koloni|Eastern Cape]]
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" |District
| class="infobox-data" |Chris Hani
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" |Municipality
| class="infobox-data" |Emalahleni
|- class="mergedtoprow"
! colspan="2" class="infobox-header" |Area<div class="ib-settlement-fn"></div>
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;"> • Total</div>
| class="infobox-data" |22.1 km<sup>2</sup> (8.5 sq mi)
|- class="mergedtoprow"
! colspan="2" class="infobox-header" |Population<div class="ib-settlement-fn"><span class="nowrap"> </span>(2011)<ref name="census2011" /></div>
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;"> • Total</div>
| class="infobox-data" |4,024
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" | • Density
| class="infobox-data" |182/km<sup>2</sup> (472/sq mi)
|- class="mergedtoprow"
! colspan="2" class="infobox-header" |Racial makeup (2011)<div class="ib-settlement-fn"><ref name="census2011" /></div>
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" | • Black African
| class="infobox-data" |98.3%
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" | • Coloured
| class="infobox-data" |0.6%
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" | • Indian/Asian
| class="infobox-data" |0.2%
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" | • White
| class="infobox-data" |0.1%
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" | • Other
| class="infobox-data" |0.6%
|- class="mergedtoprow"
! colspan="2" class="infobox-header" |First languages (2011)<div class="ib-settlement-fn"><ref name="census2011" /></div>
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" | • [[IsiXhosa|Xhosa]]
| class="infobox-data" |91.6%
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" | • [[IsiNgesi|English]]
| class="infobox-data" |4.1%
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" | • Other
| class="infobox-data" |4.4%
|- class="mergedtoprow"
! class="infobox-label" scope="row" |[[Ijet lag|Time zone]]
| class="infobox-data" |UTC+2 (SAST)
|- class="mergedtoprow"
! class="infobox-label" scope="row" |Postal code (street)
| class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">5410</div>
|- class="mergedbottomrow"
! class="infobox-label" scope="row" |PO box
| class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">5410</div>
|- class="mergedrow"
! class="infobox-label" scope="row" |Area code
| class="infobox-data" |047
|}
I'''-Lady Frere''' (ngokusemthethweni yi'''Cacadu'''). Yidolophu encinci kwisithili sikaMaspala wase-Chris Hani kwiphondo laseMpuma Koloni [[UMzantsi Afrika|eMzantsi Afrika]]. Le dolophu yathiywa kwakhona ngokuba yiCacadu ngonyaka ka 2017 emva kokutshintshwa kwamagama eendawo kweli lizwe.<ref>{{Cite news|last=|first=|date=11 November 2017|title=New names, but no signs say EC residents|work=SABC News|url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/ec-residents-scorn-towns-old-names-signages/|access-date=1 February 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 April 2024|title=85 towns hit with name changes in South Africa – and more are on the way|url=https://businesstech.co.za/news/government/766851/85-towns-hit-with-name-changes-in-south-africa-and-more-on-the-way/|accessdate=26 September 2024|website=BusinessTech}}</ref> ICacadu ligama elichaza umlambo, lo mlabo igama lawo yiKei River. Le yenye yezona ndawo zinkulu zasemaphandleni kwindawo zaseTranskei. <ref>{{Cite web|title=Cacadu District Municipality {{!}} South African History Online|url=https://sahistory.org.za/place/cacadu-district-municipality|accessdate=2025-12-24|website=sahistory.org.za|language=en}}</ref> Icacadu iphantsi kolawulo lo mbutho womkhonto weSizwe. Icacadu idume kakhulu ngesiduko samaGcina kuba kuthwa ooTyhopho batyhaphakela kulo mhlaba waseCacadu.
== Imothombo yolwazi esetyenzisiweyo/ Oovimba ==
8rplvugk5a4axpw58mmfceleaprmm1l
Emtee
0
9281
41665
41654
2026-09-07T12:44:47Z
Emtee04
16527
Ndongeze isihloko semithombo yolwazi ndaze ndalungisa iimpawu zokubhala.
41665
wikitext
text/x-wiki
U'''Mthembeni Ndevu''', owaziwa ngokomsebenzi ngegama lakhe leqonga u-'''Emtee''' (ebhalwa ngoluhlobo-eMTee) ngumculi werephu waseMzantsi Afrika. Ubonwa njengomnye wabantu ababalaseleyo nabona banefuthe kakhulu kwimeko yomculo waseMzantsi Afrika. Wazalelwa eMatatatiele, eMpuma Koloni waza wakhulela eRockville, [[Soweto|eSoweto]], apho wabandakanyeka kwimiboniso yetalente. Umsebenzi wakhe waqala eneminyaka elishumi elinesithandathu, kwaye ingoma yakhe yokuqala eyimpumelelo, "Roll Up" yakhululwa ngonyaka wamawaka amabini aneshumi elinesihlanu. U-Emtee watyikitya isivumelwano ne-Ambitiouz Entertainment,<ref>{{Cite web|title=Emtee Confirms His Departure From Ambitiouz Entertainment|url=https://hiphopza.com/emtee-confirms-his-departure-from-ambitiouz-entertainment/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815131214/https://hiphopza.com/emtee-confirms-his-departure-from-ambitiouz-entertainment/|archive-date=15 August 2019|accessdate=15 August 2019|website=Hiphopza}}</ref> wakhupha i-albhamu yakhe yokuqala ethi ''Avery'' (2015), eyaba yimpumelelo ngokurhweba kwaye ekugqibeleni yaqinisekiswa njengeplatinamu yiRekhodingi yeShishini laseMzantsi Afrika (iRiSA).<ref>{{Cite web|date=8 July 2016|title=eMTee's debut album 'Avery' has reached platinum|url=http://www.yomzansi.com/2016/07/08/emtees-debut-album-avery-has-reached-platinum/|accessdate=7 December 2017|website=Yomzansi}}</ref><ref>{{Cite web|title=EMTEE|url=http://ambitiouz.co.za/assets/emtee--bio-online2.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125135028/http://ambitiouz.co.za/assets/emtee--bio-online2.pdf|archive-date=25 January 2018|accessdate=25 January 2018|website=Ambitiouz Entertainment}}</ref>
Le albhamu yandulelwa ziingoma ezimbini ezaziwayo nezibe nempumelelo: "Roll Up" kunye ne-"We Up".
I-albhamu yakhe yesibini yasesitudiyo iManando eyaphuma ngonyaka wamawaka amabini aneshumi elinesixhenxe yafumana indumiso evela kubahlalutyi inesihloko esibhekisa kumhlobo wakhe wesikolo esiphakamileyo ongasekhoyo. Ingqokelela yeengoma zakhe yesibini i''-DIY 2'' yakhululwa ngonyaka wamawaka amabini aneshumi elinesibhozo inengoma ephambili ebizwa ngokuba "Abantu". Emva kokuphuma neleyibhile yerekhodi yakhe yangaphambili, emva koko waseka ileyibheli yakhe ye-Emtee Records ngonyaka wamawaka amabini aneshumi elinesithoba.
== Imithombo yolwazi ==
[[Uluhlu:Articles with hCards]]
r7n9tkambsafgebr5j7rgpqbh1lv6r1
41670
41665
2026-09-07T12:50:33Z
Emtee04
16527
Ndongeze umhlathi.
41670
wikitext
text/x-wiki
U'''Mthembeni Ndevu''', owaziwa ngokomsebenzi ngegama lakhe leqonga u-'''Emtee''' (ebhalwa ngoluhlobo-eMTee) ngumculi werephu waseMzantsi Afrika. Ubonwa njengomnye wabantu ababalaseleyo nabona banefuthe kakhulu kwimeko yomculo waseMzantsi Afrika. Wazalelwa eMatatatiele, eMpuma Koloni waza wakhulela eRockville, [[Soweto|eSoweto]], apho wabandakanyeka kwimiboniso yetalente. Umsebenzi wakhe waqala eneminyaka elishumi elinesithandathu, kwaye ingoma yakhe yokuqala eyimpumelelo, "Roll Up" yakhululwa ngonyaka wamawaka amabini aneshumi elinesihlanu. U-Emtee watyikitya isivumelwano ne-Ambitiouz Entertainment,<ref>{{Cite web|title=Emtee Confirms His Departure From Ambitiouz Entertainment|url=https://hiphopza.com/emtee-confirms-his-departure-from-ambitiouz-entertainment/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815131214/https://hiphopza.com/emtee-confirms-his-departure-from-ambitiouz-entertainment/|archive-date=15 August 2019|accessdate=15 August 2019|website=Hiphopza}}</ref> wakhupha i-albhamu yakhe yokuqala ethi ''Avery'' (2015), eyaba yimpumelelo ngokurhweba kwaye ekugqibeleni yaqinisekiswa njengeplatinamu yiRekhodingi yeShishini laseMzantsi Afrika (iRiSA).<ref>{{Cite web|date=8 July 2016|title=eMTee's debut album 'Avery' has reached platinum|url=http://www.yomzansi.com/2016/07/08/emtees-debut-album-avery-has-reached-platinum/|accessdate=7 December 2017|website=Yomzansi}}</ref><ref>{{Cite web|title=EMTEE|url=http://ambitiouz.co.za/assets/emtee--bio-online2.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125135028/http://ambitiouz.co.za/assets/emtee--bio-online2.pdf|archive-date=25 January 2018|accessdate=25 January 2018|website=Ambitiouz Entertainment}}</ref>
Le albhamu yandulelwa ziingoma ezimbini ezaziwayo nezibe nempumelelo: "Roll Up" kunye ne-"We Up".
I-albhamu yakhe yesibini yasesitudiyo iManando eyaphuma ngonyaka wamawaka amabini aneshumi elinesixhenxe yafumana indumiso evela kubahlalutyi inesihloko esibhekisa kumhlobo wakhe wesikolo esiphakamileyo ongasekhoyo. Ingqokelela yeengoma zakhe yesibini i''-DIY 2'' yakhululwa ngonyaka wamawaka amabini aneshumi elinesibhozo inengoma ephambili ebizwa ngokuba "Abantu". Emva kokuphuma neleyibhile yerekhodi yakhe yangaphambili, emva koko waseka ileyibheli yakhe ye-Emtee Records ngonyaka wamawaka amabini aneshumi elinesithoba.
I-albhamu yesithathu ke-eMtee ethi Logan (2021), eyaqala ukuba kwindawo yokuqala eMzantsi Afrika. Le albhamu ibonisa ukoyisa iingxaki zobuqu. Ukhuphe i-albhamu yakhe ethi DIY 3 ebilindelwe ixesha elide ngomhla wamashumi amathathu ananye kweyeDwarha ngonyaka wamawaka amabini anamashumi amabini anane, eyinxalenye yesithathu yeeprojekthi zakhe ze-DIY, eyokuqala yayiyi-DIY 1 [DIY I].
== Imithombo yolwazi ==
[[Uluhlu:Articles with hCards]]
jby8l503iynq5r3krwkdlzdybcy95hu
41686
41670
2026-09-07T13:37:52Z
Emtee04
16527
41686
wikitext
text/x-wiki
U'''Mthembeni Ndevu''', owaziwa ngokomsebenzi ngegama lakhe leqonga u-'''Emtee''' (ebhalwa ngoluhlobo-eMTee) ngumculi werephu waseMzantsi Afrika. Ubonwa njengomnye wabantu ababalaseleyo nabona banefuthe kakhulu kwimeko yomculo waseMzantsi Afrika. Wazalelwa eMatatatiele, eMpuma Koloni waza wakhulela eRockville, [[Soweto|eSoweto]], apho wabandakanyeka kwimiboniso yetalente. Umsebenzi wakhe waqala eneminyaka elishumi elinesithandathu, kwaye ingoma yakhe yokuqala eyimpumelelo, "Roll Up" yakhululwa ngonyaka wamawaka amabini aneshumi elinesihlanu. U-Emtee watyikitya isivumelwano ne-Ambitiouz Entertainment,<ref>{{Cite web|title=Emtee Confirms His Departure From Ambitiouz Entertainment|url=https://hiphopza.com/emtee-confirms-his-departure-from-ambitiouz-entertainment/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815131214/https://hiphopza.com/emtee-confirms-his-departure-from-ambitiouz-entertainment/|archive-date=15 August 2019|accessdate=15 August 2019|website=Hiphopza}}</ref> wakhupha i-albhamu yakhe yokuqala ethi ''Avery'' (2015), eyaba yimpumelelo ngokurhweba kwaye ekugqibeleni yaqinisekiswa njengeplatinamu yiRekhodingi yeShishini laseMzantsi Afrika (iRiSA).<ref>{{Cite web|date=8 July 2016|title=eMTee's debut album 'Avery' has reached platinum|url=http://www.yomzansi.com/2016/07/08/emtees-debut-album-avery-has-reached-platinum/|accessdate=7 December 2017|website=Yomzansi}}</ref><ref>{{Cite web|title=EMTEE|url=http://ambitiouz.co.za/assets/emtee--bio-online2.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125135028/http://ambitiouz.co.za/assets/emtee--bio-online2.pdf|archive-date=25 January 2018|accessdate=25 January 2018|website=Ambitiouz Entertainment}}</ref>
Le albhamu yandulelwa ziingoma ezimbini ezaziwayo nezibe nempumelelo: "Roll Up" kunye ne-"We Up".<ref>{{Cite journal|last=Nkosi|first=A. David|date=2020-07-01|title=Improving Professional Working Relations between Musicians, Musician Managers and Music Promoters in the Developing South African Music Industry|url=http://journals.co.za/doi/10.69684/samus.2020.40.1.07|journal=SAMUS : South African Music Studies|language=en|volume=40|issue=1|pages=125–155|doi=10.69684/samus.2020.40.1.07|issn=2223-635X}}</ref>
I-albhamu yakhe yesibini yasesitudiyo iManando eyaphuma ngonyaka wamawaka amabini aneshumi elinesixhenxe yafumana indumiso evela kubahlalutyi inesihloko esibhekisa kumhlobo wakhe wesikolo esiphakamileyo ongasekhoyo. Ingqokelela yeengoma zakhe yesibini i''-DIY 2'' yakhululwa ngonyaka wamawaka amabini aneshumi elinesibhozo inengoma ephambili ebizwa ngokuba "Abantu". Emva kokuphuma neleyibhile yerekhodi yakhe yangaphambili, emva koko waseka ileyibheli yakhe ye-Emtee Records ngonyaka wamawaka amabini aneshumi elinesithoba.
I-albhamu yesithathu ke-eMtee ethi Logan (2021), eyaqala ukuba kwindawo yokuqala eMzantsi Afrika. Le albhamu ibonisa ukoyisa iingxaki zobuqu. Ukhuphe i-albhamu yakhe ethi DIY 3 ebilindelwe ixesha elide ngomhla wamashumi amathathu ananye kweyeDwarha ngonyaka wamawaka amabini anamashumi amabini anane, eyinxalenye yesithathu yeeprojekthi zakhe ze-DIY, eyokuqala yayiyi-DIY 1 [DIY I].
== Imithombo yolwazi ==
[[Uluhlu:Articles with hCards]]
dvov8lyr8q8yfiav625d3tdaziosn7l
Imbalela yaseMpuma Koloni
0
9282
41669
41656
2026-09-07T12:50:28Z
Zokudie
16526
I have changed some words, edited commas
41669
wikitext
text/x-wiki
Ummandla [[IPhondo laseMpuma-Koloni|waseMpuma Koloni]] [[UMzantsi Afrika|eMzantsi Afrika]] ujongene nembalela enzima yeminyaka emininzi ukususela ngonyaka wamawaka amabini eneshumi elinesihlanu (2015) ukuya ekuqaleni konyaka wamawaka amabini anamashumi amabini (2020). <ref>{{Cite web|date=7 January 2020|title=Eastern Cape hardest hit by drought|url=https://www.dispatchlive.co.za/news/2020-01-07-eastern-cape-hardest-hit-by-drought/|accessdate=2020-03-11|website=DispatchLIVE|language=en-ZA}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Archer|first=Emma|last2=du Toit|first2=Justin|last3=Engelbrecht|first3=Christien|last4=Hoffman|first4=M. Timm|last5=Landman|first5=Willem|last6=Malherbe|first6=Johan|last7=Stern|first7=Maryke|date=2022-01-01|title=The 2015-19 multi year drought in the Eastern Cape, South Africa: it's evolution and impacts on agriculture|journal=Journal of Arid Environments|language=en|volume=196|doi=10.1016/j.jaridenv.2021.104630|issn=0140-1963|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> Imbalela yayiyenye yezonanto zimbi ezikhe zehla kwimbali yalo mmandla kwaye, yakhokelela ekubeni urhulumente waseMzantsi Afrika abhengeze lo mmandla "njengendawo yentlekele" ngeye Dwarha, ngomnyaka wamawaka amabini aneshumi elinethoba (2019) . <ref>{{Cite web|last=Ellis|first=Estelle|date=29 October 2019|title=Maverick Citizen: Eastern Cape Drought: Eastern Cape finally declared a drought disaster area|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2019-10-29-eastern-cape-finally-declared-a-drought-disaster-area/|accessdate=2020-03-11|website=Daily Maverick|language=en}}</ref> Imbalela le yinkqubekela yembalela eyayikho kwalapha eMpuma Koloni ngonyaka we-1992 eyabangelwa ziimeko zemozulu ezifanayo. <ref>{{Cite journal|last=Jury|first=MR|date=1993|title=The eastern Cape drought.|url=https://journals.co.za/doi/pdf/10.10520/AJA03784738_2312|journal=Water SA|volume=19|issue=2|pages=133–137}}</ref>
== Imbali ==
Ingcali yamanzi yasekuhlaleni uGideon Groenewald uthe, le isenokuba yeyona mbalela imbi kakhulu kule ndawo kwiwaka leminyaka <ref>{{Cite web|last=Miller|first=Andrew|date=2019-10-31|title=South Africa Suffers Worst Drought in 1,000 Years|url=https://www.thetrumpet.com/21430-south-africa-suffers-worst-drought-in-1000-years|accessdate=2020-03-11|website=theTrumpet.com|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Ellis|first=Estelle|date=9 October 2019|title=Maverick Citizen: Drought: Eastern Cape: 'The worst drought in a thousand years'|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2019-10-10-eastern-cape-the-worst-drought-in-a-thousand-years/|accessdate=2020-03-11|website=Daily Maverick|language=en}}</ref> kwaye, ibe nefuthe elibi kakhulu kwezentlalo nakwezoqoqosho. <ref>{{Cite web|last=Bernardo|first=Carla|date=6 March 2020|title=Eastern Cape spring is getting drier – here's why|url=https://www.news.uct.ac.za/article/-2020-03-06-eastern-cape-spring-is-getting-drier-heres-why|website=University of Cape Town}}</ref> Imvula enkulu ngonyaka wama-2019 ayizange yanele ukuphelisa imbalela, <ref>{{Cite web|title=Drought crisis in Eastern Cape not over despite heavy rains|url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/kwazulu-natal/drought-crisis-in-eastern-cape-not-over-despite-heavy-rains-37146201|accessdate=2020-03-11|website=www.iol.co.za|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|date=10 January 2020|title=Not enough rain yet to fill dams, says expert|url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2020-01-10-not-enough-rain-yet-to-fill-dams-says-expert/|accessdate=2020-03-11|website=TimesLIVE|language=en-ZA}}</ref> izizathu ezikhankanyiweyo ziquka ulawulo olubi lwamanzi lukarhulumente wasekuhlaleni, iimeko zemvula ezingaqikelelwayo, <ref>{{Cite web|date=2019-11-07|title=The real water crisis: Not understanding what's needed|url=https://mg.co.za/article/2019-11-07-the-real-water-crisis-not-understanding-whats-needed/|accessdate=2020-03-11|website=The Mail & Guardian|language=en-ZA}}</ref> kunye nokonakaliswa kweziseko zophuhliso zasekuhlaleni. <ref>{{Cite web|date=2020-02-24|title=Eastern Cape drought: Vandals make matters worse for water-starved Graaff-Reinet residents|url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/eastern-cape-drought-vandals-make-matters-worse-for-water-starved-graaff-reinet-residents-20200224|accessdate=2020-03-11|website=News24|language=en}}</ref> Iindawo zaseMpuma Koloni eziphumela neKaroo, ezifana nendawo ejikeleze iGraaff-Reinet, ziye zachaphazeleka kakhulu. <ref>{{Cite web|last=Ellis|first=Estelle|date=10 February 2020|title=Maverick Citizen: Eastern Cape drought: Graaff-Reinet celebrates as Nqweba Dam fills up|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-02-11-graaff-reinet-celebrates-as-nqweba-dam-fills-up/|accessdate=2020-03-11|website=Daily Maverick|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2020-01-01|title=Eastern Cape remains in grip of drought|url=http://www.sabcnews.com/sabcnews/eastern-cape-remains-in-grip-of-drought/|accessdate=2020-03-11|website=SABC News - Breaking news, special reports, world, business, sport coverage of all South African current events. Africa's news leader.|language=en-US}}</ref> Imbalela ibangele ulahleko lwemali eqikelelwa kwi mali engange-R6.4 yeebhiliyoni kwiimveliso zemfuyo, apho iindawo ezinkulu zemfuyo zibangela imisebenzi emalunga nama-5,600. <ref>{{Cite web|date=November 2019|title=EASTERN CAPE STATUS OF DROUGHT, ITS EFFECTS AND STATE OF READINESS FOR CROPPING|url=https://static.pmg.org.za/191105EASTERN_CAPE.pdf|website=Eastern Cape Rural Development and Agrarian Reform}}</ref> Imbalela yaqala ngexesha elinye nengxaki yamanzi yaseKapa.
== Imithombo yolwazi esetyenzisiweyo ==
ah3n3b4u9i41vcby89oyje6zbytr3dz
ECala, eMzantsi Afrika
0
9283
41662
41658
2026-09-07T12:41:12Z
Amagcina2003
16532
Ndilungise iziphene kumhlathana ebesiwubhalile
41662
wikitext
text/x-wiki
'''ICala''' yidolophu ephantsi komasipala weSakhisizwe, oyinxalenye yoomasipala besithili saseChris Hani kwiphondo [[IPhondo laseMpuma-Koloni|laseMpuma Koloni]] [[UMzantsi Afrika|eMzantsi Afrika]] .
Umlambo iTsomo ongama-28km kumzantsi ntshona wedolophu i-Elliot ugqitha kule dolophu. Eli gama lithi Cala lithetha ukuba 'ecaleni' ngesiXhosa. Libhekisa kwimeko yalo yokufumaneka kwintshona yentaba i-Drakensberg, enwenwela emantla nasezantsi apha. <ref name="dsapn">{{Cite web|title=Dictionary of Southern African Place Names (Public Domain)|url=https://archive.org/details/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames|publisher=Human Science Research Council|page=104}}</ref>
Ababantu balandelayo bazalelwe eCala:
* U-Enoch Godongwana, ilungu leMibutho yabasebenzi kunye neZopolitiko
* UGwede Mantashe, ilungu leMibutho yabasebenzi kunye neZopolitiko
* U-Wiseman Lumkile Nkuhlu, umCwangcisi-mali oQinisekisiweyo
* [[Dumisa Ntsebeza|UDumisa Ntsebeza]], iGqwetha kunye neTshantliziyo
* ULungisile Ntsebeza, ingcali yezeNtlalo kunye noMlweli wenkululeko
* U-Ama Qamata, uMdlali weQonga
* U-Louis van Biljon, uMdlali wezeMidlalo
== Imithombo yolwazi ==
i1xi857n7ffpt9wvw7ydeq8qau8ehoh
41667
41662
2026-09-07T12:47:14Z
Amagcina2003
16532
i changed what Biljon was doing
41667
wikitext
text/x-wiki
'''ICala''' yidolophu ephantsi komasipala weSakhisizwe, oyinxalenye yoomasipala besithili saseChris Hani kwiphondo [[IPhondo laseMpuma-Koloni|laseMpuma Koloni]] [[UMzantsi Afrika|eMzantsi Afrika]] .
Umlambo iTsomo ongama-28km kumzantsi ntshona wedolophu i-Elliot ugqitha kule dolophu. Eli gama lithi Cala lithetha ukuba 'ecaleni' ngesiXhosa. Libhekisa kwimeko yalo yokufumaneka kwintshona yentaba i-Drakensberg, enwenwela emantla nasezantsi apha. <ref name="dsapn">{{Cite web|title=Dictionary of Southern African Place Names (Public Domain)|url=https://archive.org/details/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames|publisher=Human Science Research Council|page=104}}</ref>
Ababantu balandelayo bazalelwe eCala:
* U-Enoch Godongwana, ilungu leMibutho yabasebenzi kunye neZopolitiko
* UGwede Mantashe, ilungu leMibutho yabasebenzi kunye neZopolitiko
* U-Wiseman Lumkile Nkuhlu, umCwangcisi-mali oQinisekisiweyo
* [[Dumisa Ntsebeza|UDumisa Ntsebeza]], iGqwetha kunye neTshantliziyo
* ULungisile Ntsebeza, ingcali yezeNtlalo kunye noMlweli wenkululeko
* U-Ama Qamata, uMdlali weQonga
* U-Louis van Biljon, imbaleki
== Imithombo yolwazi ==
bhbhqbszodcxp7l32pwdk9kixfcq39t
41668
41667
2026-09-07T12:48:12Z
Amagcina2003
16532
I fixed punctuation of what Biljon is doing
41668
wikitext
text/x-wiki
'''ICala''' yidolophu ephantsi komasipala weSakhisizwe, oyinxalenye yoomasipala besithili saseChris Hani kwiphondo [[IPhondo laseMpuma-Koloni|laseMpuma Koloni]] [[UMzantsi Afrika|eMzantsi Afrika]] .
Umlambo iTsomo ongama-28km kumzantsi ntshona wedolophu i-Elliot ugqitha kule dolophu. Eli gama lithi Cala lithetha ukuba 'ecaleni' ngesiXhosa. Libhekisa kwimeko yalo yokufumaneka kwintshona yentaba i-Drakensberg, enwenwela emantla nasezantsi apha. <ref name="dsapn">{{Cite web|title=Dictionary of Southern African Place Names (Public Domain)|url=https://archive.org/details/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames|publisher=Human Science Research Council|page=104}}</ref>
Ababantu balandelayo bazalelwe eCala:
* U-Enoch Godongwana, ilungu leMibutho yabasebenzi kunye neZopolitiko
* UGwede Mantashe, ilungu leMibutho yabasebenzi kunye neZopolitiko
* U-Wiseman Lumkile Nkuhlu, umCwangcisi-mali oQinisekisiweyo
* [[Dumisa Ntsebeza|UDumisa Ntsebeza]], iGqwetha kunye neTshantliziyo
* ULungisile Ntsebeza, ingcali yezeNtlalo kunye noMlweli wenkululeko
* U-Ama Qamata, uMdlali weQonga
* U-Louis van Biljon, iMbaleki
== Imithombo yolwazi ==
kroh5hbjc7z28wi9bs6ucdhuoo2ye9c
I-Lovedale Press
0
9284
41660
41659
2026-09-07T12:37:45Z
Zintshaba
16533
I have added Imithombo yolwazi sub-heading
41660
wikitext
text/x-wiki
'''I-Lovedale Press''' yinkampani encinane yaseMzantsi Afrika epapasha iincwadi, enemvelaphi yayo eyafika ngo-1823 kwiMishini<ref>{{Cite web|title=Gwali Mission {{!}} South African History Online|url=https://www.sahistory.org.za/place/gwali-mission|accessdate=2025-04-15|website=www.sahistory.org.za}}</ref> yakwaGwali (Chumie okanye iTyumie)<ref name="auto2">{{Cite journal|last=Peires|first=Jeffrey|date=1980|title=Lovedale Press: Literature for the Bantu Revisited|url=https://www.jstor.org/stable/40399005|journal=English in Africa|volume=7|issue=1|pages=71–85|issn=0376-8902|jstor=40399005}}</ref>, eyayisentlango yaseTyume e-Alice (ngoku eyaziwa [[Alice, eMzantsi Afrika|ngokuba yiDikeni]]) eMpuma Koloni.<ref name="auto1">{{Cite web|date=16 August 2020|title=Lovedale: A printing press that tells the stories of black writers, literature, history and so much more|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-08-17-lovedale-a-printing-press-that-tells-the-stories-of-black-writers-literature-history-and-so-much-more/}}</ref> UJohn Bennie, owayeyingcali ebalaseleyo kulwimi kwaye ephuma kwiGlasgow Mission Society (GMS) wajoyinwa ngu-John Ross ngo-1823. U-John Ross weza ne-Ruthven Printing Press, waza ngonyaka wama-1823 kweyoMnga, washicilela amagama okuqala amaXhosa.<ref>{{Cite journal|last=McGregor|first=Andrew Murray|date=1976|title=Notes on missionary establishments and sites Visited by members of the historical society|url=https://historicalsocietype.co.za/wp-content/uploads/2023/04/Looking_Back_1976_Vol_16_3.pdf|journal=Looking Back|volume=16|issue=3|pages=69|via=Historical Society of Port Elizabeth}}</ref> Icawa yasebenzisa lo matshini wokushicilela ukupapasha imisebenzi eyayibonakalisa amaxabiso neembono zabavangeli baseScotland, kwangenjongo zokuphuhlisa izakhono namandla abantu ngokusebenzisa imfundo nokusasazwa kweVangeli.<ref>{{Cite book|last=MacKenzie|first=John M.|url=http://www.manchesterhive.com/view/9781847794468/9781847794468.xml|title=The Scots in South Africa|last2=Dalziel|first2=Nigel R.|date=2013-07-19|publisher=Manchester University Press|isbn=978-1-84779-446-8|doi=10.7765/9781847794468.00009}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Duncan|first=Graham A.|date=May 2013|title=The origins and early development of Scottish Presbyterian mission in South Africa (1824-1865)|url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1017-04992013000100006|journal=Studia Historiae Ecclesiasticae|volume=39|issue=1|pages=0|issn=1017-0499}}</ref>
== Imithombo yolwazi ==
{{Reflist}}
1nvtlxmblztwktns050a4rp91ikuu11
41676
41660
2026-09-07T13:07:43Z
Zintshaba
16533
I fixed the referencing of 1 & 2
41676
wikitext
text/x-wiki
'''I-Lovedale Press''' yinkampani encinane yaseMzantsi Afrika epapasha iincwadi, enemvelaphi yayo eyafika ngo-1823 kwiMishini<ref name="auto2">{{Cite journal|last=Peires|first=Jeffrey|date=1980|title=Lovedale Press: Literature for the Bantu Revisited|url=https://www.jstor.org/stable/40399005|journal=English in Africa|volume=7|issue=1|pages=71–85|issn=0376-8902|jstor=40399005}}</ref> yakwaGwali (Chumie okanye iTyumie),<ref>{{Cite web|title=Gwali Mission {{!}} South African History Online|url=https://www.sahistory.org.za/place/gwali-mission|accessdate=2025-04-15|website=www.sahistory.org.za}}</ref> eyayisentlango yaseTyume e-Alice (ngoku eyaziwa [[Alice, eMzantsi Afrika|ngokuba yiDikeni]]) eMpuma Koloni.<ref name="auto1">{{Cite web|date=16 August 2020|title=Lovedale: A printing press that tells the stories of black writers, literature, history and so much more|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-08-17-lovedale-a-printing-press-that-tells-the-stories-of-black-writers-literature-history-and-so-much-more/}}</ref> UJohn Bennie, owayeyingcali ebalaseleyo kulwimi kwaye ephuma kwiGlasgow Mission Society (GMS) wajoyinwa ngu-John Ross ngo-1823. U-John Ross weza ne-Ruthven Printing Press, waza ngonyaka wama-1823 kweyoMnga, washicilela amagama okuqala amaXhosa.<ref>{{Cite journal|last=McGregor|first=Andrew Murray|date=1976|title=Notes on missionary establishments and sites Visited by members of the historical society|url=https://historicalsocietype.co.za/wp-content/uploads/2023/04/Looking_Back_1976_Vol_16_3.pdf|journal=Looking Back|volume=16|issue=3|pages=69|via=Historical Society of Port Elizabeth}}</ref> Icawa yasebenzisa lo matshini wokushicilela ukupapasha imisebenzi eyayibonakalisa amaxabiso neembono zabavangeli baseScotland, kwangenjongo zokuphuhlisa izakhono namandla abantu ngokusebenzisa imfundo nokusasazwa kweVangeli.<ref>{{Cite book|last=MacKenzie|first=John M.|url=http://www.manchesterhive.com/view/9781847794468/9781847794468.xml|title=The Scots in South Africa|last2=Dalziel|first2=Nigel R.|date=2013-07-19|publisher=Manchester University Press|isbn=978-1-84779-446-8|doi=10.7765/9781847794468.00009}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Duncan|first=Graham A.|date=May 2013|title=The origins and early development of Scottish Presbyterian mission in South Africa (1824-1865)|url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1017-04992013000100006|journal=Studia Historiae Ecclesiasticae|volume=39|issue=1|pages=0|issn=1017-0499}}</ref>
== Imbali ==
== Imithombo yolwazi ==
{{Reflist}}
dhliq2p79w28nkjozbzcl4h3gvz6ivp
Intshukumo yoBugcisa neMisebenzi yezandla
0
9285
41689
2026-09-07T23:03:59Z
Abulele Jebese
14703
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1369461241|Arts and Crafts movement]]"
41689
wikitext
text/x-wiki
'''Intshukumo yezoBugcisa neMisebenzi yoBugcisa Bezandla''' kwakuyimbonakaliso yamazwe ngamazwe eyayigxile kubugcisa bokuhombisa, nobobugcisa obuhle. Yaqala yaze yaphuhlisa ngakumbi kwisiqithi saseBritane <ref name="grove">{{Cite book|last=Campbell|first=Gordon|title=The Grove Encyclopedia of Decorative Arts, Volume 1|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=978-0-19-518948-3}}</ref> yaza emva koko basasazeka ku [[UbuKumkani bamaBritane|Bukhosi baseBritane]] nakwezinye iindawo zaseYurophu naseMntla Melika. <ref>Wendy Kaplan and Alan Crawford, ''The Arts & Crafts movement in Europe & America: Design for the Modern World'', Los Angeles County Museum of Art</ref> Ukuqala kwalo mbutho kunokubuyiselwa kwiminyaka yoo-1880, apho eli gama lasetyenziswa okokuqala ngonyaka ka 1887 ukuya kunyaka ka 1920 apho uthathwe njengophelileyo e-UK, nangona eligama laqhubeka lisetyenziswa ngendlela engeyiyo ukuchaza izinto ezahlukeneyo ezithandwayo kuyilo.
Iqalwe ngenxa yokusabela ngokuchasene nokuhlupheka okubonwa njengokwezinto zobugcisa bokuhombisa kunye neemeko eziveliswe kuzo, <ref name="king">{{Cite book|last=King|first=Brenda M.|title=Silk and Empire|date=2005|publisher=Manchester University Press|isbn=978-0-7190-6700-6}}</ref> le ntshukumo yachuma eYurophu naseMntla Melika phakathi kowe-1880 nowe-1920. Abanye bacinga ukuba sisiseko seModern Style, indlela yaseBritane yokubonakalisa oko kamva kwabizwa ngokuba yiArt Nouveau movement. <ref>{{Cite web|date=4 August 2023|title=Arts and Crafts movement | British and international movement|url=https://www.britannica.com/art/Arts-and-Crafts-movement|website=Encyclopedia Britannica}}</ref> Abanye bayijonga njengomfanekiso we-Art Nouveau eNgilane. <ref>{{Cite web|last=Maingon|first=Claire|date=2018|title=L'Art Nouveau en trois minutes|url=https://www.beauxarts.com/grand-format/lart-nouveau-en-3-minutes/|website=Beaux Arts Magazine}}</ref> Abanye bacinga ukuba uBugcisa kunye neMisebenzi yezandla zichasene ne-Art Nouveau. <ref>{{Cite web|last=Férré|first=Benjamin|date=2015|title=L'inspiration Arts & Crafts|url=https://www.colineblot.fr/2015/05/benjamin-ferre-et-linspiration-arts-crafts/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917195709/http://www.colineblot.fr/2015/05/benjamin-ferre-et-linspiration-arts-crafts/|archive-date=17 September 2024|accessdate=6 March 2024|website=Coline Blot - Espace Saint-Cyprien, Toulouse}}</ref> I-Arts and Crafts ngokwenene yayigxeka i-Art Nouveau ngokusebenzisa kwayo izinto zoshishino ezifana nentsimbi.
kzaz2l4ezj12byvx3e6e6s4p2mu5pji
Inzila
0
9286
41690
2026-09-08T08:01:38Z
88Simthe
16531
Uyilo lokuqala
41690
wikitext
text/x-wiki
'''Inzila''' yinkqubo ebalulekileyo ekumele ilandelwe kusakuba kukho umntu oswelekileyo kwikhaya okanye ilali leyo ahlala kuyo. Xa kuthe kwawa umhlali kwingigqi leyo, kuyazilwa, kuthiwe cwaka. Abo bebehlakula babeka amagaba abo, baphume egadini, nabo bebephethu imihlakulo bayibeka phantsi baze bathozame, banike imbeko. Eli lixesha elibalulekile nelihlonitshwa kakhulu, kude kufike umhla lowo, kuya kutyalwa ngawo lowo uthe wandulela<ref>{{Cite web|date=2023-02-09|title=Isiko Lokuzila: the custom of mourning - Amathole Museum|url=https://museum.za.net/isiko-lokuzila-the-custom-of-mourning/|language=en-US|access-date=2026-09-08}}</ref>. Inzila ke ayipheli apho iyaqhubeka naza ku
Injongo yenzila - kutheni kumelwe kuzilwe
== Imithombo esetyenzisiweyo ==
ny79yseiatggg7x44yw7hgywenussde
41738
41690
2026-09-08T10:28:51Z
88Simthe
16531
Ndibhale umsebenzi
41738
wikitext
text/x-wiki
'''Inzila''' yinkqubo ebalulekileyo ekumele ilandelwe kusakuba kukho umntu oswelekileyo kwikhaya okanye ilali leyo ahlala kuyo. Xa kuthe kwawa umhlali kwingigqi leyo, kuyazilwa, kuthiwe cwaka. Abo bebehlakula babeka amagaba abo, baphume egadini, nabo bebephethu imihlakulo bayibeka phantsi baze bathozame, banike imbeko. Eli lixesha elibalulekile nelihlonitshwa kakhulu, kude kufike umhla lowo, kuya kutyalwa ngawo lowo uthe wandulela<ref>{{Cite web|date=2023-02-09|title=Isiko Lokuzila: the custom of mourning - Amathole Museum|url=https://museum.za.net/isiko-lokuzila-the-custom-of-mourning/|language=en-US|access-date=2026-09-08}}</ref>. Inzila ke ayipheli apho iyaqhubeka naxa sele kutyalwe lowo ungasekhoyo. Ngaphambili amabhinqa ebephendulela iimpahla zawo, ukubonisa ukuba akwixesha lenzila. Ekuhambeni kweminya nokutshintsha kwamaxasha amabhinqa anxiba [[imibhaco]].
Injongo
kukucwezela izinto ebekumele uyazenza
ngokushiyana kweengigqi utywala nezinye izinto ziyacwezelwa
== Imithombo esetyenzisiweyo ==
<references />
[[Uluhlu:Inkolo]]
[[Uluhlu:Abantu bakwaXhosa]]
hbfad2cnu4qzbempvy33eydazvt6mjt
41764
41738
2026-09-08T10:46:48Z
88Simthe
16531
Ndongezile
41764
wikitext
text/x-wiki
'''Inzila''' yinkqubo ebalulekileyo ekumele ilandelwe kusakuba kukho umntu oswelekileyo kwikhaya okanye ilali leyo ahlala kuyo. Xa kuthe kwawa umhlali kwingigqi leyo, kuyazilwa, kuthiwe cwaka. Abo bebehlakula babeka amagaba abo, baphume egadini, nabo bebephethu imihlakulo bayibeka phantsi baze bathozame, banike imbeko. Eli lixesha elibalulekile nelihlonitshwa kakhulu, kude kufike umhla lowo, kuya kutyalwa ngawo lowo uthe wandulela<ref>{{Cite web|date=2023-02-09|title=Isiko Lokuzila: the custom of mourning - Amathole Museum|url=https://museum.za.net/isiko-lokuzila-the-custom-of-mourning/|language=en-US|access-date=2026-09-08}}</ref>. Inzila ke ayipheli apho iyaqhubeka naxa sele kutyalwe lowo ungasekhoyo. Ngaphambili amabhinqa ebephendulela iimpahla zawo, ukubonisa ukuba akwixesha lenzila. Ekuhambeni kweminya nokutshintsha kwamaxasha amabhinqa anxiba [[imibhaco]].
'''Injongo'''
kukucwezela izinto ebekumele uyazenza
ngokushiyana kweengigqi utywala nezinye izinto ziyacwezelwa
== Imithombo esetyenzisiweyo ==
<references />
[[Uluhlu:Inkolo]]
[[Uluhlu:Abantu bakwaXhosa]]
hwjtetssrwtli21cn3b3h9hfgee60n8
Isidudu sama xhosa
0
9287
41691
2026-09-08T08:27:27Z
Okwikho
16530
created Isidudu page
41691
wikitext
text/x-wiki
= Isidudu =
'''Isidudu''' sakwaXhosa sisidlo sakusasa esiphekwa eziko esinesondlo kakhulu.<ref>{{Cite web|last=|title=White Star Super Maize Meal|url=https://whitestar.africa/products/white-star-super-maize-meal/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250717000942/https://whitestar.africa/products/white-star-super-maize-meal/|archive-date=17 July 2025|website=White Star|language=|access-date=14 February 2026}}</ref>Isidudu yipapa eyenziwe ngomgubo osuka emboneni owomiswa phandle waze wangqushwa.<ref name="Herbst">Herbst, Sharon, ''Food Lover's Companion'', Third Edition, Pg. 165, Barrons Educational Series Inc, 2001</ref> KwaXhosa isidudu siyadutyelwa size sigalelwe kunopotyi onamanzi ashushu, ujiya kwaso siyophulwa siphakwe kwizitya zenemele.Ndizotyatyadula nzulu ngokubaluleka negalelo lesidudu kubantu bakwaXhosa.
Isidudu yipapa eyenziwa ngombona olinywe egadini owomisisiweyo waze wangqushwa.<ref name="Sellick 2010 p. 330">{{cite book|last=Sellick|first=W.|url=https://books.google.com/books?id=seX5e48GbpoC&pg=PA330|title=The Imperial African Cookery Book: Recipes from English-speaking Africa|publisher=Jeppestown Press|year=2010|isbn=978-0-9553936-8-6|page=330}}</ref>Kudutyelwa umgubo aze agalelwe kunopotyi onamanzi ashushu siphelwa ixesha elingangemizuzu engamashumi amathathu.<ref name="Mwakikagile 2008 p. 186">{{cite book|last=Mwakikagile|first=G.|url=https://books.google.com/books?id=7kn7S2O2vRMC&pg=PA186|title=South Africa and Its People|publisher=New Africa Press|year=2008|isbn=978-0-9814258-3-2|page=186}}</ref> Ujiya kwaso siyophulwa siphakwe kwizitya zenemele.Ukusenza mnandi ke ufake iswekile nebhotolo okanye kufakwe amanzi elamuni.UngasiQholanga isidudu wawukwazi usenza ngomlumiso osuka emakrewini othe wabekwa waze wasetyeniswa ngosuku olulandelayo, umlumiso akadingi uqholwa ubamuncu ngokwawo lonto yenza isisdudu sibemnandi.Wonke umntu kwaXhosa mandulo akaphumi endlini engatyanga isidudu njengesidloo esinezakha mzimba nesondlo kakhulu.Ixesha lotya isidudu kwaXhosa ayiloxesha lotya kuphela kodwa nelothetha wonke umntu achaze ulele njani uphuphe ntoni.
Isidudu sisidlo esibalulekileyo kwaXhosa ngoba mandulo abantwana abancinci babekhulisa ngaso kwaye kukholeleka uba sesona sidlo sigcina amajoni omzimba esemandleni, isisdudu sasidityaniswa nebisi lebele siyeke uqina zesi galelwe kwibhotile yosana lincance,oku kwenzeke ade umtwana akwazi ukutya izinto eziqinileyo ezifana netapile ezicujiweyo.Siyakwazi nophekwa silungiselelwa uba umtwana asincance ngaphandle kofaka ubisi lwebele.Isidudu sisidlo esingaboliyo othi ukwazi usipheka zesi hlale intsuku ezintathu umane usifudumeza lonto yayithintela ukungamoshi ngokutya nogcina umbona kangangexesha elida. Isidudu sasinceda nasekutyiseni abantwana amayeza afana nezicakathi ngoba abazali babefaka isicakathi kuso aze umtana atye ngalondlela wayencedakala engakhala alile okanye ave incasa embi yesicakathi. Naxa abantwana nabantu begula bengakwazi ukutya isidudu sasidlala infdima samakrewu kwaye sasiseleka ungahlafunanga aze lowo ugulayo abenamandla
== Imithombo esetyenzisiweyo ==
oj3cjlc52nssj69ku0ufuqdtu16de29
41711
41691
2026-09-08T09:52:42Z
Okwikho
16530
ndifake umfanekiso kumbhalo wam
41711
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Meilie Meal.jpg|thumb|Isidudu samaXhosa]]
= Isidudu =
'''Isidudu''' sakwaXhosa sisidlo sakusasa esiphekwa eziko esinesondlo kakhulu.<ref>{{Cite web|last=|title=White Star Super Maize Meal|url=https://whitestar.africa/products/white-star-super-maize-meal/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250717000942/https://whitestar.africa/products/white-star-super-maize-meal/|archive-date=17 July 2025|website=White Star|language=|access-date=14 February 2026}}</ref>Isidudu yipapa eyenziwe ngomgubo osuka emboneni owomiswa phandle waze wangqushwa.<ref name="Herbst">Herbst, Sharon, ''Food Lover's Companion'', Third Edition, Pg. 165, Barrons Educational Series Inc, 2001</ref> KwaXhosa isidudu siyadutyelwa size sigalelwe kunopotyi onamanzi ashushu, ujiya kwaso siyophulwa siphakwe kwizitya zenemele.Ndizotyatyadula nzulu ngokubaluleka negalelo lesidudu kubantu bakwaXhosa.
Isidudu yipapa eyenziwa ngombona olinywe egadini owomisisiweyo waze wangqushwa.<ref name="Sellick 2010 p. 330">{{cite book|last=Sellick|first=W.|url=https://books.google.com/books?id=seX5e48GbpoC&pg=PA330|title=The Imperial African Cookery Book: Recipes from English-speaking Africa|publisher=Jeppestown Press|year=2010|isbn=978-0-9553936-8-6|page=330}}</ref>Kudutyelwa umgubo aze agalelwe kunopotyi onamanzi ashushu siphelwa ixesha elingangemizuzu engamashumi amathathu.<ref name="Mwakikagile 2008 p. 186">{{cite book|last=Mwakikagile|first=G.|url=https://books.google.com/books?id=7kn7S2O2vRMC&pg=PA186|title=South Africa and Its People|publisher=New Africa Press|year=2008|isbn=978-0-9814258-3-2|page=186}}</ref> Ujiya kwaso siyophulwa siphakwe kwizitya zenemele.Ukusenza mnandi ke ufake iswekile nebhotolo okanye kufakwe amanzi elamuni.UngasiQholanga isidudu wawukwazi usenza ngomlumiso osuka emakrewini othe wabekwa waze wasetyeniswa ngosuku olulandelayo, umlumiso akadingi uqholwa ubamuncu ngokwawo lonto yenza isisdudu sibemnandi.Wonke umntu kwaXhosa mandulo akaphumi endlini engatyanga isidudu njengesidloo esinezakha mzimba nesondlo kakhulu.Ixesha lotya isidudu kwaXhosa ayiloxesha lotya kuphela kodwa nelothetha wonke umntu achaze ulele njani uphuphe ntoni.
Isidudu sisidlo esibalulekileyo kwaXhosa ngoba mandulo abantwana abancinci babekhulisa ngaso kwaye kukholeleka uba sesona sidlo sigcina amajoni omzimba esemandleni, isisdudu sasidityaniswa nebisi lebele siyeke uqina zesi galelwe kwibhotile yosana lincance,oku kwenzeke ade umtwana akwazi ukutya izinto eziqinileyo ezifana netapile ezicujiweyo.Siyakwazi nophekwa silungiselelwa uba umtwana asincance ngaphandle kofaka ubisi lwebele.Isidudu sisidlo esingaboliyo othi ukwazi usipheka zesi hlale intsuku ezintathu umane usifudumeza lonto yayithintela ukungamoshi ngokutya nogcina umbona kangangexesha elida. Isidudu sasinceda nasekutyiseni abantwana amayeza afana nezicakathi ngoba abazali babefaka isicakathi kuso aze umtana atye ngalondlela wayencedakala engakhala alile okanye ave incasa embi yesicakathi. Naxa abantwana nabantu begula bengakwazi ukutya isidudu sasidlala infdima samakrewu kwaye sasiseleka ungahlafunanga aze lowo ugulayo abenamandla
== Imithombo esetyenzisiweyo ==
ahyuj9mnb3pz1ql69mb5jbf3jyffzln
41732
41711
2026-09-08T10:12:44Z
Okwikho
16530
ndifake uluhlu
41732
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Meilie Meal.jpg|thumb|Isidudu samaXhosa]]
= Isidudu =
'''Isidudu''' sakwaXhosa sisidlo sakusasa esiphekwa eziko esinesondlo kakhulu.<ref>{{Cite web|last=|title=White Star Super Maize Meal|url=https://whitestar.africa/products/white-star-super-maize-meal/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250717000942/https://whitestar.africa/products/white-star-super-maize-meal/|archive-date=17 July 2025|website=White Star|language=|access-date=14 February 2026}}</ref>Isidudu yipapa eyenziwe ngomgubo osuka emboneni owomiswa phandle waze wangqushwa.<ref name="Herbst">Herbst, Sharon, ''Food Lover's Companion'', Third Edition, Pg. 165, Barrons Educational Series Inc, 2001</ref> KwaXhosa isidudu siyadutyelwa size sigalelwe kunopotyi onamanzi ashushu, ujiya kwaso siyophulwa siphakwe kwizitya zenemele.Ndizotyatyadula nzulu ngokubaluleka negalelo lesidudu kubantu bakwaXhosa.
Isidudu yipapa eyenziwa ngombona olinywe egadini owomisisiweyo waze wangqushwa.<ref name="Sellick 2010 p. 330">{{cite book|last=Sellick|first=W.|url=https://books.google.com/books?id=seX5e48GbpoC&pg=PA330|title=The Imperial African Cookery Book: Recipes from English-speaking Africa|publisher=Jeppestown Press|year=2010|isbn=978-0-9553936-8-6|page=330}}</ref>Kudutyelwa umgubo aze agalelwe kunopotyi onamanzi ashushu siphelwa ixesha elingangemizuzu engamashumi amathathu.<ref name="Mwakikagile 2008 p. 186">{{cite book|last=Mwakikagile|first=G.|url=https://books.google.com/books?id=7kn7S2O2vRMC&pg=PA186|title=South Africa and Its People|publisher=New Africa Press|year=2008|isbn=978-0-9814258-3-2|page=186}}</ref> Ujiya kwaso siyophulwa siphakwe kwizitya zenemele.Ukusenza mnandi ke ufake iswekile nebhotolo okanye kufakwe amanzi elamuni.UngasiQholanga isidudu wawukwazi usenza ngomlumiso osuka emakrewini othe wabekwa waze wasetyeniswa ngosuku olulandelayo, umlumiso akadingi uqholwa ubamuncu ngokwawo lonto yenza isisdudu sibemnandi.Wonke umntu kwaXhosa mandulo akaphumi endlini engatyanga isidudu njengesidloo esinezakha mzimba nesondlo kakhulu.Ixesha lotya isidudu kwaXhosa ayiloxesha lotya kuphela kodwa nelothetha wonke umntu achaze ulele njani uphuphe ntoni.
Isidudu sisidlo esibalulekileyo kwaXhosa ngoba mandulo abantwana abancinci babekhulisa ngaso kwaye kukholeleka uba sesona sidlo sigcina amajoni omzimba esemandleni, isisdudu sasidityaniswa nebisi lebele siyeke uqina zesi galelwe kwibhotile yosana lincance,oku kwenzeke ade umtwana akwazi ukutya izinto eziqinileyo ezifana netapile ezicujiweyo.Siyakwazi nophekwa silungiselelwa uba umtwana asincance ngaphandle kofaka ubisi lwebele.Isidudu sisidlo esingaboliyo othi ukwazi usipheka zesi hlale intsuku ezintathu umane usifudumeza lonto yayithintela ukungamoshi ngokutya nogcina umbona kangangexesha elida. Isidudu sasinceda nasekutyiseni abantwana amayeza afana nezicakathi ngoba abazali babefaka isicakathi kuso aze umtana atye ngalondlela wayencedakala engakhala alile okanye ave incasa embi yesicakathi. Naxa abantwana nabantu begula bengakwazi ukutya isidudu sasidlala infdima samakrewu kwaye sasiseleka ungahlafunanga aze lowo ugulayo abenamandla
== Imithombo esetyenzisiweyo ==
<references />
[[Uluhlu:Ipapa yakwaXhosa]]
r7w38uolmotgnfczdjmnsmn9no24r6h
41742
41732
2026-09-08T10:30:58Z
Okwikho
16530
41742
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Meilie Meal.jpg|thumb|Isidudu samaXhosa]]
= Isidudu =
'''Isidudu''' sakwaXhosa sisidlo sakusasa esiphekwa eziko esinesondlo kakhulu.<ref>{{Cite web|last=|title=White Star Super Maize Meal|url=https://whitestar.africa/products/white-star-super-maize-meal/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250717000942/https://whitestar.africa/products/white-star-super-maize-meal/|archive-date=17 July 2025|website=White Star|language=|access-date=14 February 2026}}</ref>Isidudu yipapa eyenziwe ngomgubo osuka emboneni owomiswa phandle waze wangqushwa.<ref name="Herbst">Herbst, Sharon, ''Food Lover's Companion'', Third Edition, Pg. 165, Barrons Educational Series Inc, 2001</ref> KwaXhosa isidudu siyadutyelwa size sigalelwe kunopotyi onamanzi ashushu, ujiya kwaso siyophulwa siphakwe kwizitya zenemele.Ndizotyatyadula nzulu ngokubaluleka negalelo lesidudu kubantu bakwaXhosa.
Isidudu yipapa eyenziwa ngombona olinywe egadini owomisisiweyo waze wangqushwa.<ref name="Sellick 2010 p. 330">{{cite book|last=Sellick|first=W.|url=https://books.google.com/books?id=seX5e48GbpoC&pg=PA330|title=The Imperial African Cookery Book: Recipes from English-speaking Africa|publisher=Jeppestown Press|year=2010|isbn=978-0-9553936-8-6|page=330}}</ref>Kudutyelwa [[umgubo]] aze agalelwe kunopotyi onamanzi ashushu siphelwa ixesha elingangemizuzu engamashumi amathathu.<ref name="Mwakikagile 2008 p. 186">{{cite book|last=Mwakikagile|first=G.|url=https://books.google.com/books?id=7kn7S2O2vRMC&pg=PA186|title=South Africa and Its People|publisher=New Africa Press|year=2008|isbn=978-0-9814258-3-2|page=186}}</ref> Ujiya kwaso siyophulwa siphakwe kwizitya zenemele.Ukusenza mnandi ke ufake iswekile nebhotolo okanye kufakwe amanzi elamuni.UngasiQholanga isidudu wawukwazi usenza ngomlumiso osuka emakrewini othe wabekwa waze wasetyeniswa ngosuku olulandelayo, umlumiso akadingi uqholwa ubamuncu ngokwawo lonto yenza isisdudu sibemnandi.Wonke umntu kwaXhosa mandulo akaphumi endlini engatyanga isidudu njengesidloo esinezakha mzimba nesondlo kakhulu.Ixesha lotya isidudu kwaXhosa ayiloxesha lotya kuphela kodwa nelothetha wonke umntu achaze ulele njani uphuphe ntoni.
Isidudu sisidlo esibalulekileyo kwaXhosa ngoba mandulo abantwana abancinci babekhulisa ngaso kwaye kukholeleka uba sesona sidlo sigcina amajoni omzimba esemandleni, isisdudu sasidityaniswa nebisi lebele siyeke uqina zesi galelwe kwibhotile yosana lincance,oku kwenzeke ade umtwana akwazi ukutya izinto eziqinileyo ezifana netapile ezicujiweyo.Siyakwazi nophekwa silungiselelwa uba umtwana asincance ngaphandle kofaka ubisi lwebele.Isidudu sisidlo esingaboliyo othi ukwazi usipheka zesi hlale intsuku ezintathu umane usifudumeza lonto yayithintela ukungamoshi ngokutya nogcina umbona kangangexesha elida. Isidudu sasinceda nasekutyiseni abantwana amayeza afana nezicakathi ngoba abazali babefaka isicakathi kuso aze umtana atye ngalondlela wayencedakala engakhala alile okanye ave incasa embi yesicakathi. Naxa abantwana nabantu begula bengakwazi ukutya isidudu sasidlala infdima samakrewu kwaye sasiseleka ungahlafunanga aze lowo ugulayo abenamandla
== Imithombo esetyenzisiweyo ==
<references />
[[Uluhlu:Ipapa yakwaXhosa]]
cv4sapf9edptrrwkmti1kpfumn4pp1y
41751
41742
2026-09-08T10:36:37Z
Okwikho
16530
bendifaka ilinki
41751
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Meilie Meal.jpg|thumb|Isidudu samaXhosa]]
= Isidudu =
'''Isidudu''' sakwaXhosa sisidlo sakusasa esiphekwa eziko esinesondlo kakhulu.<ref>{{Cite web|last=|title=White Star Super Maize Meal|url=https://whitestar.africa/products/white-star-super-maize-meal/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250717000942/https://whitestar.africa/products/white-star-super-maize-meal/|archive-date=17 July 2025|website=White Star|language=|access-date=14 February 2026}}</ref>Isidudu yipapa eyenziwe ngomgubo osuka emboneni owomiswa phandle waze wangqushwa.<ref name="Herbst">Herbst, Sharon, ''Food Lover's Companion'', Third Edition, Pg. 165, Barrons Educational Series Inc, 2001</ref> KwaXhosa isidudu siyadutyelwa size sigalelwe kunopotyi onamanzi ashushu, ujiya kwaso siyophulwa siphakwe kwizitya zenemele.Ndizotyatyadula nzulu ngokubaluleka negalelo lesidudu kubantu bakwaXhosa.
Isidudu yipapa eyenziwa ngombhona olinywe egadini owomisisiweyo waze wangqushwa.<ref name="Sellick 2010 p. 330">{{cite book|last=Sellick|first=W.|url=https://books.google.com/books?id=seX5e48GbpoC&pg=PA330|title=The Imperial African Cookery Book: Recipes from English-speaking Africa|publisher=Jeppestown Press|year=2010|isbn=978-0-9553936-8-6|page=330}}</ref>Kudutyelwa [[umgubo]] aze agalelwe kunopotyi onamanzi ashushu siphelwa ixesha elingangemizuzu engamashumi amathathu.<ref name="Mwakikagile 2008 p. 186">{{cite book|last=Mwakikagile|first=G.|url=https://books.google.com/books?id=7kn7S2O2vRMC&pg=PA186|title=South Africa and Its People|publisher=New Africa Press|year=2008|isbn=978-0-9814258-3-2|page=186}}</ref> Ujiya kwaso siyophulwa siphakwe kwizitya zenemele.Ukusenza mnandi ke ufake iswekile nebhotolo okanye kufakwe [[amanzi]] elamuni.UngasiQholanga isidudu wawukwazi usenza ngomlumiso osuka emakrewini othe wabekwa waze wasetyeniswa ngosuku olulandelayo, umlumiso akadingi uqholwa ubamuncu ngokwawo lonto yenza isisdudu sibemnandi.Wonke umntu kwaXhosa mandulo akaphumi endlini engatyanga isidudu njengesidloo esinezakha mzimba nesondlo kakhulu.Ixesha lotya isidudu kwaXhosa ayiloxesha lotya kuphela kodwa nelothetha wonke umntu achaze ulele njani uphuphe ntoni.
Isidudu sisidlo esibalulekileyo kwaXhosa ngoba mandulo abantwana abancinci babekhulisa ngaso kwaye kukholeleka uba sesona sidlo sigcina amajoni omzimba esemandleni, isisdudu sasidityaniswa nebisi lebele siyeke uqina zesi galelwe kwibhotile yosana lincance,oku kwenzeke ade umtwana akwazi ukutya izinto eziqinileyo ezifana netapile ezicujiweyo.Siyakwazi nophekwa silungiselelwa uba umtwana asincance ngaphandle kofaka ubisi lwebele.Isidudu sisidlo esingaboliyo othi ukwazi usipheka zesi hlale intsuku ezintathu umane usifudumeza lonto yayithintela ukungamoshi ngokutya nogcina umbona kangangexesha elida. Isidudu sasinceda nasekutyiseni abantwana amayeza afana nezicakathi ngoba abazali babefaka isicakathi kuso aze umtana atye ngalondlela wayencedakala engakhala alile okanye ave incasa embi yesicakathi. Naxa abantwana nabantu begula bengakwazi [[ukutya]] isidudu sasidlala indima samakrewu kwaye sasiseleka ungahlafunanga aze lowo ugulayo abenamandla
== Imithombo esetyenzisiweyo ==
<references />
[[Uluhlu:Ipapa yakwaXhosa]]
cfo34rq6r1cnu0pefp6h2sv2v2g7hgw
Ikhala
0
9288
41692
2026-09-08T08:27:43Z
Ano Miller
16528
I created the page
41692
wikitext
text/x-wiki
'''Ikhala''' sisityalo esikhula emaweni okanye emadotyeni, ingakumbi kwiindawo ezishushu nezomileyo zaseMpuma Koloni naseNtshona Koloni. Linamagqabi ashinyeneyo aluhlaza, anameva ecaleni kwaye ajonge phezulu kwaye linegquba elide eligqunywe ngamagqabi omileyo. Lidume kakhulu ngencindi yalo ekrakrayo esetyenziswa ngengeyeza lokunyanga isisu kwakunye nokunyanga amantshonsho xa egulayo (enentshulube). Liyafana nomaweni kuba lithanda ukukhula ematyeni.
Ikhala xa ulijongile indawo efana nomhlaba, kwaye abantu abaninzi bavamise ukusibhidanisa esisibini ngengamawele. Umhlaba wona usetyenziswa ngabantu xa befuna ukwenza igwada(snif) okanye intsu. Umhlaba unamagqabii abomvu kwaye naye unameva ahlabayo kanje ngekhala.
== Umsebenzi walo ==
* Ukhathalelo lolusu: Abantu bathatha incindi ecacileyo ephuma ngaphakthi emagqabini ukuthambisa ukutsha lilanga, amanxeba amancinci, kunye nolusu olomileyo (amashubaba).
* Uncedo lwesisu: Amayeza athile akwaNtu asebenzisa lencindi ityheli ephuma kwikhala njengeyeza lokukhulula ukuqhinwa khona ukuze umntu atyatyaze.
* Iimveliso: Inkampani zongeza isicatshulwa sekhala kwiimveliso zokuthambisa, iiloshini, iisepha, kunye neziselo ezithile.
== Ukhathalelo lwesityalo ==
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
4i7oy3khkiqq5n2sjyqteusax7md2cu
41694
41692
2026-09-08T08:38:11Z
Ano Miller
16528
insert reference
41694
wikitext
text/x-wiki
'''Ikhala''' sisityalo esikhula emaweni okanye emadotyeni, ingakumbi kwiindawo ezishushu nezomileyo zaseMpuma Koloni naseNtshona Koloni. Linamagqabi ashinyeneyo aluhlaza, anameva ecaleni kwaye ajonge phezulu kwaye linegquba elide eligqunywe ngamagqabi omileyo.<ref name="Yates">Yates A. (2002) ''Yates Garden Guide''. Harper Collins Australia</ref> Lidume kakhulu ngencindi yalo ekrakrayo esetyenziswa ngengeyeza lokunyanga isisu kwakunye nokunyanga amantshonsho xa egulayo (enentshulube). Liyafana nomaweni kuba lithanda ukukhula ematyeni.
Ikhala xa ulijongile indawo efana nomhlaba, kwaye abantu abaninzi bavamise ukusibhidanisa esisibini ngengamawele. Umhlaba wona usetyenziswa ngabantu xa befuna ukwenza igwada(snif) okanye intsu. Umhlaba unamagqabii abomvu kwaye naye unameva ahlabayo kanje ngekhala.
== Umsebenzi walo ==
* Ukhathalelo lolusu: Abantu bathatha incindi ecacileyo ephuma ngaphakthi emagqabini ukuthambisa ukutsha lilanga, amanxeba amancinci, kunye nolusu olomileyo (amashubaba).
* Uncedo lwesisu: Amayeza athile akwaNtu asebenzisa lencindi ityheli ephuma kwikhala njengeyeza lokukhulula ukuqhinwa khona ukuze umntu atyatyaze.
* Iimveliso: Inkampani zongeza isicatshulwa sekhala kwiimveliso zokuthambisa, iiloshini, iisepha, kunye neziselo ezithile.
== Ukhathalelo lwesityalo ==
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
ihf72fyzwotaq1puynvahdl9zp55umh
41702
41694
2026-09-08T08:52:33Z
Ano Miller
16528
created Ikhala page
41702
wikitext
text/x-wiki
'''Ikhala''' sisityalo esikhula emaweni okanye emadotyeni, ingakumbi kwiindawo ezishushu nezomileyo zaseMpuma Koloni naseNtshona Koloni. Linamagqabi ashinyeneyo aluhlaza, anameva ecaleni kwaye ajonge phezulu kwaye linegquba elide eligqunywe ngamagqabi omileyo.<ref name="Yates">Yates A. (2002) ''Yates Garden Guide''. Harper Collins Australia</ref> Lidume kakhulu ngencindi yalo ekrakrayo esetyenziswa ngengeyeza lokunyanga isisu kwakunye nokunyanga amantshonsho xa egulayo (enentshulube). Liyafana nomaweni kuba lithanda ukukhula ematyeni.
Ikhala xa ulijongile indawo efana nomhlaba, kwaye abantu abaninzi bavamise ukusibhidanisa esisibini ngengamawele. Umhlaba wona usetyenziswa ngabantu xa befuna ukwenza igwada(snif) okanye intsu. Umhlaba unamagqabii abomvu kwaye naye unameva ahlabayo kanje ngekhala.
== Umsebenzi walo ==
* Ukhathalelo lolusu: Abantu bathatha incindi ecacileyo ephuma ngaphakthi emagqabini ukuthambisa ukutsha lilanga, amanxeba amancinci, kunye nolusu olomileyo (amashubaba).
* Uncedo lwesisu: Amayeza athile akwaNtu asebenzisa lencindi ityheli ephuma kwikhala njengeyeza lokukhulula ukuqhinwa khona ukuze umntu atyatyaze.
* Iimveliso: Inkampani zongeza isicatshulwa sekhala kwiimveliso zokuthambisa, iiloshini, iisepha, kunye neziselo ezithile.<ref name="Reynolds">Reynolds, Tom (Ed.) (2004) ''Aloes: The genus Aloe (Medicinal and Aromatic Plants - Industrial Profiles''. CRC Press. {{ISBN|978-0415306720}}</ref>
== Ukhathalelo lwesityalo ==
Uyakwazi nokusikhulisa endlini okanye eyadini yakho esisityalo xa ungumntu ofuna ukuzikhulisela.
Kufunela wenze ngoluhlobo:
* Ukukhanya: Beka isityalo sakho elangeni eliqaqambileyo kodwa lingathi ntsho esityalweni sakho, khona ukuze amagqabi angatshi okanye oluleke kakhulu.
* Amanzi: Sincancise kakuhle, kodwa yeka umhlaba wome ngokupheleleyo phambi kokuba uphinde usincancise ukunqanda ukubola iingcambu.
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
diugsnv8vynqj691gkourzl3jvc15vk
41723
41702
2026-09-08T10:06:10Z
Ano Miller
16528
inserted pictures
41723
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Aloe arborescens 01.JPG|thumb|196x196px|Ikhala edotyeni]]
'''Ikhala''' sisityalo esikhula emaweni okanye emadotyeni, ingakumbi kwiindawo ezishushu nezomileyo zaseMpuma Koloni naseNtshona Koloni. Linamagqabi ashinyeneyo aluhlaza, anameva ecaleni kwaye ajonge phezulu kwaye linegquba elide eligqunywe ngamagqabi omileyo.<ref name="Yates">Yates A. (2002) ''Yates Garden Guide''. Harper Collins Australia</ref> Lidume kakhulu ngencindi yalo ekrakrayo esetyenziswa ngengeyeza lokunyanga isisu kwakunye nokunyanga amantshonsho xa egulayo (enentshulube). Liyafana nomaweni kuba lithanda ukukhula ematyeni.
Ikhala xa ulijongile indawo efana nomhlaba, kwaye abantu abaninzi bavamise ukusibhidanisa esisibini ngengamawele. Umhlaba wona usetyenziswa ngabantu xa befuna ukwenza igwada(snif) okanye intsu. Umhlaba unamagqabii abomvu kwaye naye unameva ahlabayo kanje ngekhala. Uyakuthi akoma umhlaba ubase ngawo umlilo uza kuvutha njengenkuni.
[[Ngokweenkcukacha:Ikhala 1.jpg|thumb|157x157px|Umhlaba uzimele]]
== Umsebenzi walo ==
* Ukhathalelo lolusu: Abantu bathatha incindi ecacileyo ephuma ngaphakthi emagqabini ukuthambisa ukutsha lilanga, amanxeba amancinci, kunye nolusu olomileyo (amashubaba).
* Uncedo lwesisu: Amayeza athile akwaNtu asebenzisa lencindi ityheli ephuma kwikhala njengeyeza lokukhulula ukuqhinwa khona ukuze umntu atyatyaze.
* Iimveliso: Inkampani zongeza isicatshulwa sekhala kwiimveliso zokuthambisa, iiloshini, iisepha, kunye neziselo ezithile.<ref name="Reynolds">Reynolds, Tom (Ed.) (2004) ''Aloes: The genus Aloe (Medicinal and Aromatic Plants - Industrial Profiles''. CRC Press. {{ISBN|978-0415306720}}</ref>
== Ukhathalelo lwesityalo ==
Uyakwazi nokusikhulisa endlini okanye eyadini yakho esisityalo xa ungumntu ofuna ukuzikhulisela.
Kufunela wenze ngoluhlobo:
* Ukukhanya: Beka isityalo sakho elangeni eliqaqambileyo kodwa lingathi ntsho esityalweni sakho, khona ukuze amagqabi angatshi okanye oluleke kakhulu.
* Amanzi: Sincancise kakuhle, kodwa yeka umhlaba wome ngokupheleleyo phambi kokuba uphinde usincancise ukunqanda ukubola iingcambu.
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
ccm237aedjae9q3sdp3ows2bpm7n3jk
41730
41723
2026-09-08T10:12:35Z
Ano Miller
16528
added categories
41730
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Aloe arborescens 01.JPG|thumb|196x196px|Ikhala edotyeni]]
'''Ikhala''' sisityalo esikhula emaweni okanye emadotyeni, ingakumbi kwiindawo ezishushu nezomileyo zaseMpuma Koloni naseNtshona Koloni. Linamagqabi ashinyeneyo aluhlaza, anameva ecaleni kwaye ajonge phezulu kwaye linegquba elide eligqunywe ngamagqabi omileyo.<ref name="Yates">Yates A. (2002) ''Yates Garden Guide''. Harper Collins Australia</ref> Lidume kakhulu ngencindi yalo ekrakrayo esetyenziswa ngengeyeza lokunyanga isisu kwakunye nokunyanga amantshonsho xa egulayo (enentshulube). Liyafana nomaweni kuba lithanda ukukhula ematyeni.
Ikhala xa ulijongile indawo efana nomhlaba, kwaye abantu abaninzi bavamise ukusibhidanisa esisibini ngengamawele. Umhlaba wona usetyenziswa ngabantu xa befuna ukwenza igwada(snif) okanye intsu. Umhlaba unamagqabii abomvu kwaye naye unameva ahlabayo kanje ngekhala. Uyakuthi akoma umhlaba ubase ngawo umlilo uza kuvutha njengenkuni.
[[Ngokweenkcukacha:Ikhala 1.jpg|thumb|157x157px|Umhlaba uzimele]]
== Umsebenzi walo ==
* Ukhathalelo lolusu: Abantu bathatha incindi ecacileyo ephuma ngaphakthi emagqabini ukuthambisa ukutsha lilanga, amanxeba amancinci, kunye nolusu olomileyo (amashubaba).
* Uncedo lwesisu: Amayeza athile akwaNtu asebenzisa lencindi ityheli ephuma kwikhala njengeyeza lokukhulula ukuqhinwa khona ukuze umntu atyatyaze.
* Iimveliso: Inkampani zongeza isicatshulwa sekhala kwiimveliso zokuthambisa, iiloshini, iisepha, kunye neziselo ezithile.<ref name="Reynolds">Reynolds, Tom (Ed.) (2004) ''Aloes: The genus Aloe (Medicinal and Aromatic Plants - Industrial Profiles''. CRC Press. {{ISBN|978-0415306720}}</ref>
== Ukhathalelo lwesityalo ==
Uyakwazi nokusikhulisa endlini okanye eyadini yakho esisityalo xa ungumntu ofuna ukuzikhulisela.
Kufunela wenze ngoluhlobo:
* Ukukhanya: Beka isityalo sakho elangeni eliqaqambileyo kodwa lingathi ntsho esityalweni sakho, khona ukuze amagqabi angatshi okanye oluleke kakhulu.
* Amanzi: Sincancise kakuhle, kodwa yeka umhlaba wome ngokupheleleyo phambi kokuba uphinde usincancise ukunqanda ukubola iingcambu.
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
<references />
[[Uluhlu:Plant]]
[[Uluhlu:Isityalo]]
[[Uluhlu:Wild plant]]
3zqmu03ycxrto74dhnux8pmcv564vg1
41733
41730
2026-09-08T10:18:45Z
Ano Miller
16528
41733
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Aloe arborescens 01.JPG|thumb|196x196px|Ikhala edotyeni]]
'''Ikhala''' sisityalo esikhula emaweni okanye emadotyeni, ingakumbi kwiindawo ezishushu nezomileyo zaseMpuma Koloni naseNtshona Koloni. Linamagqabi ashinyeneyo aluhlaza, anameva ecaleni kwaye ajonge phezulu kwaye linegquba elide eligqunywe ngamagqabi omileyo.<ref name="Yates">Yates A. (2002) ''Yates Garden Guide''. Harper Collins Australia</ref> Lidume kakhulu ngencindi yalo ekrakrayo esetyenziswa ngengeyeza lokunyanga isisu kwakunye nokunyanga amantshonsho xa egulayo (enentshulube). Liyafana nomaweni kuba lithanda ukukhula ematyeni.
Ikhala xa ulijongile indawo efana nomhlaba, kwaye abantu abaninzi bavamise ukusibhidanisa esisibini ngengamawele. Umhlaba wona usetyenziswa ngabantu xa befuna ukwenza igwada(snif) okanye intsu. Umhlaba unamagqabii abomvu kwaye naye unameva ahlabayo kanje ngekhala. Uyakuthi akoma umhlaba ubase ngawo umlilo uza kuvutha njengenkuni.
[[Ngokweenkcukacha:Ikhala 1.jpg|thumb|157x157px|Umhlaba uzimele]]
== Umsebenzi walo ==
* Ukhathalelo lolusu: Abantu bathatha incindi ecacileyo ephuma ngaphakthi emagqabini ukuthambisa ukutsha lilanga, amanxeba amancinci, kunye nolusu olomileyo (amashubaba).
* Uncedo lwesisu: Amayeza athile akwaNtu asebenzisa lencindi ityheli ephuma kwikhala njengeyeza lokukhulula ukuqhinwa khona ukuze umntu atyatyaze.
* Iimveliso: Inkampani zongeza isicatshulwa sekhala kwiimveliso zokuthambisa, iiloshini, iisepha, kunye neziselo ezithile.<ref name="Reynolds">Reynolds, Tom (Ed.) (2004) ''Aloes: The genus Aloe (Medicinal and Aromatic Plants - Industrial Profiles''. CRC Press. {{ISBN|978-0415306720}}</ref>
* Uncedo kwizilwanyane: Liyathathwa lin
== Ukhathalelo lwesityalo ==
Uyakwazi nokusikhulisa endlini okanye eyadini yakho esisityalo xa ungumntu ofuna ukuzikhulisela.
Kufunela wenze ngoluhlobo:
* Ukukhanya: Beka isityalo sakho elangeni eliqaqambileyo kodwa lingathi ntsho esityalweni sakho, khona ukuze amagqabi angatshi okanye oluleke kakhulu.
* Amanzi: Sincancise kakuhle, kodwa yeka umhlaba wome ngokupheleleyo phambi kokuba uphinde usincancise ukunqanda ukubola iingcambu.
*
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
<references />
[[Uluhlu:Plant]]
[[Uluhlu:Isityalo]]
[[Uluhlu:Wild plant]]
rbm1t9kekep0c5bdbodfw365nismfv9
41737
41733
2026-09-08T10:27:17Z
Ano Miller
16528
added words
41737
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Aloe arborescens 01.JPG|thumb|196x196px|Ikhala edotyeni]]
'''Ikhala''' sisityalo esikhula emaweni okanye emadotyeni, ingakumbi kwiindawo ezishushu nezomileyo zaseMpuma Koloni naseNtshona Koloni. Linamagqabi ashinyeneyo aluhlaza, anameva ecaleni kwaye ajonge phezulu kwaye linegquba elide eligqunywe ngamagqabi omileyo.<ref name="Yates">Yates A. (2002) ''Yates Garden Guide''. Harper Collins Australia</ref> Lidume kakhulu ngencindi yalo ekrakrayo esetyenziswa ngengeyeza lokunyanga isisu kwakunye nokunyanga amantshonsho xa egulayo (enentshulube). Liyafana nomaweni kuba lithanda ukukhula ematyeni.
Ikhala xa ulijongile indawo efana nomhlaba, kwaye abantu abaninzi bavamise ukusibhidanisa esisibini ngengamawele. Umhlaba wona usetyenziswa ngabantu xa befuna ukwenza igwada(snif) okanye intsu. Umhlaba unamagqabii abomvu kwaye naye unameva ahlabayo kanje ngekhala. Uyakuthi akoma umhlaba ubase ngawo umlilo uza kuvutha njengenkuni.
[[Ngokweenkcukacha:Ikhala 1.jpg|thumb|157x157px|Umhlaba uzimele]]
== Umsebenzi walo ==
* Ukhathalelo lolusu: Abantu bathatha incindi ecacileyo ephuma ngaphakthi emagqabini ukuthambisa ukutsha lilanga, amanxeba amancinci, kunye nolusu olomileyo (amashubaba).
* Uncedo lwesisu: Amayeza athile akwaNtu asebenzisa lencindi ityheli ephuma kwikhala njengeyeza lokukhulula ukuqhinwa khona ukuze umntu atyatyaze.
* Iimveliso: Inkampani zongeza isicatshulwa sekhala kwiimveliso zokuthambisa, iiloshini, iisepha, kunye neziselo ezithile.<ref name="Reynolds">Reynolds, Tom (Ed.) (2004) ''Aloes: The genus Aloe (Medicinal and Aromatic Plants - Industrial Profiles''. CRC Press. {{ISBN|978-0415306720}}</ref>
* Uncedo kwizilwanyane: Liyathathwa linqunqwe, lifakwe esityeni ligalelwe amanzi iinkukhu kunye namantshantsho zisele.
== Ukhathalelo lwesityalo ==
Uyakwazi nokusikhulisa endlini okanye eyadini yakho esisityalo xa ungumntu ofuna ukuzikhulisela.
Kufunela wenze ngoluhlobo:
* Ukukhanya: Beka isityalo sakho elangeni eliqaqambileyo kodwa lingathi ntsho esityalweni sakho, khona ukuze amagqabi angatshi okanye oluleke kakhulu.
* Amanzi: Sincancise kakuhle, kodwa yeka umhlaba wome ngokupheleleyo phambi kokuba uphinde usincancise ukunqanda ukubola iingcambu.
*Ukhuseleko: Sigcine kude neekati nezinja kuba ikhala elikrwada likwayiyo netyhefu. Kufuneka ulisebenzise ngobunono ungaliseli kakhulu ngoba lizakuphuma kakubi lingabiloncedo.
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
<references />
[[Uluhlu:Plant]]
[[Uluhlu:Isityalo]]
[[Uluhlu:Wild plant]]
632k536cegbuya3bx2wlfg156tg45v4
41762
41737
2026-09-08T10:46:21Z
Ano Miller
16528
more paragraphs
41762
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Aloe arborescens 01.JPG|thumb|196x196px|Ikhala edotyeni]]
'''Ikhala''' sisityalo esikhula emaweni okanye emadotyeni, ingakumbi kwiindawo ezishushu nezomileyo zaseMpuma Koloni naseNtshona Koloni. Linamagqabi ashinyeneyo aluhlaza, anameva ecaleni kwaye ajonge phezulu kwaye linegquba elide eligqunywe ngamagqabi omileyo.<ref name="Yates">Yates A. (2002) ''Yates Garden Guide''. Harper Collins Australia</ref> Lidume kakhulu ngencindi yalo ekrakrayo esetyenziswa ngengeyeza lokunyanga isisu kwakunye nokunyanga amantshonsho xa egulayo (enentshulube). Liyafana nomaweni kuba lithanda ukukhula ematyeni.
Ikhala xa ulijongile indawo efana nomhlaba, kwaye abantu abaninzi bavamise ukusibhidanisa esisibini ngengamawele. Umhlaba wona usetyenziswa ngabantu xa befuna ukwenza igwada(snif) okanye intsu. Umhlaba unamagqabii abomvu kwaye naye unameva ahlabayo kanje ngekhala. Uyakuthi akoma umhlaba ubase ngawo umlilo uza kuvutha njengenkuni. Bayakwazi nokusebenzisa ikhala xa bebiya iyadi kuba ebusuka incidi isokolo ikhona, lonto inceda ukuba umlilo wasebusika anganwenwi angene eziyadini zabantu.
Abantu bexesha lakudala balixabisile kakhulu ikhala ngoba linceda ngento yonke. Lithomalalisa intlungu xa enenxeba elincinci.
[[Ngokweenkcukacha:Ikhala 1.jpg|thumb|157x157px|Umhlaba uzimele]]
== Umsebenzi walo ==
* Ukhathalelo lolusu: Abantu bathatha incindi ecacileyo ephuma ngaphakthi emagqabini ukuthambisa ukutsha lilanga, amanxeba amancinci, kunye nolusu olomileyo (amashubaba).
* Uncedo lwesisu: Amayeza athile akwaNtu asebenzisa lencindi ityheli ephuma kwikhala njengeyeza lokukhulula ukuqhinwa khona ukuze umntu atyatyaze.
* Iimveliso: Inkampani zongeza isicatshulwa sekhala kwiimveliso zokuthambisa, iiloshini, iisepha, kunye neziselo ezithile.<ref name="Reynolds">Reynolds, Tom (Ed.) (2004) ''Aloes: The genus Aloe (Medicinal and Aromatic Plants - Industrial Profiles''. CRC Press. {{ISBN|978-0415306720}}</ref>
* Uncedo kwizilwanyane: Liyathathwa linqunqwe, lifakwe esityeni ligalelwe amanzi iinkukhu kunye namantshantsho zisele.
== Ukhathalelo lwesityalo ==
Uyakwazi nokusikhulisa endlini okanye eyadini yakho esisityalo xa ungumntu ofuna ukuzikhulisela.
Kufunela wenze ngoluhlobo:
* Ukukhanya: Beka isityalo sakho elangeni eliqaqambileyo kodwa lingathi ntsho esityalweni sakho, khona ukuze amagqabi angatshi okanye oluleke kakhulu.
* [[Amanzi]]: Sincancise kakuhle, kodwa yeka umhlaba wome ngokupheleleyo phambi kokuba uphinde usincancise ukunqanda ukubola iingcambu.
*Ukhuseleko: Sigcine kude neekati nezinja kuba ikhala elikrwada likwayiyo netyhefu. Kufuneka ulisebenzise ngobunono ungaliseli kakhulu ngoba lizakuphuma kakubi lingabiloncedo.
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
<references />
[[Uluhlu:Plant]]
[[Uluhlu:Isityalo]]
[[Uluhlu:Wild plant]]
ht4hbptrdm1x11kz0r4yivv4cb2911m
Ukubaluleka kolwimi lweenkobe ukufundisa zonke izifundo
0
9289
41693
2026-09-08T08:31:51Z
Zanenkanyamba
16545
Created an entry for Ulwimi lweenkobe
41693
wikitext
text/x-wiki
'''Ulwimi lweenkobe''' lulwimi lwasekhaya.<ref>{{Cite book|last=Davies|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=JeTwQB5doD4C|title=The Native Speaker: Myth and Reality|date=2003|publisher=Multilingual Matters|isbn=1-85359-622-1|access-date=20 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20230117111025/https://books.google.com/books?id=JeTwQB5doD4C|archive-date=17 January 2023|url-status=live}} {{Page needed|date=September 2010}}</ref> Olu lwimi lulwimi umntwana athi afumane ngalo ulwazi olusisiseko ekhaya. Umzekelo, ulwimi umntwana athi aqale ukulithetha xa efunda ukuthetha, mama, tata, bhuti. Amaciko athi olu lwimi lulwimi umntwana aluncanca ebeleni kunina noluyinxalenye yembali amasiko, izithethe, inkcubeko, kwakunye noqhagamshelwano lwendalo. Ulwimi lweenkobe lulwimi olungenafuthe nampembelelo yolwazi olufunyanwanwa esikolweni: luvumela umntu ukuba acinge kwaye adandalazise amabali, ngokuzithemba, ngokwenjenjalo uthi anxulumane ngokugqibeleleyo noluNtu lwakowabo. ukutsho oko ulwimi lweenkobe lulwimi azalelwa kulo umntwana, afunde ngalo ukunxebelelana ekhaya, kwaye lutyala ulwazi olusisiseko ngendalo nezinto ezimngqongileyo.
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
kn8h1r7dcj9o8zmdlculhboscsc0yl7
41706
41693
2026-09-08T09:37:43Z
Zanenkanyamba
16545
41706
wikitext
text/x-wiki
'''Ulwimi lweenkobe''' lulwimi lwasekhaya. Olu lulwimi umntwana athi afumane ngalo ulwazi olusisiseko ekhaya, ukutsho oko lulwimi afunda ngalo ukuthetha. Amaciko athi olu lulwimi umntwana aluncanca ebeleni kunina noluyinxalenye yembali, amasiko, izithethe, inkcubeko, kwakunye noqhagamshelwano lwendalo<ref name="Love and Ansaldo 2010">{{Cite journal|last1=Love|first1=Nigel|last2=Ansaldo|first2=Umberto|date=2010|title=The native speaker and the mother tongue|journal=Language Sciences|volume=32|issue=6|pages=589–593|doi=10.1016/j.langsci.2010.09.003}}</ref>.Ulwimi lweenkobe lulwimi olungenafuthe nampembelelo yolwazi olufunyanwanwa esikolweni, luvumela umntu ukuba acinge kwaye adandalazise amabali, ngokuzithemba, ngokwenjenjalo uthi anxulumane ngokugqibeleleyo noluNtu lwakowabo<ref name=":0">{{Cite web|last1=Bandyopadhyay|first1=Debaprasad|title="(M)Other Tongue Syndrome: From Breast To Bottle."|url=https://www.academia.edu/411071|website=academia.edu|access-date=2024-05-20}}</ref>. ukutsho oko ulwimi lweenkobe lulwimi azalelwa kulo umntwana, afunde ngalo ukunxebelelana ekhaya, kwaye lutyala ulwazi olusisiseko ngendalo nezinto ezimngqongileyo. Ukusetyenziswa kolu lwimi ukuxhamla ulwazi kuzo zonke izifundo kungayinzuzo njengoko abafundi bazakube besebenzisa ulwimi abaluqondayo nabanxebelelana ngalo rhoqo.
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
tj3lr8hb73g45fslvrty30yheu6mjc1
41716
41706
2026-09-08T09:57:51Z
Zanenkanyamba
16545
41716
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Ukusetyenziswa kolwimi lwenkobe ukufundisa zonke izifundo.jpg|thumb|Ukubaluleka kolwimi lwenkobe ukufundisa zonke izifundo]]
'''Ulwimi lweenkobe''' lulwimi lwasekhaya. Olu lulwimi umntwana athi afumane ngalo ulwazi olusisiseko ekhaya, ukutsho oko lulwimi afunda ngalo ukuthetha. Amaciko athi olu lulwimi umntwana aluncanca ebeleni kunina noluyinxalenye yembali, amasiko, izithethe, inkcubeko, kwakunye noqhagamshelwano lwendalo<ref name="Love and Ansaldo 2010">{{Cite journal|last1=Love|first1=Nigel|last2=Ansaldo|first2=Umberto|date=2010|title=The native speaker and the mother tongue|journal=Language Sciences|volume=32|issue=6|pages=589–593|doi=10.1016/j.langsci.2010.09.003}}</ref>.Ulwimi lweenkobe lulwimi olungenafuthe nampembelelo yolwazi olufunyanwanwa esikolweni, luvumela umntu ukuba acinge kwaye adandalazise amabali, ngokuzithemba, ngokwenjenjalo uthi anxulumane ngokugqibeleleyo noluNtu lwakowabo<ref name=":0">{{Cite web|last1=Bandyopadhyay|first1=Debaprasad|title="(M)Other Tongue Syndrome: From Breast To Bottle."|url=https://www.academia.edu/411071|website=academia.edu|access-date=2024-05-20}}</ref>. ukutsho oko ulwimi lweenkobe lulwimi azalelwa kulo umntwana, afunde ngalo ukunxebelelana ekhaya, kwaye lutyala ulwazi olusisiseko ngendalo nezinto ezimngqongileyo. Ukusetyenziswa kolu lwimi ukuxhamla ulwazi kuzo zonke izifundo kungayinzuzo njengoko abafundi bazakube besebenzisa ulwimi abaluqondayo nabanxebelelana ngalo rhoqo.
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
1duocws1ry4coi7dkh5zaw2ta84qnf6
41717
41716
2026-09-08T09:59:19Z
Zanenkanyamba
16545
41717
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Ukusetyenziswa kolwimi lwenkobe ukufundisa zonke izifundo.jpg|thumb|Ukubaluleka kolwimi lwenkobe ukufundisa zonke izifundo]]
'''Ulwimi lweenkobe''' lulwimi lwasekhaya. Olu lulwimi umntwana athi afumane ngalo ulwazi olusisiseko ekhaya, ukutsho oko lulwimi afunda ngalo ukuthetha. Amaciko athi olu lulwimi umntwana aluncanca ebeleni kunina noluyinxalenye yembali, amasiko, izithethe, inkcubeko, kwakunye noqhagamshelwano lwendalo<ref name="Love and Ansaldo 2010">{{Cite journal|last1=Love|first1=Nigel|last2=Ansaldo|first2=Umberto|date=2010|title=The native speaker and the mother tongue|journal=Language Sciences|volume=32|issue=6|pages=589–593|doi=10.1016/j.langsci.2010.09.003}}</ref>.Ulwimi lwenkobe lulwimi olungenafuthe nampembelelo yolwazi olufunyanwanwa esikolweni, luvumela umntu ukuba acinge kwaye adandalazise amabali, ngokuzithemba, ngokwenjenjalo uthi anxulumane ngokugqibeleleyo noluNtu lwakowabo<ref name=":0">{{Cite web|last1=Bandyopadhyay|first1=Debaprasad|title="(M)Other Tongue Syndrome: From Breast To Bottle."|url=https://www.academia.edu/411071|website=academia.edu|access-date=2024-05-20}}</ref>. ukutsho oko ulwimi lwenkobe lulwimi azalelwa kulo umntwana, afunde ngalo ukunxebelelana ekhaya, kwaye lutyala ulwazi olusisiseko ngendalo nezinto ezimngqongileyo. Ukusetyenziswa kolu lwimi ukuxhamla ulwazi kuzo zonke izifundo kungayinzuzo njengoko abafundi bazakube besebenzisa ulwimi abaluqondayo nabanxebelelana ngalo rhoqo.
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
5fjc12uvdb3i9pbdzhpctdj6sytsmy5
41721
41717
2026-09-08T10:05:08Z
Zanenkanyamba
16545
41721
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Ukusetyenziswa kolwimi lwenkobe ukufundisa zonke izifundo.jpg|thumb|Ukubaluleka kolwimi lwenkobe ukufundisa zonke izifundo]]
'''Ulwimi lwenkobe''' lulwimi lwasekhaya. Olu lulwimi umntwana athi afumane ngalo ulwazi olusisiseko ekhaya, ukutsho oko lulwimi afunda ngalo ukuthetha. Amaciko athi olu lulwimi umntwana aluncanca ebeleni kunina noluyinxalenye yembali, amasiko, izithethe, inkcubeko, kwakunye noqhagamshelwano lwendalo<ref name="Love and Ansaldo 2010">{{Cite journal|last1=Love|first1=Nigel|last2=Ansaldo|first2=Umberto|date=2010|title=The native speaker and the mother tongue|journal=Language Sciences|volume=32|issue=6|pages=589–593|doi=10.1016/j.langsci.2010.09.003}}</ref>.Ulwimi lwenkobe lulwimi olungenafuthe nampembelelo yolwazi olufunyanwanwa esikolweni, luvumela umntu ukuba acinge kwaye adandalazise amabali, ngokuzithemba, ngokwenjenjalo uthi anxulumane ngokugqibeleleyo noluNtu lwakowabo<ref name=":0">{{Cite web|last1=Bandyopadhyay|first1=Debaprasad|title="(M)Other Tongue Syndrome: From Breast To Bottle."|url=https://www.academia.edu/411071|website=academia.edu|access-date=2024-05-20}}</ref>. ukutsho oko ulwimi lwenkobe lulwimi azalelwa kulo umntwana, afunde ngalo ukunxebelelana ekhaya, kwaye lutyala ulwazi olusisiseko ngendalo nezinto ezimngqongileyo. Ukusetyenziswa kolu lwimi ukuxhamla ulwazi kuzo zonke izifundo kungayinzuzo njengoko abafundi bazakube besebenzisa ulwimi abaluqondayo nabanxebelelana ngalo rhoqo.
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
k7jqa1xea2oke5afhjscyumk0kxauom
41729
41721
2026-09-08T10:12:20Z
Zanenkanyamba
16545
41729
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Ukusetyenziswa kolwimi lwenkobe ukufundisa zonke izifundo.jpg|thumb|Ukubaluleka kolwimi lwenkobe ukufundisa zonke izifundo]]
'''Ulwimi lwenkobe''' lulwimi lwasekhaya. Olu lulwimi umntwana athi afumane ngalo ulwazi olusisiseko ekhaya, ukutsho oko lulwimi afunda ngalo ukuthetha. Amaciko athi olu lulwimi umntwana aluncanca ebeleni kunina noluyinxalenye yembali, amasiko, izithethe, inkcubeko, kwakunye noqhagamshelwano lwendalo<ref name="Love and Ansaldo 2010">{{Cite journal|last1=Love|first1=Nigel|last2=Ansaldo|first2=Umberto|date=2010|title=The native speaker and the mother tongue|journal=Language Sciences|volume=32|issue=6|pages=589–593|doi=10.1016/j.langsci.2010.09.003}}</ref>.Ulwimi lwenkobe lulwimi olungenafuthe nampembelelo yolwazi olufunyanwanwa esikolweni, luvumela umntu ukuba acinge kwaye adandalazise amabali, ngokuzithemba, ngokwenjenjalo uthi anxulumane ngokugqibeleleyo noluNtu lwakowabo<ref name=":0">{{Cite web|last1=Bandyopadhyay|first1=Debaprasad|title="(M)Other Tongue Syndrome: From Breast To Bottle."|url=https://www.academia.edu/411071|website=academia.edu|access-date=2024-05-20}}</ref>. ukutsho oko ulwimi lwenkobe lulwimi azalelwa kulo umntwana, afunde ngalo ukunxebelelana ekhaya, kwaye lutyala ulwazi olusisiseko ngendalo nezinto ezimngqongileyo. Ukusetyenziswa kolu lwimi ukuxhamla ulwazi kuzo zonke izifundo kungayinzuzo njengoko abafundi bazakube besebenzisa ulwimi abaluqondayo nabanxebelelana ngalo rhoqo.
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
<references />
[[Uluhlu:Languages]]
[[Uluhlu:Ulwimi]]
[[Uluhlu:Ukufunda nokufundisa]]
njxtmnimh3b0fmjzophezuin6msjg2p
41758
41729
2026-09-08T10:40:19Z
Zanenkanyamba
16545
41758
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Ukusetyenziswa kolwimi lwenkobe ukufundisa zonke izifundo.jpg|thumb|Ukubaluleka kolwimi lwenkobe ukufundisa zonke izifundo]]
'''[[Ulwimi]] [[lwenkobe]]''' lulwimi lwasekhaya. Olu lulwimi umntwana athi afumane ngalo ulwazi olusisiseko ekhaya, ukutsho oko lulwimi afunda ngalo ukuthetha. Amaciko athi olu lulwimi umntwana aluncanca ebeleni kunina noluyinxalenye yembali, [[Amasiko akwaXhosa|amasiko]], [[Amasiko nezithethe zakwaNtu|izithethe]], [[inkcubeko]], kwakunye noqhagamshelwano lwendalo<ref name="Love and Ansaldo 2010">{{Cite journal|last1=Love|first1=Nigel|last2=Ansaldo|first2=Umberto|date=2010|title=The native speaker and the mother tongue|journal=Language Sciences|volume=32|issue=6|pages=589–593|doi=10.1016/j.langsci.2010.09.003}}</ref>.Ulwimi lwenkobe lulwimi olungenafuthe nampembelelo yolwazi olufunyanwanwa esikolweni, luvumela umntu ukuba acinge kwaye adandalazise amabali, ngokuzithemba, ngokwenjenjalo uthi anxulumane ngokugqibeleleyo noluNtu lwakowabo<ref name=":0">{{Cite web|last1=Bandyopadhyay|first1=Debaprasad|title="(M)Other Tongue Syndrome: From Breast To Bottle."|url=https://www.academia.edu/411071|website=academia.edu|access-date=2024-05-20}}</ref>. ukutsho oko ulwimi lwenkobe lulwimi azalelwa kulo [[umntwana]], afunde ngalo ukunxebelelana ekhaya, kwaye lutyala ulwazi olusisiseko ngendalo nezinto ezimngqongileyo. Ukusetyenziswa kolu lwimi ukuxhamla ulwazi kuzo zonke izifundo kungayinzuzo njengoko abafundi bazakube besebenzisa ulwimi abaluqondayo nabanxebelelana ngalo rhoqo.
'''Injongo'''
Ukuqinisekisa ukuba abafundi baxhamla ulwazi ngolwimi lwenkobe
Ukwenza ukufunda kubelula.
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
<references />
[[Uluhlu:Languages]]
[[Uluhlu:Ulwimi]]
[[Uluhlu:Ukufunda nokufundisa]]
a34wzn34d9s31zvrwb23gvq8aqxiwc0
Ijerumane
0
9290
41695
2026-09-08T08:41:00Z
Uthandiwe
16529
created a page
41695
wikitext
text/x-wiki
'''Ijerumane''' lilaphu elinemibhalo ethungelweyo elibaluleke kakhulu emzini wakwaNtu, kwilizwe laseMzantsi Afrika. Linxitywa kakhulu ngabafazi abasandula ukutshata ( ababizwa njengoomakoti ) kwiinkcubeko zamanguni ingakumbi umzi wakwaXhosa.Ngaphandle kwezizwe zabeNguni , nakwinkcubeko yabeSotho ijerumane linomsebenzi nentsingiselo. Elilaphu likwabizwa ngokuba lijerimani, isejeremane okanye isishweshwe ngokwelwimi lwabeSotho.
== Imvelaphi nembali yelaphu ==
Igama elithi jerumane xaliguqulelwa esingesini yi <nowiki>''</nowiki>German print" , le nguqulo iyodwa ibonisa imvelaphi yelilaphu. Imvelaphi nembali yalo libali elinikisa omkhulu umdla mayelana nokujika kwaye nokuziqhelanisa neenkcubeko zabanye.<ref>{{cite news|last=Marshall|first=Rhodé|date=18 February 2018|title=All hail shweshwe: The history and rebirth of an iconic fabric|work=News24|location=South Africa|url=https://www.news24.com/w24/style/fashion/style/all-hail-shweshwe-the-history-and-rebirth-of-an-iconic-fabric-20180218}}</ref>
=== Ukufika nokukwamkelwa kwenkcubeko ===
Ukusukela ngonyaka ka-1858 ukuya kunyaka ka-1859 , abemi base Jamani nabasebukhosini bafika kumandla waseMpuma Koloni,eMzantsi Afrika. Abafazi babemi bafika nelaphu elikhethekileyo.Eli laphu liqinile, lidaywe okanye liqatywe ngombala we Indigo kwaye elinemibhalo neephatheni ezingaqhelekanga.
== '''Imithombo esetyinzisiweyo''' ==
ejhnyccdghiu4c55v9wqtq50eosvma1
41703
41695
2026-09-08T08:53:03Z
Uthandiwe
16529
created a page
41703
wikitext
text/x-wiki
'''Ijerumane''' lilaphu elinemibhalo ethungelweyo elibaluleke kakhulu emzini wakwaNtu, kwilizwe laseMzantsi Afrika. Linxitywa kakhulu ngabafazi abasandula ukutshata ( ababizwa njengoomakoti ) kwiinkcubeko zamanguni ingakumbi umzi wakwaXhosa.Ngaphandle kwezizwe zabeNguni , nakwinkcubeko yabeSotho ijerumane linomsebenzi nentsingiselo. Elilaphu likwabizwa ngokuba lijerimani, isejeremane okanye isishweshwe ngokwelwimi lwabeSotho.
== Imvelaphi nembali yelaphu ==
Igama elithi jerumane xaliguqulelwa esingesini yi <nowiki>''</nowiki>German print" , le nguqulo iyodwa ibonisa imvelaphi yelilaphu. Imvelaphi nembali yalo libali elinikisa omkhulu umdla mayelana nokujika kwaye nokuziqhelanisa neenkcubeko zabanye.<ref>{{cite news|last=Marshall|first=Rhodé|date=18 February 2018|title=All hail shweshwe: The history and rebirth of an iconic fabric|work=News24|location=South Africa|url=https://www.news24.com/w24/style/fashion/style/all-hail-shweshwe-the-history-and-rebirth-of-an-iconic-fabric-20180218}}</ref>
=== Ukufika nokukwamkelwa kwenkcubeko ===
Ukusukela ngonyaka ka-1858 ukuya kunyaka ka-1859 , abemi base Jamani nabasebukhosini bafika kumandla waseMpuma Koloni,eMzantsi Afrika. Abafazi babemi bafika nelaphu elikhethekileyo eliqinileyo, elalilidaywe okanye liqatywe ngombala we Indigo kwaye elinemibhalo neepateni ezingaqhelekanga zejometri. Abafazi bakwaXhosa baqalisa ukuthengisa eli laphu le-Indigo, kwaya kwaya ekuhambeni kwexesha abafazi batshintsha iimpahla zesintu (ulusu lwezilwanyana ebebelunxiba) banxiba iimpahla ezenziwe ngelilaphu laseJamani.
== '''Imithombo esetyinzisiweyo''' ==
iamnpdi9g6sszojtpgq7y9ngbr7e9yz
41726
41703
2026-09-08T10:07:14Z
Uthandiwe
16529
created a page
41726
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Ijerumane02.jpg|thumb|Umfanekiso kamama wam enxibe iJerumane lakhe nempahla zakhe zobufazi ( Makoti Attire) .]]
[[Ngokweenkcukacha:Ijerumane01.jpg|thumb|Umfanekiso obunisa olunye uhlobo kwanye nepateni yejerumane ]]
'''Ijerumane''' lilaphu elinemibhalo ethungelweyo elibaluleke kakhulu emzini wakwaNtu, kwilizwe laseMzantsi Afrika. Linxitywa kakhulu ngabafazi abasandula ukutshata ( ababizwa njengoomakoti ) kwiinkcubeko zamanguni ingakumbi umzi wakwaXhosa.Ngaphandle kwezizwe zabeNguni , nakwinkcubeko yabeSotho ijerumane linomsebenzi nentsingiselo. Elilaphu likwabizwa ngokuba lijerimani, isejeremane okanye isishweshwe ngokwelwimi lwabeSotho.
== Imvelaphi nembali yelaphu ==
Igama elithi jerumane xaliguqulelwa esingesini yi <nowiki>''</nowiki>German print" , le nguqulo iyodwa ibonisa imvelaphi yelilaphu. Imvelaphi nembali yalo libali elinikisa omkhulu umdla mayelana nokujika kwaye nokuziqhelanisa neenkcubeko zabanye.<ref>{{cite news|last=Marshall|first=Rhodé|date=18 February 2018|title=All hail shweshwe: The history and rebirth of an iconic fabric|work=News24|location=South Africa|url=https://www.news24.com/w24/style/fashion/style/all-hail-shweshwe-the-history-and-rebirth-of-an-iconic-fabric-20180218}}</ref>
=== Ukufika nokukwamkelwa kwenkcubeko ===
Ukusukela ngonyaka ka-1858 ukuya kunyaka ka-1859 , abemi base Jamani nabasebukhosini bafika kumandla waseMpuma Koloni,eMzantsi Afrika. Abafazi babemi bafika nelaphu elikhethekileyo eliqinileyo, elalilidaywe okanye liqatywe ngombala we Indigo kwaye elinemibhalo neepateni ezingaqhelekanga zejometri. Abafazi bakwaXhosa baqalisa ukuthengisa eli laphu le-Indigo, kwaya kwaya ekuhambeni kwexesha abafazi batshintsha iimpahla zesintu (ulusu lwezilwanyana ebebelunxiba) banxiba iimpahla ezenziwe ngelilaphu laseJamani.
=== Ilifa Lenkampani ye Kati Ezintathu ( Three Cats) ===
== '''Imithombo esetyinzisiweyo''' ==
<references />
sq2hc7yfh7e58aydj4ltc3yuov0akpu
41727
41726
2026-09-08T10:11:44Z
Uthandiwe
16529
added categories
41727
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Ijerumane02.jpg|thumb|Umfanekiso kamama wam enxibe iJerumane lakhe nempahla zakhe zobufazi ( Makoti Attire) .]]
[[Ngokweenkcukacha:Ijerumane01.jpg|thumb|Umfanekiso obunisa olunye uhlobo kwanye nepateni yejerumane ]]
'''Ijerumane''' lilaphu elinemibhalo ethungelweyo elibaluleke kakhulu emzini wakwaNtu, kwilizwe laseMzantsi Afrika. Linxitywa kakhulu ngabafazi abasandula ukutshata ( ababizwa njengoomakoti ) kwiinkcubeko zamanguni ingakumbi umzi wakwaXhosa.Ngaphandle kwezizwe zabeNguni , nakwinkcubeko yabeSotho ijerumane linomsebenzi nentsingiselo. Elilaphu likwabizwa ngokuba lijerimani, isejeremane okanye isishweshwe ngokwelwimi lwabeSotho.
== Imvelaphi nembali yelaphu ==
Igama elithi jerumane xaliguqulelwa esingesini yi <nowiki>''</nowiki>German print" , le nguqulo iyodwa ibonisa imvelaphi yelilaphu. Imvelaphi nembali yalo libali elinikisa omkhulu umdla mayelana nokujika kwaye nokuziqhelanisa neenkcubeko zabanye.<ref>{{cite news|last=Marshall|first=Rhodé|date=18 February 2018|title=All hail shweshwe: The history and rebirth of an iconic fabric|work=News24|location=South Africa|url=https://www.news24.com/w24/style/fashion/style/all-hail-shweshwe-the-history-and-rebirth-of-an-iconic-fabric-20180218}}</ref>
=== Ukufika nokukwamkelwa kwenkcubeko ===
Ukusukela ngonyaka ka-1858 ukuya kunyaka ka-1859 , abemi base Jamani nabasebukhosini bafika kumandla waseMpuma Koloni,eMzantsi Afrika. Abafazi babemi bafika nelaphu elikhethekileyo eliqinileyo, elalilidaywe okanye liqatywe ngombala we Indigo kwaye elinemibhalo neepateni ezingaqhelekanga zejometri. Abafazi bakwaXhosa baqalisa ukuthengisa eli laphu le-Indigo, kwaya kwaya ekuhambeni kwexesha abafazi batshintsha iimpahla zesintu (ulusu lwezilwanyana ebebelunxiba) banxiba iimpahla ezenziwe ngelilaphu laseJamani.
=== Ilifa Lenkampani ye Kati Ezintathu ( Three Cats) ===
== '''Imithombo esetyinzisiweyo''' ==
<references />
[[Uluhlu:Traditional clothing]]
[[Uluhlu:Iimpahla zesintu]]
49cwmwzddtlr24wntqgr8x6ccye3vbt
41757
41727
2026-09-08T10:40:09Z
Uthandiwe
16529
added a URL
41757
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Ijerumane02.jpg|thumb|Umfanekiso kamama wam enxibe iJerumane lakhe nempahla zakhe zobufazi ( Makoti Attire) .]]
[[Ngokweenkcukacha:Ijerumane01.jpg|thumb|Umfanekiso obunisa olunye uhlobo kwanye nepateni yejerumane ]]
'''Ijerumane''' lilaphu elinemibhalo ethungelweyo elibaluleke kakhulu emzini wakwaNtu, kwilizwe laseMzantsi Afrika. Linxitywa kakhulu ngabafazi abasandula ukutshata ( ababizwa njengoomakoti ) kwiinkcubeko zamanguni ingakumbi umzi wakwaXhosa.Ngaphandle kwezizwe zabeNguni , nakwinkcubeko yabeSotho ijerumane linomsebenzi nentsingiselo. Elilaphu likwabizwa ngokuba lijerimani, isejeremane okanye [[:en:Seshoeshoe|isishweshwe]] ngokwelwimi lwabeSotho.
== Imvelaphi nembali yelaphu ==
Igama elithi jerumane xaliguqulelwa esingesini yi <nowiki>''</nowiki>German print" , le nguqulo iyodwa ibonisa imvelaphi yelilaphu. Imvelaphi nembali yalo libali elinikisa omkhulu umdla mayelana nokujika kwaye nokuziqhelanisa neenkcubeko zabanye.<ref>{{cite news|last=Marshall|first=Rhodé|date=18 February 2018|title=All hail shweshwe: The history and rebirth of an iconic fabric|work=News24|location=South Africa|url=https://www.news24.com/w24/style/fashion/style/all-hail-shweshwe-the-history-and-rebirth-of-an-iconic-fabric-20180218}}</ref>
=== Ukufika nokukwamkelwa kwenkcubeko ===
Ukusukela ngonyaka ka-1858 ukuya kunyaka ka-1859 , abemi base Jamani nabasebukhosini bafika kumandla wase[[IPhondo laseMpuma-Koloni|Mpuma Koloni,]]<nowiki/>eMzantsi Afrika. Abafazi babemi bafika nelaphu elikhethekileyo eliqinileyo, elalilidaywe okanye liqatywe ngombala we Indigo kwaye elinemibhalo neepateni ezingaqhelekanga zejometri. Abafazi bakwaXhosa baqalisa ukuthengisa eli laphu le-Indigo, kwaya kwaya ekuhambeni kwexesha abafazi batshintsha iimpahla zesintu (ulusu lwezilwanyana ebebelunxiba) banxiba iimpahla ezenziwe ngelilaphu laseJamani.
=== Indaleko Yanamhlanje ===
Nangona amajerumane enzima esekwe kurhwebo lwa
== Ilifa Lenkampani ye Kati Ezintathu ( Three Cats) ==
Ekuqaleni eli laphu lafika livela eYurophu nase Asia kodwa ke imvelaphi yeli laphu ingalandwa kwindawo ngendawo ngaphandle kwezi zimbini.Namhlanje lenkampani yelilaphu iyafumaneka eMzantsi Afrika njenge Dagama phantsi kophawu oludumileyo lweThree Cats. Nangona yaqala njengelaphu elinepateni ebhlowu,liye landa laqalisa ubanenye imibala,njengo mdaka, ubomvu, neminye imibala eqaqambileyo.Umntu uyakwazi nokuzithungela impahla yeJerumane ngelaphu lika Three Cats, athunge iilokhwe okanye iibhulukhwe njengoba kubonisiwe kumfanekiso wesithathu oxhonyiweyo.
== '''Imithombo esetyinzisiweyo''' ==
<references />
[[Uluhlu:Traditional clothing]]
[[Uluhlu:Iimpahla zesintu]]
bobadv0z173sc7yxrc5ti4zhao4xh7g
41761
41757
2026-09-08T10:41:19Z
Uthandiwe
16529
Added a reference
41761
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Ijerumane02.jpg|thumb|Umfanekiso kamama wam enxibe iJerumane lakhe nempahla zakhe zobufazi ( Makoti Attire) .]]
[[Ngokweenkcukacha:Ijerumane01.jpg|thumb|Umfanekiso obunisa olunye uhlobo kwanye nepateni yejerumane ]]
'''Ijerumane''' lilaphu elinemibhalo ethungelweyo elibaluleke kakhulu emzini wakwaNtu, kwilizwe laseMzantsi Afrika. Linxitywa kakhulu ngabafazi abasandula ukutshata ( ababizwa njengoomakoti ) kwiinkcubeko zamanguni ingakumbi umzi wakwaXhosa.Ngaphandle kwezizwe zabeNguni , nakwinkcubeko yabeSotho ijerumane linomsebenzi nentsingiselo. Elilaphu likwabizwa ngokuba lijerimani, isejeremane okanye [[:en:Seshoeshoe|isishweshwe]])<ref>{{cite web|last=Oxford University Press.|date=March 10, 2026|title=Oxford University Press. (n.d.). Seshweshwe, n.|url=https://www.oed.com/dictionary/seshweshwe_n?tl=true&tab=pronunciation|url-access=registration|url-status=live|archive-url=https://doi.org/10.1093/OED/8432256931|archive-date=March 10, 2026|work=Oxford English dictionary|access-date=March 10, 2026}}</ref> ngokwelwimi lwabeSotho.
== Imvelaphi nembali yelaphu ==
Igama elithi jerumane xaliguqulelwa esingesini yi <nowiki>''</nowiki>German print" , le nguqulo iyodwa ibonisa imvelaphi yelilaphu. Imvelaphi nembali yalo libali elinikisa omkhulu umdla mayelana nokujika kwaye nokuziqhelanisa neenkcubeko zabanye.<ref>{{cite news|last=Marshall|first=Rhodé|date=18 February 2018|title=All hail shweshwe: The history and rebirth of an iconic fabric|work=News24|location=South Africa|url=https://www.news24.com/w24/style/fashion/style/all-hail-shweshwe-the-history-and-rebirth-of-an-iconic-fabric-20180218}}</ref>
=== Ukufika nokukwamkelwa kwenkcubeko ===
Ukusukela ngonyaka ka-1858 ukuya kunyaka ka-1859 , abemi base Jamani nabasebukhosini bafika kumandla wase[[IPhondo laseMpuma-Koloni|Mpuma Koloni,]]<nowiki/>eMzantsi Afrika. Abafazi babemi bafika nelaphu elikhethekileyo eliqinileyo, elalilidaywe okanye liqatywe ngombala we Indigo kwaye elinemibhalo neepateni ezingaqhelekanga zejometri. Abafazi bakwaXhosa baqalisa ukuthengisa eli laphu le-Indigo, kwaya kwaya ekuhambeni kwexesha abafazi batshintsha iimpahla zesintu (ulusu lwezilwanyana ebebelunxiba) banxiba iimpahla ezenziwe ngelilaphu laseJamani.
=== Indaleko Yanamhlanje ===
Nangona amajerumane enzima esekwe kurhwebo lwa
== Ilifa Lenkampani ye Kati Ezintathu ( Three Cats) ==
Ekuqaleni eli laphu lafika livela eYurophu nase Asia kodwa ke imvelaphi yeli laphu ingalandwa kwindawo ngendawo ngaphandle kwezi zimbini.Namhlanje lenkampani yelilaphu iyafumaneka eMzantsi Afrika njenge Dagama phantsi kophawu oludumileyo lweThree Cats. Nangona yaqala njengelaphu elinepateni ebhlowu,liye landa laqalisa ubanenye imibala,njengo mdaka, ubomvu, neminye imibala eqaqambileyo.Umntu uyakwazi nokuzithungela impahla yeJerumane ngelaphu lika Three Cats, athunge iilokhwe okanye iibhulukhwe njengoba kubonisiwe kumfanekiso wesithathu oxhonyiweyo.
== '''Imithombo esetyinzisiweyo''' ==
<references />
[[Uluhlu:Traditional clothing]]
[[Uluhlu:Iimpahla zesintu]]
q4phyt0xfzof17bsjirnva725p86u58
41765
41761
2026-09-08T10:46:52Z
Uthandiwe
16529
created a page
41765
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Ijerumane02.jpg|thumb|Umfanekiso kamama wam enxibe iJerumane lakhe nempahla zakhe zobufazi ( Makoti Attire) .]]
[[Ngokweenkcukacha:Ijerumane01.jpg|thumb|Umfanekiso obunisa olunye uhlobo kwanye nepateni yejerumane ]]
'''Ijerumane''' lilaphu elinemibhalo ethungelweyo elibaluleke kakhulu emzini wakwaNtu, kwilizwe laseMzantsi Afrika. Linxitywa kakhulu ngabafazi abasandula ukutshata ( ababizwa njengoomakoti ) kwiinkcubeko zamanguni ingakumbi umzi wakwaXhosa.Ngaphandle kwezizwe zabeNguni , nakwinkcubeko yabeSotho ijerumane linomsebenzi nentsingiselo. Elilaphu likwabizwa ngokuba lijerimani, isejeremane okanye [[:en:Seshoeshoe|isishweshwe]])<ref>{{cite web|last=Oxford University Press.|date=March 10, 2026|title=Oxford University Press. (n.d.). Seshweshwe, n.|url=https://www.oed.com/dictionary/seshweshwe_n?tl=true&tab=pronunciation|url-access=registration|url-status=live|archive-url=https://doi.org/10.1093/OED/8432256931|archive-date=March 10, 2026|work=Oxford English dictionary|access-date=March 10, 2026}}</ref> ngokwelwimi lwabeSotho.
== Imvelaphi nembali yelaphu ==
Igama elithi jerumane xaliguqulelwa esingesini yi <nowiki>''</nowiki>German print" , le nguqulo iyodwa ibonisa imvelaphi yelilaphu. Imvelaphi nembali yalo libali elinikisa omkhulu umdla mayelana nokujika kwaye nokuziqhelanisa neenkcubeko zabanye.<ref>{{cite news|last=Marshall|first=Rhodé|date=18 February 2018|title=All hail shweshwe: The history and rebirth of an iconic fabric|work=News24|location=South Africa|url=https://www.news24.com/w24/style/fashion/style/all-hail-shweshwe-the-history-and-rebirth-of-an-iconic-fabric-20180218}}</ref>
=== Ukufika nokukwamkelwa kwenkcubeko ===
Ukusukela ngonyaka ka-1858 ukuya kunyaka ka-1859 , abemi base Jamani nabasebukhosini bafika kumandla wase[[IPhondo laseMpuma-Koloni|Mpuma Koloni,]]<nowiki/>eMzantsi Afrika. Abafazi babemi bafika nelaphu elikhethekileyo eliqinileyo, elalilidaywe okanye liqatywe ngombala we Indigo kwaye elinemibhalo neepateni ezingaqhelekanga zejometri. Abafazi bakwaXhosa baqalisa ukuthengisa eli laphu le-Indigo, kwaya kwaya ekuhambeni kwexesha abafazi batshintsha iimpahla zesintu (ulusu lwezilwanyana ebebelunxiba) banxiba iimpahla ezenziwe ngelilaphu laseJamani.
=== Indaleko Yanamhlanje ===
Nangona amajerumane enzima esekwe kurhwebo lwa
== Ilifa Lenkampani ye Kati Ezintathu ( Three Cats) ==
Ekuqaleni eli laphu lafika livela eYurophu nase Asia kodwa ke imvelaphi yeli laphu ingalandwa kwindawo ngendawo ngaphandle kwezi zimbini.Namhlanje lenkampani yelilaphu iyafumaneka eMzantsi Afrika njenge Dagama phantsi kophawu oludumileyo lweThree Cats. Nangona yaqala njengelaphu elinepateni ebhlowu,liye landa laqalisa ubanenye imibala,njengo mdaka, ubomvu, neminye imibala eqaqambileyo.Umntu uyakwazi nokuzithungela impahla yeJerumane ngelaphu lika Three Cats, athunge iilokhwe okanye iibhulukhwe njengoba kubonisiwe kumfanekiso wesithathu oxhonyiweyo.
[[Ngokweenkcukacha:Three cats01.jpg|thumb|ibhulukhwe yase Dagama yelaphu lekati ezintathu]]
== '''Imithombo esetyinzisiweyo''' ==
<references />
[[Uluhlu:Traditional clothing]]
[[Uluhlu:Iimpahla zesintu]]
nxu1womubat9h5gkw2osgm8lbqmoxr5
Ingqithi yesiko lwamaGcina
0
9291
41696
2026-09-08T08:42:53Z
Zamlanga
16534
I have created a article and I have added the reference list
41696
wikitext
text/x-wiki
'''Ingqithi lisiko lakwaGcina''' lokusikwa komnwe wesibini ukusuka kucikicane kwisandla sasekhohlo kubantu basetyhini, ze emadodeni kusikwe ucikicane. Eli siko lalivame ukwenziwa xa umntwana ezalwa ngenxa yenkolelo yokuba amathambo awakaqini ngoko kulula ukuba liqhutywe kunokuba lenziwe xa umntu emdala. Ukuba lithe laphazanywa ukwenziwa ebusaneni liye lenziwe xa sele umntu emdala. Kukho inkolelo eyanyaniswa nezimbo othi ubenazo xa ungalenzelwanga eli siko ezifana nokuchama xa ulele, ukugahanjelwa kakuhle zizinto ebomini kwaye abanye abantu bakholelwa ukuba xa usophula izinto eziqhekekayo unobangela woko kukuba isiko liyakukhalela<ref>{{Cite web|url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent|accessdate=2026-09-08|website=www.tandfonline.com|doi=10.1080/00020186608707231}}</ref>.
Ngomhla wokwenziwa kweli siko umntwana ufakwa kurontabile aze abotshwe ngononophelo kwisihlala. Oko kwenzelwa ukuba igazi lingaphumi kakhulu. Emva koko ugqunywa ngelaphu ebusweni ukuvala amehlo wakhe ukuze angayiboni le nto yenziwayo kuba limasikizi eli siko. Ingcibi iza nemela ebukhali kakhulu ize inqumle umnwe. Emva koko kuthathwa umhlaba kwinduli yentuku ubekwe enxebeni. Ezinye iintsapho zibeka ubulongwe benkomo enxebeni kwaye kufuneka iphole kwisithuba seeveki ezintathu ukuya kwezintlanu. Xa wenzelwe eli siko kukho izinto ezininzi ekulindeleke uzizile ukuze uphole ngokukhawuleze.
== Imithombo yolwazi ==
npfx276tfn1vgn90zgd0kyh578j6ryh
41698
41696
2026-09-08T08:45:56Z
Zamlanga
16534
fixed the reference list
41698
wikitext
text/x-wiki
'''Ingqithi lisiko lakwaGcina''' lokusikwa komnwe wesibini ukusuka kucikicane kwisandla sasekhohlo kubantu basetyhini, ze emadodeni kusikwe ucikicane. Eli siko lalivame ukwenziwa xa umntwana ezalwa ngenxa yenkolelo yokuba amathambo awakaqini ngoko kulula ukuba liqhutywe kunokuba lenziwe xa umntu emdala. Ukuba lithe laphazanywa ukwenziwa ebusaneni liye lenziwe xa sele umntu emdala. Kukho inkolelo eyanyaniswa nezimbo othi ubenazo xa ungalenzelwanga eli siko ezifana nokuchama xa ulele, ukugahanjelwa kakuhle zizinto ebomini kwaye abanye abantu bakholelwa ukuba xa usophula izinto eziqhekekayo unobangela woko kukuba isiko liyakukhalela.<ref>{{Cite journal|last=Jansen|first=G.|date=1966-01|title=Some observations about ritual mutilation in a Transkei mission hospital, with special reference to the ingqithi ‐custom|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00020186608707231|journal=African Studies|language=en|volume=25|issue=2|pages=73–79|doi=10.1080/00020186608707231|issn=0002-0184}}</ref>
Ngomhla wokwenziwa kweli siko umntwana ufakwa kurontabile aze abotshwe ngononophelo kwisihlala. Oko kwenzelwa ukuba igazi lingaphumi kakhulu. Emva koko ugqunywa ngelaphu ebusweni ukuvala amehlo wakhe ukuze angayiboni le nto yenziwayo kuba limasikizi eli siko. Ingcibi iza nemela ebukhali kakhulu ize inqumle umnwe. Emva koko kuthathwa umhlaba kwinduli yentuku ubekwe enxebeni. Ezinye iintsapho zibeka ubulongwe benkomo enxebeni kwaye kufuneka iphole kwisithuba seeveki ezintathu ukuya kwezintlanu. Xa wenzelwe eli siko kukho izinto ezininzi ekulindeleke uzizile ukuze uphole ngokukhawuleze.
== Imithombo yolwazi ==
l9j7n3dos9bsje9c4x6hs8mwvnwcstr
41708
41698
2026-09-08T09:44:48Z
Zamlanga
16534
I have added a picture
41708
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Ingqithi yesiko lwamaGcina.jpg|thumb|Ingqithi yesiko lwamaGcina]]
'''Ingqithi lisiko lakwaGcina''' lokusikwa komnwe wesibini ukusuka kucikicane kwisandla sasekhohlo kubantu basetyhini, ze emadodeni kusikwe ucikicane. Eli siko lalivame ukwenziwa xa umntwana ezalwa ngenxa yenkolelo yokuba amathambo awakaqini ngoko kulula ukuba liqhutywe kunokuba lenziwe xa umntu emdala. Ukuba lithe laphazanywa ukwenziwa ebusaneni liye lenziwe xa sele umntu emdala. Kukho inkolelo eyanyaniswa nezimbo othi ubenazo xa ungalenzelwanga eli siko ezifana nokuchama xa ulele, ukugahanjelwa kakuhle zizinto ebomini kwaye abanye abantu bakholelwa ukuba xa usophula izinto eziqhekekayo unobangela woko kukuba isiko liyakukhalela.<ref>{{Cite journal|last=Jansen|first=G.|date=1966-01|title=Some observations about ritual mutilation in a Transkei mission hospital, with special reference to the ingqithi ‐custom|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00020186608707231|journal=African Studies|language=en|volume=25|issue=2|pages=73–79|doi=10.1080/00020186608707231|issn=0002-0184}}</ref>
Ngomhla wokwenziwa kweli siko umntwana ufakwa kurontabile aze abotshwe ngononophelo kwisihlala. Oko kwenzelwa ukuba igazi lingaphumi kakhulu. Emva koko ugqunywa ngelaphu ebusweni ukuvala amehlo wakhe ukuze angayiboni le nto yenziwayo kuba limasikizi eli siko. Ingcibi iza nemela ebukhali kakhulu ize inqumle umnwe. Emva koko kuthathwa umhlaba kwinduli yentuku ubekwe enxebeni. Ezinye iintsapho zibeka ubulongwe benkomo enxebeni kwaye kufuneka iphole kwisithuba seeveki ezintathu ukuya kwezintlanu. Xa wenzelwe eli siko kukho izinto ezininzi ekulindeleke uzizile ukuze uphole ngokukhawuleze.
== Imithombo yolwazi ==
jkk94h1rvs6w7zdlrmq5hmdgpvun76y
41712
41708
2026-09-08T09:53:00Z
Zamlanga
16534
added citation
41712
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Ingqithi yesiko lwamaGcina.jpg|thumb|Ingqithi yesiko lwamaGcina]]
'''Ingqithi lisiko lakwaGcina''' lokusikwa komnwe wesibini ukusuka kucikicane kwisandla sasekhohlo kubantu basetyhini, ze emadodeni kusikwe ucikicane. Eli siko lalivame ukwenziwa xa umntwana ezalwa ngenxa yenkolelo yokuba amathambo awakaqini ngoko kulula ukuba liqhutywe kunokuba lenziwe xa umntu emdala. Ukuba lithe laphazanywa ukwenziwa ebusaneni liye lenziwe xa sele umntu emdala. Kukho inkolelo eyanyaniswa nezimbo othi ubenazo xa ungalenzelwanga eli siko ezifana nokuchama xa ulele, ukugahanjelwa kakuhle zizinto ebomini kwaye abanye abantu bakholelwa ukuba xa usophula izinto eziqhekekayo unobangela woko kukuba isiko liyakukhalela.<ref>{{Cite journal|last=Jansen|first=G.|date=1966-01|title=Some observations about ritual mutilation in a Transkei mission hospital, with special reference to the ingqithi ‐custom|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00020186608707231|journal=African Studies|language=en|volume=25|issue=2|pages=73–79|doi=10.1080/00020186608707231|issn=0002-0184}}</ref>
Ngomhla wokwenziwa kweli siko umntwana ufakwa kurontabile aze abotshwe ngononophelo kwisihlala. Oko kwenzelwa ukuba igazi lingaphumi kakhulu. Emva koko ugqunywa ngelaphu ebusweni ukuvala amehlo wakhe ukuze angayiboni le nto yenziwayo kuba limasikizi eli siko. Ingcibi iza nemela ebukhali kakhulu ize inqumle umnwe. Emva koko kuthathwa umhlaba kwinduli yentuku ubekwe enxebeni.<ref>{{Cite journal|last=Tse|first=Tiffany|last2=Wang|first2=Annie|last3=Antflek|first3=Daniel|last4=Novak|first4=Christine|last5=Baltzer|first5=Heather|date=2025-09|title=Culturally Sensitive Care in Amputations: Recognition and Strategies|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0363502325001947|journal=The Journal of Hand Surgery|language=en|volume=50|issue=9|pages=1118–1122|doi=10.1016/j.jhsa.2025.04.007}}</ref> Ezinye iintsapho zibeka ubulongwe benkomo enxebeni kwaye kufuneka iphole kwisithuba seeveki ezintathu ukuya kwezintlanu. Xa wenzelwe eli siko kukho izinto ezininzi ekulindeleke uzizile ukuze uphole ngokukhawuleze.
== Imithombo yolwazi ==
h5sr2xwxx2vsncynwhinewgsg7sgu1t
41719
41712
2026-09-08T10:02:57Z
Zamlanga
16534
Added 1 sentence
41719
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Ingqithi yesiko lwamaGcina.jpg|thumb|Ingqithi yesiko lwamaGcina]]
'''Ingqithi lisiko lakwaGcina''' lokusikwa komnwe wesibini ukusuka kucikicane kwisandla sasekhohlo kubantu basetyhini, ze emadodeni kusikwe ucikicane. Akhona amanye amaGcina angalenziyo eli isiko ngenxa yefuthe laseNtshona. Eli siko lalivame ukwenziwa xa umntwana ezalwa ngenxa yenkolelo yokuba amathambo awakaqini ngoko kulula ukuba liqhutywe kunokuba lenziwe xa umntu emdala. Ukuba lithe laphazanywa ukwenziwa ebusaneni liye lenziwe xa sele umntu emdala. Kukho inkolelo eyanyaniswa nezimbo othi ubenazo xa ungalenzelwanga eli siko ezifana nokuchama xa ulele, ukugahanjelwa kakuhle zizinto ebomini kwaye abanye abantu bakholelwa ukuba xa usophula izinto eziqhekekayo unobangela woko kukuba isiko liyakukhalela.<ref>{{Cite journal|last=Jansen|first=G.|date=1966-01|title=Some observations about ritual mutilation in a Transkei mission hospital, with special reference to the ingqithi ‐custom|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00020186608707231|journal=African Studies|language=en|volume=25|issue=2|pages=73–79|doi=10.1080/00020186608707231|issn=0002-0184}}</ref>
Ngomhla wokwenziwa kweli siko umntwana ufakwa kurontabile aze abotshwe ngononophelo kwisihlala. Oko kwenzelwa ukuba igazi lingaphumi kakhulu. Emva koko ugqunywa ngelaphu ebusweni ukuvala amehlo wakhe ukuze angayiboni le nto yenziwayo kuba limasikizi eli siko. Ingcibi iza nemela ebukhali kakhulu ize inqumle umnwe. Emva koko kuthathwa umhlaba kwinduli yentuku ubekwe enxebeni.<ref>{{Cite journal|last=Tse|first=Tiffany|last2=Wang|first2=Annie|last3=Antflek|first3=Daniel|last4=Novak|first4=Christine|last5=Baltzer|first5=Heather|date=2025-09|title=Culturally Sensitive Care in Amputations: Recognition and Strategies|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0363502325001947|journal=The Journal of Hand Surgery|language=en|volume=50|issue=9|pages=1118–1122|doi=10.1016/j.jhsa.2025.04.007}}</ref> Ezinye iintsapho zibeka ubulongwe benkomo enxebeni kwaye kufuneka iphole kwisithuba seeveki ezintathu ukuya kwezintlanu. Xa wenzelwe eli siko kukho izinto ezininzi ekulindeleke uzizile ukuze uphole ngokukhawuleze.
== Imithombo yolwazi ==
ehzb191lx60qf954t2vduvmiy30u4ft
41745
41719
2026-09-08T10:33:44Z
Zamlanga
16534
41745
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Ingqithi yesiko lwamaGcina.jpg|thumb|Ingqithi yesiko lwamaGcina]]
'''Ingqithi lisiko lakwaGcina''' lokusikwa komnwe wesibini ukusuka kucikicane kwisandla sasekhohlo kubantu basetyhini, ze emadodeni kusikwe ucikicane. Akhona amanye [[amaGcina]] angalenziyo eli isiko ngenxa yefuthe lase[[Ntshona]]. Eli siko lalivame ukwenziwa xa umntwana ezalwa ngenxa ye[[nkolelo]] yokuba amathambo awakaqini ngoko kulula ukuba liqhutywe kunokuba lenziwe xa umntu emdala. Ukuba lithe laphazanywa ukwenziwa ebusaneni liye lenziwe xa sele umntu emdala. Kukho inkolelo eyanyaniswa nezimbo othi ubenazo xa ungalenzelwanga eli [[siko]] ezifana nokuchama xa ulele, ukugahanjelwa kakuhle zizinto [[ebomini]] kwaye abanye abantu bakholelwa ukuba xa usophula izinto eziqhekekayo unobangela woko kukuba isiko liyakukhalela.<ref>{{Cite journal|last=Jansen|first=G.|date=1966-01|title=Some observations about ritual mutilation in a Transkei mission hospital, with special reference to the ingqithi ‐custom|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00020186608707231|journal=African Studies|language=en|volume=25|issue=2|pages=73–79|doi=10.1080/00020186608707231|issn=0002-0184}}</ref>
Ngomhla wokwenziwa kweli siko umntwana ufakwa kurontabile aze abotshwe ngononophelo kwisihlala. Oko kwenzelwa ukuba igazi lingaphumi kakhulu. Emva koko ugqunywa ngelaphu ebusweni ukuvala amehlo wakhe ukuze angayiboni le nto yenziwayo kuba limasikizi eli siko. Ingcibi iza nemela ebukhali kakhulu ize inqumle umnwe. Emva koko kuthathwa umhlaba kwinduli yentuku ubekwe
enxebeni.<ref>{{Cite journal|last=Tse|first=Tiffany|last2=Wang|first2=Annie|last3=Antflek|first3=Daniel|last4=Novak|first4=Christine|last5=Baltzer|first5=Heather|date=2025-09|title=Culturally Sensitive Care in Amputations: Recognition and Strategies|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0363502325001947|journal=The Journal of Hand Surgery|language=en|volume=50|issue=9|pages=1118–1122|doi=10.1016/j.jhsa.2025.04.007}}</ref> Ezinye [[iintsapho]] zibeka ubulongwe benkomo enxebeni kwaye kufuneka iphole kwisithuba seeveki [[ezintathu]] ukuya kwezintlanu. Xa wenzelwe eli siko kukho izinto ezininzi ekulindeleke uzizile ukuze uphole ngokukhawuleze.
== Imithombo yolwazi ==
<references />
[[Uluhlu:Ilungu lomzimba]]
[[Uluhlu:Body parts]]
[[Uluhlu:Amputated finger]]
efnmdv2q9oxgmt29u607rl3wsan3wbq
Yintoni imbeleko
0
9292
41697
2026-09-08T08:45:50Z
Maburcado
16546
Created an entry in Imbeleko
41697
wikitext
text/x-wiki
'''Imbeleko''' sisithethe sakwaXhosa esasifudula sisenzelwa umdlezana xa ezakubeleka. Esi sithethe sasisenziwa ngegusha okanye ibhokhwe kwaye oku kuxhomekeka kwisilwanyana esisetyenziswa likhaya ukuqhuba esi sithethe<ref name="SouthAfricaNet">{{Cite web|title=Xhosa culture: the clans and customs|url=https://www.southafrica.net/za/en/travel/article/xhosa-culture-the-clans-and-customs|website=SouthAfrica.net|access-date=15 May 2026}}</ref>. Xa kuthe kwasetyenziswa ibhokhwe kuye kuchongwe emhlophe engenasiphaku ukubonisa ukuba umntwana lo wenzelwayo akanasono. Injongo yokwenziwa kwembeleko kukuba umdlezane afumane ufele olo lwegusha okanye ibhokhwe khona ukuze alusebenzise ukubeleke ngalo usana lwakhe xa sele lukhona. Kukho inkolelo yokuba mandulo phambi kokufika kwamakoloniyali kweli amaXhosa ayesebenzisa izikhumba zezilwanyana ukugquma umzimba nokuhlala efudumele ngexesha leengqele, oku kwakukhokelela ekuthini umntwana enzelwe esi sithethe ukuze abenolwakhe ufele. Inyama yesilwanyane esixheliweyo ithi iphekwe enye yojiwe yandule ukutyiwa likhaya isakube ilandelwe yonke imithananango yokwenziwa kwesi sithethe.
== Imithombo esetyenziweyo ==
es1rnicr044ei6t92uxdo37snzmyqay
41767
41697
2026-09-08T10:50:46Z
Maburcado
16546
ulwazi ngembeleko
41767
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Imbeleko.jpg|thumb|230x230px|Inkabi yegusha yembeleko]]
'''Imbeleko''' sisithethe sakwaXhosa esasifudula sisenzelwa umdlezana xa ezakubeleka. Esi sithethe sasisenziwa ngegusha okanye ibhokhwe kwaye oku kuxhomekeka kwisilwanyana esisetyenziswa likhaya ukuqhuba esi sithethe<ref name="SouthAfricaNet">{{Cite web|title=Xhosa culture: the clans and customs|url=https://www.southafrica.net/za/en/travel/article/xhosa-culture-the-clans-and-customs|website=SouthAfrica.net|access-date=15 May 2026}}</ref>. Xa kuthe kwasetyenziswa ibhokhwe kuye kuchongwe emhlophe engenasiphaku ukubonisa ukuba umntwana lo wenzelwayo akanasono. Injongo yokwenziwa kwembeleko kukuba umdlezane afumane ufele olo lwegusha okanye ibhokhwe khona ukuze alusebenzise ukubeleke ngalo usana lwakhe xa sele lukhona. Kukho inkolelo yokuba mandulo phambi kokufika kwamakoloniyali kweli [[amaXhosa]] ayesebenzisa izikhumba zezilwanyana ukugquma umzimba nokuhlala efudumele ngexesha leengqele, oku kwakukhokelela ekuthini umntwana enzelwe esi sithethe ukuze abenolwakhe ufele. Inyama yesilwanyane esixheliweyo ithi iphekwe enye yojiwe yandule ukutyiwa likhaya isakube ilandelwe yonke imithananango yokwenziwa kwesi sithethe.
== Imithombo esetyenziweyo ==
7l159fz72c3kmxs06boykep52y0iltx
Itolofiya
0
9293
41699
2026-09-08T08:47:52Z
Emtee04
16527
Created page with "'''Itolofiya''' sisiqhamo esincinci nesityiwayo esithi sikhule kumthi oye afumaneke kakhulu ehlathini. Imithi yetolofiya ikhula kwiindawo ezomileyo kwaye nezinamathuba amancinci okufumana imvula. Imimandla eyomileyo kwindawo ephakathi yaseMexico inezona ntlobo zahlukeneyo zemfuza yeetolofiya ehlabathini, kunye nommandla omkhulu kunayo yonke ehlabathini otyalwe itolofiya<ref>{{Cite journal|last=Pimienta-Barrios|first=E.|date=1994-09|title=Prickly pear (Opuntia spp.): A va..."
41699
wikitext
text/x-wiki
'''Itolofiya''' sisiqhamo esincinci nesityiwayo esithi sikhule kumthi oye afumaneke kakhulu ehlathini. Imithi yetolofiya ikhula kwiindawo ezomileyo kwaye nezinamathuba amancinci okufumana imvula. Imimandla eyomileyo kwindawo ephakathi yaseMexico inezona ntlobo zahlukeneyo zemfuza yeetolofiya ehlabathini, kunye nommandla omkhulu kunayo yonke ehlabathini otyalwe itolofiya<ref>{{Cite journal|last=Pimienta-Barrios|first=E.|date=1994-09|title=Prickly pear (Opuntia spp.): A valuable fruit crop for the semi-arid lands of Mexico|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0140196305800163|journal=Journal of Arid Environments|language=en|volume=28|issue=1|pages=1–11|doi=10.1016/S0140-1963(05)80016-3}}</ref>. Nanjengoko ezinye izityalo zingenako ukumelana nokuhlala emanzini, umthi wetolofiya ukhula kwindawo enomhlaba onakho ukukhupha amanzi nomgangatho ongaphezulu.
== '''Inkcazelo''' ==
Umthi wetolofiya unamacwecwe asicaba athi ikhule isiqhamo esimile ngathi liqanda.
Ngenxa yezibonelo zayo zesondlo; ayisetyenzisewa njengokutya kuphela, ukusetyenziswa kwayo kumayeza ahlukeneyo kuluncedo ekulweni nezifo azahlukeneyo <ref>{{Cite journal|last=Mahmood|first=Shahid |date=2021-01-20|title=A Narrative Review on the Phytochemistry, Nutritional Profile and Properties of Prickly Pear Fruit|url=https://web.archive.org/web/2020/https://biogenericpublishers.com/jbgsr.ms.id.00164.text/|journal=Open Access Journal of Biogeneric Science and Research|volume=7|issue=2|doi=10.46718/JBGSR.2021.07.000164}}</ref>.
Umthi wetolofiya unayo nentsingiselo yomoya esikelwe kwindlela othi ukhule ngayo. Le ntsingiselo imalunga nokukwazi ukumelana nobunzima kunye namandla.Okunye kukuba inakho ukuchuma yaye iqhubeke ikhule nangona ingafane ifumane amanzi yaye iphila phantsi
== <u>Imithombo esetyinzisiweyo</u> ==
hq8b2i915y1pfkvvnbg4bou1cjglgh8
41709
41699
2026-09-08T09:47:00Z
Emtee04
16527
Added an image of a prickly pear
41709
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Umthi wetolofiya.jpg|thumb|Itolofiya]]
'''Itolofiya''' sisiqhamo esincinci nesityiwayo esithi sikhule kumthi oye afumaneke kakhulu ehlathini. Imithi yetolofiya ikhula kwiindawo ezomileyo kwaye nezinamathuba amancinci okufumana imvula. Imimandla eyomileyo kwindawo ephakathi yaseMexico inezona ntlobo zahlukeneyo zemfuza yeetolofiya ehlabathini, kunye nommandla omkhulu kunayo yonke ehlabathini otyalwe itolofiya<ref>{{Cite journal|last=Pimienta-Barrios|first=E.|date=1994-09|title=Prickly pear (Opuntia spp.): A valuable fruit crop for the semi-arid lands of Mexico|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0140196305800163|journal=Journal of Arid Environments|language=en|volume=28|issue=1|pages=1–11|doi=10.1016/S0140-1963(05)80016-3}}</ref>. Nanjengoko ezinye izityalo zingenako ukumelana nokuhlala emanzini, umthi wetolofiya ukhula kwindawo enomhlaba onakho ukukhupha amanzi nomgangatho ongaphezulu.
== '''Inkcazelo''' ==
Umthi wetolofiya unamacwecwe asicaba athi ikhule isiqhamo esimile ngathi liqanda.
Ngenxa yezibonelo zayo zesondlo; ayisetyenzisewa njengokutya kuphela, ukusetyenziswa kwayo kumayeza ahlukeneyo kuluncedo ekulweni nezifo azahlukeneyo <ref>{{Cite journal|last=Mahmood|first=Shahid |date=2021-01-20|title=A Narrative Review on the Phytochemistry, Nutritional Profile and Properties of Prickly Pear Fruit|url=https://web.archive.org/web/2020/https://biogenericpublishers.com/jbgsr.ms.id.00164.text/|journal=Open Access Journal of Biogeneric Science and Research|volume=7|issue=2|doi=10.46718/JBGSR.2021.07.000164}}</ref>.
Umthi wetolofiya unayo nentsingiselo yomoya esikelwe kwindlela othi ukhule ngayo. Le ntsingiselo imalunga nokukwazi ukumelana nobunzima kunye namandla.Okunye kukuba inakho ukuchuma yaye iqhubeke ikhule nangona ingafane ifumane amanzi.
== <u>Imithombo esetyinzisiweyo</u> ==
2rfnvre41xcm5nqg2j29fwb4yyc5b36
41725
41709
2026-09-08T10:06:58Z
Emtee04
16527
41725
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Umthi wetolofiya.jpg|thumb|Itolofiya]]
'''Itolofiya''' sisiqhamo esincinci nesityiwayo esithi sikhule kumthi oye afumaneke kakhulu ehlathini. Imithi yetolofiya ikhula kwiindawo ezomileyo kwaye nezinamathuba amancinci okufumana imvula. Imimandla eyomileyo kwindawo ephakathi yaseMexico inezona ntlobo zahlukeneyo zemfuza yeetolofiya ehlabathini, kunye nommandla omkhulu kunayo yonke otyalwe itolofiya<ref>{{Cite journal|last=Pimienta-Barrios|first=E.|date=1994-09|title=Prickly pear (Opuntia spp.): A valuable fruit crop for the semi-arid lands of Mexico|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0140196305800163|journal=Journal of Arid Environments|language=en|volume=28|issue=1|pages=1–11|doi=10.1016/S0140-1963(05)80016-3}}</ref>. Nanjengoko ezinye izityalo zingenako ukumelana nokuhlala emanzini, umthi wetolofiya ukhula kwindawo enomhlaba onakho ukukhupha amanzi uwase ngaphezu komhlaba.
== '''Inkcazelo''' ==
Umthi wetolofiya unamacwecwe asicaba athi ikhule isiqhamo esimile ngathi liqanda.
Ngenxa yezibonelo zayo zesondlo; ayisetyenzisewa njengokutya kuphela, ukusetyenziswa kwayo kumayeza ahlukeneyo kuluncedo ekulweni nezifo azahlukeneyo <ref>{{Cite journal|last=Mahmood|first=Shahid |date=2021-01-20|title=A Narrative Review on the Phytochemistry, Nutritional Profile and Properties of Prickly Pear Fruit|url=https://web.archive.org/web/2020/https://biogenericpublishers.com/jbgsr.ms.id.00164.text/|journal=Open Access Journal of Biogeneric Science and Research|volume=7|issue=2|doi=10.46718/JBGSR.2021.07.000164}}</ref>.
Umthi wetolofiya unayo nentsingiselo yomoya esikelwe kwindlela othi ukhule ngayo. Le ntsingiselo imalunga nokukwazi ukumelana nobunzima kunye namandla.Okunye kukuba inakho ukuchuma yaye iqhubeke ikhule nangona ingafane ifumane amanzi.
== <u>Imithombo esetyinzisiweyo</u> ==
4mjdfk9vdw1rtjpbugepzyv76623lpg
41755
41725
2026-09-08T10:38:22Z
Emtee04
16527
41755
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Umthi wetolofiya.jpg|thumb|Itolofiya]]
'''Itolofiya''' sisiqhamo esincinci nesityiwayo esithi sikhule kumthi oye afumaneke kakhulu ehlathini. Imithi yetolofiya ikhula kwiindawo ezomileyo kwaye nezinamathuba amancinci okufumana imvula. Imimandla eyomileyo kwindawo ephakathi yaseMexico inezona ntlobo zahlukeneyo zemfuza yeetolofiya ehlabathini, kunye nommandla omkhulu kunayo yonke otyalwe itolofiya<ref>{{Cite journal|last=Pimienta-Barrios|first=E.|date=1994-09|title=Prickly pear (Opuntia spp.): A valuable fruit crop for the semi-arid lands of Mexico|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0140196305800163|journal=Journal of Arid Environments|language=en|volume=28|issue=1|pages=1–11|doi=10.1016/S0140-1963(05)80016-3}}</ref>. Nanjengoko ezinye izityalo zingenako ukumelana nokuhlala emanzini, umthi wetolofiya ukhula kwindawo enomhlaba onakho ukukhupha amanzi uwase ngaphezu komhlaba.
== '''Inkcazelo''' ==
Umthi wetolofiya unamacwecwe asicaba athi ikhule isiqhamo esimile ngathi liqanda.
Ngenxa yezibonelo zayo zesondlo; ayisetyenzisewa njengokutya kuphela, ukusetyenziswa kwayo kumayeza ahlukeneyo kuluncedo ekulweni nezifo azahlukeneyo <ref>{{Cite journal|last=Mahmood|first=Shahid |date=2021-01-20|title=A Narrative Review on the Phytochemistry, Nutritional Profile and Properties of Prickly Pear Fruit|url=https://web.archive.org/web/2020/https://biogenericpublishers.com/jbgsr.ms.id.00164.text/|journal=Open Access Journal of Biogeneric Science and Research|volume=7|issue=2|doi=10.46718/JBGSR.2021.07.000164}}</ref>.
[[Itolofiya|Umthi wetolofiya]] unayo nentsingiselo yomoya esikelwe kwindlela othi ukhule ngayo. Le ntsingiselo imalunga nokukwazi ukumelana nobunzima kunye namandla.Okunye kukuba inakho ukuchuma yaye iqhubeke ikhule nangona ingafane ifumane amanzi.
== <u>Imithombo esetyinzisiweyo</u> ==
<references />
[[Uluhlu:Isityalo]]
[[Uluhlu:Umthi wetolofiya]]
ib920xvghr34plisb3jiewbmr9sxkbx
Isikhukukazi esinamantshontsho
0
9294
41700
2026-09-08T08:52:23Z
Zokudie
16526
created an article
41700
wikitext
text/x-wiki
'''Isikhukukazi esinamantshontsho''', umhoyi nomkhathaleli wamantshontsho wamantshotsho. Ukuba umyeni usekhona kwa impahla le yakhe iyamonqena, iintsuku/iinyanga ziyagqitha impahla le ingakhange ijikeleziswe pha ezayoni nditsho umatshini loo wohlamba impahla. Umzi usuka uphatshe abantwana balomzi basuke babe zizabhunge, bangahoyani bangahoyi kwa umzi lo kungabikho mvano kuba kaloku, umama wekhaya akekho isikhukukazi samantshontsho asisekho.
== Injongo ==
Isimo sentlalo esidalwe luxabiso ebelunikwa amabhinqa nokwembali kwinxaxheba ayidlalalyo eluntwini yenze oomama/amabhinqa umsebenzi wabo ugxile ekhayeni enze imisebenzi yekhaya bayohe abantwana.<ref>{{Cite journal|last=Goodwin|first=Paula|last2=Garrett|first2=Dean|last3=Galal|first3=Osman|date=2005-01-01|title=Women and Family Health: The Role of Mothers in Promoting Family and Child Health|url=https://scholarworks.uni.edu/ijghhd/vol4/iss1/4|journal=International Journal of Global Health and Health Disparities|volume=4|issue=1|pages=30–42|issn=1556-4428}}</ref> Ukanti, bona ootata basuke bahoye imisebenzi enamandla apha enyameni esindayo ngokuphandle kwaye, ixesha elininzi abekho sendlini ngoko ke unxibelelwano kwiintsana zabo alukho mqilima ngaphezulu komama/ibhinqa. Xa ubani ejonga ikhukhu le inamantshontsho isikhukukazi
== Imithombo yolwazi esetyenzisiweyo ==
7kxvgsmllj97sisyybr45m8ubz7xetc
41713
41700
2026-09-08T09:54:32Z
Zokudie
16526
added a pic
41713
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Inkukhu.jpg|thumb|isikhukukazi namntshontsho]]
'''Isikhukukazi esinamantshontsho''', umhoyi nomkhathaleli wamantshontsho wamantshotsho. Ukuba umyeni usekhona kwa impahla le yakhe iyamonqena, iintsuku/iinyanga ziyagqitha impahla le ingakhange ijikeleziswe pha ezayoni nditsho umatshini loo wohlamba impahla. Umzi usuka uphatshe abantwana balomzi basuke babe zizabhunge, bangahoyani bangahoyi kwa umzi lo kungabikho mvano kuba kaloku, umama wekhaya akekho isikhukukazi samantshontsho asisekho.
== Injongo ==
Isimo sentlalo esidalwe luxabiso ebelunikwa amabhinqa nokwembali kwinxaxheba ayidlalalyo eluntwini yenze oomama/amabhinqa umsebenzi wabo ugxile ekhayeni enze imisebenzi yekhaya bayohe abantwana.<ref>{{Cite journal|last=Goodwin|first=Paula|last2=Garrett|first2=Dean|last3=Galal|first3=Osman|date=2005-01-01|title=Women and Family Health: The Role of Mothers in Promoting Family and Child Health|url=https://scholarworks.uni.edu/ijghhd/vol4/iss1/4|journal=International Journal of Global Health and Health Disparities|volume=4|issue=1|pages=30–42|issn=1556-4428}}</ref> Ukanti, bona ootata basuke bahoye imisebenzi enamandla apha enyameni esindayo ngokuphandle kwaye, ixesha elininzi abekho sendlini ngoko ke unxibelelwano kwiintsana zabo alukho mqilima ngaphezulu komama/ibhinqa. Xa ubani ejonga ikhukhu le inamantshontsho isikhukukazi
== Imithombo yolwazi esetyenzisiweyo ==
a3b17zlu4vad5upezhegnnrvrfqc4uv
41728
41713
2026-09-08T10:11:56Z
Zokudie
16526
Added some commas
41728
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Inkukhu.jpg|thumb|isikhukukazi namntshontsho]]
'''Isikhukukazi esinamantshontsho''', umhoyi nomkhathaleli wamantshontsho wamantshotsho. Ukuba umyeni usekhona kwa impahla le yakhe iyamonqena, iintsuku/iinyanga ziyagqitha impahla le ingakhange ijikeleziswe pha ezayoni nditsho umatshini loo wohlamba impahla. Umzi usuka uphatshe abantwana balomzi basuke babe zizabhunge, bangahoyani bangahoyi kwa umzi lo kungabikho mvano kuba kaloku, umama wekhaya akekho isikhukukazi samantshontsho asisekho.
== Injongo ==
Isimo sentlalo esidalwe luxabiso ebelunikwa amabhinqa nokwembali kwinxaxheba ayidlalayo eluntwini yenze oomama/amabhinqa umsebenzi wabo ugxile ekhayeni enze imisebenzi yekhaya bayohe abantwana.<ref>{{Cite journal|last=Goodwin|first=Paula|last2=Garrett|first2=Dean|last3=Galal|first3=Osman|date=2005-01-01|title=Women and Family Health: The Role of Mothers in Promoting Family and Child Health|url=https://scholarworks.uni.edu/ijghhd/vol4/iss1/4|journal=International Journal of Global Health and Health Disparities|volume=4|issue=1|pages=30–42|issn=1556-4428}}</ref> Ukanti, bona ootata basuke bahoye imisebenzi enamandla apha enyameni esindayo ngokuphandle,, Kwaye, ixesha elininzi abekho sendlini ngoko ke unxibelelwano kwiintsana zabo alukho mqilima ngaphezulu komama/ibhinqa. Xa ubani enomfanekiso ngqondweni wenkukhu le inamantshontsho 'isikhukukazi'. Ithi yakuqandusela isuke ibeliliwa lokusithela kwamantshontsho alo. Uthi wakufika ukhetshe isitsho isikhalo
== Imithombo yolwazi esetyenzisiweyo ==
<references />
[[Uluhlu:Uluntu]]
[[Uluhlu:Amabhinqa]]
[[Uluhlu:Umzali]]
qavs1fm6msyl0ghqawuwou17zjxals6
41760
41728
2026-09-08T10:41:16Z
Zokudie
16526
I have linked
41760
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Inkukhu.jpg|thumb|isikhukukazi namntshontsho]]
'''[[Isikhukukazi]] esinamantshontsho''', umhoyi nomkhathaleli wamantshontsho wamantshotsho. Ukuba umyeni usekhona kwa impahla le yakhe iyamonqena, iintsuku/iinyanga ziyagqitha impahla le ingakhange ijikeleziswe pha ezayoni nditsho umatshini loo wohlamba impahla. Umzi usuka uphatshe abantwana balomzi basuke babe zizabhunge, bangahoyani bangahoyi kwa umzi lo kungabikho mvano kuba kaloku, [[Umamazala onothando|umama]] wekhaya akekho isikhukukazi samantshontsho asisekho.
== Injongo ==
Isimo sentlalo esidalwe luxabiso ebelunikwa amabhinqa nokwembali kwinxaxheba ayidlalayo eluntwini yenze oomama/amabhinqa umsebenzi wabo ugxile ekhayeni enze imisebenzi yekhaya bayohe abantwana.<ref>{{Cite journal|last=Goodwin|first=Paula|last2=Garrett|first2=Dean|last3=Galal|first3=Osman|date=2005-01-01|title=Women and Family Health: The Role of Mothers in Promoting Family and Child Health|url=https://scholarworks.uni.edu/ijghhd/vol4/iss1/4|journal=International Journal of Global Health and Health Disparities|volume=4|issue=1|pages=30–42|issn=1556-4428}}</ref> Ukanti, bona ootata basuke bahoye imisebenzi enamandla apha enyameni esindayo ngokuphandle.Kwaye, ixesha elininzi abekho sendlini ngoko ke unxibelelwano kwiintsana zabo alukho mqilima ngaphezulu komama/ibhinqa. Xa ubani enomfanekiso ngqondweni wenkukhu le inamantshontsho 'isikhukukazi'. Ithi yakuqandusela isuke ibeliliwa lokusithela kwamantshontsho alo. Uthi wakufika ukhetshe isitsho isikhalo lenkukhu ze emva koko iwathathe onke lamantshontsho ifawake phantsi kwawo iwafihle kolutshaba.
== Imithombo yolwazi esetyenzisiweyo ==
<references />
[[Uluhlu:Uluntu]]
[[Uluhlu:Amabhinqa]]
[[Uluhlu:Umzali]]
0b9515a6yghfo38gx7dmt26zlkqmjrx
41769
41760
2026-09-08T10:52:40Z
Zokudie
16526
added reference
41769
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Inkukhu.jpg|thumb|isikhukukazi namntshontsho]]
'''[[Isikhukukazi]] esinamantshontsho''', umhoyi nomkhathaleli wamantshontsho wamantshotsho. Ukuba umyeni usekhona kwa impahla le yakhe iyamonqena, iintsuku/iinyanga ziyagqitha impahla le ingakhange ijikeleziswe pha ezayoni nditsho umatshini loo wohlamba impahla. Umzi usuka uphatshe abantwana balomzi basuke babe zizabhunge, bangahoyani bangahoyi kwa umzi lo kungabikho mvano kuba kaloku, [[Umamazala onothando|umama]] wekhaya akekho isikhukukazi samantshontsho asisekho.
== Injongo ==
Isimo sentlalo esidalwe luxabiso ebelunikwa amabhinqa nokwembali kwinxaxheba ayidlalayo eluntwini yenze oomama/amabhinqa umsebenzi wabo ugxile ekhayeni enze imisebenzi yekhaya bayohe abantwana.<ref>{{Cite journal|last=Goodwin|first=Paula|last2=Garrett|first2=Dean|last3=Galal|first3=Osman|date=2005-01-01|title=Women and Family Health: The Role of Mothers in Promoting Family and Child Health|url=https://scholarworks.uni.edu/ijghhd/vol4/iss1/4|journal=International Journal of Global Health and Health Disparities|volume=4|issue=1|pages=30–42|issn=1556-4428}}</ref> Ukanti, bona ootata basuke bahoye imisebenzi enamandla apha enyameni esindayo ngokuphandle.Kwaye, ixesha elininzi abekho sendlini ngoko ke unxibelelwano kwiintsana zabo alukho mqilima ngaphezulu komama/ibhinqa. Xa ubani enomfanekiso ngqondweni wenkukhu le inamantshontsho 'isikhukukazi'. Ithi yakuqandusela isuke ibeliliwa lokusithela kwamantshontsho alo. Uthi wakufika ukhetshe isitsho isikhalo lenkukhu ze emva koko iwathathe onke lamantshontsho ifawake phantsi kwawo iwafihle kolutshaba.<ref>{{Cite journal|last=Edgar|first=Joanne|last2=Held|first2=Suzanne|last3=Jones|first3=Charlotte|last4=Troisi|first4=Camille|date=2016-01-05|title=Influences of Maternal Care on Chicken Welfare|url=https://doi.org/10.3390/ani6010002|journal=Animals|volume=6|issue=1|pages=2|doi=10.3390/ani6010002|issn=2076-2615}}</ref>
== Imithombo yolwazi esetyenzisiweyo ==
<references />
[[Uluhlu:Uluntu]]
[[Uluhlu:Amabhinqa]]
[[Uluhlu:Umzali]]
2ipso5wmwtg5jvywil3yuy6lj40tf7w
Iinwele zam
0
9295
41701
2026-09-08T08:52:32Z
Sinesihle1
16543
Created page with "'''Iinwele zam''' sisazisi sam njengomntu omnyama kunye nenkcubeko. Zimnyama, zimdaka, zimfutshane, zinde, zishinyene kwaye zingeendidi ezahlukileyo. Iinwele zabantsundu ziluphawo lokubonakalisa ukuzidla kunye neqhayiya zityebile kwaye zomelele. Iinwele zibalisa ibali eliqhubekayo kunye nembali yomntu ontsundu kunye nongathathi ntweni othe wahlukumezeka ze iinwele zasetyenziswa njengesixhobo sokumelana neemeko ezinganyamezelekiyo. Iinwele, ubuhle, umfanekiso ngqondweni..."
41701
wikitext
text/x-wiki
'''Iinwele zam''' sisazisi sam njengomntu omnyama kunye nenkcubeko. Zimnyama, zimdaka, zimfutshane, zinde, zishinyene kwaye zingeendidi ezahlukileyo. Iinwele zabantsundu ziluphawo lokubonakalisa ukuzidla kunye neqhayiya zityebile kwaye zomelele. Iinwele zibalisa ibali eliqhubekayo kunye nembali yomntu ontsundu kunye nongathathi ntweni othe wahlukumezeka ze iinwele zasetyenziswa njengesixhobo sokumelana neemeko ezinganyamezelekiyo. Iinwele, ubuhle, umfanekiso ngqondweni kunye nobuwena zidibene ngokungenakuhlukaniswa kwaye ziyachaphazelana.
== Inkcazelo ==
Imbali yenweele ibanzi kwaye ityebile njengokuba kwixesha lamandulo abantu abantsundu kunye namakhoboka ababephantsi koxinzelelo baye basebenzisa iinwele njengesixhobo sokulibazisa intlungu kwaye ze badibane babelane ngezakhono zabo ngokwenzana imiqhino kwiinwele zabo. Ekuqaleni
Isenzo sokuluka sibaluleke ngokufanayo, esidlulisela amaxabiso enkcubeko phakathi kwezizukulwana, siveze ubudlelwane phakathi kwabahlobo, kwaye simisela indima yomntu oqeqeshiweyo.<ref>{{Cite web|title=History of Cornrow Braiding|url=http://www.csdt.rpi.edu:80/african/CORNROW_CURVES/culture/african.origins.1.a.htm|accessdate=2026-09-08|website=csdt.rpi.edu}}</ref>
== Imithombo esetyenzisiweyo ==
l66r1s7elxnhedzd0b434yfdpqo5wr8
41714
41701
2026-09-08T09:54:34Z
Sinesihle1
16543
41714
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Natural Afro - hair type 4c- model Gwyneth Ellis.jpg|thumb|Iinwele zam bubuntu bam ]]
'''Iinwele zam''' sisazisi sam njengomntu omnyama kunye nenkcubeko. Zimnyama, zimdaka, zimfutshane, zinde, zishinyene kwaye zingeendidi ezahlukileyo. Iinwele zabantsundu ziluphawo lokubonakalisa ukuzidla kunye neqhayiya zityebile kwaye zomelele. Iinwele zibalisa ibali eliqhubekayo kunye nembali yomntu ontsundu kunye nongathathi ntweni othe wahlukumezeka ze iinwele zasetyenziswa njengesixhobo sokumelana neemeko ezinganyamezelekiyo. Iinwele, ubuhle, umfanekiso ngqondweni kunye nobuwena zidibene ngokungenakuhlukaniswa kwaye ziyachaphazelana.
== Inkcazelo ==
Imbali yenweele ibanzi kwaye ityebile njengokuba kwixesha lamandulo abantu abantsundu kunye namakhoboka ababephantsi koxinzelelo baye basebenzisa iinwele njengesixhobo sokulibazisa intlungu kwaye ze badibane babelane ngezakhono zabo ngokwenzana imiqhino kwiinwele zabo. Ekuqaleni
Isenzo sokuluka sibaluleke ngokufanayo, esidlulisela amaxabiso enkcubeko phakathi kwezizukulwana, siveze ubudlelwane phakathi kwabahlobo, kwaye simisela indima yomntu oqeqeshiweyo.<ref>{{Cite web|title=History of Cornrow Braiding|url=http://www.csdt.rpi.edu:80/african/CORNROW_CURVES/culture/african.origins.1.a.htm|accessdate=2026-09-08|website=csdt.rpi.edu}}</ref>
== Imithombo esetyenzisiweyo ==
l4ea1q1kv3gk5fetiig25a20bu9i9ic
41756
41714
2026-09-08T10:39:24Z
Sinesihle1
16543
I have linked the article
41756
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Natural Afro - hair type 4c- model Gwyneth Ellis.jpg|thumb|Iinwele zam bubuntu bam ]]
'''[[Iinwele]] zam''' sisazisi sam njengomntu omnyama kunye nenkcubeko. Zimnyama, zimdaka, zimfutshane, zinde, zishinyene kwaye zingeendidi ezahlukileyo. Iinwele zabantsundu ziluphawo lokubonakalisa ukuzidla kunye neqhayiya zityebile kwaye zomelele. Iinwele zibalisa ibali eliqhubekayo kunye nembali yomntu ontsundu kunye nongathathi ntweni othe wahlukumezeka ze [[iinwele]] zasetyenziswa njengesixhobo sokumelana neemeko ezinganyamezelekiyo. Iinwele, ubuhle, umfanekiso ngqondweni kunye nobuwena zidibene ngokungenakuhlukaniswa kwaye ziyachaphazelana.
== Inkcazelo ==
Imbali yenweele ibanzi kwaye ityebile njengokuba kwixesha lamandulo abantu abantsundu kunye namakhoboka ababephantsi koxinzelelo babeye basebenzise iinwele njengesixhobo sokulibazisa intlungu kwaye ze badibane babelane ngezakhono zabo ngokwenzana imiqhino kwiinwele zabo. Apha eAfrika iinwele ziluphawu lwenkcubeko yempucuko kwaye zisetyenziselwa ukubonisa ubutyebi, isikhundla kunye nolwalamano lwesizwe.<ref>{{Cite journal|last=Nkimbeng|first=Manka|last2=Malaika Rumala|first2=Bernice B.|last3=Richardson|first3=Crystal M.|last4=Stewart-Isaacs|first4=Shemekka Ebony|last5=Taylor|first5=Janiece L.|date=2023|title=The Person Beneath the Hair: Hair Discrimination, Health, and Well-Being|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10457631/|journal=Health Equity|volume=7|issue=1|pages=406–410|doi=10.1089/heq.2022.0118|issn=2473-1242|pmc=10457631|pmid=37638116}}</ref> Isenzo sokuqhina sibaluleke ngokufanayo, esidlulisela amaxabiso enkcubeko phakathi kwezizukulwana, siveze ubudlelwane phakathi kwabahlobo, kwaye simisela indima yomntu oqeqeshiweyo.<ref>{{Cite web|title=History of Cornrow Braiding|url=http://www.csdt.rpi.edu:80/african/CORNROW_CURVES/culture/african.origins.1.a.htm|accessdate=2026-09-08|website=csdt.rpi.edu}}</ref>
== Imithombo esetyenzisiweyo ==
<references />
[[Uluhlu:Inwele]]
corkg4e7l1vkcyufkojr1zxlry8w4ak
Ukuqatywa kwamaGcina
0
9296
41704
2026-09-08T08:53:03Z
Amagcina2003
16532
Created page with "'''Ukuqatywa kwamaGcina''' lisiko elithi lenzelwe umntwana osele ekhulile ngokweminyaka ngenjongo zokumazisa kwizihlwele zakowabo<ref>{{Cite web|title=Xhosa culture: the clans and customs {{!}} Culture {{!}} History {{!}} Port Elizabeth {{!}} Cape Town {{!}} Eastern Cape {{!}} Western Cape {{!}} Vibrant culture (ZA)|url=https://www.southafrica.net/za/en/travel/article/xhosa-culture-the-clans-and-customs|accessdate=2026-09-08|website=www.southafrica.net}}</ref>. Eli siko..."
41704
wikitext
text/x-wiki
'''Ukuqatywa kwamaGcina''' lisiko elithi lenzelwe umntwana osele ekhulile ngokweminyaka ngenjongo zokumazisa kwizihlwele zakowabo<ref>{{Cite web|title=Xhosa culture: the clans and customs {{!}} Culture {{!}} History {{!}} Port Elizabeth {{!}} Cape Town {{!}} Eastern Cape {{!}} Western Cape {{!}} Vibrant culture (ZA)|url=https://www.southafrica.net/za/en/travel/article/xhosa-culture-the-clans-and-customs|accessdate=2026-09-08|website=www.southafrica.net}}</ref>. Eli siko linomahluko kakhulu kweli laziwa ngokuba yiMbeleko, ngokuba lona livame ukwenziwa umntu sele ekhulile kwaye kuthi xa sele umntu enyanzelekile ukuba alenze, aligulele. Ezinye zempawu umntu athi azibonakalise kukuhlutshwa ngamaphupho maxawambi ubonakale uzichamela ebudaleni. Kuthi xa umntu eveza ezimpawu ikhaya lihlale phantsi ligqibe ekubeni aqatywe lo mntwana ukuze aziwe ngamawabo, kutsho kwehle ukuhlutshwa kukugula.
== Inkqubo yokuQatywa ==
Kwelikhaya lakwaGcina, eli siko liye lithathe intsuku ezine liqhuba. Kuthi ngomhla wokuqala ngenjika langa kuwiswe inkomo abe umntwana lowo wenzelwa umsebenzi ehleli emva kocango efukanyelwe ngumntu osele esikozelwe kwaye ongenatyala lokwenzela umntwana ukuba sele ezele. Phambi kokuba kuyiwe ebuhlanti ngamaxhego eli khaya, umntwana uye aqatywe imbola ebomvu kunye nonina wakhe lowo umfukameleyo, kuthethwe naye acengwe ukuba aphile, ekwaxelelwa igama lenkomo leyo izakuwiswa kuba ngesiXhosa sele iyeyakhe. Emva koku ayaphuma amaxhego, abafana bekhaya kunye nalowo uchongwe njengentlabi yekhaya. Oomama bona bamela qelele kunobuhlanti ze xa inkomo ibhonga kubonakala ukuvuma kwecamagu bayiyizele. <ref>{{Cite web|title=Xhosa culture: the clans and customs {{!}} Culture {{!}} History {{!}} Port Elizabeth {{!}} Cape Town {{!}} Eastern Cape {{!}} Western Cape {{!}} Vibrant culture (ZA)|url=https://www.southafrica.net/za/en/travel/article/xhosa-culture-the-clans-and-customs|accessdate=2026-09-08|website=www.southafrica.net}}</ref>
== Imithombo yolwazi ==
"Xhosa culture: the clans and customs". ''SouthAfrica.net''. Retrieved 15 May 2026.
jqr3uxqgwqlmcx6et8w4tzwowxa8yye
41722
41704
2026-09-08T10:05:44Z
Amagcina2003
16532
41722
wikitext
text/x-wiki
'''Ukuqatywa kwamaGcina''' lisiko elithi lenzelwe umntwana osele ekhulile ngokweminyaka ngenjongo zokumazisa kwizihlwele zakowabo<ref>{{Cite web|title=Xhosa culture: the clans and customs {{!}} Culture {{!}} History {{!}} Port Elizabeth {{!}} Cape Town {{!}} Eastern Cape {{!}} Western Cape {{!}} Vibrant culture (ZA)|url=https://www.southafrica.net/za/en/travel/article/xhosa-culture-the-clans-and-customs|accessdate=2026-09-08|website=www.southafrica.net}}</ref>. Eli siko linomahluko kakhulu kweli laziwa ngokuba yiMbeleko, ngokuba lona livame ukwenziwa umntu sele ekhulile kwaye kuthi xa sele umntu enyanzelekile ukuba alenze, aligulele. Ezinye zempawu umntu athi azibonakalise kukuhlutshwa ngamaphupho maxawambi ubonakale uzichamela ebudaleni. Kuthi xa umntu eveza ezimpawu ikhaya lihlale phantsi ligqibe ekubeni aqatywe lo mntwana ukuze aziwe ngamawabo, kutsho kwehle ukuhlutshwa kukugula.
== Inkqubo yokuQatywa ==
Kwelikhaya lakwaGcina, eli siko liye lithathe intsuku ezine liqhuba. Kuthi ngomhla wokuqala ngenjika langa kuwiswe inkomo abe umntwana lowo wenzelwa umsebenzi ehleli emva kocango efukanyelwe ngumntu osele esikozelwe kwaye ongenatyala lokwenzela umntwana ukuba sele ezele. Phambi kokuba kuyiwe ebuhlanti ngamaxhego eli khaya, umntwana uye aqatywe imbola ebomvu kunye nonina wakhe lowo umfukameleyo, kuthethwe naye acengwe ukuba aphile, ekwaxelelwa igama lenkomo leyo izakuwiswa kuba ngesiXhosa sele iyeyakhe. Emva koku ayaphuma amaxhego, abafana bekhaya kunye nalowo uchongwe njengentlabi yekhaya. Oomama bona bamela qelele kunobuhlanti ze xa inkomo ibhonga kubonakala ukuvuma kwecamagu bayiyizele. <ref>{{Cite web|title=Xhosa culture: the clans and customs {{!}} Culture {{!}} History {{!}} Port Elizabeth {{!}} Cape Town {{!}} Eastern Cape {{!}} Western Cape {{!}} Vibrant culture (ZA)|url=https://www.southafrica.net/za/en/travel/article/xhosa-culture-the-clans-and-customs|accessdate=2026-09-08|website=www.southafrica.net}}</ref>
[[Ngokweenkcukacha:Umntwana oqatywayo.jpg|thumb|Umntwana ohleli emva kocango ngentsuku zesiko lokuQatywa.]]
Emva kokuba iwile inkomo, abafana baye bayihlinze ze kuthathwe umkhono wasekunene wohlulwe kabini. Kubaswa umlilo kwindlu enkulu leyo umntwana afukanyelwe kuyo ze kojiwe kuqala, lo mojo atyiwe aphele ngumntwana. Kuthi ke icala lomkhono elishekileyo liphekwe ibe leli umntwana azoku litya iintsuku zone zomsebenzi. Lo mkhono awuphumi kulo ndlu inkulu yeli khaya. Kuthi xa sele umntwana etyile kubengona wonke omnye umntu afumana ithuba lokutya.
== Imithombo yolwazi ==
"Xhosa culture: the clans and customs". ''SouthAfrica.net''. Retrieved 15 May 2026.
nykhjbkxe102hss32dvbz5uol88nms4
41768
41722
2026-09-08T10:51:25Z
Amagcina2003
16532
41768
wikitext
text/x-wiki
'''Ukuqatywa kwamaGcina''' lisiko elithi lenzelwe umntwana osele ekhulile ngokweminyaka ngenjongo zokumazisa kwizihlwele zakowabo<ref>{{Cite web|title=Xhosa culture: the clans and customs {{!}} Culture {{!}} History {{!}} Port Elizabeth {{!}} Cape Town {{!}} Eastern Cape {{!}} Western Cape {{!}} Vibrant culture (ZA)|url=https://www.southafrica.net/za/en/travel/article/xhosa-culture-the-clans-and-customs|accessdate=2026-09-08|website=www.southafrica.net}}</ref>. Eli siko linomahluko kakhulu kweli laziwa ngokuba yiMbeleko, ngokuba lona livame ukwenziwa umntu sele ekhulile kwaye kuthi xa sele umntu enyanzelekile ukuba alenze, aligulele. Ezinye zempawu umntu athi azibonakalise kukuhlutshwa ngamaphupho maxawambi ubonakale uzichamela ebudaleni. Kuthi xa umntu eveza ezimpawu ikhaya lihlale phantsi ligqibe ekubeni aqatywe lo mntwana ukuze aziwe ngamawabo, kutsho kwehle ukuhlutshwa kukugula.
== Inkqubo yokuQatywa ==
Kwelikhaya lakwaGcina, eli siko liye lithathe intsuku ezine liqhuba. Kuthi ngomhla wokuqala ngenjika langa kuwiswe inkomo abe umntwana lowo wenzelwa umsebenzi ehleli emva kocango efukanyelwe ngumntu osele esikozelwe kwaye ongenatyala lokwenzela umntwana ukuba sele ezele. Phambi kokuba kuyiwe ebuhlanti ngamaxhego eli khaya, umntwana uye aqatywe imbola ebomvu kunye nonina wakhe lowo umfukameleyo, kuthethwe naye acengwe ukuba aphile, ekwaxelelwa igama lenkomo leyo izakuwiswa kuba ngesiXhosa sele iyeyakhe. Emva koku ayaphuma amaxhego, abafana bekhaya kunye nalowo uchongwe njengentlabi yekhaya. Oomama bona bamela qelele kunobuhlanti ze xa inkomo ibhonga kubonakala ukuvuma kwecamagu bayiyizele. <ref>{{Cite web|title=Xhosa culture: the clans and customs {{!}} Culture {{!}} History {{!}} Port Elizabeth {{!}} Cape Town {{!}} Eastern Cape {{!}} Western Cape {{!}} Vibrant culture (ZA)|url=https://www.southafrica.net/za/en/travel/article/xhosa-culture-the-clans-and-customs|accessdate=2026-09-08|website=www.southafrica.net}}</ref>
[[Ngokweenkcukacha:Umntwana onxibe amakhubalo.jpg|thumb|Umntwana onxibe amakhubalo]]
Emva kokuba iwile inkomo, abafana baye bayihlinze ze kuthathwe umkhono wasekunene wohlulwe kabini. Kubaswa umlilo kwindlu enkulu leyo umntwana afukanyelwe kuyo ze kojiwe kuqala, lo mojo atyiwe aphele ngumntwana. Kuthi ke icala lomkhono elishekileyo liphekwe ibe leli umntwana azoku litya iintsuku zone zomsebenzi. Lo mkhono awuphumi kulo ndlu inkulu yeli khaya. Kuthi xa sele umntwana etyile kubengona wonke omnye umntu afumana ithuba lokutya.Inkomo ifakwa endlwini enkulu yondlalelwe ngamahlamvu.
Usuku lwesibini kuye kuthwe lusuku lwezipheko. Ngolu suku, umntwana uye anxityiswe intambo enamakhubalo, kugalelwe intsimbi ezimhlophe kwisosari. Ezo ntsimbi ziye zijikeleze indlu enkulu zisuswa kwenye isosari zisiya kwenye kumane kusithiwe camagu. Kuye kuphekwe umngqusho omhlophe uphakwe, ze inyama ilandele ngokwezithebe. Nangolu suku abantu bekhaya batya xa sele umntwana nemfukami betyile.
Ngosuku lwesithathu kuye kuthwe lusuku lwemiqolo. Kwakuvame ukuba kuphekwe imiqolo kuphela kodwa ngenxa yokutshintsha kwezinto kuye kubekhona ukutya okuthi kuphekwe. Umntwana ngolusuku uye anxityiswe intsimbi ehlohlwe kusinga oluthe lomiswa. Usinga lusuka kumsipha osemqolweni wenkomo. Xa efakwa lentsimbi kuzeke namakhubalo esekhona emqaleni wakhe.
== Imithombo yolwazi ==
"Xhosa culture: the clans and customs". ''SouthAfrica.net''. Retrieved 15 May 2026.
<references />
[[Uluhlu:Cultural]]
dydv47wdwhltevfr8tksrg3h5opa5w7
Ukunxityiswa komakoti
0
9297
41705
2026-09-08T09:01:14Z
Zenizole2004
16547
I CREATED THE PAGE UKUNXITYISWA KOMAKOTI
41705
wikitext
text/x-wiki
'''Ukunxityiswa komakoti''' lisiko elithi lenziwe kwaXhosa njengendlela yokwamkela umakoti kwikhaya lakhe elitsha. Umakoti uye anxityiswe isinxibo sakhe esitsha, apho anxiba ikhetshemiya, ixakatho, umbhinqo kunye nesikhafu.<ref>{{Cite book|last=Bongela|first=Knobel Sakhiwo|url=https://www.proquest.com/openview/bc9de51bc02d50957a673b779c1ccbaf/1?pq-origsite=gscholar&cbl=2026366&diss=y|title=Isihlonipho Among Amaxhosa|publisher= University of South Africa (South Africa) ProQuest Dissertations & Theses|year=2001}}</ref> Ikhetshemiya yiqhiya emnyama eyenzelwa ukugquma iinwele njengendlela yokuhlonipha usapho lwakhe olutsha, ixakatho libekwa emagxeni ebonakalisa utshintsho olusuka ebuntombini ukuya ebufazini. Isikhafu sona siye sibhinqelwe esinqeni abanye basifaka phantsi kwefasikoti abanye besifaka ngaphezulu kushiyana amakhaya. Isikhafu senzelwa ukukhusela isibeleko sikamakoti ukuze akwazi ukuzala, nosapho lwakhe olutsha lwande.
Ngalamini umakoti omtsha anxityiswa ngayo, unxityiswa ngudabawo womyeni okanye nguninazala. Xa sele begqibile udabawo uphatha ukhuko aze umakoti alandele emva kwakhe besiya endlwini enkulu. Ufike ahlala kolokhuko emva kocango, axhelelwe ibhokhwe. Kufuneka atye injeke yalobhokhwe ayitye yedwa asele namasi. Uye anikwe igama elitsha yindodakazi yakhe elibanentsingiselo ebalulekile kusapho andele kulo. Ugqiba unikwa igama uninazala, amadodakazi, utatazala kunye nomama belali baye bamnike iziyalo zokuziphatha emtshatweni, ukuhlonipha kunye nonyamazela. Kubalulekile xa egqiba ayokwenzela wonke umntu osendlini iti nesonka sombhako.
== Imithombo yababhali ==
a5wo6l5ihcj8ulmuqzjz15uxpy2wv6p
41707
41705
2026-09-08T09:39:34Z
Zenizole2004
16547
I have added another source to support my argument
41707
wikitext
text/x-wiki
'''Ukunxityiswa komakoti''' lisiko elithi lenziwe kwaXhosa njengendlela yokwamkela umakoti kwikhaya lakhe elitsha. Umakoti uye anxityiswe isinxibo sakhe esitsha, apho anxiba ikhetshemiya, ixakatho, umbhinqo kunye nesikhafu.<ref>{{Cite book|last=Bongela|first=Knobel Sakhiwo|url=https://www.proquest.com/openview/bc9de51bc02d50957a673b779c1ccbaf/1?pq-origsite=gscholar&cbl=2026366&diss=y|title=Isihlonipho Among Amaxhosa|publisher= University of South Africa (South Africa) ProQuest Dissertations & Theses|year=2001}}</ref> Ikhetshemiya yiqhiya emnyama eyenzelwa ukugquma iinwele njengendlela yokuhlonipha usapho lwakhe olutsha, ixakatho libekwa emagxeni ebonakalisa utshintsho olusuka ebuntombini ukuya ebufazini. Isikhafu sona siye sibhinqelwe esinqeni abanye basifaka phantsi kwefasikoti abanye besifaka ngaphezulu kushiyana amakhaya. Isikhafu senzelwa ukukhusela isibeleko sikamakoti ukuze akwazi ukuzala, nosapho lwakhe olutsha lwande.
Ngalamini umakoti omtsha anxityiswa ngayo, unxityiswa ngudabawo womyeni okanye nguninazala. Xa sele begqibile udabawo uphatha ukhuko aze umakoti alandele emva kwakhe besiya endlwini enkulu. Ufike ahlala kolokhuko emva kocango, axhelelwe ibhokhwe. Kufuneka atye injeke yalobhokhwe ayitye yedwa asele namasi.<ref>{{Cite web|last=African|first=Being|title=Xhosa Marriage Practices|url=https://beingafrican.org/culture-panel/xhosa-marriage-practices/|accessdate=2026-09-08|website=BeingAfrican|language=en}}</ref> Uye anikwe igama elitsha yindodakazi yakhe elibanentsingiselo ebalulekile kusapho andele kulo. Ugqiba unikwa igama uninazala, amadodakazi, utatazala kunye nomama belali baye bamnike iziyalo zokuziphatha emtshatweni, ukuhlonipha kunye nonyamazela. Kubalulekile xa egqiba ayokwenzela wonke umntu osendlini iti nesonka sombhako.
== Imithombo yababhali ==
b5p2ebdylpzbcbq78uow3vurfk692be
41710
41707
2026-09-08T09:51:43Z
Zenizole2004
16547
I added a photograph
41710
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Makoti|thumb|Ukunxityiswa kukamakoti]]
[[Ngokweenkcukacha:Makoti.png|thumb|Ukunxityiswa kukamakoti]]
'''Ukunxityiswa komakoti''' lisiko elithi lenziwe kwaXhosa njengendlela yokwamkela umakoti kwikhaya lakhe elitsha. Umakoti uye anxityiswe isinxibo sakhe esitsha, apho anxiba ikhetshemiya, ixakatho, umbhinqo kunye nesikhafu.<ref>{{Cite book|last=Bongela|first=Knobel Sakhiwo|url=https://www.proquest.com/openview/bc9de51bc02d50957a673b779c1ccbaf/1?pq-origsite=gscholar&cbl=2026366&diss=y|title=Isihlonipho Among Amaxhosa|publisher= University of South Africa (South Africa) ProQuest Dissertations & Theses|year=2001}}</ref> Ikhetshemiya yiqhiya emnyama eyenzelwa ukugquma iinwele njengendlela yokuhlonipha usapho lwakhe olutsha, ixakatho libekwa emagxeni ebonakalisa utshintsho olusuka ebuntombini ukuya ebufazini. Isikhafu sona siye sibhinqelwe esinqeni abanye basifaka phantsi kwefasikoti abanye besifaka ngaphezulu kushiyana amakhaya. Isikhafu senzelwa ukukhusela isibeleko sikamakoti ukuze akwazi ukuzala, nosapho lwakhe olutsha lwande.
Ngalamini umakoti omtsha anxityiswa ngayo, unxityiswa ngudabawo womyeni okanye nguninazala. Xa sele begqibile udabawo uphatha ukhuko aze umakoti alandele emva kwakhe besiya endlwini enkulu. Ufike ahlala kolokhuko emva kocango, axhelelwe ibhokhwe. Kufuneka atye injeke yalobhokhwe ayitye yedwa asele namasi.<ref>{{Cite web|last=African|first=Being|title=Xhosa Marriage Practices|url=https://beingafrican.org/culture-panel/xhosa-marriage-practices/|accessdate=2026-09-08|website=BeingAfrican|language=en}}</ref> Uye anikwe igama elitsha yindodakazi yakhe elibanentsingiselo ebalulekile kusapho andele kulo. Ugqiba unikwa igama uninazala, amadodakazi, utatazala kunye nomama belali baye bamnike iziyalo zokuziphatha emtshatweni, ukuhlonipha kunye nonyamazela. Kubalulekile xa egqiba ayokwenzela wonke umntu osendlini iti nesonka sombhako.
== Imithombo yababhali ==
2l2rq3jzbs2809wkyiyoisd0mipen53
41720
41710
2026-09-08T10:04:24Z
Zenizole2004
16547
i added a few touch ups
41720
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Makoti.png|thumb|Ukunxityiswa kukamakoti]]
'''Ukunxityiswa komakoti''' lisiko elithi lenziwe kwaXhosa njengendlela yokwamkela umakoti kwikhaya lakhe elitsha. Umakoti uye anxityiswe isinxibo sakhe esitsha, apho anxiba ikhetshemiya, ixakatho, umbhinqo kunye nesikhafu.<ref>{{Cite book|last=Bongela|first=Knobel Sakhiwo|url=https://www.proquest.com/openview/bc9de51bc02d50957a673b779c1ccbaf/1?pq-origsite=gscholar&cbl=2026366&diss=y|title=Isihlonipho Among Amaxhosa|publisher= University of South Africa (South Africa) ProQuest Dissertations & Theses|year=2001}}</ref> Ikhetshemiya yiqhiya emnyama eyenzelwa ukugquma iinwele njengendlela yokuhlonipha usapho lwakhe olutsha, ixakatho libekwa emagxeni ebonakalisa utshintsho olusuka ebuntombini ukuya ebufazini. Isikhafu sona siye sibhinqelwe esinqeni abanye basifaka phantsi kwefasikoti abanye besifaka ngaphezulu kushiyana amakhaya. Isikhafu senzelwa ukukhusela isibeleko sikamakoti ukuze akwazi ukuzala, nosapho lwakhe olutsha lwande.
Ngalamini umakoti omtsha anxityiswa ngayo, unxityiswa ngudabawo womyeni okanye nguninazala. Xa sele begqibile udabawo uphatha ukhuko aze umakoti alandele emva kwakhe besiya endlwini enkulu. Umakoti xa esiya endlwini enkulu uye ajonge phantsi nekhetshemiya ibengathi imgquma amehlo ukubonisa intlonipho. Ufike ahlala kolokhuko emva kocango, axhelelwe ibhokhwe. Kufuneka atye injeke yalobhokhwe ayitye yedwa asele namasi.<ref>{{Cite web|last=African|first=Being|title=Xhosa Marriage Practices|url=https://beingafrican.org/culture-panel/xhosa-marriage-practices/|accessdate=2026-09-08|website=BeingAfrican|language=en}}</ref> Uye anikwe igama elitsha yindodakazi yakhe elibanentsingiselo ebalulekile kusapho andele kulo. Ugqiba unikwa igama uninazala, amadodakazi, utatazala kunye nomama belali baye bamnike iziyalo zokuziphatha emtshatweni, ukuhlonipha kunye nonyamazela. Kubalulekile xa egqiba ayokwenzela wonke umntu osendlini iti nesonka sombhako.
== Imithombo yababhali ==
su8j87kctsmebxp5xehwon69de4qol0
41731
41720
2026-09-08T10:12:41Z
Zenizole2004
16547
i added a few categories
41731
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Makoti.png|thumb|Ukunxityiswa kukamakoti]]
'''Ukunxityiswa komakoti''' lisiko elithi lenziwe kwaXhosa njengendlela yokwamkela umakoti kwikhaya lakhe elitsha. Umakoti uye anxityiswe isinxibo sakhe esitsha, apho anxiba ikhetshemiya, ixakatho, umbhinqo kunye nesikhafu.<ref>{{Cite book|last=Bongela|first=Knobel Sakhiwo|url=https://www.proquest.com/openview/bc9de51bc02d50957a673b779c1ccbaf/1?pq-origsite=gscholar&cbl=2026366&diss=y|title=Isihlonipho Among Amaxhosa|publisher= University of South Africa (South Africa) ProQuest Dissertations & Theses|year=2001}}</ref> Ikhetshemiya yiqhiya emnyama eyenzelwa ukugquma iinwele njengendlela yokuhlonipha usapho lwakhe olutsha, ixakatho libekwa emagxeni ebonakalisa utshintsho olusuka ebuntombini ukuya ebufazini. Isikhafu sona siye sibhinqelwe esinqeni abanye basifaka phantsi kwefasikoti abanye besifaka ngaphezulu kushiyana amakhaya. Isikhafu senzelwa ukukhusela isibeleko sikamakoti ukuze akwazi ukuzala, nosapho lwakhe olutsha lwande.
Ngalamini umakoti omtsha anxityiswa ngayo, unxityiswa ngudabawo womyeni okanye nguninazala. Xa sele begqibile udabawo uphatha ukhuko aze umakoti alandele emva kwakhe besiya endlwini enkulu. Umakoti xa esiya endlwini enkulu uye ajonge phantsi nekhetshemiya ibengathi imgquma amehlo ukubonisa intlonipho. Ufike ahlala kolokhuko emva kocango, axhelelwe ibhokhwe. Kufuneka atye injeke yalobhokhwe ayitye yedwa asele namasi.<ref>{{Cite web|last=African|first=Being|title=Xhosa Marriage Practices|url=https://beingafrican.org/culture-panel/xhosa-marriage-practices/|accessdate=2026-09-08|website=BeingAfrican|language=en}}</ref> Uye anikwe igama elitsha yindodakazi yakhe elibanentsingiselo ebalulekile kusapho andele kulo. Ugqiba unikwa igama uninazala, amadodakazi, utatazala kunye nomama belali baye bamnike iziyalo zokuziphatha emtshatweni, ukuhlonipha kunye nonyamazela. Kubalulekile xa egqiba ayokwenzela wonke umntu osendlini iti nesonka sombhako.
== Imithombo yababhali ==
<references />
[[Uluhlu:Ulwamkelo lomtshakazi]]
[[Uluhlu:Traditional ceremony in South Africa]]
[[Uluhlu:Utsiki]]
s3n4jdqkxcybgw6aejz1wpqrrc0hawx
41744
41731
2026-09-08T10:32:45Z
Zenizole2004
16547
i added a link on the word ibhokhwe
41744
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Makoti.png|thumb|Ukunxityiswa kukamakoti]]
'''Ukunxityiswa komakoti''' lisiko elithi lenziwe kwaXhosa njengendlela yokwamkela umakoti kwikhaya lakhe elitsha. Umakoti uye anxityiswe isinxibo sakhe esitsha, apho anxiba ikhetshemiya, ixakatho, umbhinqo kunye nesikhafu.<ref>{{Cite book|last=Bongela|first=Knobel Sakhiwo|url=https://www.proquest.com/openview/bc9de51bc02d50957a673b779c1ccbaf/1?pq-origsite=gscholar&cbl=2026366&diss=y|title=Isihlonipho Among Amaxhosa|publisher= University of South Africa (South Africa) ProQuest Dissertations & Theses|year=2001}}</ref> Ikhetshemiya yiqhiya emnyama eyenzelwa ukugquma iinwele njengendlela yokuhlonipha usapho lwakhe olutsha, ixakatho libekwa emagxeni ebonakalisa utshintsho olusuka ebuntombini ukuya ebufazini. Isikhafu sona siye sibhinqelwe esinqeni abanye basifaka phantsi kwefasikoti abanye besifaka ngaphezulu kushiyana amakhaya. Isikhafu senzelwa ukukhusela isibeleko sikamakoti ukuze akwazi ukuzala, nosapho lwakhe olutsha lwande.
Ngalamini umakoti omtsha anxityiswa ngayo, unxityiswa ngudabawo womyeni okanye nguninazala. Xa sele begqibile udabawo uphatha ukhuko aze umakoti alandele emva kwakhe besiya endlwini enkulu. Umakoti xa esiya endlwini enkulu uye ajonge phantsi nekhetshemiya ibengathi imgquma amehlo ukubonisa intlonipho. Ufike ahlala kolokhuko emva kocango, axhelelwe [[ibhokhwe]]. Kufuneka atye injeke yalobhokhwe ayitye yedwa asele namasi.<ref>{{Cite web|last=African|first=Being|title=Xhosa Marriage Practices|url=https://beingafrican.org/culture-panel/xhosa-marriage-practices/|accessdate=2026-09-08|website=BeingAfrican|language=en}}</ref> Uye anikwe igama elitsha yindodakazi yakhe elibanentsingiselo ebalulekile kusapho andele kulo. Ugqiba unikwa igama uninazala, amadodakazi, utatazala kunye nomama belali baye bamnike iziyalo zokuziphatha emtshatweni, ukuhlonipha kunye nonyamazela. Kubalulekile xa egqiba ayokwenzela wonke umntu osendlini iti nesonka sombhako.
== Imithombo yababhali ==
<references />
[[Uluhlu:Ulwamkelo lomtshakazi]]
[[Uluhlu:Traditional ceremony in South Africa]]
[[Uluhlu:Utsiki]]
e5as24s7itejs7oet1vrj9t6x9e3kie
41749
41744
2026-09-08T10:35:42Z
Zenizole2004
16547
i added a few touch ups
41749
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Makoti.png|thumb|Ukunxityiswa kukamakoti]]
'''Ukunxityiswa komakoti''' lisiko elithi lenziwe [[kwaXhosa]] njengendlela yokwamkela umakoti kwikhaya lakhe elitsha. Umakoti uye anxityiswe isinxibo sakhe esitsha, apho anxiba ikhetshemiya, ixakatho, umbhinqo kunye nesikhafu.<ref>{{Cite book|last=Bongela|first=Knobel Sakhiwo|url=https://www.proquest.com/openview/bc9de51bc02d50957a673b779c1ccbaf/1?pq-origsite=gscholar&cbl=2026366&diss=y|title=Isihlonipho Among Amaxhosa|publisher= University of South Africa (South Africa) ProQuest Dissertations & Theses|year=2001}}</ref> Ikhetshemiya yiqhiya emnyama eyenzelwa ukugquma iinwele njengendlela yokuhlonipha usapho lwakhe olutsha, ixakatho libekwa emagxeni ebonakalisa utshintsho olusuka ebuntombini ukuya ebufazini. Isikhafu sona siye sibhinqelwe esinqeni abanye basifaka phantsi kwefasikoti abanye besifaka ngaphezulu kushiyana amakhaya. Isikhafu senzelwa ukukhusela isibeleko sikamakoti ukuze akwazi ukuzala, nosapho lwakhe olutsha lwande.
Ngalamini umakoti omtsha anxityiswa ngayo, unxityiswa ngudabawo womyeni okanye nguninazala. Xa sele begqibile [[Udadobawo|udabawo]] uphatha ukhuko aze umakoti alandele emva kwakhe besiya endlwini enkulu. Umakoti xa esiya endlwini enkulu uye ajonge phantsi nekhetshemiya ibengathi imgquma amehlo ukubonisa intlonipho. Ufike ahlala kolokhuko emva kocango, axhelelwe [[ibhokhwe]]. Kufuneka atye injeke yalobhokhwe ayitye yedwa asele n[[amasi]].<ref>{{Cite web|last=African|first=Being|title=Xhosa Marriage Practices|url=https://beingafrican.org/culture-panel/xhosa-marriage-practices/|accessdate=2026-09-08|website=BeingAfrican|language=en}}</ref> Uye anikwe igama elitsha yindodakazi yakhe elibanentsingiselo ebalulekile kusapho andele kulo. Ugqiba unikwa igama uninazala, amadodakazi, utatazala kunye nomama belali baye bamnike iziyalo zokuziphatha emtshatweni, ukuhlonipha kunye nonyamazela. Kubalulekile xa egqiba ayokwenzela wonke umntu osendlini iti nesonka sombhako.
== Imithombo yababhali ==
<references />
[[Uluhlu:Ulwamkelo lomtshakazi]]
[[Uluhlu:Traditional ceremony in South Africa]]
[[Uluhlu:Utsiki]]
i45p7l2j17f7ab79grm5w1j9pfwhpga
Isidanga seMveli
0
9298
41715
2026-09-08T09:56:41Z
Zintshaba
16533
Created page with "[[Ngokweenkcukacha:Original-B948BF6A-8F3A-4BCA-AC8E-39BAF7E2F4AE.jpg|alt=Kwisintu sethu, isidanga asiyofashoni nje isitalatala|thumb|Isidanga: Umlambo weentsimbi othwele isidima nesithethe samaXhosa]] '''Isidanga seMveli''' sisikhaka okanye umbhinqo weentsimbi zesiXhosa owenziwe ngemicu emininzi exananazileyo, njengesiqhelo yeentsimbi ezizuba (light blue), ezinxitywa entanyeni zehlele esifubeni okanye phezu kwegxalaba. Esi sidanga siyinxalenye ebalulekileyo kakhulu yesi..."
41715
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Original-B948BF6A-8F3A-4BCA-AC8E-39BAF7E2F4AE.jpg|alt=Kwisintu sethu, isidanga asiyofashoni nje isitalatala|thumb|Isidanga: Umlambo weentsimbi othwele isidima nesithethe samaXhosa]]
'''Isidanga seMveli''' sisikhaka okanye umbhinqo weentsimbi zesiXhosa owenziwe ngemicu emininzi exananazileyo, njengesiqhelo yeentsimbi ezizuba (light blue), ezinxitywa entanyeni zehlele esifubeni okanye phezu kwegxalaba. Esi sidanga siyinxalenye ebalulekileyo kakhulu yesinxibo semveli nesithethe sethu njengamaXhosa kwaye siphatha isidima, imbali kunye nentlonipho eluntwini
== Injongo ==
Injongo yokunxitywa kwesidanga isuka kwiinkolelo ezinzulu zemveli, ezamasiko kunye nezobuqu bomntu osinxibileyo eluntwini. Ngokwesiko lwakwaXhosa, isidanga asisetyenziswa nje njengesihombo somzimba sethutyana okanye into yefashoni kodwa luphawu olungathethwayo oluchaza ukukhula, uzinzo kunye nesikhundla somntu kwikhaya nakuluntu jikelele. Indoda okanye umfazi owambethe isidanga ubonwa njengomntu ogqibeleleyo ngengqondo nangezenzo kwaye unikwa imbeko ehambelana nesi sikhundla nanjengoko ibonisa ukuba ukwesinye isigaba.
Ukongeza koku, inani lemingqa okanye ubukhulu beentsimbi ezenza isidanga bucacisa lula uxanduva okanye amava omntu anabo empilweni. Kwikhaya lwakwamoya, sisebenza njengekhonco elibonakalayo nelingathethekiyo lokudibanisa umnxibi kunye nezihlwele (amanyange) ngamaxesha emicimbi nemikhosi yasekhaya, sikholisa ukufakwa ngabantu abazinzileyo nabaziwayo ngokuziphatha kwabo kakuhle eluntwini.
== Ukusetyenziswa ==
Isidanga sinendima engaphiswanga nganto kwimithendeleko emikhulu yesintu efana neMigidi (imibhiyozo yolwaluko), umdudo okanye imisebenzi yasekhaya apho kuxhelwayo naxa sele kuthethwayo nezihlwele. Xa kukho imisebenzi yekhaya, intlabi (umntu owongamele ukhwelo nemithandazo yomzi) idla ngokunxiba isidanga entanyeni yayo. Oku kwenzelwa ukuba izihlwele zimbone lo mntu uthethayo egameni lo mzi njengophawu lokuba lo msebenzi unabo obo bukhosi bupheleleyo besintu.
Kufuneka kuqatshelwe ukuba nangona isidanga isesona sinxibo saziwa kakhulu ngamadoda amakhulu atshatileyo naziinkulu, abafazi nabo nabo banaso isidanga sabo esikhethekileyo abasinxibayo. Umfazi usinxiba ngamaxesha omdudo wakhe njengophawu lokwamkelwa, ukuwongwa kunye nokuthweswa isithsaba sokuba ngumfazi omkhulu onekhaya lakhe negama elihloniphekileyo emzini. Kule mihla, isidanga sikwasetyenziswa ngokubanzi njengophawu lokuzingca ngenkcubeko (cultural pride) kwimisitho yezemfundo ephakamileyo nasemisebenzini karhulumente.
== Imvelaphi neMibala ==
Imvelaphi yesidanga isuka kude emakhoncweni ezithethe zaseMpuma Koloni phakathi kwezizwe ezahlukeneyo ezenza usapho olukhulu lwamaXhosa. Phambi kokuba kufike ifuthe laseNtshona ekwenzeni iintsimbi ngabarhwebi baseYurophu, isidanga sethu sasenziwa ngamaso. Ukuchaza banzi, kwakumiwa ngezinto ezifana namathambo ezilwanyana, amaqokobhe eentlanzi. Emva kokufika kolu rhwebo lwaseNtshona, la maso atshintshwa. aze aziwa kakhulu njeengeentsimbi zaseMfingo nezamaMpondo, phambi kokuba zamkelwe kwisizwe sakwaXhosa njengophawu olumanyeneyo.
Umbala ophehliweyo ozuba okanye osibhakabhaka-okanyayo ngowona mbala ubalulekileyo
gpzqswuy7zpfyu050q6hff5qhqdjgvu
41740
41715
2026-09-08T10:29:25Z
Zintshaba
16533
41740
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Original-B948BF6A-8F3A-4BCA-AC8E-39BAF7E2F4AE.jpg|alt=Kwisintu sethu, isidanga asiyofashoni nje isitalatala|thumb|Isidanga: Umlambo weentsimbi othwele isidima nesithethe samaXhosa]]
'''Isidanga seMveli''' sisikhaka okanye umbhinqo weentsimbi zesiXhosa owenziwe ngemicu emininzi exananazileyo, njengesiqhelo yeentsimbi ezizuba (light blue), ezinxitywa entanyeni zehlele esifubeni okanye phezu kwegxalaba. Esi sidanga siyinxalenye ebalulekileyo kakhulu yesinxibo semveli nesithethe sethu njengamaXhosa kwaye siphatha isidima, imbali kunye nentlonipho eluntwini
== Injongo ==
Injongo yokunxitywa kwesidanga isuka kwiinkolelo ezinzulu zemveli, ezamasiko kunye nezobuqu bomntu osinxibileyo eluntwini. Ngokwesiko lwakwaXhosa, isidanga asisetyenziswa nje njengesihombo somzimba sethutyana okanye into yefashoni kodwa luphawu olungathethwayo oluchaza ukukhula, uzinzo kunye nesikhundla somntu kwikhaya nakuluntu jikelele. Indoda okanye umfazi owambethe isidanga ubonwa njengomntu ogqibeleleyo ngengqondo nangezenzo kwaye unikwa imbeko ehambelana nesi sikhundla nanjengoko ibonisa ukuba ukwesinye isigaba.
Ukongeza koku, inani lemingqa okanye ubukhulu beentsimbi ezenza isidanga bucacisa lula uxanduva okanye amava omntu anabo empilweni. Kwikhaya lwakwamoya, sisebenza njengekhonco elibonakalayo nelingathethekiyo lokudibanisa umnxibi kunye nezihlwele (amanyange) ngamaxesha emicimbi nemikhosi yasekhaya, sikholisa ukufakwa ngabantu abazinzileyo nabaziwayo ngokuziphatha kwabo kakuhle eluntwini.
== Ukusetyenziswa ==
Isidanga sinendima engaphiswanga nganto kwimithendeleko emikhulu yesintu efana neMigidi (imibhiyozo yolwaluko), umdudo okanye imisebenzi yasekhaya apho kuxhelwayo naxa sele kuthethwayo nezihlwele. Xa kukho imisebenzi yekhaya, intlabi (umntu owongamele ukhwelo nemithandazo yomzi) idla ngokunxiba isidanga entanyeni yayo. Oku kwenzelwa ukuba izihlwele zimbone lo mntu uthethayo egameni lo mzi njengophawu lokuba lo msebenzi unabo obo bukhosi bupheleleyo besintu.
Kufuneka kuqatshelwe ukuba nangona isidanga isesona sinxibo saziwa kakhulu ngamadoda amakhulu atshatileyo naziinkulu, abafazi nabo nabo banaso isidanga sabo esikhethekileyo abasinxibayo. Umfazi usinxiba ngamaxesha omdudo wakhe njengophawu lokwamkelwa, ukuwongwa kunye nokuthweswa isithsaba sokuba ngumfazi omkhulu onekhaya lakhe negama elihloniphekileyo emzini. Kule mihla, isidanga sikwasetyenziswa ngokubanzi njengophawu lokuzingca ngenkcubeko (cultural pride) kwimisitho yezemfundo ephakamileyo nasemisebenzini karhulumente.
== Imvelaphi nemibala ==
[[Ngokweenkcukacha:Original-BB1A0D65-0DA1-4BF5-98FA-B115411050E1.jpg|thumb|Ubunewunewu beMveli: Singantoni na isiXhosa ngaphandle kwesidanga?]]
Imvelaphi yesidanga isuka kude emakhoncweni ezithethe zaseMpuma Koloni phakathi kwezizwe ezahlukeneyo ezenza usapho olukhulu lwamaXhosa. Phambi kokuba kufike ifuthe laseNtshona ekwenzeni iintsimbi ngabarhwebi baseYurophu, isidanga sethu sasenziwa ngamaso. Ukuchaza banzi, kwakumiwa ngezinto ezifana namathambo ezilwanyana, amaqokobhe eentlanzi. Emva kokufika kolu rhwebo lwaseNtshona, la maso atshintshwa. aze aziwa kakhulu njeengeentsimbi zaseMfingo nezamaMpondo, phambi kokuba zamkelwe kwisizwe sakwaXhosa njengophawu olumanyeneyo.
Umbala ophehliweyo ozuba okanye osibhakabhaka-okanyayo ngowona mbala ubalulekileyo nophambili kwisidanga semveli. Lo mbala uneentsingiselo ezininzi ezisuka kwinkolelo zamandulo, apho sifuzisela ukuzola noxolo ekhayeni nakuluntu luphela, ubunyulu nemvelo ehambelana nendalo esingqongileyo kunye nohambelwano nezinto zomoya namanyange ekhaya. Ngamanye amaxesha kudityaniswa imizila embalwa emhlophe ukuze kuphunyezwe uyilo oluhambelana nesidima salowo usinxibileyo.
== Ukwakhiwa kwayo ==
Ngokwesiko, ukwenziwa kwesidanga ngumsebenzi wezandla othatha iintsuku neeyure ezininzi ngenxa yokuba kusebenziswa amakhulu ngamakhulu okanye amawaka eentsimbi ezincinane. Inyathelo lokuqala kukukhetha iintsimbi zombala ozuba ezikumgangatho ophezulu ukwenzela xa sele zitsaliwe ngomcu, ziqine kakhulu ukuqinisekisa ukuba isidanga asiqhawuki. Le micu imininzi, esenokuba phakathi kweshumi elinesibini ukuya kutsho kwengamashumi amabini ukuya phezulu, idityaniswa phezulu nasemazantsi kusetyenziswa amalaphu aqinileyo. Oku kwenza ukuba isidanga sibe ngumbhinqo owodwa onzima, oxhathisayo nothwele uzinzo entanyeni nasemagxalabeni.
== Imithombo esetyenzisiweyo ==
2o9o55c76vlcf4xssamefvwo5xvcrmo
41746
41740
2026-09-08T10:34:20Z
Zintshaba
16533
Edit reference
41746
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Original-B948BF6A-8F3A-4BCA-AC8E-39BAF7E2F4AE.jpg|alt=Kwisintu sethu, isidanga asiyofashoni nje isitalatala|thumb|Isidanga: Umlambo weentsimbi othwele isidima nesithethe samaXhosa]]
'''Isidanga seMveli''' sisikhaka okanye umbhinqo weentsimbi zesiXhosa owenziwe ngemicu emininzi exananazileyo, njengesiqhelo yeentsimbi ezizuba (light blue), ezinxitywa entanyeni zehlele esifubeni okanye phezu kwegxalaba. Esi sidanga siyinxalenye ebalulekileyo kakhulu yesinxibo semveli nesithethe sethu njengamaXhosa kwaye siphatha isidima, imbali kunye nentlonipho eluntwini.
== Injongo ==
Injongo yokunxitywa kwesidanga isuka kwiinkolelo ezinzulu zemveli, ezamasiko kunye nezobuqu bomntu osinxibileyo eluntwini. Ngokwesiko lwakwaXhosa, isidanga asisetyenziswa nje njengesihombo somzimba sethutyana okanye into yefashoni kodwa luphawu olungathethwayo oluchaza ukukhula, uzinzo kunye nesikhundla somntu kwikhaya nakuluntu jikelele. Indoda okanye umfazi owambethe isidanga ubonwa njengomntu ogqibeleleyo ngengqondo nangezenzo kwaye unikwa imbeko ehambelana nesi sikhundla nanjengoko ibonisa ukuba ukwesinye isigaba.
Ukongeza koku, inani lemingqa okanye ubukhulu beentsimbi ezenza isidanga bucacisa lula uxanduva okanye amava omntu anabo empilweni. Kwikhaya lwakwamoya, sisebenza njengekhonco elibonakalayo nelingathethekiyo lokudibanisa umnxibi kunye nezihlwele (amanyange) ngamaxesha emicimbi nemikhosi yasekhaya, sikholisa ukufakwa ngabantu abazinzileyo nabaziwayo ngokuziphatha kwabo kakuhle eluntwini.
== Ukusetyenziswa ==
Isidanga sinendima engaphiswanga nganto kwimithendeleko emikhulu yesintu efana neMigidi (imibhiyozo yolwaluko), umdudo okanye imisebenzi yasekhaya apho kuxhelwayo naxa sele kuthethwayo nezihlwele. Xa kukho imisebenzi yekhaya, intlabi (umntu owongamele ukhwelo nemithandazo yomzi) idla ngokunxiba isidanga entanyeni yayo. Oku kwenzelwa ukuba izihlwele zimbone lo mntu uthethayo egameni lo mzi njengophawu lokuba lo msebenzi unabo obo bukhosi bupheleleyo besintu.
Kufuneka kuqatshelwe ukuba nangona isidanga isesona sinxibo saziwa kakhulu ngamadoda amakhulu atshatileyo naziinkulu, abafazi nabo nabo banaso isidanga sabo esikhethekileyo abasinxibayo. Umfazi usinxiba ngamaxesha omdudo wakhe njengophawu lokwamkelwa, ukuwongwa kunye nokuthweswa isithsaba sokuba ngumfazi omkhulu onekhaya lakhe negama elihloniphekileyo emzini. Kule mihla, isidanga sikwasetyenziswa ngokubanzi njengophawu lokuzingca ngenkcubeko (cultural pride) kwimisitho yezemfundo ephakamileyo nasemisebenzini karhulumente.
== Imvelaphi nemibala ==
[[Ngokweenkcukacha:Original-BB1A0D65-0DA1-4BF5-98FA-B115411050E1.jpg|thumb|Ubunewunewu beMveli: Singantoni na isiXhosa ngaphandle kwesidanga?]]
Imvelaphi yesidanga isuka kude emakhoncweni ezithethe zaseMpuma Koloni phakathi kwezizwe ezahlukeneyo ezenza usapho olukhulu lwamaXhosa. Phambi kokuba kufike ifuthe laseNtshona ekwenzeni iintsimbi ngabarhwebi baseYurophu, isidanga sethu sasenziwa ngamaso. Ukuchaza banzi, kwakumiwa ngezinto ezifana namathambo ezilwanyana, amaqokobhe eentlanzi. Emva kokufika kolu rhwebo lwaseNtshona, la maso atshintshwa. aze aziwa kakhulu njeengeentsimbi zaseMfingo nezamaMpondo, phambi kokuba zamkelwe kwisizwe sakwaXhosa njengophawu olumanyeneyo.
Umbala ophehliweyo ozuba okanye osibhakabhaka-okanyayo ngowona mbala ubalulekileyo nophambili kwisidanga semveli. Lo mbala uneentsingiselo ezininzi ezisuka kwinkolelo zamandulo, apho sifuzisela ukuzola noxolo ekhayeni nakuluntu luphela, ubunyulu nemvelo ehambelana nendalo esingqongileyo<ref>{{Cite journal|last=Stine|first=Linda France|last2=Cabak|first2=Melanie A.|last3=Groover|first3=Mark D.|date=1996|title=Blue Beads as African-American Cultural Symbols|url=https://www.jstor.org/stable/25616476|journal=Historical Archaeology|volume=30|issue=3|pages=49–75|issn=0440-9213}}</ref> kunye nohambelwano nezinto zomoya namanyange ekhaya. Ngamanye amaxesha kudityaniswa imizila embalwa emhlophe ukuze kuphunyezwe uyilo oluhambelana nesidima salowo usinxibileyo.
== Ukwakhiwa kwayo ==
Ngokwesiko, ukwenziwa kwesidanga ngumsebenzi wezandla othatha iintsuku neeyure ezininzi ngenxa yokuba kusebenziswa amakhulu ngamakhulu okanye amawaka eentsimbi ezincinane. Inyathelo lokuqala kukukhetha iintsimbi zombala ozuba ezikumgangatho ophezulu ukwenzela xa sele zitsaliwe ngomcu, ziqine kakhulu ukuqinisekisa ukuba isidanga asiqhawuki. Le micu imininzi, esenokuba phakathi kweshumi elinesibini ukuya kutsho kwengamashumi amabini ukuya phezulu, idityaniswa phezulu nasemazantsi kusetyenziswa amalaphu aqinileyo. Oku kwenza ukuba isidanga sibe ngumbhinqo owodwa onzima, oxhathisayo nothwele uzinzo entanyeni nasemagxalabeni.
== Imithombo esetyenzisiweyo ==
oj1g1dg3jzzxm0fbjkhphygho454rrk
41750
41746
2026-09-08T10:36:16Z
Zintshaba
16533
Linking this article to others
41750
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Original-B948BF6A-8F3A-4BCA-AC8E-39BAF7E2F4AE.jpg|alt=Kwisintu sethu, isidanga asiyofashoni nje isitalatala|thumb|Isidanga: Umlambo weentsimbi othwele isidima nesithethe samaXhosa]]
'''[[:en:Waist_beads|Isidanga seMveli]]''' sisikhaka okanye umbhinqo weentsimbi zesiXhosa owenziwe ngemicu emininzi exananazileyo, njengesiqhelo yeentsimbi ezizuba (light blue), ezinxitywa entanyeni zehlele esifubeni okanye phezu kwegxalaba. Esi sidanga siyinxalenye ebalulekileyo kakhulu yesinxibo semveli nesithethe sethu njengamaXhosa kwaye siphatha isidima, imbali kunye nentlonipho eluntwini.
== Injongo ==
Injongo yokunxitywa kwesidanga isuka kwiinkolelo ezinzulu zemveli, ezamasiko kunye nezobuqu bomntu osinxibileyo eluntwini. Ngokwesiko lwakwaXhosa, isidanga asisetyenziswa nje njengesihombo somzimba sethutyana okanye into yefashoni kodwa luphawu olungathethwayo oluchaza ukukhula, uzinzo kunye nesikhundla somntu kwikhaya nakuluntu jikelele. Indoda okanye umfazi owambethe isidanga ubonwa njengomntu ogqibeleleyo ngengqondo nangezenzo kwaye unikwa imbeko ehambelana nesi sikhundla nanjengoko ibonisa ukuba ukwesinye isigaba.
Ukongeza koku, inani lemingqa okanye ubukhulu beentsimbi ezenza isidanga bucacisa lula uxanduva okanye amava omntu anabo empilweni. Kwikhaya lwakwamoya, sisebenza njengekhonco elibonakalayo nelingathethekiyo lokudibanisa umnxibi kunye nezihlwele (amanyange) ngamaxesha emicimbi nemikhosi yasekhaya, sikholisa ukufakwa ngabantu abazinzileyo nabaziwayo ngokuziphatha kwabo kakuhle eluntwini.
== Ukusetyenziswa ==
Isidanga sinendima engaphiswanga nganto kwimithendeleko emikhulu yesintu efana neMigidi (imibhiyozo yolwaluko), umdudo okanye imisebenzi yasekhaya apho kuxhelwayo naxa sele kuthethwayo nezihlwele. Xa kukho imisebenzi yekhaya, intlabi (umntu owongamele ukhwelo nemithandazo yomzi) idla ngokunxiba isidanga entanyeni yayo. Oku kwenzelwa ukuba izihlwele zimbone lo mntu uthethayo egameni lo mzi njengophawu lokuba lo msebenzi unabo obo bukhosi bupheleleyo besintu.
Kufuneka kuqatshelwe ukuba nangona isidanga isesona sinxibo saziwa kakhulu ngamadoda amakhulu atshatileyo naziinkulu, abafazi nabo nabo banaso isidanga sabo esikhethekileyo abasinxibayo. Umfazi usinxiba ngamaxesha omdudo wakhe njengophawu lokwamkelwa, ukuwongwa kunye nokuthweswa isithsaba sokuba ngumfazi omkhulu onekhaya lakhe negama elihloniphekileyo emzini. Kule mihla, isidanga sikwasetyenziswa ngokubanzi njengophawu lokuzingca ngenkcubeko (cultural pride) kwimisitho yezemfundo ephakamileyo nasemisebenzini karhulumente.
== Imvelaphi nemibala ==
[[Ngokweenkcukacha:Original-BB1A0D65-0DA1-4BF5-98FA-B115411050E1.jpg|thumb|Ubunewunewu beMveli: Singantoni na isiXhosa ngaphandle kwesidanga?]]
Imvelaphi yesidanga isuka kude emakhoncweni ezithethe zaseMpuma Koloni phakathi kwezizwe ezahlukeneyo ezenza usapho olukhulu lwamaXhosa. Phambi kokuba kufike ifuthe laseNtshona ekwenzeni iintsimbi ngabarhwebi baseYurophu, isidanga sethu sasenziwa ngamaso. Ukuchaza banzi, kwakumiwa ngezinto ezifana namathambo ezilwanyana, amaqokobhe eentlanzi. Emva kokufika kolu rhwebo lwaseNtshona, la maso atshintshwa. aze aziwa kakhulu njeengeentsimbi zaseMfingo nezamaMpondo, phambi kokuba zamkelwe kwisizwe sakwaXhosa njengophawu olumanyeneyo.
Umbala ophehliweyo ozuba okanye osibhakabhaka-okanyayo ngowona mbala ubalulekileyo nophambili kwisidanga semveli. Lo mbala uneentsingiselo ezininzi ezisuka kwinkolelo zamandulo, apho sifuzisela ukuzola noxolo ekhayeni nakuluntu luphela, ubunyulu nemvelo ehambelana nendalo esingqongileyo<ref>{{Cite journal|last=Stine|first=Linda France|last2=Cabak|first2=Melanie A.|last3=Groover|first3=Mark D.|date=1996|title=Blue Beads as African-American Cultural Symbols|url=https://www.jstor.org/stable/25616476|journal=Historical Archaeology|volume=30|issue=3|pages=49–75|issn=0440-9213}}</ref> kunye nohambelwano nezinto zomoya namanyange ekhaya. Ngamanye amaxesha kudityaniswa imizila embalwa emhlophe ukuze kuphunyezwe uyilo oluhambelana nesidima salowo usinxibileyo.
== Ukwakhiwa kwayo ==
Ngokwesiko, ukwenziwa kwesidanga ngumsebenzi wezandla othatha iintsuku neeyure ezininzi ngenxa yokuba kusebenziswa amakhulu ngamakhulu okanye amawaka eentsimbi ezincinane. Inyathelo lokuqala kukukhetha iintsimbi zombala ozuba ezikumgangatho ophezulu ukwenzela xa sele zitsaliwe ngomcu, ziqine kakhulu ukuqinisekisa ukuba isidanga asiqhawuki. Le micu imininzi, esenokuba phakathi kweshumi elinesibini ukuya kutsho kwengamashumi amabini ukuya phezulu, idityaniswa phezulu nasemazantsi kusetyenziswa amalaphu aqinileyo. Oku kwenza ukuba isidanga sibe ngumbhinqo owodwa onzima, oxhathisayo nothwele uzinzo entanyeni nasemagxalabeni.
== Imithombo esetyenzisiweyo ==
o75tmbf359ix3cropsgnn79kg3qtuw9
41766
41750
2026-09-08T10:48:52Z
Zintshaba
16533
41766
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Original-B948BF6A-8F3A-4BCA-AC8E-39BAF7E2F4AE.jpg|alt=Kwisintu sethu, isidanga asiyofashoni nje isitalatala|thumb|Isidanga: Umlambo weentsimbi othwele isidima nesithethe samaXhosa]]
'''[[:en:Waist_beads|Isidanga seMveli]]''' sisikhaka okanye umbhinqo weentsimbi zesiXhosa owenziwe ngemicu emininzi exananazileyo, njengesiqhelo yeentsimbi ezizuba (light blue),<ref>{{Cite journal|last=Stine|first=Linda France|last2=Cabak|first2=Melanie A.|last3=Groover|first3=Mark D.|date=1996|title=Blue Beads as African-American Cultural Symbols|url=https://www.jstor.org/stable/25616476|journal=Historical Archaeology|volume=30|issue=3|pages=49–75|issn=0440-9213}}</ref> ezinxitywa entanyeni zehlele esifubeni okanye phezu kwegxalaba. Esi sidanga siyinxalenye ebalulekileyo kakhulu yesinxibo semveli nesithethe sethu njengamaXhosa kwaye siphatha isidima, imbali kunye nentlonipho eluntwini.
== Injongo ==
Injongo yokunxitywa kwesidanga isuka kwiinkolelo ezinzulu zemveli, ezamasiko kunye nezobuqu bomntu osinxibileyo eluntwini. Ngokwesiko lwakwaXhosa, isidanga asisetyenziswa nje njengesihombo somzimba sethutyana okanye into yefashoni kodwa luphawu olungathethwayo oluchaza ukukhula, uzinzo kunye nesikhundla somntu kwikhaya nakuluntu jikelele. Indoda okanye umfazi owambethe isidanga ubonwa njengomntu ogqibeleleyo ngengqondo nangezenzo kwaye unikwa imbeko ehambelana nesi sikhundla nanjengoko ibonisa ukuba ukwesinye isigaba.
Ukongeza koku, inani lemingqa okanye ubukhulu beentsimbi ezenza isidanga bucacisa lula uxanduva okanye amava omntu anabo empilweni. Kwikhaya lwakwamoya, sisebenza njengekhonco elibonakalayo nelingathethekiyo lokudibanisa umnxibi kunye nezihlwele (amanyange) ngamaxesha emicimbi nemikhosi yasekhaya, sikholisa ukufakwa ngabantu abazinzileyo nabaziwayo ngokuziphatha kwabo kakuhle eluntwini.
== Ukusetyenziswa ==
Isidanga sinendima engaphiswanga nganto kwimithendeleko emikhulu yesintu efana neMigidi (imibhiyozo yolwaluko), umdudo okanye imisebenzi yasekhaya apho kuxhelwayo naxa sele kuthethwayo nezihlwele. Xa kukho imisebenzi yekhaya, intlabi (umntu owongamele ukhwelo nemithandazo yomzi) idla ngokunxiba isidanga entanyeni yayo. Oku kwenzelwa ukuba izihlwele zimbone lo mntu uthethayo egameni lo mzi njengophawu lokuba lo msebenzi unabo obo bukhosi bupheleleyo besintu.
Kufuneka kuqatshelwe ukuba nangona isidanga isesona sinxibo saziwa kakhulu ngamadoda amakhulu atshatileyo naziinkulu, abafazi nabo nabo banaso isidanga sabo esikhethekileyo abasinxibayo. Umfazi usinxiba ngamaxesha omdudo wakhe njengophawu lokwamkelwa, ukuwongwa kunye nokuthweswa isithsaba sokuba ngumfazi omkhulu onekhaya lakhe negama elihloniphekileyo emzini. Kule mihla, isidanga sikwasetyenziswa ngokubanzi njengophawu lokuzingca ngenkcubeko (cultural pride) kwimisitho yezemfundo ephakamileyo nasemisebenzini karhulumente.
== Imvelaphi nemibala ==
[[Ngokweenkcukacha:Original-BB1A0D65-0DA1-4BF5-98FA-B115411050E1.jpg|thumb|Ubunewunewu beMveli: Singantoni na isiXhosa ngaphandle kwesidanga?]]
Imvelaphi yesidanga isuka kude emakhoncweni ezithethe zaseMpuma Koloni phakathi kwezizwe ezahlukeneyo ezenza usapho olukhulu lwamaXhosa. Phambi kokuba kufike ifuthe laseNtshona ekwenzeni iintsimbi ngabarhwebi baseYurophu, isidanga sethu sasenziwa ngamaso. Ukuchaza banzi, kwakumiwa ngezinto ezifana namathambo ezilwanyana, amaqokobhe eentlanzi. Emva kokufika kolu rhwebo lwaseNtshona, la maso atshintshwa. aze aziwa kakhulu njeengeentsimbi zaseMfingo nezamaMpondo, phambi kokuba zamkelwe kwisizwe sakwaXhosa njengophawu olumanyeneyo.
Umbala ophehliweyo ozuba okanye osibhakabhaka-okanyayo ngowona mbala ubalulekileyo nophambili kwisidanga semveli. Lo mbala uneentsingiselo ezininzi ezisuka kwinkolelo zamandulo, apho sifuzisela ukuzola noxolo ekhayeni nakuluntu luphela, ubunyulu nemvelo ehambelana nendalo esingqongileyo<ref>{{Cite journal|last=Stine|first=Linda France|last2=Cabak|first2=Melanie A.|last3=Groover|first3=Mark D.|date=1996|title=Blue Beads as African-American Cultural Symbols|url=https://www.jstor.org/stable/25616476|journal=Historical Archaeology|volume=30|issue=3|pages=49–75|issn=0440-9213}}</ref> kunye nohambelwano nezinto zomoya namanyange ekhaya. Ngamanye amaxesha kudityaniswa imizila embalwa emhlophe ukuze kuphunyezwe uyilo oluhambelana nesidima salowo usinxibileyo.
== Ukwakhiwa kwayo ==
Ngokwesiko, ukwenziwa kwesidanga ngumsebenzi wezandla othatha iintsuku neeyure ezininzi ngenxa yokuba kusebenziswa amakhulu ngamakhulu okanye amawaka eentsimbi ezincinane. Inyathelo lokuqala kukukhetha iintsimbi zombala ozuba ezikumgangatho ophezulu ukwenzela xa sele zitsaliwe ngomcu, ziqine kakhulu ukuqinisekisa ukuba isidanga asiqhawuki. Le micu imininzi, esenokuba phakathi kweshumi elinesibini ukuya kutsho kwengamashumi amabini ukuya phezulu, idityaniswa phezulu nasemazantsi kusetyenziswa amalaphu aqinileyo. Oku kwenza ukuba isidanga sibe ngumbhinqo owodwa onzima, oxhathisayo nothwele uzinzo entanyeni nasemagxalabeni.
== Imithombo esetyenzisiweyo ==
i24ngxh08xnm2g5dusog66pmuspem93
Mdu aka trp
0
9299
41718
2026-09-08T09:59:25Z
Dukejame
16542
This is a new article.
41718
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:MDU AKA TRP!!.jpg|thumb|UMdu Aka Trp nomlandeli wakhe.]]
'''UMduduzi Keith Mangena''' owaziwa ngokuba nguMdu Aka Trp wazalwa ngoMatshi ka1992 eDiepkloof, Soweto, eMzantsi Afrika. UMdu Aka Trp nguDj kunye nomvelisi womculo eMzantsi Afrika, ungomnye wabavelisi abagqwesileyo bomculo weAmapiano. Ingoma kaMdu Aka Trp enesihloko esithi Mabebuza, yeyona ngoma yakhe emameleke kakhulu kumaqonga ohlukeneyo omculo wedijithali, kuquka uApple Music, Youtube, Spotify kunye noYoutube music. Kule ngoma usebenzisane noMaline Aura, ongumculo waseMzantsi Afrika kwaye okwangoku lengoma ifumene 8 055 818 yabaphulaphuli.
== '''Abantu asebenze nabo emculweni''' ==
UMdu Aka Trp usebenze nabavumi kunye nabavelisi bomculo kwihlabathi jikelele, kuquka uMaero noForce Reloaded abaziwa ngeMFR SOULS; Bongza, Kabza De Small, Skroef 28, Nkulee501, Soulful Disciple, Tycoon, Ndoose SA, Dj Maphorisa kunye nabanye abaninzi. UMdu Aka Trp utyikitye isivumelwano nePiano Hub Records, ekwangaphantsi kweSony Music Entertainment.
== '''Amacwecwe neengoma zakhe ezizimeleyo''' ==
=== Amacwecwe ===
Pull Up Project - 2020
Tale of the 2 peers - 2021
Pretty girls love amapiano 3 - 2021
Two sides of my story - 2022
The game changers - 2023
The originator - 2024
Khoto series- 2025
The vault - 2025
The vault deluxe - 2025
=== Ingoma ezizimeleyo ===
Isingisi - 2021
Ubumnandi - 2022
Ovii - 2023
Jigsaw - 2023
My prayer - 2024
Happy Joy - 2025
lu1cxxdn5kggymaolep2w0i2krnvmwv
41724
41718
2026-09-08T10:06:53Z
Dukejame
16542
I have inserted a reference.
41724
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:MDU AKA TRP!*.jpg|thumb|UMdu Aka Trp nomnye wabalandeli bakhe.]]
'''UMduduzi Keith Mangena''' owaziwa ngokuba nguMdu Aka Trp wazalwa ngoMatshi ka1992 eDiepkloof, Soweto, eMzantsi Afrika. UMdu Aka Trp nguDj kunye nomvelisi womculo eMzantsi Afrika, ungomnye wabavelisi abagqwesileyo bomculo weAmapiano.<ref>{{Cite web|last=Kings|date=2023-10-06|title=Mdu aka TRP Biography, Profile, Age, Songs, Albums, Networth|url=https://kingminds.net/mdu-aka-trp-biography-profile-age-songs-albums-networth/|accessdate=2026-09-08|website=KingMinds|language=en-US}}</ref> Ingoma kaMdu Aka Trp enesihloko esithi Mabebuza, yeyona ngoma yakhe emameleke kakhulu kumaqonga ohlukeneyo omculo wedijithali, kuquka uApple Music, Youtube, Spotify kunye noYoutube music. Kule ngoma usebenzisane noMaline Aura, ongumculo waseMzantsi Afrika kwaye okwangoku lengoma ifumene 8 055 818 yabaphulaphuli.
== '''Abantu asebenze nabo emculweni''' ==
UMdu Aka Trp usebenze nabavumi kunye nabavelisi bomculo kwihlabathi jikelele, kuquka uMaero noForce Reloaded abaziwa ngeMFR SOULS; Bongza, Kabza De Small, Skroef 28, Nkulee501, Soulful Disciple, Tycoon, Ndoose SA, Dj Maphorisa kunye nabanye abaninzi. UMdu Aka Trp utyikitye isivumelwano nePiano Hub Records, ekwangaphantsi kweSony Music Entertainment.
== '''Amacwecwe neengoma zakhe ezizimeleyo''' ==
=== Amacwecwe ===
Pull Up Project - 2020
Tale of the 2 peers - 2021
Pretty girls love amapiano 3 - 2021
Two sides of my story - 2022
The game changers - 2023
The originator - 2024
Khoto series- 2025
The vault - 2025
The vault deluxe - 2025
=== Ingoma ezizimeleyo ===
Isingisi - 2021
Ubumnandi - 2022
Ovii - 2023
Jigsaw - 2023
My prayer - 2024
Happy Joy - 2025
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
68kgax1s684js2z0tmkofqne5vw9pku
41747
41724
2026-09-08T10:34:23Z
Dukejame
16542
I changed the image.
41747
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Shuvonil Music studio equipments.jpg|thumb|MDU AKA TRP]]
'''UMduduzi Keith Mangena''' owaziwa ngokuba nguMdu Aka Trp wazalwa ngoMatshi ka1992 eDiepkloof, Soweto, eMzantsi Afrika. UMdu Aka Trp nguDj kunye nomvelisi womculo eMzantsi Afrika, ungomnye wabavelisi abagqwesileyo bomculo weAmapiano.<ref>{{Cite web|last=Kings|date=2023-10-06|title=Mdu aka TRP Biography, Profile, Age, Songs, Albums, Networth|url=https://kingminds.net/mdu-aka-trp-biography-profile-age-songs-albums-networth/|accessdate=2026-09-08|website=KingMinds|language=en-US}}</ref> Ingoma kaMdu Aka Trp enesihloko esithi Mabebuza, yeyona ngoma yakhe emameleke kakhulu kumaqonga ohlukeneyo omculo wedijithali, kuquka uApple Music, Deezer, Amazon music, Youtube, Spotify kunye noYoutube music. Kule ngoma usebenzisane noMaline Aura, ongumculo waseMzantsi Afrika kwaye okwangoku lengoma ifumene malunga neezigidi eziyi 28.7 yabaphulaphuli.
== '''Abantu asebenze nabo emculweni''' ==
UMdu Aka Trp usebenze nabavumi kunye nabavelisi bomculo kwihlabathi jikelele, kuquka uMaero noForce Reloaded abaziwa ngeMFR SOULS; Bongza, Kabza De Small, Skroef 28, Nkulee501, Soulful Disciple, Tycoon, Ndoose SA, Dj Maphorisa kunye nabanye abaninzi. UMdu Aka Trp utyikitye isivumelwano nePiano Hub Records, ekwangaphantsi kweSony Music Entertainment.
== '''Amacwecwe neengoma zakhe ezizimeleyo''' ==
=== Amacwecwe ===
Pull Up Project - 2020
Tale of the 2 peers - 2021
Pretty girls love amapiano 3 - 2021
Two sides of my story - 2022
The game changers - 2023
The originator - 2024
Khoto series- 2025
The vault - 2025
The vault deluxe - 2025
=== Ingoma ezizimeleyo ===
Isingisi - 2021
Ubumnandi - 2022
Ovii - 2023
Jigsaw - 2023
My prayer - 2024
Happy Joy - 2025
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
gszvlwbyzlqqmpej8902g4pmqad5dla
41748
41747
2026-09-08T10:35:11Z
Dukejame
16542
I've linked an article.
41748
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Shuvonil Music studio equipments.jpg|thumb|MDU AKA TRP]]
'''UMduduzi Keith Mangena''' owaziwa ngokuba nguMdu Aka Trp wazalwa ngoMatshi ka1992 eDiepkloof, [[Soweto]], eMzantsi Afrika. UMdu Aka Trp nguDj kunye nomvelisi womculo eMzantsi Afrika, ungomnye wabavelisi abagqwesileyo bomculo weAmapiano.<ref>{{Cite web|last=Kings|date=2023-10-06|title=Mdu aka TRP Biography, Profile, Age, Songs, Albums, Networth|url=https://kingminds.net/mdu-aka-trp-biography-profile-age-songs-albums-networth/|accessdate=2026-09-08|website=KingMinds|language=en-US}}</ref> Ingoma kaMdu Aka Trp enesihloko esithi Mabebuza, yeyona ngoma yakhe emameleke kakhulu kumaqonga ohlukeneyo omculo wedijithali, kuquka uApple Music, Deezer, Amazon music, Youtube, Spotify kunye noYoutube music. Kule ngoma usebenzisane noMaline Aura, ongumculo waseMzantsi Afrika kwaye okwangoku lengoma ifumene malunga neezigidi eziyi 28.7 yabaphulaphuli.
== '''Abantu asebenze nabo emculweni''' ==
UMdu Aka Trp usebenze nabavumi kunye nabavelisi bomculo kwihlabathi jikelele, kuquka uMaero noForce Reloaded abaziwa ngeMFR SOULS; Bongza, Kabza De Small, Skroef 28, Nkulee501, Soulful Disciple, Tycoon, Ndoose SA, Dj Maphorisa kunye nabanye abaninzi. UMdu Aka Trp utyikitye isivumelwano nePiano Hub Records, ekwangaphantsi kweSony Music Entertainment.
== '''Amacwecwe neengoma zakhe ezizimeleyo''' ==
=== Amacwecwe ===
Pull Up Project - 2020
Tale of the 2 peers - 2021
Pretty girls love amapiano 3 - 2021
Two sides of my story - 2022
The game changers - 2023
The originator - 2024
Khoto series- 2025
The vault - 2025
The vault deluxe - 2025
=== Ingoma ezizimeleyo ===
Isingisi - 2021
Ubumnandi - 2022
Ovii - 2023
Jigsaw - 2023
My prayer - 2024
Happy Joy - 2025
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
nq4oknpg4x5mqhc5c4qhisi0teobnld
41752
41748
2026-09-08T10:36:48Z
Dukejame
16542
I've linked an article.
41752
wikitext
text/x-wiki
[[Ngokweenkcukacha:Shuvonil Music studio equipments.jpg|thumb|MDU AKA TRP]]
'''UMduduzi Keith Mangena''' owaziwa ngokuba nguMdu Aka Trp wazalwa ngoMatshi ka1992 eDiepkloof, [[Soweto]], eMzantsi Afrika. UMdu Aka Trp nguDj kunye nomvelisi womculo eMzantsi Afrika, ungomnye wabavelisi abagqwesileyo bomculo weAmapiano.<ref>{{Cite web|last=Kings|date=2023-10-06|title=Mdu aka TRP Biography, Profile, Age, Songs, Albums, Networth|url=https://kingminds.net/mdu-aka-trp-biography-profile-age-songs-albums-networth/|accessdate=2026-09-08|website=KingMinds|language=en-US}}</ref> Ingoma kaMdu Aka Trp enesihloko esithi Mabebuza, yeyona ngoma yakhe emameleke kakhulu kumaqonga ohlukeneyo omculo wedijithali, kuquka uApple Music, Deezer, Amazon music, [[YouTube|Youtube]], Spotify kunye noYoutube music. Kule ngoma usebenzisane noMaline Aura, ongumculo waseMzantsi Afrika kwaye okwangoku lengoma ifumene malunga neezigidi eziyi 28.7 yabaphulaphuli.
== '''Abantu asebenze nabo emculweni''' ==
UMdu Aka Trp usebenze nabavumi kunye nabavelisi bomculo kwihlabathi jikelele, kuquka uMaero noForce Reloaded abaziwa ngeMFR SOULS; Bongza, Kabza De Small, Skroef 28, Nkulee501, Soulful Disciple, Tycoon, Ndoose SA, Dj Maphorisa kunye nabanye abaninzi. UMdu Aka Trp utyikitye isivumelwano nePiano Hub Records, ekwangaphantsi kweSony Music Entertainment.
== '''Amacwecwe neengoma zakhe ezizimeleyo''' ==
=== Amacwecwe ===
Pull Up Project - 2020
Tale of the 2 peers - 2021
Pretty girls love amapiano 3 - 2021
Two sides of my story - 2022
The game changers - 2023
The originator - 2024
Khoto series- 2025
The vault - 2025
The vault deluxe - 2025
=== Ingoma ezizimeleyo ===
Isingisi - 2021
Ubumnandi - 2022
Ovii - 2023
Jigsaw - 2023
My prayer - 2024
Happy Joy - 2025
== '''Imithombo esetyenzisiweyo''' ==
7t8hj0pmx082dlsdmk4w5jb2o4bviv6
Bongeziwe mabandla
0
9300
41734
2026-09-08T10:19:15Z
PERSON015
16544
Created page with "'''Bongeziwe Mabandla''' yimvumi yase Mzantsi Afrika ehlala eGoli , odlala kakhulu umculo we- folk onengoma ezibhalwe ngesiXhosa, ohamba nesandi sesiginci == Ubomi bokuqala == UMabandla ukhulele kwipondo laseMpuma Koloni, kwidolophu encincane ebizwa ngokuba kuTsolo. Wakhula ecaweni, kwaye umculo wawuyinxalenye yobomi bakhe basekhaya kunye nasesikolweni. Wafudukela eGoli ukuze aqhubeke nezifundo zakhe e-AFDA , isikolo soQoqosho lwezoBugcisa noYilo. Apho, wahlola indlela..."
41734
wikitext
text/x-wiki
'''Bongeziwe Mabandla''' yimvumi yase Mzantsi Afrika ehlala eGoli , odlala kakhulu umculo we- folk onengoma ezibhalwe ngesiXhosa, ohamba nesandi sesiginci
== Ubomi bokuqala ==
UMabandla ukhulele kwipondo laseMpuma Koloni, kwidolophu encincane ebizwa ngokuba kuTsolo. Wakhula ecaweni, kwaye umculo wawuyinxalenye yobomi bakhe basekhaya kunye nasesikolweni. Wafudukela eGoli ukuze aqhubeke nezifundo zakhe e-AFDA , isikolo soQoqosho lwezoBugcisa noYilo. Apho, wahlola indlela yokubalisa amabali ngomculo. <ref>{{Cite web|title=South African Bongeziwe Mabandla Releases Fourth Studio Album, amaXesha|url=https://staging.afropop.org/articles/amaxesha-new-studio-album-by-south-african-bongeziwe-mabandla|accessdate=2026-09-08|website=Afropop Worldwide|language=en}}</ref>
== Umsebenzi wakhe ==
Icwecwe lokuqala likaMabandla , Umlilo watsala umdla kwiRadio France Internationale Discoveries Award,apho wayekhethwa njengomnye wabantu abalishumi abafikele kwinqanaba lokugqibela ngonyaka wama - 2011. Icwecwe lakhe lesibini, uMangaliso yakhutshwa ngonyaka wama-2017 kwaye yandisa uhlobo lomculo we-Afro folk owayesaziwa ngawo uMabandla. Ngenxa yokufikeleleka kubantu abaninzi ngakumbi, eli cwecwe lamenza wafumana ukutyunjwa kwinbasa yeSAMA ( South African Music Awards) ngo = 2018 kudidi lwe- Best Alternative album. Emva kokukhutshwa lamacwecwe mabini, uMabandla uye wacula kumaqonga nakwimisithi yomculo kwihlabathi jikelele. Oku kuquka iReeperbahn Festival , i-WOMEX kunye ne Lake of Stars. Festival<ref>{{Cite web|last=Coetzer|first=Diane|date=2019-11-14|title=Introducing... Bongeziwe Mabandla|url=https://www.songlines.co.uk/content/features/introducing-bongeziwe-mabandla|accessdate=2026-09-08|website=Songlines|language=en}}</ref>
Icwecwe lakhe lesithathu, iiMini lakhutshwa ngomhla wama- 27 kweyoKwindla ngo2020.Eli cwecwe lalixhaswe ziingoma ezimbini, u"Zange" kunye no"Jikeleza". Ngomhla wesithathu kuTshazimpuzi ka- 2023, uMabandla ukhuphe ingoma ethi "Ukuthanda wena ". Kuthe ekupheleni kuka- Epreli , uMabandla wabhengeza icwecwe lalkhe lesine 'Amaxesha'. Eli cwecwe lakhutshwa ngomhla wesihlanu kuCanzibe ngo-2023. <ref>{{Cite web|title=New album amaXesha confirms South Africa’s Bongeziwe Mabandla as uniquely gifted artist • Black Major|url=https://blackmajor.co.za/news/new-album-amaxesha-confirms-south-africas-bongeziwe-mabandla-as-uniquely-gifted-artist/|accessdate=2026-09-08|website=Black Major|language=en-ZA}}</ref>
[[Uluhlu:Imvumi]]
8llh4f5dydyl5skcpdq1fiz9n4zbq33
41736
41734
2026-09-08T10:22:37Z
PERSON015
16544
/* Umsebenzi wakhe */
41736
wikitext
text/x-wiki
'''Bongeziwe Mabandla''' yimvumi yase Mzantsi Afrika ehlala eGoli , odlala kakhulu umculo we- folk onengoma ezibhalwe ngesiXhosa, ohamba nesandi sesiginci
== Ubomi bokuqala ==
UMabandla ukhulele kwipondo laseMpuma Koloni, kwidolophu encincane ebizwa ngokuba kuTsolo. Wakhula ecaweni, kwaye umculo wawuyinxalenye yobomi bakhe basekhaya kunye nasesikolweni. Wafudukela eGoli ukuze aqhubeke nezifundo zakhe e-AFDA , isikolo soQoqosho lwezoBugcisa noYilo. Apho, wahlola indlela yokubalisa amabali ngomculo. <ref>{{Cite web|title=South African Bongeziwe Mabandla Releases Fourth Studio Album, amaXesha|url=https://staging.afropop.org/articles/amaxesha-new-studio-album-by-south-african-bongeziwe-mabandla|accessdate=2026-09-08|website=Afropop Worldwide|language=en}}</ref>
== Umsebenzi wakhe ==
Icwecwe lokuqala likaMabandla , Umlilo watsala umdla kwiRadio France Internationale Discoveries Award,apho wayekhethwa njengomnye wabantu abalishumi abafikele kwinqanaba lokugqibela ngonyaka wama - 2011. Icwecwe lakhe lesibini, uMangaliso yakhutshwa ngonyaka wama-2017 kwaye yandisa uhlobo lomculo we-Afro folk owayesaziwa ngawo uMabandla. Ngenxa yokufikeleleka kubantu abaninzi ngakumbi, eli cwecwe lamenza wafumana ukutyunjwa kwinbasa yeSAMA ( South African Music Awards) ngo = 2018 kudidi lwe- Best Alternative album. Emva kokukhutshwa lamacwecwe mabini, uMabandla uye wacula kumaqonga nakwimisithi yomculo kwihlabathi jikelele. Oku kuquka iReeperbahn Festival , i-WOMEX kunye ne Lake of Stars. Festival<ref>{{Cite web|last=Coetzer|first=Diane|date=2019-11-14|title=Introducing... Bongeziwe Mabandla|url=https://www.songlines.co.uk/content/features/introducing-bongeziwe-mabandla|accessdate=2026-09-08|website=Songlines|language=en}}</ref>
Icwecwe lakhe lesithathu, iiMini lakhutshwa ngomhla wama- 27 kweyoKwindla ngo2020.Eli cwecwe lalixhaswe ziingoma ezimbini, u"Zange" kunye no"Jikeleza". Ngomhla wesithathu kuTshazimpuzi ka- 2023, uMabandla ukhuphe ingoma ethi "Ukuthanda wena ". Kuthe ekupheleni kuka- Epreli , uMabandla wabhengeza icwecwe lalkhe lesine 'Amaxesha'. Eli cwecwe lakhutshwa ngomhla wesihlanu kuCanzibe ngo-2023. <ref>{{Cite web|title=New album amaXesha confirms South Africa’s Bongeziwe Mabandla as uniquely gifted artist • Black Major|url=https://blackmajor.co.za/news/new-album-amaxesha-confirms-south-africas-bongeziwe-mabandla-as-uniquely-gifted-artist/|accessdate=2026-09-08|website=Black Major|language=en-ZA}}</ref>
== Isilathiso ==
[[Uluhlu:Imvumi]]
6x0dcbq4y6vipdin5liirt1bovq1htm
41739
41736
2026-09-08T10:28:54Z
PERSON015
16544
/* Umsebenzi wakhe */
41739
wikitext
text/x-wiki
'''Bongeziwe Mabandla''' yimvumi yase Mzantsi Afrika ehlala eGoli , odlala kakhulu umculo we- folk onengoma ezibhalwe ngesiXhosa, ohamba nesandi sesiginci[[Ngokweenkcukacha:Bongeziwe Mabandla WOMEX 2019 by Laura Jetten.jpg|thumb|BONGEZIWE MABANDLA]]
== Ubomi bokuqala ==
UMabandla ukhulele kwipondo laseMpuma Koloni, kwidolophu encincane ebizwa ngokuba kuTsolo. Wakhula ecaweni, kwaye umculo wawuyinxalenye yobomi bakhe basekhaya kunye nasesikolweni. Wafudukela eGoli ukuze aqhubeke nezifundo zakhe e-AFDA , isikolo soQoqosho lwezoBugcisa noYilo. Apho, wahlola indlela yokubalisa amabali ngomculo. <ref>{{Cite web|title=South African Bongeziwe Mabandla Releases Fourth Studio Album, amaXesha|url=https://staging.afropop.org/articles/amaxesha-new-studio-album-by-south-african-bongeziwe-mabandla|accessdate=2026-09-08|website=Afropop Worldwide|language=en}}</ref>
== Umsebenzi wakhe ==
Icwecwe lokuqala likaMabandla , Umlilo watsala umdla kwiRadio France Internationale Discoveries Award,apho wayekhethwa njengomnye wabantu abalishumi abafikele kwinqanaba lokugqibela ngonyaka wama - 2011. Icwecwe lakhe lesibini, uMangaliso yakhutshwa ngonyaka wama-2017 kwaye yandisa uhlobo lomculo we-Afro folk owayesaziwa ngawo uMabandla. Ngenxa yokufikeleleka kubantu abaninzi ngakumbi, eli cwecwe lamenza wafumana ukutyunjwa kwinbasa yeSAMA ( South African Music Awards) ngo = 2018 kudidi lwe- Best Alternative album. Emva kokukhutshwa lamacwecwe mabini, uMabandla uye wacula kumaqonga nakwimisithi yomculo kwihlabathi jikelele. Oku kuquka iReeperbahn Festival , i-WOMEX kunye ne Lake of Stars. Festival.<ref>{{Cite web|last=Coetzer|first=Diane|date=2019-11-14|title=Introducing... Bongeziwe Mabandla|url=https://www.songlines.co.uk/content/features/introducing-bongeziwe-mabandla|accessdate=2026-09-08|website=Songlines|language=en}}</ref>
Icwecwe lakhe lesithathu, iiMini lakhutshwa ngomhla wama- 27 kweyoKwindla ngo2020.Eli cwecwe lalixhaswe ziingoma ezimbini, u"Zange" kunye no"Jikeleza". Ngomhla wesithathu kuTshazimpuzi ka- 2023, uMabandla ukhuphe ingoma ethi "Ukuthanda wena ". Kuthe ekupheleni kuka- Epreli , uMabandla wabhengeza icwecwe lalkhe lesine 'Amaxesha'. Eli cwecwe lakhutshwa ngomhla wesihlanu kuCanzibe ngo-2023. <ref>{{Cite web|title=New album amaXesha confirms South Africa’s Bongeziwe Mabandla as uniquely gifted artist • Black Major|url=https://blackmajor.co.za/news/new-album-amaxesha-confirms-south-africas-bongeziwe-mabandla-as-uniquely-gifted-artist/|accessdate=2026-09-08|website=Black Major|language=en-ZA}}</ref>
== Isilathiso ==
[[Uluhlu:Imvumi]]
i1iepjkiatplwnv09d1exdydej3l6uq
41741
41739
2026-09-08T10:30:44Z
PERSON015
16544
LINKED ARTICLE
41741
wikitext
text/x-wiki
'''Bongeziwe Mabandla''' yimvumi yase Mzantsi Afrika ehlala eGoli , odlala kakhulu umculo we- folk onengoma ezibhalwe ngesiXhosa, ohamba nesandi sesiginci[[Ngokweenkcukacha:Bongeziwe Mabandla WOMEX 2019 by Laura Jetten.jpg|thumb|BONGEZIWE MABANDLA]]
== Ubomi bokuqala ==
UMabandla ukhulele kwipondo lase[[IPhondo laseMpuma-Koloni|Mpuma Koloni]], kwidolophu encincane ebizwa ngokuba kuTsolo. Wakhula ecaweni, kwaye umculo wawuyinxalenye yobomi bakhe basekhaya kunye nasesikolweni. Wafudukela eGoli ukuze aqhubeke nezifundo zakhe e-AFDA , isikolo soQoqosho lwezoBugcisa noYilo. Apho, wahlola indlela yokubalisa amabali ngomculo. <ref>{{Cite web|title=South African Bongeziwe Mabandla Releases Fourth Studio Album, amaXesha|url=https://staging.afropop.org/articles/amaxesha-new-studio-album-by-south-african-bongeziwe-mabandla|accessdate=2026-09-08|website=Afropop Worldwide|language=en}}</ref>
== Umsebenzi wakhe ==
Icwecwe lokuqala likaMabandla , Umlilo watsala umdla kwiRadio France Internationale Discoveries Award,apho wayekhethwa njengomnye wabantu abalishumi abafikele kwinqanaba lokugqibela ngonyaka wama - 2011. Icwecwe lakhe lesibini, uMangaliso yakhutshwa ngonyaka wama-2017 kwaye yandisa uhlobo lomculo we-Afro folk owayesaziwa ngawo uMabandla. Ngenxa yokufikeleleka kubantu abaninzi ngakumbi, eli cwecwe lamenza wafumana ukutyunjwa kwinbasa yeSAMA ( South African Music Awards) ngo = 2018 kudidi lwe- Best Alternative album. Emva kokukhutshwa lamacwecwe mabini, uMabandla uye wacula kumaqonga nakwimisithi yomculo kwihlabathi jikelele. Oku kuquka iReeperbahn Festival , i-WOMEX kunye ne Lake of Stars. Festival.<ref>{{Cite web|last=Coetzer|first=Diane|date=2019-11-14|title=Introducing... Bongeziwe Mabandla|url=https://www.songlines.co.uk/content/features/introducing-bongeziwe-mabandla|accessdate=2026-09-08|website=Songlines|language=en}}</ref>
Icwecwe lakhe lesithathu, iiMini lakhutshwa ngomhla wama- 27 kweyoKwindla ngo2020.Eli cwecwe lalixhaswe ziingoma ezimbini, u"Zange" kunye no"Jikeleza". Ngomhla wesithathu kuTshazimpuzi ka- 2023, uMabandla ukhuphe ingoma ethi "Ukuthanda wena ". Kuthe ekupheleni kuka- Epreli , uMabandla wabhengeza icwecwe lalkhe lesine 'Amaxesha'. Eli cwecwe lakhutshwa ngomhla wesihlanu kuCanzibe ngo-2023. <ref>{{Cite web|title=New album amaXesha confirms South Africa’s Bongeziwe Mabandla as uniquely gifted artist • Black Major|url=https://blackmajor.co.za/news/new-album-amaxesha-confirms-south-africas-bongeziwe-mabandla-as-uniquely-gifted-artist/|accessdate=2026-09-08|website=Black Major|language=en-ZA}}</ref>
== Isilathiso ==
[[Uluhlu:Imvumi]]
0voeqj0lumuv0k26klgap2zvutw9p7d
41743
41741
2026-09-08T10:32:20Z
PERSON015
16544
linked article
41743
wikitext
text/x-wiki
'''[[Bongeziwe Mabandla|Bongeziwe]] Mabandla''' yimvumi yase Mzantsi Afrika ehlala eGoli , odlala kakhulu umculo we- folk onengoma ezibhalwe ngesiXhosa, ohamba nesandi sesiginci[[Ngokweenkcukacha:Bongeziwe Mabandla WOMEX 2019 by Laura Jetten.jpg|thumb|BONGEZIWE MABANDLA]]
== Ubomi bokuqala ==
UMabandla ukhulele kwipondo lase[[IPhondo laseMpuma-Koloni|Mpuma Koloni]], kwidolophu encincane ebizwa ngokuba kuTsolo. Wakhula ecaweni, kwaye umculo wawuyinxalenye yobomi bakhe basekhaya kunye nasesikolweni. Wafudukela eGoli ukuze aqhubeke nezifundo zakhe e-AFDA , isikolo soQoqosho lwezoBugcisa noYilo. Apho, wahlola indlela yokubalisa amabali ngomculo. <ref>{{Cite web|title=South African Bongeziwe Mabandla Releases Fourth Studio Album, amaXesha|url=https://staging.afropop.org/articles/amaxesha-new-studio-album-by-south-african-bongeziwe-mabandla|accessdate=2026-09-08|website=Afropop Worldwide|language=en}}</ref>
== Umsebenzi wakhe ==
Icwecwe lokuqala likaMabandla , Umlilo watsala umdla kwiRadio France Internationale Discoveries Award,apho wayekhethwa njengomnye wabantu abalishumi abafikele kwinqanaba lokugqibela ngonyaka wama - 2011. Icwecwe lakhe lesibini, uMangaliso yakhutshwa ngonyaka wama-2017 kwaye yandisa uhlobo lomculo we-Afro folk owayesaziwa ngawo uMabandla. Ngenxa yokufikeleleka kubantu abaninzi ngakumbi, eli cwecwe lamenza wafumana ukutyunjwa kwinbasa yeSAMA ( South African Music Awards) ngo = 2018 kudidi lwe- Best Alternative album. Emva kokukhutshwa lamacwecwe mabini, uMabandla uye wacula kumaqonga nakwimisithi yomculo kwihlabathi jikelele. Oku kuquka iReeperbahn Festival , i-WOMEX kunye ne Lake of Stars. Festival.<ref>{{Cite web|last=Coetzer|first=Diane|date=2019-11-14|title=Introducing... Bongeziwe Mabandla|url=https://www.songlines.co.uk/content/features/introducing-bongeziwe-mabandla|accessdate=2026-09-08|website=Songlines|language=en}}</ref>
Icwecwe lakhe lesithathu, iiMini lakhutshwa ngomhla wama- 27 kweyoKwindla ngo2020.Eli cwecwe lalixhaswe ziingoma ezimbini, u"Zange" kunye no"Jikeleza". Ngomhla wesithathu kuTshazimpuzi ka- 2023, uMabandla ukhuphe ingoma ethi "Ukuthanda wena ". Kuthe ekupheleni kuka- Epreli , uMabandla wabhengeza icwecwe lalkhe lesine 'Amaxesha'. Eli cwecwe lakhutshwa ngomhla wesihlanu kuCanzibe ngo-2023. <ref>{{Cite web|title=New album amaXesha confirms South Africa’s Bongeziwe Mabandla as uniquely gifted artist • Black Major|url=https://blackmajor.co.za/news/new-album-amaxesha-confirms-south-africas-bongeziwe-mabandla-as-uniquely-gifted-artist/|accessdate=2026-09-08|website=Black Major|language=en-ZA}}</ref>
== Isilathiso ==
[[Uluhlu:Imvumi]]
ru64ugvu2fc62vpkci48jwdkp5760xq
41753
41743
2026-09-08T10:36:58Z
PERSON015
16544
linking articles
41753
wikitext
text/x-wiki
'''[[Bongeziwe Mabandla]]''' yimvumi yase Mzantsi Afrika ehlala eGoli , odlala kakhulu umculo we- folk onengoma ezibhalwe ngesiXhosa, ohamba nesandi sesiginci[[Ngokweenkcukacha:Bongeziwe Mabandla WOMEX 2019 by Laura Jetten.jpg|thumb|BONGEZIWE MABANDLA]]
== Ubomi bokuqala ==
UMabandla ukhulele kwipondo lase[[IPhondo laseMpuma-Koloni|Mpuma Koloni]], kwidolophu encincane ebizwa ngokuba kuTsolo. Wakhula ecaweni, kwaye umculo wawuyinxalenye yobomi bakhe basekhaya kunye nasesikolweni. Wafudukela eGoli ukuze aqhubeke nezifundo zakhe e-AFDA , isikolo soQoqosho lwezoBugcisa noYilo. Apho, wahlola indlela yokubalisa amabali ngomculo. <ref>{{Cite web|title=South African Bongeziwe Mabandla Releases Fourth Studio Album, amaXesha|url=https://staging.afropop.org/articles/amaxesha-new-studio-album-by-south-african-bongeziwe-mabandla|accessdate=2026-09-08|website=Afropop Worldwide|language=en}}</ref>
== Umsebenzi wakhe ==
Icwecwe lokuqala likaMabandla , Umlilo watsala umdla kwiRadio France Internationale Discoveries Award,apho wayekhethwa njengomnye wabantu abalishumi abafikele kwinqanaba lokugqibela ngonyaka wama - 2011. Icwecwe lakhe lesibini, uMangaliso yakhutshwa ngonyaka wama-2017 kwaye yandisa uhlobo lomculo we-Afro folk owayesaziwa ngawo uMabandla. Ngenxa yokufikeleleka kubantu abaninzi ngakumbi, eli cwecwe lamenza wafumana ukutyunjwa kwinbasa yeSAMA ( South African Music Awards) ngo = 2018 kudidi lwe- Best Alternative album. Emva kokukhutshwa lamacwecwe mabini, uMabandla uye wacula kumaqonga nakwimisithi yomculo kwihlabathi jikelele. Oku kuquka iReeperbahn Festival , i-WOMEX kunye ne Lake of Stars. Festival.<ref>{{Cite web|last=Coetzer|first=Diane|date=2019-11-14|title=Introducing... Bongeziwe Mabandla|url=https://www.songlines.co.uk/content/features/introducing-bongeziwe-mabandla|accessdate=2026-09-08|website=Songlines|language=en}}</ref>
Icwecwe lakhe lesithathu, iiMini lakhutshwa ngomhla wama- 27 kweyoKwindla ngo2020.Eli cwecwe lalixhaswe ziingoma ezimbini, u"Zange" kunye no"Jikeleza". Ngomhla wesithathu kuTshazimpuzi ka- 2023, uMabandla ukhuphe ingoma ethi "Ukuthanda wena ". Kuthe ekupheleni kuka- Epreli , uMabandla wabhengeza icwecwe lalkhe lesine 'Amaxesha'. Eli cwecwe lakhutshwa ngomhla wesihlanu kuCanzibe ngo-2023. <ref>{{Cite web|title=New album amaXesha confirms South Africa’s Bongeziwe Mabandla as uniquely gifted artist • Black Major|url=https://blackmajor.co.za/news/new-album-amaxesha-confirms-south-africas-bongeziwe-mabandla-as-uniquely-gifted-artist/|accessdate=2026-09-08|website=Black Major|language=en-ZA}}</ref>
== Isilathiso ==
[[Uluhlu:Imvumi]]
3qzuet5vjqcsyz9dndyzktmd6ndofdt
41754
41753
2026-09-08T10:38:15Z
PERSON015
16544
41754
wikitext
text/x-wiki
'''[[Bongeziwe Mabandla]]''' yimvumi yase Mzantsi Afrika ehlala eGoli , odlala kakhulu umculo we- folk onengoma ezibhalwe ngesiXhosa, ohamba nesandi sesiginci[[Ngokweenkcukacha:Bongeziwe Mabandla WOMEX 2019 by Laura Jetten.jpg|thumb|BONGEZIWE MABANDLA]]
== Ubomi bokuqala ==
UMabandla ukhulele kwipondo lase[[IPhondo laseMpuma-Koloni|Mpuma Koloni]], kwidolophu encincane ebizwa ngokuba kuTsolo. Wakhula ecaweni, kwaye umculo wawuyinxalenye yobomi bakhe basekhaya kunye nasesikolweni. Wafudukela eGoli ukuze aqhubeke nezifundo zakhe e-AFDA , isikolo soQoqosho lwezoBugcisa noYilo. Apho, wahlola indlela yokubalisa amabali ngomculo. <ref>{{Cite web|title=South African Bongeziwe Mabandla Releases Fourth Studio Album, amaXesha|url=https://staging.afropop.org/articles/amaxesha-new-studio-album-by-south-african-bongeziwe-mabandla|accessdate=2026-09-08|website=Afropop Worldwide|language=en}}</ref>
== Umsebenzi wakhe ==
Icwecwe lokuqala likaMabandla , Umlilo watsala umdla kwiRadio France Internationale Discoveries Award,apho wayekhethwa njengomnye wabantu abalishumi abafikele kwinqanaba lokugqibela ngonyaka wama - 2011. Icwecwe lakhe lesibini, uMangaliso yakhutshwa ngonyaka wama-2017 kwaye yandisa uhlobo lomculo we-[[Afro folk]] owayesaziwa ngawo uMabandla. Ngenxa yokufikeleleka kubantu abaninzi ngakumbi, eli cwecwe lamenza wafumana ukutyunjwa kwinbasa yeSAMA ( South African Music Awards) ngo = 2018 kudidi lwe- Best Alternative album. Emva kokukhutshwa lamacwecwe mabini, uMabandla uye wacula kumaqonga nakwimisithi yomculo kwihlabathi jikelele. Oku kuquka iReeperbahn Festival , i-WOMEX kunye ne Lake of Stars. Festival.<ref>{{Cite web|last=Coetzer|first=Diane|date=2019-11-14|title=Introducing... Bongeziwe Mabandla|url=https://www.songlines.co.uk/content/features/introducing-bongeziwe-mabandla|accessdate=2026-09-08|website=Songlines|language=en}}</ref>
Icwecwe lakhe lesithathu, iiMini lakhutshwa ngomhla wama- 27 kweyoKwindla ngo2020.Eli cwecwe lalixhaswe ziingoma ezimbini, u"Zange" kunye no"Jikeleza". Ngomhla wesithathu kuTshazimpuzi ka- 2023, uMabandla ukhuphe ingoma ethi "Ukuthanda wena ". Kuthe ekupheleni kuka- Epreli , uMabandla wabhengeza icwecwe lalkhe lesine 'Amaxesha'. Eli cwecwe lakhutshwa ngomhla wesihlanu kuCanzibe ngo-2023. <ref>{{Cite web|title=New album amaXesha confirms South Africa’s Bongeziwe Mabandla as uniquely gifted artist • Black Major|url=https://blackmajor.co.za/news/new-album-amaxesha-confirms-south-africas-bongeziwe-mabandla-as-uniquely-gifted-artist/|accessdate=2026-09-08|website=Black Major|language=en-ZA}}</ref>
== Isilathiso ==
[[Uluhlu:Imvumi]]
je3g4i9d1a8h3jzid3y9v2l1rq80z81
41759
41754
2026-09-08T10:41:09Z
PERSON015
16544
41759
wikitext
text/x-wiki
'''[[Bongeziwe Mabandla]]''' yimvumi yase Mzantsi Afrika ehlala eGoli , odlala kakhulu umculo we- folk onengoma ezibhalwe ngesiXhosa, ohamba nesandi sesiginci[[Ngokweenkcukacha:Bongeziwe Mabandla WOMEX 2019 by Laura Jetten.jpg|thumb|BONGEZIWE MABANDLA]]
== Ubomi bokuqala ==
UMabandla ukhulele kwipondo lase[[IPhondo laseMpuma-Koloni|Mpuma Koloni]], kwidolophu encincane ebizwa ngokuba kuTsolo. Wakhula ecaweni, kwaye umculo wawuyinxalenye yobomi bakhe basekhaya kunye nasesikolweni. Wafudukela eGoli ukuze aqhubeke nezifundo zakhe e-AFDA , isikolo soQoqosho lwezoBugcisa noYilo. Apho, wahlola indlela yokubalisa amabali ngomculo. <ref>{{Cite web|title=South African Bongeziwe Mabandla Releases Fourth Studio Album, amaXesha|url=https://staging.afropop.org/articles/amaxesha-new-studio-album-by-south-african-bongeziwe-mabandla|accessdate=2026-09-08|website=Afropop Worldwide|language=en}}</ref>
== Umsebenzi wakhe ==
Icwecwe lokuqala likaMabandla , Umlilo watsala umdla kwiRadio France Internationale Discoveries Award,apho wayekhethwa njengomnye wabantu abalishumi abafikele kwinqanaba lokugqibela ngonyaka wama - 2011. Icwecwe lakhe lesibini, uMangaliso yakhutshwa ngonyaka wama-2017 kwaye yandisa uhlobo lomculo we-[[Afro folk]] owayesaziwa ngawo uMabandla. Ngenxa yokufikeleleka kubantu abaninzi ngakumbi, eli cwecwe lamenza wafumana ukutyunjwa kwinbasa yeSAMA ( South African Music Awards) ngo = 2018 kudidi lwe- Best Alternative album. Emva kokukhutshwa lamacwecwe mabini, uMabandla uye wacula kumaqonga nakwimisithi yomculo kwihlabathi jikelele. Oku kuquka iReeperbahn Festival , i-WOMEX kunye ne Lake of Stars Festival.<ref>{{Cite web|last=Coetzer|first=Diane|date=2019-11-14|title=Introducing... Bongeziwe Mabandla|url=https://www.songlines.co.uk/content/features/introducing-bongeziwe-mabandla|accessdate=2026-09-08|website=Songlines|language=en}}</ref>
Icwecwe lakhe lesithathu, iiMini lakhutshwa ngomhla wama- 27 kweyoKwindla ngo2020.Eli cwecwe lalixhaswe ziingoma ezimbini, u"Zange" kunye no"Jikeleza". Ngomhla wesithathu kuTshazimpuzi ka- 2023, uMabandla ukhuphe ingoma ethi "Ukuthanda wena ". Kuthe ekupheleni kuka- Epreli , uMabandla wabhengeza icwecwe lalkhe lesine 'Amaxesha'. Eli cwecwe lakhutshwa ngomhla wesihlanu kuCanzibe ngo-2023. <ref>{{Cite web|title=New album amaXesha confirms South Africa’s Bongeziwe Mabandla as uniquely gifted artist • Black Major|url=https://blackmajor.co.za/news/new-album-amaxesha-confirms-south-africas-bongeziwe-mabandla-as-uniquely-gifted-artist/|accessdate=2026-09-08|website=Black Major|language=en-ZA}}</ref>
== Isilathiso ==
[[Uluhlu:Imvumi]]
dkl3wwgywgy6xzet04fiyvnq4vzqq9p
Imibhaco
0
9301
41735
2026-09-08T10:21:23Z
Brownskiiiin
16525
Added photo.
41735
wikitext
text/x-wiki
'''Imibhaco''' sisinxibo sesiNtu sabantu bakwaXhosa. Ngentsuku zamandulo, esisinxibo sasinxitywa ntsuku zonke ngabantu belisiko kwaye, wonke umntu ukusukela emntaneni oyintombi noyinkwenkwe ukuyotsho kubantu abadala babesebenzisa esisinxibo njengempahla yabo yemihle ngemihla. Ngokuhamba kwexesha kunye nokutshintsha kwezinto, sekukho izinxibo ezintsha ezifike njenge siphumo senkqubo yobukoloniyali, ngoko ke, abantu bakwaXhosa abasayinxibi ntsuku zonke imibhaco. Aliqela amanqaku esele ebhaliwe axela esisinxibo ngokubanzi, eli inqaku lijolise ekujongeni ukuba kutheni imibhaco ingasanxitywa ntsuku zonke kwaXhosa kunye nokuba eli gama lithi imibhaco liquka sonke isinxibo sabo bonke abantu bakwa Xhosa okanye kubantu abathile na.
== Kutheni ingasanxitywa rhoqo imibhaco? ==
[[Ngokweenkcukacha:Typical Xhosa woman attire.jpg|thumb]]
== Imithombo yolwazi esetyenzisiweyo ==
[[Uluhlu:Isinxibo sesiNtu]]
[[Uluhlu:Xhosa culture]]
[[Uluhlu:Eastern cape]]
0gnc2vbigt2ld51izeybtnq0qb7s103
41763
41735
2026-09-08T10:46:36Z
Brownskiiiin
16525
Added a paragraph.
41763
wikitext
text/x-wiki
'''Imibhaco''' sisinxibo sesiNtu sabantu bakwa[[Xhosa]]. Ngentsuku zamandulo, esisinxibo sasinxitywa rhoqo ngabantu belisiko kwaye, wonke umntu ukusukela emntaneni oyintombi noyinkwenkwe ukuyotsho kubantu abadala babesebenzisa esisinxibo njengempahla yabo yemihle ngemihla. Ngokuhamba kwexesha kunye nokutshintsha kwezinto, sekukho izinxibo ezintsha ezifike njenge siphumo senkqubo yobukoloniyali, ngoko ke, abantu bakwaXhosa abasayinxibi ntsuku zonke imibhaco. Aliqela amanqaku esele ebhaliwe axela esisinxibo ngokubanzi, eli lona inqaku lijolise ekujongeni ukuba kutheni imibhaco ingasanxitywa rhoqo kwaXhosa kunye nokuba ingaba eli gama lithi imibhaco liquka sonke isinxibo sabo bonke abantu bakwaXhosa okanye lijolise kubantu abathile na?
== Kutheni ingasanxitywa rhoqo imibhaco? ==
[[Ngokweenkcukacha:Typical Xhosa woman attire.jpg|thumb]]
== Unxitywa ngobani esiXhoseni umbaco ==
Kukho ke lo mbuzo uye uthande ukuxaka esiye sizifumane sizibuza wona njengabantu bakwaXhosa, wokuba, "ingaba kanti eligama lithi imibhaco libhekisa kuso sonke isinxibo sesiNtu samaXhosa okanye libhekisa nje kwisinxibo sabasetyhini belisiko kuphela?". Baninzi ke abantu abakhe bazama ukuyicacisa lendaba ngendlela abayiqonda ngayo bona. Abanye bathi b
== Imithombo yolwazi esetyenzisiweyo ==
[[Uluhlu:Isinxibo sesiNtu]]
[[Uluhlu:Xhosa culture]]
[[Uluhlu:Eastern cape]]
2kp72gxjmyyw9r1h4te70vcv7oqjn7h