ვიკიპედია xmfwiki https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%B7%E1%83%9A%E1%83%90 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter მედია სპეციალური განხილვა მომხმარებელი მომხმარებლის განხილვა ვიკიპედია ვიკიპედია სხუნუა ფაილი ფაილის განხილვა მედიავიკი მედიავიკის განხილვა თარგი თარგის განხილვა დახმარება დახმარების განხილვა კატეგორია კატეგორიის განხილვა TimedText TimedText talk მოდული მოდულის განხილვა Event Event talk 0 18828 250276 135078 2026-05-15T22:28:51Z GrandEscogriffe 22991 cross-wiki replacement of an incorrect, low-quality map by a correct, higher-resolution one 250276 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა წყარონტირუე |ჯოხო = ბალიშ ზუღა<br />{{lang-en|Bali Sea}}<br />{{lang-id|Laut Bali}} |ფაილი = Bali Sea location.svg |ფაილიშ_ზჷმა = |მიკნაჭარა = ბალიშ ზუღაშ ორენი (გიშართილი რე ლენო) |ოკიანეშ ღანჩო = [[რჩქალი ოკიანე]] |ტიპი = კოკეფოშქაშე |კოორდინატეფი = {{coord|7|39|43|S|116|4|14|E}} |ფართობი = 119 ვთშ. |ონტირუე = |წყარპიჯიშ ღოზიშ სიგჷრძა = |ოშქაშე სიტომბა = 411 |უდიდაში სიტომბა = 1590 |სიგჷრძა = |სიგანა = |ქიანა ={{შილა|ინდონეზია}} |კოკი = [[იავა]]<br />[[ბალი (კოკი)|ბალი]]<br />[[ლომბოკი]]<br />[[სუმბავა]]<br />[[სულავესი]]<br />[[მადურა]] |კოკეფიშ ფართობი = |ჸუჯი = |ნოლექეფი = |კლიმატი = |წყარიშ ტემპერატურა = 27—28 |ჯიმუამობა = 33,0—34,0 |მოქცევა = 1,7 |სიმაღალე = |ონიშოლი = [[სურაბაია]] |ფლორა = |ფაუნა = |რუკა = |რუკაშ ზჷმა = |რუკაშ მიკნაჭარა = }} '''ბალიშ ზუღა''' ({{lang-en|Bali Sea}}, {{lang-id|Laut Bali}}) — [[რჩქალი ოკიანე]]შ კოკეფოშქაშე ზუღა [[იავა|იავაშ]], [[ბალი (კოკი)|ბალიშ]], [[ლომბოკი]]შ, [[სუმბავა|სუმბავაშ]], [[სულავესი]]შ დო [[მადურა|მადურაშ]] კოკეფს შქას. ფართობი 119 ვითოში კმ². ზუღაშ ოშქაშე სიტომბა 411 მეტრა, მაქსიმალური - 1590 მეტრა. წყარიშ ოშქაშე წანმოწანური ტემპერატურა 27-28°C. ჯიმუამობა 33-34°, მოქცევა ესვარილი. ზუღაშ თარი ონიშოლი რე [[სურაბაია]] (კოკი [[იავა]]). ==ლიტერატურა== {{ქსე|2|172|}} {{მერკე-გეოგრაფია}} {{ზუღეფიშ ერკებული}} [[კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი]] 57ixtljqb4y96ioxg28r5kgppn58om4 0 44046 250281 248251 2026-05-16T09:55:09Z Abu axmed45 22990 /* */ 250281 wikitext text/x-wiki '''საბინა იუსუბოვა''' დაიბადა 2 წლის 2002 [[რუსთავი]],სექტემბერს, საქართველოს ქალაქ რუსტავში და ქვემო ქართლის პოლიციის დეპარტამენტში ერთადერთი აზერბაიჯანელი პატრულ-ინსპექტორია. ==რესურსეფი ინტერნეტის== [[კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი]] rixz2vsx9k6tomtcfysdu59vmm4etji 250282 250281 2026-05-16T10:03:59Z Abu axmed45 22990 /* რესურსეფი ინტერნეტის */ 250282 wikitext text/x-wiki '''საბინა იუსუბოვა''' დაიბადა 2 წლის 2002 [[რუსთავი]],სექტემბერს, საქართველოს ქალაქ რუსტავში და ქვემო ქართლის პოლიციის დეპარტამენტში ერთადერთი აზერბაიჯანელი პატრულ-ინსპექტორია. ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[https://kvirispalitra.ge/article/110808-sakartveloshi-sapatrulo-policiashi-chem-garda-aravinaa-azerbaijaneli-kali/Sabina Yusubova's biography] 0tnfxkverw3tnu5mmbra5qs5onztmz8 250283 250282 2026-05-16T10:05:56Z Abu axmed45 22990 /* რესურსეფი ინტერნეტის */ 250283 wikitext text/x-wiki '''საბინა იუსუბოვა''' დაიბადა 2 წლის 2002 [[რუსთავი]],სექტემბერს, საქართველოს ქალაქ რუსტავში და ქვემო ქართლის პოლიციის დეპარტამენტში ერთადერთი აზერბაიჯანელი პატრულ-ინსპექტორია. ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[https://www.ambebi.ge/article/302325-policieli-biza-mqavda-romelic-mtkvarshi-daixrcho/Sabina Yusubova's biography] 45f3pdydxahnl9nm61uilq43so53ajl 250284 250283 2026-05-16T10:07:42Z Abu axmed45 22990 /* რესურსეფი ინტერნეტის */ 250284 wikitext text/x-wiki '''საბინა იუსუბოვა''' დაიბადა 2 წლის 2002 [[რუსთავი]],სექტემბერს, საქართველოს ქალაქ რუსტავში და ქვემო ქართლის პოლიციის დეპარტამენტში ერთადერთი აზერბაიჯანელი პატრულ-ინსპექტორია. ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[https://www.ambebi.ge/article/302325-policieli-biza-mqavda-romelic-mtkvarshi-daixrcho/] mvphuzhop77t88143msapym7rngvgah 0 44213 250269 249659 2026-05-15T17:16:01Z Narazeni 826 /* სქესობურ მოძოკებაშახ (პუბერტატშახ) */ 250269 wikitext text/x-wiki {{About|ჰორონ ტესტოსტერონიშ|თიშ, მუჭოთ მედიკამენტიშ გჷმორინაფაშ გეშა|ტესტოსტერონი (მედიკამენტი)|შხვა შანულონეფიშ გეშა|ტერსოსტერონი (მიარეშანულამი)}} [[ფაილი:Testosteron.svg|მინი|ტესტოსტერონიშ ქიმიურ სტრუქტურა]] [[ფაილი:Testosterone molecule ball.png|მინი|ტესტოსტერონიშ მოლეკულაშ მოდელი]] '''ტესტოსტერონი''' ({{lang-en|''Testosterone''}}) — თარ ქომოლურ [[სქესობურ ჰორმონი|სექსობურ ჰორმონ]] დო [[ანდროგენი|ანდროგენ]] [[ქომოლკოჩი|ქომოლკოჩეფს]].<ref>{{cite web |title=Understanding the risks of performance-enhancing drugs |url=https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/fitness/in-depth/performance-enhancing-drugs/art-20046134 |website=Mayo Clinic |access-date=30 December 2019 |language=en |archive-date=April 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200421045948/https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/fitness/in-depth/performance-enhancing-drugs/art-20046134 |url-status=live }}</ref> ადამიერეფს ტესტოსტერონ თარ როლს არსულენს [[ქომოლურ რეპროდუქციულ სისტემა|ქომოლურ რეპროდუქციულ]] ნორშვეფიშ წუმოძინას, მუნერით რე [[ჸვაჯიშ კაკალი|ჸვაჯიშ კაკალ]] დო [[პროსტატა]], თაშნეშე ხეს უნწყუნს [[მაჟირულ სქესობურ შანი|მაჟირულ სქესობურ შანეფიშ]] წუმოძინას, მუნერით რე [[კუთი]]შ დო [[ყვილი|ყვილეფიშ]] მასაშ ძინა დო [[ანდროგენულ თომა|ანაგიშ თომაშ]] რდუალა. თინა მერსხილ რე მოძინელ [[აგრესია]]წკჷმა, [[სექსუალურ კორინი|სექსუალურ კორინწკჷმა]], [[დომინანტობაშ იერარქია|დომინანტობაწკჷმა]], [[რიტუალურ რჯება|რიტუალურ რჯებაწკჷმა]] დო რჯებულ მახასიათებელეფიშ ფართო სპექტრწკჷმა.<ref>{{cite journal | vauthors = Mooradian AD, Morley JE, Korenman SG | title = Biological actions of androgens | journal = Endocrine Reviews| volume = 8 | issue = 1 | pages = 1–28 | date = Feb 1987 | pmid = 3549275 | doi = 10.1210/edrv-8-1-1 }}</ref> თეწკჷმა ართო, ტესტოსტერონ ჟირხოლო სქესის ოკათჷ ჭყანთელუას დო ჯგირო რინას, სოდეთ შანულამ გაულა უღჷ ართამ გუნება-გენწყუალაშა, დოგურაფაშა (კოგნიციაშა), სოციალურ დო სექსუალურ რჯებაშა, მეტაბოლიზმშა დო ენერგიაშ გჷმომუშებაშა, გურ-ზისხირჯარღვეფიშ სისტემაშა დო [[ოსტეოპოროზი]]შ პრევენციაშა.<ref>{{cite journal | vauthors = Bassil N, Alkaade S, Morley JE | title = The benefits and risks of testosterone replacement therapy: a review | journal = Therapeutics and Clinical Risk Management | volume = 5 | issue = 3 | pages = 427–48 | date = Jun 2009 | pmid = 19707253 | pmc = 2701485 | doi = 10.2147/tcrm.s3025 | doi-access = free }}{{cite book | vauthors = Tuck SP, Francis RM | chapter = Testosterone, bone and osteoporosis | volume = 37 | pages = 123–32 | year = 2009 | pmid = 19011293 | doi = 10.1159/000176049 | isbn = 978-3-8055-8622-1 | series = Frontiers of Hormone Research | title = Advances in the Management of Testosterone Deficiency }}</ref> ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ უბაღერობაქ შილებე გჷმიჭანუას აკორცუაფეფი, თინეფ შქას სიდაღარე, ანაგიშ ცჷმუამ ნორშვეფიშ შაყარუა, მუწოლაფა დო დეპრესია, სექსუალურ პრობლემეფ დო ყვილიშ მასაშ დინაფა. ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ მეტალა შილებე მერსხილ რდას [[ჰიპერანდროგენიზმი|ჰიპერანდროგენიზმწკჷმა]], [[გურიშ უბაღერობა|გურიშ უბაღერობაშ]] მაღალ რისკწკჷმა, მოძინელ [[ღურალა|ღურალაწკჷმა]] [[პროსტატაშ კიბო|პროსტატაშ კიბოთ]] დალახებაშ გეშა,<ref>{{cite journal | vauthors = Gann PH, Hennekens CH, Ma J, Longcope C, Stampfer MJ | title = Prospective study of sex hormone levels and risk of prostate cancer | journal = Journal of the National Cancer Institute | volume = 88 | issue = 16 | pages = 1118–1126 | date = August 1996 | pmid = 8757191 | doi = 10.1093/jnci/88.16.1118 | doi-access = free | citeseerx = 10.1.1.524.1837 }}</ref> დო [[ქომოლურ ტიპიშ გოტვიფინაფა|ქომოლურ ტიპიშ გოტვიფინაფაწკჷმა]]. ტესტოსტერონ რე [[სტეროიდული ჰორმონი|სტეროიდულ ჰორმონი]] [[ანდროსტანი]]შ კლასშე, ნამუთ იკათუანს [[კეტონი|კეტონურ]] დო [[ჰიდროქსილი|ჰიდროქსილურ]] ბუნაშ მასუმა დო მავითოშკვითა პოზიციეფს ომანგეთ. თინა [[ბიოსინთეზი|ბიოსინთეზირებულ]] რე ქოლესტერინშე მუსხირენ ბიჯგით დო ჩხონჩხის უქიმინჯუ მეტაბოლიტეფო გინმირთუ.  თინა ქიმინჯენს [[ანდროგენულ რეცეპტორი|ანდროგენულ რეცეპტორწკჷმა]] მებუნაფაშ დო აქტივაციაშ მეშქაშობათ.<ref>{{cite book | veditors = Nieschlag E, Behre HM, Nieschlag S | title = Testosterone: Action, Deficiency, Substitution | vauthors = Luetjens CM, Weinbauer GF | pages = 15–32 | chapter = Chapter 2: Testosterone: Biosynthesis, transport, metabolism and (non-genomic) actions | chapter-url = https://books.google.com/books?id=MkrAPaQ4wJkC&pg=PA15 | date = 2012 | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | isbn = 978-1-107-01290-5 | edition = 4th }}</ref> ადამიერეფს დო შხვა უმენტაშ [[გაგაჩამეფი|გაგაჩამეფს]], ტესტოსტერონ თარო ქომოლეფიშ [[ჸვაჯიშ კაკალი|ჸვაჯკაკალშე]] გიშმურს დო უმოს მორჩილ ზჷმათ, ოსურეფიშ [[სამარქვალო|სამარქვალოეფშე]]. ოშქაშეთ, ძინათებულ ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ დონე დოხოლაფირო შქვითშახ-ბრუოშახ უმოს რე, ვინდარო ძინათებულ ოსურეფს.<ref>{{cite journal | vauthors = Torjesen PA, Sandnes L | title = Serum testosterone in women as measured by an automated immunoassay and a RIA | journal = Clinical Chemistry | volume = 50 | issue = 3 | pages = 678; author reply 678–9 | date = Mar 2004 | pmid = 14981046 | doi = 10.1373/clinchem.2003.027565 | doi-access = free }}</ref> თიშენ, ნამჷ-და ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ მეტაბოლიზმ უმოს კვათიერ რე, ირღდარ გჷმომუშება ქომოლეფს დოხოლაფირო 20-შა უმოს რე.<ref>{{cite journal | vauthors = Southren AL, Gordon GG, Tochimoto S, Pinzon G, Lane DR, Stypulkowski W | title = Mean plasma concentration, metabolic clearance and basal plasma production rates of testosterone in normal young men and women using a constant infusion procedure: effect of time of day and plasma concentration on the metabolic clearance rate of testosterone | journal = The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism| volume = 27 | issue = 5 | pages = 686–94 | date = May 1967 | pmid = 6025472 | doi = 10.1210/jcem-27-5-686 }}{{cite journal | vauthors = Southren AL, Tochimoto S, Carmody NC, Isurugi K | title = Plasma production rates of testosterone in normal adult men and women and in patients with the syndrome of feminizing testes | journal = The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism| volume = 25 | issue = 11 | pages = 1441–50 | date = Nov 1965 | pmid = 5843701 | doi = 10.1210/jcem-25-11-1441 }}</ref> ოსურეფ თაშნეშე უმოს მაგინაფუეფ რენა თე ჰორმონიშოთ.<ref>{{cite book | vauthors = Dabbs M, Dabbs JM | title = Heroes, rogues, and lovers: testosterone and behavior | url = https://archive.org/details/heroesrogueslove00jame | url-access = registration | publisher = McGraw-Hill | location = New York | year = 2000 | isbn = 978-0-07-135739-5 }}</ref> თიშ მუჭოთ ორთაშობურ ჰორმონიშ როლწკჷმა ართო, ტესტოსტერონ გჷმირინუაფუ მუჭოთ [[წამალი|მედიკამენტ]] [[ჰიპოგონადიზმი]]შ დო [[კიდირიშ კიბო|კიდირიშ კიბოშ]] ოკურნალებერო.<ref>{{cite web |date=December 4, 2015 |title=Testosterone |url=https://www.drugs.com/monograph/testosterone.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820173417/https://www.drugs.com/monograph/testosterone.html |archive-date=August 20, 2016 |access-date=3 September 2016 |website=Drugs.com |publisher=American Society of Health-System Pharmacists}}</ref> თიშენ, ნამჷ-და [[ანდროპაუზა|ტესტოსტერონიშ დონე ირკენს ქომოლეფიშ ხანიშ ძინაწკჷმა ართო]], ტესტოსტერონ მინშა გჷმირინუაფუ ხანშამიშულირ ქომოლეფს თე დეფიციტიშ ოკომპენსირებელო. თინა თაშნეშე გჷმირინუაფუ უკანონეთ ფიზიკურ ანაგიშ დო წჷმოძინაშ გაუჯგუშებელო, სამანგათ, სპორტსმენეფს შქას.<ref>{{cite report |collaboration=Institute of Medicine (US) Committee on Assessing the Need for Clinical Trials of Testosterone Replacement Therapy |vauthors=Liverman CT, Blazer DG |chapter=Introduction |title=Testosterone and Aging: Clinical Research Directions |date=2004 |publisher=National Academies Press (US) |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK216164/ |language=en |access-date=September 26, 2016 |archive-date=January 10, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110170928/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK216164/ |url-status=live }}</ref> [[მოსოფელიშ ანტიდოპინგურ სააგენტო]] თის მითმიოჭარანს S1 ანაბოლურ აგენტეფიშ სუბსტანციას, ნამუთ „ნამდგა ბორჯის ვაშინერებულ“ რე.<ref>{{Cite web|title=What is Prohibited|url=https://www.wada-ama.org/en/content/what-is-prohibited/prohibited-at-all-times/anabolic-agents|access-date=2021-07-18|website=World Anti-Doping Agency|language=en|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112011132/https://www.wada-ama.org/en/content/what-is-prohibited/prohibited-at-all-times/anabolic-agents}}</ref> == ბიოლოგიურ ეფექტეფი == === გაულა ფიზიოლოგიურ წუმოძინაშა === ართო ეჭოფილი, [[ანდროგენეფი]], მუნერით რე ტესტოსტერონი, ხეს უნწყუნა [[ცილაშ სინთეზი|ცილაშ სინთეზის]] დო თეშნერო თი ნორშვეფიშ რდუალას, ნამუეფსჷთ ანდროგენულ რეცეპტორეფ უღუნან.<ref>{{cite journal | vauthors = Sheffield-Moore M | title = Androgens and the control of skeletal muscle protein synthesis | journal = Annals of Medicine | volume = 32 | issue = 3 | pages = 181–186 | date = April 2000 | pmid = 10821325 | doi = 10.3109/07853890008998825 | s2cid = 32366484 }}</ref> ტესტოსტერონქ შილებე იხასიათას მუჭოთ [[ანაბოლიზმი|ანაბოლურ]] დო ანდროგენულ ([[ვირილიზაცია|ვირილიზაციაშ]]) ეფექტეფიშ მოღვენქ, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და თე კატეგორიულ ეჭარუეფ გოთანჯილ თიათ პიჯობურ რე, ანდანე თინეფს შქას კაბეტ ურთიართგინოკვათუა რე.<ref>{{cite book | chapter = Androgen Physiology, Pharmacology and Abuse | chapter-url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279000/ | vauthors = Handelsman DJ | title = Endotext [Internet] | publisher = MDText.com, Inc | date = January 2013 | pmid = 25905231 | access-date = November 11, 2016 | archive-date = March 9, 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210309030923/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279000/ | url-status = live }}</ref> თე ეფექტეფიშ მანგურ ნძალა შილებე დოჸუნდას შხვადოშხვა ფაქტორს დო მიმალ რკვიებეფიშ თემა რე.<ref>{{cite book | chapter-url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-319-29456-8_11-1 | doi=10.1007/978-3-319-29456-8_11-1 | chapter=Anabolic and Metabolic Effects of Testosterone and Other Androgens: Direct Effects and Role of Testosterone Metabolic Products | title=Thyroid Diseases | series=Endocrinology | date=2017 | last1=Čeponis | first1=Jonas | last2=Wang | first2=Christina | last3=Swerdloff | first3=Ronald S. | last4=Liu | first4=Peter Y. | pages=1–22 | isbn=978-3-319-29195-6 | access-date=April 6, 2024 | archive-date=April 7, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240407084734/https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-319-29456-8_11-1 | url-status=live }}{{cite journal |vauthors=Kuhn CM |title=Anabolic steroids |journal=Recent Prog Horm Res |volume=57 |issue= |pages=411–34 |date=2002 |pmid=12017555 |doi=10.1210/rp.57.1.411 |url=|doi-access=free }}</ref> ტესტოსტერონს შეულებჷ ვარ-და ბონას ქიმინჯას ღანკობურ ნორშვეფშე, ვარ-და 5α-რედუქტაზაშ მეშქაშობათ დიჰიდროტესტოსტერონო (დჰტ) გინირთასჷნ, ვარ-და არომატიზაციაშ შედეგო ესტრადიოლო (E2) გინიქიმინასჷნ. ჟირხოლო, ტესტოსტერონით დო დჰტ-თ, ანდროგენულ რეცეპტორს მითმიაბუნუნა; მარა, დჰტ-ს უღჷ უმოს ჸონიერ მებუნაფაშ მეშქაშობა ვინდარო ტესტოსტერონს დო შილებე უღჷდას უმოს ანდროგენულ ეფექტ გოთანჯილ ნოშვეფს დაბალ დონესჷთ. * ''ანაბოლურ ეფექტეფი'' იკათუანს [[კუთეფიშ მასა|კუთეფიშ მასაშ]] დო ჭყანაშ ძინა-რდუალას, ყვილიშ სქინჩინიშ დო ჭყანაშ ძინას, [[ყვილიშ მოგვანება|ყვილიშ მოგვანებაშ]] სტიმულაციას დო ღოზობურ რდუალას. * ''ანდროგენულ ეფექტეფი'' იკათუანს [[წუმოძინაშ ბიოლოგია|სქესობრურ ორგანოეფიშ მოძოკებას]], გიშაკერზაფილო [[პენისი|პენისიშ]] დო სქემაშ [[ფერთხი]]შ ფორმირებას; ბადებაშ უკულ (რჩქვანელობურო [[პუბერტატი|სქესობურ მოძოკებაშის]]) — [[ადამიერიშ ხონარი|ხონარიშ]] დაბოხება, სახეშ თომაშ (მუნერით რე [[ბჟაკე]]) დო [[ჸუჯიშთუდონ თომა]]შ რდუალა. თინეფიშ უმენტაშობა ქომოლურ [[მაჟირულ სქესობურ შანი|მაჟირულ სქესობურ შანეფიშ]] კატეგორიაშა მიშმურს. ტესტოსტერონიშ ეფექტეფქ თაშნეშე შილებე იკლასიფიცირას ხანერობაშ მეჯინათ. მუჭოთ ქომოლეფს, თეშ ოსურეფს [[მოსქილადაშ ბორჯი]]შ ეფექტეფ თარო დოჸუნა [[#დუდიშულ ტესტოსტერონი|დუდიშულ ტესტოსტერონიშ]] დონეს დო განწეობას.<ref>{{Cite book |vauthors=Sfetcu N |url=https://books.google.com/books?id=8jF-AwAAQBAJ&dq=Testosterone+effects+can+also+be+classified+by+the+age+of+usual+occurrence.+For+postnatal+effects+in+both+males+and+females%2C+these+are+mostly+dependent+on+the+levels+and+duration+of+circulating+free+testosterone&pg=PA1081 |title=Health & Drugs: Disease, Prescription & Medication |date=2014-05-02 |publisher=Nicolae Sfetcu |language=en |access-date=November 21, 2022 |archive-date=November 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118175431/https://books.google.com/books?id=8jF-AwAAQBAJ&dq=Testosterone+effects+can+also+be+classified+by+the+age+of+usual+occurrence.+For+postnatal+effects+in+both+males+and+females%2C+these+are+mostly+dependent+on+the+levels+and+duration+of+circulating+free+testosterone&pg=PA1081 |url-status=live }}</ref> ==== ბადებაშახ (გორჩქინაშახ) ==== ბადებაშახიან ეფექტეფ ჟირ კატეგორიათ ირთუ, ნამუეფჷთ წუმოძინაშ სტადიეფიშ მეჯინათ რე კლასიფიცირებული. პირველ მენარქე [[უხენობა]]შ 4-6 მარას იჭყაფუ. სამენგეფ იკათუანა გენიტალურ ვირილიზაციას, მუნერით რე შქა ღოზიშ აკოკათუა, [[პირველჸოფურ ფალოსი|ფალოსურ]] [[ბჟღეროლუ|ურეთრა]], [[ფერთხი]]შ დათხითხარება დო აკოხუჭუა, [[პირველჸოფურ ფალოსი|ფალოსიშ]] გადინდორება; თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ტესტოსტერონიშ როლ ბრელით მერკე რე, ვინდარო [[დიჰიდროტესტოსტერონი]]შინ. თაშნეშე ხვადუ [[პროსტატა|პროსტატაშ]] ჯარკვალიშ დო [[სათასო ბუშტი|სათასო ბუშტეფიშ]] წუმოძინა. მაჟირა ტრიმესტრიშ განწეხანს, ანდროგენეფიშ დონე მერსხილ რე სქესიშ ფორმირებაწკჷმა.<ref>{{cite journal | vauthors = Swaab DF, Garcia-Falgueras A | title = Sexual differentiation of the human brain in relation to gender identity and sexual orientation | journal = Functional Neurology | volume = 24 | issue = 1 | pages = 17–28 | year = 2009 | pmid = 19403051 }}</ref> კონკრეტულო, ტესტოსტერონი, ანტი-მიულერიშ ჰორმონწკჷმა (AMH) ართო, ხეს უნწყუნს ვოლფიშ ოულურიშ რდუალას დო მიულერიშ ოულურიშ დეგენერაციას ომანგეთ.<ref>{{cite journal | vauthors = Xu HY, Zhang HX, Xiao Z, Qiao J, Li R | title = Regulation of anti-Müllerian hormone (AMH) in males and the associations of serum AMH with the disorders of male fertility | journal = Asian Journal of Andrology | volume = 21 | issue = 2 | pages = 109–114 | date = 2019 | pmid = 30381580 | pmc = 6413543 | doi = 10.4103/aja.aja_83_18 | doi-access = free }}</ref> თე ბორჯ გაულას იღვენუანს სქემაშ ფემინიზაციაშა ვარ-და მასკულინიზაციაშა დო შილებე რდას სქესობურ რჯებაშ უმოსო ზუსტ პროგნოზირებაშ მაძირაფალი, ვინდარო ძინათებულ ადამიერიშ დორხველ ჰორმონეფიშ დონე. ბადებაშახიან ანდროგენეფი, მუჭოთ ჩქჷნ, გაულას იღვენუანა ინტერესეფშა დო გენდერულ აქტივობეფშა, დო უღჷნა ზჷმიერ ეფექტ ოფირჩულ უნარეფშა.<ref>{{cite journal | vauthors = Berenbaum SA | title = Beyond Pink and Blue: The Complexity of Early Androgen Effects on Gender Development | journal = Child Development Perspectives | volume = 12 | issue = 1 | pages = 58–64 | date = March 2018 | pmid = 29736184 | pmc = 5935256 | doi = 10.1111/cdep.12261 }}</ref> ოსურეფს შქას, ნამუეფსჷთ [[ჭაჭაშ ჟილენ ჯარკვალიშ ათოჸუნელ ჰიპერპლაზია]] უღჷნან, ბაღანობას ქომოლურ ტიპიშ ლაჸაფ კორელაციას რე ოსურულ გენდერით გუმორძღაფაშ რკებაწკჷმა დო ძინთებაშის ჰეტეროსექსუალურ ინტერესიშ დარკებაწკჷმა.<ref>{{cite journal | vauthors = Hines M, Brook C, Conway GS | s2cid = 33519930 | title = Androgen and psychosexual development: core gender identity, sexual orientation and recalled childhood gender role behavior in women and men with congenital adrenal hyperplasia (CAH) | journal = Journal of Sex Research | volume = 41 | issue = 1 | pages = 75–81 | date = February 2004 | pmid = 15216426 | doi = 10.1080/00224490409552215 }}</ref> ==== ორდოიან ჩქჷჩქჷუობა ==== ორდოიან ჩქჷჩქჷუობაშ ანდროგენულ ეფექტეფ არძაშე მერკეთ რე რკვიებული. ბოშ ჩქჷჩქჷუეფშო, რინაშ პირველ მარეფს ტესტოსტერონიშ დონე იძინანს. დონეეფ მუსხირენ თუთაშ განწეხანს პუბერტატულ დიაპაზონს სქიდუ, მარა რჩქვანელობურო 4–7 თუთაშ ხანშო ბაღანობაშ ძალამ დაბალ, კაჭულო ეიოხანტალ დონეს ოჭირინუანს.<ref>{{cite journal | vauthors = Forest MG, Cathiard AM, Bertrand JA | title = Evidence of testicular activity in early infancy | journal = The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism| volume = 37 | issue = 1 | pages = 148–51 | date = July 1973 | pmid = 4715291 | doi = 10.1210/jcem-37-1-148 }}{{cite journal | vauthors = Corbier P, Edwards DA, Roffi J | title = The neonatal testosterone surge: a comparative study | journal = Archives Internationales de Physiologie, de Biochimie et de Biophysique | volume = 100 | issue = 2 | pages = 127–31 | year = 1992 | pmid = 1379488 | doi = 10.3109/13813459209035274 }}</ref> ადამიერეფს თე ძინაშ ფუნქცია უჩინებუ რე. რე თეორია, ნამჷ-და ტვინიშ [[ვირილიზაცია|მასკულინიზაცია]] მუთმოხვადუ, ანდანე რსხულიშ (ანაგიშ) შხვა ნორთეფს შანულამ თირაფეფ ვა რე ფიქსირებული.<ref>{{cite journal | vauthors = Dakin CL, Wilson CA, Kalló I, Coen CW, Davies DC | title = Neonatal stimulation of 5-HT(2) receptors reduces androgen receptor expression in the rat anteroventral periventricular nucleus and sexually dimorphic preoptic area | journal = The European Journal of Neuroscience | volume = 27 | issue = 9 | pages = 2473–80 | date = May 2008 | pmid = 18445234 | doi = 10.1111/j.1460-9568.2008.06216.x | s2cid = 23978105 | doi-access = free }}</ref> ქომოლურ ტვინიშ მასკულინიზაცია მუთმოხვადუ ტესტოსტერონიშ [[ესტრადიოლი|ესტრადიოლო]] არომატიზაციაშ მეშქაშობათ, ნამუთ [[ჰემატოენცეფალურ ბარიერი|ჰემატოენცეფალურ ბარიერს]] გინმოკვათუნს დო ქომოლურ ტვინშა მიშმურს, მუჟანსჷთ ოსურ სქემეფს უღჷნა α-ფეტოპროტეინინ, ნამუთ მითმიობუნუანს ესტროგენს, თეშნერო ოსურულ ტვინ თე პროცესით ვერამაკებუ.<ref>{{cite book | vauthors = Kalat JW | title = Biological psychology | publisher = Wadsworth, Cengage Learning | location = Belmont, Calif | year = 2009 | isbn = 978-0-495-60300-9 | chapter = Reproductive behaviors | chapter-url = https://books.google.com/books?id=ZlSbk5rUY60C&pg=PA321 | page = 321 | access-date = October 8, 2020 | archive-date = January 11, 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230111143031/https://books.google.com/books?id=ZlSbk5rUY60C&pg=PA321 | url-status = live }}</ref> ==== სქესობურ მოძოკებაშახ (პუბერტატშახ) ==== სქესობურ მოძოკებაძას, ანდროგენეფიშ დონეშ ძინაშ ეფექტეფ მუთმოხვადუ მუჭოთ ბოშეფს, თეშ ძღაბეფს. თინეფშა მიშმურს ძინათებულიშ ტიპიშ [[რსხულიშ შური]], კანიშ დო თომაშ ცჷმუანობაშ ძინა, [[აკნე]], [[პუბარქე]] ([[მეხვენჯიშ თომა]]შ გუმორჩქინა), [[ჸუჯიშთუდონ თომა]], [[რდუალაშ კვათირ ძინა]], ყვილეფიშ დგორქიულ [[ეპიფიზი|მოგვანება]] დო [[სახეშ თომა]].<ref>{{cite journal | vauthors = Pinyerd B, Zipf WB | title = Puberty-timing is everything! | journal = Journal of Pediatric Nursing | volume = 20 | issue = 2 | pages = 75–82 | year = 2005 | pmid = 15815567 | doi = 10.1016/j.pedn.2004.12.011 | s2cid = 28274693 }}</ref> ==== სქესობურ მოძოკება (პუბერტატი) ==== [[სქესობურ მოძოკება|პუბერტატულ]] ეფექტეფ იჭყაფუ თიწკჷმა, მუჟანსჷთ ანდროგენეფიშ დონე ძინათებულ ოსურიშ ნორმალურ დონეშე მაღალ რე თუთეფიშ ვარ-და წანეფიშ განწეხანს. ქომოლეფს მოძკებაშ ეფექტეფ რჩქვანელობური გვიანს გუმურჩქინდჷნა, ოსურეფს — გუმურჩქინდჷნა ზისხირს [[#დუდიშულ ტესტოსტერონი|დუდიშულ ტესტოსტერონიშ]] დონეშ განწეხანიშ ძინაშ უკული. თე ეფექტეფშა მიშმურს:<ref>{{cite book | vauthors = Barrett KE, Ganong WF | title = Ganong's Review of Medical Physiology | publisher = TATA McGRAW Hill | isbn = 978-1-259-02753-6 | pages = 423–25 | edition = 24 | year = 2012 }}</ref> * ჸვაჯკაკალეფს [[სპერმატოგენეზი|სპერმატოგენულ]] ნორშვეფიშ რდუალა, ქომოლურ ჸოფურობა, [[პენისი]]შ ვარ-და [[კლიტორი]]შ ზჷმაშ ძინა, მოძინელ [[ლიბიდო]] დო [[ერექცია]]შ ვარ-და კლიტორიშ ერექციაშ სიშხირა. * [[ღვა]], წაბი, ნჷკი დო ჩხვინდიშ რდუალა დო სახეშ ყვილეფიშ კონტურეფიშ რემოდელირება, [[რდუალაშ ჰორმონი|რდუალაშ ჰორმონწკჷმა]] კომბინაციას.<ref>{{cite journal | vauthors = Raggatt LJ, Partridge NC | title = Cellular and molecular mechanisms of bone remodeling | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 285 | issue = 33 | pages = 25103–8 | year = 2010 | pmid = 20501658 | pmc = 2919071 | doi = 10.1074/jbc.R109.041087 | bibcode = 2010JBiCh.28525103R | doi-access = free }}</ref> * ყვილეფიშ მოგვანებაშ დათებუ დო რდუალაშ გაჩემება. თენა ხვადუ ორცათ [[ესტრადიოლი|ესტრადიოლიშ]] [[მეტაბოლიტი|მეტაბოლიტეფიშ]] მეშქაშობათ დო, ომანგეთ, ქომოლეფს უმოს ონდეთ მეურს, ვინდარო ოსურეფს. * კუთეფიშ ჭყანაშ დო მასაშ ძინა, ხუჯეფ უმოსო ფართო გინმირთუ დო ნთილას იფართებუ, ხონარიშ დაბოხება, [[ხორხოტა|ხორხოტაშ]] (ადამიშ უშქური) რდუალა. * [[ციმურ ჯარკვალი|ციმურ ჯარკვალეფიშ]] გადიდარება. თექ შილებე აკნე გჷმიჭანუას, სახეშე კანთუდონ [[ორგანიზმიშ ციმუ|ციმუ]] ირკენს. * ბოქვენიშ თომა იფაჩუ კვინჭიხეშე [[ჩუპა|ჩუპაშა]], [[სახეშ თომა]]შ წუმოძინა ([[ბაკენბარდეფი]], [[ბჟაკე]], [[ოშმეში]]), დუდიშ თომაშ დინაფა (ანდროგენულ ალოპეცია), [[კიდირიშ თომა]]შ რდუალა, პერიარეოლარული, [[გვამიში დუდი|პერიანალურ]] თომაშ, [[კუჩხიშ თომა]]შ დო [[ჸუჯიშთუდონ თომა]]შ ძინა. ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} [[კატეგორია:ტესტოსტერონი| ]] [[კატეგორია:ანდროგენეფი]] [[კატეგორია:ანდროსტანეფი]] [[კატეგორია:ციკლოპენტანოლეფი]] [[კატეგორია:ენონეფი]] [[კატეგორია:ესტროგენეფი]]<!-- მეტაბოლიზმიშ მეშქაშობათ ესტრადიოლო დო ანდროსტანედიოლეფო --> [[კატეგორია:GABAA რეცეპტორიშ პოზიტიურ ალოსტერულ მოდულატორეფი]]<!-- მეტაბოლიზმიშ მეშქაშობათ 3α-ანდროსტანედიოლო --> [[კატეგორია:ყვაჯკაკალიშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:სამარქვალოშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ჰიპოთალამუს-ჰიპოფიზ-გონადურ ლირეშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ჭაჭაშ ჟილენ ჯარკვალიშ ქორქაშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ადამერიშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ნეიროენდოკრინოლოგია]] [[კატეგორია:სქესობურ ჰორმონეფი]] 25vy1498nov6ieqkrk6tqw72yyy9yvy 250270 250269 2026-05-15T17:39:55Z Narazeni 826 /* სქესობურ მოძოკება (პუბერტატი) */ 250270 wikitext text/x-wiki {{About|ჰორონ ტესტოსტერონიშ|თიშ, მუჭოთ მედიკამენტიშ გჷმორინაფაშ გეშა|ტესტოსტერონი (მედიკამენტი)|შხვა შანულონეფიშ გეშა|ტერსოსტერონი (მიარეშანულამი)}} [[ფაილი:Testosteron.svg|მინი|ტესტოსტერონიშ ქიმიურ სტრუქტურა]] [[ფაილი:Testosterone molecule ball.png|მინი|ტესტოსტერონიშ მოლეკულაშ მოდელი]] '''ტესტოსტერონი''' ({{lang-en|''Testosterone''}}) — თარ ქომოლურ [[სქესობურ ჰორმონი|სექსობურ ჰორმონ]] დო [[ანდროგენი|ანდროგენ]] [[ქომოლკოჩი|ქომოლკოჩეფს]].<ref>{{cite web |title=Understanding the risks of performance-enhancing drugs |url=https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/fitness/in-depth/performance-enhancing-drugs/art-20046134 |website=Mayo Clinic |access-date=30 December 2019 |language=en |archive-date=April 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200421045948/https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/fitness/in-depth/performance-enhancing-drugs/art-20046134 |url-status=live }}</ref> ადამიერეფს ტესტოსტერონ თარ როლს არსულენს [[ქომოლურ რეპროდუქციულ სისტემა|ქომოლურ რეპროდუქციულ]] ნორშვეფიშ წუმოძინას, მუნერით რე [[ჸვაჯიშ კაკალი|ჸვაჯიშ კაკალ]] დო [[პროსტატა]], თაშნეშე ხეს უნწყუნს [[მაჟირულ სქესობურ შანი|მაჟირულ სქესობურ შანეფიშ]] წუმოძინას, მუნერით რე [[კუთი]]შ დო [[ყვილი|ყვილეფიშ]] მასაშ ძინა დო [[ანდროგენულ თომა|ანაგიშ თომაშ]] რდუალა. თინა მერსხილ რე მოძინელ [[აგრესია]]წკჷმა, [[სექსუალურ კორინი|სექსუალურ კორინწკჷმა]], [[დომინანტობაშ იერარქია|დომინანტობაწკჷმა]], [[რიტუალურ რჯება|რიტუალურ რჯებაწკჷმა]] დო რჯებულ მახასიათებელეფიშ ფართო სპექტრწკჷმა.<ref>{{cite journal | vauthors = Mooradian AD, Morley JE, Korenman SG | title = Biological actions of androgens | journal = Endocrine Reviews| volume = 8 | issue = 1 | pages = 1–28 | date = Feb 1987 | pmid = 3549275 | doi = 10.1210/edrv-8-1-1 }}</ref> თეწკჷმა ართო, ტესტოსტერონ ჟირხოლო სქესის ოკათჷ ჭყანთელუას დო ჯგირო რინას, სოდეთ შანულამ გაულა უღჷ ართამ გუნება-გენწყუალაშა, დოგურაფაშა (კოგნიციაშა), სოციალურ დო სექსუალურ რჯებაშა, მეტაბოლიზმშა დო ენერგიაშ გჷმომუშებაშა, გურ-ზისხირჯარღვეფიშ სისტემაშა დო [[ოსტეოპოროზი]]შ პრევენციაშა.<ref>{{cite journal | vauthors = Bassil N, Alkaade S, Morley JE | title = The benefits and risks of testosterone replacement therapy: a review | journal = Therapeutics and Clinical Risk Management | volume = 5 | issue = 3 | pages = 427–48 | date = Jun 2009 | pmid = 19707253 | pmc = 2701485 | doi = 10.2147/tcrm.s3025 | doi-access = free }}{{cite book | vauthors = Tuck SP, Francis RM | chapter = Testosterone, bone and osteoporosis | volume = 37 | pages = 123–32 | year = 2009 | pmid = 19011293 | doi = 10.1159/000176049 | isbn = 978-3-8055-8622-1 | series = Frontiers of Hormone Research | title = Advances in the Management of Testosterone Deficiency }}</ref> ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ უბაღერობაქ შილებე გჷმიჭანუას აკორცუაფეფი, თინეფ შქას სიდაღარე, ანაგიშ ცჷმუამ ნორშვეფიშ შაყარუა, მუწოლაფა დო დეპრესია, სექსუალურ პრობლემეფ დო ყვილიშ მასაშ დინაფა. ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ მეტალა შილებე მერსხილ რდას [[ჰიპერანდროგენიზმი|ჰიპერანდროგენიზმწკჷმა]], [[გურიშ უბაღერობა|გურიშ უბაღერობაშ]] მაღალ რისკწკჷმა, მოძინელ [[ღურალა|ღურალაწკჷმა]] [[პროსტატაშ კიბო|პროსტატაშ კიბოთ]] დალახებაშ გეშა,<ref>{{cite journal | vauthors = Gann PH, Hennekens CH, Ma J, Longcope C, Stampfer MJ | title = Prospective study of sex hormone levels and risk of prostate cancer | journal = Journal of the National Cancer Institute | volume = 88 | issue = 16 | pages = 1118–1126 | date = August 1996 | pmid = 8757191 | doi = 10.1093/jnci/88.16.1118 | doi-access = free | citeseerx = 10.1.1.524.1837 }}</ref> დო [[ქომოლურ ტიპიშ გოტვიფინაფა|ქომოლურ ტიპიშ გოტვიფინაფაწკჷმა]]. ტესტოსტერონ რე [[სტეროიდული ჰორმონი|სტეროიდულ ჰორმონი]] [[ანდროსტანი]]შ კლასშე, ნამუთ იკათუანს [[კეტონი|კეტონურ]] დო [[ჰიდროქსილი|ჰიდროქსილურ]] ბუნაშ მასუმა დო მავითოშკვითა პოზიციეფს ომანგეთ. თინა [[ბიოსინთეზი|ბიოსინთეზირებულ]] რე ქოლესტერინშე მუსხირენ ბიჯგით დო ჩხონჩხის უქიმინჯუ მეტაბოლიტეფო გინმირთუ.  თინა ქიმინჯენს [[ანდროგენულ რეცეპტორი|ანდროგენულ რეცეპტორწკჷმა]] მებუნაფაშ დო აქტივაციაშ მეშქაშობათ.<ref>{{cite book | veditors = Nieschlag E, Behre HM, Nieschlag S | title = Testosterone: Action, Deficiency, Substitution | vauthors = Luetjens CM, Weinbauer GF | pages = 15–32 | chapter = Chapter 2: Testosterone: Biosynthesis, transport, metabolism and (non-genomic) actions | chapter-url = https://books.google.com/books?id=MkrAPaQ4wJkC&pg=PA15 | date = 2012 | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | isbn = 978-1-107-01290-5 | edition = 4th }}</ref> ადამიერეფს დო შხვა უმენტაშ [[გაგაჩამეფი|გაგაჩამეფს]], ტესტოსტერონ თარო ქომოლეფიშ [[ჸვაჯიშ კაკალი|ჸვაჯკაკალშე]] გიშმურს დო უმოს მორჩილ ზჷმათ, ოსურეფიშ [[სამარქვალო|სამარქვალოეფშე]]. ოშქაშეთ, ძინათებულ ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ დონე დოხოლაფირო შქვითშახ-ბრუოშახ უმოს რე, ვინდარო ძინათებულ ოსურეფს.<ref>{{cite journal | vauthors = Torjesen PA, Sandnes L | title = Serum testosterone in women as measured by an automated immunoassay and a RIA | journal = Clinical Chemistry | volume = 50 | issue = 3 | pages = 678; author reply 678–9 | date = Mar 2004 | pmid = 14981046 | doi = 10.1373/clinchem.2003.027565 | doi-access = free }}</ref> თიშენ, ნამჷ-და ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ მეტაბოლიზმ უმოს კვათიერ რე, ირღდარ გჷმომუშება ქომოლეფს დოხოლაფირო 20-შა უმოს რე.<ref>{{cite journal | vauthors = Southren AL, Gordon GG, Tochimoto S, Pinzon G, Lane DR, Stypulkowski W | title = Mean plasma concentration, metabolic clearance and basal plasma production rates of testosterone in normal young men and women using a constant infusion procedure: effect of time of day and plasma concentration on the metabolic clearance rate of testosterone | journal = The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism| volume = 27 | issue = 5 | pages = 686–94 | date = May 1967 | pmid = 6025472 | doi = 10.1210/jcem-27-5-686 }}{{cite journal | vauthors = Southren AL, Tochimoto S, Carmody NC, Isurugi K | title = Plasma production rates of testosterone in normal adult men and women and in patients with the syndrome of feminizing testes | journal = The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism| volume = 25 | issue = 11 | pages = 1441–50 | date = Nov 1965 | pmid = 5843701 | doi = 10.1210/jcem-25-11-1441 }}</ref> ოსურეფ თაშნეშე უმოს მაგინაფუეფ რენა თე ჰორმონიშოთ.<ref>{{cite book | vauthors = Dabbs M, Dabbs JM | title = Heroes, rogues, and lovers: testosterone and behavior | url = https://archive.org/details/heroesrogueslove00jame | url-access = registration | publisher = McGraw-Hill | location = New York | year = 2000 | isbn = 978-0-07-135739-5 }}</ref> თიშ მუჭოთ ორთაშობურ ჰორმონიშ როლწკჷმა ართო, ტესტოსტერონ გჷმირინუაფუ მუჭოთ [[წამალი|მედიკამენტ]] [[ჰიპოგონადიზმი]]შ დო [[კიდირიშ კიბო|კიდირიშ კიბოშ]] ოკურნალებერო.<ref>{{cite web |date=December 4, 2015 |title=Testosterone |url=https://www.drugs.com/monograph/testosterone.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820173417/https://www.drugs.com/monograph/testosterone.html |archive-date=August 20, 2016 |access-date=3 September 2016 |website=Drugs.com |publisher=American Society of Health-System Pharmacists}}</ref> თიშენ, ნამჷ-და [[ანდროპაუზა|ტესტოსტერონიშ დონე ირკენს ქომოლეფიშ ხანიშ ძინაწკჷმა ართო]], ტესტოსტერონ მინშა გჷმირინუაფუ ხანშამიშულირ ქომოლეფს თე დეფიციტიშ ოკომპენსირებელო. თინა თაშნეშე გჷმირინუაფუ უკანონეთ ფიზიკურ ანაგიშ დო წჷმოძინაშ გაუჯგუშებელო, სამანგათ, სპორტსმენეფს შქას.<ref>{{cite report |collaboration=Institute of Medicine (US) Committee on Assessing the Need for Clinical Trials of Testosterone Replacement Therapy |vauthors=Liverman CT, Blazer DG |chapter=Introduction |title=Testosterone and Aging: Clinical Research Directions |date=2004 |publisher=National Academies Press (US) |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK216164/ |language=en |access-date=September 26, 2016 |archive-date=January 10, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110170928/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK216164/ |url-status=live }}</ref> [[მოსოფელიშ ანტიდოპინგურ სააგენტო]] თის მითმიოჭარანს S1 ანაბოლურ აგენტეფიშ სუბსტანციას, ნამუთ „ნამდგა ბორჯის ვაშინერებულ“ რე.<ref>{{Cite web|title=What is Prohibited|url=https://www.wada-ama.org/en/content/what-is-prohibited/prohibited-at-all-times/anabolic-agents|access-date=2021-07-18|website=World Anti-Doping Agency|language=en|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112011132/https://www.wada-ama.org/en/content/what-is-prohibited/prohibited-at-all-times/anabolic-agents}}</ref> == ბიოლოგიურ ეფექტეფი == === გაულა ფიზიოლოგიურ წუმოძინაშა === ართო ეჭოფილი, [[ანდროგენეფი]], მუნერით რე ტესტოსტერონი, ხეს უნწყუნა [[ცილაშ სინთეზი|ცილაშ სინთეზის]] დო თეშნერო თი ნორშვეფიშ რდუალას, ნამუეფსჷთ ანდროგენულ რეცეპტორეფ უღუნან.<ref>{{cite journal | vauthors = Sheffield-Moore M | title = Androgens and the control of skeletal muscle protein synthesis | journal = Annals of Medicine | volume = 32 | issue = 3 | pages = 181–186 | date = April 2000 | pmid = 10821325 | doi = 10.3109/07853890008998825 | s2cid = 32366484 }}</ref> ტესტოსტერონქ შილებე იხასიათას მუჭოთ [[ანაბოლიზმი|ანაბოლურ]] დო ანდროგენულ ([[ვირილიზაცია|ვირილიზაციაშ]]) ეფექტეფიშ მოღვენქ, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და თე კატეგორიულ ეჭარუეფ გოთანჯილ თიათ პიჯობურ რე, ანდანე თინეფს შქას კაბეტ ურთიართგინოკვათუა რე.<ref>{{cite book | chapter = Androgen Physiology, Pharmacology and Abuse | chapter-url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279000/ | vauthors = Handelsman DJ | title = Endotext [Internet] | publisher = MDText.com, Inc | date = January 2013 | pmid = 25905231 | access-date = November 11, 2016 | archive-date = March 9, 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210309030923/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279000/ | url-status = live }}</ref> თე ეფექტეფიშ მანგურ ნძალა შილებე დოჸუნდას შხვადოშხვა ფაქტორს დო მიმალ რკვიებეფიშ თემა რე.<ref>{{cite book | chapter-url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-319-29456-8_11-1 | doi=10.1007/978-3-319-29456-8_11-1 | chapter=Anabolic and Metabolic Effects of Testosterone and Other Androgens: Direct Effects and Role of Testosterone Metabolic Products | title=Thyroid Diseases | series=Endocrinology | date=2017 | last1=Čeponis | first1=Jonas | last2=Wang | first2=Christina | last3=Swerdloff | first3=Ronald S. | last4=Liu | first4=Peter Y. | pages=1–22 | isbn=978-3-319-29195-6 | access-date=April 6, 2024 | archive-date=April 7, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240407084734/https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-319-29456-8_11-1 | url-status=live }}{{cite journal |vauthors=Kuhn CM |title=Anabolic steroids |journal=Recent Prog Horm Res |volume=57 |issue= |pages=411–34 |date=2002 |pmid=12017555 |doi=10.1210/rp.57.1.411 |url=|doi-access=free }}</ref> ტესტოსტერონს შეულებჷ ვარ-და ბონას ქიმინჯას ღანკობურ ნორშვეფშე, ვარ-და 5α-რედუქტაზაშ მეშქაშობათ დიჰიდროტესტოსტერონო (დჰტ) გინირთასჷნ, ვარ-და არომატიზაციაშ შედეგო ესტრადიოლო (E2) გინიქიმინასჷნ. ჟირხოლო, ტესტოსტერონით დო დჰტ-თ, ანდროგენულ რეცეპტორს მითმიაბუნუნა; მარა, დჰტ-ს უღჷ უმოს ჸონიერ მებუნაფაშ მეშქაშობა ვინდარო ტესტოსტერონს დო შილებე უღჷდას უმოს ანდროგენულ ეფექტ გოთანჯილ ნოშვეფს დაბალ დონესჷთ. * ''ანაბოლურ ეფექტეფი'' იკათუანს [[კუთეფიშ მასა|კუთეფიშ მასაშ]] დო ჭყანაშ ძინა-რდუალას, ყვილიშ სქინჩინიშ დო ჭყანაშ ძინას, [[ყვილიშ მოგვანება|ყვილიშ მოგვანებაშ]] სტიმულაციას დო ღოზობურ რდუალას. * ''ანდროგენულ ეფექტეფი'' იკათუანს [[წუმოძინაშ ბიოლოგია|სქესობრურ ორგანოეფიშ მოძოკებას]], გიშაკერზაფილო [[პენისი|პენისიშ]] დო სქემაშ [[ფერთხი]]შ ფორმირებას; ბადებაშ უკულ (რჩქვანელობურო [[პუბერტატი|სქესობურ მოძოკებაშის]]) — [[ადამიერიშ ხონარი|ხონარიშ]] დაბოხება, სახეშ თომაშ (მუნერით რე [[ბჟაკე]]) დო [[ჸუჯიშთუდონ თომა]]შ რდუალა. თინეფიშ უმენტაშობა ქომოლურ [[მაჟირულ სქესობურ შანი|მაჟირულ სქესობურ შანეფიშ]] კატეგორიაშა მიშმურს. ტესტოსტერონიშ ეფექტეფქ თაშნეშე შილებე იკლასიფიცირას ხანერობაშ მეჯინათ. მუჭოთ ქომოლეფს, თეშ ოსურეფს [[მოსქილადაშ ბორჯი]]შ ეფექტეფ თარო დოჸუნა [[#დუდიშულ ტესტოსტერონი|დუდიშულ ტესტოსტერონიშ]] დონეს დო განწეობას.<ref>{{Cite book |vauthors=Sfetcu N |url=https://books.google.com/books?id=8jF-AwAAQBAJ&dq=Testosterone+effects+can+also+be+classified+by+the+age+of+usual+occurrence.+For+postnatal+effects+in+both+males+and+females%2C+these+are+mostly+dependent+on+the+levels+and+duration+of+circulating+free+testosterone&pg=PA1081 |title=Health & Drugs: Disease, Prescription & Medication |date=2014-05-02 |publisher=Nicolae Sfetcu |language=en |access-date=November 21, 2022 |archive-date=November 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118175431/https://books.google.com/books?id=8jF-AwAAQBAJ&dq=Testosterone+effects+can+also+be+classified+by+the+age+of+usual+occurrence.+For+postnatal+effects+in+both+males+and+females%2C+these+are+mostly+dependent+on+the+levels+and+duration+of+circulating+free+testosterone&pg=PA1081 |url-status=live }}</ref> ==== ბადებაშახ (გორჩქინაშახ) ==== ბადებაშახიან ეფექტეფ ჟირ კატეგორიათ ირთუ, ნამუეფჷთ წუმოძინაშ სტადიეფიშ მეჯინათ რე კლასიფიცირებული. პირველ მენარქე [[უხენობა]]შ 4-6 მარას იჭყაფუ. სამენგეფ იკათუანა გენიტალურ ვირილიზაციას, მუნერით რე შქა ღოზიშ აკოკათუა, [[პირველჸოფურ ფალოსი|ფალოსურ]] [[ბჟღეროლუ|ურეთრა]], [[ფერთხი]]შ დათხითხარება დო აკოხუჭუა, [[პირველჸოფურ ფალოსი|ფალოსიშ]] გადინდორება; თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ტესტოსტერონიშ როლ ბრელით მერკე რე, ვინდარო [[დიჰიდროტესტოსტერონი]]შინ. თაშნეშე ხვადუ [[პროსტატა|პროსტატაშ]] ჯარკვალიშ დო [[სათასო ბუშტი|სათასო ბუშტეფიშ]] წუმოძინა. მაჟირა ტრიმესტრიშ განწეხანს, ანდროგენეფიშ დონე მერსხილ რე სქესიშ ფორმირებაწკჷმა.<ref>{{cite journal | vauthors = Swaab DF, Garcia-Falgueras A | title = Sexual differentiation of the human brain in relation to gender identity and sexual orientation | journal = Functional Neurology | volume = 24 | issue = 1 | pages = 17–28 | year = 2009 | pmid = 19403051 }}</ref> კონკრეტულო, ტესტოსტერონი, ანტი-მიულერიშ ჰორმონწკჷმა (AMH) ართო, ხეს უნწყუნს ვოლფიშ ოულურიშ რდუალას დო მიულერიშ ოულურიშ დეგენერაციას ომანგეთ.<ref>{{cite journal | vauthors = Xu HY, Zhang HX, Xiao Z, Qiao J, Li R | title = Regulation of anti-Müllerian hormone (AMH) in males and the associations of serum AMH with the disorders of male fertility | journal = Asian Journal of Andrology | volume = 21 | issue = 2 | pages = 109–114 | date = 2019 | pmid = 30381580 | pmc = 6413543 | doi = 10.4103/aja.aja_83_18 | doi-access = free }}</ref> თე ბორჯ გაულას იღვენუანს სქემაშ ფემინიზაციაშა ვარ-და მასკულინიზაციაშა დო შილებე რდას სქესობურ რჯებაშ უმოსო ზუსტ პროგნოზირებაშ მაძირაფალი, ვინდარო ძინათებულ ადამიერიშ დორხველ ჰორმონეფიშ დონე. ბადებაშახიან ანდროგენეფი, მუჭოთ ჩქჷნ, გაულას იღვენუანა ინტერესეფშა დო გენდერულ აქტივობეფშა, დო უღჷნა ზჷმიერ ეფექტ ოფირჩულ უნარეფშა.<ref>{{cite journal | vauthors = Berenbaum SA | title = Beyond Pink and Blue: The Complexity of Early Androgen Effects on Gender Development | journal = Child Development Perspectives | volume = 12 | issue = 1 | pages = 58–64 | date = March 2018 | pmid = 29736184 | pmc = 5935256 | doi = 10.1111/cdep.12261 }}</ref> ოსურეფს შქას, ნამუეფსჷთ [[ჭაჭაშ ჟილენ ჯარკვალიშ ათოჸუნელ ჰიპერპლაზია]] უღჷნან, ბაღანობას ქომოლურ ტიპიშ ლაჸაფ კორელაციას რე ოსურულ გენდერით გუმორძღაფაშ რკებაწკჷმა დო ძინთებაშის ჰეტეროსექსუალურ ინტერესიშ დარკებაწკჷმა.<ref>{{cite journal | vauthors = Hines M, Brook C, Conway GS | s2cid = 33519930 | title = Androgen and psychosexual development: core gender identity, sexual orientation and recalled childhood gender role behavior in women and men with congenital adrenal hyperplasia (CAH) | journal = Journal of Sex Research | volume = 41 | issue = 1 | pages = 75–81 | date = February 2004 | pmid = 15216426 | doi = 10.1080/00224490409552215 }}</ref> ==== ორდოიან ჩქჷჩქჷუობა ==== ორდოიან ჩქჷჩქჷუობაშ ანდროგენულ ეფექტეფ არძაშე მერკეთ რე რკვიებული. ბოშ ჩქჷჩქჷუეფშო, რინაშ პირველ მარეფს ტესტოსტერონიშ დონე იძინანს. დონეეფ მუსხირენ თუთაშ განწეხანს პუბერტატულ დიაპაზონს სქიდუ, მარა რჩქვანელობურო 4–7 თუთაშ ხანშო ბაღანობაშ ძალამ დაბალ, კაჭულო ეიოხანტალ დონეს ოჭირინუანს.<ref>{{cite journal | vauthors = Forest MG, Cathiard AM, Bertrand JA | title = Evidence of testicular activity in early infancy | journal = The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism| volume = 37 | issue = 1 | pages = 148–51 | date = July 1973 | pmid = 4715291 | doi = 10.1210/jcem-37-1-148 }}{{cite journal | vauthors = Corbier P, Edwards DA, Roffi J | title = The neonatal testosterone surge: a comparative study | journal = Archives Internationales de Physiologie, de Biochimie et de Biophysique | volume = 100 | issue = 2 | pages = 127–31 | year = 1992 | pmid = 1379488 | doi = 10.3109/13813459209035274 }}</ref> ადამიერეფს თე ძინაშ ფუნქცია უჩინებუ რე. რე თეორია, ნამჷ-და ტვინიშ [[ვირილიზაცია|მასკულინიზაცია]] მუთმოხვადუ, ანდანე რსხულიშ (ანაგიშ) შხვა ნორთეფს შანულამ თირაფეფ ვა რე ფიქსირებული.<ref>{{cite journal | vauthors = Dakin CL, Wilson CA, Kalló I, Coen CW, Davies DC | title = Neonatal stimulation of 5-HT(2) receptors reduces androgen receptor expression in the rat anteroventral periventricular nucleus and sexually dimorphic preoptic area | journal = The European Journal of Neuroscience | volume = 27 | issue = 9 | pages = 2473–80 | date = May 2008 | pmid = 18445234 | doi = 10.1111/j.1460-9568.2008.06216.x | s2cid = 23978105 | doi-access = free }}</ref> ქომოლურ ტვინიშ მასკულინიზაცია მუთმოხვადუ ტესტოსტერონიშ [[ესტრადიოლი|ესტრადიოლო]] არომატიზაციაშ მეშქაშობათ, ნამუთ [[ჰემატოენცეფალურ ბარიერი|ჰემატოენცეფალურ ბარიერს]] გინმოკვათუნს დო ქომოლურ ტვინშა მიშმურს, მუჟანსჷთ ოსურ სქემეფს უღჷნა α-ფეტოპროტეინინ, ნამუთ მითმიობუნუანს ესტროგენს, თეშნერო ოსურულ ტვინ თე პროცესით ვერამაკებუ.<ref>{{cite book | vauthors = Kalat JW | title = Biological psychology | publisher = Wadsworth, Cengage Learning | location = Belmont, Calif | year = 2009 | isbn = 978-0-495-60300-9 | chapter = Reproductive behaviors | chapter-url = https://books.google.com/books?id=ZlSbk5rUY60C&pg=PA321 | page = 321 | access-date = October 8, 2020 | archive-date = January 11, 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230111143031/https://books.google.com/books?id=ZlSbk5rUY60C&pg=PA321 | url-status = live }}</ref> ==== სქესობურ მოძოკებაშახ (პუბერტატშახ) ==== სქესობურ მოძოკებაძას, ანდროგენეფიშ დონეშ ძინაშ ეფექტეფ მუთმოხვადუ მუჭოთ ბოშეფს, თეშ ძღაბეფს. თინეფშა მიშმურს ძინათებულიშ ტიპიშ [[რსხულიშ შური]], კანიშ დო თომაშ ცჷმუანობაშ ძინა, [[აკნე]], [[პუბარქე]] ([[მეხვენჯიშ თომა]]შ გუმორჩქინა), [[ჸუჯიშთუდონ თომა]], [[რდუალაშ კვათირ ძინა]], ყვილეფიშ დგორქიულ [[ეპიფიზი|მოგვანება]] დო [[სახეშ თომა]].<ref>{{cite journal | vauthors = Pinyerd B, Zipf WB | title = Puberty-timing is everything! | journal = Journal of Pediatric Nursing | volume = 20 | issue = 2 | pages = 75–82 | year = 2005 | pmid = 15815567 | doi = 10.1016/j.pedn.2004.12.011 | s2cid = 28274693 }}</ref> ==== სქესობურ მოძოკება (პუბერტატი) ==== [[სქესობურ მოძოკება|პუბერტატულ]] ეფექტეფ იჭყაფუ თიწკჷმა, მუჟანსჷთ ანდროგენეფიშ დონე ძინათებულ ოსურიშ ნორმალურ დონეშე მაღალ რე თუთეფიშ ვარ-და წანეფიშ განწეხანს. ქომოლეფს მოძკებაშ ეფექტეფ რჩქვანელობური გვიანს გუმურჩქინდჷნა, ოსურეფს — გუმურჩქინდჷნა ზისხირს [[#დუდიშულ ტესტოსტერონი|დუდიშულ ტესტოსტერონიშ]] დონეშ განწეხანიშ ძინაშ უკული. თე ეფექტეფშა მიშმურს:<ref>{{cite book | vauthors = Barrett KE, Ganong WF | title = Ganong's Review of Medical Physiology | publisher = TATA McGRAW Hill | isbn = 978-1-259-02753-6 | pages = 423–25 | edition = 24 | year = 2012 }}</ref> * ჸვაჯკაკალეფს [[სპერმატოგენეზი|სპერმატოგენულ]] ნორშვეფიშ რდუალა, ქომოლურ ჸოფურობა, [[პენისი]]შ ვარ-და [[კლიტორი]]შ ზჷმაშ ძინა, მოძინელ [[ლიბიდო]] დო [[ერექცია]]შ ვარ-და კლიტორიშ ერექციაშ სიშხირა. * [[ღვა]], წაბი, ნჷკი დო ჩხვინდიშ რდუალა დო სახეშ ყვილეფიშ კონტურეფიშ რემოდელირება, [[რდუალაშ ჰორმონი|რდუალაშ ჰორმონწკჷმა]] კომბინაციას.<ref>{{cite journal | vauthors = Raggatt LJ, Partridge NC | title = Cellular and molecular mechanisms of bone remodeling | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 285 | issue = 33 | pages = 25103–8 | year = 2010 | pmid = 20501658 | pmc = 2919071 | doi = 10.1074/jbc.R109.041087 | bibcode = 2010JBiCh.28525103R | doi-access = free }}</ref> * ყვილეფიშ მოგვანებაშ დათებუ დო რდუალაშ გაჩემება. თენა ხვადუ ორცათ [[ესტრადიოლი|ესტრადიოლიშ]] [[მეტაბოლიტი|მეტაბოლიტეფიშ]] მეშქაშობათ დო, ომანგეთ, ქომოლეფს უმოს ონდეთ მეურს, ვინდარო ოსურეფს. * კუთეფიშ ჭყანაშ დო მასაშ ძინა, ხუჯეფ უმოსო ფართო გინმირთუ დო ნთილას იფართებუ, ხონარიშ დაბოხება, [[ხორხოტა|ხორხოტაშ]] (ადამიშ უშქური) რდუალა. * [[ციმურ ჯარკვალი|ციმურ ჯარკვალეფიშ]] გადიდარება. თექ შილებე აკნე გჷმიჭანუას, სახეშე კანთუდონ [[ორგანიზმიშ ციმუ|ციმუ]] ირკენს. * ბოქვენიშ თომა იფაჩუ კვინჭიხეშე [[ჩუპა|ჩუპაშა]], [[სახეშ თომა]]შ წუმოძინა ([[ბაკენბარდეფი]], [[ბჟაკე]], [[ოშმეში]]), დუდიშ თომაშ დინაფა (ანდროგენულ ალოპეცია), [[კიდირიშ თომა]]შ რდუალა, პერიარეოლარული, [[გვამიში დუდი|პერიანალურ]] თომაშ, [[კუჩხიშ თომა]]შ დო [[ჸუჯიშთუდონ თომა]]შ ძინა. ==== ძინათებული ==== ტესტოსტერონ ოხვილურ რე [[სპერმა|სპერმაშ]] ნორმალურ წუმოძინაშო. თინა ააქტიურენს გენეფს [[სერტოლიშ თოლი|სერტოლიშ თოლეფს]], ნამუეფჷთ ხეს უნწყუნა [[სპერმატოგონია|სპერმატოგონიეფიშ]] დიფერენციაციას. თინა არეგულირენს [[ჰიპოთალამურ-ჰიპოფიზურ-ჭაჭაშჟილენ ლირე|ჰიპოთალამურ-ჰიპოფიზურ-ადრენალურ (HPA) ლირეშ]] სანწალე რეაქციას დომინირაფაშ გიმოჭანაფაშ ბორჯის.<ref>{{cite journal |vauthors=Mehta PH, Jones AC, Josephs RA |title=The social endocrinology of dominance: basal testosterone predicts cortisol changes and behavior following victory and defeat |journal=Journal of Personality and Social Psychology |volume=94 |issue=6 |pages=1078–1093 |date=Jun 2008 |pmid=18505319 |doi=10.1037/0022-3514.94.6.1078 |url=http://homepage.psy.utexas.edu/homepage/faculty/josephs/pdf_documents/index.cfm.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090419200557/http://homepage.psy.utexas.edu/homepage/faculty/josephs/pdf_documents/index.cfm.pdf |archive-date=April 19, 2009 |citeseerx=10.1.1.336.2502}}</ref> ანდროგენეფი, თინეფს შქას ტესტოსტერონი, უძინანს კუთეფიშ რდუალას. ტესტოსტერონ თეშნეშე არეგულირენს [[თრომბოქსან A2|თრომბოქსან A2]] რეცეპტორეფიშ მუდანობას [[მეგაკარიოციტეფი|მეგაკარიოციტეფს]] დო [[თრომბოციტეფი|თრომბოციტეფს]], ომანგეთ ადამიერეფს თრომბოციტეფს აკმაშქვანს.<ref>{{cite journal |vauthors=Ajayi AA, Halushka PV | title = Castration reduces platelet thromboxane A2 receptor density and aggregability |journal=QJM |volume=98 |issue=5 |pages=349–356 |date=May 2005 |pmid=15820970 |doi=10.1093/qjmed/hci054 |doi-access=free}}{{cite journal |vauthors=Ajayi AA, Mathur R, Halushka PV |title=Testosterone increases human platelet thromboxane A2 receptor density and aggregation responses |journal=Circulation |volume=91 |issue=11 |pages=2742–2747 |date=Jun 1995 |pmid=7758179 |doi=10.1161/01.CIR.91.11.2742}}</ref> ძინათებულ ქომოლკოჩეფს ტესტოსტერონიშ ეფექტეფ უმოსო არგამათ იძირებე, ვინდარო ოსურეფს, მარა ჟირხოლო სქესიშო უშანულამაშ რე. კანკალე თე ეფექტიქ შილებე მირკას, ანდანე ტესტოსტერონიშ დონე ძინათებულიშ შურდგუმაშ გვიან წანეფს ირკენს.<ref>{{cite journal | vauthors = Kelsey TW, Li LQ, Mitchell RT, Whelan A, Anderson RA, Wallace WH | title = A validated age-related normative model for male total testosterone shows increasing variance but no decline after age 40 years | journal = PLOS ONE | volume = 9 | issue = 10 | article-number = e109346 | date = October 8, 2014 | pmid = 25295520 | pmc = 4190174 | doi = 10.1371/journal.pone.0109346 | bibcode = 2014PLoSO...9j9346K | doi-access = free }}</ref> ტვინ ხოლო ითირუ თე სქესობურ დიფერენციაციათ; [[ფერმენტი|ფერმენტ]] [[არომატაზა]] ტესტოსტერონს [[ესტრადიოლი|ესტრადიოლო]] გინმაშქვანს, ნამუთ ქომოლ ჭუკეფს ტვინიშ მასკულინიზაციაშენ რე გამამინჯე. ადამიერეფს, ერჩქიშ ტვინიშ მასკულინიზაცია, ანდროგენეფიშ წჷმოქიმინუაშ ვარ-და ანდროგენული- რეცეპტორეფიშ ფუნქციაშ [[წუმოძინაშ დეფექტეფი|წოროდოჸუნელ]] ლახარეფიშ მოღვენ პაციენტეფს სქესობურ პრეფერენციაშ დაკვირებათ, ფუნქციურ ანდროგენულ რეცეპტორეფწკჷმა რე მერსხუაფილი.<ref>{{cite journal |vauthors=Wilson JD |date=Sep 2001 |title=Androgens, androgen receptors, and male gender role behavior |department=Review |journal=Hormones and Behavior |volume=40 |issue=2 |pages=358–66 |doi=10.1006/hbeh.2001.1684 |pmid=11534997 |s2cid=20480423}}</ref> [[სქესობურ გინორთეფიშ ნეირომენცარობა|ქომოლკოჩიშ დო ოსურიშ ტვინს შქას გინორთეფ]] რე, ნამუთ შილებე ტესტოსტერონიშ შხვადოშხვა დონეთ რდას გიმოჭანაფილინ; თინეფშე ართ-ართ რე ზჷმა: ქომოლკოჩიშ ტვინი, ოშქაშეთ, უმოსო კაბეტ რე.<ref>{{cite journal |vauthors=Cosgrove KP, Mazure CM, Staley JK |date=Oct 2007 |title=Evolving knowledge of sex differences in brain structure, function, and chemistry |journal=Biological Psychiatry |volume=62 |issue=8 |pages=847–55 |doi=10.1016/j.biopsych.2007.03.001 |pmc=2711771 |pmid=17544382}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} [[კატეგორია:ტესტოსტერონი| ]] [[კატეგორია:ანდროგენეფი]] [[კატეგორია:ანდროსტანეფი]] [[კატეგორია:ციკლოპენტანოლეფი]] [[კატეგორია:ენონეფი]] [[კატეგორია:ესტროგენეფი]]<!-- მეტაბოლიზმიშ მეშქაშობათ ესტრადიოლო დო ანდროსტანედიოლეფო --> [[კატეგორია:GABAA რეცეპტორიშ პოზიტიურ ალოსტერულ მოდულატორეფი]]<!-- მეტაბოლიზმიშ მეშქაშობათ 3α-ანდროსტანედიოლო --> [[კატეგორია:ყვაჯკაკალიშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:სამარქვალოშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ჰიპოთალამუს-ჰიპოფიზ-გონადურ ლირეშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ჭაჭაშ ჟილენ ჯარკვალიშ ქორქაშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ადამერიშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ნეიროენდოკრინოლოგია]] [[კატეგორია:სქესობურ ჰორმონეფი]] 1oivzxgyzufddinhpajt503yervt9wp 250271 250270 2026-05-15T17:41:20Z Narazeni 826 250271 wikitext text/x-wiki {{About|ჰორონ ტესტოსტერონიშ|თიშ, მუჭოთ მედიკამენტიშ გჷმორინაფაშ გეშა|ტესტოსტერონი (მედიკამენტი)|შხვა შანულონეფიშ გეშა|ტერსოსტერონი (მიარეშანულამი)}} [[ფაილი:Testosteron.svg|მინი|ტესტოსტერონიშ ქიმიურ სტრუქტურა]] [[ფაილი:Testosterone molecule ball.png|მინი|ტესტოსტერონიშ მოლეკულაშ მოდელი]] '''ტესტოსტერონი''' ({{lang-en|''Testosterone''}}) — თარ ქომოლურ [[სქესობურ ჰორმონი|სექსობურ ჰორმონ]] დო [[ანდროგენი|ანდროგენ]] [[ქომოლკოჩი|ქომოლკოჩეფს]].<ref>{{cite web |title=Understanding the risks of performance-enhancing drugs |url=https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/fitness/in-depth/performance-enhancing-drugs/art-20046134 |website=Mayo Clinic |access-date=30 December 2019 |language=en |archive-date=April 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200421045948/https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/fitness/in-depth/performance-enhancing-drugs/art-20046134 |url-status=live }}</ref> ადამიერეფს ტესტოსტერონ თარ როლს არსულენს [[ქომოლურ რეპროდუქციულ სისტემა|ქომოლურ რეპროდუქციულ]] ნორშვეფიშ წუმოძინას, მუნერით რე [[ჸვაჯიშ კაკალი|ჸვაჯიშ კაკალ]] დო [[პროსტატა]], თაშნეშე ხეს უნწყუნს [[მაჟირულ სქესობურ შანი|მაჟირულ სქესობურ შანეფიშ]] წუმოძინას, მუნერით რე [[კუთი]]შ დო [[ყვილი|ყვილეფიშ]] მასაშ ძინა დო [[ანდროგენულ თომა|ანაგიშ თომაშ]] რდუალა. თინა მერსხილ რე მოძინელ [[აგრესია]]წკჷმა, [[სექსუალურ კორინი|სექსუალურ კორინწკჷმა]], [[დომინანტობაშ იერარქია|დომინანტობაწკჷმა]], [[რიტუალურ რჯება|რიტუალურ რჯებაწკჷმა]] დო რჯებულ მახასიათებელეფიშ ფართო სპექტრწკჷმა.<ref>{{cite journal | vauthors = Mooradian AD, Morley JE, Korenman SG | title = Biological actions of androgens | journal = Endocrine Reviews| volume = 8 | issue = 1 | pages = 1–28 | date = Feb 1987 | pmid = 3549275 | doi = 10.1210/edrv-8-1-1 }}</ref> თეწკჷმა ართო, ტესტოსტერონ ჟირხოლო სქესის ოკათჷ ჭყანთელუას დო ჯგირო რინას, სოდეთ შანულამ გაულა უღჷ ართამ გუნება-გენწყუალაშა, დოგურაფაშა (კოგნიციაშა), სოციალურ დო სექსუალურ რჯებაშა, მეტაბოლიზმშა დო ენერგიაშ გჷმომუშებაშა, გურ-ზისხირჯარღვეფიშ სისტემაშა დო [[ოსტეოპოროზი]]შ პრევენციაშა.<ref>{{cite journal | vauthors = Bassil N, Alkaade S, Morley JE | title = The benefits and risks of testosterone replacement therapy: a review | journal = Therapeutics and Clinical Risk Management | volume = 5 | issue = 3 | pages = 427–48 | date = Jun 2009 | pmid = 19707253 | pmc = 2701485 | doi = 10.2147/tcrm.s3025 | doi-access = free }}{{cite book | vauthors = Tuck SP, Francis RM | chapter = Testosterone, bone and osteoporosis | volume = 37 | pages = 123–32 | year = 2009 | pmid = 19011293 | doi = 10.1159/000176049 | isbn = 978-3-8055-8622-1 | series = Frontiers of Hormone Research | title = Advances in the Management of Testosterone Deficiency }}</ref> ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ უბაღერობაქ შილებე გჷმიჭანუას აკორცუაფეფი, თინეფ შქას სიდაღარე, ანაგიშ ცჷმუამ ნორშვეფიშ შაყარუა, მუწოლაფა დო დეპრესია, სექსუალურ პრობლემეფ დო ყვილიშ მასაშ დინაფა. ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ უმოსობა შილებე მერსხილ რდას [[ჰიპერანდროგენიზმი|ჰიპერანდროგენიზმწკჷმა]], [[გურიშ უბაღერობა|გურიშ უბაღერობაშ]] მაღალ რისკწკჷმა, მოძინელ [[ღურალა|ღურალაწკჷმა]] [[პროსტატაშ კიბო|პროსტატაშ კიბოთ]] დალახებაშ გეშა,<ref>{{cite journal | vauthors = Gann PH, Hennekens CH, Ma J, Longcope C, Stampfer MJ | title = Prospective study of sex hormone levels and risk of prostate cancer | journal = Journal of the National Cancer Institute | volume = 88 | issue = 16 | pages = 1118–1126 | date = August 1996 | pmid = 8757191 | doi = 10.1093/jnci/88.16.1118 | doi-access = free | citeseerx = 10.1.1.524.1837 }}</ref> დო [[ქომოლურ ტიპიშ გოტვიფინაფა|ქომოლურ ტიპიშ გოტვიფინაფაწკჷმა]]. ტესტოსტერონ რე [[სტეროიდული ჰორმონი|სტეროიდულ ჰორმონი]] [[ანდროსტანი]]შ კლასშე, ნამუთ იკათუანს [[კეტონი|კეტონურ]] დო [[ჰიდროქსილი|ჰიდროქსილურ]] ბუნაშ მასუმა დო მავითოშკვითა პოზიციეფს ომანგეთ. თინა [[ბიოსინთეზი|ბიოსინთეზირებულ]] რე ქოლესტერინშე მუსხირენ ბიჯგით დო ჩხონჩხის უქიმინჯუ მეტაბოლიტეფო გინმირთუ.  თინა ქიმინჯენს [[ანდროგენულ რეცეპტორი|ანდროგენულ რეცეპტორწკჷმა]] მებუნაფაშ დო აქტივაციაშ მეშქაშობათ.<ref>{{cite book | veditors = Nieschlag E, Behre HM, Nieschlag S | title = Testosterone: Action, Deficiency, Substitution | vauthors = Luetjens CM, Weinbauer GF | pages = 15–32 | chapter = Chapter 2: Testosterone: Biosynthesis, transport, metabolism and (non-genomic) actions | chapter-url = https://books.google.com/books?id=MkrAPaQ4wJkC&pg=PA15 | date = 2012 | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | isbn = 978-1-107-01290-5 | edition = 4th }}</ref> ადამიერეფს დო შხვა უმენტაშ [[გაგაჩამეფი|გაგაჩამეფს]], ტესტოსტერონ თარო ქომოლეფიშ [[ჸვაჯიშ კაკალი|ჸვაჯკაკალშე]] გიშმურს დო უმოს მორჩილ ზჷმათ, ოსურეფიშ [[სამარქვალო|სამარქვალოეფშე]]. ოშქაშეთ, ძინათებულ ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ დონე დოხოლაფირო შქვითშახ-ბრუოშახ უმოს რე, ვინდარო ძინათებულ ოსურეფს.<ref>{{cite journal | vauthors = Torjesen PA, Sandnes L | title = Serum testosterone in women as measured by an automated immunoassay and a RIA | journal = Clinical Chemistry | volume = 50 | issue = 3 | pages = 678; author reply 678–9 | date = Mar 2004 | pmid = 14981046 | doi = 10.1373/clinchem.2003.027565 | doi-access = free }}</ref> თიშენ, ნამჷ-და ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ მეტაბოლიზმ უმოს კვათიერ რე, ირღდარ გჷმომუშება ქომოლეფს დოხოლაფირო 20-შა უმოს რე.<ref>{{cite journal | vauthors = Southren AL, Gordon GG, Tochimoto S, Pinzon G, Lane DR, Stypulkowski W | title = Mean plasma concentration, metabolic clearance and basal plasma production rates of testosterone in normal young men and women using a constant infusion procedure: effect of time of day and plasma concentration on the metabolic clearance rate of testosterone | journal = The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism| volume = 27 | issue = 5 | pages = 686–94 | date = May 1967 | pmid = 6025472 | doi = 10.1210/jcem-27-5-686 }}{{cite journal | vauthors = Southren AL, Tochimoto S, Carmody NC, Isurugi K | title = Plasma production rates of testosterone in normal adult men and women and in patients with the syndrome of feminizing testes | journal = The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism| volume = 25 | issue = 11 | pages = 1441–50 | date = Nov 1965 | pmid = 5843701 | doi = 10.1210/jcem-25-11-1441 }}</ref> ოსურეფ თაშნეშე უმოს მაგინაფუეფ რენა თე ჰორმონიშოთ.<ref>{{cite book | vauthors = Dabbs M, Dabbs JM | title = Heroes, rogues, and lovers: testosterone and behavior | url = https://archive.org/details/heroesrogueslove00jame | url-access = registration | publisher = McGraw-Hill | location = New York | year = 2000 | isbn = 978-0-07-135739-5 }}</ref> თიშ მუჭოთ ორთაშობურ ჰორმონიშ როლწკჷმა ართო, ტესტოსტერონ გჷმირინუაფუ მუჭოთ [[წამალი|მედიკამენტ]] [[ჰიპოგონადიზმი]]შ დო [[კიდირიშ კიბო|კიდირიშ კიბოშ]] ოკურნალებერო.<ref>{{cite web |date=December 4, 2015 |title=Testosterone |url=https://www.drugs.com/monograph/testosterone.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820173417/https://www.drugs.com/monograph/testosterone.html |archive-date=August 20, 2016 |access-date=3 September 2016 |website=Drugs.com |publisher=American Society of Health-System Pharmacists}}</ref> თიშენ, ნამჷ-და [[ანდროპაუზა|ტესტოსტერონიშ დონე ირკენს ქომოლეფიშ ხანიშ ძინაწკჷმა ართო]], ტესტოსტერონ მინშა გჷმირინუაფუ ხანშამიშულირ ქომოლეფს თე დეფიციტიშ ოკომპენსირებელო. თინა თაშნეშე გჷმირინუაფუ უკანონეთ ფიზიკურ ანაგიშ დო წჷმოძინაშ გაუჯგუშებელო, სამანგათ, სპორტსმენეფს შქას.<ref>{{cite report |collaboration=Institute of Medicine (US) Committee on Assessing the Need for Clinical Trials of Testosterone Replacement Therapy |vauthors=Liverman CT, Blazer DG |chapter=Introduction |title=Testosterone and Aging: Clinical Research Directions |date=2004 |publisher=National Academies Press (US) |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK216164/ |language=en |access-date=September 26, 2016 |archive-date=January 10, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110170928/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK216164/ |url-status=live }}</ref> [[მოსოფელიშ ანტიდოპინგურ სააგენტო]] თის მითმიოჭარანს S1 ანაბოლურ აგენტეფიშ სუბსტანციას, ნამუთ „ნამდგა ბორჯის ვაშინერებულ“ რე.<ref>{{Cite web|title=What is Prohibited|url=https://www.wada-ama.org/en/content/what-is-prohibited/prohibited-at-all-times/anabolic-agents|access-date=2021-07-18|website=World Anti-Doping Agency|language=en|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112011132/https://www.wada-ama.org/en/content/what-is-prohibited/prohibited-at-all-times/anabolic-agents}}</ref> == ბიოლოგიურ ეფექტეფი == === გაულა ფიზიოლოგიურ წუმოძინაშა === ართო ეჭოფილი, [[ანდროგენეფი]], მუნერით რე ტესტოსტერონი, ხეს უნწყუნა [[ცილაშ სინთეზი|ცილაშ სინთეზის]] დო თეშნერო თი ნორშვეფიშ რდუალას, ნამუეფსჷთ ანდროგენულ რეცეპტორეფ უღუნან.<ref>{{cite journal | vauthors = Sheffield-Moore M | title = Androgens and the control of skeletal muscle protein synthesis | journal = Annals of Medicine | volume = 32 | issue = 3 | pages = 181–186 | date = April 2000 | pmid = 10821325 | doi = 10.3109/07853890008998825 | s2cid = 32366484 }}</ref> ტესტოსტერონქ შილებე იხასიათას მუჭოთ [[ანაბოლიზმი|ანაბოლურ]] დო ანდროგენულ ([[ვირილიზაცია|ვირილიზაციაშ]]) ეფექტეფიშ მოღვენქ, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და თე კატეგორიულ ეჭარუეფ გოთანჯილ თიათ პიჯობურ რე, ანდანე თინეფს შქას კაბეტ ურთიართგინოკვათუა რე.<ref>{{cite book | chapter = Androgen Physiology, Pharmacology and Abuse | chapter-url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279000/ | vauthors = Handelsman DJ | title = Endotext [Internet] | publisher = MDText.com, Inc | date = January 2013 | pmid = 25905231 | access-date = November 11, 2016 | archive-date = March 9, 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210309030923/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279000/ | url-status = live }}</ref> თე ეფექტეფიშ მანგურ ნძალა შილებე დოჸუნდას შხვადოშხვა ფაქტორს დო მიმალ რკვიებეფიშ თემა რე.<ref>{{cite book | chapter-url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-319-29456-8_11-1 | doi=10.1007/978-3-319-29456-8_11-1 | chapter=Anabolic and Metabolic Effects of Testosterone and Other Androgens: Direct Effects and Role of Testosterone Metabolic Products | title=Thyroid Diseases | series=Endocrinology | date=2017 | last1=Čeponis | first1=Jonas | last2=Wang | first2=Christina | last3=Swerdloff | first3=Ronald S. | last4=Liu | first4=Peter Y. | pages=1–22 | isbn=978-3-319-29195-6 | access-date=April 6, 2024 | archive-date=April 7, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240407084734/https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-319-29456-8_11-1 | url-status=live }}{{cite journal |vauthors=Kuhn CM |title=Anabolic steroids |journal=Recent Prog Horm Res |volume=57 |issue= |pages=411–34 |date=2002 |pmid=12017555 |doi=10.1210/rp.57.1.411 |url=|doi-access=free }}</ref> ტესტოსტერონს შეულებჷ ვარ-და ბონას ქიმინჯას ღანკობურ ნორშვეფშე, ვარ-და 5α-რედუქტაზაშ მეშქაშობათ დიჰიდროტესტოსტერონო (დჰტ) გინირთასჷნ, ვარ-და არომატიზაციაშ შედეგო ესტრადიოლო (E2) გინიქიმინასჷნ. ჟირხოლო, ტესტოსტერონით დო დჰტ-თ, ანდროგენულ რეცეპტორს მითმიაბუნუნა; მარა, დჰტ-ს უღჷ უმოს ჸონიერ მებუნაფაშ მეშქაშობა ვინდარო ტესტოსტერონს დო შილებე უღჷდას უმოს ანდროგენულ ეფექტ გოთანჯილ ნოშვეფს დაბალ დონესჷთ. * ''ანაბოლურ ეფექტეფი'' იკათუანს [[კუთეფიშ მასა|კუთეფიშ მასაშ]] დო ჭყანაშ ძინა-რდუალას, ყვილიშ სქინჩინიშ დო ჭყანაშ ძინას, [[ყვილიშ მოგვანება|ყვილიშ მოგვანებაშ]] სტიმულაციას დო ღოზობურ რდუალას. * ''ანდროგენულ ეფექტეფი'' იკათუანს [[წუმოძინაშ ბიოლოგია|სქესობრურ ორგანოეფიშ მოძოკებას]], გიშაკერზაფილო [[პენისი|პენისიშ]] დო სქემაშ [[ფერთხი]]შ ფორმირებას; ბადებაშ უკულ (რჩქვანელობურო [[პუბერტატი|სქესობურ მოძოკებაშის]]) — [[ადამიერიშ ხონარი|ხონარიშ]] დაბოხება, სახეშ თომაშ (მუნერით რე [[ბჟაკე]]) დო [[ჸუჯიშთუდონ თომა]]შ რდუალა. თინეფიშ უმენტაშობა ქომოლურ [[მაჟირულ სქესობურ შანი|მაჟირულ სქესობურ შანეფიშ]] კატეგორიაშა მიშმურს. ტესტოსტერონიშ ეფექტეფქ თაშნეშე შილებე იკლასიფიცირას ხანერობაშ მეჯინათ. მუჭოთ ქომოლეფს, თეშ ოსურეფს [[მოსქილადაშ ბორჯი]]შ ეფექტეფ თარო დოჸუნა [[#დუდიშულ ტესტოსტერონი|დუდიშულ ტესტოსტერონიშ]] დონეს დო განწეობას.<ref>{{Cite book |vauthors=Sfetcu N |url=https://books.google.com/books?id=8jF-AwAAQBAJ&dq=Testosterone+effects+can+also+be+classified+by+the+age+of+usual+occurrence.+For+postnatal+effects+in+both+males+and+females%2C+these+are+mostly+dependent+on+the+levels+and+duration+of+circulating+free+testosterone&pg=PA1081 |title=Health & Drugs: Disease, Prescription & Medication |date=2014-05-02 |publisher=Nicolae Sfetcu |language=en |access-date=November 21, 2022 |archive-date=November 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118175431/https://books.google.com/books?id=8jF-AwAAQBAJ&dq=Testosterone+effects+can+also+be+classified+by+the+age+of+usual+occurrence.+For+postnatal+effects+in+both+males+and+females%2C+these+are+mostly+dependent+on+the+levels+and+duration+of+circulating+free+testosterone&pg=PA1081 |url-status=live }}</ref> ==== ბადებაშახ (გორჩქინაშახ) ==== ბადებაშახიან ეფექტეფ ჟირ კატეგორიათ ირთუ, ნამუეფჷთ წუმოძინაშ სტადიეფიშ მეჯინათ რე კლასიფიცირებული. პირველ მენარქე [[უხენობა]]შ 4-6 მარას იჭყაფუ. სამენგეფ იკათუანა გენიტალურ ვირილიზაციას, მუნერით რე შქა ღოზიშ აკოკათუა, [[პირველჸოფურ ფალოსი|ფალოსურ]] [[ბჟღეროლუ|ურეთრა]], [[ფერთხი]]შ დათხითხარება დო აკოხუჭუა, [[პირველჸოფურ ფალოსი|ფალოსიშ]] გადინდორება; თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ტესტოსტერონიშ როლ ბრელით მერკე რე, ვინდარო [[დიჰიდროტესტოსტერონი]]შინ. თაშნეშე ხვადუ [[პროსტატა|პროსტატაშ]] ჯარკვალიშ დო [[სათასო ბუშტი|სათასო ბუშტეფიშ]] წუმოძინა. მაჟირა ტრიმესტრიშ განწეხანს, ანდროგენეფიშ დონე მერსხილ რე სქესიშ ფორმირებაწკჷმა.<ref>{{cite journal | vauthors = Swaab DF, Garcia-Falgueras A | title = Sexual differentiation of the human brain in relation to gender identity and sexual orientation | journal = Functional Neurology | volume = 24 | issue = 1 | pages = 17–28 | year = 2009 | pmid = 19403051 }}</ref> კონკრეტულო, ტესტოსტერონი, ანტი-მიულერიშ ჰორმონწკჷმა (AMH) ართო, ხეს უნწყუნს ვოლფიშ ოულურიშ რდუალას დო მიულერიშ ოულურიშ დეგენერაციას ომანგეთ.<ref>{{cite journal | vauthors = Xu HY, Zhang HX, Xiao Z, Qiao J, Li R | title = Regulation of anti-Müllerian hormone (AMH) in males and the associations of serum AMH with the disorders of male fertility | journal = Asian Journal of Andrology | volume = 21 | issue = 2 | pages = 109–114 | date = 2019 | pmid = 30381580 | pmc = 6413543 | doi = 10.4103/aja.aja_83_18 | doi-access = free }}</ref> თე ბორჯ გაულას იღვენუანს სქემაშ ფემინიზაციაშა ვარ-და მასკულინიზაციაშა დო შილებე რდას სქესობურ რჯებაშ უმოსო ზუსტ პროგნოზირებაშ მაძირაფალი, ვინდარო ძინათებულ ადამიერიშ დორხველ ჰორმონეფიშ დონე. ბადებაშახიან ანდროგენეფი, მუჭოთ ჩქჷნ, გაულას იღვენუანა ინტერესეფშა დო გენდერულ აქტივობეფშა, დო უღჷნა ზჷმიერ ეფექტ ოფირჩულ უნარეფშა.<ref>{{cite journal | vauthors = Berenbaum SA | title = Beyond Pink and Blue: The Complexity of Early Androgen Effects on Gender Development | journal = Child Development Perspectives | volume = 12 | issue = 1 | pages = 58–64 | date = March 2018 | pmid = 29736184 | pmc = 5935256 | doi = 10.1111/cdep.12261 }}</ref> ოსურეფს შქას, ნამუეფსჷთ [[ჭაჭაშ ჟილენ ჯარკვალიშ ათოჸუნელ ჰიპერპლაზია]] უღჷნან, ბაღანობას ქომოლურ ტიპიშ ლაჸაფ კორელაციას რე ოსურულ გენდერით გუმორძღაფაშ რკებაწკჷმა დო ძინთებაშის ჰეტეროსექსუალურ ინტერესიშ დარკებაწკჷმა.<ref>{{cite journal | vauthors = Hines M, Brook C, Conway GS | s2cid = 33519930 | title = Androgen and psychosexual development: core gender identity, sexual orientation and recalled childhood gender role behavior in women and men with congenital adrenal hyperplasia (CAH) | journal = Journal of Sex Research | volume = 41 | issue = 1 | pages = 75–81 | date = February 2004 | pmid = 15216426 | doi = 10.1080/00224490409552215 }}</ref> ==== ორდოიან ჩქჷჩქჷუობა ==== ორდოიან ჩქჷჩქჷუობაშ ანდროგენულ ეფექტეფ არძაშე მერკეთ რე რკვიებული. ბოშ ჩქჷჩქჷუეფშო, რინაშ პირველ მარეფს ტესტოსტერონიშ დონე იძინანს. დონეეფ მუსხირენ თუთაშ განწეხანს პუბერტატულ დიაპაზონს სქიდუ, მარა რჩქვანელობურო 4–7 თუთაშ ხანშო ბაღანობაშ ძალამ დაბალ, კაჭულო ეიოხანტალ დონეს ოჭირინუანს.<ref>{{cite journal | vauthors = Forest MG, Cathiard AM, Bertrand JA | title = Evidence of testicular activity in early infancy | journal = The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism| volume = 37 | issue = 1 | pages = 148–51 | date = July 1973 | pmid = 4715291 | doi = 10.1210/jcem-37-1-148 }}{{cite journal | vauthors = Corbier P, Edwards DA, Roffi J | title = The neonatal testosterone surge: a comparative study | journal = Archives Internationales de Physiologie, de Biochimie et de Biophysique | volume = 100 | issue = 2 | pages = 127–31 | year = 1992 | pmid = 1379488 | doi = 10.3109/13813459209035274 }}</ref> ადამიერეფს თე ძინაშ ფუნქცია უჩინებუ რე. რე თეორია, ნამჷ-და ტვინიშ [[ვირილიზაცია|მასკულინიზაცია]] მუთმოხვადუ, ანდანე რსხულიშ (ანაგიშ) შხვა ნორთეფს შანულამ თირაფეფ ვა რე ფიქსირებული.<ref>{{cite journal | vauthors = Dakin CL, Wilson CA, Kalló I, Coen CW, Davies DC | title = Neonatal stimulation of 5-HT(2) receptors reduces androgen receptor expression in the rat anteroventral periventricular nucleus and sexually dimorphic preoptic area | journal = The European Journal of Neuroscience | volume = 27 | issue = 9 | pages = 2473–80 | date = May 2008 | pmid = 18445234 | doi = 10.1111/j.1460-9568.2008.06216.x | s2cid = 23978105 | doi-access = free }}</ref> ქომოლურ ტვინიშ მასკულინიზაცია მუთმოხვადუ ტესტოსტერონიშ [[ესტრადიოლი|ესტრადიოლო]] არომატიზაციაშ მეშქაშობათ, ნამუთ [[ჰემატოენცეფალურ ბარიერი|ჰემატოენცეფალურ ბარიერს]] გინმოკვათუნს დო ქომოლურ ტვინშა მიშმურს, მუჟანსჷთ ოსურ სქემეფს უღჷნა α-ფეტოპროტეინინ, ნამუთ მითმიობუნუანს ესტროგენს, თეშნერო ოსურულ ტვინ თე პროცესით ვერამაკებუ.<ref>{{cite book | vauthors = Kalat JW | title = Biological psychology | publisher = Wadsworth, Cengage Learning | location = Belmont, Calif | year = 2009 | isbn = 978-0-495-60300-9 | chapter = Reproductive behaviors | chapter-url = https://books.google.com/books?id=ZlSbk5rUY60C&pg=PA321 | page = 321 | access-date = October 8, 2020 | archive-date = January 11, 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230111143031/https://books.google.com/books?id=ZlSbk5rUY60C&pg=PA321 | url-status = live }}</ref> ==== სქესობურ მოძოკებაშახ (პუბერტატშახ) ==== სქესობურ მოძოკებაძას, ანდროგენეფიშ დონეშ ძინაშ ეფექტეფ მუთმოხვადუ მუჭოთ ბოშეფს, თეშ ძღაბეფს. თინეფშა მიშმურს ძინათებულიშ ტიპიშ [[რსხულიშ შური]], კანიშ დო თომაშ ცჷმუანობაშ ძინა, [[აკნე]], [[პუბარქე]] ([[მეხვენჯიშ თომა]]შ გუმორჩქინა), [[ჸუჯიშთუდონ თომა]], [[რდუალაშ კვათირ ძინა]], ყვილეფიშ დგორქიულ [[ეპიფიზი|მოგვანება]] დო [[სახეშ თომა]].<ref>{{cite journal | vauthors = Pinyerd B, Zipf WB | title = Puberty-timing is everything! | journal = Journal of Pediatric Nursing | volume = 20 | issue = 2 | pages = 75–82 | year = 2005 | pmid = 15815567 | doi = 10.1016/j.pedn.2004.12.011 | s2cid = 28274693 }}</ref> ==== სქესობურ მოძოკება (პუბერტატი) ==== [[სქესობურ მოძოკება|პუბერტატულ]] ეფექტეფ იჭყაფუ თიწკჷმა, მუჟანსჷთ ანდროგენეფიშ დონე ძინათებულ ოსურიშ ნორმალურ დონეშე მაღალ რე თუთეფიშ ვარ-და წანეფიშ განწეხანს. ქომოლეფს მოძკებაშ ეფექტეფ რჩქვანელობური გვიანს გუმურჩქინდჷნა, ოსურეფს — გუმურჩქინდჷნა ზისხირს [[#დუდიშულ ტესტოსტერონი|დუდიშულ ტესტოსტერონიშ]] დონეშ განწეხანიშ ძინაშ უკული. თე ეფექტეფშა მიშმურს:<ref>{{cite book | vauthors = Barrett KE, Ganong WF | title = Ganong's Review of Medical Physiology | publisher = TATA McGRAW Hill | isbn = 978-1-259-02753-6 | pages = 423–25 | edition = 24 | year = 2012 }}</ref> * ჸვაჯკაკალეფს [[სპერმატოგენეზი|სპერმატოგენულ]] ნორშვეფიშ რდუალა, ქომოლურ ჸოფურობა, [[პენისი]]შ ვარ-და [[კლიტორი]]შ ზჷმაშ ძინა, მოძინელ [[ლიბიდო]] დო [[ერექცია]]შ ვარ-და კლიტორიშ ერექციაშ სიშხირა. * [[ღვა]], წაბი, ნჷკი დო ჩხვინდიშ რდუალა დო სახეშ ყვილეფიშ კონტურეფიშ რემოდელირება, [[რდუალაშ ჰორმონი|რდუალაშ ჰორმონწკჷმა]] კომბინაციას.<ref>{{cite journal | vauthors = Raggatt LJ, Partridge NC | title = Cellular and molecular mechanisms of bone remodeling | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 285 | issue = 33 | pages = 25103–8 | year = 2010 | pmid = 20501658 | pmc = 2919071 | doi = 10.1074/jbc.R109.041087 | bibcode = 2010JBiCh.28525103R | doi-access = free }}</ref> * ყვილეფიშ მოგვანებაშ დათებუ დო რდუალაშ გაჩემება. თენა ხვადუ ორცათ [[ესტრადიოლი|ესტრადიოლიშ]] [[მეტაბოლიტი|მეტაბოლიტეფიშ]] მეშქაშობათ დო, ომანგეთ, ქომოლეფს უმოს ონდეთ მეურს, ვინდარო ოსურეფს. * კუთეფიშ ჭყანაშ დო მასაშ ძინა, ხუჯეფ უმოსო ფართო გინმირთუ დო ნთილას იფართებუ, ხონარიშ დაბოხება, [[ხორხოტა|ხორხოტაშ]] (ადამიშ უშქური) რდუალა. * [[ციმურ ჯარკვალი|ციმურ ჯარკვალეფიშ]] გადიდარება. თექ შილებე აკნე გჷმიჭანუას, სახეშე კანთუდონ [[ორგანიზმიშ ციმუ|ციმუ]] ირკენს. * ბოქვენიშ თომა იფაჩუ კვინჭიხეშე [[ჩუპა|ჩუპაშა]], [[სახეშ თომა]]შ წუმოძინა ([[ბაკენბარდეფი]], [[ბჟაკე]], [[ოშმეში]]), დუდიშ თომაშ დინაფა (ანდროგენულ ალოპეცია), [[კიდირიშ თომა]]შ რდუალა, პერიარეოლარული, [[გვამიში დუდი|პერიანალურ]] თომაშ, [[კუჩხიშ თომა]]შ დო [[ჸუჯიშთუდონ თომა]]შ ძინა. ==== ძინათებული ==== ტესტოსტერონ ოხვილურ რე [[სპერმა|სპერმაშ]] ნორმალურ წუმოძინაშო. თინა ააქტიურენს გენეფს [[სერტოლიშ თოლი|სერტოლიშ თოლეფს]], ნამუეფჷთ ხეს უნწყუნა [[სპერმატოგონია|სპერმატოგონიეფიშ]] დიფერენციაციას. თინა არეგულირენს [[ჰიპოთალამურ-ჰიპოფიზურ-ჭაჭაშჟილენ ლირე|ჰიპოთალამურ-ჰიპოფიზურ-ადრენალურ (HPA) ლირეშ]] სანწალე რეაქციას დომინირაფაშ გიმოჭანაფაშ ბორჯის.<ref>{{cite journal |vauthors=Mehta PH, Jones AC, Josephs RA |title=The social endocrinology of dominance: basal testosterone predicts cortisol changes and behavior following victory and defeat |journal=Journal of Personality and Social Psychology |volume=94 |issue=6 |pages=1078–1093 |date=Jun 2008 |pmid=18505319 |doi=10.1037/0022-3514.94.6.1078 |url=http://homepage.psy.utexas.edu/homepage/faculty/josephs/pdf_documents/index.cfm.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090419200557/http://homepage.psy.utexas.edu/homepage/faculty/josephs/pdf_documents/index.cfm.pdf |archive-date=April 19, 2009 |citeseerx=10.1.1.336.2502}}</ref> ანდროგენეფი, თინეფს შქას ტესტოსტერონი, უძინანს კუთეფიშ რდუალას. ტესტოსტერონ თეშნეშე არეგულირენს [[თრომბოქსან A2|თრომბოქსან A2]] რეცეპტორეფიშ მუდანობას [[მეგაკარიოციტეფი|მეგაკარიოციტეფს]] დო [[თრომბოციტეფი|თრომბოციტეფს]], ომანგეთ ადამიერეფს თრომბოციტეფს აკმაშქვანს.<ref>{{cite journal |vauthors=Ajayi AA, Halushka PV | title = Castration reduces platelet thromboxane A2 receptor density and aggregability |journal=QJM |volume=98 |issue=5 |pages=349–356 |date=May 2005 |pmid=15820970 |doi=10.1093/qjmed/hci054 |doi-access=free}}{{cite journal |vauthors=Ajayi AA, Mathur R, Halushka PV |title=Testosterone increases human platelet thromboxane A2 receptor density and aggregation responses |journal=Circulation |volume=91 |issue=11 |pages=2742–2747 |date=Jun 1995 |pmid=7758179 |doi=10.1161/01.CIR.91.11.2742}}</ref> ძინათებულ ქომოლკოჩეფს ტესტოსტერონიშ ეფექტეფ უმოსო არგამათ იძირებე, ვინდარო ოსურეფს, მარა ჟირხოლო სქესიშო უშანულამაშ რე. კანკალე თე ეფექტიქ შილებე მირკას, ანდანე ტესტოსტერონიშ დონე ძინათებულიშ შურდგუმაშ გვიან წანეფს ირკენს.<ref>{{cite journal | vauthors = Kelsey TW, Li LQ, Mitchell RT, Whelan A, Anderson RA, Wallace WH | title = A validated age-related normative model for male total testosterone shows increasing variance but no decline after age 40 years | journal = PLOS ONE | volume = 9 | issue = 10 | article-number = e109346 | date = October 8, 2014 | pmid = 25295520 | pmc = 4190174 | doi = 10.1371/journal.pone.0109346 | bibcode = 2014PLoSO...9j9346K | doi-access = free }}</ref> ტვინ ხოლო ითირუ თე სქესობურ დიფერენციაციათ; [[ფერმენტი|ფერმენტ]] [[არომატაზა]] ტესტოსტერონს [[ესტრადიოლი|ესტრადიოლო]] გინმაშქვანს, ნამუთ ქომოლ ჭუკეფს ტვინიშ მასკულინიზაციაშენ რე გამამინჯე. ადამიერეფს, ერჩქიშ ტვინიშ მასკულინიზაცია, ანდროგენეფიშ წჷმოქიმინუაშ ვარ-და ანდროგენული- რეცეპტორეფიშ ფუნქციაშ [[წუმოძინაშ დეფექტეფი|წოროდოჸუნელ]] ლახარეფიშ მოღვენ პაციენტეფს სქესობურ პრეფერენციაშ დაკვირებათ, ფუნქციურ ანდროგენულ რეცეპტორეფწკჷმა რე მერსხუაფილი.<ref>{{cite journal |vauthors=Wilson JD |date=Sep 2001 |title=Androgens, androgen receptors, and male gender role behavior |department=Review |journal=Hormones and Behavior |volume=40 |issue=2 |pages=358–66 |doi=10.1006/hbeh.2001.1684 |pmid=11534997 |s2cid=20480423}}</ref> [[სქესობურ გინორთეფიშ ნეირომენცარობა|ქომოლკოჩიშ დო ოსურიშ ტვინს შქას გინორთეფ]] რე, ნამუთ შილებე ტესტოსტერონიშ შხვადოშხვა დონეთ რდას გიმოჭანაფილინ; თინეფშე ართ-ართ რე ზჷმა: ქომოლკოჩიშ ტვინი, ოშქაშეთ, უმოსო კაბეტ რე.<ref>{{cite journal |vauthors=Cosgrove KP, Mazure CM, Staley JK |date=Oct 2007 |title=Evolving knowledge of sex differences in brain structure, function, and chemistry |journal=Biological Psychiatry |volume=62 |issue=8 |pages=847–55 |doi=10.1016/j.biopsych.2007.03.001 |pmc=2711771 |pmid=17544382}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} [[კატეგორია:ტესტოსტერონი| ]] [[კატეგორია:ანდროგენეფი]] [[კატეგორია:ანდროსტანეფი]] [[კატეგორია:ციკლოპენტანოლეფი]] [[კატეგორია:ენონეფი]] [[კატეგორია:ესტროგენეფი]]<!-- მეტაბოლიზმიშ მეშქაშობათ ესტრადიოლო დო ანდროსტანედიოლეფო --> [[კატეგორია:GABAA რეცეპტორიშ პოზიტიურ ალოსტერულ მოდულატორეფი]]<!-- მეტაბოლიზმიშ მეშქაშობათ 3α-ანდროსტანედიოლო --> [[კატეგორია:ყვაჯკაკალიშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:სამარქვალოშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ჰიპოთალამუს-ჰიპოფიზ-გონადურ ლირეშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ჭაჭაშ ჟილენ ჯარკვალიშ ქორქაშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ადამერიშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ნეიროენდოკრინოლოგია]] [[კატეგორია:სქესობურ ჰორმონეფი]] 2wipmwqx28utqcnkijkwrpbxwt3rp9l 250272 250271 2026-05-15T18:18:00Z Narazeni 826 /* ძინათებული */ 250272 wikitext text/x-wiki {{About|ჰორონ ტესტოსტერონიშ|თიშ, მუჭოთ მედიკამენტიშ გჷმორინაფაშ გეშა|ტესტოსტერონი (მედიკამენტი)|შხვა შანულონეფიშ გეშა|ტერსოსტერონი (მიარეშანულამი)}} [[ფაილი:Testosteron.svg|მინი|ტესტოსტერონიშ ქიმიურ სტრუქტურა]] [[ფაილი:Testosterone molecule ball.png|მინი|ტესტოსტერონიშ მოლეკულაშ მოდელი]] '''ტესტოსტერონი''' ({{lang-en|''Testosterone''}}) — თარ ქომოლურ [[სქესობურ ჰორმონი|სექსობურ ჰორმონ]] დო [[ანდროგენი|ანდროგენ]] [[ქომოლკოჩი|ქომოლკოჩეფს]].<ref>{{cite web |title=Understanding the risks of performance-enhancing drugs |url=https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/fitness/in-depth/performance-enhancing-drugs/art-20046134 |website=Mayo Clinic |access-date=30 December 2019 |language=en |archive-date=April 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200421045948/https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/fitness/in-depth/performance-enhancing-drugs/art-20046134 |url-status=live }}</ref> ადამიერეფს ტესტოსტერონ თარ როლს არსულენს [[ქომოლურ რეპროდუქციულ სისტემა|ქომოლურ რეპროდუქციულ]] ნორშვეფიშ წუმოძინას, მუნერით რე [[ჸვაჯიშ კაკალი|ჸვაჯიშ კაკალ]] დო [[პროსტატა]], თაშნეშე ხეს უნწყუნს [[მაჟირულ სქესობურ შანი|მაჟირულ სქესობურ შანეფიშ]] წუმოძინას, მუნერით რე [[კუთი]]შ დო [[ყვილი|ყვილეფიშ]] მასაშ ძინა დო [[ანდროგენულ თომა|ანაგიშ თომაშ]] რდუალა. თინა მერსხილ რე მოძინელ [[აგრესია]]წკჷმა, [[სექსუალურ კორინი|სექსუალურ კორინწკჷმა]], [[დომინანტობაშ იერარქია|დომინანტობაწკჷმა]], [[რიტუალურ რჯება|რიტუალურ რჯებაწკჷმა]] დო რჯებულ მახასიათებელეფიშ ფართო სპექტრწკჷმა.<ref>{{cite journal | vauthors = Mooradian AD, Morley JE, Korenman SG | title = Biological actions of androgens | journal = Endocrine Reviews| volume = 8 | issue = 1 | pages = 1–28 | date = Feb 1987 | pmid = 3549275 | doi = 10.1210/edrv-8-1-1 }}</ref> თეწკჷმა ართო, ტესტოსტერონ ჟირხოლო სქესის ოკათჷ ჭყანთელუას დო ჯგირო რინას, სოდეთ შანულამ გაულა უღჷ ართამ გუნება-გენწყუალაშა, დოგურაფაშა (კოგნიციაშა), სოციალურ დო სექსუალურ რჯებაშა, მეტაბოლიზმშა დო ენერგიაშ გჷმომუშებაშა, გურ-ზისხირჯარღვეფიშ სისტემაშა დო [[ოსტეოპოროზი]]შ პრევენციაშა.<ref>{{cite journal | vauthors = Bassil N, Alkaade S, Morley JE | title = The benefits and risks of testosterone replacement therapy: a review | journal = Therapeutics and Clinical Risk Management | volume = 5 | issue = 3 | pages = 427–48 | date = Jun 2009 | pmid = 19707253 | pmc = 2701485 | doi = 10.2147/tcrm.s3025 | doi-access = free }}{{cite book | vauthors = Tuck SP, Francis RM | chapter = Testosterone, bone and osteoporosis | volume = 37 | pages = 123–32 | year = 2009 | pmid = 19011293 | doi = 10.1159/000176049 | isbn = 978-3-8055-8622-1 | series = Frontiers of Hormone Research | title = Advances in the Management of Testosterone Deficiency }}</ref> ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ უბაღერობაქ შილებე გჷმიჭანუას აკორცუაფეფი, თინეფ შქას სიდაღარე, ანაგიშ ცჷმუამ ნორშვეფიშ შაყარუა, მუწოლაფა დო დეპრესია, სექსუალურ პრობლემეფ დო ყვილიშ მასაშ დინაფა. ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ უმოსობა შილებე მერსხილ რდას [[ჰიპერანდროგენიზმი|ჰიპერანდროგენიზმწკჷმა]], [[გურიშ უბაღერობა|გურიშ უბაღერობაშ]] მაღალ რისკწკჷმა, მოძინელ [[ღურალა|ღურალაწკჷმა]] [[პროსტატაშ კიბო|პროსტატაშ კიბოთ]] დალახებაშ გეშა,<ref>{{cite journal | vauthors = Gann PH, Hennekens CH, Ma J, Longcope C, Stampfer MJ | title = Prospective study of sex hormone levels and risk of prostate cancer | journal = Journal of the National Cancer Institute | volume = 88 | issue = 16 | pages = 1118–1126 | date = August 1996 | pmid = 8757191 | doi = 10.1093/jnci/88.16.1118 | doi-access = free | citeseerx = 10.1.1.524.1837 }}</ref> დო [[ქომოლურ ტიპიშ გოტვიფინაფა|ქომოლურ ტიპიშ გოტვიფინაფაწკჷმა]]. ტესტოსტერონ რე [[სტეროიდული ჰორმონი|სტეროიდულ ჰორმონი]] [[ანდროსტანი]]შ კლასშე, ნამუთ იკათუანს [[კეტონი|კეტონურ]] დო [[ჰიდროქსილი|ჰიდროქსილურ]] ბუნაშ მასუმა დო მავითოშკვითა პოზიციეფს ომანგეთ. თინა [[ბიოსინთეზი|ბიოსინთეზირებულ]] რე ქოლესტერინშე მუსხირენ ბიჯგით დო ჩხონჩხის უქიმინჯუ მეტაბოლიტეფო გინმირთუ.  თინა ქიმინჯენს [[ანდროგენულ რეცეპტორი|ანდროგენულ რეცეპტორწკჷმა]] მებუნაფაშ დო აქტივაციაშ მეშქაშობათ.<ref>{{cite book | veditors = Nieschlag E, Behre HM, Nieschlag S | title = Testosterone: Action, Deficiency, Substitution | vauthors = Luetjens CM, Weinbauer GF | pages = 15–32 | chapter = Chapter 2: Testosterone: Biosynthesis, transport, metabolism and (non-genomic) actions | chapter-url = https://books.google.com/books?id=MkrAPaQ4wJkC&pg=PA15 | date = 2012 | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | isbn = 978-1-107-01290-5 | edition = 4th }}</ref> ადამიერეფს დო შხვა უმენტაშ [[გაგაჩამეფი|გაგაჩამეფს]], ტესტოსტერონ თარო ქომოლეფიშ [[ჸვაჯიშ კაკალი|ჸვაჯკაკალშე]] გიშმურს დო უმოს მორჩილ ზჷმათ, ოსურეფიშ [[სამარქვალო|სამარქვალოეფშე]]. ოშქაშეთ, ძინათებულ ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ დონე დოხოლაფირო შქვითშახ-ბრუოშახ უმოს რე, ვინდარო ძინათებულ ოსურეფს.<ref>{{cite journal | vauthors = Torjesen PA, Sandnes L | title = Serum testosterone in women as measured by an automated immunoassay and a RIA | journal = Clinical Chemistry | volume = 50 | issue = 3 | pages = 678; author reply 678–9 | date = Mar 2004 | pmid = 14981046 | doi = 10.1373/clinchem.2003.027565 | doi-access = free }}</ref> თიშენ, ნამჷ-და ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ მეტაბოლიზმ უმოს კვათიერ რე, ირღდარ გჷმომუშება ქომოლეფს დოხოლაფირო 20-შა უმოს რე.<ref>{{cite journal | vauthors = Southren AL, Gordon GG, Tochimoto S, Pinzon G, Lane DR, Stypulkowski W | title = Mean plasma concentration, metabolic clearance and basal plasma production rates of testosterone in normal young men and women using a constant infusion procedure: effect of time of day and plasma concentration on the metabolic clearance rate of testosterone | journal = The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism| volume = 27 | issue = 5 | pages = 686–94 | date = May 1967 | pmid = 6025472 | doi = 10.1210/jcem-27-5-686 }}{{cite journal | vauthors = Southren AL, Tochimoto S, Carmody NC, Isurugi K | title = Plasma production rates of testosterone in normal adult men and women and in patients with the syndrome of feminizing testes | journal = The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism| volume = 25 | issue = 11 | pages = 1441–50 | date = Nov 1965 | pmid = 5843701 | doi = 10.1210/jcem-25-11-1441 }}</ref> ოსურეფ თაშნეშე უმოს მაგინაფუეფ რენა თე ჰორმონიშოთ.<ref>{{cite book | vauthors = Dabbs M, Dabbs JM | title = Heroes, rogues, and lovers: testosterone and behavior | url = https://archive.org/details/heroesrogueslove00jame | url-access = registration | publisher = McGraw-Hill | location = New York | year = 2000 | isbn = 978-0-07-135739-5 }}</ref> თიშ მუჭოთ ორთაშობურ ჰორმონიშ როლწკჷმა ართო, ტესტოსტერონ გჷმირინუაფუ მუჭოთ [[წამალი|მედიკამენტ]] [[ჰიპოგონადიზმი]]შ დო [[კიდირიშ კიბო|კიდირიშ კიბოშ]] ოკურნალებერო.<ref>{{cite web |date=December 4, 2015 |title=Testosterone |url=https://www.drugs.com/monograph/testosterone.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820173417/https://www.drugs.com/monograph/testosterone.html |archive-date=August 20, 2016 |access-date=3 September 2016 |website=Drugs.com |publisher=American Society of Health-System Pharmacists}}</ref> თიშენ, ნამჷ-და [[ანდროპაუზა|ტესტოსტერონიშ დონე ირკენს ქომოლეფიშ ხანიშ ძინაწკჷმა ართო]], ტესტოსტერონ მინშა გჷმირინუაფუ ხანშამიშულირ ქომოლეფს თე დეფიციტიშ ოკომპენსირებელო. თინა თაშნეშე გჷმირინუაფუ უკანონეთ ფიზიკურ ანაგიშ დო წჷმოძინაშ გაუჯგუშებელო, სამანგათ, სპორტსმენეფს შქას.<ref>{{cite report |collaboration=Institute of Medicine (US) Committee on Assessing the Need for Clinical Trials of Testosterone Replacement Therapy |vauthors=Liverman CT, Blazer DG |chapter=Introduction |title=Testosterone and Aging: Clinical Research Directions |date=2004 |publisher=National Academies Press (US) |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK216164/ |language=en |access-date=September 26, 2016 |archive-date=January 10, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110170928/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK216164/ |url-status=live }}</ref> [[მოსოფელიშ ანტიდოპინგურ სააგენტო]] თის მითმიოჭარანს S1 ანაბოლურ აგენტეფიშ სუბსტანციას, ნამუთ „ნამდგა ბორჯის ვაშინერებულ“ რე.<ref>{{Cite web|title=What is Prohibited|url=https://www.wada-ama.org/en/content/what-is-prohibited/prohibited-at-all-times/anabolic-agents|access-date=2021-07-18|website=World Anti-Doping Agency|language=en|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112011132/https://www.wada-ama.org/en/content/what-is-prohibited/prohibited-at-all-times/anabolic-agents}}</ref> == ბიოლოგიურ ეფექტეფი == === გაულა ფიზიოლოგიურ წუმოძინაშა === ართო ეჭოფილი, [[ანდროგენეფი]], მუნერით რე ტესტოსტერონი, ხეს უნწყუნა [[ცილაშ სინთეზი|ცილაშ სინთეზის]] დო თეშნერო თი ნორშვეფიშ რდუალას, ნამუეფსჷთ ანდროგენულ რეცეპტორეფ უღუნან.<ref>{{cite journal | vauthors = Sheffield-Moore M | title = Androgens and the control of skeletal muscle protein synthesis | journal = Annals of Medicine | volume = 32 | issue = 3 | pages = 181–186 | date = April 2000 | pmid = 10821325 | doi = 10.3109/07853890008998825 | s2cid = 32366484 }}</ref> ტესტოსტერონქ შილებე იხასიათას მუჭოთ [[ანაბოლიზმი|ანაბოლურ]] დო ანდროგენულ ([[ვირილიზაცია|ვირილიზაციაშ]]) ეფექტეფიშ მოღვენქ, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და თე კატეგორიულ ეჭარუეფ გოთანჯილ თიათ პიჯობურ რე, ანდანე თინეფს შქას კაბეტ ურთიართგინოკვათუა რე.<ref>{{cite book | chapter = Androgen Physiology, Pharmacology and Abuse | chapter-url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279000/ | vauthors = Handelsman DJ | title = Endotext [Internet] | publisher = MDText.com, Inc | date = January 2013 | pmid = 25905231 | access-date = November 11, 2016 | archive-date = March 9, 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210309030923/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279000/ | url-status = live }}</ref> თე ეფექტეფიშ მანგურ ნძალა შილებე დოჸუნდას შხვადოშხვა ფაქტორს დო მიმალ რკვიებეფიშ თემა რე.<ref>{{cite book | chapter-url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-319-29456-8_11-1 | doi=10.1007/978-3-319-29456-8_11-1 | chapter=Anabolic and Metabolic Effects of Testosterone and Other Androgens: Direct Effects and Role of Testosterone Metabolic Products | title=Thyroid Diseases | series=Endocrinology | date=2017 | last1=Čeponis | first1=Jonas | last2=Wang | first2=Christina | last3=Swerdloff | first3=Ronald S. | last4=Liu | first4=Peter Y. | pages=1–22 | isbn=978-3-319-29195-6 | access-date=April 6, 2024 | archive-date=April 7, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240407084734/https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-319-29456-8_11-1 | url-status=live }}{{cite journal |vauthors=Kuhn CM |title=Anabolic steroids |journal=Recent Prog Horm Res |volume=57 |issue= |pages=411–34 |date=2002 |pmid=12017555 |doi=10.1210/rp.57.1.411 |url=|doi-access=free }}</ref> ტესტოსტერონს შეულებჷ ვარ-და ბონას ქიმინჯას ღანკობურ ნორშვეფშე, ვარ-და 5α-რედუქტაზაშ მეშქაშობათ დიჰიდროტესტოსტერონო (დჰტ) გინირთასჷნ, ვარ-და არომატიზაციაშ შედეგო ესტრადიოლო (E2) გინიქიმინასჷნ. ჟირხოლო, ტესტოსტერონით დო დჰტ-თ, ანდროგენულ რეცეპტორს მითმიაბუნუნა; მარა, დჰტ-ს უღჷ უმოს ჸონიერ მებუნაფაშ მეშქაშობა ვინდარო ტესტოსტერონს დო შილებე უღჷდას უმოს ანდროგენულ ეფექტ გოთანჯილ ნოშვეფს დაბალ დონესჷთ. * ''ანაბოლურ ეფექტეფი'' იკათუანს [[კუთეფიშ მასა|კუთეფიშ მასაშ]] დო ჭყანაშ ძინა-რდუალას, ყვილიშ სქინჩინიშ დო ჭყანაშ ძინას, [[ყვილიშ მოგვანება|ყვილიშ მოგვანებაშ]] სტიმულაციას დო ღოზობურ რდუალას. * ''ანდროგენულ ეფექტეფი'' იკათუანს [[წუმოძინაშ ბიოლოგია|სქესობრურ ორგანოეფიშ მოძოკებას]], გიშაკერზაფილო [[პენისი|პენისიშ]] დო სქემაშ [[ფერთხი]]შ ფორმირებას; ბადებაშ უკულ (რჩქვანელობურო [[პუბერტატი|სქესობურ მოძოკებაშის]]) — [[ადამიერიშ ხონარი|ხონარიშ]] დაბოხება, სახეშ თომაშ (მუნერით რე [[ბჟაკე]]) დო [[ჸუჯიშთუდონ თომა]]შ რდუალა. თინეფიშ უმენტაშობა ქომოლურ [[მაჟირულ სქესობურ შანი|მაჟირულ სქესობურ შანეფიშ]] კატეგორიაშა მიშმურს. ტესტოსტერონიშ ეფექტეფქ თაშნეშე შილებე იკლასიფიცირას ხანერობაშ მეჯინათ. მუჭოთ ქომოლეფს, თეშ ოსურეფს [[მოსქილადაშ ბორჯი]]შ ეფექტეფ თარო დოჸუნა [[#დუდიშულ ტესტოსტერონი|დუდიშულ ტესტოსტერონიშ]] დონეს დო განწეობას.<ref>{{Cite book |vauthors=Sfetcu N |url=https://books.google.com/books?id=8jF-AwAAQBAJ&dq=Testosterone+effects+can+also+be+classified+by+the+age+of+usual+occurrence.+For+postnatal+effects+in+both+males+and+females%2C+these+are+mostly+dependent+on+the+levels+and+duration+of+circulating+free+testosterone&pg=PA1081 |title=Health & Drugs: Disease, Prescription & Medication |date=2014-05-02 |publisher=Nicolae Sfetcu |language=en |access-date=November 21, 2022 |archive-date=November 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118175431/https://books.google.com/books?id=8jF-AwAAQBAJ&dq=Testosterone+effects+can+also+be+classified+by+the+age+of+usual+occurrence.+For+postnatal+effects+in+both+males+and+females%2C+these+are+mostly+dependent+on+the+levels+and+duration+of+circulating+free+testosterone&pg=PA1081 |url-status=live }}</ref> ==== ბადებაშახ (გორჩქინაშახ) ==== ბადებაშახიან ეფექტეფ ჟირ კატეგორიათ ირთუ, ნამუეფჷთ წუმოძინაშ სტადიეფიშ მეჯინათ რე კლასიფიცირებული. პირველ მენარქე [[უხენობა]]შ 4-6 მარას იჭყაფუ. სამენგეფ იკათუანა გენიტალურ ვირილიზაციას, მუნერით რე შქა ღოზიშ აკოკათუა, [[პირველჸოფურ ფალოსი|ფალოსურ]] [[ბჟღეროლუ|ურეთრა]], [[ფერთხი]]შ დათხითხარება დო აკოხუჭუა, [[პირველჸოფურ ფალოსი|ფალოსიშ]] გადინდორება; თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ტესტოსტერონიშ როლ ბრელით მერკე რე, ვინდარო [[დიჰიდროტესტოსტერონი]]შინ. თაშნეშე ხვადუ [[პროსტატა|პროსტატაშ]] ჯარკვალიშ დო [[სათასო ბუშტი|სათასო ბუშტეფიშ]] წუმოძინა. მაჟირა ტრიმესტრიშ განწეხანს, ანდროგენეფიშ დონე მერსხილ რე სქესიშ ფორმირებაწკჷმა.<ref>{{cite journal | vauthors = Swaab DF, Garcia-Falgueras A | title = Sexual differentiation of the human brain in relation to gender identity and sexual orientation | journal = Functional Neurology | volume = 24 | issue = 1 | pages = 17–28 | year = 2009 | pmid = 19403051 }}</ref> კონკრეტულო, ტესტოსტერონი, ანტი-მიულერიშ ჰორმონწკჷმა (AMH) ართო, ხეს უნწყუნს ვოლფიშ ოულურიშ რდუალას დო მიულერიშ ოულურიშ დეგენერაციას ომანგეთ.<ref>{{cite journal | vauthors = Xu HY, Zhang HX, Xiao Z, Qiao J, Li R | title = Regulation of anti-Müllerian hormone (AMH) in males and the associations of serum AMH with the disorders of male fertility | journal = Asian Journal of Andrology | volume = 21 | issue = 2 | pages = 109–114 | date = 2019 | pmid = 30381580 | pmc = 6413543 | doi = 10.4103/aja.aja_83_18 | doi-access = free }}</ref> თე ბორჯ გაულას იღვენუანს სქემაშ ფემინიზაციაშა ვარ-და მასკულინიზაციაშა დო შილებე რდას სქესობურ რჯებაშ უმოსო ზუსტ პროგნოზირებაშ მაძირაფალი, ვინდარო ძინათებულ ადამიერიშ დორხველ ჰორმონეფიშ დონე. ბადებაშახიან ანდროგენეფი, მუჭოთ ჩქჷნ, გაულას იღვენუანა ინტერესეფშა დო გენდერულ აქტივობეფშა, დო უღჷნა ზჷმიერ ეფექტ ოფირჩულ უნარეფშა.<ref>{{cite journal | vauthors = Berenbaum SA | title = Beyond Pink and Blue: The Complexity of Early Androgen Effects on Gender Development | journal = Child Development Perspectives | volume = 12 | issue = 1 | pages = 58–64 | date = March 2018 | pmid = 29736184 | pmc = 5935256 | doi = 10.1111/cdep.12261 }}</ref> ოსურეფს შქას, ნამუეფსჷთ [[ჭაჭაშ ჟილენ ჯარკვალიშ ათოჸუნელ ჰიპერპლაზია]] უღჷნან, ბაღანობას ქომოლურ ტიპიშ ლაჸაფ კორელაციას რე ოსურულ გენდერით გუმორძღაფაშ რკებაწკჷმა დო ძინთებაშის ჰეტეროსექსუალურ ინტერესიშ დარკებაწკჷმა.<ref>{{cite journal | vauthors = Hines M, Brook C, Conway GS | s2cid = 33519930 | title = Androgen and psychosexual development: core gender identity, sexual orientation and recalled childhood gender role behavior in women and men with congenital adrenal hyperplasia (CAH) | journal = Journal of Sex Research | volume = 41 | issue = 1 | pages = 75–81 | date = February 2004 | pmid = 15216426 | doi = 10.1080/00224490409552215 }}</ref> ==== ორდოიან ჩქჷჩქჷუობა ==== ორდოიან ჩქჷჩქჷუობაშ ანდროგენულ ეფექტეფ არძაშე მერკეთ რე რკვიებული. ბოშ ჩქჷჩქჷუეფშო, რინაშ პირველ მარეფს ტესტოსტერონიშ დონე იძინანს. დონეეფ მუსხირენ თუთაშ განწეხანს პუბერტატულ დიაპაზონს სქიდუ, მარა რჩქვანელობურო 4–7 თუთაშ ხანშო ბაღანობაშ ძალამ დაბალ, კაჭულო ეიოხანტალ დონეს ოჭირინუანს.<ref>{{cite journal | vauthors = Forest MG, Cathiard AM, Bertrand JA | title = Evidence of testicular activity in early infancy | journal = The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism| volume = 37 | issue = 1 | pages = 148–51 | date = July 1973 | pmid = 4715291 | doi = 10.1210/jcem-37-1-148 }}{{cite journal | vauthors = Corbier P, Edwards DA, Roffi J | title = The neonatal testosterone surge: a comparative study | journal = Archives Internationales de Physiologie, de Biochimie et de Biophysique | volume = 100 | issue = 2 | pages = 127–31 | year = 1992 | pmid = 1379488 | doi = 10.3109/13813459209035274 }}</ref> ადამიერეფს თე ძინაშ ფუნქცია უჩინებუ რე. რე თეორია, ნამჷ-და ტვინიშ [[ვირილიზაცია|მასკულინიზაცია]] მუთმოხვადუ, ანდანე რსხულიშ (ანაგიშ) შხვა ნორთეფს შანულამ თირაფეფ ვა რე ფიქსირებული.<ref>{{cite journal | vauthors = Dakin CL, Wilson CA, Kalló I, Coen CW, Davies DC | title = Neonatal stimulation of 5-HT(2) receptors reduces androgen receptor expression in the rat anteroventral periventricular nucleus and sexually dimorphic preoptic area | journal = The European Journal of Neuroscience | volume = 27 | issue = 9 | pages = 2473–80 | date = May 2008 | pmid = 18445234 | doi = 10.1111/j.1460-9568.2008.06216.x | s2cid = 23978105 | doi-access = free }}</ref> ქომოლურ ტვინიშ მასკულინიზაცია მუთმოხვადუ ტესტოსტერონიშ [[ესტრადიოლი|ესტრადიოლო]] არომატიზაციაშ მეშქაშობათ, ნამუთ [[ჰემატოენცეფალურ ბარიერი|ჰემატოენცეფალურ ბარიერს]] გინმოკვათუნს დო ქომოლურ ტვინშა მიშმურს, მუჟანსჷთ ოსურ სქემეფს უღჷნა α-ფეტოპროტეინინ, ნამუთ მითმიობუნუანს ესტროგენს, თეშნერო ოსურულ ტვინ თე პროცესით ვერამაკებუ.<ref>{{cite book | vauthors = Kalat JW | title = Biological psychology | publisher = Wadsworth, Cengage Learning | location = Belmont, Calif | year = 2009 | isbn = 978-0-495-60300-9 | chapter = Reproductive behaviors | chapter-url = https://books.google.com/books?id=ZlSbk5rUY60C&pg=PA321 | page = 321 | access-date = October 8, 2020 | archive-date = January 11, 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230111143031/https://books.google.com/books?id=ZlSbk5rUY60C&pg=PA321 | url-status = live }}</ref> ==== სქესობურ მოძოკებაშახ (პუბერტატშახ) ==== სქესობურ მოძოკებაძას, ანდროგენეფიშ დონეშ ძინაშ ეფექტეფ მუთმოხვადუ მუჭოთ ბოშეფს, თეშ ძღაბეფს. თინეფშა მიშმურს ძინათებულიშ ტიპიშ [[რსხულიშ შური]], კანიშ დო თომაშ ცჷმუანობაშ ძინა, [[აკნე]], [[პუბარქე]] ([[მეხვენჯიშ თომა]]შ გუმორჩქინა), [[ჸუჯიშთუდონ თომა]], [[რდუალაშ კვათირ ძინა]], ყვილეფიშ დგორქიულ [[ეპიფიზი|მოგვანება]] დო [[სახეშ თომა]].<ref>{{cite journal | vauthors = Pinyerd B, Zipf WB | title = Puberty-timing is everything! | journal = Journal of Pediatric Nursing | volume = 20 | issue = 2 | pages = 75–82 | year = 2005 | pmid = 15815567 | doi = 10.1016/j.pedn.2004.12.011 | s2cid = 28274693 }}</ref> ==== სქესობურ მოძოკება (პუბერტატი) ==== [[სქესობურ მოძოკება|პუბერტატულ]] ეფექტეფ იჭყაფუ თიწკჷმა, მუჟანსჷთ ანდროგენეფიშ დონე ძინათებულ ოსურიშ ნორმალურ დონეშე მაღალ რე თუთეფიშ ვარ-და წანეფიშ განწეხანს. ქომოლეფს მოძკებაშ ეფექტეფ რჩქვანელობური გვიანს გუმურჩქინდჷნა, ოსურეფს — გუმურჩქინდჷნა ზისხირს [[#დუდიშულ ტესტოსტერონი|დუდიშულ ტესტოსტერონიშ]] დონეშ განწეხანიშ ძინაშ უკული. თე ეფექტეფშა მიშმურს:<ref>{{cite book | vauthors = Barrett KE, Ganong WF | title = Ganong's Review of Medical Physiology | publisher = TATA McGRAW Hill | isbn = 978-1-259-02753-6 | pages = 423–25 | edition = 24 | year = 2012 }}</ref> * ჸვაჯკაკალეფს [[სპერმატოგენეზი|სპერმატოგენულ]] ნორშვეფიშ რდუალა, ქომოლურ ჸოფურობა, [[პენისი]]შ ვარ-და [[კლიტორი]]შ ზჷმაშ ძინა, მოძინელ [[ლიბიდო]] დო [[ერექცია]]შ ვარ-და კლიტორიშ ერექციაშ სიშხირა. * [[ღვა]], წაბი, ნჷკი დო ჩხვინდიშ რდუალა დო სახეშ ყვილეფიშ კონტურეფიშ რემოდელირება, [[რდუალაშ ჰორმონი|რდუალაშ ჰორმონწკჷმა]] კომბინაციას.<ref>{{cite journal | vauthors = Raggatt LJ, Partridge NC | title = Cellular and molecular mechanisms of bone remodeling | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 285 | issue = 33 | pages = 25103–8 | year = 2010 | pmid = 20501658 | pmc = 2919071 | doi = 10.1074/jbc.R109.041087 | bibcode = 2010JBiCh.28525103R | doi-access = free }}</ref> * ყვილეფიშ მოგვანებაშ დათებუ დო რდუალაშ გაჩემება. თენა ხვადუ ორცათ [[ესტრადიოლი|ესტრადიოლიშ]] [[მეტაბოლიტი|მეტაბოლიტეფიშ]] მეშქაშობათ დო, ომანგეთ, ქომოლეფს უმოს ონდეთ მეურს, ვინდარო ოსურეფს. * კუთეფიშ ჭყანაშ დო მასაშ ძინა, ხუჯეფ უმოსო ფართო გინმირთუ დო ნთილას იფართებუ, ხონარიშ დაბოხება, [[ხორხოტა|ხორხოტაშ]] (ადამიშ უშქური) რდუალა. * [[ციმურ ჯარკვალი|ციმურ ჯარკვალეფიშ]] გადიდარება. თექ შილებე აკნე გჷმიჭანუას, სახეშე კანთუდონ [[ორგანიზმიშ ციმუ|ციმუ]] ირკენს. * ბოქვენიშ თომა იფაჩუ კვინჭიხეშე [[ჩუპა|ჩუპაშა]], [[სახეშ თომა]]შ წუმოძინა ([[ბაკენბარდეფი]], [[ბჟაკე]], [[ოშმეში]]), დუდიშ თომაშ დინაფა (ანდროგენულ ალოპეცია), [[კიდირიშ თომა]]შ რდუალა, პერიარეოლარული, [[გვამიში დუდი|პერიანალურ]] თომაშ, [[კუჩხიშ თომა]]შ დო [[ჸუჯიშთუდონ თომა]]შ ძინა. ==== ძინათებული ==== ტესტოსტერონ ოხვილურ რე [[სპერმა|სპერმაშ]] ნორმალურ წუმოძინაშო. თინა ააქტიურენს გენეფს [[სერტოლიშ თოლი|სერტოლიშ თოლეფს]], ნამუეფჷთ ხეს უნწყუნა [[სპერმატოგონია|სპერმატოგონიეფიშ]] დიფერენციაციას. თინა არეგულირენს [[ჰიპოთალამურ-ჰიპოფიზურ-ჭაჭაშჟილენ ლირე|ჰიპოთალამურ-ჰიპოფიზურ-ადრენალურ (HPA) ლირეშ]] სანწალე რეაქციას დომინირაფაშ გიმოჭანაფაშ ბორჯის.<ref>{{cite journal |vauthors=Mehta PH, Jones AC, Josephs RA |title=The social endocrinology of dominance: basal testosterone predicts cortisol changes and behavior following victory and defeat |journal=Journal of Personality and Social Psychology |volume=94 |issue=6 |pages=1078–1093 |date=Jun 2008 |pmid=18505319 |doi=10.1037/0022-3514.94.6.1078 |url=http://homepage.psy.utexas.edu/homepage/faculty/josephs/pdf_documents/index.cfm.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090419200557/http://homepage.psy.utexas.edu/homepage/faculty/josephs/pdf_documents/index.cfm.pdf |archive-date=April 19, 2009 |citeseerx=10.1.1.336.2502}}</ref> ანდროგენეფი, თინეფს შქას ტესტოსტერონი, უძინანს კუთეფიშ რდუალას. ტესტოსტერონ თეშნეშე არეგულირენს [[თრომბოქსან A2|თრომბოქსან A2]] რეცეპტორეფიშ მუდანობას [[მეგაკარიოციტეფი|მეგაკარიოციტეფს]] დო [[თრომბოციტეფი|თრომბოციტეფს]], ომანგეთ ადამიერეფს თრომბოციტეფს აკმაშქვანს.<ref>{{cite journal |vauthors=Ajayi AA, Halushka PV | title = Castration reduces platelet thromboxane A2 receptor density and aggregability |journal=QJM |volume=98 |issue=5 |pages=349–356 |date=May 2005 |pmid=15820970 |doi=10.1093/qjmed/hci054 |doi-access=free}}{{cite journal |vauthors=Ajayi AA, Mathur R, Halushka PV |title=Testosterone increases human platelet thromboxane A2 receptor density and aggregation responses |journal=Circulation |volume=91 |issue=11 |pages=2742–2747 |date=Jun 1995 |pmid=7758179 |doi=10.1161/01.CIR.91.11.2742}}</ref> ძინათებულ ქომოლკოჩეფს ტესტოსტერონიშ ეფექტეფ უმოსო არგამათ იძირებე, ვინდარო ოსურეფს, მარა ჟირხოლო სქესიშო უშანულამაშ რე. კანკალე თე ეფექტიქ შილებე მირკას, ანდანე ტესტოსტერონიშ დონე ძინათებულიშ შურდგუმაშ გვიან წანეფს ირკენს.<ref>{{cite journal | vauthors = Kelsey TW, Li LQ, Mitchell RT, Whelan A, Anderson RA, Wallace WH | title = A validated age-related normative model for male total testosterone shows increasing variance but no decline after age 40 years | journal = PLOS ONE | volume = 9 | issue = 10 | article-number = e109346 | date = October 8, 2014 | pmid = 25295520 | pmc = 4190174 | doi = 10.1371/journal.pone.0109346 | bibcode = 2014PLoSO...9j9346K | doi-access = free }}</ref> ტვინ ხოლო ითირუ თე სქესობურ დიფერენციაციათ; [[ფერმენტი|ფერმენტ]] [[არომატაზა]] ტესტოსტერონს [[ესტრადიოლი|ესტრადიოლო]] გინმაშქვანს, ნამუთ ქომოლ ჭუკეფს ტვინიშ მასკულინიზაციაშენ რე გამამინჯე. ადამიერეფს, ერჩქიშ ტვინიშ მასკულინიზაცია, ანდროგენეფიშ წჷმოქიმინუაშ ვარ-და ანდროგენული- რეცეპტორეფიშ ფუნქციაშ [[წუმოძინაშ დეფექტეფი|წოროდოჸუნელ]] ლახარეფიშ მოღვენ პაციენტეფს სქესობურ პრეფერენციაშ დაკვირებათ, ფუნქციურ ანდროგენულ რეცეპტორეფწკჷმა რე მერსხუაფილი.<ref>{{cite journal |vauthors=Wilson JD |date=Sep 2001 |title=Androgens, androgen receptors, and male gender role behavior |department=Review |journal=Hormones and Behavior |volume=40 |issue=2 |pages=358–66 |doi=10.1006/hbeh.2001.1684 |pmid=11534997 |s2cid=20480423}}</ref> [[სქესობურ გინორთეფიშ ნეირომენცარობა|ქომოლკოჩიშ დო ოსურიშ ტვინს შქას გინორთეფ]] რე, ნამუთ შილებე ტესტოსტერონიშ შხვადოშხვა დონეთ რდას გიმოჭანაფილინ; თინეფშე ართ-ართ რე ზჷმა: ქომოლკოჩიშ ტვინი, ოშქაშეთ, უმოსო კაბეტ რე.<ref>{{cite journal |vauthors=Cosgrove KP, Mazure CM, Staley JK |date=Oct 2007 |title=Evolving knowledge of sex differences in brain structure, function, and chemistry |journal=Biological Psychiatry |volume=62 |issue=8 |pages=847–55 |doi=10.1016/j.biopsych.2007.03.001 |pmc=2711771 |pmid=17544382}}</ref> === გაულა სინთელუანობაშა === ტესტოსტერონ, მუჭოთ ჩქჷ, [[პროსტატაშ კიბო|პროსტატაშ კიბოშ]] წუმოძინაშ რისკიშ მაძინალ ვა რე. მარა თი ადამიერეფს, ნამუეფქჷთ ტესტოსტერონიშ დორკებაშ თერაპია მუკორთესჷნ, ტესტოსტერონიშ დონეშ ძინაქ კასტრაციულ დონეშ ეშე ოძირუ რინელ პროსტატაშ კიბოშ მოდვალუაშ ტემპიშ (ბიწორაშ) ძინა.<ref>{{cite book | vauthors = Morgentaler A, Schulman C | chapter = Testosterone and prostate safety | volume = 37 | pages = 197–203 | year = 2009 | pmid = 19011298 | doi = 10.1159/000176054 | isbn = 978-3-8055-8622-1 | series = Frontiers of Hormone Research | title = Advances in the Management of Testosterone Deficiency }}{{cite journal | vauthors = Rhoden EL, Averbeck MA, Teloken PE | title = Androgen replacement in men undergoing treatment for prostate cancer | journal = The Journal of Sexual Medicine | volume = 5 | issue = 9 | pages = 2202–08 | date = Sep 2008 | pmid = 18638000 | doi = 10.1111/j.1743-6109.2008.00925.x }}{{cite journal | vauthors = Morgentaler A, Traish AM | title = Shifting the paradigm of testosterone and prostate cancer: the saturation model and the limits of androgen-dependent growth | journal = European Urology | volume = 55 | issue = 2 | pages = 310–20 | date = Feb 2009 | pmid = 18838208 | doi = 10.1016/j.eururo.2008.09.024 }}</ref> [[ტესტოსტერონ დო გურ-ზისხირჯერღვეფიშ სისტემა|ტესტოსტერონიშ შანულობაშ გეშა გურ-ზისხირჯერღვეფიშ სინთელუანობაშ თხილუას]] გინორთელ შედეგეფ რე მეღებული.<ref>{{cite journal | vauthors = Haddad RM, Kennedy CC, Caples SM, Tracz MJ, Boloña ER, Sideras K, Uraga MV, Erwin PJ, Montori VM | title = Testosterone and cardiovascular risk in men: a systematic review and meta-analysis of randomized placebo-controlled trials | journal = Mayo Clinic Proceedings | volume = 82 | issue = 1 | pages = 29–39 | date = Jan 2007 | pmid = 17285783 | doi = 10.4065/82.1.29 }}{{cite journal | vauthors = Jones TH, Saad F | title = The effects of testosterone on risk factors for, and the mediators of, the atherosclerotic process | journal = Atherosclerosis | volume = 207 | issue = 2 | pages = 318–27 | date = Dec 2009 | pmid = 19464009 | doi = 10.1016/j.atherosclerosis.2009.04.016 }}</ref> თეშ უმკუჯინალო, ხანშა მიშულირ ქომოლკოჩეფს ტესტოსტერონიშ ნორმალურ დონეშ თხილუაქ ოძირუ ბრელ თი პარამეტრიშ გაუჯგუშება, ნამუთ გურ-ზისხირჯერღვეფიშ ლახარეფიშ რისკის ურკენს, სამანგათ: კუთეფიშ მასაშ ძინა, ქვარაშ ქონიშ (ვისცერალურ ციმუ) დორკება, ქოლესტერინიშ დონეშ დორკება დო გლიკემიურ კონტროლიშ გაუჯგუშება.<ref>{{cite journal | vauthors = Stanworth RD, Jones TH | title = Testosterone for the aging male; current evidence and recommended practice | journal = Clinical Interventions in Aging | volume = 3 | issue = 1 | pages = 25–44 | year = 2008 | pmid = 18488876 | pmc = 2544367 | doi = 10.2147/CIA.S190 | doi-access = free }}</ref> ანდროგენეფიშ მაღალ დონე მერსხილ რე [[მენსტრუაციულ ციკლი|მენსტრუალულ ციკლიშ]] აკორცუაფეფწკჷმა მუჭოთ კლინიკურ პოპულაციეფს, თეშ ჭყანთელ ოსურეფსჷთ.<ref>{{cite journal | vauthors = Van Anders SM, Watson NV | title = Menstrual cycle irregularities are associated with testosterone levels in healthy premenopausal women | journal = American Journal of Human Biology | volume = 18 | issue = 6 | pages = 841–44 | year = 2006 | pmid = 17039468 | doi = 10.1002/ajhb.20555 | url = https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/83925/1/menstrual_cycle_irregularities_are_associated_with_testosterone_levels_in_healthy_premenopausal_women.pdf | hdl = 2027.42/83925 | s2cid = 32023452 | hdl-access = free | access-date = August 29, 2019 | archive-date = February 13, 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210213011139/https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/83925/menstrual_cycle_irregularities_are_associated_with_testosterone_levels_in_healthy_premenopausal_women.pdf;jsessionid=AC61249B183224834C48B1216A6F6FC6?sequence=1 | url-status = live }}</ref> თაშნეშე შილებე გიმიჭანუას ვარჩქვანელობურ თომალა, აკნე, წონაშა ძინა, უსქუალობა დო კანკალეშა დუდიშ თომაშ რცუაფასჷთ. თე ეფექტეფ უმენტაშო ომარქვალეეფიშ პოლიკისტოზიშ სინდრომიშ (PCOS) მოღვენ ოსურეფს მიოხენა. პკოს-ით (PCOS) დალახებულ ოსურეფშო, ჰორმონეფი, სამანგათ [[ორალურ კონტრაცეპტივეფი|ინოსახებაშ სააწმარენჯო ტაბლეტეფი]], შილებე გჷმორინაფილქ იჸუას ტესტოსტერონიშ მოძინელ დონეშ ეფექტეფიშ დარკებელო.<ref> {{cite web |author= |date=June 6, 2020 |title=Polycystic Ovary Syndrome (PCOS) |url=https://studentaffairs.psu.edu/health-wellness/healthcare-and-medical-services/health-information-resources/polycystic-ovary#:~:text=In%20PCOS%2C%20the%20ovaries%20do,hair%20loss%20from%20the%20scalp. |access-date=May 14, 2024 |website=Penn State Student Affairs |publisher=Penn State University 2022}}</ref> გურგოჩამილობა, შვენა დო ოფირჩულ უნარეფ რე თარ კოგნიტურ ფუნქციეფი, ნამუეფშათ ადამიერეფს ტესტოსტერონ გაულას იღვენუანსჷნ. წიმიწორე მუნაჩემეფ მიოწურუანს თიშა, ნამჷ-და ტესტოსტერონიშ დაბალ დონე შილებე რდას კოგნიტურ უნარეფიშ დარკებაშ დო შილებე, ალცჰაიმერიშ ტიპიშ [[დემენცია|დემენციაშ]] რისკ-ფაქტორი,<ref>{{cite journal |vauthors=Pike CJ, Rosario ER, Nguyen TV |date=Apr 2006 |title=Androgens, aging, and Alzheimer's disease |journal=Endocrine |volume=29 |issue=2 |pages=233–41 |doi=10.1385/ENDO:29:2:233 |pmid=16785599 |s2cid=13852805}}{{cite journal |vauthors=Rosario ER, Chang L, Stanczyk FZ, Pike CJ |date=Sep 2004 |title=Age-related testosterone depletion and the development of Alzheimer disease |journal=JAMA |volume=292 |issue=12 |pages=1431–32 |doi=10.1001/jama.292.12.1431-b |pmid=15383512}}{{cite journal |vauthors=Hogervorst E, Bandelow S, Combrinck M, Smith AD |year=2004 |title=Low free testosterone is an independent risk factor for Alzheimer's disease |journal=Experimental Gerontology |volume=39 |issue=11–12 |pages=1633–39 |doi=10.1016/j.exger.2004.06.019 |pmid=15582279 |s2cid=24803152}}{{cite journal |vauthors=Moffat SD, Zonderman AB, Metter EJ, Kawas C, Blackman MR, Harman SM, Resnick SM |date=Jan 2004 |title=Free testosterone and risk for Alzheimer disease in older men |url=https://escholarship.org/uc/item/9kh190b5 |journal=Neurology |volume=62 |issue=2 |pages=188–93 |doi=10.1212/WNL.62.2.188 |pmid=14745052 |s2cid=10302839 |access-date=April 1, 2022 |archive-date=November 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119073953/https://escholarship.org/uc/item/9kh190b5 |url-status=live }}</ref> ნამუთ რე თარ არგუმენტ [[თელარაშ განწეხანობა|შურდგუმუაშ განწეხანობაშ]] მედიცინას სირჩინუეშ სააწმარენჯო თერაპიეფს ტესტოსტერონიშ გჷმორინაფაშო. თეშ უმკუჯინალო, ლიტერატურაშ კაბეტ ნორთ მიოწურუანს ღულაღოზამ დო გვალოთ კვადრატულ რსხუშა ოფირჩულ უნარეფს დო ცირკულირებაფონ ტესტოსტერონს შქას,<ref>{{cite journal |vauthors=Moffat SD, Hampson E |date=Apr 1996 |title=A curvilinear relationship between testosterone and spatial cognition in humans: possible influence of hand preference |journal=Psychoneuroendocrinology |volume=21 |issue=3 |pages=323–37 |doi=10.1016/0306-4530(95)00051-8 |pmid=8817730 |s2cid=7135870}}</ref> სოდეთ ცირკულირებაფონ ანდროგენეფიშ მუჭოთ ჰიპო-, თეშ ჰიპერსეკრეციას (მერკე ვარ-და ხვეიან გჷმორთუალას (სეკრეციას)) მანებელ გაულა უღჷ კოგნიტურ ფუნქციეფშა. ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} [[კატეგორია:ტესტოსტერონი| ]] [[კატეგორია:ანდროგენეფი]] [[კატეგორია:ანდროსტანეფი]] [[კატეგორია:ციკლოპენტანოლეფი]] [[კატეგორია:ენონეფი]] [[კატეგორია:ესტროგენეფი]]<!-- მეტაბოლიზმიშ მეშქაშობათ ესტრადიოლო დო ანდროსტანედიოლეფო --> [[კატეგორია:GABAA რეცეპტორიშ პოზიტიურ ალოსტერულ მოდულატორეფი]]<!-- მეტაბოლიზმიშ მეშქაშობათ 3α-ანდროსტანედიოლო --> [[კატეგორია:ყვაჯკაკალიშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:სამარქვალოშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ჰიპოთალამუს-ჰიპოფიზ-გონადურ ლირეშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ჭაჭაშ ჟილენ ჯარკვალიშ ქორქაშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ადამერიშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ნეიროენდოკრინოლოგია]] [[კატეგორია:სქესობურ ჰორმონეფი]] qmylot97fuwbtfo5dq2ueld9v96zay7 0 44297 250273 250268 2026-05-15T20:45:08Z Njilo 1885 /* */ 250273 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მატიე კერეკუ<br>Mathieu Kérékou | სურათი=Mathieu Kérékou 2006Feb10 (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=კერეკუ 2006 წანას | ხეშმოჭარუა =Mathieu Kérékou signature.svg | რანწკი = [[ბენინიშ პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[4 პირელი]], [[1996]] | პოსტი დიტუ = [[6 პირელი]], [[2006]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ადრიენ უნგბედჟი]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ნისეფორ სოგლო]] | მონძე =[[იაიი ბონი]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|2|9|1933}} | დაბადებაშ აბანი=[[კუარფა]], [[ფრანგული დაჰომეა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2015|10|14|1933|9|2}} | ღურაშ აბანი=[[კოტონუ]], [[ბენინი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ბენინი}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია = | ჯილდოეფი = | პარტია =[[ბენინიშ ოკათე რევოლუციაშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[26 გჷმათუთა]], [[1972]] | პოსტი დიტუ2=[[4 პირელი]], [[1991]] | წიმოხონი2 =[[ჟიუსტენ აჰომადეგბე-ტომეტინი]] | მონძე2 =ნისეფორ სოგლო | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2=ნისეფორ სოგლო | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''მატიე კერეკუ''' (დ. [[2 ეკენია]], [[1933]] — ღ. [[14 გჷმათუთა]], [[2015]]) — [[ბენინი|ბენინარი]] პოლიტიკოსი, [[ბენინიშ პრეზიდენტი]] 1972-1991 დო 1996-2006 წანეფს. დებადჷ 1933 წანას, [[ფრანგული დაჰომეა]]შ (თეხანური ბენინი) ოფუტე [[კუარფა]]ს. ოურდუმე გონათაფა მიღჷ მალის დო სენეგალს. 1960 წანას ქაკათჷ საფრანგეთიშ აკოანჯარაფილ ნძალეფს. დაჰომეაშ ზოხორინელობაშ უკულ, 1961-1963 წანეფს რდჷ პრეზიდენტ [[იუბერ მაგა]]შ ადიუტანტი. ხეშულობაშა [[მორის კუანდეტე]]შ მულაშ უკულ, ქუდარინეს ოურდუმე რევოლუციური სხუნუშ დუდმახვენჯო. 1968-1970 წანეფს კერეკუ გურაფულენდჷ საფრანგეთის. ოდაბადეშა დორთაშ უკულ გინირთჷ მაიორო დო ქიდეკინჷ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ შტაბიშ უნჩაშიშ გამაკოჩიშ პოსტი. 1972 წანაშ 26 გჷმათუთას, კერეკუქ მანწყუ ოურდუმე გინორთა, ქუდახუ მართუალაშ ტრიუმვირატული ფორმა - [[ოპრეზიდენტე სხუნუ (ბენინი)|ოპრეზიდენტე სხუნუ]] დო ხეშულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. მართუალაშ მაართა წანეფს, ხუჯი დუკინჷ ნაციონალიზმის. კერეკუშ გეგმაცხადჷ: "ჩქინ რევოლუციას ვასაჭირჷ ურცხოული იდეოლოგია. ჩქი ვამოკონა კომუნიზმი, ვართ სოციალიზმი დო ვართ კაპიტალიზმი. ჩქი მიღუნა ჩქინ დორხველური დაჰომეური სოციალური დო კულტურული სისტემა". მარა 1970 წანაშ 30 გერგობათუთას კერეკუქ გეგმაცხადჷ ქიანას [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტური]] იდეოლოგიაშ გოჭყაფა. კერეკუქ ქიანას ჯოხო დუთირუ დო ქიგიოდუ ბენინი. ნაციონალიზაფილქ იჸუ ბანკეფქ დო ონაფთობე ინდუსტრიაქ. [[ბენინიშ ოკათე რევოლუციაშ პარტია]]ქ გინირთჷ ხვალახე მამართალ პარტიათ. 1980 წანას, რევოლუციურ ერუანულ ასამბლეაქ კერეკუ ოფიციალურო გეგშაგორჷ ბენინიშ პრეზიდენტო. 1987 წანას კერეკუქ აკოანჯარაფილ ნძალეფ ქიდიტუ. გალენურ პოლიტიკას, ძალამს გეუფრაშჷ ბენინიშ ურთიართალაქ საფრანგეთიწკჷმა დო აფრიკაშ ქიანეფწკჷმა. საფრანგეთიშ პრეზიდენტის [[ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენი|ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენს]] ოშქურუდჷ მარქსისტული იდეოლოგიაშ გოფაჩუაშა ბჟადალ აფრიკას დო თეშ სააწმარენჯოთ გინოჭყვიდჷ შანულამ ბიჯგეფიშ გინოდგუმა. ჟისკარ-დ’ესტენს ხუჯი დუკინეს [[ფელიქს უფუე-ბუანი|ფელიქს უფუე-ბუანქ]] ([[კოტ-დ’ივუარი]]), [[გნასინგბე ეიადემა]]ქ ([[ტოგო]]), [[მობუტუ სესე სეკო]]ქ ([[ზაირი]]) დო [[ჰასან II (მაროკო)|ჰასან II-ქ]] ([[მაროკო]]). თენეფქ ბენინიშ დიპლომატიური იზოლაციაშ მოხ გინოჭყვიდეს ბენინიშ ეკონომიკური დისტაბილიზაცია, თაშნეშე სახენწჷფო გინორთაშ მონწყუალა. ფრანგი ოურდუმე მოღალეშ [[ბობ დენარი]]შ მანჯღვერალათ, 1977 წანაშ 17 ღურთუთას, დაქირებულ ჯარიშკოჩეფქ ონიშოლიშ დო ბენინიშ უშხუაშ ნოღაშ [[კოტონუ]]შ დაკინება მინდომეს, მარა უშედეგეთ ([[ოპერაცია კრევეტი]]). 1970-იან წანეფიშ ნაციონალიზაციაშ პოლიტიკას ბენინიშა მუთუნნერ პოზიტიურ შედეგ ვამუღალუ. ხოლო უმოსო გეუფრაშჷ ქიანაშ ეკონომიკურ ჸოფირალაქ. 1980-იან წანეფშე, ჭიეჭიეთ კერეკუქ პოლიტიკურ კურსიშ თირუა ქიდიჭყჷ. 1980-იან წანეფს არდგილი უღუდჷ დემონსტრაციეფს, გაფიცვეფს დო შხვა არეულობეფს. 1980-იან წანეფიშ დათებუს კერეკუქ გემშეღჷ მიარეპარტიული სისტემა, ქიანაქ ოფიციალურო ქოთქუ ვარია მარქსისტულ იდეოლოგიაშ გეშა. ბენინქ ობაზარე ეკონომიკაშა გინილჷ. 1991 წანაშ გიშაგორუეფს, კერეკუქ დემარცხჷ [[ნისეფორ სოგლო]]წკჷმა. მარა 1996 წანას კერეკუქ კინ დართჷ ხეშულობას, თე წანაშ გიშაგორუეფს გომორძგუაშ უკულ. 2001 წანას კინ ახალშო იჸუ გიშაგორილქ პრეზიდენტო. კერეკუქ კინ გაგინძორჷ ლიბერალური პოლიტიკაშ დო დემოკრატიზაციაშ კურსი. პრეზიდენტიშ ვადაშ თებაშ უკულ, პოლიტიკაშე მიდართჷ დო ცხოვრენდჷ კოტონუს დო [[ნატიტინგუ]]ს. 2014 წანაშ კერეკუქ სინთელექ გეუფრაშჷ. ჸათეშ გეშათ საფრანგეთშა მიდართჷ დო თექ კურნალენდჷ. უკულ ბენინშა დირთჷ. კერეკუქ ღურჷ 2015 წანაშ 14 გჷმათუთას, 82 წანერქ. c4a9q5e9hkw5k3x5n2pu5fipogc15xl 250274 250273 2026-05-15T20:45:48Z Njilo 1885 /* */ 250274 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მატიე კერეკუ<br>Mathieu Kérékou | სურათი=Mathieu Kérékou 2006Feb10 (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=კერეკუ 2006 წანას | ხეშმოჭარუა =Mathieu Kérékou signature.svg | რანწკი = [[ბენინიშ პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[4 პირელი]], [[1996]] | პოსტი დიტუ = [[6 პირელი]], [[2006]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ადრიენ უნგბედჟი]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ნისეფორ სოგლო]] | მონძე =[[იაიი ბონი]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|2|9|1933}} | დაბადებაშ აბანი=[[კუარფა]], [[ფრანგული დაჰომეა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2015|10|14|1933|9|2}} | ღურაშ აბანი=[[კოტონუ]], [[ბენინი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ბენინი}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია = | ჯილდოეფი = | პარტია =[[ბენინიშ ოკათე რევოლუციაშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[26 გჷმათუთა]], [[1972]] | პოსტი დიტუ2=[[4 პირელი]], [[1991]] | წიმოხონი2 =[[ჟიუსტენ აჰომადეგბე-ტომეტინი]] | მონძე2 =ნისეფორ სოგლო | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2=ნისეფორ სოგლო | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''მატიე კერეკუ''' (დ. [[2 ეკენია]], [[1933]] — ღ. [[14 გჷმათუთა]], [[2015]]) — [[ბენინი|ბენინარი]] პოლიტიკოსი, [[ბენინიშ პრეზიდენტი]] 1972-1991 დო 1996-2006 წანეფს. დებადჷ 1933 წანას, [[ფრანგული დაჰომეა]]შ (თეხანური ბენინი) ოფუტე [[კუარფა]]ს. ოურდუმე გონათაფა მიღჷ მალის დო სენეგალს. 1960 წანას ქაკათჷ საფრანგეთიშ აკოანჯარაფილ ნძალეფს. დაჰომეაშ ზოხორინელობაშ უკულ, 1961-1963 წანეფს რდჷ პრეზიდენტ [[იუბერ მაგა]]შ ადიუტანტი. ხეშულობაშა [[მორის კუანდეტე]]შ მულაშ უკულ, ქუდარინეს ოურდუმე რევოლუციური სხუნუშ დუდმახვენჯო. 1968-1970 წანეფს კერეკუ გურაფულენდჷ საფრანგეთის. ოდაბადეშა დორთაშ უკულ გინირთჷ მაიორო დო ქიდეკინჷ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ შტაბიშ უნჩაშიშ გამაკოჩიშ პოსტი. 1972 წანაშ 26 გჷმათუთას, კერეკუქ მანწყუ ოურდუმე გინორთა, ქუდახუ მართუალაშ ტრიუმვირატული ფორმა - [[ოპრეზიდენტე სხუნუ (ბენინი)|ოპრეზიდენტე სხუნუ]] დო ხეშულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. მართუალაშ მაართა წანეფს, ხუჯი დუკინჷ ნაციონალიზმის. კერეკუქ გჷმაცხადჷ: "ჩქინ რევოლუციას ვასაჭირჷ ურცხოული იდეოლოგია. ჩქი ვამოკონა კომუნიზმი, ვართ სოციალიზმი დო ვართ კაპიტალიზმი. ჩქი მიღუნა ჩქინ დორხველური დაჰომეური სოციალური დო კულტურული სისტემა". მარა 1970 წანაშ 30 გერგობათუთას კერეკუქ გეგმაცხადჷ ქიანას [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტური]] იდეოლოგიაშ გოჭყაფა. კერეკუქ ქიანას ჯოხო დუთირუ დო ქიგიოდუ ბენინი. ნაციონალიზაფილქ იჸუ ბანკეფქ დო ონაფთობე ინდუსტრიაქ. [[ბენინიშ ოკათე რევოლუციაშ პარტია]]ქ გინირთჷ ხვალახე მამართალ პარტიათ. 1980 წანას, რევოლუციურ ერუანულ ასამბლეაქ კერეკუ ოფიციალურო გეგშაგორჷ ბენინიშ პრეზიდენტო. 1987 წანას კერეკუქ აკოანჯარაფილ ნძალეფ ქიდიტუ. გალენურ პოლიტიკას, ძალამს გეუფრაშჷ ბენინიშ ურთიართალაქ საფრანგეთიწკჷმა დო აფრიკაშ ქიანეფწკჷმა. საფრანგეთიშ პრეზიდენტის [[ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენი|ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენს]] ოშქურუდჷ მარქსისტული იდეოლოგიაშ გოფაჩუაშა ბჟადალ აფრიკას დო თეშ სააწმარენჯოთ გინოჭყვიდჷ შანულამ ბიჯგეფიშ გინოდგუმა. ჟისკარ-დ’ესტენს ხუჯი დუკინეს [[ფელიქს უფუე-ბუანი|ფელიქს უფუე-ბუანქ]] ([[კოტ-დ’ივუარი]]), [[გნასინგბე ეიადემა]]ქ ([[ტოგო]]), [[მობუტუ სესე სეკო]]ქ ([[ზაირი]]) დო [[ჰასან II (მაროკო)|ჰასან II-ქ]] ([[მაროკო]]). თენეფქ ბენინიშ დიპლომატიური იზოლაციაშ მოხ გინოჭყვიდეს ბენინიშ ეკონომიკური დისტაბილიზაცია, თაშნეშე სახენწჷფო გინორთაშ მონწყუალა. ფრანგი ოურდუმე მოღალეშ [[ბობ დენარი]]შ მანჯღვერალათ, 1977 წანაშ 17 ღურთუთას, დაქირებულ ჯარიშკოჩეფქ ონიშოლიშ დო ბენინიშ უშხუაშ ნოღაშ [[კოტონუ]]შ დაკინება მინდომეს, მარა უშედეგეთ ([[ოპერაცია კრევეტი]]). 1970-იან წანეფიშ ნაციონალიზაციაშ პოლიტიკას ბენინიშა მუთუნნერ პოზიტიურ შედეგ ვამუღალუ. ხოლო უმოსო გეუფრაშჷ ქიანაშ ეკონომიკურ ჸოფირალაქ. 1980-იან წანეფშე, ჭიეჭიეთ კერეკუქ პოლიტიკურ კურსიშ თირუა ქიდიჭყჷ. 1980-იან წანეფს არდგილი უღუდჷ დემონსტრაციეფს, გაფიცვეფს დო შხვა არეულობეფს. 1980-იან წანეფიშ დათებუს კერეკუქ გემშეღჷ მიარეპარტიული სისტემა, ქიანაქ ოფიციალურო ქოთქუ ვარია მარქსისტულ იდეოლოგიაშ გეშა. ბენინქ ობაზარე ეკონომიკაშა გინილჷ. 1991 წანაშ გიშაგორუეფს, კერეკუქ დემარცხჷ [[ნისეფორ სოგლო]]წკჷმა. მარა 1996 წანას კერეკუქ კინ დართჷ ხეშულობას, თე წანაშ გიშაგორუეფს გომორძგუაშ უკულ. 2001 წანას კინ ახალშო იჸუ გიშაგორილქ პრეზიდენტო. კერეკუქ კინ გაგინძორჷ ლიბერალური პოლიტიკაშ დო დემოკრატიზაციაშ კურსი. პრეზიდენტიშ ვადაშ თებაშ უკულ, პოლიტიკაშე მიდართჷ დო ცხოვრენდჷ კოტონუს დო [[ნატიტინგუ]]ს. 2014 წანაშ კერეკუქ სინთელექ გეუფრაშჷ. ჸათეშ გეშათ საფრანგეთშა მიდართჷ დო თექ კურნალენდჷ. უკულ ბენინშა დირთჷ. კერეკუქ ღურჷ 2015 წანაშ 14 გჷმათუთას, 82 წანერქ. rhxr7kfrbaai0lo188plyyiwqwun2pz 250275 250274 2026-05-15T20:48:05Z Njilo 1885 /* */ 250275 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მატიე კერეკუ<br>Mathieu Kérékou | სურათი=Mathieu Kérékou 2006Feb10 (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=კერეკუ 2006 წანას | ხეშმოჭარუა =Mathieu Kérékou signature.svg | რანწკი = [[ბენინიშ პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[4 პირელი]], [[1996]] | პოსტი დიტუ = [[6 პირელი]], [[2006]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ადრიენ უნგბედჟი]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ნისეფორ სოგლო]] | მონძე =[[იაიი ბონი]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|2|9|1933}} | დაბადებაშ აბანი=[[კუარფა]], [[ფრანგული დაჰომეა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2015|10|14|1933|9|2}} | ღურაშ აბანი=[[კოტონუ]], [[ბენინი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ბენინი}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია = | ჯილდოეფი = | პარტია =[[ბენინიშ ოკათე რევოლუციაშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[26 გჷმათუთა]], [[1972]] | პოსტი დიტუ2=[[4 პირელი]], [[1991]] | წიმოხონი2 =[[ჟიუსტენ აჰომადეგბე-ტომეტინი]] | მონძე2 =ნისეფორ სოგლო | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2=ნისეფორ სოგლო | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''მატიე კერეკუ''' (დ. [[2 ეკენია]], [[1933]] — ღ. [[14 გჷმათუთა]], [[2015]]) — [[ბენინი|ბენინარი]] პოლიტიკოსი, [[ბენინიშ პრეზიდენტი]] 1972-1991 დო 1996-2006 წანეფს. დებადჷ 1933 წანას, [[ფრანგული დაჰომეა]]შ (თეხანური ბენინი) ოფუტე [[კუარფა]]ს. ოურდუმე გონათაფა მიღჷ მალის დო სენეგალს. 1960 წანას ქაკათჷ საფრანგეთიშ აკოანჯარაფილ ნძალეფს. დაჰომეაშ ზოხორინელობაშ უკულ, 1961-1963 წანეფს რდჷ პრეზიდენტ [[იუბერ მაგა]]შ ადიუტანტი. ხეშულობაშა [[მორის კუანდეტე]]შ მულაშ უკულ, ქუდარინეს ოურდუმე რევოლუციური სხუნუშ დუდმახვენჯო. 1968-1970 წანეფს კერეკუ გურაფულენდჷ საფრანგეთის. ოდაბადეშა დორთაშ უკულ გინირთჷ მაიორო დო ქიდეკინჷ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ შტაბიშ უნჩაშიშ გამაკოჩიშ პოსტი. 1972 წანაშ 26 გჷმათუთას, კერეკუქ მანწყუ ოურდუმე გინორთა, ქუდახუ მართუალაშ ტრიუმვირატული ფორმა - [[ოპრეზიდენტე სხუნუ (ბენინი)|ოპრეზიდენტე სხუნუ]] დო ხეშულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. მართუალაშ მაართა წანეფს, ხუჯი დუკინჷ ნაციონალიზმის. კერეკუქ გჷმაცხადჷ: "ჩქინ რევოლუციას ვასაჭირჷ ურცხოული იდეოლოგია. ჩქი ვამოკონა კომუნიზმი, ვართ სოციალიზმი დო ვართ კაპიტალიზმი. ჩქი მიღუნა ჩქინ დორხველური დაჰომეური სოციალური დო კულტურული სისტემა". მარა 1970 წანაშ 30 გერგობათუთას კერეკუქ გეგმაცხადჷ ქიანას [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტური]] იდეოლოგიაშ გოჭყაფა. კერეკუქ ქიანას ჯოხო დუთირუ დო ქიგიოდუ ბენინი. ნაციონალიზაფილქ იჸუ ბანკეფქ დო ონაფთობე ინდუსტრიაქ. [[ბენინიშ ოკათე რევოლუციაშ პარტია]]ქ გინირთჷ ხვალახე მამართალ პარტიათ. 1980 წანას, რევოლუციურ ერუანულ ასამბლეაქ კერეკუ ოფიციალურო გეგშაგორჷ ბენინიშ პრეზიდენტო. 1987 წანას კერეკუქ აკოანჯარაფილ ნძალეფ ქიდიტუ. გალენურ პოლიტიკას, ძალამს გეუფრაშჷ ბენინიშ ურთიართალაქ საფრანგეთიწკჷმა დო აფრიკაშ ქიანეფწკჷმა. საფრანგეთიშ პრეზიდენტის [[ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენი|ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენს]] ოშქურუდჷ მარქსისტული იდეოლოგიაშ გოფაჩუაშა ბჟადალ აფრიკას დო თეშ სააწმარენჯოთ გინოჭყვიდჷ შანულამ ბიჯგეფიშ გინოდგუმა. ჟისკარ-დ’ესტენს ხუჯი დუკინეს [[ფელიქს უფუე-ბუანი|ფელიქს უფუე-ბუანქ]] ([[კოტ-დ’ივუარი]]), [[გნასინგბე ეიადემა]]ქ ([[ტოგო]]), [[მობუტუ სესე სეკო]]ქ ([[ზაირი]]) დო [[ჰასან II (მაროკო)|ჰასან II-ქ]] ([[მაროკო]]). თენეფქ ბენინიშ დიპლომატიური იზოლაციაშ მოხ გინოჭყვიდეს ბენინიშ ეკონომიკური დისტაბილიზაცია, თაშნეშე სახენწჷფო გინორთაშ მონწყუალა. ფრანგი ოურდუმე მოღალეშ [[ბობ დენარი]]შ მანჯღვერალათ, 1977 წანაშ 17 ღურთუთას, დაქირებულ ჯარიშკოჩეფქ ონიშოლიშ დო ბენინიშ უშხუაშ ნოღაშ [[კოტონუ]]შ დაკინება მინდომეს, მარა უშედეგეთ ([[ოპერაცია კრევეტი]]). 1970-იან წანეფიშ ნაციონალიზაციაშ პოლიტიკას ბენინიშა მუთუნნერ პოზიტიურ შედეგ ვამუღალუ. ხოლო უმოსო გეუფრაშჷ ქიანაშ ეკონომიკურ ჸოფირალაქ. 1980-იან წანეფშე, ჭიეჭიეთ, კერეკუქ პოლიტიკურ კურსიშ თირუა ქიდიჭყჷ. 1980-იან წანეფს არდგილი უღუდჷ დემონსტრაციეფს, გაფიცვეფს დო შხვა არეულობეფს. 1980-იან წანეფიშ დათებუს კერეკუქ გემშეღჷ მიარეპარტიული სისტემა, ქიანაქ ოფიციალურო ქოთქუ ვარია მარქსისტულ იდეოლოგიაშ გეშა. ბენინქ ობაზარე ეკონომიკაშა გინილჷ. 1991 წანაშ გიშაგორუეფს, კერეკუქ დემარცხჷ [[ნისეფორ სოგლო]]წკჷმა. მარა 1996 წანას კერეკუქ კინ დართჷ ხეშულობას, თე წანაშ გიშაგორუეფს გომორძგუაშ უკულ. 2001 წანას კინ ახალშო იჸუ გიშაგორილქ პრეზიდენტო. კერეკუქ კინ გაგინძორჷ ლიბერალური პოლიტიკაშ დო დემოკრატიზაციაშ კურსი. პრეზიდენტიშ ვადაშ თებაშ უკულ, პოლიტიკაშე მიდართჷ დო ცხოვრენდჷ კოტონუს დო [[ნატიტინგუ]]ს. 2014 წანაშ კერეკუქ სინთელექ გეუფრაშჷ. ჸათეშ გეშათ საფრანგეთშა მიდართჷ დო თექ კურნალენდჷ. უკულ ბენინშა დირთჷ. კერეკუქ ღურჷ 2015 წანაშ 14 გჷმათუთას, 82 წანერქ. r1h002ckf3zd87ylbduomzsx7t9ffb1 250277 250275 2026-05-16T04:44:32Z Njilo 1885 /* */ 250277 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მატიე კერეკუ<br>Mathieu Kérékou | სურათი=Mathieu Kérékou 2006Feb10 (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=კერეკუ 2006 წანას | ხეშმოჭარუა =Mathieu Kérékou signature.svg | რანწკი = [[ბენინიშ პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[4 პირელი]], [[1996]] | პოსტი დიტუ = [[6 პირელი]], [[2006]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ადრიენ უნგბედჟი]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ნისეფორ სოგლო]] | მონძე =[[იაიი ბონი]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|2|9|1933}} | დაბადებაშ აბანი=[[კუარფა]], [[ფრანგული დაჰომეა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2015|10|14|1933|9|2}} | ღურაშ აბანი=[[კოტონუ]], [[ბენინი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ბენინი}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია = | ჯილდოეფი = | პარტია =[[ბენინიშ ოკათე რევოლუციაშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[26 გჷმათუთა]], [[1972]] | პოსტი დიტუ2=[[4 პირელი]], [[1991]] | წიმოხონი2 =[[ჟიუსტენ აჰომადეგბე-ტომეტინი]] | მონძე2 =ნისეფორ სოგლო | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2=ნისეფორ სოგლო | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''მატიე კერეკუ''' (დ. [[2 ეკენია]], [[1933]] — ღ. [[14 გჷმათუთა]], [[2015]]) — [[ბენინი|ბენინარი]] პოლიტიკოსი, [[ბენინიშ პრეზიდენტი]] 1972-1991 დო 1996-2006 წანეფს. დებადჷ 1933 წანას, [[ფრანგული დაჰომეა]]შ (თეხანური ბენინი) ოფუტე [[კუარფა]]ს. ოურდუმე გონათაფა მიღჷ მალის დო სენეგალს. 1960 წანას ქაკათჷ საფრანგეთიშ აკოანჯარაფილ ნძალეფს. დაჰომეაშ ზოხორინელობაშ უკულ, 1961-1963 წანეფს რდჷ პრეზიდენტ [[იუბერ მაგა]]შ ადიუტანტი. ხეშულობაშა [[მორის კუანდეტე]]შ მულაშ უკულ, ქუდარინეს ოურდუმე რევოლუციური სხუნუშ დუდმახვენჯო. 1968-1970 წანეფს კერეკუ გურაფულენდჷ საფრანგეთის. ოდაბადეშა დორთაშ უკულ გინირთჷ მაიორო დო ქიდეკინჷ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ შტაბიშ უნჩაშიშ გამაკოჩიშ პოსტი. 1972 წანაშ 26 გჷმათუთას, კერეკუქ მანწყუ ოურდუმე გინორთა, ქუდახუ მართუალაშ ტრიუმვირატული ფორმა - [[ოპრეზიდენტე სხუნუ (ბენინი)|ოპრეზიდენტე სხუნუ]] დო ხეშულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. მართუალაშ მაართა წანეფს, ხუჯი დუკინჷ ნაციონალიზმის. კერეკუქ გჷმაცხადჷ: "ჩქინ რევოლუციას ვასაჭირჷ ურცხოული იდეოლოგია. ჩქი ვამოკონა კომუნიზმი, ვართ სოციალიზმი დო ვართ კაპიტალიზმი. ჩქი მიღუნა ჩქინ დორხველური დაჰომეური სოციალური დო კულტურული სისტემა". მარა 1970 წანაშ 30 გერგობათუთას კერეკუქ გეგმაცხადჷ ქიანას [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტური]] იდეოლოგიაშ გოჭყაფა. კერეკუქ ქიანას ჯოხო დუთირუ დო ქიგიოდუ ბენინი. ნაციონალიზაფილქ იჸუ ბანკეფქ დო ონაფთობე ინდუსტრიაქ. [[ბენინიშ ოკათე რევოლუციაშ პარტია]]ქ გინირთჷ ხვალახე მამართალ პარტიათ. 1980 წანას, რევოლუციურ ერუანულ ასამბლეაქ კერეკუ ოფიციალურო გეგშაგორჷ ბენინიშ პრეზიდენტო. 1987 წანას კერეკუქ აკოანჯარაფილ ნძალეფ ქიდიტუ. გალენურ პოლიტიკას, ძალამს გეუფრაშჷ ბენინიშ ურთიართალაქ საფრანგეთიწკჷმა დო აფრიკაშ ქიანეფწკჷმა. საფრანგეთიშ პრეზიდენტის [[ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენი|ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენს]] ოშქურუდჷ მარქსისტული იდეოლოგიაშ გოფაჩუაშა ბჟადალ აფრიკას დო თეშ სააწმარენჯოთ გინოჭყვიდჷ შანულამ ბიჯგეფიშ გინოდგუმა. ჟისკარ-დ’ესტენს ხუჯი დუკინეს [[ფელიქს უფუე-ბუანი|ფელიქს უფუე-ბუანქ]] ([[კოტ-დ’ივუარი]]), [[გნასინგბე ეიადემა]]ქ ([[ტოგო]]), [[მობუტუ სესე სეკო]]ქ ([[ზაირი]]) დო [[ჰასან II (მაროკო)|ჰასან II-ქ]] ([[მაროკო]]). თენეფქ ბენინიშ დიპლომატიური იზოლაციაშ მოხ გინოჭყვიდეს ბენინიშ ეკონომიკური დისტაბილიზაცია, თაშნეშე სახენწჷფო გინორთაშ მონწყუალა. ფრანგი ოურდუმე მოღალეშ [[ბობ დენარი]]შ მანჯღვერალათ, 1977 წანაშ 17 ღურთუთას, დაქირებულ ჯარიშკოჩეფქ ონიშოლიშ დო ბენინიშ უშხუაშ ნოღაშ [[კოტონუ]]შ დაკინება მინდომეს, მარა უშედეგეთ ([[ოპერაცია კრევეტი]]). 1970-იან წანეფიშ ნაციონალიზაციაშ პოლიტიკას ბენინიშა მუთუნნერ პოზიტიურ შედეგ ვამუღალუ. ხოლო უმოსო გეუფრაშჷ ქიანაშ ეკონომიკურ ჸოფირალაქ. 1980-იან წანეფშე, ჭიეჭიეთ, კერეკუქ პოლიტიკურ კურსიშ თირუა ქიდიჭყჷ. 1980-იან წანეფს არდგილი უღუდჷ დემონსტრაციეფს, გაფიცვეფს დო შხვა არეულობეფს. 1980-იან წანეფიშ დათებუს კერეკუქ გემშეღჷ მიარეპარტიული სისტემა, ქიანაქ ოფიციალურო ქოთქუ ვარია მარქსისტულ იდეოლოგიაშ გეშა. ბენინქ ობაზარე ეკონომიკაშა გინილჷ.<ref>{{cite web |title=Benin's former ruler Mathieu Kerekou dies aged 82 |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34537057 |website=BBC News |date=14 October 2015}}</ref> 1991 წანაშ გიშაგორუეფს, კერეკუქ დემარცხჷ [[ნისეფორ სოგლო]]წკჷმა. მარა 1996 წანას კერეკუქ კინ დართჷ ხეშულობას, თე წანაშ გიშაგორუეფს გომორძგუაშ უკულ. 2001 წანას კინ ახალშო იჸუ გიშაგორილქ პრეზიდენტო. კერეკუქ კინ გაგინძორჷ ლიბერალური პოლიტიკაშ დო დემოკრატიზაციაშ კურსი.<ref>{{cite web |title=Benin's former ruler Mathieu Kerekou dies aged 82 |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34537057 |website=BBC News |date=14 October 2015}}</ref> პრეზიდენტიშ ვადაშ თებაშ უკულ, პოლიტიკაშე მიდართჷ დო ცხოვრენდჷ კოტონუს დო [[ნატიტინგუ]]ს. 2014 წანაშ კერეკუქ სინთелექ გეუფრაშჷ. ჸათეშ გეშათ საფრანგეთშა მიდართჷ დო თექ კურნალენდჷ. უკულ ბენინშა დირთჷ. კერეკუქ ღურჷ 2015 წანაშ 14 გჷმათუთას, 82 წანერქ.<ref>{{cite web |title=Benin's former ruler Mathieu Kerekou dies aged 82 |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34537057 |website=BBC News |date=14 October 2015}}</ref> == წყაროეფი == {{რეფლისტი}} fbs3qtkdpj7ejlgrdzow9ev08ra5p0j 250278 250277 2026-05-16T04:44:47Z Njilo 1885 250278 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მატიე კერეკუ<br>Mathieu Kérékou | სურათი=Mathieu Kérékou 2006Feb10 (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=კერეკუ 2006 წანას | ხეშმოჭარუა =Mathieu Kérékou signature.svg | რანწკი = [[ბენინიშ პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[4 პირელი]], [[1996]] | პოსტი დიტუ = [[6 პირელი]], [[2006]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ადრიენ უნგბედჟი]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ნისეფორ სოგლო]] | მონძე =[[იაიი ბონი]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|2|9|1933}} | დაბადებაშ აბანი=[[კუარფა]], [[ფრანგული დაჰომეა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2015|10|14|1933|9|2}} | ღურაშ აბანი=[[კოტონუ]], [[ბენინი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ბენინი}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია = | ჯილდოეფი = | პარტია =[[ბენინიშ ოკათე რევოლუციაშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[26 გჷმათუთა]], [[1972]] | პოსტი დიტუ2=[[4 პირელი]], [[1991]] | წიმოხონი2 =[[ჟიუსტენ აჰომადეგბე-ტომეტინი]] | მონძე2 =ნისეფორ სოგლო | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2=ნისეფორ სოგლო | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''მატიე კერეკუ''' (დ. [[2 ეკენია]], [[1933]] — ღ. [[14 გჷმათუთა]], [[2015]]) — [[ბენინი|ბენინარი]] პოლიტიკოსი, [[ბენინიშ პრეზიდენტი]] 1972-1991 დო 1996-2006 წანეფს. დებადჷ 1933 წანას, [[ფრანგული დაჰომეა]]შ (თეხანური ბენინი) ოფუტე [[კუარფა]]ს. ოურდუმე გონათაფა მიღჷ მალის დო სენეგალს. 1960 წანას ქაკათჷ საფრანგეთიშ აკოანჯარაფილ ნძალეფს. დაჰომეაშ ზოხორინელობაშ უკულ, 1961-1963 წანეფს რდჷ პრეზიდენტ [[იუბერ მაგა]]შ ადიუტანტი. ხეშულობაშა [[მორის კუანდეტე]]შ მულაშ უკულ, ქუდარინეს ოურდუმე რევოლუციური სხუნუშ დუდმახვენჯო. 1968-1970 წანეფს კერეკუ გურაფულენდჷ საფრანგეთის. ოდაბადეშა დორთაშ უკულ გინირთჷ მაიორო დო ქიდეკინჷ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ შტაბიშ უნჩაშიშ გამაკოჩიშ პოსტი. 1972 წანაშ 26 გჷმათუთას, კერეკუქ მანწყუ ოურდუმე გინორთა, ქუდახუ მართუალაშ ტრიუმვირატული ფორმა - [[ოპრეზიდენტე სხუნუ (ბენინი)|ოპრეზიდენტე სხუნუ]] დო ხეშულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. მართუალაშ მაართა წანეფს, ხუჯი დუკინჷ ნაციონალიზმის. კერეკუქ გჷმაცხადჷ: "ჩქინ რევოლუციას ვასაჭირჷ ურცხოული იდეოლოგია. ჩქი ვამოკონა კომუნიზმი, ვართ სოციალიზმი დო ვართ კაპიტალიზმი. ჩქი მიღუნა ჩქინ დორხველური დაჰომეური სოციალური დო კულტურული სისტემა". მარა 1970 წანაშ 30 გერგობათუთას კერეკუქ გეგმაცხადჷ ქიანას [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტური]] იდეოლოგიაშ გოჭყაფა. კერეკუქ ქიანას ჯოხო დუთირუ დო ქიგიოდუ ბენინი. ნაციონალიზაფილქ იჸუ ბანკეფქ დო ონაფთობე ინდუსტრიაქ. [[ბენინიშ ოკათე რევოლუციაშ პარტია]]ქ გინირთჷ ხვალახე მამართალ პარტიათ. 1980 წანას, რევოლუციურ ერუანულ ასამბლეაქ კერეკუ ოფიციალურო გეგშაგორჷ ბენინიშ პრეზიდენტო. 1987 წანას კერეკუქ აკოანჯარაფილ ნძალეფ ქიდიტუ. გალენურ პოლიტიკას, ძალამს გეუფრაშჷ ბენინიშ ურთიართალაქ საფრანგეთიწკჷმა დო აფრიკაშ ქიანეფწკჷმა. საფრანგეთიშ პრეზიდენტის [[ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენი|ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენს]] ოშქურუდჷ მარქსისტული იდეოლოგიაშ გოფაჩუაშა ბჟადალ აფრიკას დო თეშ სააწმარენჯოთ გინოჭყვიდჷ შანულამ ბიჯგეფიშ გინოდგუმა. ჟისკარ-დ’ესტენს ხუჯი დუკინეს [[ფელიქს უფუე-ბუანი|ფელიქს უფუე-ბუანქ]] ([[კოტ-დ’ივუარი]]), [[გნასინგბე ეიადემა]]ქ ([[ტოგო]]), [[მობუტუ სესე სეკო]]ქ ([[ზაირი]]) დო [[ჰასან II (მაროკო)|ჰასან II-ქ]] ([[მაროკო]]). თენეფქ ბენინიშ დიპლომატიური იზოლაციაშ მოხ გინოჭყვიდეს ბენინიშ ეკონომიკური დისტაბილიზაცია, თაშნეშე სახენწჷფო გინორთაშ მონწყუალა. ფრანგი ოურდუმე მოღალეშ [[ბობ დენარი]]შ მანჯღვერალათ, 1977 წანაშ 17 ღურთუთას, დაქირებულ ჯარიშკოჩეფქ ონიშოლიშ დო ბენინიშ უშხუაშ ნოღაშ [[კოტონუ]]შ დაკინება მინდომეს, მარა უშედეგეთ ([[ოპერაცია კრევეტი]]). 1970-იან წანეფიშ ნაციონალიზაციაშ პოლიტიკას ბენინიშა მუთუნნერ პოზიტიურ შედეგ ვამუღალუ. ხოლო უმოსო გეუფრაშჷ ქიანაშ ეკონომიკურ ჸოფირალაქ. 1980-იან წანეფშე, ჭიეჭიეთ, კერეკუქ პოლიტიკურ კურსიშ თირუა ქიდიჭყჷ. 1980-იან წანეფს არდგილი უღუდჷ დემონსტრაციეფს, გაფიცვეფს დო შხვა არეულობეფს. 1980-იან წანეფიშ დათებუს კერეკუქ გემშეღჷ მიარეპარტიული სისტემა, ქიანაქ ოფიციალურო ქოთქუ ვარია მარქსისტულ იდეოლოგიაშ გეშა. ბენინქ ობაზარე ეკონომიკაშა გინილჷ.<ref>{{cite web |title=Benin's former ruler Mathieu Kerekou dies aged 82 |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34537057 |website=BBC News |date=14 October 2015}}</ref> 1991 წანაშ გიშაგორუეფს, კერეკუქ დემარცხჷ [[ნისეფორ სოგლო]]წკჷმა. მარა 1996 წანას კერეკუქ კინ დართჷ ხეშულობას, თე წანაშ გიშაგორუეფს გომორძგუაშ უკულ. 2001 წანას კინ ახალშო იჸუ გიშაგორილქ პრეზიდენტო. კერეკუქ კინ გაგინძორჷ ლიბერალური პოლიტიკაშ დო დემოკრატიზაციაშ კურსი.<ref>{{cite web |title=Benin's former ruler Mathieu Kerekou dies aged 82 |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34537057 |website=BBC News |date=14 October 2015}}</ref> პრეზიდენტიშ ვადაშ თებაშ უკულ, პოლიტიკაშე მიდართჷ დო ცხოვრენდჷ კოტონუს დო [[ნატიტინგუ]]ს. 2014 წანაშ კერეკუქ სინთелექ გეუფრაშჷ. ჸათეშ გეშათ საფრანგეთშა მიდართჷ დო თექ კურნალენდჷ. უკულ ბენინშა დირთჷ. კერეკუქ ღურჷ 2015 წანაშ 14 გჷმათუთას, 82 წანერქ.<ref>{{cite web |title=Benin's former ruler Mathieu Kerekou dies aged 82 |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34537057 |website=BBC News |date=14 October 2015}}</ref> == წყაროეფი == 6mfmm7qijecsp7ntjqetvrcn9uopggi 250279 250278 2026-05-16T04:44:57Z Njilo 1885 250279 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მატიე კერეკუ<br>Mathieu Kérékou | სურათი=Mathieu Kérékou 2006Feb10 (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=კერეკუ 2006 წანას | ხეშმოჭარუა =Mathieu Kérékou signature.svg | რანწკი = [[ბენინიშ პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[4 პირელი]], [[1996]] | პოსტი დიტუ = [[6 პირელი]], [[2006]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ადრიენ უნგბედჟი]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ნისეფორ სოგლო]] | მონძე =[[იაიი ბონი]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|2|9|1933}} | დაბადებაშ აბანი=[[კუარფა]], [[ფრანგული დაჰომეა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2015|10|14|1933|9|2}} | ღურაშ აბანი=[[კოტონუ]], [[ბენინი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ბენინი}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია = | ჯილდოეფი = | პარტია =[[ბენინიშ ოკათე რევოლუციაშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[26 გჷმათუთა]], [[1972]] | პოსტი დიტუ2=[[4 პირელი]], [[1991]] | წიმოხონი2 =[[ჟიუსტენ აჰომადეგბე-ტომეტინი]] | მონძე2 =ნისეფორ სოგლო | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2=ნისეფორ სოგლო | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''მატიე კერეკუ''' (დ. [[2 ეკენია]], [[1933]] — ღ. [[14 გჷმათუთა]], [[2015]]) — [[ბენინი|ბენინარი]] პოლიტიკოსი, [[ბენინიშ პრეზიდენტი]] 1972-1991 დო 1996-2006 წანეფს. დებადჷ 1933 წანას, [[ფრანგული დაჰომეა]]შ (თეხანური ბენინი) ოფუტე [[კუარფა]]ს. ოურდუმე გონათაფა მიღჷ მალის დო სენეგალს. 1960 წანას ქაკათჷ საფრანგეთიშ აკოანჯარაფილ ნძალეფს. დაჰომეაშ ზოხორინელობაშ უკულ, 1961-1963 წანეფს რდჷ პრეზიდენტ [[იუბერ მაგა]]შ ადიუტანტი. ხეშულობაშა [[მორის კუანდეტე]]შ მულაშ უკულ, ქუდარინეს ოურდუმე რევოლუციური სხუნუშ დუდმახვენჯო. 1968-1970 წანეფს კერეკუ გურაფულენდჷ საფრანგეთის. ოდაბადეშა დორთაშ უკულ გინირთჷ მაიორო დო ქიდეკინჷ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ შტაბიშ უნჩაშიშ გამაკოჩიშ პოსტი. 1972 წანაშ 26 გჷმათუთას, კერეკუქ მანწყუ ოურდუმე გინორთა, ქუდახუ მართუალაშ ტრიუმვირატული ფორმა - [[ოპრეზიდენტე სხუნუ (ბენინი)|ოპრეზიდენტე სხუნუ]] დო ხეშულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. მართუალაშ მაართა წანეფს, ხუჯი დუკინჷ ნაციონალიზმის. კერეკუქ გჷმაცხადჷ: "ჩქინ რევოლუციას ვასაჭირჷ ურცხოული იდეოლოგია. ჩქი ვამოკონა კომუნიზმი, ვართ სოციალიზმი დო ვართ კაპიტალიზმი. ჩქი მიღუნა ჩქინ დორხველური დაჰომეური სოციალური დო კულტურული სისტემა". მარა 1970 წანაშ 30 გერგობათუთას კერეკუქ გეგმაცხადჷ ქიანას [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტური]] იდეოლოგიაშ გოჭყაფა. კერეკუქ ქიანას ჯოხო დუთირუ დო ქიგიოდუ ბენინი. ნაციონალიზაფილქ იჸუ ბანკეფქ დო ონაფთობე ინდუსტრიაქ. [[ბენინიშ ოკათე რევოლუციაშ პარტია]]ქ გინირთჷ ხვალახე მამართალ პარტიათ. 1980 წანას, რევოლუციურ ერუანულ ასამბლეაქ კერეკუ ოფიციალურო გეგშაგორჷ ბენინიშ პრეზიდენტო. 1987 წანას კერეკუქ აკოანჯარაფილ ნძალეფ ქიდიტუ. გალენურ პოლიტიკას, ძალამს გეუფრაშჷ ბენინიშ ურთიართალაქ საფრანგეთიწკჷმა დო აფრიკაშ ქიანეფწკჷმა. საფრანგეთიშ პრეზიდენტის [[ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენი|ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენს]] ოშქურუდჷ მარქსისტული იდეოლოგიაშ გოფაჩუაშა ბჟადალ აფრიკას დო თეშ სააწმარენჯოთ გინოჭყვიდჷ შანულამ ბიჯგეფიშ გინოდგუმა. ჟისკარ-დ’ესტენს ხუჯი დუკინეს [[ფელიქს უფუე-ბუანი|ფელიქს უფუე-ბუანქ]] ([[კოტ-დ’ივუარი]]), [[გნასინგბე ეიადემა]]ქ ([[ტოგო]]), [[მობუტუ სესე სეკო]]ქ ([[ზაირი]]) დო [[ჰასან II (მაროკო)|ჰასან II-ქ]] ([[მაროკო]]). თენეფქ ბენინიშ დიპლომატიური იზოლაციაშ მოხ გინოჭყვიდეს ბენინიშ ეკონომიკური დისტაბილიზაცია, თაშნეშე სახენწჷფო გინორთაშ მონწყუალა. ფრანგი ოურდუმე მოღალეშ [[ბობ დენარი]]შ მანჯღვერალათ, 1977 წანაშ 17 ღურთუთას, დაქირებულ ჯარიშკოჩეფქ ონიშოლიშ დო ბენინიშ უშხუაშ ნოღაშ [[კოტონუ]]შ დაკინება მინდომეს, მარა უშედეგეთ ([[ოპერაცია კრევეტი]]). 1970-იან წანეფიშ ნაციონალიზაციაშ პოლიტიკას ბენინიშა მუთუნნერ პოზიტიურ შედეგ ვამუღალუ. ხოლო უმოსო გეუფრაშჷ ქიანაშ ეკონომიკურ ჸოფირალაქ. 1980-იან წანეფშე, ჭიეჭიეთ, კერეკუქ პოლიტიკურ კურსიშ თირუა ქიდიჭყჷ. 1980-იან წანეფს არდგილი უღუდჷ დემონსტრაციეფს, გაფიცვეფს დო შხვა არეულობეფს. 1980-იან წანეფიშ დათებუს კერეკუქ გემშეღჷ მიარეპარტიული სისტემა, ქიანაქ ოფიციალურო ქოთქუ ვარია მარქსისტულ იდეოლოგიაშ გეშა. ბენინქ ობაზარე ეკონომიკაშა გინილჷ.<ref>{{cite web |title=Benin's former ruler Mathieu Kerekou dies aged 82 |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34537057 |website=BBC News |date=14 October 2015}}</ref> 1991 წანაშ გიშაგორუეფს, კერეკუქ დემარცხჷ [[ნისეფორ სოგლო]]წკჷმა. მარა 1996 წანას კერეკუქ კინ დართჷ ხეშულობას, თე წანაშ გიშაგორუეფს გომორძგუაშ უკულ. 2001 წანას კინ ახალშო იჸუ გიშაგორილქ პრეზიდენტო. კერეკუქ კინ გაგინძორჷ ლიბერალური პოლიტიკაშ დო დემოკრატიზაციაშ კურსი.<ref>{{cite web |title=Benin's former ruler Mathieu Kerekou dies aged 82 |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34537057 |website=BBC News |date=14 October 2015}}</ref> პრეზიდენტიშ ვადაშ თებაშ უკულ, პოლიტიკაშე მიდართჷ დო ცხოვრენდჷ კოტონუს დო [[ნატიტინგუ]]ს. 2014 წანაშ კერეკუქ სინთелექ გეუფრაშჷ. ჸათეშ გეშათ საფრანგეთშა მიდართჷ დო თექ კურნალენდჷ. უკულ ბენინშა დირთჷ. კერეკუქ ღურჷ 2015 წანაშ 14 გჷმათუთას, 82 წანერქ.<ref>{{cite web |title=Benin's former ruler Mathieu Kerekou dies aged 82 |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34537057 |website=BBC News |date=14 October 2015}}</ref> ==სქოლიო== 9gof7pkttst7o4251c7w6yxsziikatc 250280 250279 2026-05-16T04:46:03Z Njilo 1885 250280 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მატიე კერეკუ<br>Mathieu Kérékou | სურათი=Mathieu Kérékou 2006Feb10 (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=კერეკუ 2006 წანას | ხეშმოჭარუა =Mathieu Kérékou signature.svg | რანწკი = [[ბენინიშ პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[4 პირელი]], [[1996]] | პოსტი დიტუ = [[6 პირელი]], [[2006]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ადრიენ უნგბედჟი]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ნისეფორ სოგლო]] | მონძე =[[იაიი ბონი]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|2|9|1933}} | დაბადებაშ აბანი=[[კუარფა]], [[ფრანგული დაჰომეა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2015|10|14|1933|9|2}} | ღურაშ აბანი=[[კოტონუ]], [[ბენინი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ბენინი}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია = | ჯილდოეფი = | პარტია =[[ბენინიშ ოკათე რევოლუციაშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[26 გჷმათუთა]], [[1972]] | პოსტი დიტუ2=[[4 პირელი]], [[1991]] | წიმოხონი2 =[[ჟიუსტენ აჰომადეგბე-ტომეტინი]] | მონძე2 =ნისეფორ სოგლო | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2=ნისეფორ სოგლო | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''მატიე კერეკუ''' (დ. [[2 ეკენია]], [[1933]] — ღ. [[14 გჷმათუთა]], [[2015]]) — [[ბენინი|ბენინარი]] პოლიტიკოსი, [[ბენინიშ პრეზიდენტი]] 1972-1991 დო 1996-2006 წანეფს. დებადჷ 1933 წანას, [[ფრანგული დაჰომეა]]შ (თეხანური ბენინი) ოფუტე [[კუარფა]]ს. ოურდუმე გონათაფა მიღჷ მალის დო სენეგალს. 1960 წანას ქაკათჷ საფრანგეთიშ აკოანჯარაფილ ნძალეფს. დაჰომეაშ ზოხორინელობაშ უკულ, 1961-1963 წანეფს რდჷ პრეზიდენტ [[იუბერ მაგა]]შ ადიუტანტი. ხეშულობაშა [[მორის კუანდეტე]]შ მულაშ უკულ, ქუდარინეს ოურდუმე რევოლუციური სხუნუშ დუდმახვენჯო. 1968-1970 წანეფს კერეკუ გურაფულენდჷ საფრანგეთის. ოდაბადეშა დორთაშ უკულ გინირთჷ მაიორო დო ქიდეკინჷ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ შტაბიშ უნჩაშიშ გამაკოჩიშ პოსტი. 1972 წანაშ 26 გჷმათუთას, კერეკუქ მანწყუ ოურდუმე გინორთა, ქუდახუ მართუალაშ ტრიუმვირატული ფორმა - [[ოპრეზიდენტე სხუნუ (ბენინი)|ოპრეზიდენტე სხუნუ]] დო ხეშულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. მართუალაშ მაართა წანეფს, ხუჯი დუკინჷ ნაციონალიზმის. კერეკუქ გჷმაცხადჷ: "ჩქინ რევოლუციას ვასაჭირჷ ურცხოული იდეოლოგია. ჩქი ვამოკონა კომუნიზმი, ვართ სოციალიზმი დო ვართ კაპიტალიზმი. ჩქი მიღუნა ჩქინ დორხველური დაჰომეური სოციალური დო კულტურული სისტემა". მარა 1970 წანაშ 30 გერგობათუთას კერეკუქ გეგმაცხადჷ ქიანას [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტური]] იდეოლოგიაშ გოჭყაფა. კერეკუქ ქიანას ჯოხო დუთირუ დო ქიგიოდუ ბენინი. ნაციონალიზაფილქ იჸუ ბანკეფქ დო ონაფთობე ინდუსტრიაქ. [[ბენინიშ ოკათე რევოლუციაშ პარტია]]ქ გინირთჷ ხვალახე მამართალ პარტიათ. 1980 წანას, რევოლუციურ ერუანულ ასამბლეაქ კერეკუ ოფიციალურო გეგშაგორჷ ბენინიშ პრეზიდენტო. 1987 წანას კერეკუქ აკოანჯარაფილ ნძალეფ ქიდიტუ. გალენურ პოლიტიკას, ძალამს გეუფრაშჷ ბენინიშ ურთიართალაქ საფრანგეთიწკჷმა დო აფრიკაშ ქიანეფწკჷმა. საფრანგეთიშ პრეზიდენტის [[ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენი|ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენს]] ოშქურუდჷ მარქსისტული იდეოლოგიაშ გოფაჩუაშა ბჟადალ აფრიკას დო თეშ სააწმარენჯოთ გინოჭყვიდჷ შანულამ ბიჯგეფიშ გინოდგუმა. ჟისკარ-დ’ესტენს ხუჯი დუკინეს [[ფელიქს უფუე-ბუანი|ფელიქს უფუე-ბუანქ]] ([[კოტ-დ’ივუარი]]), [[გნასინგბე ეიადემა]]ქ ([[ტოგო]]), [[მობუტუ სესე სეკო]]ქ ([[ზაირი]]) დო [[ჰასან II (მაროკო)|ჰასან II-ქ]] ([[მაროკო]]). თენეფქ ბენინიშ დიპლომატიური იზოლაციაშ მოხ გინოჭყვიდეს ბენინიშ ეკონომიკური დისტაბილიზაცია, თაშნეშე სახენწჷფო გინორთაშ მონწყუალა. ფრანგი ოურდუმე მოღალეშ [[ბობ დენარი]]შ მანჯღვერალათ, 1977 წანაშ 17 ღურთუთას, დაქირებულ ჯარიშკოჩეფქ ონიშოლიშ დო ბენინიშ უშხუაშ ნოღაშ [[კოტონუ]]შ დაკინება მინდომეს, მარა უშედეგეთ ([[ოპერაცია კრევეტი]]). 1970-იან წანეფიშ ნაციონალიზაციაშ პოლიტიკას ბენინიშა მუთუნნერ პოზიტიურ შედეგ ვამუღალუ. ხოლო უმოსო გეუფრაშჷ ქიანაშ ეკონომიკურ ჸოფირალაქ. 1980-იან წანეფშე, ჭიეჭიეთ, კერეკუქ პოლიტიკურ კურსიშ თირუა ქიდიჭყჷ. 1980-იან წანეფს არდგილი უღუდჷ დემონსტრაციეფს, გაფიცვეფს დო შხვა არეულობეფს. 1980-იან წანეფიშ დათებუს კერეკუქ გემშეღჷ მიარეპარტიული სისტემა, ქიანაქ ოფიციალურო ქოთქუ ვარია მარქსისტულ იდეოლოგიაშ გეშა. ბენინქ ობაზარე ეკონომიკაშა გინილჷ.<ref>{{cite web |title=Benin's former ruler Mathieu Kerekou dies aged 82 |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34537057 |website=BBC News |date=14 October 2015}}</ref> 1991 წანაშ გიშაგორუეფს, კერეკუქ დემარცხჷ [[ნისეფორ სოგლო]]წკჷმა. მარა 1996 წანას კერეკუქ კინ დართჷ ხეშულობას, თე წანაშ გიშაგორუეფს გომორძგუაშ უკულ. 2001 წანას კინ ახალშო იჸუ გიშაგორილქ პრეზიდენტო. კერეკუქ კინ გაგინძორჷ ლიბერალური პოლიტიკაშ დო დემოკრატიზაციაშ კურსი.<ref>{{cite web |title=Benin's former ruler Mathieu Kerekou dies aged 82 |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34537057 |website=BBC News |date=14 October 2015}}</ref> პრეზიდენტიშ ვადაშ თებაშ უკულ, პოლიტიკაშე მიდართჷ დო ცხოვრენდჷ კოტონუს დო [[ნატიტინგუ]]ს. 2014 წანაშ კერეკუქ სინთелექ გეუფრაშჷ. ჸათეშ გეშათ საფრანგეთშა მიდართჷ დო თექ კურნალენდჷ. უკულ ბენინშა დირთჷ. კერეკუქ ღურჷ 2015 წანაშ 14 გჷმათუთას, 82 წანერქ.<ref>{{cite web |title=Benin's former ruler Mathieu Kerekou dies aged 82 |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34537057 |website=BBC News |date=14 October 2015}}</ref> ==სქოლიო== [[კატეგორია:ბენინარეფი]] [[კატეგორია:ბენინარი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ბენინიშ პრეზიდენტეფი]] hzer04k31urirfnbeha91hegb8lfh5p