ვიკიპედია xmfwiki https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%B7%E1%83%9A%E1%83%90 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter მედია სპეციალური განხილვა მომხმარებელი მომხმარებლის განხილვა ვიკიპედია ვიკიპედია სხუნუა ფაილი ფაილის განხილვა მედიავიკი მედიავიკის განხილვა თარგი თარგის განხილვა დახმარება დახმარების განხილვა კატეგორია კატეგორიის განხილვა TimedText TimedText talk მოდული მოდულის განხილვა Event Event talk 0 4902 251757 242252 2026-08-02T00:43:00Z Shiana1 23306 251757 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-en|Islamic Republic of Pakistan}}<br />{{lang-ur|اسلامی جمہوریہ پاکِستان}} |ედომუშამი_ჯოხო = პაკისტანიშ ისლამური რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =პაკისტანი |შილა = Flag of Pakistan.svg |გერბი = State emblem of Pakistan.svg |რუკა = Pakistan (orthographic projection).svg |ჰიმნი = {{Transliteration|ur|ALA-LC|[[Qaumi Taranah|Qaumī Tarānah]]}}<br>{{lang-ur|قَومی ترانہ}}<br>{{center|„ერუანული ჰიმნი“<br />[[File:National anthem of Pakistan, instrumental.oga]]}} |დევიზი =„{{lang-ur|ایمان، اتحاد، نظم}}“<br>ტრანსკ: „Iman, Ittehad, Nazm“<br /> (რწუმა, ართობა, დისციპლინა) |ოფიციალური_ნინეფი ={{hlist |[[ურდუ ნინა|ურდუ]]|[[პაკისტანური ინგლისური ნინა|პაკისტანური]]}}{{efn|[[პაკისტანიშ კონსტიტუცია]]შ 251-ა ბირგული{{sfn|Ayres|2009}}}} |რელიგია= {{ublist |item_style=white-space:nowrap; | 96.3% [[ისლამი პაკისტანს|ისლამი]] <small>([[სახენწჷფო რელიგია|ოფიციალური]])</small> | 2.2% [[ინდუიზმი პაკისტანი|ინდუიზმი]] <!-- 1.61% Hindu (Jati) 0.56% Hindu (scheduled castes) --> | 1.4% [[ქირსიანობა პაკისტანს|ქირსიანობა]] | 0.1% [[რელიგია პაკისტანს|შხვა]] }} (2023) |ნანანოღა= [[ისლამაბადი]] |latd=30 |latm=2 |latNS=N |longd=69 |longm=29 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =[[კარაჩი]] |თარობაშ_ტიპი = [[ფედერაციული სახენწჷფო|ფედერალური]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა|საპარლამენტო]] [[ისლამური რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[პაკისტანიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ასიფ ალი ზარდარი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[პაკისტანიშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[შეჰბაზ შარიფი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 33-ა |ფართობი = 881,913{{efn|„იკათუანს ქაშმირიშ პაკისტანიშ ტერიტორიეფიშ მუნაჩემეფს; [[აზად ქაშმირი]] (13,297კმ²) დო [[გილგიტ-ბალტისტანი]] (72, 520კმ²).{{sfn|James|2022}} ჟიმოჸონაფილი ტერიტორიეფიშ უმუშო, ქიანაშ ფართობი რე 796,095კმ²}}{{sfn|Bhandari|2022}} |წყარი_% =2.86 |ოეგებიე_მახორობა =241,499,431{{efn|name=fn3|„ვეკათუანს მუნაჩემეფს პაკისტანიშით გამაგელი ქაშმირიშ ტერიტორიაშ მუნაჩემეფს; აზად ქაშმირი დო გილგიტ-ბალტისტანი, სოდე 2017 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მეჯინათ ოხორანს 4,045,367 დო 1,492,924 ადამიერი ომანგეთ“.}} |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 5-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2023 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 273.8 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 56-ა |ედპ_ppp_წანა = 2024 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $1.58 ტრილიონი |ედპ_ppp_რანგი = 25-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე ={{ძინა}} $6,287 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 156-ა |აგი =0.544 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <span style="color:#e0584e">დაბალი</span> |აგი_რანგი =168-ო |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[პაკისტანური რუპია]] (₨) |ვალუტაშ_კოდი =PKR |ქიანაშ_კოდი =PK |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+05:00]] |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = {{unbulleted list |[[.pk]] |[[پاکستان.]]}} |ოტელეფონე_კოდი =+92 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''პაკისტანი''' ({{lang-ur|{{Nastaliq|<small><small>پَاکِسْتَان</small></small>}}}}, {{IPA|ˈpɑːkɪstɑːn}}; ოფიციალური ჯოხოდვალა '''პაკისტანიშ ისლამური რესპუბლიკა''' ({{lang-ur|<small><small>اِسْلامی جُمْہُورِیَہ پَاکِسْتَان</small></small>}}, {{Transliteration|ur|''ისლამი ჯამჰურია პაკისტან''}}) — [[სახენწჷფო]] [[ობჟათე აზია|ობჟათე]] [[აზია]]ს. [[2023]] წანაშ დგომარობათ, მოსოფელიშ [[მოსოფელიშ ქიანეფი მახორობაშ მეჯინათ|მახუთა უკაბეტაში დოხორელი ქიანა]] რე, სოდე ოხორანს 241.5 მილიონშე უმოსი ადამიერი დო [[ისლამი ქიანეფიშ მეჯინათ|მაჟირა უკაბეტაში ქიანა რე მუსლიმი მახორობაშ]] მუდანობათ. ქიანაშ ნანანოღა რე [[ისლამაბადი]], მარა [[პაკისტანიშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაში ნოღა]] დო ფინანსური ცენტრი რე [[კარაჩი]]. პაკისტანი მოსოფელს ფართობიშ მეჯინათ 33-ა უკაბეტაში ქიანა რე. ქიანას ობჟათეშე ომძღჷ [[არაბეთიშ ზუღა]], ობჟათე-ბჟადალშე [[ომანიშ ჸუჯი]] დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე [[ესტუარი]] [[სერ კრიკი (ესტუარი)|სერ კრიკი]]; სქირონი ხურგი უღჷ ბჟაეიოლშე [[ინდოეთი|ინდოეთწკჷმა]]; ბჟადალშე — [[ავღანეთი|ავღანეთწკჷმა]]; ობჟათე-ბჟადალშე — [[ირანი|ირანწკჷმა]] დო ოორუე-ბჟაეიოლშე — [[ჩინეთი|ჩინეთწკჷმა]]. ომანიშ ჸუჯით ოზუღე ხურგი უღჷ [[ომანი|ომანწკჷმა]] დო ქიანაშ ოორუე-ბჟადალ მუხურს [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთშე]] გიშართილი რე ავღანეთიშ [[ვახანიშ მაქდორი]]თ. პაკისტანი რე [[პაკისტანიშ ისტორია|მუსხირენი ჯვეში კულტურაშ]] ორენი, თინეფს შქას [[ბელუჯისტანი (პაკისტანი)|ბელუჯისტანს]] მადვალუ 8500 წანერი [[ნეოლითი|ნეოლითური]] აბანი [[მერგარჰი]], [[ბრონზეშ ხანა|ბრონზეშ ხანიშ]] [[ინდიშ ცივილიზაცია|ინდიშ ლეხერიშ ცივილიზაცია]] დო [[განდჰარა|განდჰარაშ უჯვეშაში ცივილიზაცია]].{{sfn|Badian|1987}} თეხანური პაკისტანიშ სახენწჷფოშ ტერიტორია, ანდა იმპერიაშ დო დინასტიაშ გამაგალაშ გიმე რდჷ, თინეფს შქას [[აქემენიანეფიშ იმპერია|აქემენიანეფიშ]], [[მაურიეფიშ იმპერია|მაურიეფიშ]], [[ქუშანიშ ომაფე|ქუშანიშ]], [[გუპტაშ იმპერია|გუპტაშ]];{{sfn|Wynbrandt|2009}} [[ომაიანეფიშ სახალიფო]] გამაგენდჷ ქიანაშ ობჟათე რეგიონეფს, ინდუისტური შაჰეფი, [[ღაზნევიდეფი]], [[დელიშ სასულთანო]], [[სამმაშ დინასტია|სამმა]], [[შაჰ-მირიშ დინასტია|შაჰ-მირი]], [[დიდი მოგოლეფიშ იმპერია|მოგოლეფი]],{{sfn|Spuler|1969}} დო ბოლოს, [[1858]]-[[1947]] წანეფს — [[ბრიტანეთიშ ინდოეთი|ბრიტანული გამაგალა]]. პაკისტანიშ ყარაფიშ დო [[1946]] წანას ედომუშამი ინდოეთიშ მუსლიმური ლიგაშით გიშაგორუეფს გომორძგუაშ უკული, [[1947]] წანას პაკისტანქ ზოხორინალა მიპალჷ ბრიტანეთიშ ინდოეთიშ იმპერიაშ აკოცჷმაშით, ნამუქჷთ მუსლიმური უმენტაშობათ დოხორელი რეგიონეფს ზოხო სახენწჷფობურობა მეჩჷ, ნამუსჷთ წორო ალაჸუნდუ უპრეცედენტო მასობური მიგრაცია დო თელარაშ დინაფა. პაკისტანქ, ნამუთ დუდშე ბრიტანეთიშ [[ერეფიშ წორომაჸალობა|წორომაჸალობაშ]] [[პაკისტანიშ დომინიონი|დომინიონი]] რდჷ, ოფიციალურო [[1956]] წანას მიღჷ კონსტიტუცია დო დუდი [[ისლამური რესპუბლიკა|ისლამურ რესპუბლიკათ]] გეგმიცხადჷ. 1971 წანას, [[ბანგლადეშიშ გჷმადუდიშულაფარი ლჷმა|ჩხოროთუთიანი ომენოღალე ლჷმაშ]] უკული, [[ბჟაეიოლი პაკისტანი|ბჟაეიოლ პაკისტანიშ]] ანკლავქ გეგშერთჷ დო ახალი სახენწჷფო, [[ბანგლადეში]]ქ გიჭყჷ. გეჸვენჯი ოთხი ვითწანურაშ მეძენას პაკისტანს გამაგენდეს თარობეფი, ნამუეფჷთ ართიანიშ მოთირუათ თირანდეს ომენოღალე დო ოურდუმე, დემოკრატიული დო ავტორიტარული, ელაზჷმაფათ სეკულარული დო ისლამისტური თარობეფიშ მეჯინათ. პაკისტანი ოშქაშე ჸონიერობაშ ქიანათ იკოროცხუ, ნამუსჷთ მოსოფელს მაშკვითა უკაბეტაში არმია ჸუნსჷნ. რე დეკლარირებული [[ბირთვული ანჯარი|გვირზილური ანჯარიშ]] მოღვენი სახენწჷფო დო მიშმურს წჷმმაძინუ დო ძინაშა მერინელი ეკონომიკეფშა,{{sfn|Zia|Burton|2023}} კაბეტი დო უწაიათ მაძინუ ოშქაშე კლასით.{{sfn|Rais|2017}}{{sfn|Cornwall|Edwards|2014}} პაკისტანიშ პოლიტიკური ისტორია ზოხორინალაშ მოპალუაშ უკული იხასიათებუ შანულამი ეკონომიკური დო ოურდუმე ძინაშ პერიოდეფით, თაშნეშე პოლიტიკური დო ეკონომიკური ვასტაბილურობაშ პერიოდეფით. ქიანა რე ეთნიკურო დო ნინაშობურო მიარეკორობამი, თაშნეშე — გეოგრაფიათ დო ტყარი ორთათ. ქიანა კჷნე გითმიახვილუ გიმოჭანაფეფს, თინეფს შქას სიდაღარას, უგუნათებუობას, კორუფციას დო ტერორიზმის.{{sfn|Joseph|2016}}{{sfn|Baqir|2018}}{{sfn|SATP|2024}} პაკისტანი რე გეჸვენჯი ერეფოშქაშე ორგანიზაციეფიშ მაკათური: [[გოერო]], [[შანხაიშ წოროხანდაშ ორგანიზაცია]], [[ისლამური წოროხანდაშ ორგანიზაცია]], [[ერეფიშ წორომაჸალობა]], [[ობჟათე აზიაშ რეგიონული წოროხანდაშ ასოციაცია]] დო [[ისლამური ოურდუმე ანტიტერორისტული კოალიცია]], თაშნეშე [[ააშ]]-შით მერჩქინელი რე [[ნატო (ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია)|ნატოშ]] ვამაკათური თარი მორსხუე სახენწჷფოთ. {| class="infobox borderless" |+ პაკისტანიშ ერუანული სიმბოლოეფი (ოფიციალური) |- ! '''ნაციონალური ჩხოლარი''' | | [[Image:Markhor.jpg|50px]] |- ! '''ნაციონალური ფურინჯი''' | | [[Image:Keklik.jpg|50px]] |- ! '''ნაციონალური ჯა''' | | [[Image:Pedrengo cedro nel parco Frizzoni.jpg|50px]] |- ! '''ნაციონალური პიოლი''' | | [[Image:Jasminum officinale.JPG|50px]] |- ! '''ნაციონალური მონძალაშ ჩხოლარი''' | | [[Image:Snow Leopard 13.jpg|50px]] |- ! '''ნაციონალური მონძალაშ ფურინჯი''' | | [[Image:Vándorsólyom.JPG|50px]] |- ! '''ნაციონალური ოზუღე ძუძუშმაწუალი''' | | [[Image:National aquatic marine mammal of Pakistan.jpg|50px]] |- ! '''ნაციონალური რეპტილია''' | | [[Image:Persiancrocodile.jpg|50px]] |- ! '''ნაციონალური ამფიბია''' | | [[Image:Bufo stomaticus04.jpg|50px]] |- ! '''ნაციონალური ხილი''' | | [[Image:Chaunsa.JPG|50px]] |- ! '''ნაციონალური მეჩეთი''' | | [[Image:Shah Faisal Mosque (Islamabad, Pakistan).jpg |50px]] |- ! '''ნაციონალური მავზოლეუმი''' | | |- ! '''ნაციონალური წყარმალუ''' | | [[Image:Indus river from karakouram highway.jpg|50px]] |- ! '''ნაციონალური გვალა''' | | [[Image:K2, Mount Godwin Austen, Chogori, Savage Mountain.jpg|50px]] |- |} == გეოგრაფია == პაკისტანი მილარე [[ობჟათე აზია]]შ ოორუე–ბჟაეიოლს, ოორუე–ბჟადალშე ოორუე–ბჟეიოლშა 1500 კილომოეტრის რე გინოზინდილი. პაკისტანს სქირე კონტინენტალური ტროპიკული კლიმატი რე. ქიანაშ ოორუე–ბჟადალს – სუბტროპიკული, ოორუე გვალეფს – სილამე რე. ქიანაშ რზენს ზოთონჯი ტიბუე (+12–+46&nbsp;°C, წყარპიჯის +20&nbsp;°C–შ რე), მაღალ გვალეფს — ჸინჩი რე (−20&nbsp;°C–შახ). ზარხული ჩხე რე (ტიოზის +35&nbsp;°C, წყარპიჯის +29&nbsp;°C), მაღალ გვალეფს — ჸინჩი რე (5000–შ მეტრაშე მეტ სიმაღალაშ გვალეფს — 0&nbsp;°C–ს თუდო რე). უმაღალაში კოკეფი (მ) – ჩოგორი (K2) 8.611, ნანგა პარბატი 8.125, გაშერბრუმი 8.068, ბროუდ-პიკი 8.047; წყარმალუეფი (კმ) – ინდი 2.200 (გვალე 3.180), სათლეჯი 1.450, ჩენაბი 1.200; ტობა - ტარბელაშ წყაროჩუე. 250 კვ.კმ; კლიმატი - სქირე, კონტინენტური. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.pakistan.gov.pk ოფიციალური ვებ–ხასჷლა] * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country|PK Key Development Forecasts for Pakistan] from International Futures] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პაკისტანი]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]] nhjfoz0uw4zelbf61nq0bcnxrbsll0s 3 15794 251754 232020 2026-08-01T23:22:52Z Pathoschild 1520 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 251754 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|<span style="color:red">PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!</span>]] ''' <span style="color:red"> BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX </span>''(Script)''<span style="color:red">, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.</span> Instead, please leave your message following site: <br /> [[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff <!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--> <br /> [[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there) <br /> [[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...) Messages left on this page may be reverted or moved without any response.</div> esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn 2 15798 251755 232021 2026-08-02T00:03:35Z Pathoschild 1520 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 251755 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">{{#babel:ko|en-3|xmf-0}} [[File:Revi wikimedia image.jpg|thumb|center|middle|If you are here to talk about CommonsDelinker removing a deleted image, please [[:c:User talk:Revi C.|go here]].]] Hello! I am [[:m:User:Revi C.|revi]]. I edit to [[m:SWMT|revert vandals]], do Wikidata stuff<!--(I am a Wikidata Admin! <small>([{{fullurl:wikidata:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>)-->, or do [[:c:COM:FR|Commons Filemoving stuff]] (I am Commons Admin too! <small>([{{fullurl:c:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>). Come to [[:m:User:Revi C.|my Meta userpage]] or [[:c:User:Revi C.|my Commons userpage]] for more information. Thank you.</div> fpnvh0290titvlcid2alnacyrjx7qs8 0 17042 251749 242613 2026-08-01T20:23:07Z CommonsDelinker 2867 Removing [[:c:File:Gaborone_Airport.jpg|Gaborone_Airport.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Gaborone Airport.jpg|]]. 251749 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = ''Republic of Botswana'' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]])<br>''Lefatshe la Botswana'' ([[ტსვანა (ნინა)|ტსვანა]]) |ედომუშამი_ჯოხო = ბოტსვანაშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო = ბოტსვანა |შილა = Flag of Botswana.svg |გერბი = Coat of arms of Botswana.svg |რუკა = Location Botswana AU Africa.svg |ჰიმნი = ''Fatshe leno la rona''<br /> (თე ჯგირ დიხა ხვამილი რე)<br /><center>[[File:United States Navy Band - Fatshe leno la rona.ogg]]</center> |დევიზი = "Pula"<br />(ჭვემა) |ოფიციალური_ნინეფი = [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] დო<br />[[ტსვანა (ნინა)|ტსვანა]] |ნანანოღა= [[გაბორონე]] |უდიდაში_ნოღა = გაბორონე |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარული]], [[ოპარლამენტე რესპუბლიკა|ოპარლამენტე რესპუბლიკა]] ემაჸონაფალი საპრეზიდენტო სისტემათ |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ბოტსვანაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[დუმა ბოკო]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ბოსტვანაშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ნდაბა გაოლათე]] |კანონდუმადვალუ_ორგანო = [[ერუანული ანსამბლეა (ბოტსვანა)|ერუანული ანსამბლეა]] |რანგი_ფართობით = 47-ა |ფართობი =581,730 |წყარი_% =2.7 |ოეგებიე_მახორობა =2,417,596 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 145-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2023 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 4.1 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 231-ა |ედპ_ppp_წანა = 2024 |ედპ_ppp = $54.647 მილიარდი |ედპ_ppp_რანგი =124-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$7,859 |მშპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 87-ა |აგი =0.708 |აგი_ტენდენცია ={{ოშქაშე}} |აგი_კატეგორია = <font color="red">ოშქაშე</font> |აგი_რანგი =114-ა |აგი_წანა = 2022 |ვალუტა= [[ბოტსვანაშ პულა|პულა]] |ვალუტაშ_კოდი = BWP |ქიანაშ_კოდი =BW, BWN |ბორჯიშ_ორტყაფუ = (UTC+2) |cctld = [[.bw]] |ოტელეფონე_კოდი =[[+267]] }} '''ბოტსვანა''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]], [[ტსვანა (ნინა)|ტსვანა]] - Botswana), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — '''ბოტსვანაშ რესპუბლიკა''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] - Republic of Botswana, [[ტსვანა (ნინა)|ტსვანა]] - Lefatshe la Botswana) — [[ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფოეფი|ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი]] [[სახენწჷფო]] [[ობჟათე აფრიკა]]ს. ბოტსვანა ტოპოგრაფიულო ბირტყა რე, ნამუშ ტერიოტირაშ მეხოლაფირო 70% [[კალაჰარი]]შ ტიოზის იდვალუაფუ. ობჟათეშე დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა]], ბჟადალშე დო ოორუეშე — [[ნამიბია]], ოორუეშე — [[ზამბია]] დო ოორუე-ბჟაეიოლშე — [[ზიმბაბვე]]. ნანანოღა დო უკაბეტაში ნოღა — [[გაბორონე]]. 2.4 მილიონძე ონდეთი უმოსი მახორობათ დო [[საფრანგეთი]]შმადიდა ტერიტორიათ, ბოტსვანა მოსოფელიშ ართ-ართი მერკეთ დოხორელი ქიანა რე. თარო რე [[ტსვანა (კათა)|ტსვანეფიშ]] ერუანული სახენწჷფო, ნამუთ მახორობაშ მეხოლაფირო 80% აკმადგინანს. ტსვანეფიშ ეთნიკური ბუნაქ გიჭყჷ [[ბანტუშ კათა|ბანტუნინამი კათაშე]], ნამუეფქჷთ [[600]] წანას მუსხირენი რეღმათ [[ბანტუშ კათაშ მიგრაცია|გეგნორთეს ობჟათე აფრიკაშა]], თინეფს შქას თეხანური ბოტსვანაშა. [[1885]] წანას, [[ბრიტანეთიშ იმპერია|ბრიტანალეფქ]] იქუეს ტერიტორიაშ კოლონიზირება დო გეგმაცხადეს პროტექტორატი ჯოხოთ [[ბაჩუანალენდიშ პროტექტორატი|ბაჩუანალენდი]]. [[1966]] წანაშ 30 ეკენიას, [[აფრიკაშ დეკოლონიზაცია]]შ ინოხვენეფს, ბაჩუანალენდიქ თეხანური ჯოხოდვალათ გჷნირთუ ზოხორინელი წორომაჸალობაშ რესპუბლიკათ. თეურეშე მოჸუნაფილი ქიანა რე საპარლამენტო რესპუბლიკა იროიანი დემოკრატიული გიშაგორუეფიშ გემაჸვენჯი პრაქტიკათ, თეშ უმკუჯინალო [[ბოტსვანაშ დემოკრატიული რესპუბლიკა]] რდჷ აკა მამართალი პარტია ზოხორინალაშ მოპალუაშე [[2024]] წანაშახ. 2024 წანაშ დგომარობათ, ბოტსვანა მასუმა მერკეთ კორუმპირებული ქიანა რე აფრიკას, [[კორუფციაშ აღქმაშ ინდექსი]]ს [[ერეფოშქაშე კილაკარკანტი]]შით გჷნაბჟინებუ. ქიანაშ ეკონომიკაშ თარი ოსხირი რე [[ბოტსვანაშ ოგვალე ხერეჭუა|ოგვალე ხერეჭუა]] დო [[ტურიზმი ბოტსვანას|ტურიზმი]]. ბოტსვანა მოსოფელიშ უკაბეტაში ალმასიშ მაწარმებელი ქიანა რე. თეშ უმკუჯინალო, ბოტსვანა უმუშერობაშ მაღალი მაძირაფალს ობურჯჷ. ბოტსვანა ოკათჷ გეჸვენჯი ორგანიზაციეფს: [[ობჟათეაფრიკული საბაჟო რსხუ]], [[ობჟათე აფრიკაშ გოვითარაფაშ ჯარალუა]], [[ერეფიშ წორომაჸალობა]] დო [[გოერო]]. == ფიზიკურ-გეოგრაფიული მახასიათაფალეფი == === გეოგრაფიული აბანდვალა === [[ფაილი:Botswana map.png|right|thumb|200px|ბოტსვანაშ რუქა.]] [[ფაილი:Botswana sat.png|right|thumb|200px|ელმაშარეშე გიოჯინეთ.]] ბოტსვანა იდვალუაფუ [[ობჟათე აფრიკა|ობჟათე აფრიკას]]. ქიანაშ ტერიტორია რე - 581 730 კმ², თაჸურეშე სქირონაშ ფართობიე 566 730 კმ². ქიანას საართო ხურგა უღუ ობჟათეშე დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა]]წჷკუმა (1840 კმ), ოორუეშე დო ბჟადალშე [[ნამიბია|ნამიბიაწკჷმა]] (1360 კმ), ოორუე-ბჟაეიოლშე [[ზამბია|ზამბიაწკჷმა]] (ტერიტორიაშ ჭიჭე ნორთით) დო [[ზიმბაბვე]]წკჷმა (813 კმ). ქიანაშ თანჯეფიშ ედომუშამი სიგინძა 4013 კმ-ს აკმადგინანს. === კლიმატი === ქიანაშ უმენტაში ნორთი იდვალუაფუ [[სუბტროპიკული კლიმატი|სუბტროპიკული კლიმატიშ]] ორტყაფუს. [[ღურთუთა]]ს ტემპერატურაშ ოშქაშე მაქსიმუმი რე - 33 °C, [[კვირკვე]]ს - 22 °C, ოშქაშე მინიმუმი - 18 °C ღურთუთას დო 5 °C - კვირკვეს. ღურთუთაშ ოშქაშე ტემპერატურა 22°C-შე 27 °C-შა რე, კვირკვეს —14°C -შე 16 °C-შა, ზოთონჯს ჸინუეფი უჩქუ. ქიანაშ უმენტაში რაიონეფს, არძაშე უმოს ჩხე თუთა [[გჷმათუთა]] რე. === წყარიშ რესურსეფი === [[ფაილი:A View of the Delta.jpg|left|thumb|200px|[[ოკავანგოშ დელტა]].]] ბოტსვანაშ უკაბეტაში წყარმალუ რე [[ოკავანგო (წყარმალუ)|ოკავანგო]]. [[ოკავანგოშ დელტა]]ს მიარე ტობა იდვალუაფუ, ნამუშეთ არძაშე უკაბეტაში რე წყითე ტობა [[ნგამი]]. ქიანაშ ობჟათე-ბჟაეიოლს მეხჷრჩანს წყარმალუ [[ლიმპოპო (წყარმალუ)|ლიმპოპო]]შ კვარჩხანი ხჷრჩეფი, ნამუთ [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა]]შ ხურგაწკჷმა მეხჷრჩანს; ოორუე-ბჟაეიოლს - წყარმალუ [[კვანდო|ჩობე]]შ მარძგვანი ხჷრჩეფი მეხჷრჩანს, ნამუთ ქიანაშ ოორუე ხურგას ალაჸუნს. ქიანაშ დოსქილადირ ტერიტორიას მასქირაფუ წყარმალუეფი იდვალუაფუ, ნამუთ ჭვემეფიშ სეზონს ეკმიფშაფუ წყარით. ბოტსვანაშ უმენტაშ წყარმალუს ნადუეფი ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკას ვარდა [[ანგოლა|ანგოლას]] უღუ. ქიანას რე 2,9 კმ³ კინეგუმაახალაფარი ოწყარე წყუეფი, სოჸურეშეთ 46% ოფუტეშ მეურნობაშ საჭიროებაშო გიმირინუაფუ. დოხოლაფირო არძა ნოღაშ მახორობა დო ოფუტეს მახორუშ 90%-ს, სუფთა წყარიშ ხვარებაშ საშუალება უღუ. === ფლორა დო ფაუნა === [[ფაილი:Moremi elephant.jpg|thumb|right|200px|მუნჭყვი მორელიშ ტყაჩირს.]] ქიანაშ უმენტაში ნორთი გოტიოზელ ჯა-ქვერჩხამი [[სავანა|სავანეფს]] უკებჷ. ქიანაშ ობჟათე-ბჟადალს ქვიშამი გვერდოტიოზეფი იდვალუაფუ, ქვერჩხამი. ქიანაშ ჩქოლარეფიშ ორენი დიდარი დო მიარეფერამი რე: [[სავანაშ მუნჭყვი|მუნჭყვეფი]] (მოსოფელიშ უკაბეტაში პოპულაცია), [[ჯილო|ჯილოეფი]], [[ლეოპარდი|ლეოპარდეფი]], [[ავაზა|ავაზეფი]], [[ტურა|ტურეფი]], [[გიენა|გიენეფი]] (ტუტაშფერი დო ჭარგა), [[ზებრა|ზებრეფი]], [[კამბეში|კამბეშეფი]], [[ჟირაფი|ჟირაფეფი]], მიარეფერუამი [[ანტილოპა|ანტილოპეფი]] ([[გნუ]], [[კანა (ანტილოპა)|კანა]], [[კონგონი]], [[ორიქსი|ორიქსი]], [[დიდი ქუდუ]], [[სპრინგბოკი]], [[სტენბოკი]], [[დუკერი|დუკერეფი]] დო შხვეფი). მიარერიცხუამი მაფურინჯე: ([[აფრიკული სირაქლემა|აფრიკული სირაქლემეფი]], [[დროფა|დროფეფი]] — უჩა, ბიბილამი დო შხვეფი), [[ხვილარი|ხვილარეფი]], [[გვერი|გვერეფი]] ([[პითონი|პითონეფი]], [[ფარიშობური კობრა|ფარიშობური კობრეფი]], [[ბიძღა ფოსდინაფილი|ბიძღა ფოსდინაფილეფი]], [[უჩა მამბა|უჩა მამბეფი]] დო შხვეფი). კუჩხორსხუამეფშე გოფაჩილიე ჩვეულებური [[მორიალე|მორიალეეფი]]. === თხილერი ტერიტორიეფი === [[ფაილი:Chobe National Park Riverfront Tracks.jpg|thumb|left|300px|ერუანული პარკი ჩებე]] ტყარი ჩხოლარიშ, მაფურინჯეშ, ჩანარეფიშ დო ორთაშური ელმოლიშ ოთხილარო, ბოტსვანას დორსხუაფილიე რანწკი ტყაჩირეფი დო [[ერუანული პარკი|ერუანული პარკეფი]], ნამუთ ქიანაშ ფართობიშ დოხოლაფირო 18% იკენჷს. თენეფშე არძაშე უკაბეტში რე: * [[სენტრალ-კალახარი|სენტრალ-კალახარიშ ტყაჩირი]] (ფართობი 52 800 კმ²) მოსოფელს ფართობით არძაშე უკაბეტაში ტყაჩირიე. [[1961]] წანას ქიანაშ ცენტრალურ ნორთის დირსხუ, სავანეფიშ დო ტიოზეფიშ ორთაშური ფაუნას თხილანს. თეშ მოხ, თე ტყაჩირიშ ტერიტორია მომთაბარე ტომიშ [[ბუშმენეფი|სანი (ბუშმენეფი)]]შ ორენი რე. * [[ჩობე (ერუანული პარკი)|ერუანული პარკი ჩობე]] (ფართობი 10 566 კმ²), [[1967]] წანას, ერუანულ პარკო გეგმიცხადჷ (თეიშახ ტყაჩირიშ სტატუსი უღუდუ). თე პარკი რჩქინელიე მუშ ბიომიარეფერუამობათ: პარკიშ ტერიტორიას 4 ეკოსისტემა მილარე. პარკიშ ტერიტორიას მოსოფელიშ არძაშე დიდი მუნჭყვიშ პოპულაცია არსებენს. * [[მორემი (ტყაჩირი)|მორემიშ ტყაჩირი]] ოკავანგოშ დელტაშ ბჟაეიოლი ნორთის იდვალუაფუ დო 4871 კმ² ფართობის იკენჷს. * [[გჩვიხაბაშ ფაქვეფი]], ბოტსვანაშ [[ოორუე-ბჟადალი აკანი (ბოტსვანა)|ოორუე-ბჟადალი აკანს]] იდვალუაფუ. === ნოღეფი === [[ფაილი:GaberoneAerial.jpg|thumb|right|200px|გაბორონეშ სურათი ჟიშე]] ქიანას [[ურბანიზაცია|ურბანიზაციშ]] ძალამი მაღალი დონე გირშუმუაფუ: თუ [[1981]] წანას ონოღე მახორობა 18 %-ს აკადგინანდჷ, [[2005]] წანაშო — 53,6 % რდჷ. ქიანაშ უკაბეტაში ნოღა ბოტსვანაშ ნანანოღა [[გაბორონე]] რე, სოდეთ 199 600 ადამიერი ოხორანს (2004). == ზოხორინელი ბოტსვანა == [[გოართოიანაფილი ომაფე]]ს ვაკოდუ ქიანაშ პოლიტიკური მონწყუალაშ თირუა, თი ბორჯიშახ, მუჟამსჷთ ქიანაშ ეკონომიკაქ ზოხორინელო ქიდიჭყჷ გოვითარაფა. [[1964]] წანას, კოლონიურ ადმინისტრაციაქ დეთანხმუ ქიანაშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადაფაშ შელებუანობას; [[1965]] წანას დუდმართუქა მიშაღალილქ იჸუ, ქიანაშ ნანანოღა გინოღალილქ იჸუ ნოღა [[მაფიკენგი]]შე ბიწორას ეგაფილჷ ნოღა [[გაბორონე]]შა, დო [[1966]] წანას, ბოტსვანაშ რესპუბლიკაქ ზოხორინალა გჷმაცხადჷ. პირველი პრემიერ-მინისტრი [[სერესტე კჰამა]] რდჷ. თე ადამიერი, ხოლო ჟირიშა რდჷ გიშაგორილი დო [[1980]] წანას დოღურუ, ქიანაშ პრეზიდენტიშ პოსტიშ რინაშ ბორჯის. == პოლიტიკური მონწყუალა == === სახენწჷფო ნწყუალა === ბოტსვანა ანდაპარტიული სისტემაშ დემოკრატიული [[რესპუბლიკა|რესპუბლიკა]] რე. ==== ემაჸონაფალი ხეშუულობა ==== უმაღალაში დუდგემახვენჯი, სახენწჷფოშ დო თარობაშ მადუდე, [[ბოტსვანაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] რე, ნამუსჷთ ერუანული ასამბლეა უბრალო უმენტაშობათ, 5 წანაშ ხანით გიშმაგორუნს. პრეზიდენტის მინისტრეფიშ კაბინეტიშ მაკათურეფიშ დო ვიცე-პრეზიდენტიშ დორინაფაშ დო გინორინაფაშ, ლჷმაშ დო თინჩალაშ ოკითხეეფიშ გინოჭყვიდირი, პარლამენტიშ მიღებულ კანონეფშა [[ვეტო]]შ გედვალაშ ნება უღუ. ==== კანონდუმადვალუ ხეშუულობა ==== [[ფაილი:BotswanaParliament.jpg|thumb|right|200px|ბოტსვანაშ პარლამენტიშ ნოდგჷმი]] ბოტსვანაშ ჟირპალატამი პარლამენტი აკმოდირთუ ერუანული ასამბლეაშე დო ხემანჯღვერეეფიშ პალატაშე. ერუანული ასამბლეა 61 მაკათურშე აკმოდირთუ, სო ჸურეშე 57 მაკათური გიშეგორუაფუ ბონი გიშაგორუეფით დო 4-ის უმენტაშობაშ პარტია დუთმარინუანს. პარლამენტიშ არძა მაკათური 5 წანაშ ვადათ გიშმეგორუაფუ. ხემანჯღვერეეფიშ პალატა 15 მაკათურშე აკმოდირთუ — 8 ხემანჯღვერი დიდი ტომეფიშ წჷმმარიანფალეფი რენა — იროიანი მაკათურეფი, 4-ის — ჭიჭე აკანეფი გიშმაგორუნა 5 წანაშ ვადათ — დუთმარინუანს ხემანჯღვერეეფიშ პალატა. ==== სასამართალე ხეშუულობა ==== ბოტსვანაშ სასამართალო სისტემა უმაღალაშ სასამართალოშე, სააპელაციო სასამართალოშე დო მაართა, მაჟირა, მასუმა კლასიშ მაგისტრატიშ სასამართალოშე ეკმოდირთუ. იუსტიციაშ მინისტრის ქიანაშ პრეზიდენტი დუთმარინუანს. ქიანაშ იურიდიული სისტემა რომაულ-ჰოლანდიურ დო რჩქვანილობურ აბანურ სამართალსიე გერსხილი. === აკოანჯარაფილი ნძალეფი === [[2007]] წანაშ [[გერგობათუთა]]შ მუნაჩემეფით, ბოტსვანაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი 9 ვითოში ადამიერშე ეკმოდირთუ, თენეფს შქასიე 94,4% — არმია. ოურდუმე ხარჯეფი (2005) [[ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი|ედპ-შ]] 3,0%-ს აკმადგინანს. == ადმინისტრაცული გორთუალა == [[ფაილი:Botswana districts numbered.png|right|thumb|200px|ბოტსვანაშ აკანეფი]] ბოტსვანაშ ტერიტორია ადმინისტრაციულო 12 აკანო რე გორთილი: # [[ცენტრალური აკანი (ბოტსვანა)|ცენტრალური აკანი]] # [[განზი]] # [[კგალაგადი]] # [[კგატლენგი]] # [[კვენენგი]] # [[ოორუე-ბჟაეიოლი აკანი (ბოტსვანა)|ოორუე-ბჟაეიოლი აკანი]] # [[ოორუე-ბჟადალი აკანი (ბოტსვანა)|ოორუე-ბჟადალი აკანი]] # [[ობჟათე-ბჟაეიოლი აკანი (ბოტსვანა)|ობჟათე-ბჟაეიოლი აკანი]] # [[ობჟათე აკანი (ბოტსვანა)|ობჟათე აკანი]] თე აკანეფი 28 სუბაკანო ირთუ. == მახორობა == === დემოგრაფიული მუნაჩამეფი === [[ფაილი:Naro Bushmen hunting in the Central Kalahari Game Reserve, Botswana 2008.jpg|thumb|right|200px|[[ბუშმენეფი|ბუშმენი]]-ჯინორი.]] ბოტსვანაშ მახორობა დოხოლაფირო 2 მილიონ ადამიერს აკმადგინანს, თაჸურეშე [[ტსვანა (კათა)|ტსვანა]] - 66,8%, [[კალანგა (კათა)|კალანგა]] - 14,8%, [[ნდებელე (კათა)|ნდებელე]] - 1,7 %, [[გერერო]] - 1,4%, [[ბუშმენეფი|სანი (ბუშმენეფი)]] - 1,3%, [[აფრიკანერეფი]] - 1,3%, შხვეფი - 12,7 %. [[მახორობაშ მეჭედალა]] — 3,2 ადამიერი კმ²-ს. ქიანაშ მახორობაშ 53,6% ნოღას ოხორანს (2005). მახორობაშ თელარაშ ოშქაშე მუდანობა ([[2007]] წანას): 51,6 წანა (ქომოლკათა), 49,6 წანა (ოსურკათა). [[დაბადება]] — 23,2 - 1000 მახორუშო (2007), [[ღურა]] — 13,6 - 1000 მახორუშო (2007). ორთაშობური ძინა — 9,6 - 1000 მახორუშო (2007). === რელიგია === ქიანაშ მახორობაშ დოხოლაფირო 70 % — [[ქირსიანობა|ქირსიანეფი ]] რენა (ანგლიკანეფი, მეთოდისტეფი დო შხვა). ხოლო [[ლუთერანობა|ლუთერანეფი]], [[კათოლიციზმი|კათოლიკეფი]], [[ეკონია დღალეფიშ ჯეგეეფიშ იოსე ქირსეშ ოხვამე|მორმონეფი]], [[მაშკვითა დღაშ ადვენტისტეფიშ ოხვამე|მაშკვითა დღაშ ადვენტისტეფიშ ოხვამე]], [[იეღოვაშ მოწამეეფი]], [[ბაპტიზმი|ბაპტისტეფი]], ჰოლანდიაშ რეფორმატორული ოხვამე, [[მენონალა|მენონეფი]] დო შხვა ქირსიანული კონფესიეფი. === ნინეფი === ბოტსვანაშ ოფიციალური ნინეფი - [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] დო [[ტსვანა (ნინა)|ტსვანა]] რე. ქიანაშ მახორობა შხვა ნინაშა ხოლო რაგადანს, არძაშე უმოსო გოფაჩილიე: * [[კალანგა (ნინა)|კალანგა]] — 150 ვითოში მარაგადე (2004) [[ოორუე-ბჟაეიოლი აკანი (ბოტსვანა)|ოორუე-ბჟაეიოლი აკანს]], [[ცენტრალური აკანი (ბოტსვანა)|ცენტრალური აკანიშ]] ბჟაეიოლურ ნორთის. უმოსო გოფაჩილი რე დიალექტი - ''ლილიმა''. * [[კგალაგადი (ნინა)|კგალაგადი]] — 40 ვითოში მარაგადე (2004). * [[გერერო (ნინა)|გერერო]] — 31 ვითოში მარაგადე (2006) [[ოორუე-ბჟადალი აკანი (ბოტსვანა)|ოორუე-ბჟადალ აკანს]], [[ცენტრალური აკანი (ბოტსვანა)|ცენტრალურ აკანს]], [[განზი]]შ, [[კგალაგადი]]შ დო [[კგატლენგიშ]] აკანეფს. * [[აფრიკაანსი]] — 20 ვითოში მარაგადე (2006) [[განზი]]შ აკანს, [[კგალაგადი]]შ აკანიშ ობჟათე ნორთის (გჷშაკერძაფილო, [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა]]შ ხურგაწჷკუმა ახლოს), [[კვენენგი]]შ აკანს, ტაკატოკვანწ. * [[მბუკუშუ (ნინა)|მბუკუშუ]] — 20 ვითოში მარაგადე (2004) [[ოორეუ-ბჟადალი აკანი (ბოტსვანა)|ოორეუ-ბჟადალ აკანს]]. * [[იეიი (ნინა)|იეიი]] — 20 ვითოში მარაგადე (2004) [[ოორუე-ბჟადალი აკანი (ბოტსვანა)|ოორუე-ბჟადალ]] დო [[ცენტრალური აკანი (ბოტსვანა)|ცენტრალურ]] აკანეფს. * [[ნდებელე (ნინა)|ნდებელე]] — 17 ვითოში მარაგადე (2006) [[ოორუე-ბჟაეიოლი აკანი (ბოტსვანა)|ოორუე-ბჟაეიოლ]] აკანს. * [[ბირვა (ნინა)|ბირვა]] — 15 ვითოში მარაგადე (2004) [[ცენტრალური აკანი (ბოტსვანა)|ცენტრალური]] აკანიშ ბობონონგიშ სუბაკანს. * [[ნამბია (ნინა)|ნამბია]] — 15 ვითოში მარაგადე (2004). * [[ლოზი (ნინა)|ლოზი]] — 14 ვითოში მარაგადე (2004). * [[ზეზურუ]] — ვითოში მარაგადე (2004). * [[ნარო (ნინა)|ნარო]] — 10 ვითოში მარაგადე (2004) [[განზი]]შ აკანს. == ტრანსპორტი დო კომუნიკაციეფი == 2002 წანაშ მუნაჩემეფით, ბოტსვანაშ რკინაშ შარეფიშ სიგინძა 888 კმ. კმადგინანს. წანამოწანას, მოშარეეფიშ გინოჸონაფა 106 მილიონს აკმადგინანს, ოღალუეფს - 747 ტონას (2001 წანაშ მუნაჩემეფით). ბოტსვანაშ რკინაშ შარაშ, არძაშე უმოს გირძე ნოჸელა რე 641 კმ., ნამუთ ობჟათე აფრიკაშ ნოღა [[კეიპტაუნი]]შე, ზიმბაბვეშ ნოღა [[ბულავაიო]]შა იდვალუაფუ, ნამუთ ნოღეფს - [[ლობაცე]]ს, [[გაბორონე]]ს დო [[ფრანსისტაუნი|ფრანსისტაუნს]] ართიანს მიკმარსხუანს. ოავტომობილე შარეფიშ ედომუშამი სიგინძა 24 455 კილომეტრიე, სო ჸურეშეთ 33 % ასფალტითიე ფორილი. 2005 წანას, ქიანას რეგისტრირებულიე - 82 056 ავტომანქანა, 74 387 ოხარგალი მანქანა დო ავტობუსი. 2001 წანაშ მუნაჩემეფით, ქიანას 92 აეროპორტი დო ეიოფურინალი ფართობიე. სახენწჷფო კომპანია [[Air Botswana]] რეგულარულო ახორციელენს რეისეფს ფრანსისტაუნშე, გაბორონეშე, მაუნაშე დო სელები-პიკვეშე. იხორციელებუაფუ ოერეფშქაშე რეისეფი [[იოჰანესბურგი|იოჰანესბურგჷშა]], [[მბაბანე|მბაბანეშა]] დო [[ჰარარე|ჰარარეშა]]. == ვალუტა == პულა, ბოტსვანაშ ვალუტათ მიშეღეს 1976 წანას, ნამუქჷთ [[ობჟათეაფრიკული რენდი]] დოთირუ. 1 პულა 100 თხებეს უდრენს.. == დღახუეფი == {| align="center" class="standard" |+ ! თარიღი|| ჯოხოდვალა|| ჯოხოდვალა ინგლისურ დო ცვანურ ნინას |----- | [[1 ღურთუთა]] || [[ახალი წანა]] (2 ღურთუთა ხოლო დღახურე) || ''New Year’s Day'' / ''Ngwaga o mosha'' |----- | მათირე თარიღი || დიდი ობიშხა || ''Good Friday'' / ''Labotlhano yo o molemo'' |----- | მათირე თარიღი || თანაფაშ თუთაშხა || ''Easter Monday'' |----- | მათირე თარიღი || [[ღორონთიშ ემაღალაფა|ემაღალაფა]] || ''Ascension Day'' / ''Tlhatlogo'' |----- | [[1 კვირკვე]] || სერ [[სერესტე ხამა|სერესტე ხამაშ]] დღა || ''Sir Seretse Khama Day'' |----- | კვირკვეშ მასუმა თუთაშხა|| პრეზიდენტიშ დღა (თე დღაშ გეჸვენჯი ხოლო დღახურე) || ''President’s Day'' |----- | [[30 ეკენია]] || [[ზოხორინალაშ დღა]] || ''Independence Day'' / ''Boipuso'' |----- | [[25 ქირსეთუთა]] || [[ქირსე]] (თე დღაშ გეჸვენჯი ხოლო დღახურე) || ''Christmas'' / ''Keresemose'' |+ |} == სოციალური სფერო == ===გონათუა === [[ფაილი:University of Botswana Faculty of Business.jpg|thumb|right|200px|ბოტსვანაშ უნივერსიტეტიშ კორპუსი.]] მახორობას ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა (2005) 78,6% რე. {| class="standard" |+ ბოტსვანაშ გონათუაშ დჷნაწესებუეფი ([[2004 წანა]]). |- !ოგურაფე დუნაწესებუეფი !ოგურაფე დუნაწესებუეფიშ მუდანობა !გიმაწურაფალეფიშ მუდანობა !მაგურაფუეფიშ მუდანობა !მაგურაფუეფიშ მუდანობა ართ გიმაწურაფალიშო |- |დაჭყაფუე სკოლეფი (ხანი 6-13 წანა)|| - 773||12 717||328 692||25,8 |- |ოშქაშე სკოლეფი (ხანი 14-18 წანა)|| - 278||10 620||225 526||21,2 |- |უმაღალაში გონათუა¹|| - 1||796||15 720||19,7 |} ¹ <small> ბოტსვანაშ უნივერსიტეტიშ მუნაჩამეფი </small> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.gov.bw/ ბოტსვანაშ თარობაშ ვებ-ხასჷლა] * [http://www.botswanatourism.co.bw/ ბოტსვანაშ ტურიზმიშ დეპარტამენტი] * [http://www.bankofbotswana.bw/ ბოტსვანაშ ბანკი] * [http://www.gazettebw.com/ Botswana Gazette] * [http://www.cso.gov.bw ბოტსვანაშ ცენტრალური სტატისტიკაშ დეპარტამენტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080302021935/http://www.cso.gov.bw/ |date=2008-03-02 }} * [https://www.constituteproject.org/constitution/Botswana_2002.pdf ბოტსვანაშ კონსტიტუცია] [[ინგლისური ნინა|ინგლისურო]] [[კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ბოტსვანა]] [[კატეგორია:უნიტარული სახენჷფოეფი]] [[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:ობჟათე აფრიკა]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ერეფიშ წორომაჸალობაშ ქიანეფი]] 2lo0vtbqcbrw7rptu3dvnjl6s3q2ylb 2 17088 251756 232028 2026-08-02T00:40:02Z Pathoschild 1520 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 251756 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User:Revi C.]] 88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut 3 17089 251758 232029 2026-08-02T01:09:26Z Pathoschild 1520 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 251758 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Revi C.]] o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o 0 19018 251743 243272 2026-08-01T16:24:32Z Narazeni 826 251743 wikitext text/x-wiki {{Short description|კოკ სახენწჷფო ოკიანეთის}} {{About|კოკ სახენწჷფოშ|ტანზანიურ ოფუტეშ გეშა|ნაურუ (ტანზანია){{!}}ნაურუ, ტანზანია}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{native name|na|Repubrikin Naoero}}<ref>{{cite book |editor-last1=Franks |editor-first1=Patricia C. |editor-last2=Bernier |editor-first2=Anthony |date=2018 |title=International Directory of National Archives |url=|location= |publisher=Rowman & Littlefield |page=263 |isbn=}}</ref> |ედომუშამი_ჯოხო = ნაოეროშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ნაურუ |შილა = Flag of Nauru.svg |გერბი = Coat of arms of Nauru.svg |რუკა = NRU orthographic.svg |ჰიმნი = [[ნაურუშ ჰიმნი|Nauru Bwiema]](Nauruan)<br />„ნაურუ, ჩქინი ომასქერე“<br>{{center|[[ფაილი:Nauru Bwiema.ogg]]}} |დევიზი =''God's Will First''<br>„ღოროთიშ ნება უპირველაშო“ |ოფიციალური_ნინეფი =[[ნაურუული ნინა|ნაურუული]]<br> [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[იარენი]] (''[[დე ფაქტო]]''){{efn|ნაურუს ვაუღჷ ოფიციალურ ნანანოღა, მარა იარენს იდვალუადუ პარლამენტი.<ref name=directory>{{cite book |title=Worldwide Government Directory with Intergovernmental Organizations |year=2013 |page=1131 |publisher=CQ Press}}</ref>}} |latd=0 |latm=32 |latNS=S |longd=166 |longm=55 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =[[დენიგომოდუ]] |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] საპრეზიდენტო-[[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] [[უპარტიე სისტემა|უპარტიე დემოკრატიათ]]<ref>{{cite web |title=Nauru's Constitution of 1968 with Amendments through 2015 |url=https://constituteproject.org/constitution/Nauru_2015.pdf?lang=en |website=constituteproject.org |access-date=17 March 2023 |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317104820/https://constituteproject.org/constitution/Nauru_2015.pdf?lang=en |url-status=live }}</ref> |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ნაურუშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[დევიდ ადეანგი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ნაურუშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ლიონელ აინგიმეა]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[ნაურუშ პარლამენტიშ სპიკერი|სპიკერი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = [[მარკუს სტივენი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 193-ა |ფართობი =21 |წყარი_% = 0.57 |ოეგებიე_მახორობა =12,025 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 229-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2025 |მახორობაშ_ცენზი = 12,000<ref name="Nauru Census">{{cite web |title=National Report on Population ad Housing |url=http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf |publisher=Nauru Bureau of Statistics |accessdate=9 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924120203/http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf |archivedate=24 September 2015 |url-status=dead}}</ref> |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2011 |მახორობაშ_მეჭედალა = 480 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 20-ა |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = $132 მილიონი<ref name=imf>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=58&pr.y=9&sy=2017&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=836&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=International Monetary Fund |access-date=1 October 2018 |archive-date=2 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502023235/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=58&pr.y=9&sy=2017&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=836&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a= |url-status=live }}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 192-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$10,962<ref name=imf/> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 119-ა |აგი =0.703 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} ვარა |აგი_კატეგორია = ოშქაშე |აგი_რანგი =124-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ავსტრალიური დოლარი|ავსტრალიურ დოლარი]] |ვალუტაშ_კოდი =AUD |ქიანაშ_კოდი =NR |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+12:00]]<ref>{{cite web |url=http://ronlaw.gov.nr/nauru_lpms/files/acts/e9004de516a6dc7f15596cdc573a7058.pdf |publisher=Department of Justice and Border Control |title=Nauru Standard Time Act 1978 |date=21 December 1978 |accessdate=11 September 2020 |archive-date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415110312/http://ronlaw.gov.nr/nauru_lpms/files/acts/e9004de516a6dc7f15596cdc573a7058.pdf |url-status=live }} Because of the peculiar way the legislation is worded the legal time is not GMT+12.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.nr]] |ოტელეფონე_კოდი =+674 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ნაურუ''' ({{lang-na|Naoero}}), ოფიციალურო '''ნაოეროშ რესპუბლიკა''' ({{lang-na|Repubrikin Naoero}}), უწოხ ჩინებულ მუჭოთ '''ჰამო კოკი''' (Pleasant Island) — ჯუკა [[კოკ ქიანა|კოკ ქიანა]] დო [[მიკროსახენწჷფო]] [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეშ]] ობჟათეშე. იდვალუაფუ [[ოკიანეთი]]შ [[მიკრონეზია]]შ სუბრეგიონს, ნამუშ უახოლაშ მოხურგე კოკ რე [[ბანაბა]] ([[კირიბატი]]შ ნორთი), ნამუთ ოორუე-ბჟაეიოლშე დოხოლაფირო 300 კილომეტრიშ მეძენას რე.<ref>{{cite web |last= |first= |work=II(8) Pacific Islands Monthly |title=Nauru and Ocean Island |date=15 March 1932 |url=https://nla.gov.au/nla.obj-310860816/view?partId=nla.obj-310873107#page/n37/mode/1up |accessdate=26 September 2021 |archivedate=26 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210926061901/https://nla.gov.au/nla.obj-310860816/view?partId=nla.obj-310873107#page/n37/mode/1up |url-status=live}}</ref> 21 კმ² ფართობით, ნაურუ მუშ სიჭიჭარეთ მოსოფელიშ მასუმა ქიანა რე [[ქიანეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ერკებული ფართობიშ მეჯინით|ფართობიშ მეჯინით]], თაშნეშე [[ერეფიშ წორომაჸალობა]]შ არძაშე უჭიჭაშ მაკათურ სახენწჷფო მუჭოთ ფართობიშ, თეშ მახორობაშ მუდანობათ. ქიანაშ მახორობა დოხოლაფირო 12 000 ადამიერს აკმადგინანს, ნამუთ მოსოფელიშ მასუმა არძაშე უჭიჭაშ რე (კოლონიეფიშ დო ზუღაშმელენ ტერიტორიეფიშ უმუშო). ნაურუ რე [[გოერო|გოეროშ]], ერეფიშ წორომაჸალობაშ დო [[აფრიკაშ, კარიბიშ დო რჩქალ ოკიანეშ ქიანეფიშ ორგანიზაცია]]შ მაკათური. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1000 წანას [[მიკრონეზიალეფი|მიკრონეზიალეფით]] დოხორელ ნაურუ, [[XIX ოშწანურა]]შ დალიას, [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანიაშ იმპერიაქ]] გეჭოფჷ დო მუშ კოლონიათ გჷმაცხადუ. პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, ქიანა [[ნაურუშ ოკუპაცია ავსტრალიაშით|ავსტრალიაქ ქიდიჸუნჷ]], უკულ — გჷნირთუ [[ერეფიშ ლიგა|ერეფიშ ლიგაშ სამანდატოთ]], ნამუსჷთ ავსტრალია გამაგენდჷ ახალ ზელანდია დო კაბეტ ბრიტანეთწკჷმა ართო, მუჭოთ წორომოგამიე. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, სუმ წანაშ გოძვენას, ნაურუ [[ნაურუშ ოკუპაცია იაპონიაშით|იაპონიაშ ოკუპაციაშ გიმე რდჷ]], ლჷმაშ თებაშ უკულ გჷნირთუ [[გოეროშ მოგამეობაშ ტერიტორია|გოეროშ მოგამეობაშ ტერიტორიათ]]. ნაურუქ ავსტრალიაშე [[ნაურუშ ზოხორინალაშ აქტი 1967|ზოხორინალა მიპალჷ]] 1968 წანას. 2001 წანაშე მოჸუნაფილ, შხვადოშხვა ბორჯის ქიანაქ მიღჷ მოხვარა ავსტრალიაშ თარობაშე ნაურუშ რეგიონალურ გინომუშებაშ ცენტრის, ონირზებელ ავსტრალიურ ემიგრანტეფიშ დაკებაშ ცენტრის დორინაფაშ მანგიორო. ავსტრალიაშა ჸონიერ დოყუნალაშ გეშა, კანკალე წყუ ნაურუს ავსტრალიურ [[კლიენტურ სახენწჷფო]]თ მიშინუანს.<ref>{{cite web |url=http://www.radionz.co.nz/national/programmes/ninetonoon/audio/201759087/pacific-correspondent-mike-field |title=Pacific correspondent Mike Field |date=18 June 2015 |work=Radio New Zealand |accessdate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210212050/http://www.radionz.co.nz/national/programmes/ninetonoon/audio/201759087/pacific-correspondent-mike-field |archivedate=10 December 2015 |url-status=live}}{{cite web |url=http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/13/naurus-former-chief-justice-predicts-legal-break-down |title=Nauru's former chief justice predicts legal break down |date=13 March 2014 |publisher=Special Broadcasting Service |accessdate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210214824/http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/13/naurus-former-chief-justice-predicts-legal-break-down |archivedate=10 December 2015 |url-status=live}}{{cite web |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2015/oct/28/this-is-abyans-story-and-it-is-australias-story |title=This is Abyan's story, and it is Australia's story |first=Ben |last=Doherty |work=The Guardian |date=28 October 2015 |accessdate=12 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170226051801/https://www.theguardian.com/australia-news/2015/oct/28/this-is-abyans-story-and-it-is-australias-story |archivedate=26 February 2017 |url-status=live}}</ref> ნაურუ რე [[ფოსფორიტი|ფოსფორიტულ]] კოკ, ჟიპიჯწკჷმა არხოს მადვალუ დინდარ ობადეშეფით, ნამუშ გეშათ 1900 წანაშე მოჸუნაფილი, დოხოლაფირო ართ ოშწანურაშ გოძვენას, ქიანაშ დინოხოლენ ტერიტორიაშ უკაბეტაშ ნორთ სარგებელამო, მარა აკმარცუაფალო მიპალუანდჷ.<ref>{{cite encyclopedia |last=Hogan |first=C Michael |year=2011 |url=http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 |title=Phosphate |encyclopedia=Encyclopedia of Earth |publisher=National Council for Science and the Environment |accessdate=17 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025180158/http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 |archivedate=25 October 2012 |url-status=live}}</ref> კოკის მოახალებაფონ [[ფოსფატი|ფოსფატიშ]] ოზირუექ გეთჷ 1990-იან წანეფს დო [[რესურსეფიშ ჭყალა|რესურსეფიშ ჭყალაშ]] კლასიკურ სამანგათ, მოპალერ სდინდარეშ უწორწე გამაგალაქ 2000-იან წლეფს სერიოზულ ფინანსურ პრობლემეფ გჷმიჭანუ.<ref>{{Cite journal |last=Pollock|first=Nancy|date=15 December 2014|title=Nauru Phosphate History and the Resource Curse Narrative|url=https://nauru-data.sprep.org/system/files/pollock.pdf|journal=Journal de la Société des Océanistes|pages=107-120}}{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2000/12/10/magazine/the-billion-dollar-shack.html?mcubz=1 |title=The Billion-Dollar Shack |first=Jack |last=Hitt |newspaper=The New York Times |date=10 December 2000 |accessdate=29 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180116140500/http://www.nytimes.com/2000/12/10/magazine/the-billion-dollar-shack.html?mcubz=1 |archivedate=16 January 2018 |url-status=live}}</ref> ნაურუშ ეკონომიკაქ ჭიე-ჭიეთ აკინწყუ 2010-იან წანეფს. == ადმინისტრაციული მონწყუალა == [[ფაილი:Nauru-districts-fr.svg|მარცხნივ|thumb|300px|ნაურუშ ადმინისტრაციული რუკა]] ნაურუშ რესპუბლიკა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მონწყუალაშჸურე აკმოდირთუ 14 [[ნაურუშ რაიონეფი|რაიონშე]]: {| class="wikitable" |-class="hintergrundfarbe6" ! № || რაიონი || ჯვეში<br />ოხორუე || ფართობი,<br />კმ² || მახორობა,<br />ად. (2005) || მეჭედალა,<br />ად./კმ² || ოფუტეეფიშ<br />მუდანობა |- | 1 || [[აივო]] || აიუე || align="right" | 1,00 || align="right" | 1092 || align="right" | 1092,00 || align="right" | 8 |- | 2 || [[ანაბარი (რაიონი)|ანაბარი]] || ანებვორი || align="right" | 1,43 || align="right" | 502 || align="right" | 351,05 || align="right" | 15 |- | 3 || [[ანეტანი]] || ანეტანი || align="right" | 1,00 || align="right" | 516 || align="right" | 516,00 || align="right" | 12 |- | 4 || [[ანიბარი]] || ენიბოდი || align="right" | 3,14 || align="right" | 160 || align="right" | 50,96 || align="right" | 17 |- | 5 || [[ბაიტი (რაიონი)|ბაიტი]] || ბაიდი || align="right" | 1,23 || align="right" | 572 || align="right" | 465,04 || align="right" | 15 |- | 6 || [[ბოე]] || ბოი || align="right" | 0,66 || align="right" | 795 || align="right" | 1204,55 || align="right" | 4 |- | 7 || [[ბუადა]] || არენიბოკი || align="right" | 2,66 || align="right" | 716 || align="right" | 269,17 || align="right" | 14 |- | 8 || [[დენიგომოდუ]] || დენიკომოტუ || align="right" | 1,18 || align="right" | 2827 || align="right" | 2395,76 || align="right" | 17 |- | 9 || [[ევა (რაიონი)|ევა]] || ეუა || align="right" | 1,17 || align="right" | 318 || align="right" | 271,79 || align="right" | 12 |- | 10 || [[იუვი]] || იუბი || align="right" | 1,12 || align="right" | 303 || align="right" | 270,54 || align="right" | 13 |- | 11 || [[მენენგი]] || მენენი || align="right" | 2,88 || align="right" | 1830 || align="right" | 635,42 || align="right" | 18 |- | 12 || [[ნიბოკი]] || ენიბეკი || align="right" | 1,36 || align="right" | 432 || align="right" | 317,65 || align="right" | 11 |- | 13 || [[უაბო]] || უებოი || align="right" | 0,97 || align="right" | 335 || align="right" | 345,36 || align="right" | 6 |- | 14 || [[იარენი]] || მოკუა || align="right" | 1,50 || align="right" | 820 || align="right" | 546,67 || align="right" | 7 |-style="background: #CCC;" | class="sortbottom" | || '''ნაურუ''' || ნაოურო|| align="right" | 21,30 || align="right" | 11 218 || align="right" | 526,67 || align="right" | 169 |} ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008594/1008594a1.htm ინფორმაცია ნაურუშ გეშა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080629054739/http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008594/1008594a1.htm |date=2008-06-29 }} * [http://minicount.narod.ru/nauru.html კ. ნაურუ] * [http://archive.travel.ru/nauru/3607.html ნაურუ (1998)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113221324/http://archive.travel.ru/nauru/3607.html |date=2012-11-13 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{Commons|Nauru|ნაურუ}} {{მერკე}} {{ერეფიშ წორომაჸალობა}} [[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი]] 19nn5xfbtw2vtb55h2aok5ukjlarj7d 251744 251743 2026-08-01T16:25:26Z Narazeni 826 251744 wikitext text/x-wiki {{Short description|კოკ სახენწჷფო ოკიანეთის}} {{About|კოკ სახენწჷფოშ|ტანზანიურ ოფუტეშ გეშა|ნაურუ (ტანზანია){{!}}ნაურუ, ტანზანია}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{native name|na|Repubrikin Naoero}}<ref>{{cite book |editor-last1=Franks |editor-first1=Patricia C. |editor-last2=Bernier |editor-first2=Anthony |date=2018 |title=International Directory of National Archives |url=|location= |publisher=Rowman & Littlefield |page=263 |isbn=}}</ref> |ედომუშამი_ჯოხო = ნაოეროშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ნაურუ |შილა = Flag of Nauru.svg |გერბი = Coat of arms of Nauru.svg |რუკა = NRU orthographic.svg |ჰიმნი = [[ნაურუშ ჰიმნი|Nauru Bwiema]](Nauruan)<br />„ნაურუ, ჩქინი ომასქერე“<br>{{center|[[ფაილი:Nauru Bwiema.ogg]]}} |დევიზი =''God's Will First''<br>„ღოროთიშ ნება უპირველაშო“ |ოფიციალური_ნინეფი =[[ნაურუული ნინა|ნაურუული]]<br> [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[იარენი]] (''[[დე ფაქტო]]''){{efn|ნაურუს ვაუღჷ ოფიციალურ ნანანოღა, მარა იარენს იდვალუადუ პარლამენტი.<ref name=directory>{{cite book |title=Worldwide Government Directory with Intergovernmental Organizations |year=2013 |page=1131 |publisher=CQ Press}}</ref>}} |latd=0 |latm=32 |latNS=S |longd=166 |longm=55 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =[[დენიგომოდუ]] |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] საპრეზიდენტო-[[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] [[უპარტიე სისტემა|უპარტიე დემოკრატიათ]]<ref>{{cite web |title=Nauru's Constitution of 1968 with Amendments through 2015 |url=https://constituteproject.org/constitution/Nauru_2015.pdf?lang=en |website=constituteproject.org |access-date=17 March 2023 |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317104820/https://constituteproject.org/constitution/Nauru_2015.pdf?lang=en |url-status=live }}</ref> |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ნაურუშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[დევიდ ადეანგი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ნაურუშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ლიონელ აინგიმეა]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[ნაურუშ პარლამენტიშ სპიკერი|სპიკერი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = [[მარკუს სტივენი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 193-ა |ფართობი =21 |წყარი_% = 0.57 |ოეგებიე_მახორობა =12,025 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 229-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2025 |მახორობაშ_ცენზი = 12,000<ref name="Nauru Census">{{cite web |title=National Report on Population ad Housing |url=http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf |publisher=Nauru Bureau of Statistics |accessdate=9 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924120203/http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf |archivedate=24 September 2015 |url-status=dead}}</ref> |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2011 |მახორობაშ_მეჭედალა = 480 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 20-ა |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = $132 მილიონი<ref name=imf>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=58&pr.y=9&sy=2017&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=836&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=International Monetary Fund |access-date=1 October 2018 |archive-date=2 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502023235/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=58&pr.y=9&sy=2017&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=836&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a= |url-status=live }}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 192-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$10,962<ref name=imf/> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 119-ა |აგი =0.703 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} ვარა |აგი_კატეგორია = ოშქაშე |აგი_რანგი =124-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ავსტრალიური დოლარი|ავსტრალიურ დოლარი]] |ვალუტაშ_კოდი =AUD |ქიანაშ_კოდი =NR |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+12:00]]<ref>{{cite web |url=http://ronlaw.gov.nr/nauru_lpms/files/acts/e9004de516a6dc7f15596cdc573a7058.pdf |publisher=Department of Justice and Border Control |title=Nauru Standard Time Act 1978 |date=21 December 1978 |accessdate=11 September 2020 |archive-date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415110312/http://ronlaw.gov.nr/nauru_lpms/files/acts/e9004de516a6dc7f15596cdc573a7058.pdf |url-status=live }} Because of the peculiar way the legislation is worded the legal time is not GMT+12.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.nr]] |ოტელეფონე_კოდი =+674 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ნაურუ''' ({{lang-na|Naoero}}), ოფიციალურო '''ნაოეროშ რესპუბლიკა''' ({{lang-na|Repubrikin Naoero}}), უწოხ ჩინებულ მუჭოთ '''ჰამო კოკი''' (Pleasant Island) — ჯუკა [[კოკ ქიანა|კოკ ქიანა]] დო [[მიკროსახენწჷფო]] [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეშ]] ობჟათეშე. იდვალუაფუ [[ოკიანეთი]]შ [[მიკრონეზია]]შ სუბრეგიონს, ნამუშ უახოლაშ მოხურგე კოკ რე [[ბანაბა]] ([[კირიბატი]]შ ნორთი), ნამუთ ოორუე-ბჟაეიოლშე დოხოლაფირო 300 კილომეტრიშ მეძენას რე.<ref>{{cite web |last= |first= |work=II(8) Pacific Islands Monthly |title=Nauru and Ocean Island |date=15 March 1932 |url=https://nla.gov.au/nla.obj-310860816/view?partId=nla.obj-310873107#page/n37/mode/1up |accessdate=26 September 2021 |archivedate=26 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210926061901/https://nla.gov.au/nla.obj-310860816/view?partId=nla.obj-310873107#page/n37/mode/1up |url-status=live}}</ref> 21 კმ² ფართობით, ნაურუ მუშ სიჭიჭარეთ მოსოფელიშ მასუმა ქიანა რე [[ქიანეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ერკებული ფართობიშ მეჯინით|ფართობიშ მეჯინით]], თაშნეშე [[ერეფიშ წორომაჸალობა]]შ არძაშე უჭიჭაშ მაკათურ სახენწჷფო მუჭოთ ფართობიშ, თეშ მახორობაშ მუდანობათ. ქიანაშ მახორობა დოხოლაფირო 12 000 ადამიერს აკმადგინანს, ნამუთ მოსოფელიშ მასუმა არძაშე უჭიჭაშ რე (კოლონიეფიშ დო ზუღაშმელენ ტერიტორიეფიშ უმუშო). ნაურუ რე [[გოერო|გოეროშ]], ერეფიშ წორომაჸალობაშ დო [[აფრიკაშ, კარიბიშ დო რჩქალ ოკიანეშ ქიანეფიშ ორგანიზაცია]]შ მაკათური. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1000 წანას [[მიკრონეზიალეფი|მიკრონეზიალეფით]] დოხორელ ნაურუ, [[XIX ოშწანურა]]შ დალიას, [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანიაშ იმპერიაქ]] გეჭოფჷ დო მუშ კოლონიათ გჷმაცხადუ. პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, ქიანა [[ნაურუშ ოკუპაცია ავსტრალიაშით|ავსტრალიაქ ქიდიჸუნჷ]], უკულ — გჷნირთუ [[ერეფიშ ლიგა|ერეფიშ ლიგაშ სამანდატოთ]], ნამუსჷთ ავსტრალია გამაგენდჷ ახალ ზელანდია დო კაბეტ ბრიტანეთწკჷმა ართო, მუჭოთ წორომოგამიე. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, სუმ წანაშ გოძვენას, ნაურუ [[ნაურუშ ოკუპაცია იაპონიაშით|იაპონიაშ ოკუპაციაშ გიმე რდჷ]], ლჷმაშ თებაშ უკულ გჷნირთუ [[გოეროშ მოგამეობაშ ტერიტორია|გოეროშ მოგამეობაშ ტერიტორიათ]]. ნაურუქ ავსტრალიაშე [[ნაურუშ ზოხორინალაშ აქტი 1967|ზოხორინალა მიპალჷ]] 1968 წანას. 2001 წანაშე მოჸუნაფილი, შხვადოშხვა ბორჯის ქიანაქ მიღჷ მოხვარა ავსტრალიაშ თარობაშე ნაურუშ რეგიონალურ გინომუშებაშ ცენტრის, ონირზებელ ავსტრალიურ ემიგრანტეფიშ დაკებაშ ცენტრის დორინაფაშ მანგიორო. ავსტრალიაშა ჸონიერ დოყუნალაშ გეშა, კანკალე წყუ ნაურუს ავსტრალიურ [[კლიენტურ სახენწჷფო]]თ მიშინუანს.<ref>{{cite web |url=http://www.radionz.co.nz/national/programmes/ninetonoon/audio/201759087/pacific-correspondent-mike-field |title=Pacific correspondent Mike Field |date=18 June 2015 |work=Radio New Zealand |accessdate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210212050/http://www.radionz.co.nz/national/programmes/ninetonoon/audio/201759087/pacific-correspondent-mike-field |archivedate=10 December 2015 |url-status=live}}{{cite web |url=http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/13/naurus-former-chief-justice-predicts-legal-break-down |title=Nauru's former chief justice predicts legal break down |date=13 March 2014 |publisher=Special Broadcasting Service |accessdate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210214824/http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/13/naurus-former-chief-justice-predicts-legal-break-down |archivedate=10 December 2015 |url-status=live}}{{cite web |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2015/oct/28/this-is-abyans-story-and-it-is-australias-story |title=This is Abyan's story, and it is Australia's story |first=Ben |last=Doherty |work=The Guardian |date=28 October 2015 |accessdate=12 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170226051801/https://www.theguardian.com/australia-news/2015/oct/28/this-is-abyans-story-and-it-is-australias-story |archivedate=26 February 2017 |url-status=live}}</ref> ნაურუ რე [[ფოსფორიტი|ფოსფორიტულ]] კოკ, ჟიპიჯწკჷმა არხოს მადვალუ დინდარ ობადეშეფით, ნამუშ გეშათ 1900 წანაშე მოჸუნაფილი, დოხოლაფირო ართ ოშწანურაშ გოძვენას, ქიანაშ დინოხოლენ ტერიტორიაშ უკაბეტაშ ნორთ სარგებელამო, მარა აკმარცუაფალო მიპალუანდჷ.<ref>{{cite encyclopedia |last=Hogan |first=C Michael |year=2011 |url=http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 |title=Phosphate |encyclopedia=Encyclopedia of Earth |publisher=National Council for Science and the Environment |accessdate=17 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025180158/http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 |archivedate=25 October 2012 |url-status=live}}</ref> კოკის მოახალებაფონ [[ფოსფატი|ფოსფატიშ]] ოზირუექ გეთჷ 1990-იან წანეფს დო [[რესურსეფიშ ჭყალა|რესურსეფიშ ჭყალაშ]] კლასიკურ სამანგათ, მოპალერ სდინდარეშ უწორწე გამაგალაქ 2000-იან წლეფს სერიოზულ ფინანსურ პრობლემეფ გჷმიჭანუ.<ref>{{Cite journal |last=Pollock|first=Nancy|date=15 December 2014|title=Nauru Phosphate History and the Resource Curse Narrative|url=https://nauru-data.sprep.org/system/files/pollock.pdf|journal=Journal de la Société des Océanistes|pages=107-120}}{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2000/12/10/magazine/the-billion-dollar-shack.html?mcubz=1 |title=The Billion-Dollar Shack |first=Jack |last=Hitt |newspaper=The New York Times |date=10 December 2000 |accessdate=29 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180116140500/http://www.nytimes.com/2000/12/10/magazine/the-billion-dollar-shack.html?mcubz=1 |archivedate=16 January 2018 |url-status=live}}</ref> ნაურუშ ეკონომიკაქ ჭიე-ჭიეთ აკინწყუ 2010-იან წანეფს. == ადმინისტრაციული მონწყუალა == [[ფაილი:Nauru-districts-fr.svg|მარცხნივ|thumb|300px|ნაურუშ ადმინისტრაციული რუკა]] ნაურუშ რესპუბლიკა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მონწყუალაშჸურე აკმოდირთუ 14 [[ნაურუშ რაიონეფი|რაიონშე]]: {| class="wikitable" |-class="hintergrundfarbe6" ! № || რაიონი || ჯვეში<br />ოხორუე || ფართობი,<br />კმ² || მახორობა,<br />ად. (2005) || მეჭედალა,<br />ად./კმ² || ოფუტეეფიშ<br />მუდანობა |- | 1 || [[აივო]] || აიუე || align="right" | 1,00 || align="right" | 1092 || align="right" | 1092,00 || align="right" | 8 |- | 2 || [[ანაბარი (რაიონი)|ანაბარი]] || ანებვორი || align="right" | 1,43 || align="right" | 502 || align="right" | 351,05 || align="right" | 15 |- | 3 || [[ანეტანი]] || ანეტანი || align="right" | 1,00 || align="right" | 516 || align="right" | 516,00 || align="right" | 12 |- | 4 || [[ანიბარი]] || ენიბოდი || align="right" | 3,14 || align="right" | 160 || align="right" | 50,96 || align="right" | 17 |- | 5 || [[ბაიტი (რაიონი)|ბაიტი]] || ბაიდი || align="right" | 1,23 || align="right" | 572 || align="right" | 465,04 || align="right" | 15 |- | 6 || [[ბოე]] || ბოი || align="right" | 0,66 || align="right" | 795 || align="right" | 1204,55 || align="right" | 4 |- | 7 || [[ბუადა]] || არენიბოკი || align="right" | 2,66 || align="right" | 716 || align="right" | 269,17 || align="right" | 14 |- | 8 || [[დენიგომოდუ]] || დენიკომოტუ || align="right" | 1,18 || align="right" | 2827 || align="right" | 2395,76 || align="right" | 17 |- | 9 || [[ევა (რაიონი)|ევა]] || ეუა || align="right" | 1,17 || align="right" | 318 || align="right" | 271,79 || align="right" | 12 |- | 10 || [[იუვი]] || იუბი || align="right" | 1,12 || align="right" | 303 || align="right" | 270,54 || align="right" | 13 |- | 11 || [[მენენგი]] || მენენი || align="right" | 2,88 || align="right" | 1830 || align="right" | 635,42 || align="right" | 18 |- | 12 || [[ნიბოკი]] || ენიბეკი || align="right" | 1,36 || align="right" | 432 || align="right" | 317,65 || align="right" | 11 |- | 13 || [[უაბო]] || უებოი || align="right" | 0,97 || align="right" | 335 || align="right" | 345,36 || align="right" | 6 |- | 14 || [[იარენი]] || მოკუა || align="right" | 1,50 || align="right" | 820 || align="right" | 546,67 || align="right" | 7 |-style="background: #CCC;" | class="sortbottom" | || '''ნაურუ''' || ნაოურო|| align="right" | 21,30 || align="right" | 11 218 || align="right" | 526,67 || align="right" | 169 |} ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008594/1008594a1.htm ინფორმაცია ნაურუშ გეშა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080629054739/http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008594/1008594a1.htm |date=2008-06-29 }} * [http://minicount.narod.ru/nauru.html კ. ნაურუ] * [http://archive.travel.ru/nauru/3607.html ნაურუ (1998)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113221324/http://archive.travel.ru/nauru/3607.html |date=2012-11-13 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{Commons|Nauru|ნაურუ}} {{მერკე}} {{ერეფიშ წორომაჸალობა}} [[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი]] 496vccj7nx0fwz9z7toujol9ras6nct 251745 251744 2026-08-01T16:28:09Z Narazeni 826 251745 wikitext text/x-wiki {{Short description|კოკ სახენწჷფო ოკიანეთის}} {{About|კოკ სახენწჷფოშ|ტანზანიურ ოფუტეშ გეშა|ნაურუ (ტანზანია){{!}}ნაურუ, ტანზანია}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{native name|na|Repubrikin Naoero}}<ref>{{cite book |editor-last1=Franks |editor-first1=Patricia C. |editor-last2=Bernier |editor-first2=Anthony |date=2018 |title=International Directory of National Archives |url=|location= |publisher=Rowman & Littlefield |page=263 |isbn=}}</ref> |ედომუშამი_ჯოხო = ნაოეროშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ნაურუ |შილა = Flag of Nauru.svg |გერბი = Coat of arms of Nauru.svg |რუკა = NRU orthographic.svg |ჰიმნი = [[ნაურუშ ჰიმნი|Nauru Bwiema]](Nauruan)<br />„ნაურუ, ჩქინ ოდაბადე“<br>{{center|[[ფაილი:Nauru Bwiema.ogg]]}} |დევიზი =''God's Will First''<br>„ღოროთიშ ნება უპირველაშო“ |ოფიციალური_ნინეფი =[[ნაურუული ნინა|ნაურუული]]<br> [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[იარენი]] (''[[დე ფაქტო]]''){{efn|ნაურუს ვაუღჷ ოფიციალურ ნანანოღა, მარა იარენს იდვალუადუ პარლამენტი.<ref name=directory>{{cite book |title=Worldwide Government Directory with Intergovernmental Organizations |year=2013 |page=1131 |publisher=CQ Press}}</ref>}} |latd=0 |latm=32 |latNS=S |longd=166 |longm=55 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =[[დენიგომოდუ]] |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] საპრეზიდენტო-[[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] [[უპარტიე სისტემა|უპარტიე დემოკრატიათ]]<ref>{{cite web |title=Nauru's Constitution of 1968 with Amendments through 2015 |url=https://constituteproject.org/constitution/Nauru_2015.pdf?lang=en |website=constituteproject.org |access-date=17 March 2023 |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317104820/https://constituteproject.org/constitution/Nauru_2015.pdf?lang=en |url-status=live }}</ref> |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ნაურუშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[დევიდ ადეანგი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ნაურუშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ლიონელ აინგიმეა]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[ნაურუშ პარლამენტიშ სპიკერი|სპიკერი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = [[მარკუს სტივენი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 193-ა |ფართობი =21 |წყარი_% = 0.57 |ოეგებიე_მახორობა =12,025 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 229-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2025 |მახორობაშ_ცენზი = 12,000<ref name="Nauru Census">{{cite web |title=National Report on Population ad Housing |url=http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf |publisher=Nauru Bureau of Statistics |accessdate=9 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924120203/http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf |archivedate=24 September 2015 |url-status=dead}}</ref> |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2011 |მახორობაშ_მეჭედალა = 480 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 20-ა |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = $132 მილიონი<ref name=imf>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=58&pr.y=9&sy=2017&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=836&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=International Monetary Fund |access-date=1 October 2018 |archive-date=2 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502023235/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=58&pr.y=9&sy=2017&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=836&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a= |url-status=live }}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 192-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$10,962<ref name=imf/> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 119-ა |აგი =0.703 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} ვარა |აგი_კატეგორია = ოშქაშე |აგი_რანგი =124-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ავსტრალიური დოლარი|ავსტრალიურ დოლარი]] |ვალუტაშ_კოდი =AUD |ქიანაშ_კოდი =NR |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+12:00]]<ref>{{cite web |url=http://ronlaw.gov.nr/nauru_lpms/files/acts/e9004de516a6dc7f15596cdc573a7058.pdf |publisher=Department of Justice and Border Control |title=Nauru Standard Time Act 1978 |date=21 December 1978 |accessdate=11 September 2020 |archive-date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415110312/http://ronlaw.gov.nr/nauru_lpms/files/acts/e9004de516a6dc7f15596cdc573a7058.pdf |url-status=live }} Because of the peculiar way the legislation is worded the legal time is not GMT+12.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.nr]] |ოტელეფონე_კოდი =+674 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ნაურუ''' ({{lang-na|Naoero}}), ოფიციალურო '''ნაოეროშ რესპუბლიკა''' ({{lang-na|Repubrikin Naoero}}), უწოხ ჩინებულ მუჭოთ '''ჰამო კოკი''' (Pleasant Island) — ჯუკა [[კოკ ქიანა|კოკ ქიანა]] დო [[მიკროსახენწჷფო]] [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეშ]] ობჟათეშე. იდვალუაფუ [[ოკიანეთი]]შ [[მიკრონეზია]]შ სუბრეგიონს, ნამუშ უახოლაშ მოხურგე კოკ რე [[ბანაბა]] ([[კირიბატი]]შ ნორთი), ნამუთ ოორუე-ბჟაეიოლშე დოხოლაფირო 300 კილომეტრიშ მეძენას რე.<ref>{{cite web |last= |first= |work=II(8) Pacific Islands Monthly |title=Nauru and Ocean Island |date=15 March 1932 |url=https://nla.gov.au/nla.obj-310860816/view?partId=nla.obj-310873107#page/n37/mode/1up |accessdate=26 September 2021 |archivedate=26 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210926061901/https://nla.gov.au/nla.obj-310860816/view?partId=nla.obj-310873107#page/n37/mode/1up |url-status=live}}</ref> 21 კმ² ფართობით, ნაურუ მუშ სიჭიჭარეთ მოსოფელიშ მასუმა ქიანა რე [[ქიანეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ერკებული ფართობიშ მეჯინით|ფართობიშ მეჯინით]], თაშნეშე [[ერეფიშ წორომაჸალობა]]შ არძაშე უჭიჭაშ მაკათურ სახენწჷფო მუჭოთ ფართობიშ, თეშ მახორობაშ მუდანობათ. ქიანაშ მახორობა დოხოლაფირო 12 000 ადამიერს აკმადგინანს, ნამუთ მოსოფელიშ მასუმა არძაშე უჭიჭაშ რე (კოლონიეფიშ დო ზუღაშმელენ ტერიტორიეფიშ უმუშო). ნაურუ რე [[გოერო|გოეროშ]], ერეფიშ წორომაჸალობაშ დო [[აფრიკაშ, კარიბიშ დო რჩქალ ოკიანეშ ქიანეფიშ ორგანიზაცია]]შ მაკათური. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1000 წანას [[მიკრონეზიალეფი|მიკრონეზიალეფით]] დოხორელ ნაურუ, [[XIX ოშწანურა]]შ დალიას, [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანიაშ იმპერიაქ]] გეჭოფჷ დო მუშ კოლონიათ გჷმაცხადუ. პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, ქიანა [[ნაურუშ ოკუპაცია ავსტრალიაშით|ავსტრალიაქ ქიდიჸუნჷ]], უკულ — გჷნირთუ [[ერეფიშ ლიგა|ერეფიშ ლიგაშ სამანდატოთ]], ნამუსჷთ ავსტრალია გამაგენდჷ ახალ ზელანდია დო კაბეტ ბრიტანეთწკჷმა ართო, მუჭოთ წორომოგამიე. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, სუმ წანაშ გოძვენას, ნაურუ [[ნაურუშ ოკუპაცია იაპონიაშით|იაპონიაშ ოკუპაციაშ გიმე რდჷ]], ლჷმაშ თებაშ უკულ გჷნირთუ [[გოეროშ მოგამეობაშ ტერიტორია|გოეროშ მოგამეობაშ ტერიტორიათ]]. ნაურუქ ავსტრალიაშე [[ნაურუშ ზოხორინალაშ აქტი 1967|ზოხორინალა მიპალჷ]] 1968 წანას. 2001 წანაშე მოჸუნაფილი, შხვადოშხვა ბორჯის ქიანაქ მიღჷ მოხვარა ავსტრალიაშ თარობაშე ნაურუშ რეგიონალურ გინომუშებაშ ცენტრის, ონირზებელ ავსტრალიურ ემიგრანტეფიშ დაკებაშ ცენტრის დორინაფაშ მანგიორო. ავსტრალიაშა ჸონიერ დოყუნალაშ გეშა, კანკალე წყუ ნაურუს ავსტრალიურ [[კლიენტურ სახენწჷფო]]თ მიშინუანს.<ref>{{cite web |url=http://www.radionz.co.nz/national/programmes/ninetonoon/audio/201759087/pacific-correspondent-mike-field |title=Pacific correspondent Mike Field |date=18 June 2015 |work=Radio New Zealand |accessdate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210212050/http://www.radionz.co.nz/national/programmes/ninetonoon/audio/201759087/pacific-correspondent-mike-field |archivedate=10 December 2015 |url-status=live}}{{cite web |url=http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/13/naurus-former-chief-justice-predicts-legal-break-down |title=Nauru's former chief justice predicts legal break down |date=13 March 2014 |publisher=Special Broadcasting Service |accessdate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210214824/http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/13/naurus-former-chief-justice-predicts-legal-break-down |archivedate=10 December 2015 |url-status=live}}{{cite web |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2015/oct/28/this-is-abyans-story-and-it-is-australias-story |title=This is Abyan's story, and it is Australia's story |first=Ben |last=Doherty |work=The Guardian |date=28 October 2015 |accessdate=12 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170226051801/https://www.theguardian.com/australia-news/2015/oct/28/this-is-abyans-story-and-it-is-australias-story |archivedate=26 February 2017 |url-status=live}}</ref> ნაურუ რე [[ფოსფორიტი|ფოსფორიტულ]] კოკ, ჟიპიჯწკჷმა არხოს მადვალუ დინდარ ობადეშეფით, ნამუშ გეშათ 1900 წანაშე მოჸუნაფილი, დოხოლაფირო ართ ოშწანურაშ გოძვენას, ქიანაშ დინოხოლენ ტერიტორიაშ უკაბეტაშ ნორთ სარგებელამო, მარა აკმარცუაფალო მიპალუანდჷ.<ref>{{cite encyclopedia |last=Hogan |first=C Michael |year=2011 |url=http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 |title=Phosphate |encyclopedia=Encyclopedia of Earth |publisher=National Council for Science and the Environment |accessdate=17 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025180158/http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 |archivedate=25 October 2012 |url-status=live}}</ref> კოკის მოახალებაფონ [[ფოსფატი|ფოსფატიშ]] ოზირუექ გეთჷ 1990-იან წანეფს დო [[რესურსეფიშ ჭყალა|რესურსეფიშ ჭყალაშ]] კლასიკურ სამანგათ, მოპალერ სდინდარეშ უწორწე გამაგალაქ 2000-იან წლეფს სერიოზულ ფინანსურ პრობლემეფ გჷმიჭანუ.<ref>{{Cite journal |last=Pollock|first=Nancy|date=15 December 2014|title=Nauru Phosphate History and the Resource Curse Narrative|url=https://nauru-data.sprep.org/system/files/pollock.pdf|journal=Journal de la Société des Océanistes|pages=107-120}}{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2000/12/10/magazine/the-billion-dollar-shack.html?mcubz=1 |title=The Billion-Dollar Shack |first=Jack |last=Hitt |newspaper=The New York Times |date=10 December 2000 |accessdate=29 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180116140500/http://www.nytimes.com/2000/12/10/magazine/the-billion-dollar-shack.html?mcubz=1 |archivedate=16 January 2018 |url-status=live}}</ref> ნაურუშ ეკონომიკაქ ჭიე-ჭიეთ აკინწყუ 2010-იან წანეფს. == ადმინისტრაციული მონწყუალა == [[ფაილი:Nauru-districts-fr.svg|მარცხნივ|thumb|300px|ნაურუშ ადმინისტრაციული რუკა]] ნაურუშ რესპუბლიკა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მონწყუალაშჸურე აკმოდირთუ 14 [[ნაურუშ რაიონეფი|რაიონშე]]: {| class="wikitable" |-class="hintergrundfarbe6" ! № || რაიონი || ჯვეში<br />ოხორუე || ფართობი,<br />კმ² || მახორობა,<br />ად. (2005) || მეჭედალა,<br />ად./კმ² || ოფუტეეფიშ<br />მუდანობა |- | 1 || [[აივო]] || აიუე || align="right" | 1,00 || align="right" | 1092 || align="right" | 1092,00 || align="right" | 8 |- | 2 || [[ანაბარი (რაიონი)|ანაბარი]] || ანებვორი || align="right" | 1,43 || align="right" | 502 || align="right" | 351,05 || align="right" | 15 |- | 3 || [[ანეტანი]] || ანეტანი || align="right" | 1,00 || align="right" | 516 || align="right" | 516,00 || align="right" | 12 |- | 4 || [[ანიბარი]] || ენიბოდი || align="right" | 3,14 || align="right" | 160 || align="right" | 50,96 || align="right" | 17 |- | 5 || [[ბაიტი (რაიონი)|ბაიტი]] || ბაიდი || align="right" | 1,23 || align="right" | 572 || align="right" | 465,04 || align="right" | 15 |- | 6 || [[ბოე]] || ბოი || align="right" | 0,66 || align="right" | 795 || align="right" | 1204,55 || align="right" | 4 |- | 7 || [[ბუადა]] || არენიბოკი || align="right" | 2,66 || align="right" | 716 || align="right" | 269,17 || align="right" | 14 |- | 8 || [[დენიგომოდუ]] || დენიკომოტუ || align="right" | 1,18 || align="right" | 2827 || align="right" | 2395,76 || align="right" | 17 |- | 9 || [[ევა (რაიონი)|ევა]] || ეუა || align="right" | 1,17 || align="right" | 318 || align="right" | 271,79 || align="right" | 12 |- | 10 || [[იუვი]] || იუბი || align="right" | 1,12 || align="right" | 303 || align="right" | 270,54 || align="right" | 13 |- | 11 || [[მენენგი]] || მენენი || align="right" | 2,88 || align="right" | 1830 || align="right" | 635,42 || align="right" | 18 |- | 12 || [[ნიბოკი]] || ენიბეკი || align="right" | 1,36 || align="right" | 432 || align="right" | 317,65 || align="right" | 11 |- | 13 || [[უაბო]] || უებოი || align="right" | 0,97 || align="right" | 335 || align="right" | 345,36 || align="right" | 6 |- | 14 || [[იარენი]] || მოკუა || align="right" | 1,50 || align="right" | 820 || align="right" | 546,67 || align="right" | 7 |-style="background: #CCC;" | class="sortbottom" | || '''ნაურუ''' || ნაოურო|| align="right" | 21,30 || align="right" | 11 218 || align="right" | 526,67 || align="right" | 169 |} ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008594/1008594a1.htm ინფორმაცია ნაურუშ გეშა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080629054739/http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008594/1008594a1.htm |date=2008-06-29 }} * [http://minicount.narod.ru/nauru.html კ. ნაურუ] * [http://archive.travel.ru/nauru/3607.html ნაურუ (1998)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113221324/http://archive.travel.ru/nauru/3607.html |date=2012-11-13 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{Commons|Nauru|ნაურუ}} {{მერკე}} {{ერეფიშ წორომაჸალობა}} [[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი]] ck1w1g7b7cphkf5q8tv2flo0qpg8tuf 251746 251745 2026-08-01T16:40:21Z Narazeni 826 251746 wikitext text/x-wiki {{Short description|კოკ სახენწჷფო ოკიანეთის}} {{About|კოკ სახენწჷფოშ|ტანზანიურ ოფუტეშ გეშა|ნაურუ (ტანზანია){{!}}ნაურუ, ტანზანია}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{native name|na|Repubrikin Naoero}}<ref>{{cite book |editor-last1=Franks |editor-first1=Patricia C. |editor-last2=Bernier |editor-first2=Anthony |date=2018 |title=International Directory of National Archives |url=|location= |publisher=Rowman & Littlefield |page=263 |isbn=}}</ref> |ედომუშამი_ჯოხო = ნაოეროშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ნაურუ |შილა = Flag of Nauru.svg |გერბი = Coat of arms of Nauru.svg |რუკა = NRU orthographic.svg |ჰიმნი = [[ნაურუშ ჰიმნი|Nauru Bwiema]](Nauruan)<br />„ნაურუ, ჩქინ ოდაბადე“<br>{{center|[[ფაილი:Nauru Bwiema.ogg]]}} |დევიზი =''God's Will First''<br>„ღოროთიშ ნება უპირველაშო“ |ოფიციალური_ნინეფი =[[ნაურუული ნინა|ნაურუული]]<br> [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[იარენი]] (''[[დე ფაქტო]]''){{efn|ნაურუს ვაუღჷ ოფიციალურ ნანანოღა, მარა იარენს იდვალუადუ პარლამენტი.<ref name=directory>{{cite book |title=Worldwide Government Directory with Intergovernmental Organizations |year=2013 |page=1131 |publisher=CQ Press}}</ref>}} |latd=0 |latm=32 |latNS=S |longd=166 |longm=55 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =[[დენიგომოდუ]] |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] საპრეზიდენტო-[[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] [[უპარტიე სისტემა|უპარტიე დემოკრატიათ]]<ref>{{cite web |title=Nauru's Constitution of 1968 with Amendments through 2015 |url=https://constituteproject.org/constitution/Nauru_2015.pdf?lang=en |website=constituteproject.org |access-date=17 March 2023 |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317104820/https://constituteproject.org/constitution/Nauru_2015.pdf?lang=en |url-status=live }}</ref> |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ნაურუშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[დევიდ ადეანგი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ნაურუშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ლიონელ აინგიმეა]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[ნაურუშ პარლამენტიშ სპიკერი|სპიკერი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = [[მარკუს სტივენი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 193-ა |ფართობი =21 |წყარი_% = 0.57 |ოეგებიე_მახორობა =12,025 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 229-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2025 |მახორობაშ_ცენზი = 12,000<ref name="Nauru Census">{{cite web |title=National Report on Population ad Housing |url=http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf |publisher=Nauru Bureau of Statistics |accessdate=9 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924120203/http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf |archivedate=24 September 2015 |url-status=dead}}</ref> |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2011 |მახორობაშ_მეჭედალა = 480 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 20-ა |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = $132 მილიონი<ref name=imf>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=58&pr.y=9&sy=2017&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=836&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=International Monetary Fund |access-date=1 October 2018 |archive-date=2 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502023235/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=58&pr.y=9&sy=2017&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=836&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a= |url-status=live }}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 192-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$10,962<ref name=imf/> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 119-ა |აგი =0.703 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} ვარა |აგი_კატეგორია = ოშქაშე |აგი_რანგი =124-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ავსტრალიური დოლარი|ავსტრალიურ დოლარი]] |ვალუტაშ_კოდი =AUD |ქიანაშ_კოდი =NR |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+12:00]]<ref>{{cite web |url=http://ronlaw.gov.nr/nauru_lpms/files/acts/e9004de516a6dc7f15596cdc573a7058.pdf |publisher=Department of Justice and Border Control |title=Nauru Standard Time Act 1978 |date=21 December 1978 |accessdate=11 September 2020 |archive-date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415110312/http://ronlaw.gov.nr/nauru_lpms/files/acts/e9004de516a6dc7f15596cdc573a7058.pdf |url-status=live }} Because of the peculiar way the legislation is worded the legal time is not GMT+12.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.nr]] |ოტელეფონე_კოდი =+674 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ნაურუ''' ({{lang-na|Naoero}}), ოფიციალურო '''ნაოეროშ რესპუბლიკა''' ({{lang-na|Repubrikin Naoero}}), უწოხ ჩინებულ მუჭოთ '''ჰამო კოკი''' (Pleasant Island) — ჯუკა [[კოკ ქიანა|კოკ ქიანა]] დო [[მიკროსახენწჷფო]] [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეშ]] ობჟათეშე. იდვალუაფუ [[ოკიანეთი]]შ [[მიკრონეზია]]შ სუბრეგიონს, ნამუშ უახოლაშ მოხურგე კოკ რე [[ბანაბა]] ([[კირიბატი]]შ ნორთი), ნამუთ ოორუე-ბჟაეიოლშე დოხოლაფირო 300 კილომეტრიშ მეძენას რე.<ref>{{cite web |last= |first= |work=II(8) Pacific Islands Monthly |title=Nauru and Ocean Island |date=15 March 1932 |url=https://nla.gov.au/nla.obj-310860816/view?partId=nla.obj-310873107#page/n37/mode/1up |accessdate=26 September 2021 |archivedate=26 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210926061901/https://nla.gov.au/nla.obj-310860816/view?partId=nla.obj-310873107#page/n37/mode/1up |url-status=live}}</ref> 21 კმ² ფართობით, ნაურუ მუშ სიჭიჭარეთ მოსოფელიშ მასუმა ქიანა რე [[ქიანეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ერკებული ფართობიშ მეჯინით|ფართობიშ მეჯინით]], თაშნეშე [[ერეფიშ წორომაჸალობა]]შ არძაშე უჭიჭაშ მაკათურ სახენწჷფო მუჭოთ ფართობიშ, თეშ მახორობაშ მუდანობათ. ქიანაშ მახორობა დოხოლაფირო 12 000 ადამიერს აკმადგინანს, ნამუთ მოსოფელიშ მასუმა არძაშე უჭიჭაშ რე (კოლონიეფიშ დო ზუღაშმელენ ტერიტორიეფიშ უმუშო). ნაურუ რე [[გოერო|გოეროშ]], ერეფიშ წორომაჸალობაშ დო [[აფრიკაშ, კარიბიშ დო რჩქალ ოკიანეშ ქიანეფიშ ორგანიზაცია]]შ მაკათური. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1000 წანას [[მიკრონეზიალეფი|მიკრონეზიალეფით]] დოხორელ ნაურუ, [[XIX ოშწანურა]]შ დალიას, [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანიაშ იმპერიაქ]] გეჭოფჷ დო მუშ კოლონიათ გჷმაცხადუ. პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, ქიანა [[ნაურუშ ოკუპაცია ავსტრალიაშით|ავსტრალიაქ ქიდიჸუნჷ]], უკულ — გჷნირთუ [[ერეფიშ ლიგა|ერეფიშ ლიგაშ სამანდატოთ]], ნამუსჷთ ავსტრალია გამაგენდჷ ახალ ზელანდია დო კაბეტ ბრიტანეთწკჷმა ართო, მუჭოთ წორომოგამიე. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, სუმ წანაშ გოძვენას, ნაურუ [[ნაურუშ ოკუპაცია იაპონიაშით|იაპონიაშ ოკუპაციაშ გიმე რდჷ]], ლჷმაშ თებაშ უკულ გჷნირთუ [[გოეროშ მოგამეობაშ ტერიტორია|გოეროშ მოგამეობაშ ტერიტორიათ]]. ნაურუქ ავსტრალიაშე [[ნაურუშ ზოხორინალაშ აქტი 1967|ზოხორინალა მიპალჷ]] 1968 წანას. 2001 წანაშე მოჸუნაფილი, შხვადოშხვა ბორჯის ქიანაქ მიღჷ მოხვარა ავსტრალიაშ თარობაშე ნაურუშ რეგიონალურ გინომუშებაშ ცენტრის, ონირზებელ ავსტრალიურ ემიგრანტეფიშ დაკებაშ ცენტრის დორინაფაშ მანგიორო. ავსტრალიაშა ჸონიერ დოყუნალაშ გეშა, კანკალე წყუ ნაურუს ავსტრალიურ [[კლიენტურ სახენწჷფო]]თ მიშინუანს.<ref>{{cite web |url=http://www.radionz.co.nz/national/programmes/ninetonoon/audio/201759087/pacific-correspondent-mike-field |title=Pacific correspondent Mike Field |date=18 June 2015 |work=Radio New Zealand |accessdate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210212050/http://www.radionz.co.nz/national/programmes/ninetonoon/audio/201759087/pacific-correspondent-mike-field |archivedate=10 December 2015 |url-status=live}}{{cite web |url=http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/13/naurus-former-chief-justice-predicts-legal-break-down |title=Nauru's former chief justice predicts legal break down |date=13 March 2014 |publisher=Special Broadcasting Service |accessdate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210214824/http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/13/naurus-former-chief-justice-predicts-legal-break-down |archivedate=10 December 2015 |url-status=live}}{{cite web |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2015/oct/28/this-is-abyans-story-and-it-is-australias-story |title=This is Abyan's story, and it is Australia's story |first=Ben |last=Doherty |work=The Guardian |date=28 October 2015 |accessdate=12 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170226051801/https://www.theguardian.com/australia-news/2015/oct/28/this-is-abyans-story-and-it-is-australias-story |archivedate=26 February 2017 |url-status=live}}</ref> ნაურუ რე [[ფოსფორიტი|ფოსფორიტულ]] კოკ, ჟიპიჯწკჷმა არხოს მადვალუ დინდარ ობადეშეფით, ნამუშ გეშათ 1900 წანაშე მოჸუნაფილი, დოხოლაფირო ართ ოშწანურაშ გოძვენას, ქიანაშ დინოხოლენ ტერიტორიაშ უკაბეტაშ ნორთ სარგებელამო, მარა აკმარცუაფალო მიპალუანდჷ.<ref>{{cite encyclopedia |last=Hogan |first=C Michael |year=2011 |url=http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 |title=Phosphate |encyclopedia=Encyclopedia of Earth |publisher=National Council for Science and the Environment |accessdate=17 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025180158/http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 |archivedate=25 October 2012 |url-status=live}}</ref> კოკის მოახალებაფონ [[ფოსფატი|ფოსფატიშ]] ოზირუექ გეთჷ 1990-იან წანეფს დო [[რესურსეფიშ ჭყალა|რესურსეფიშ ჭყალაშ]] კლასიკურ სამანგათ, მოპალერ სდინდარეშ უწორწე გამაგალაქ 2000-იან წლეფს სერიოზულ ფინანსურ პრობლემეფ გჷმიჭანუ.<ref>{{Cite journal |last=Pollock|first=Nancy|date=15 December 2014|title=Nauru Phosphate History and the Resource Curse Narrative|url=https://nauru-data.sprep.org/system/files/pollock.pdf|journal=Journal de la Société des Océanistes|pages=107-120}}{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2000/12/10/magazine/the-billion-dollar-shack.html?mcubz=1 |title=The Billion-Dollar Shack |first=Jack |last=Hitt |newspaper=The New York Times |date=10 December 2000 |accessdate=29 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180116140500/http://www.nytimes.com/2000/12/10/magazine/the-billion-dollar-shack.html?mcubz=1 |archivedate=16 January 2018 |url-status=live}}</ref> ნაურუშ ეკონომიკაქ ჭიე-ჭიეთ აკინწყუ 2010-იან წანეფს. ==ეტიმოლოგია== ნაურუშ ჯოხოდვალა [[ნაურუული ნინა|ნაურუულ ნინაშა]] რე ''Naoero''. კოკიშ ჯოხოდვალაშ ეტიმოლოგია უჩინებუ რე.<ref> {{cite book|contribution=Father Alois Kayser and the Recent History of the Nauruan Language|url=https://archive.org/details/rosettaproject_nau_detail-1|title=Nauru Grammar|first=Alois|last=Kayser|year=1993|contributor-first=Karl H.|contributor-last=Rensch|isbn=064612854X|publisher=Embassy of the Federal Republic of Germany, Australia | pp=vii-viii}}</ref> გერმანალ ეთნოლოგ [[პაულ ჰამბრუჰი]] ვარაუდენდჷ, ნამჷ-და „ნაურუ“ რდჷ ნაურუულ ფრაზაშ — ''a-nuau-a-a-ororo''-ს (ნამუთ საეგებიოთ შანენდჷ „პლაჟშა მეურქ“) დაკუნტარებულ ფორმა.<ref> {{sfn|Rensch|1993|ხს=vii}}</ref> მარა, [[ალოის კაიზერი|ალოის კაიზერს]] თენა ვაგრამატიკულო მიოჩქუდჷ დო ჰამბრუჰიშ ენწყუმა რდჷ [[ოკათე ეტიმოლოგია]], ნამუქჷთ მიდჷ 1920 წანაშ „''[[Deutsches Kolonial-Lexikon]]''“-შა დინოღალაშ გეშა.<ref> {{sfn|Rensch|1993|ხს=viii}}</ref> კოლონიურ ბორჯის გჷმორინაფილ ორდოიან თინჭარუა იკათუანდჷ გეჸვენჯ ფორმეფს: ''Naura'', ''Nauru'', ''Nawodo'' დო ''Onawero''. მუჟანსჷთ 1888 წანას გერმანიაშ პროტექტორატიქ გუმიცხადჷნ, [[რაიხსკომისარი]]შ ანგარიშის ოფიციალურ ჯოხოდვალათ მიღეს ''Nauru'', ნამუქჷთ უკულ სტანდარტულ ოჭარალ ფორმათ გჷნირთუ მუჭოთ ინგლისურ, თეშ გერმანულ ნინეფს. ინგლისურ ნინაშა კოკის უწოხ „Pleasant Island“ (ჰამო კოკი) ჯოხოდჷ.<ref>{{cite book|first=Cait|last=Storr|year=2020|doi=10.1017/9781108682602|title=International Status in the Shadow of Empire: Nauru and the Histories of International Law|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781108682602|p=92}}</ref> 1968 წანას ზოხორინალაშ მოპალუაშ უკული, [[ნაურუშ კონსტიტუცია]]ქ ოფიციალურ ინგლისურ ჯოხოდვალათ „Republic of Nauru“ გეგმიცხადჷ. 2026 წანაშ მესის, მეღებულქ იჸუ საკონსტიტუციო თირუაქ, ნამუშ მეჯინათ ინგლისურ ჯოხოდვალაქ დითირჷ დო გინირთჷ „Republic of Naoero“-თ, ნამუთ ომანგუ ნაურუულ ნინას რინელ თინჭარუას.<ref>{{cite news|url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/595044/nauru-parliament-signs-off-on-country-s-name-change-referendum-to-come|title=Nauru parliament signs off on country's name change, referendum to come|newspaper=Radio New Zealand|date=13 May 2026|archive-date=6 June 2026|access-date=17 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260606231612/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/595044/nauru-parliament-signs-off-on-country-s-name-change-referendum-to-come|url-status=live}}</ref> == ადმინისტრაციული მონწყუალა == [[ფაილი:Nauru-districts-fr.svg|მარცხნივ|thumb|300px|ნაურუშ ადმინისტრაციული რუკა]] ნაურუშ რესპუბლიკა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მონწყუალაშჸურე აკმოდირთუ 14 [[ნაურუშ რაიონეფი|რაიონშე]]: {| class="wikitable" |-class="hintergrundfarbe6" ! № || რაიონი || ჯვეში<br />ოხორუე || ფართობი,<br />კმ² || მახორობა,<br />ად. (2005) || მეჭედალა,<br />ად./კმ² || ოფუტეეფიშ<br />მუდანობა |- | 1 || [[აივო]] || აიუე || align="right" | 1,00 || align="right" | 1092 || align="right" | 1092,00 || align="right" | 8 |- | 2 || [[ანაბარი (რაიონი)|ანაბარი]] || ანებვორი || align="right" | 1,43 || align="right" | 502 || align="right" | 351,05 || align="right" | 15 |- | 3 || [[ანეტანი]] || ანეტანი || align="right" | 1,00 || align="right" | 516 || align="right" | 516,00 || align="right" | 12 |- | 4 || [[ანიბარი]] || ენიბოდი || align="right" | 3,14 || align="right" | 160 || align="right" | 50,96 || align="right" | 17 |- | 5 || [[ბაიტი (რაიონი)|ბაიტი]] || ბაიდი || align="right" | 1,23 || align="right" | 572 || align="right" | 465,04 || align="right" | 15 |- | 6 || [[ბოე]] || ბოი || align="right" | 0,66 || align="right" | 795 || align="right" | 1204,55 || align="right" | 4 |- | 7 || [[ბუადა]] || არენიბოკი || align="right" | 2,66 || align="right" | 716 || align="right" | 269,17 || align="right" | 14 |- | 8 || [[დენიგომოდუ]] || დენიკომოტუ || align="right" | 1,18 || align="right" | 2827 || align="right" | 2395,76 || align="right" | 17 |- | 9 || [[ევა (რაიონი)|ევა]] || ეუა || align="right" | 1,17 || align="right" | 318 || align="right" | 271,79 || align="right" | 12 |- | 10 || [[იუვი]] || იუბი || align="right" | 1,12 || align="right" | 303 || align="right" | 270,54 || align="right" | 13 |- | 11 || [[მენენგი]] || მენენი || align="right" | 2,88 || align="right" | 1830 || align="right" | 635,42 || align="right" | 18 |- | 12 || [[ნიბოკი]] || ენიბეკი || align="right" | 1,36 || align="right" | 432 || align="right" | 317,65 || align="right" | 11 |- | 13 || [[უაბო]] || უებოი || align="right" | 0,97 || align="right" | 335 || align="right" | 345,36 || align="right" | 6 |- | 14 || [[იარენი]] || მოკუა || align="right" | 1,50 || align="right" | 820 || align="right" | 546,67 || align="right" | 7 |-style="background: #CCC;" | class="sortbottom" | || '''ნაურუ''' || ნაოურო|| align="right" | 21,30 || align="right" | 11 218 || align="right" | 526,67 || align="right" | 169 |} ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008594/1008594a1.htm ინფორმაცია ნაურუშ გეშა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080629054739/http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008594/1008594a1.htm |date=2008-06-29 }} * [http://minicount.narod.ru/nauru.html კ. ნაურუ] * [http://archive.travel.ru/nauru/3607.html ნაურუ (1998)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113221324/http://archive.travel.ru/nauru/3607.html |date=2012-11-13 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{Commons|Nauru|ნაურუ}} {{მერკე}} {{ერეფიშ წორომაჸალობა}} [[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი]] new4uz6g5j8x4p2n4erdzrip5mgt8yo 251747 251746 2026-08-01T19:19:58Z Narazeni 826 /* */ 251747 wikitext text/x-wiki {{Short description|კოკ სახენწჷფო ოკიანეთის}} {{About|კოკ სახენწჷფოშ|ტანზანიურ ოფუტეშ გეშა|ნაურუ (ტანზანია){{!}}ნაურუ, ტანზანია}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{native name|na|Repubrikin Naoero}}<ref>{{cite book |editor-last1=Franks |editor-first1=Patricia C. |editor-last2=Bernier |editor-first2=Anthony |date=2018 |title=International Directory of National Archives |url=|location= |publisher=Rowman & Littlefield |page=263 |isbn=}}</ref> |ედომუშამი_ჯოხო = ნაოეროშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ნაურუ |შილა = Flag of Nauru.svg |გერბი = Coat of arms of Nauru.svg |რუკა = NRU orthographic.svg |ჰიმნი = [[ნაურუშ ჰიმნი|Nauru Bwiema]](Nauruan)<br />„ნაურუ, ჩქინ ოდაბადე“<br>{{center|[[ფაილი:Nauru Bwiema.ogg]]}} |დევიზი =''God's Will First''<br>„ღოროთიშ ნება უპირველაშო“ |ოფიციალური_ნინეფი =[[ნაურუული ნინა|ნაურუული]]<br> [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[იარენი]] (''[[დე ფაქტო]]''){{efn|ნაურუს ვაუღჷ ოფიციალურ ნანანოღა, მარა იარენს იდვალუადუ პარლამენტი.<ref name=directory>{{cite book |title=Worldwide Government Directory with Intergovernmental Organizations |year=2013 |page=1131 |publisher=CQ Press}}</ref>}} |latd=0 |latm=32 |latNS=S |longd=166 |longm=55 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =[[დენიგომოდუ]] |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] საპრეზიდენტო-[[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] [[უპარტიე სისტემა|უპარტიე დემოკრატიათ]]<ref>{{cite web |title=Nauru's Constitution of 1968 with Amendments through 2015 |url=https://constituteproject.org/constitution/Nauru_2015.pdf?lang=en |website=constituteproject.org |access-date=17 March 2023 |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317104820/https://constituteproject.org/constitution/Nauru_2015.pdf?lang=en |url-status=live }}</ref> |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ნაურუშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[დევიდ ადეანგი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ნაურუშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ლიონელ აინგიმეა]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[ნაურუშ პარლამენტიშ სპიკერი|სპიკერი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = [[მარკუს სტივენი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 193-ა |ფართობი =21 |წყარი_% = 0.57 |ოეგებიე_მახორობა =12,025 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 229-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2025 |მახორობაშ_ცენზი = 12,000<ref name="Nauru Census">{{cite web |title=National Report on Population ad Housing |url=http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf |publisher=Nauru Bureau of Statistics |accessdate=9 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924120203/http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf |archivedate=24 September 2015 |url-status=dead}}</ref> |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2011 |მახორობაშ_მეჭედალა = 480 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 20-ა |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = $132 მილიონი<ref name=imf>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=58&pr.y=9&sy=2017&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=836&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=International Monetary Fund |access-date=1 October 2018 |archive-date=2 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502023235/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=58&pr.y=9&sy=2017&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=836&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a= |url-status=live }}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 192-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$10,962<ref name=imf/> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 119-ა |აგი =0.703 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} ვარა |აგი_კატეგორია = ოშქაშე |აგი_რანგი =124-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ავსტრალიური დოლარი|ავსტრალიურ დოლარი]] |ვალუტაშ_კოდი =AUD |ქიანაშ_კოდი =NR |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+12:00]]<ref>{{cite web |url=http://ronlaw.gov.nr/nauru_lpms/files/acts/e9004de516a6dc7f15596cdc573a7058.pdf |publisher=Department of Justice and Border Control |title=Nauru Standard Time Act 1978 |date=21 December 1978 |accessdate=11 September 2020 |archive-date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415110312/http://ronlaw.gov.nr/nauru_lpms/files/acts/e9004de516a6dc7f15596cdc573a7058.pdf |url-status=live }} Because of the peculiar way the legislation is worded the legal time is not GMT+12.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.nr]] |ოტელეფონე_კოდი =+674 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ნაურუ''' ({{lang-na|Naoero}}), ოფიციალურო '''ნაოეროშ რესპუბლიკა''' ({{lang-na|Repubrikin Naoero}}), უწოხ ჩინებულ მუჭოთ '''ჰამო კოკი''' (Pleasant Island) — ჯუკა [[კოკ ქიანა|კოკ ქიანა]] დო [[მიკროსახენწჷფო]] [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეშ]] ობჟათეშე. იდვალუაფუ [[ოკიანეთი]]შ [[მიკრონეზია]]შ სუბრეგიონს, ნამუშ უახოლაშ მოხურგე კოკ რე [[ბანაბა]] ([[კირიბატი]]შ ნორთი), ნამუთ ოორუე-ბჟაეიოლშე დოხოლაფირო 300 კილომეტრიშ მეძენას რე.<ref>{{cite web |last= |first= |work=II(8) Pacific Islands Monthly |title=Nauru and Ocean Island |date=15 March 1932 |url=https://nla.gov.au/nla.obj-310860816/view?partId=nla.obj-310873107#page/n37/mode/1up |accessdate=26 September 2021 |archivedate=26 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210926061901/https://nla.gov.au/nla.obj-310860816/view?partId=nla.obj-310873107#page/n37/mode/1up |url-status=live}}</ref> 21 კმ² ფართობით, ნაურუ მუშ სიჭიჭარეთ მოსოფელიშ მასუმა ქიანა რე [[ქიანეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ერკებული ფართობიშ მეჯინით|ფართობიშ მეჯინით]], თაშნეშე [[ერეფიშ წორომაჸალობა]]შ არძაშე უჭიჭაშ მაკათურ სახენწჷფო მუჭოთ ფართობიშ, თეშ მახორობაშ მუდანობათ. ქიანაშ მახორობა დოხოლაფირო 12 000 ადამიერს აკმადგინანს, ნამუთ მოსოფელიშ მასუმა არძაშე უჭიჭაშ რე (კოლონიეფიშ დო ზუღაშმელენ ტერიტორიეფიშ უმუშო). ნაურუ რე [[გოერო|გოეროშ]], ერეფიშ წორომაჸალობაშ დო [[აფრიკაშ, კარიბიშ დო რჩქალ ოკიანეშ ქიანეფიშ ორგანიზაცია]]შ მაკათური. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1000 წანას [[მიკრონეზიალეფი|მიკრონეზიალეფით]] დოხორელ ნაურუ, [[XIX ოშწანურა]]შ დალიას, [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანიაშ იმპერიაქ]] გეჭოფჷ დო მუშ კოლონიათ გჷმაცხადუ. პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, ქიანა [[ნაურუშ ოკუპაცია ავსტრალიაშით|ავსტრალიაქ ქიდიჸუნჷ]], უკულ — გჷნირთუ [[ერეფიშ ლიგა|ერეფიშ ლიგაშ სამანდატოთ]], ნამუსჷთ ავსტრალია გამაგენდჷ ახალ ზელანდია დო კაბეტ ბრიტანეთწკჷმა ართო, მუჭოთ წორომოგამიე. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, სუმ წანაშ გოძვენას, ნაურუ [[ნაურუშ ოკუპაცია იაპონიაშით|იაპონიაშ ოკუპაციაშ გიმე რდჷ]], ლჷმაშ თებაშ უკულ გჷნირთუ [[გოეროშ მოგამეობაშ ტერიტორია|გოეროშ მოგამეობაშ ტერიტორიათ]]. ნაურუქ ავსტრალიაშე [[ნაურუშ ზოხორინალაშ აქტი 1967|ზოხორინალა მიპალჷ]] 1968 წანას. 2001 წანაშე მოჸუნაფილი, შხვადოშხვა ბორჯის ქიანაქ მიღჷ მოხვარა ავსტრალიაშ თარობაშე ნაურუშ რეგიონალურ გინომუშებაშ ცენტრის, ონირზებელ ავსტრალიურ ემიგრანტეფიშ დაკებაშ ცენტრის დორინაფაშ მანგიორო. ავსტრალიაშა ჸონიერ დოყუნალაშ გეშა, კანკალე წყუ ნაურუს ავსტრალიურ [[კლიენტურ სახენწჷფო]]თ მიშინუანს.<ref>{{cite web |url=http://www.radionz.co.nz/national/programmes/ninetonoon/audio/201759087/pacific-correspondent-mike-field |title=Pacific correspondent Mike Field |date=18 June 2015 |work=Radio New Zealand |accessdate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210212050/http://www.radionz.co.nz/national/programmes/ninetonoon/audio/201759087/pacific-correspondent-mike-field |archivedate=10 December 2015 |url-status=live}}{{cite web |url=http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/13/naurus-former-chief-justice-predicts-legal-break-down |title=Nauru's former chief justice predicts legal break down |date=13 March 2014 |publisher=Special Broadcasting Service |accessdate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210214824/http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/13/naurus-former-chief-justice-predicts-legal-break-down |archivedate=10 December 2015 |url-status=live}}{{cite web |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2015/oct/28/this-is-abyans-story-and-it-is-australias-story |title=This is Abyan's story, and it is Australia's story |first=Ben |last=Doherty |work=The Guardian |date=28 October 2015 |accessdate=12 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170226051801/https://www.theguardian.com/australia-news/2015/oct/28/this-is-abyans-story-and-it-is-australias-story |archivedate=26 February 2017 |url-status=live}}</ref> ნაურუ რე [[ფოსფორიტი|ფოსფორიტულ]] კოკ, ჟიპიჯწკჷმა არხოს მადვალუ დინდარ ობადეშეფით, ნამუშ გეშათ 1900 წანაშე მოჸუნაფილი, დოხოლაფირო ართ ოშწანურაშ გოძვენას, ქიანაშ დინოხოლენ ტერიტორიაშ უკაბეტაშ ნორთ სარგებელამო, მარა აკმარცუაფალო მიპალუანდჷ.<ref>{{cite encyclopedia |last=Hogan |first=C Michael |year=2011 |url=http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 |title=Phosphate |encyclopedia=Encyclopedia of Earth |publisher=National Council for Science and the Environment |accessdate=17 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025180158/http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 |archivedate=25 October 2012 |url-status=live}}</ref> კოკის მოახალებაფონ [[ფოსფატი|ფოსფატიშ]] ოზირუექ გეთჷ 1990-იან წანეფს დო [[რესურსეფიშ ჭყალა|რესურსეფიშ ჭყალაშ]] კლასიკურ სამანგათ, მოპალერ სიდინდარეშ უწორწე გამაგალაქ 2000-იან წლეფს სერიოზულ ფინანსურ პრობლემეფ გჷმიჭანუ.<ref>{{Cite journal |last=Pollock|first=Nancy|date=15 December 2014|title=Nauru Phosphate History and the Resource Curse Narrative|url=https://nauru-data.sprep.org/system/files/pollock.pdf|journal=Journal de la Société des Océanistes|pages=107-120}}{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2000/12/10/magazine/the-billion-dollar-shack.html?mcubz=1 |title=The Billion-Dollar Shack |first=Jack |last=Hitt |newspaper=The New York Times |date=10 December 2000 |accessdate=29 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180116140500/http://www.nytimes.com/2000/12/10/magazine/the-billion-dollar-shack.html?mcubz=1 |archivedate=16 January 2018 |url-status=live}}</ref> ნაურუშ ეკონომიკაქ ჭიე-ჭიეთ აკინწყუ 2010-იან წანეფს. ==ეტიმოლოგია== ნაურუშ ჯოხოდვალა [[ნაურუული ნინა|ნაურუულ ნინაშა]] რე ''Naoero''. კოკიშ ჯოხოდვალაშ ეტიმოლოგია უჩინებუ რე.<ref> {{cite book|contribution=Father Alois Kayser and the Recent History of the Nauruan Language|url=https://archive.org/details/rosettaproject_nau_detail-1|title=Nauru Grammar|first=Alois|last=Kayser|year=1993|contributor-first=Karl H.|contributor-last=Rensch|isbn=064612854X|publisher=Embassy of the Federal Republic of Germany, Australia | pp=vii-viii}}</ref> გერმანალ ეთნოლოგ [[პაულ ჰამბრუჰი]] ვარაუდენდჷ, ნამჷ-და „ნაურუ“ რდჷ ნაურუულ ფრაზაშ — ''a-nuau-a-a-ororo''-ს (ნამუთ საეგებიოთ შანენდჷ „პლაჟშა მეურქ“) დაკუნტარებულ ფორმა.<ref> {{sfn|Rensch|1993|ხს=vii}}</ref> მარა, [[ალოის კაიზერი|ალოის კაიზერს]] თენა ვაგრამატიკულო მიოჩქუდჷ დო ჰამბრუჰიშ ენწყუმა რდჷ [[ოკათე ეტიმოლოგია]], ნამუქჷთ მიდჷ 1920 წანაშ „''[[Deutsches Kolonial-Lexikon]]''“-შა დინოღალაშ გეშა.<ref> {{sfn|Rensch|1993|ხს=viii}}</ref> კოლონიურ ბორჯის გჷმორინაფილ ორდოიან თინჭარუა იკათუანდჷ გეჸვენჯ ფორმეფს: ''Naura'', ''Nauru'', ''Nawodo'' დო ''Onawero''. მუჟანსჷთ 1888 წანას გერმანიაშ პროტექტორატიქ გუმიცხადჷნ, [[რაიხსკომისარი]]შ ანგარიშის ოფიციალურ ჯოხოდვალათ მიღეს ''Nauru'', ნამუქჷთ უკულ სტანდარტულ ოჭარალ ფორმათ გჷნირთუ მუჭოთ ინგლისურ, თეშ გერმანულ ნინეფს. ინგლისურ ნინაშა კოკის უწოხ „Pleasant Island“ (ჰამო კოკი) ჯოხოდჷ.<ref>{{cite book|first=Cait|last=Storr|year=2020|doi=10.1017/9781108682602|title=International Status in the Shadow of Empire: Nauru and the Histories of International Law|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781108682602|p=92}}</ref> 1968 წანას ზოხორინალაშ მოპალუაშ უკული, [[ნაურუშ კონსტიტუცია]]ქ ოფიციალურ ინგლისურ ჯოხოდვალათ „Republic of Nauru“ გეგმიცხადჷ. 2026 წანაშ მესის, მეღებულქ იჸუ საკონსტიტუციო თირუაქ, ნამუშ მეჯინათ ინგლისურ ჯოხოდვალაქ დითირჷ დო გინირთჷ „Republic of Naoero“-თ, ნამუთ ომანგუ ნაურუულ ნინას რინელ თინჭარუას.<ref>{{cite news|url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/595044/nauru-parliament-signs-off-on-country-s-name-change-referendum-to-come|title=Nauru parliament signs off on country's name change, referendum to come|newspaper=Radio New Zealand|date=13 May 2026|archive-date=6 June 2026|access-date=17 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260606231612/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/595044/nauru-parliament-signs-off-on-country-s-name-change-referendum-to-come|url-status=live}}</ref> == ადმინისტრაციული მონწყუალა == [[ფაილი:Nauru-districts-fr.svg|მარცხნივ|thumb|300px|ნაურუშ ადმინისტრაციული რუკა]] ნაურუშ რესპუბლიკა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მონწყუალაშჸურე აკმოდირთუ 14 [[ნაურუშ რაიონეფი|რაიონშე]]: {| class="wikitable" |-class="hintergrundfarbe6" ! № || რაიონი || ჯვეში<br />ოხორუე || ფართობი,<br />კმ² || მახორობა,<br />ად. (2005) || მეჭედალა,<br />ად./კმ² || ოფუტეეფიშ<br />მუდანობა |- | 1 || [[აივო]] || აიუე || align="right" | 1,00 || align="right" | 1092 || align="right" | 1092,00 || align="right" | 8 |- | 2 || [[ანაბარი (რაიონი)|ანაბარი]] || ანებვორი || align="right" | 1,43 || align="right" | 502 || align="right" | 351,05 || align="right" | 15 |- | 3 || [[ანეტანი]] || ანეტანი || align="right" | 1,00 || align="right" | 516 || align="right" | 516,00 || align="right" | 12 |- | 4 || [[ანიბარი]] || ენიბოდი || align="right" | 3,14 || align="right" | 160 || align="right" | 50,96 || align="right" | 17 |- | 5 || [[ბაიტი (რაიონი)|ბაიტი]] || ბაიდი || align="right" | 1,23 || align="right" | 572 || align="right" | 465,04 || align="right" | 15 |- | 6 || [[ბოე]] || ბოი || align="right" | 0,66 || align="right" | 795 || align="right" | 1204,55 || align="right" | 4 |- | 7 || [[ბუადა]] || არენიბოკი || align="right" | 2,66 || align="right" | 716 || align="right" | 269,17 || align="right" | 14 |- | 8 || [[დენიგომოდუ]] || დენიკომოტუ || align="right" | 1,18 || align="right" | 2827 || align="right" | 2395,76 || align="right" | 17 |- | 9 || [[ევა (რაიონი)|ევა]] || ეუა || align="right" | 1,17 || align="right" | 318 || align="right" | 271,79 || align="right" | 12 |- | 10 || [[იუვი]] || იუბი || align="right" | 1,12 || align="right" | 303 || align="right" | 270,54 || align="right" | 13 |- | 11 || [[მენენგი]] || მენენი || align="right" | 2,88 || align="right" | 1830 || align="right" | 635,42 || align="right" | 18 |- | 12 || [[ნიბოკი]] || ენიბეკი || align="right" | 1,36 || align="right" | 432 || align="right" | 317,65 || align="right" | 11 |- | 13 || [[უაბო]] || უებოი || align="right" | 0,97 || align="right" | 335 || align="right" | 345,36 || align="right" | 6 |- | 14 || [[იარენი]] || მოკუა || align="right" | 1,50 || align="right" | 820 || align="right" | 546,67 || align="right" | 7 |-style="background: #CCC;" | class="sortbottom" | || '''ნაურუ''' || ნაოურო|| align="right" | 21,30 || align="right" | 11 218 || align="right" | 526,67 || align="right" | 169 |} ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008594/1008594a1.htm ინფორმაცია ნაურუშ გეშა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080629054739/http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008594/1008594a1.htm |date=2008-06-29 }} * [http://minicount.narod.ru/nauru.html კ. ნაურუ] * [http://archive.travel.ru/nauru/3607.html ნაურუ (1998)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113221324/http://archive.travel.ru/nauru/3607.html |date=2012-11-13 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{Commons|Nauru|ნაურუ}} {{მერკე}} {{ერეფიშ წორომაჸალობა}} [[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი]] 3cs558orbuvifc50vrh3rfg9w7pwk92 251752 251747 2026-08-01T21:43:08Z Narazeni 826 /* ადმინისტრაციული მონწყუალა */ 251752 wikitext text/x-wiki {{Short description|კოკ სახენწჷფო ოკიანეთის}} {{About|კოკ სახენწჷფოშ|ტანზანიურ ოფუტეშ გეშა|ნაურუ (ტანზანია){{!}}ნაურუ, ტანზანია}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{native name|na|Repubrikin Naoero}}<ref>{{cite book |editor-last1=Franks |editor-first1=Patricia C. |editor-last2=Bernier |editor-first2=Anthony |date=2018 |title=International Directory of National Archives |url=|location= |publisher=Rowman & Littlefield |page=263 |isbn=}}</ref> |ედომუშამი_ჯოხო = ნაოეროშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ნაურუ |შილა = Flag of Nauru.svg |გერბი = Coat of arms of Nauru.svg |რუკა = NRU orthographic.svg |ჰიმნი = [[ნაურუშ ჰიმნი|Nauru Bwiema]](Nauruan)<br />„ნაურუ, ჩქინ ოდაბადე“<br>{{center|[[ფაილი:Nauru Bwiema.ogg]]}} |დევიზი =''God's Will First''<br>„ღოროთიშ ნება უპირველაშო“ |ოფიციალური_ნინეფი =[[ნაურუული ნინა|ნაურუული]]<br> [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[იარენი]] (''[[დე ფაქტო]]''){{efn|ნაურუს ვაუღჷ ოფიციალურ ნანანოღა, მარა იარენს იდვალუადუ პარლამენტი.<ref name=directory>{{cite book |title=Worldwide Government Directory with Intergovernmental Organizations |year=2013 |page=1131 |publisher=CQ Press}}</ref>}} |latd=0 |latm=32 |latNS=S |longd=166 |longm=55 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =[[დენიგომოდუ]] |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] საპრეზიდენტო-[[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] [[უპარტიე სისტემა|უპარტიე დემოკრატიათ]]<ref>{{cite web |title=Nauru's Constitution of 1968 with Amendments through 2015 |url=https://constituteproject.org/constitution/Nauru_2015.pdf?lang=en |website=constituteproject.org |access-date=17 March 2023 |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317104820/https://constituteproject.org/constitution/Nauru_2015.pdf?lang=en |url-status=live }}</ref> |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ნაურუშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[დევიდ ადეანგი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ნაურუშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ლიონელ აინგიმეა]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[ნაურუშ პარლამენტიშ სპიკერი|სპიკერი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = [[მარკუს სტივენი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 193-ა |ფართობი =21 |წყარი_% = 0.57 |ოეგებიე_მახორობა =12,025 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 229-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2025 |მახორობაშ_ცენზი = 12,000<ref name="Nauru Census">{{cite web |title=National Report on Population ad Housing |url=http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf |publisher=Nauru Bureau of Statistics |accessdate=9 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924120203/http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf |archivedate=24 September 2015 |url-status=dead}}</ref> |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2011 |მახორობაშ_მეჭედალა = 480 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 20-ა |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = $132 მილიონი<ref name=imf>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=58&pr.y=9&sy=2017&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=836&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=International Monetary Fund |access-date=1 October 2018 |archive-date=2 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502023235/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=58&pr.y=9&sy=2017&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=836&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a= |url-status=live }}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 192-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$10,962<ref name=imf/> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 119-ა |აგი =0.703 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} ვარა |აგი_კატეგორია = ოშქაშე |აგი_რანგი =124-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ავსტრალიური დოლარი|ავსტრალიურ დოლარი]] |ვალუტაშ_კოდი =AUD |ქიანაშ_კოდი =NR |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+12:00]]<ref>{{cite web |url=http://ronlaw.gov.nr/nauru_lpms/files/acts/e9004de516a6dc7f15596cdc573a7058.pdf |publisher=Department of Justice and Border Control |title=Nauru Standard Time Act 1978 |date=21 December 1978 |accessdate=11 September 2020 |archive-date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415110312/http://ronlaw.gov.nr/nauru_lpms/files/acts/e9004de516a6dc7f15596cdc573a7058.pdf |url-status=live }} Because of the peculiar way the legislation is worded the legal time is not GMT+12.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.nr]] |ოტელეფონე_კოდი =+674 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ნაურუ''' ({{lang-na|Naoero}}), ოფიციალურო '''ნაოეროშ რესპუბლიკა''' ({{lang-na|Repubrikin Naoero}}), უწოხ ჩინებულ მუჭოთ '''ჰამო კოკი''' (Pleasant Island) — ჯუკა [[კოკ ქიანა|კოკ ქიანა]] დო [[მიკროსახენწჷფო]] [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეშ]] ობჟათეშე. იდვალუაფუ [[ოკიანეთი]]შ [[მიკრონეზია]]შ სუბრეგიონს, ნამუშ უახოლაშ მოხურგე კოკ რე [[ბანაბა]] ([[კირიბატი]]შ ნორთი), ნამუთ ოორუე-ბჟაეიოლშე დოხოლაფირო 300 კილომეტრიშ მეძენას რე.<ref>{{cite web |last= |first= |work=II(8) Pacific Islands Monthly |title=Nauru and Ocean Island |date=15 March 1932 |url=https://nla.gov.au/nla.obj-310860816/view?partId=nla.obj-310873107#page/n37/mode/1up |accessdate=26 September 2021 |archivedate=26 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210926061901/https://nla.gov.au/nla.obj-310860816/view?partId=nla.obj-310873107#page/n37/mode/1up |url-status=live}}</ref> 21 კმ² ფართობით, ნაურუ მუშ სიჭიჭარეთ მოსოფელიშ მასუმა ქიანა რე [[ქიანეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ერკებული ფართობიშ მეჯინით|ფართობიშ მეჯინით]], თაშნეშე [[ერეფიშ წორომაჸალობა]]შ არძაშე უჭიჭაშ მაკათურ სახენწჷფო მუჭოთ ფართობიშ, თეშ მახორობაშ მუდანობათ. ქიანაშ მახორობა დოხოლაფირო 12 000 ადამიერს აკმადგინანს, ნამუთ მოსოფელიშ მასუმა არძაშე უჭიჭაშ რე (კოლონიეფიშ დო ზუღაშმელენ ტერიტორიეფიშ უმუშო). ნაურუ რე [[გოერო|გოეროშ]], ერეფიშ წორომაჸალობაშ დო [[აფრიკაშ, კარიბიშ დო რჩქალ ოკიანეშ ქიანეფიშ ორგანიზაცია]]შ მაკათური. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1000 წანას [[მიკრონეზიალეფი|მიკრონეზიალეფით]] დოხორელ ნაურუ, [[XIX ოშწანურა]]შ დალიას, [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანიაშ იმპერიაქ]] გეჭოფჷ დო მუშ კოლონიათ გჷმაცხადუ. პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, ქიანა [[ნაურუშ ოკუპაცია ავსტრალიაშით|ავსტრალიაქ ქიდიჸუნჷ]], უკულ — გჷნირთუ [[ერეფიშ ლიგა|ერეფიშ ლიგაშ სამანდატოთ]], ნამუსჷთ ავსტრალია გამაგენდჷ ახალ ზელანდია დო კაბეტ ბრიტანეთწკჷმა ართო, მუჭოთ წორომოგამიე. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, სუმ წანაშ გოძვენას, ნაურუ [[ნაურუშ ოკუპაცია იაპონიაშით|იაპონიაშ ოკუპაციაშ გიმე რდჷ]], ლჷმაშ თებაშ უკულ გჷნირთუ [[გოეროშ მოგამეობაშ ტერიტორია|გოეროშ მოგამეობაშ ტერიტორიათ]]. ნაურუქ ავსტრალიაშე [[ნაურუშ ზოხორინალაშ აქტი 1967|ზოხორინალა მიპალჷ]] 1968 წანას. 2001 წანაშე მოჸუნაფილი, შხვადოშხვა ბორჯის ქიანაქ მიღჷ მოხვარა ავსტრალიაშ თარობაშე ნაურუშ რეგიონალურ გინომუშებაშ ცენტრის, ონირზებელ ავსტრალიურ ემიგრანტეფიშ დაკებაშ ცენტრის დორინაფაშ მანგიორო. ავსტრალიაშა ჸონიერ დოყუნალაშ გეშა, კანკალე წყუ ნაურუს ავსტრალიურ [[კლიენტურ სახენწჷფო]]თ მიშინუანს.<ref>{{cite web |url=http://www.radionz.co.nz/national/programmes/ninetonoon/audio/201759087/pacific-correspondent-mike-field |title=Pacific correspondent Mike Field |date=18 June 2015 |work=Radio New Zealand |accessdate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210212050/http://www.radionz.co.nz/national/programmes/ninetonoon/audio/201759087/pacific-correspondent-mike-field |archivedate=10 December 2015 |url-status=live}}{{cite web |url=http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/13/naurus-former-chief-justice-predicts-legal-break-down |title=Nauru's former chief justice predicts legal break down |date=13 March 2014 |publisher=Special Broadcasting Service |accessdate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210214824/http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/13/naurus-former-chief-justice-predicts-legal-break-down |archivedate=10 December 2015 |url-status=live}}{{cite web |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2015/oct/28/this-is-abyans-story-and-it-is-australias-story |title=This is Abyan's story, and it is Australia's story |first=Ben |last=Doherty |work=The Guardian |date=28 October 2015 |accessdate=12 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170226051801/https://www.theguardian.com/australia-news/2015/oct/28/this-is-abyans-story-and-it-is-australias-story |archivedate=26 February 2017 |url-status=live}}</ref> ნაურუ რე [[ფოსფორიტი|ფოსფორიტულ]] კოკ, ჟიპიჯწკჷმა არხოს მადვალუ დინდარ ობადეშეფით, ნამუშ გეშათ 1900 წანაშე მოჸუნაფილი, დოხოლაფირო ართ ოშწანურაშ გოძვენას, ქიანაშ დინოხოლენ ტერიტორიაშ უკაბეტაშ ნორთ სარგებელამო, მარა აკმარცუაფალო მიპალუანდჷ.<ref>{{cite encyclopedia |last=Hogan |first=C Michael |year=2011 |url=http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 |title=Phosphate |encyclopedia=Encyclopedia of Earth |publisher=National Council for Science and the Environment |accessdate=17 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025180158/http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 |archivedate=25 October 2012 |url-status=live}}</ref> კოკის მოახალებაფონ [[ფოსფატი|ფოსფატიშ]] ოზირუექ გეთჷ 1990-იან წანეფს დო [[რესურსეფიშ ჭყალა|რესურსეფიშ ჭყალაშ]] კლასიკურ სამანგათ, მოპალერ სიდინდარეშ უწორწე გამაგალაქ 2000-იან წლეფს სერიოზულ ფინანსურ პრობლემეფ გჷმიჭანუ.<ref>{{Cite journal |last=Pollock|first=Nancy|date=15 December 2014|title=Nauru Phosphate History and the Resource Curse Narrative|url=https://nauru-data.sprep.org/system/files/pollock.pdf|journal=Journal de la Société des Océanistes|pages=107-120}}{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2000/12/10/magazine/the-billion-dollar-shack.html?mcubz=1 |title=The Billion-Dollar Shack |first=Jack |last=Hitt |newspaper=The New York Times |date=10 December 2000 |accessdate=29 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180116140500/http://www.nytimes.com/2000/12/10/magazine/the-billion-dollar-shack.html?mcubz=1 |archivedate=16 January 2018 |url-status=live}}</ref> ნაურუშ ეკონომიკაქ ჭიე-ჭიეთ აკინწყუ 2010-იან წანეფს. ==ეტიმოლოგია== ნაურუშ ჯოხოდვალა [[ნაურუული ნინა|ნაურუულ ნინაშა]] რე ''Naoero''. კოკიშ ჯოხოდვალაშ ეტიმოლოგია უჩინებუ რე.<ref> {{cite book|contribution=Father Alois Kayser and the Recent History of the Nauruan Language|url=https://archive.org/details/rosettaproject_nau_detail-1|title=Nauru Grammar|first=Alois|last=Kayser|year=1993|contributor-first=Karl H.|contributor-last=Rensch|isbn=064612854X|publisher=Embassy of the Federal Republic of Germany, Australia | pp=vii-viii}}</ref> გერმანალ ეთნოლოგ [[პაულ ჰამბრუჰი]] ვარაუდენდჷ, ნამჷ-და „ნაურუ“ რდჷ ნაურუულ ფრაზაშ — ''a-nuau-a-a-ororo''-ს (ნამუთ საეგებიოთ შანენდჷ „პლაჟშა მეურქ“) დაკუნტარებულ ფორმა.<ref> {{sfn|Rensch|1993|ხს=vii}}</ref> მარა, [[ალოის კაიზერი|ალოის კაიზერს]] თენა ვაგრამატიკულო მიოჩქუდჷ დო ჰამბრუჰიშ ენწყუმა რდჷ [[ოკათე ეტიმოლოგია]], ნამუქჷთ მიდჷ 1920 წანაშ „''[[Deutsches Kolonial-Lexikon]]''“-შა დინოღალაშ გეშა.<ref> {{sfn|Rensch|1993|ხს=viii}}</ref> კოლონიურ ბორჯის გჷმორინაფილ ორდოიან თინჭარუა იკათუანდჷ გეჸვენჯ ფორმეფს: ''Naura'', ''Nauru'', ''Nawodo'' დო ''Onawero''. მუჟანსჷთ 1888 წანას გერმანიაშ პროტექტორატიქ გუმიცხადჷნ, [[რაიხსკომისარი]]შ ანგარიშის ოფიციალურ ჯოხოდვალათ მიღეს ''Nauru'', ნამუქჷთ უკულ სტანდარტულ ოჭარალ ფორმათ გჷნირთუ მუჭოთ ინგლისურ, თეშ გერმანულ ნინეფს. ინგლისურ ნინაშა კოკის უწოხ „Pleasant Island“ (ჰამო კოკი) ჯოხოდჷ.<ref>{{cite book|first=Cait|last=Storr|year=2020|doi=10.1017/9781108682602|title=International Status in the Shadow of Empire: Nauru and the Histories of International Law|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781108682602|p=92}}</ref> 1968 წანას ზოხორინალაშ მოპალუაშ უკული, [[ნაურუშ კონსტიტუცია]]ქ ოფიციალურ ინგლისურ ჯოხოდვალათ „Republic of Nauru“ გეგმიცხადჷ. 2026 წანაშ მესის, მეღებულქ იჸუ საკონსტიტუციო თირუაქ, ნამუშ მეჯინათ ინგლისურ ჯოხოდვალაქ დითირჷ დო გინირთჷ „Republic of Naoero“-თ, ნამუთ ომანგუ ნაურუულ ნინას რინელ თინჭარუას.<ref>{{cite news|url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/595044/nauru-parliament-signs-off-on-country-s-name-change-referendum-to-come|title=Nauru parliament signs off on country's name change, referendum to come|newspaper=Radio New Zealand|date=13 May 2026|archive-date=6 June 2026|access-date=17 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260606231612/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/595044/nauru-parliament-signs-off-on-country-s-name-change-referendum-to-come|url-status=live}}</ref> == ადმინისტრაციული მონწყუალა == [[ფაილი:Nauru-districts-fr.svg|მარცხნივ|thumb|300px|ნაურუშ ადმინისტრაციულ რუკა]] ნაურუშ რესპუბლიკა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ მონწყუალაშჸურე აკმოდირთუ 14 [[ნაურუშ რაიონეფი|რაიონშე]]: {| class="wikitable" |-class="hintergrundfarbe6" ! № || რაიონი || ჯვეშ<br />ოხორუე || ფართობი,<br />კმ² || მახორობა,<br />ად. (2005) || მეჭედალა,<br />ად./კმ² || ოფუტეეფიშ<br />მუდანობა |- | 1 || [[აივო]] || აიუე || align="right" | 1,00 || align="right" | 1092 || align="right" | 1092,00 || align="right" | 8 |- | 2 || [[ანაბარი (რაიონი)|ანაბარი]] || ანებვორი || align="right" | 1,43 || align="right" | 502 || align="right" | 351,05 || align="right" | 15 |- | 3 || [[ანეტანი]] || ანეტანი || align="right" | 1,00 || align="right" | 516 || align="right" | 516,00 || align="right" | 12 |- | 4 || [[ანიბარი]] || ენიბოდი || align="right" | 3,14 || align="right" | 160 || align="right" | 50,96 || align="right" | 17 |- | 5 || [[ბაიტი (რაიონი)|ბაიტი]] || ბაიდი || align="right" | 1,23 || align="right" | 572 || align="right" | 465,04 || align="right" | 15 |- | 6 || [[ბოე]] || ბოი || align="right" | 0,66 || align="right" | 795 || align="right" | 1204,55 || align="right" | 4 |- | 7 || [[ბუადა]] || არენიბოკი || align="right" | 2,66 || align="right" | 716 || align="right" | 269,17 || align="right" | 14 |- | 8 || [[დენიგომოდუ]] || დენიკომოტუ || align="right" | 1,18 || align="right" | 2827 || align="right" | 2395,76 || align="right" | 17 |- | 9 || [[ევა (რაიონი)|ევა]] || ეუა || align="right" | 1,17 || align="right" | 318 || align="right" | 271,79 || align="right" | 12 |- | 10 || [[იუვი]] || იუბი || align="right" | 1,12 || align="right" | 303 || align="right" | 270,54 || align="right" | 13 |- | 11 || [[მენენგი]] || მენენი || align="right" | 2,88 || align="right" | 1830 || align="right" | 635,42 || align="right" | 18 |- | 12 || [[ნიბოკი]] || ენიბეკი || align="right" | 1,36 || align="right" | 432 || align="right" | 317,65 || align="right" | 11 |- | 13 || [[უაბო]] || უებოი || align="right" | 0,97 || align="right" | 335 || align="right" | 345,36 || align="right" | 6 |- | 14 || [[იარენი]] || მოკუა || align="right" | 1,50 || align="right" | 820 || align="right" | 546,67 || align="right" | 7 |-style="background: #CCC;" | class="sortbottom" | || '''ნაურუ''' || ნაოურო|| align="right" | 21,30 || align="right" | 11 218 || align="right" | 526,67 || align="right" | 169 |} ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008594/1008594a1.htm ინფორმაცია ნაურუშ გეშა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080629054739/http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008594/1008594a1.htm |date=2008-06-29 }} * [http://minicount.narod.ru/nauru.html კ. ნაურუ] * [http://archive.travel.ru/nauru/3607.html ნაურუ (1998)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113221324/http://archive.travel.ru/nauru/3607.html |date=2012-11-13 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{Commons|Nauru|ნაურუ}} {{მერკე}} {{ერეფიშ წორომაჸალობა}} [[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი]] 3bu2ono46ey1scd467u3x4ryjt9itnv 251753 251752 2026-08-01T22:51:05Z Narazeni 826 /* ეტიმოლოგია */ 251753 wikitext text/x-wiki {{Short description|კოკ სახენწჷფო ოკიანეთის}} {{About|კოკ სახენწჷფოშ|ტანზანიურ ოფუტეშ გეშა|ნაურუ (ტანზანია){{!}}ნაურუ, ტანზანია}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{native name|na|Repubrikin Naoero}}<ref>{{cite book |editor-last1=Franks |editor-first1=Patricia C. |editor-last2=Bernier |editor-first2=Anthony |date=2018 |title=International Directory of National Archives |url=|location= |publisher=Rowman & Littlefield |page=263 |isbn=}}</ref> |ედომუშამი_ჯოხო = ნაოეროშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ნაურუ |შილა = Flag of Nauru.svg |გერბი = Coat of arms of Nauru.svg |რუკა = NRU orthographic.svg |ჰიმნი = [[ნაურუშ ჰიმნი|Nauru Bwiema]](Nauruan)<br />„ნაურუ, ჩქინ ოდაბადე“<br>{{center|[[ფაილი:Nauru Bwiema.ogg]]}} |დევიზი =''God's Will First''<br>„ღოროთიშ ნება უპირველაშო“ |ოფიციალური_ნინეფი =[[ნაურუული ნინა|ნაურუული]]<br> [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[იარენი]] (''[[დე ფაქტო]]''){{efn|ნაურუს ვაუღჷ ოფიციალურ ნანანოღა, მარა იარენს იდვალუადუ პარლამენტი.<ref name=directory>{{cite book |title=Worldwide Government Directory with Intergovernmental Organizations |year=2013 |page=1131 |publisher=CQ Press}}</ref>}} |latd=0 |latm=32 |latNS=S |longd=166 |longm=55 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =[[დენიგომოდუ]] |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] საპრეზიდენტო-[[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] [[უპარტიე სისტემა|უპარტიე დემოკრატიათ]]<ref>{{cite web |title=Nauru's Constitution of 1968 with Amendments through 2015 |url=https://constituteproject.org/constitution/Nauru_2015.pdf?lang=en |website=constituteproject.org |access-date=17 March 2023 |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317104820/https://constituteproject.org/constitution/Nauru_2015.pdf?lang=en |url-status=live }}</ref> |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ნაურუშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[დევიდ ადეანგი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ნაურუშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ლიონელ აინგიმეა]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[ნაურუშ პარლამენტიშ სპიკერი|სპიკერი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = [[მარკუს სტივენი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 193-ა |ფართობი =21 |წყარი_% = 0.57 |ოეგებიე_მახორობა =12,025 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 229-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2025 |მახორობაშ_ცენზი = 12,000<ref name="Nauru Census">{{cite web |title=National Report on Population ad Housing |url=http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf |publisher=Nauru Bureau of Statistics |accessdate=9 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924120203/http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf |archivedate=24 September 2015 |url-status=dead}}</ref> |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2011 |მახორობაშ_მეჭედალა = 480 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 20-ა |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = $132 მილიონი<ref name=imf>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=58&pr.y=9&sy=2017&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=836&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=International Monetary Fund |access-date=1 October 2018 |archive-date=2 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502023235/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=58&pr.y=9&sy=2017&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=836&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a= |url-status=live }}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 192-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$10,962<ref name=imf/> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 119-ა |აგი =0.703 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} ვარა |აგი_კატეგორია = ოშქაშე |აგი_რანგი =124-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ავსტრალიური დოლარი|ავსტრალიურ დოლარი]] |ვალუტაშ_კოდი =AUD |ქიანაშ_კოდი =NR |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+12:00]]<ref>{{cite web |url=http://ronlaw.gov.nr/nauru_lpms/files/acts/e9004de516a6dc7f15596cdc573a7058.pdf |publisher=Department of Justice and Border Control |title=Nauru Standard Time Act 1978 |date=21 December 1978 |accessdate=11 September 2020 |archive-date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415110312/http://ronlaw.gov.nr/nauru_lpms/files/acts/e9004de516a6dc7f15596cdc573a7058.pdf |url-status=live }} Because of the peculiar way the legislation is worded the legal time is not GMT+12.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.nr]] |ოტელეფონე_კოდი =+674 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ნაურუ''' ({{lang-na|Naoero}}), ოფიციალურო '''ნაოეროშ რესპუბლიკა''' ({{lang-na|Repubrikin Naoero}}), უწოხ ჩინებულ მუჭოთ '''ჰამო კოკი''' (Pleasant Island) — ჯუკა [[კოკ ქიანა|კოკ ქიანა]] დო [[მიკროსახენწჷფო]] [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეშ]] ობჟათეშე. იდვალუაფუ [[ოკიანეთი]]შ [[მიკრონეზია]]შ სუბრეგიონს, ნამუშ უახოლაშ მოხურგე კოკ რე [[ბანაბა]] ([[კირიბატი]]შ ნორთი), ნამუთ ოორუე-ბჟაეიოლშე დოხოლაფირო 300 კილომეტრიშ მეძენას რე.<ref>{{cite web |last= |first= |work=II(8) Pacific Islands Monthly |title=Nauru and Ocean Island |date=15 March 1932 |url=https://nla.gov.au/nla.obj-310860816/view?partId=nla.obj-310873107#page/n37/mode/1up |accessdate=26 September 2021 |archivedate=26 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210926061901/https://nla.gov.au/nla.obj-310860816/view?partId=nla.obj-310873107#page/n37/mode/1up |url-status=live}}</ref> 21 კმ² ფართობით, ნაურუ მუშ სიჭიჭარეთ მოსოფელიშ მასუმა ქიანა რე [[ქიანეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ერკებული ფართობიშ მეჯინით|ფართობიშ მეჯინით]], თაშნეშე [[ერეფიშ წორომაჸალობა]]შ არძაშე უჭიჭაშ მაკათურ სახენწჷფო მუჭოთ ფართობიშ, თეშ მახორობაშ მუდანობათ. ქიანაშ მახორობა დოხოლაფირო 12 000 ადამიერს აკმადგინანს, ნამუთ მოსოფელიშ მასუმა არძაშე უჭიჭაშ რე (კოლონიეფიშ დო ზუღაშმელენ ტერიტორიეფიშ უმუშო). ნაურუ რე [[გოერო|გოეროშ]], ერეფიშ წორომაჸალობაშ დო [[აფრიკაშ, კარიბიშ დო რჩქალ ოკიანეშ ქიანეფიშ ორგანიზაცია]]შ მაკათური. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1000 წანას [[მიკრონეზიალეფი|მიკრონეზიალეფით]] დოხორელ ნაურუ, [[XIX ოშწანურა]]შ დალიას, [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანიაშ იმპერიაქ]] გეჭოფჷ დო მუშ კოლონიათ გჷმაცხადუ. პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, ქიანა [[ნაურუშ ოკუპაცია ავსტრალიაშით|ავსტრალიაქ ქიდიჸუნჷ]], უკულ — გჷნირთუ [[ერეფიშ ლიგა|ერეფიშ ლიგაშ სამანდატოთ]], ნამუსჷთ ავსტრალია გამაგენდჷ ახალ ზელანდია დო კაბეტ ბრიტანეთწკჷმა ართო, მუჭოთ წორომოგამიე. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, სუმ წანაშ გოძვენას, ნაურუ [[ნაურუშ ოკუპაცია იაპონიაშით|იაპონიაშ ოკუპაციაშ გიმე რდჷ]], ლჷმაშ თებაშ უკულ გჷნირთუ [[გოეროშ მოგამეობაშ ტერიტორია|გოეროშ მოგამეობაშ ტერიტორიათ]]. ნაურუქ ავსტრალიაშე [[ნაურუშ ზოხორინალაშ აქტი 1967|ზოხორინალა მიპალჷ]] 1968 წანას. 2001 წანაშე მოჸუნაფილი, შხვადოშხვა ბორჯის ქიანაქ მიღჷ მოხვარა ავსტრალიაშ თარობაშე ნაურუშ რეგიონალურ გინომუშებაშ ცენტრის, ონირზებელ ავსტრალიურ ემიგრანტეფიშ დაკებაშ ცენტრის დორინაფაშ მანგიორო. ავსტრალიაშა ჸონიერ დოყუნალაშ გეშა, კანკალე წყუ ნაურუს ავსტრალიურ [[კლიენტურ სახენწჷფო]]თ მიშინუანს.<ref>{{cite web |url=http://www.radionz.co.nz/national/programmes/ninetonoon/audio/201759087/pacific-correspondent-mike-field |title=Pacific correspondent Mike Field |date=18 June 2015 |work=Radio New Zealand |accessdate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210212050/http://www.radionz.co.nz/national/programmes/ninetonoon/audio/201759087/pacific-correspondent-mike-field |archivedate=10 December 2015 |url-status=live}}{{cite web |url=http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/13/naurus-former-chief-justice-predicts-legal-break-down |title=Nauru's former chief justice predicts legal break down |date=13 March 2014 |publisher=Special Broadcasting Service |accessdate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210214824/http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/13/naurus-former-chief-justice-predicts-legal-break-down |archivedate=10 December 2015 |url-status=live}}{{cite web |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2015/oct/28/this-is-abyans-story-and-it-is-australias-story |title=This is Abyan's story, and it is Australia's story |first=Ben |last=Doherty |work=The Guardian |date=28 October 2015 |accessdate=12 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170226051801/https://www.theguardian.com/australia-news/2015/oct/28/this-is-abyans-story-and-it-is-australias-story |archivedate=26 February 2017 |url-status=live}}</ref> ნაურუ რე [[ფოსფორიტი|ფოსფორიტულ]] კოკ, ჟიპიჯწკჷმა არხოს მადვალუ დინდარ ობადეშეფით, ნამუშ გეშათ 1900 წანაშე მოჸუნაფილი, დოხოლაფირო ართ ოშწანურაშ გოძვენას, ქიანაშ დინოხოლენ ტერიტორიაშ უკაბეტაშ ნორთ სარგებელამო, მარა აკმარცუაფალო მიპალუანდჷ.<ref>{{cite encyclopedia |last=Hogan |first=C Michael |year=2011 |url=http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 |title=Phosphate |encyclopedia=Encyclopedia of Earth |publisher=National Council for Science and the Environment |accessdate=17 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025180158/http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 |archivedate=25 October 2012 |url-status=live}}</ref> კოკის მოახალებაფონ [[ფოსფატი|ფოსფატიშ]] ოზირუექ გეთჷ 1990-იან წანეფს დო [[რესურსეფიშ ჭყალა|რესურსეფიშ ჭყალაშ]] კლასიკურ სამანგათ, მოპალერ სიდინდარეშ უწორწე გამაგალაქ 2000-იან წლეფს სერიოზულ ფინანსურ პრობლემეფ გჷმიჭანუ.<ref>{{Cite journal |last=Pollock|first=Nancy|date=15 December 2014|title=Nauru Phosphate History and the Resource Curse Narrative|url=https://nauru-data.sprep.org/system/files/pollock.pdf|journal=Journal de la Société des Océanistes|pages=107-120}}{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2000/12/10/magazine/the-billion-dollar-shack.html?mcubz=1 |title=The Billion-Dollar Shack |first=Jack |last=Hitt |newspaper=The New York Times |date=10 December 2000 |accessdate=29 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180116140500/http://www.nytimes.com/2000/12/10/magazine/the-billion-dollar-shack.html?mcubz=1 |archivedate=16 January 2018 |url-status=live}}</ref> ნაურუშ ეკონომიკაქ ჭიე-ჭიეთ აკინწყუ 2010-იან წანეფს. ==ეტიმოლოგია== ნაურუშ ჯოხოდვალა [[ნაურუული ნინა|ნაურუულ ნინაშა]] რე ''Naoero''. კოკიშ ჯოხოდვალაშ ეტიმოლოგია უჩინებუ რე.<ref> {{cite book|contribution=Father Alois Kayser and the Recent History of the Nauruan Language|url=https://archive.org/details/rosettaproject_nau_detail-1|title=Nauru Grammar|first=Alois|last=Kayser|year=1993|contributor-first=Karl H.|contributor-last=Rensch|isbn=064612854X|publisher=Embassy of the Federal Republic of Germany, Australia | pp=vii-viii}}</ref> გერმანალ ეთნოლოგ [[პაულ ჰამბრუჰი]] ვარაუდენდჷ, ნამჷ-და „ნაურუ“ რდჷ ნაურუულ ფრაზაშ — ''a-nuau-a-a-ororo''-ს (ნამუთ საეგებიოთ შანენდჷ „პლაჟშა მეურქ“) დაკუნტარებულ ფორმა.<ref> {{sfn|Rensch|1993|ხს=vii}}</ref> მარა, [[ალოის კაიზერი|ალოის კაიზერს]] თენა ვაგრამატიკულო მიოჩქუდჷ დო ჰამბრუჰიშ ენწყუმა რდჷ [[ოკათე ეტიმოლოგია]], ნამუქჷთ მიდჷ 1920 წანაშ „''[[Deutsches Kolonial-Lexikon]]''“-შა დინოღალაშ გეშა.<ref> {{sfn|Rensch|1993|ხს=viii}}</ref> კოლონიურ ბორჯის გჷმორინაფილ ორდოიან თინჭარუა იკათუანდჷ გეჸვენჯ ფორმეფს: ''Naura'', ''Nauru'', ''Nawodo'' დო ''Onawero''. მუჟანსჷთ 1888 წანას გერმანიაშ პროტექტორატიქ გუმიცხადჷნ, [[რაიხსკომისარი]]შ ანგარიშის ოფიციალურ ჯოხოდვალათ მიღეს ''Nauru'', ნამუქჷთ უკულ სტანდარტულ ოჭარალ ფორმათ გჷნირთუ მუჭოთ ინგლისურ, თეშ გერმანულ ნინეფს. ინგლისურ ნინაშა კოკის უწოხ „Pleasant Island“ (ჰამო კოკი) ჯოხოდჷ.<ref>{{cite book|first=Cait|last=Storr|year=2020|doi=10.1017/9781108682602|title=International Status in the Shadow of Empire: Nauru and the Histories of International Law|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781108682602|p=92}}</ref> 1968 წანას ზოხორინალაშ მოპალუაშ უკული, [[ნაურუშ კონსტიტუცია]]ქ ოფიციალურ ინგლისურ ჯოხოდვალათ „Republic of Nauru“ გეგმიცხადჷ. 2026 წანაშ მესის, მეღებულქ იჸუ საკონსტიტუციო თირუაქ, ნამუშ მეჯინათ ინგლისურ ჯოხოდვალაქ დითირჷ დო გინირთჷ „Republic of Naoero“-თ, ნამუთ ომანგუ ნაურუულ ნინას რინელ თინჭარუას.<ref>{{cite news|url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/595044/nauru-parliament-signs-off-on-country-s-name-change-referendum-to-come|title=Nauru parliament signs off on country's name change, referendum to come|newspaper=Radio New Zealand|date=13 May 2026|archive-date=6 June 2026|access-date=17 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260606231612/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/595044/nauru-parliament-signs-off-on-country-s-name-change-referendum-to-come|url-status=live}}</ref> == ისტორია == {{თარი|ნაურუშ ისტორია}} [[ფაილი:Nauruan-warrior-1880ers.jpg|thumb|upright|ნაურუალ მალიმორიშ სურათ [[ნაურუშ ომენოღალე ლჷმა]]შ ბორჯის, დოხოლაფირო 1880 წანა.]] თეხანურ ნაურუს პირველაშე [[მიკრონეზიალეფი|მიკრონეზიეალეფქ]] მინიმუმ 3000 წანაშ კინოხ დიხორეს დო პოლინეზიურ გაულაშ შილებუან საბუთეფით რე.<ref name="UNCCD">{{cite web |author=Nauru Department of Economic Development and Environment |year=2003 |url=http://www.unccd.int/cop/reports/asia/national/2002/nauru-eng.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722013720/http://www.unccd.int/cop/reports/asia/national/2002/nauru-eng.pdf |archivedate=22 July 2011 |title=First National Report to the United Nations Convention to Combat Desertification |publisher=United Nations Convention to Combat Desertification |accessdate=25 June 2012}}</ref> ნაურუშ პრეისტორიაშ გეშა ელაზჷმაფათ მერკეთ რე ჩინებული,<ref>{{Cite web |url=https://storymaps.arcgis.com/stories/5c34b445809e44eaaf91d882fc201e73 |title=Nauru |first=Nancy J. |last=Pollock |date=27 April 2021 |website=ArcGIS StoryMaps |accessdate=13 January 2022 |archivedate=13 January 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220113013856/https://storymaps.arcgis.com/stories/5c34b445809e44eaaf91d882fc201e73 |url-status=live}}</ref> მარა იკოროცხუ, ნამჷ-და კოკის იზოლაციაშ განწეხანიშ ბორჯ უღუდჷ, ნამუთ ეინწყუმუაფუ მახორუეფს შქას წუმოძინელ გინორთელ ნინათ.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/place/Nauru/History |title=Nauru – History |website=Encyclopedia Britannica |accessdate=12 January 2021 |archivedate=16 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416173402/https://www.britannica.com/place/Nauru/History |url-status=live}}</ref> ტრადიციულო ნაურუს ვითოჟირ კლან ვარ-და თურ რდჷ, ნამუეფჷთ წჷმორინაფილ რენა [[ნაურუშ შილა|ნაურუშ შილაშ]] ვითოჟირკუთხუამ მურიცხით.<ref>{{cite journal |last=Whyte |first=Brendan |title=On Cartographic Vexillology |journal=[[Cartographica]] |year=2007 |volume=42 |issue=3 |pages=251–262 |doi=10.3138/carto.42.3.251}}</ref> ტრადიციულო, [[ნაურუალეფი|ნაურუელეფ]] მუნეფიშ წუმოულობას [[ნანაშ ღოზი|დიდაშ ღოზით]] გეჸუნა. მახორობა დაკებულ რდჷ [[აკვაკულტურა|აკვაკულტურათ]]: თინეფ ჭოფუნდეს ხანოსიშ (ბჟაშ ჩხომიშ) ციტუეფს (ნამუსჷთ [[ნაურუული ნინა|ნაურუულო]] ''ibija'' ჯოხო), მიორჩქვანუანდეს ლიგე წყარს დო რდუნდეს [[ბუადაშ ლაგუნა|ბუადაშ ლაგუნას]], ნამუთ თინეფშო ოჭკომალიშ საიმენდო წყუს უნარღელჸენდჷ. თინეფიშ ოჭკომალიშ შხვა კომპონენტეფს წჷმარინუანდუ [[ქოქოსი|ქოქოს]] დო [[პანდანუსი|პანდანუსიშ გუმნაღელი]].<ref>{{Cite book |last=Pollock|first=Nancy J |chapter=5: Social Fattening Patterns in the Pacific—the Positive Side of Obesity. A Nauru Case Study |editor-last=De Garine|editor-first=I |title=Social Aspects of Obesity |pages=87–111 |publisher=Routledge |year=1995}}</ref><ref>{{cite journal |last=Spennemann |first=Dirk HR |journal=Aquaculture International |date=January 2002 |volume=10 |issue=6 |pages=551–562 |doi=10.1023/A:1023900601000 |title=Traditional milkfish aquaculture in Nauru}}</ref> 1798 წანას, [[ბრიტანალეფი|ბრიტანალ]] მეზუღე [[ჯონ ფერნი (ვერშაპჭოფუ)|ჯონ ფერნიქ]], მუშ სავაჭრე ხვამარდით „ჰანტერი“ (300 ტონა), გინირთჷ მაართა ბჟადალარო, ნამუქჷთ ნაურუშ ძირაფაშენ გაცხადჷნ დო მეკონჭაფურ მეჯინაშ გეშა „ჰამო კოკი“ (Pleasant Island) გიოდჷნ.<ref>{{cite book |first1=Maslyn|last1=Williams |first2=Barrie |last2=Macdonald |title=The Phosphateers |year=1985 |publisher=Melbourne University Press |isbn=0-522-84302-6 |page=11}}{{cite book |last1=Ellis |first1=Albert F. |title=Ocean Island and Nauru: Their Story |year=1935 |publisher=Angus and Robertson |oclc=3444055 |page=29}}</ref> არძაშ უკულაშ 1826 წანაშე, ნაურუელეფს რეგულარულ კონტაქტ უღჷდეს ევროპალეფწკჷმა, ნამუეფჷთ მუშენდეს ვერშაპჭოფ დო სავაჭრე ხვამარდეფს დო თხულენდეს ოჭკომალს დო სუფთა ოშუმალ წყარს. ეკონია ვერშაპჭოფუ ხვამარდიქ, ნამუთ [[ერქემამ ფლოტიშ ხანი|ერქემამ ფლოტიშ ბორჯის]] რდჷნ, 1904 წანას ესურჷ.<ref>{{cite book|last=Langdon|first=Robert |year=1984|title=Where the whalers went: an index to the Pacific ports and islands visited by American whalers (and some other ships) in the 19th century|publisher=Pacific Manuscripts Bureau|pages=180–182|isbn=086784471X}}</ref> მეხოლაფირო თე ბორჯიშო, ევროპულ ხვამარდეფიშ [[დეზერტირობა|დეზერტირ მეზუღეეფქ]] კოკის ქიდიხორეს. კოკიშ მახორობა ოჭკომალს თირანდჷ ალკოჰოლურ [[პალმაშ ღვინი|პალმაშ ღვინშა]] დო დაჩხირჸოთამ ანჯარშა.<ref>{{cite journal |last1=Marshall |first1=Mac |last2=Marshall|first2=Leslie B |title=Holy and Unholy Spirits: The Effects of Missionization on Alcohol Use in Eastern Micronesia |journal=Journal of Pacific History |date=January 1976 |volume=11 |issue=3 |pages=135–166 |doi=10.1080/00223347608572299}}</ref> ანჯარ გჷმირინუეს 1878 წანაშე დოჭყაფილ 10-წანიან [[ნაურუშ ომენოღალე ლჷმა|ნაურუშ ომენოღალე ლჷმაშ]] ბორჯის.<ref>{{cite journal |journal=New York Law School Journal of International and Comparative Law |title=Nauru v. Australia |last=Reyes |first=Ramon E. Jr |volume=16 |issue=1–2 |year=1996 |url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?collection=journals&handle=hein.journals/nylsintcom16&div=6&id=&page=}}</ref> == ადმინისტრაციული მონწყუალა == [[ფაილი:Nauru-districts-fr.svg|მარცხნივ|thumb|300px|ნაურუშ ადმინისტრაციულ რუკა]] ნაურუშ რესპუბლიკა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ მონწყუალაშჸურე აკმოდირთუ 14 [[ნაურუშ რაიონეფი|რაიონშე]]: {| class="wikitable" |-class="hintergrundfarbe6" ! № || რაიონი || ჯვეშ<br />ოხორუე || ფართობი,<br />კმ² || მახორობა,<br />ად. (2005) || მეჭედალა,<br />ად./კმ² || ოფუტეეფიშ<br />მუდანობა |- | 1 || [[აივო]] || აიუე || align="right" | 1,00 || align="right" | 1092 || align="right" | 1092,00 || align="right" | 8 |- | 2 || [[ანაბარი (რაიონი)|ანაბარი]] || ანებვორი || align="right" | 1,43 || align="right" | 502 || align="right" | 351,05 || align="right" | 15 |- | 3 || [[ანეტანი]] || ანეტანი || align="right" | 1,00 || align="right" | 516 || align="right" | 516,00 || align="right" | 12 |- | 4 || [[ანიბარი]] || ენიბოდი || align="right" | 3,14 || align="right" | 160 || align="right" | 50,96 || align="right" | 17 |- | 5 || [[ბაიტი (რაიონი)|ბაიტი]] || ბაიდი || align="right" | 1,23 || align="right" | 572 || align="right" | 465,04 || align="right" | 15 |- | 6 || [[ბოე]] || ბოი || align="right" | 0,66 || align="right" | 795 || align="right" | 1204,55 || align="right" | 4 |- | 7 || [[ბუადა]] || არენიბოკი || align="right" | 2,66 || align="right" | 716 || align="right" | 269,17 || align="right" | 14 |- | 8 || [[დენიგომოდუ]] || დენიკომოტუ || align="right" | 1,18 || align="right" | 2827 || align="right" | 2395,76 || align="right" | 17 |- | 9 || [[ევა (რაიონი)|ევა]] || ეუა || align="right" | 1,17 || align="right" | 318 || align="right" | 271,79 || align="right" | 12 |- | 10 || [[იუვი]] || იუბი || align="right" | 1,12 || align="right" | 303 || align="right" | 270,54 || align="right" | 13 |- | 11 || [[მენენგი]] || მენენი || align="right" | 2,88 || align="right" | 1830 || align="right" | 635,42 || align="right" | 18 |- | 12 || [[ნიბოკი]] || ენიბეკი || align="right" | 1,36 || align="right" | 432 || align="right" | 317,65 || align="right" | 11 |- | 13 || [[უაბო]] || უებოი || align="right" | 0,97 || align="right" | 335 || align="right" | 345,36 || align="right" | 6 |- | 14 || [[იარენი]] || მოკუა || align="right" | 1,50 || align="right" | 820 || align="right" | 546,67 || align="right" | 7 |-style="background: #CCC;" | class="sortbottom" | || '''ნაურუ''' || ნაოურო|| align="right" | 21,30 || align="right" | 11 218 || align="right" | 526,67 || align="right" | 169 |} ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008594/1008594a1.htm ინფორმაცია ნაურუშ გეშა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080629054739/http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008594/1008594a1.htm |date=2008-06-29 }} * [http://minicount.narod.ru/nauru.html კ. ნაურუ] * [http://archive.travel.ru/nauru/3607.html ნაურუ (1998)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113221324/http://archive.travel.ru/nauru/3607.html |date=2012-11-13 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{Commons|Nauru|ნაურუ}} {{მერკე}} {{ერეფიშ წორომაჸალობა}} [[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი]] 1jozu7ciudc5qd1vjezxj8ap710bcl7 0 19135 251742 243725 2026-08-01T12:11:58Z Narazeni 826 /* */ 251742 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = ''ტონგური ნინა — Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga''<br />''{{lang-en|Kingdom of Tonga}}'' |ედომუშამი_ჯოხო = ტონგაშ ომაფე |ოართე_ჯოხო =ტონგა |შილა = Flag of Tonga.svg |გერბი = Coat of arms of Tonga.svg |რუკა = LocationTonga.png |ჰიმნი = Ko e fasi ʻo e tuʻi ʻo e ʻOtu Tonga |დევიზი =''Ko e ʻOtua mo Tonga ko hoku tofiʻa'' |ოფიციალური_ნინეფი =[[ტონგური ნინა|ტონგური]], [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[ნუკუალოფა]] |latd=21 |latm=08 |latNS=S |longd=175 |longm=12 |longEW=W |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[კონსტიტუციური მონარქია|კონსტიტუციურ მონარქია]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ტონგაშ მაფეფიშ ერკებული|მაფა]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ტუპოუ VI]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ტონგაშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ტუივაკანო სიალეატაონგა]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 186-ა |ფართობი =748 |წყარი_% =4 |ოეგებიე_მახორობა =112 000 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 194-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2005 |მახორობაშ_ცენზი = 103 252 |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2011 |მახორობაშ_მეჭედალა = 153 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 76-ა |ედპ_ppp_წანა = 2005 |ედპ_ppp = $817 მილიონი |ედპ_ppp_რანგი = 167-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$7984 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 76-ა |აგი ={{ძინა}}0.819 |აგი_ტენდენცია = |აგი_კატეგორია = <font color="#009900">მაღალი</font> |აგი_რანგი =55-ა |აგი_წანა =2007 |ვალუტა= [[პაანგა]] |ვალუტაშ_კოდი =TOP |ქიანაშ_კოდი =TON |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+13]] |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.to]] |ოტელეფონე_კოდი =+676 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ტონგა''' ([[ტონგური ნინა|ტონგურო]] — Tonga, {{lang-en|Tonga}}), ედომუშამ ოფიციალურ ჯოხოდვალა '''ტონგაშ ომაფე''' (ტონგურ ნინა — Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga, {{lang-en|Kingdom of Tonga}}) — [[სახენწჷფო]]-[[არქიპელაგი|არქიპელაგ]] [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეშ]] ობჟათე-ბჟადალ ნორთის, [[პოლინეზია]]ს. ქიანა აკმოდირთუ მეხოლაფირო 170 კოკშე, ნამუშეთ 45 უდუხორუ რე. იდვალუაფუ მუნაკვათის, ნამუთ აკმაშქვანს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიას]] დო [[ჰავაი]]ს, ობჟათე სამოას დო ბჟაეიოლ ფიჯის. ქიანას ოორუეშე ომძღჷ [[სამოა]], ბჟაეიოლშე - [[ნიუე]], ბჟადალშე - [[ფიჯი]]შ ტერიტორიულ წყარეფი. ქიანაშ ედომუშამ ფართობი — 748 კმ². ქიანაშ მახორობა, [[2011]] წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, აკმადგინანს 103 252 ადამიანს.<ref>[http://www.spc.int/prism/tonga/index.php/component/docman/doc_download/247-census-report-2011-vol-1-rev?Itemid=111 მახორობაშ ეჭარუა (2011)]</ref><ref>[http://www.geohive.com/cntry/tonga.aspx მოსახლეობის აღწერა — Geohive (2011)]</ref> ქიანაშ ნანანოღა დო უკაბეტაშ ნოღა — [[ნუკუალოფა]]. {{Commons|Tonga|ტონგა}} ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.palaceoffice.gov.to/ ტონგაშ მონარქიშ ოფიციალური საიტი] * [http://parliament.gov.to/work.html ტონგაშ კანონმადვალუ ასამბლეაშ საიტი]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.pmo.gov.to/ ტონგაშ თარობაშ საიტი] * [http://www.spc.int/prism/Country/to/Stats/ ტონგაშ სტატისტიკაშ ოფიციალური საიტი] * [http://legislation.to/cms/home.html ტონგაშ ომაფეშ ოკანონმადვალე აქტეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090607045659/http://legislation.to/cms/home.html |date=2009-06-07 }} * [http://parliament.gov.to/constitution.html ტონგაშ კონსტიტუცია]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.tongaholiday.com/ ტონგაშ ტურიზმიშ ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007133115/http://www.tongaholiday.com/ |date=2011-10-07 }} * [http://69.64.79.247/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1 ტონგაშ რადიოუჭაყფაშ კომისია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090804011354/http://69.64.79.247/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1 |date=2009-08-04 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე}} {{ერეფიშ წორომაჸალობა}} [[კატეგორია:ტონგა]] [[კატეგორია:პოლინეზია]] [[კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწფოეფი]] [[კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიეფი]] [[კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი]] ao2z217cig3l603eg6cug96yfl6u5fr 0 23327 251750 140470 2026-08-01T20:23:10Z CommonsDelinker 2867 Removing [[:c:File:Gaborone_Airport.jpg|Gaborone_Airport.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Gaborone Airport.jpg|]]. 251750 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = [[ფაილი:Capital city marker.svg|25px|ნანანოღა]] |მარგალური ჯოხო = გაბორონე |ოდაბადური ჯოხო =Gaborone |ქიანა = ბოტსვანა |დუდალაშ თუდო = ნანანოღა |პანორამა =Gaborone Montage.png |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი = |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = S|lat_deg = 24 |lat_min = 39 |lat_sec = 25 |lon_dir = E|lon_deg = 25 |lon_min = 54 |lon_sec = 31 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა = |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = |რეგიონი = |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = |რაიონი = |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = 1964 |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = გაბერონესი |სტატუსი-შე = 1969 |ფართობი = 169<ref name =BSYB>{{cite web|title=BOTSWANA STATISTICAL YEAR BOOK 2010|url=http://www.cso.gov.bw/templates/cso/file/File/Botswana%20Statistical%20Year%20Book%202010.PDF|work=Statistics Botswana|publisher=Central Statistics Office|accessdate=25 February 2012|archiveurl=http://www.webcitation.org/65jCFX9lp|archivedate=25 February 2012|location=Gaborone|format=PDF|date=December 2011}}</ref> |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=1100 |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა= |მახორობა = 231 626 |ეჭარუაშ წანა = 2011 |მეჭედალა = 1370,57 |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +2 |DST = |ოტელეფონე კოდი = 31, 35, 39 |ოფოსტე ინდექსი = თე ქიანას ოფოსტე ინდექსეფი ვეგიმირინუაფუ |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Gaborone |add1n= |add1= }} '''გაბორონე''' ({{lang-tn|Gaborone}} {{IPA|[χabʊˈrʊnɪ]}}, {{lang-en|Gaborone}} {{IPA|[ˌɡæbəˈroʊniː]}}) — [[ბოტსვანა]]შ [[ნანანოღა]]. [[2011]] წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 231 626 კოჩი ოხორანდჷ<ref name=2011Census>{{cite web|title=The Population of Towns, Villages and Associated Localities|work=2011 Population and Housing Census|url=http://www.cso.gov.bw/templates/cso/file/File/Population%20of%20Towns%20and%20Villages%20_2011%20PHC_%20Jun%204%202012..pdf|archiveurl=http://www.webcitation.org/68QAYaEFm|archivedate=14 June 2012|accessdate=14 June 2012|date=June 2012|publisher=Statistics Botswana|location=Gaborone|format=PDF}}</ref>. ნოღას ჯოხოქ გიადჷ XIX ოშწანურაშ აბანური მამართალიშ პატიოცემელო. == გალერეა == <gallery> GaberoneAerial.jpg|გაბორონეშ მიოჯინი ჟილეშე Debswana HQ.jpg|ნოღაშ ცენტრი BotswanaParliament.jpg|ბოტსვანაშ ერუანული ასამბლეა Embajada de Zambia - Gaborone, Botswana.jpg|ზამბიაშ საელჩო </gallery> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.gov.bw/en/Ministries--Authorities/Local-Authorities/Gaborone-City-Council/ გაბორონეშ ონოღე ხუნაშ ვებ-ხასჷლა] {{ref-en}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{აფრიკაშ ნანანოღეფი}} {{მერკე}} [[კატეგორია:ბოტსვანაშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი]] 8p1gull9i7no57mk0p46llr5zf5ysxg 0 29353 251748 207993 2026-08-01T19:55:14Z IvanScrooge98 7233 /* */ სურათი 251748 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი |ჯოხო = მონსერატ კაბალიე<br>Montserrat Caballé |სურათი = Montserrat Caballé c. 1969 (1).jpg |ლანდშაფტი = <!-- ქო, სურათი განიერი ქორენ-და --> |დუდჯოხო = მონსერატ კაბალიე 1969 წანას. |სურათიშზჷმა = <!-- გეგმირინეთ ხვალე 220 (300, განიერი სურათი ქორენ-და) პიქსელს მორჩილ სურათეფშო --> |color = |ფონი = solo_singer |თახმიჯოხო = მარია დე მონსერატ ვივიანა კონსეპსიონ კაბალიე ი ფოლკი |შხვა ჯოხო = |დებადჷ = {{დაბადებაშ თარიღი|12|4|1933}} |დაბადებაშ აბანი =[[ბარსელონა]], [[ესპანეთიშ მაჟირა რესპუბლიკა]] |ღურ = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2018|10|6|1933|4|12}} |ღურ აბანი =[[სანტ-პაუშ ჰოსპიტალი]], [[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] |ბადება = {{flagicon|ესპანეთი}} [[ესპანეთი|ესპანარი]] |ინსტრუმენტი = |ჟანრი = [[ოპერა]], [[ესტრადა]] |საქვარუა = [[სოპრანო]] (ლირიკული-კოლორატული) |აქტიურალაშ წანეფი = 1956–2018 |ლეიბლი = |ასოციაციეფი = |ალმასქუ= |ვებ ხასჷლა = |მაკათურეფი = |ჸოფილი მაკათურეფი = |მიორჩქინალი ინსტრუმენტეფი = }} '''მარია დე მონსერატ ვივიანა კონსეპსიონ კაბალიე ი ფოლკი''' (Maria de Montserrat Viviana Concepción Caballé i Folc), უმოსო ჩინებული რე, მუჭოთ '''მონსერატ კაბალიე''' (Montserrat Caballé; დ. [[12 პირელი]], [[1933]], [[ბარსელონა]], [[ესპანეთიშ მაჟირა რესპუბლიკა]] — ღ. [[6 გჷმათუთა]], [[2018]], [[სანტ-პაუშ ჰოსპიტალი]], ბარსელონა, [[ესპანეთი]]) — [[ესპანარეფი|ესპანარი]] [[სოპრანო]]. ჯოხოგოლაფირი რდჷ, არძაშ უმაართაშე, [[ბელკანტო]]შ ტექნიკათ დი [[ჯოაკინო როსინი|როსინიშ]], [[ვინჩესნცო ბელინი|ბელინიშ]] დო [[გაეტანო დონიცეტი|დონიცეტიშ]] კლასიკურ იტალიურ ოპერეფს მაჸვენჯი როლეფიშ რსულებათ. [[როკ-მუსიკა|როკ-მუსიკაშ]] მოჸოროფეეფშო, კაბალიე, თაშნეშე ჩინებული რე ართობური ალბომით ბუნა [[Queen]]-იშ ვოკალისტ [[ფრედი მერკური]]წკჷმა — ''[[Barcelona (ალბომი)|Barcelona]]'' (1988). თე ალბომიშ [[Barcelona (ფრედი მერკურიშ დო მონსერატ კაბალიეშ ბირა)|ოდუდე ბირა]], მენძღვიებული კაბალიეშ ოდაბადე ნოღა [[ბარსელონა]]შოთ, [[1992]] წანას, თე ნოღას მანჯაფილი ზარხულიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ ოფიციალური ჰიმნო გჷნირთჷ. მონსერატ კაბალიექ, [[2018]] წანაშ [[6 გჷმათუთა]]ს, ოდაბადე ნოღას, [[ნაღველიშ ბუშტი]]შ ინფექციათ დოღურუ.<ref>{{cite news |url=http://elpais.com/cultura/2018/10/06/actualidad/1538807004_654748.html |title=Muere Montserrat Caballé, la diva de todos |first=Blanca |last=Cia |date=6 October 2018 |access-date=6 October 2018 |newspaper=[[El País]] |language=es |publisher=Prisa}}</ref> ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://hosting.operissimo.com/triboni/exec?method=com.operissimo.artist.webDisplay&id=ffcyoieagxaaaaabjjco&xsl=webDisplay&searchStr= ბიოგრაფია] {{de}} * [http://es.youtube.com/watch?v=9_TKP7VHvyU/ Trailer of "Caballé Beyond Music", 98 min docufilm] * [http://www.unbeldi.com/cover.html Montserrat Caballé fan site (Unofficial)] * [http://www.weberclaudia.de/511288987313c4a03/index.html Montserrat Caballé - in German] * [http://www.sonybmgmasterworks.com/artists/montserratcaballe/ Discography at SonyBMG Masterworks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070809003541/http://www.sonybmgmasterworks.com/artists/montserratcaballe/ |date=2007-08-09 }} * [http://www.fundacionprincipedeasturias.org/ing/04/premiados/trayectorias/trayectoria567.html Caballé in the Fundación Príncipe de Asturias webpage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007044724/http://www.fundacionprincipedeasturias.org/ing/04/premiados/trayectorias/trayectoria567.html |date=2008-10-07 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{მერკე-ბიოგრაფია}} {{DEFAULTSORT:მონსერატ კაბალიე}} [[კატეგორია:ესპანარი მობირეეფი]] [[კატეგორია:ესპანარი სოპრანოეფი]] [[კატეგორია:გრემიშ ჯილდოშ მაპალუეფი]] e5gjxs7x3ycpf9ybvbqwwnxnqxa8fcm 0 31758 251739 143632 2026-08-01T12:06:12Z Narazeni 826 /* ნოღაშ წუმოძინაშ ისტორია */ 251739 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნანანოღა |მარგალური ჯოხო = ნუკუალოფა |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-en|Nuku’alofa}} |ქიანა = ტონგა |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =Nukualofa centre.jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა =ნუკუალოფაშ ცენტრი |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი = |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = S|lat_deg = 21|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 175|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა =300 |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = კოკი (გეოგრაფია){{!}}კოკი |რეგიონი = ტონგატაპუ |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = |რაიონი = |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = |ფართობი = |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=3 |კლიმატი=[[ტროპიკული კლიმატური ორტყაფუ{{!}}ტროპიკული]] |ოფიციალური ნინა= |მახორობა = 23,221 |ეჭარუაშ წანა = 2016 |მეჭედალა = |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = [[ტონგალეფი]] (96 %) |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +13 |DST = ქო |ოტელეფონე კოდი = +676 |ოფოსტე ინდექსი = |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Nukuʻalofa |add1n= |add1= }} '''ნუკუალოფა''' ({{lang-en|Nuku’alofa}}) — [[ტონგა|ტონგაშ ომაფე]]შ [[ნანანოღა]] დო ოხვისტე ნოღა. იდვალუაფჷ კოკი [[ტონგატაპუ]]ს. ნოღაშ მახორობა [[2016]] წანაშო 23,221<ref>[http://archive.is/20130209160353/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=gamelan&srt=npan&col=adfhimoq&msz=1500&geo=-213 Tonga: largest cities and towns and statistics of their population] World Gazetteer {{ref-en}} {{ref-de}} {{ref-fr}} {{ref-es}}</ref> ადამიერს აკმადგინანდჷ. თარო ოხორანა [[ტონგარეფი]] (96 %). ნოღას იდვალუაფუ ოზუღე [[ონიშოლი]] დო [[აეროპორტი]]. ნოღაშე გინმუღუნა [[კოპრა]] დო [[ბანანი]]. == ორთაშობური პიჯალეფი == ნუკუალოფა იდვალაუფუ [[ტონგა|ტონგაშ]] უდიდაში [[მანჯანი|მანჯანიშ]] [[კოკი (გეოგრაფია)|კოკი]] [[ტონგატაპუ]]ს. თე აბანს [[კლიმატი]] [[ტროპიკული კლიმატური ორტყაფუ|ტროპიკული]] [[ზუღაშ კლიმატი]] რე. წანაშ გოძვენას ჰეერიშ [[ტემპერატურა]] იძანძჷ +20 Cº-შე +26 Cº-შახ. არძაშე უმოსო ჩხე დო ლამე სეზონი იგჷნძორებჷ ქირსეთუთაშე პირელშამო. [[ატმოსფერული ნოლექეფი]]შ მუდანობა მოურს დოხოლაფირო 1500 მმ. ორთაშობური ჩანარი უმენტაშო წჷმორინაფილი რე [[ტროპიკული ტყა]]ლეფით, [[ბართვი|ბართვეფით]] დო [[პალმა|პალმეფით]]. == ნოღაშ წუმოძინაშ ისტორია == მაართა ევროპალი, ნამუქჷთ [[1643]] წანას კოკ ტონგატაპუს კუჩხ გედგჷნ, [[ნიდერლანდარეფი|ნიდერლანდარ]] მეზუღე [[აბელ ტასმანი|აბელ ტასმან]] რდჷ. [[1773]] დო [[1777]] წანეფს, ნუკუალოფაშ ტერიტორიას ესურჷ [[ინგლისარეფი|ინგლისარ]] [[კაპიტანი|კაპიტან]] [[ჯეიმზ კუკი]]ქ. დოხოლაფირო [[XIX ოშწანურა]]შ შქა ხანშო ტონგაშ კოკეფიშ ბუნეფქ აკიკათეს მაფაშ ხეშულობაშ გიმე, ნამუშათ [[1900]] წანას ხექ მიჭარინჷ ხეკულუაშა [[გოართოიანაფილი ომაფე|გოართოიანაფილ ომაფეწკჷმა]] ომეფაშე [[პროტექტორატი]]შ მიშაღალაშ გეშა. [[1970]] წანას, პროტექტორატიშ გოუქვაფაშ უკულ ქიანაქ ზოხორინელ სახენწჷფოთ გჷმიცხადუ დო ნუკუალოფაქ ტონგაშ ნანანოღაშ სტატუს მიპალჷ. == მახორობა, ნინა, რწუმა == ნოღაშ მახორობაშ მუდანობა — 23,221 ადამიერი (2016). ნოღას თრო ოხორანა [[ტონგარეფი]] (96 %). ჟირი ოფიციალური ნინა რე — [[ტონგური ნინა]] დო [[ინგლისური ნინა]]. მორწუმეეფი, უმენტაშო — [[მორმონიზმი|მორმონეფი]] რენა. == კულტურული შანულობა == ტონგაშ ნანანოღაშ თარი ოქინაფუ რე [[1867]] წანას აკნაგებუ ომაფე დოხორე. ნოღაშ ელმოლს ასქილადირი რე [[ოკიანეთი]]შ ჯვეში ცივილიზაციაშ დუდოთხილუე დგჷმილეფიშ აკნაცჷმეფი დო ჯვეში ტონგარი არისტოკრატეფიშ ონთხორუეფი. ნოღას მიარე სქვამი [[პლაჟი|პლაჟეფი]] რე. ჯოხოგოლაფირი რე [[ჯადვარიშობურეფი|ორქიდეაშ]] მიარე გვარობათ, ნამუეფჷთ ნოღაშ ხურგეფს ჩანსჷნ. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/422213/Nukualofa ნუკუალოფა — ენციკლოპედია ბრიტანიკა] {{en}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე-ტონგა}} {{ოკიანეთიშ ნანანოღეფი}} [[კატეგორია:ოკიანეთიშ ნანანოღეფი]] [[კატეგორია:ტონგა]] [[კატეგორია:ტონგაშ ნოღეფი]] ncka3f3q7y5k4vw458wlgfwnmq9ni9l 251740 251739 2026-08-01T12:07:03Z Narazeni 826 /* მახორობა, ნინა, რწუმა */ 251740 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნანანოღა |მარგალური ჯოხო = ნუკუალოფა |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-en|Nuku’alofa}} |ქიანა = ტონგა |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =Nukualofa centre.jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა =ნუკუალოფაშ ცენტრი |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი = |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = S|lat_deg = 21|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 175|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა =300 |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = კოკი (გეოგრაფია){{!}}კოკი |რეგიონი = ტონგატაპუ |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = |რაიონი = |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = |ფართობი = |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=3 |კლიმატი=[[ტროპიკული კლიმატური ორტყაფუ{{!}}ტროპიკული]] |ოფიციალური ნინა= |მახორობა = 23,221 |ეჭარუაშ წანა = 2016 |მეჭედალა = |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = [[ტონგალეფი]] (96 %) |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +13 |DST = ქო |ოტელეფონე კოდი = +676 |ოფოსტე ინდექსი = |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Nukuʻalofa |add1n= |add1= }} '''ნუკუალოფა''' ({{lang-en|Nuku’alofa}}) — [[ტონგა|ტონგაშ ომაფე]]შ [[ნანანოღა]] დო ოხვისტე ნოღა. იდვალუაფჷ კოკი [[ტონგატაპუ]]ს. ნოღაშ მახორობა [[2016]] წანაშო 23,221<ref>[http://archive.is/20130209160353/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=gamelan&srt=npan&col=adfhimoq&msz=1500&geo=-213 Tonga: largest cities and towns and statistics of their population] World Gazetteer {{ref-en}} {{ref-de}} {{ref-fr}} {{ref-es}}</ref> ადამიერს აკმადგინანდჷ. თარო ოხორანა [[ტონგარეფი]] (96 %). ნოღას იდვალუაფუ ოზუღე [[ონიშოლი]] დო [[აეროპორტი]]. ნოღაშე გინმუღუნა [[კოპრა]] დო [[ბანანი]]. == ორთაშობური პიჯალეფი == ნუკუალოფა იდვალაუფუ [[ტონგა|ტონგაშ]] უდიდაში [[მანჯანი|მანჯანიშ]] [[კოკი (გეოგრაფია)|კოკი]] [[ტონგატაპუ]]ს. თე აბანს [[კლიმატი]] [[ტროპიკული კლიმატური ორტყაფუ|ტროპიკული]] [[ზუღაშ კლიმატი]] რე. წანაშ გოძვენას ჰეერიშ [[ტემპერატურა]] იძანძჷ +20 Cº-შე +26 Cº-შახ. არძაშე უმოსო ჩხე დო ლამე სეზონი იგჷნძორებჷ ქირსეთუთაშე პირელშამო. [[ატმოსფერული ნოლექეფი]]შ მუდანობა მოურს დოხოლაფირო 1500 მმ. ორთაშობური ჩანარი უმენტაშო წჷმორინაფილი რე [[ტროპიკული ტყა]]ლეფით, [[ბართვი|ბართვეფით]] დო [[პალმა|პალმეფით]]. == ნოღაშ წუმოძინაშ ისტორია == მაართა ევროპალი, ნამუქჷთ [[1643]] წანას კოკ ტონგატაპუს კუჩხ გედგჷნ, [[ნიდერლანდარეფი|ნიდერლანდარ]] მეზუღე [[აბელ ტასმანი|აბელ ტასმან]] რდჷ. [[1773]] დო [[1777]] წანეფს, ნუკუალოფაშ ტერიტორიას ესურჷ [[ინგლისარეფი|ინგლისარ]] [[კაპიტანი|კაპიტან]] [[ჯეიმზ კუკი]]ქ. დოხოლაფირო [[XIX ოშწანურა]]შ შქა ხანშო ტონგაშ კოკეფიშ ბუნეფქ აკიკათეს მაფაშ ხეშულობაშ გიმე, ნამუშათ [[1900]] წანას ხექ მიჭარინჷ ხეკულუაშა [[გოართოიანაფილი ომაფე|გოართოიანაფილ ომაფეწკჷმა]] ომეფაშე [[პროტექტორატი]]შ მიშაღალაშ გეშა. [[1970]] წანას, პროტექტორატიშ გოუქვაფაშ უკულ ქიანაქ ზოხორინელ სახენწჷფოთ გჷმიცხადუ დო ნუკუალოფაქ ტონგაშ ნანანოღაშ სტატუს მიპალჷ. == მახორობა, ნინა, რწუმა == ნოღაშ მახორობაშ მუდანობა — 23,221 ადამიერი (2016). ნოღას თარო ოხორანა [[ტონგარეფი]] (96 %). ჟირ ოფიციალურ ნინა რე — [[ტონგური ნინა|ტონგურ]] დო [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]]. მორწუმეეფი, უმენტაშო — [[მორმონიზმი|მორმონეფ]] რენა. == კულტურული შანულობა == ტონგაშ ნანანოღაშ თარი ოქინაფუ რე [[1867]] წანას აკნაგებუ ომაფე დოხორე. ნოღაშ ელმოლს ასქილადირი რე [[ოკიანეთი]]შ ჯვეში ცივილიზაციაშ დუდოთხილუე დგჷმილეფიშ აკნაცჷმეფი დო ჯვეში ტონგარი არისტოკრატეფიშ ონთხორუეფი. ნოღას მიარე სქვამი [[პლაჟი|პლაჟეფი]] რე. ჯოხოგოლაფირი რე [[ჯადვარიშობურეფი|ორქიდეაშ]] მიარე გვარობათ, ნამუეფჷთ ნოღაშ ხურგეფს ჩანსჷნ. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/422213/Nukualofa ნუკუალოფა — ენციკლოპედია ბრიტანიკა] {{en}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე-ტონგა}} {{ოკიანეთიშ ნანანოღეფი}} [[კატეგორია:ოკიანეთიშ ნანანოღეფი]] [[კატეგორია:ტონგა]] [[კატეგორია:ტონგაშ ნოღეფი]] opccj9uw8tz45i83a1ib3w5y4dk0zyd 251741 251740 2026-08-01T12:07:54Z Narazeni 826 /* კულტურული შანულობა */ 251741 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნანანოღა |მარგალური ჯოხო = ნუკუალოფა |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-en|Nuku’alofa}} |ქიანა = ტონგა |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =Nukualofa centre.jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა =ნუკუალოფაშ ცენტრი |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი = |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = S|lat_deg = 21|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 175|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა =300 |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = კოკი (გეოგრაფია){{!}}კოკი |რეგიონი = ტონგატაპუ |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = |რაიონი = |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = |ფართობი = |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=3 |კლიმატი=[[ტროპიკული კლიმატური ორტყაფუ{{!}}ტროპიკული]] |ოფიციალური ნინა= |მახორობა = 23,221 |ეჭარუაშ წანა = 2016 |მეჭედალა = |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = [[ტონგალეფი]] (96 %) |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +13 |DST = ქო |ოტელეფონე კოდი = +676 |ოფოსტე ინდექსი = |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Nukuʻalofa |add1n= |add1= }} '''ნუკუალოფა''' ({{lang-en|Nuku’alofa}}) — [[ტონგა|ტონგაშ ომაფე]]შ [[ნანანოღა]] დო ოხვისტე ნოღა. იდვალუაფჷ კოკი [[ტონგატაპუ]]ს. ნოღაშ მახორობა [[2016]] წანაშო 23,221<ref>[http://archive.is/20130209160353/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=gamelan&srt=npan&col=adfhimoq&msz=1500&geo=-213 Tonga: largest cities and towns and statistics of their population] World Gazetteer {{ref-en}} {{ref-de}} {{ref-fr}} {{ref-es}}</ref> ადამიერს აკმადგინანდჷ. თარო ოხორანა [[ტონგარეფი]] (96 %). ნოღას იდვალუაფუ ოზუღე [[ონიშოლი]] დო [[აეროპორტი]]. ნოღაშე გინმუღუნა [[კოპრა]] დო [[ბანანი]]. == ორთაშობური პიჯალეფი == ნუკუალოფა იდვალაუფუ [[ტონგა|ტონგაშ]] უდიდაში [[მანჯანი|მანჯანიშ]] [[კოკი (გეოგრაფია)|კოკი]] [[ტონგატაპუ]]ს. თე აბანს [[კლიმატი]] [[ტროპიკული კლიმატური ორტყაფუ|ტროპიკული]] [[ზუღაშ კლიმატი]] რე. წანაშ გოძვენას ჰეერიშ [[ტემპერატურა]] იძანძჷ +20 Cº-შე +26 Cº-შახ. არძაშე უმოსო ჩხე დო ლამე სეზონი იგჷნძორებჷ ქირსეთუთაშე პირელშამო. [[ატმოსფერული ნოლექეფი]]შ მუდანობა მოურს დოხოლაფირო 1500 მმ. ორთაშობური ჩანარი უმენტაშო წჷმორინაფილი რე [[ტროპიკული ტყა]]ლეფით, [[ბართვი|ბართვეფით]] დო [[პალმა|პალმეფით]]. == ნოღაშ წუმოძინაშ ისტორია == მაართა ევროპალი, ნამუქჷთ [[1643]] წანას კოკ ტონგატაპუს კუჩხ გედგჷნ, [[ნიდერლანდარეფი|ნიდერლანდარ]] მეზუღე [[აბელ ტასმანი|აბელ ტასმან]] რდჷ. [[1773]] დო [[1777]] წანეფს, ნუკუალოფაშ ტერიტორიას ესურჷ [[ინგლისარეფი|ინგლისარ]] [[კაპიტანი|კაპიტან]] [[ჯეიმზ კუკი]]ქ. დოხოლაფირო [[XIX ოშწანურა]]შ შქა ხანშო ტონგაშ კოკეფიშ ბუნეფქ აკიკათეს მაფაშ ხეშულობაშ გიმე, ნამუშათ [[1900]] წანას ხექ მიჭარინჷ ხეკულუაშა [[გოართოიანაფილი ომაფე|გოართოიანაფილ ომაფეწკჷმა]] ომეფაშე [[პროტექტორატი]]შ მიშაღალაშ გეშა. [[1970]] წანას, პროტექტორატიშ გოუქვაფაშ უკულ ქიანაქ ზოხორინელ სახენწჷფოთ გჷმიცხადუ დო ნუკუალოფაქ ტონგაშ ნანანოღაშ სტატუს მიპალჷ. == მახორობა, ნინა, რწუმა == ნოღაშ მახორობაშ მუდანობა — 23,221 ადამიერი (2016). ნოღას თარო ოხორანა [[ტონგარეფი]] (96 %). ჟირ ოფიციალურ ნინა რე — [[ტონგური ნინა|ტონგურ]] დო [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]]. მორწუმეეფი, უმენტაშო — [[მორმონიზმი|მორმონეფ]] რენა. == კულტურული შანულობა == ტონგაშ ნანანოღაშ თარ ოქინაფუ რე [[1867]] წანას აკნაგებუ ომაფე დოხორე. ნოღაშ ელმოლს ასქილადირ რე [[ოკიანეთი]]შ ჯვეშ ცივილიზაციაშ დუდოთხილუე დგჷმილეფიშ აკნაცჷმეფ დო ჯვეშ ტონგარ არისტოკრატეფიშ ონთხორუეფი. ნოღას ანდა სქვამ [[პლაჟი|პლაჟეფ]] რე. ჯოხოგოლაფირ რე [[ჯადვარიშობურეფი|ორქიდეაშ]] ანდა გვარობათ, ნამუეფჷთ ნოღაშ ხურგეფს ჩანსჷნ. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/422213/Nukualofa ნუკუალოფა — ენციკლოპედია ბრიტანიკა] {{en}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე-ტონგა}} {{ოკიანეთიშ ნანანოღეფი}} [[კატეგორია:ოკიანეთიშ ნანანოღეფი]] [[კატეგორია:ტონგა]] [[კატეგორია:ტონგაშ ნოღეფი]] 0zdlqf7frju9r0hoes73dg3fwl6d0at 0 38902 251751 197386 2026-08-01T20:47:20Z Shiana1 23306 251751 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | ჯოხო = ნანდული ნიანგეფი | სურათიშ ფაილი = National reptile of Pakistan.jpg | სურათიშ მუკნაჭარა = | სურათიშ ეჭარუა = | ჟინომაფე = [[ევკარიოტეფი]] | ომაფე = ჩხოლარეფი | გიმენომაფე = | გჷნართი = | გიმენგჷნართი = | ჟინტიპი = | ტიპი = [[ქორდამეფი]] | გიმენტიპი = [[გაგაჩამეფი]] | superdivisio = | divisio = | subdivisio = | ჟინკლასი = [[ოთხკუჩხამეფი]] | კლასი = [[ქვერქვენწეფი]] | გიმენკლასი = [[არქოზავრეფი]] | ინფრაკლასი = | ჟინრანწკი = [[Crocodylomorpha]] | რანწკი = [[ნიანგეფი]] | გიმენრანწკი = | ინფრარანწკი = | ჟინფანია = | ფანია = '''ნანდული ნიანგეფი''' | გიმენფანია = | ჟინტრიბა = | ტრიბა = | გიმენტრიბა = | გვარი = | გიმენგვარი = | supersectio = | sectio = | subsectio = | ბუნა = | გიმენბუნა = | ლათ = Crocodylidae | სექციაშ ჯოხო = გვარობეფი | სექციაშ ტექსტი =* ''[[Mecistops]]''<br/> * ''[[Crocodylus]]''<br/> * ''[[Osteolaemus]]''<br/> | არეალიშ რუკა = Crocodylidae Distribution.png | არეალიშ რუკაშ მუკნაჭარა = ხვენაშ არანი | არეალიშ რუკაშ სიგანა = 250 | არეალიშ ლეგენდა = თეხანურ ნიანგეფიშ გვარობეფიშ ხვენაშ არანი (თინეფიშ სისტემატიკაშ თირუაშახ) | iucnstatus = | ვიკინერობეფი = | commons = Crocodylidae | iucn = | itis = 174359 | ncbi = 8493 }} '''ნანდული ნიანგეფი''' ({{lang-la|Crocodylidae}}) — [[ჩხოლარი]] [[ქვერქვენწეფი]]შ ფანიაშ [[ნიანგეფი]]შ რანწკიშე. ნიანგეფიშ სუმი ფანიაშე ართ-ართი. აკმოკათჷნს 3 თეხანურ გვარს დო 15 გვარობას. ნანდული ნიანგეფი ხე აფრიკაშ, აზიაშ, ოკიანეთიშ დო ამერიკაშ ტროპიკულ რეგიონეფს. ==ლიტერატურა== * Charles A. Ross (Hrsg.): Krokodile und Alligatoren – Entwicklung, Biologie und Verbreitung. Orbis Verlag, Niedernhausen 2002. {{ავტორიტეტული წყუეფი}} [[კატეგორია:ნიანგეფი]] f49zoei45kvte750nag4nunnjeatanq 0 44546 251759 251736 2026-08-02T09:06:29Z Njilo 1885 /* */ 251759 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჰასტინგს ბანდა | სურათი=Dr HK Banda, first president of Malawi.jpg | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო = | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[მალავიშ პრეზიდენტი|მალავიშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[6 კვირკვე]], [[1966]] | პოსტი დიტუ = [[24 მესი]], [[1994]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ელისაბედ II]], მუჭოთ მალავიშ დიაფალი | მონძე =[[ბაქილი მულუზი]] | დაბადებაშ თარიღი =[[1898]] ვარდა [[1906]] | დაბადებაშ აბანი=[[კასუნგუ]], [[ბრიტანეთიშ ცენტრალური აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი =[[25 გერგობათუთა]], [[1997]] (91-99 წანერი) | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[გაუტენგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი =[[კამუზუშ მავზოლეუმი]] | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ინდიანაშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ედინბურგიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[პრესვიტერიანობა]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[მალავიშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[6 კვირკვე]], [[1964]] | პოსტი დიტუ2=[[6 კვირკვე]], [[1966]] | წიმოხონი2 =პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე2 =მუ, მუჭოთ პრეზიდენტი | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 =[[ელისაბედ II]] | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჰასტინგს კამუზუ ბანდა''' (დ. [[1898]] ვარდა [[1906]] — ღ. [[25 გერგობათუთა]], [[1997]]) — მალავარი პოლიტიკოსი, [[მალავი]]შ სახენწჷფო მადუდე 1964-1994 წანეფს. 1964-1966 წანეფს უკებუდჷ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი. 1966 წანას, მალავიშ რესპუბლიკათ გოჭყაფაშ უკულ, გინირთჷ ქიანაშ მაართა პრეზიდენტო. გურაფულენდჷ ეთნოგრაფიას, ლინგვისტიკას, ისტორიას,მედიცინას ამერიკას დო ბრიტანეთის. [[ნიასალენდი]]შა (მალავიშ ორდოიან ჯოხოდვალა) დორთაშ უკულ, აქტიურო ლჷმენდჷ დუდიშულობაშო დო აპროტესტენდჷ [[კოლონიალიზმი|კოლონიურ]] პოლიტიკს. 1963 წანას ბანდაქ გინირთჷ ნიასალენდიშ პრემიერ-მინისტრო დო თიშ მანჯღვერალათ ქიანაქ მიპალჷ ზოხორინელობა 1964 წანაშო. ჟირ წანაშ უკულ, ბანდაქ მალავი რესპუბლიკათ გეგმაცხადჷ დო ქიანას გაჭყჷ ართ პარტიულ სისტემა ([[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]]). 1971 წანას ბანდაქ დუდ გეგმაცხადჷ სადღამუშო პრეზიდენტო. ბანდა რდჷ ანტი-კომუნისტი ლიდერი, დო ჸათეშ გეშათ, [[რგილი ლჷმა]]შ მიმალობას, თინა სარგებლენდჷ [[ბჟადალიშ ბლოკი]]შ ქიანეფიშ ალარინათ. 86nk0eutnpwbw6j5cm52jrprz0ilz9m 251760 251759 2026-08-02T09:12:40Z Njilo 1885 /* */ 251760 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჰასტინგს ბანდა | სურათი=Dr HK Banda, first president of Malawi.jpg | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო = | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[მალავიშ პრეზიდენტი|მალავიშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[6 კვირკვე]], [[1966]] | პოსტი დიტუ = [[24 მესი]], [[1994]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ელისაბედ II]], მუჭოთ მალავიშ დიაფალი | მონძე =[[ბაქილი მულუზი]] | დაბადებაშ თარიღი =[[1898]] ვარდა [[1906]] | დაბადებაშ აბანი=[[კასუნგუ]], [[ბრიტანეთიშ ცენტრალური აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი =[[25 გერგობათუთა]], [[1997]] (91-99 წანერი) | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[გაუტენგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი =[[კამუზუშ მავზოლეუმი]] | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ინდიანაშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ედინბურგიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[პრესვიტერიანობა]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[მალავიშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[6 კვირკვე]], [[1964]] | პოსტი დიტუ2=[[6 კვირკვე]], [[1966]] | წიმოხონი2 =პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე2 =მუ, მუჭოთ პრეზიდენტი | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 =[[ელისაბედ II]] | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჰასტინგს კამუზუ ბანდა''' (დ. [[1898]] ვარდა [[1906]] — ღ. [[25 გერგობათუთა]], [[1997]]) — მალავარი პოლიტიკოსი, [[მალავი]]შ სახენწჷფო მადუდე 1964-1994 წანეფს. 1964-1966 წანეფს უკებუდჷ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი. 1966 წანას, მალავიშ რესპუბლიკათ გოჭყაფაშ უკულ, გინირთჷ ქიანაშ მაართა პრეზიდენტო. გურაფულენდჷ ეთნოგრაფიას, ლინგვისტიკას, ისტორიას,მედიცინას ამერიკას დო ბრიტანეთის. [[ნიასალენდი]]შა (მალავიშ ორდოიან ჯოხოდვალა) დორთაშ უკულ, აქტიურო ლჷმენდჷ დუდიშულობაშო დო აპროტესტენდჷ [[კოლონიალიზმი|კოლონიურ]] პოლიტიკს. 1963 წანას ბანდაქ გინირთჷ ნიასალენდიშ პრემიერ-მინისტრო დო თიშ მანჯღვერალათ ქიანაქ მიპალჷ ზოხორინელობა 1964 წანაშო. ჟირ წანაშ უკულ, ბანდაქ მალავი რესპუბლიკათ გეგმაცხადჷ დო ქიანას გაჭყჷ ართ პარტიულ სისტემა ([[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]]). 1971 წანას ბანდაქ დუდ გეგმაცხადჷ სადღამუშო პრეზიდენტო. ბანდა რდჷ ანტი-კომუნისტი ლიდერი, დო ჸათეშ გეშათ, [[რგილი ლჷმა]]შ მიმალობას, თინა სარგებლენდჷ [[ბჟადალიშ ბლოკი]]შ ქიანეფიშ ალარინათ. ბანდა, მართუალაშ დაჭყაფურ წანეფს, თხილანდჷ ოსურეფიშ ნებეფს, აუჯგუშენსჷ სახენწჷფოშ ინფრასტრუქტურას დო ანძალიერენდჷ გონათაფაშ სისტემას. ბანდაშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით დო რეპრესიულ პოლიტიკათ. რეჟიმიშ ოპონენტეფს ჭოფუნდეს, აწამენდეს დო ფშხირას ჸვილუნდეს. შხვადოშხვა მუნაჩემეფით ბანდაშ მართუალაშ გოძვენას დოჸვილეს დოხოლაფირო 6,000 ადამიერიშ სასამართალოშ განჩინებაშ უმუშო. შხვა მუნაჩემით, ჸვილირეფიქ მუდანობაქ 18,000 ადამიერს ქიმიოჭირინუ. გალენურ პოლიტიკას, ბანდაშ თარონას ხოლოშიან ურთიართალა უღუდჷ [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ობჟათე აფრიკაშ]] [[აპართეიდი|აპართეიდულ]] რეჟიმიწკჷმა, ჸათეშ გეშათ ბანდაშ თარობა ფშხირას რდჷ კრიტიკაშ ობიექტი. 9memks428hocowjelwxrb4p8reh352p 251761 251760 2026-08-02T09:16:48Z Njilo 1885 /* */ 251761 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჰასტინგს ბანდა | სურათი=Dr HK Banda, first president of Malawi.jpg | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო = | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[მალავიშ პრეზიდენტი|მალავიშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[6 კვირკვე]], [[1966]] | პოსტი დიტუ = [[24 მესი]], [[1994]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ელისაბედ II]], მუჭოთ მალავიშ დიაფალი | მონძე =[[ბაქილი მულუზი]] | დაბადებაშ თარიღი =[[1898]] ვარდა [[1906]] | დაბადებაშ აბანი=[[კასუნგუ]], [[ბრიტანეთიშ ცენტრალური აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი =[[25 გერგობათუთა]], [[1997]] (91-99 წანერი) | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[გაუტენგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი =[[კამუზუშ მავზოლეუმი]] | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ინდიანაშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ედინბურგიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[პრესვიტერიანობა]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[მალავიშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[6 კვირკვე]], [[1964]] | პოსტი დიტუ2=[[6 კვირკვე]], [[1966]] | წიმოხონი2 =პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე2 =მუ, მუჭოთ პრეზიდენტი | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 =[[ელისაბედ II]] | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჰასტინგს კამუზუ ბანდა''' (დ. [[1898]] ვარდა [[1906]] — ღ. [[25 გერგობათუთა]], [[1997]]) — მალავარი პოლიტიკოსი, [[მალავი]]შ სახენწჷფო მადუდე 1964-1994 წანეფს. 1964-1966 წანეფს უკებუდჷ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი. 1966 წანას, მალავიშ რესპუბლიკათ გოჭყაფაშ უკულ, გინირთჷ ქიანაშ მაართა პრეზიდენტო. გურაფულენდჷ ეთნოგრაფიას, ლინგვისტიკას, ისტორიას,მედიცინას ამერიკას დო ბრიტანეთის. [[ნიასალენდი]]შა (მალავიშ ორდოიან ჯოხოდვალა) დორთაშ უკულ, აქტიურო ლჷმენდჷ დუდიშულობაშო დო აპროტესტენდჷ [[კოლონიალიზმი|კოლონიურ]] პოლიტიკს. 1963 წანას ბანდაქ გინირთჷ ნიასალენდიშ პრემიერ-მინისტრო დო თიშ მანჯღვერალათ ქიანაქ მიპალჷ ზოხორინელობა 1964 წანაშო. ჟირ წანაშ უკულ, ბანდაქ მალავი რესპუბლიკათ გეგმაცხადჷ დო ქიანას გაჭყჷ ართ პარტიულ სისტემა ([[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]]). 1971 წანას ბანდაქ დუდ გეგმაცხადჷ სადღამუშო პრეზიდენტო. ბანდა რდჷ ანტი-კომუნისტი ლიდერი, დო ჸათეშ გეშათ, [[რგილი ლჷმა]]შ მიმალობას, თინა სარგებლენდჷ [[ბჟადალიშ ბლოკი]]შ ქიანეფიშ ალარინათ. ბანდა, მართუალაშ დაჭყაფურ წანეფს, თხილანდჷ ოსურეფიშ ნებეფს, აუჯგუშენსჷ სახენწჷფოშ ინფრასტრუქტურას დო ანძალიერენდჷ გონათაფაშ სისტემას. ბანდაშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით დო რეპრესიულ პოლიტიკათ. რეჟიმიშ ოპონენტეფს ჭოფუნდეს, აწამენდეს დო ფშხირას ჸვილუნდეს. შხვადოშხვა მუნაჩემეფით ბანდაშ მართუალაშ გოძვენას დოჸვილეს დოხოლაფირო 6,000 ადამიერიშ სასამართალოშ განჩინებაშ უმუშო. შხვა მუნაჩემით, ჸვილირეფიქ მუდანობაქ 18,000 ადამიერს ქიმიოჭირინუ. გალენურ პოლიტიკას, ბანდაშ თარონას ხოლოშიან ურთიართალა უღუდჷ [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ობჟათე აფრიკაშ]] [[აპართეიდი|აპართეიდულ]] რეჟიმიწკჷმა, ჸათეშ გეშათ ბანდაშ თარობა ფშხირას რდჷ კრიტიკაშ ობიექტი. ბანდაშ მართუალას, ქიანაშ დინახალე სერიოზულ პროტესტიქ მაჸუნჷ. 1993 წანაშ რეფერენდუმით მალავის ოფიციალურო გეთუ ართ-პარტიულ სისტემაქ დო სპეციალურ ასამბლეაქ ბანდას გეგლანწუ ხეშულობა. 1994 წანაშ დემოკრატიულ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს ბანდა ოფიციალურო მონაწილენდჷ მუჭოთ ართ-ართი კანდიდატი, მარა დემარცხჷ. მალავიშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო გინირთჷ [[ბაქილი მულუზი]]. okgheyrtauovpkgn9wwbl4zoi26ed09 251762 251761 2026-08-02T09:17:43Z Njilo 1885 /* */ 251762 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჰასტინგს ბანდა | სურათი=Dr HK Banda, first president of Malawi.jpg | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო = | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[მალავიშ პრეზიდენტი|მალავიშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[6 კვირკვე]], [[1966]] | პოსტი დიტუ = [[24 მესი]], [[1994]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ელისაბედ II]], მუჭოთ მალავიშ დიაფალი | მონძე =[[ბაქილი მულუზი]] | დაბადებაშ თარიღი =[[1898]] ვარდა [[1906]] | დაბადებაშ აბანი=[[კასუნგუ]], [[ბრიტანეთიშ ცენტრალური აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი =[[25 გერგობათუთა]], [[1997]] (91-99 წანერი) | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[გაუტენგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი =[[კამუზუშ მავზოლეუმი]] | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ინდიანაშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ედინბურგიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[პრესვიტერიანობა]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[მალავიშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[6 კვირკვე]], [[1964]] | პოსტი დიტუ2=[[6 კვირკვე]], [[1966]] | წიმოხონი2 =პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე2 =მუ, მუჭოთ პრეზიდენტი | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 =[[ელისაბედ II]] | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჰასტინგს კამუზუ ბანდა''' (დ. [[1898]] ვარდა [[1906]] — ღ. [[25 გერგობათუთა]], [[1997]]) — მალავარი პოლიტიკოსი, [[მალავი]]შ სახენწჷფო მადუდე 1964-1994 წანეფს. 1964-1966 წანეფს უკებუდჷ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი. 1966 წანას, მალავიშ რესპუბლიკათ გოჭყაფაშ უკულ, გინირთჷ ქიანაშ მაართა პრეზიდენტო. გურაფულენდჷ ეთნოგრაფიას, ლინგვისტიკას, ისტორიას,მედიცინას ამერიკას დო ბრიტანეთის. [[ნიასალენდი]]შა (მალავიშ ორდოიან ჯოხოდვალა) დორთაშ უკულ, აქტიურო ლჷმენდჷ დუდიშულობაშო დო აპროტესტენდჷ [[კოლონიალიზმი|კოლონიურ]] პოლიტიკს. 1963 წანას ბანდაქ გინირთჷ ნიასალენდიშ პრემიერ-მინისტრო დო თიშ მანჯღვერალათ ქიანაქ მიპალჷ ზოხორინელობა 1964 წანაშო. ჟირ წანაშ უკულ, ბანდაქ მალავი რესპუბლიკათ გეგმაცხადჷ დო ქიანას გაჭყჷ ართ პარტიულ სისტემა ([[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]]). 1971 წანას ბანდაქ დუდ გეგმაცხადჷ სადღამუშო პრეზიდენტო. ბანდა რდჷ ანტი-კომუნისტი ლიდერი, დო ჸათეშ გეშათ, [[რგილი ლჷმა]]შ მიმალობას, თინა სარგებლენდჷ [[ბჟადალიშ ბლოკი]]შ ქიანეფიშ ალარინათ. ბანდა, მართუალაშ დაჭყაფურ წანეფს, თხილანდჷ ოსურეფიშ ნებეფს, აუჯგუშენსჷ სახენწჷფოშ ინფრასტრუქტურას დო ანძალიერენდჷ გონათაფაშ სისტემას. ბანდაშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით დო რეპრესიულ პოლიტიკათ. რეჟიმიშ ოპონენტეფს ჭოფუნდეს, აწამენდეს დო ფშხირას ჸვილუნდეს. შხვადოშხვა მუნაჩემეფით ბანდაშ მართუალაშ გოძვენას დოჸვილეს დოხოლაფირო 6,000 ადამიერიშ სასამართალოშ განჩინებაშ უმუშო. შხვა მუნაჩემით, ჸვილირეფიქ მუდანობაქ 18,000 ადამიერს ქიმიოჭირინუ. გალენურ პოლიტიკას, ბანდაშ თარონას ხოლოშიან ურთიართალა უღუდჷ [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ობჟათე აფრიკაშ]] [[აპართეიდი|აპართეიდულ]] რეჟიმიწკჷმა, ჸათეშ გეშათ ბანდაშ თარობა ფშხირას რდჷ კრიტიკაშ ობიექტი. ბანდაშ მართუალას ქიანაშ დინახალე სერიოზულ პროტესტიქ მაჸუნჷ. 1993 წანას, ბანდა აძვილეს მუნწყუდკო რეფერენდუმი. რეფერენდუმიშ ნძალათ მალავის ოფიციალურო გეთუ ართ-პარტიულ სისტემაქ დო სპეციალურ ასამბლეაქ ბანდას გეგლანწუ ხეშულობა. 1994 წანაშ დემოკრატიულ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს ბანდა ოფიციალურო მონაწილენდჷ მუჭოთ ართ-ართი კანდიდატი, მარა დემარცხჷ. მალავიშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო გინირთჷ [[ბაქილი მულუზი]]. kk9tqarfxsi4jjhs641n3ikjq67isbm 251763 251762 2026-08-02T09:18:03Z Njilo 1885 /* */ 251763 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჰასტინგს ბანდა | სურათი=Dr HK Banda, first president of Malawi.jpg | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო = | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[მალავიშ პრეზიდენტი|მალავიშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[6 კვირკვე]], [[1966]] | პოსტი დიტუ = [[24 მესი]], [[1994]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ელისაბედ II]], მუჭოთ მალავიშ დიაფალი | მონძე =[[ბაქილი მულუზი]] | დაბადებაშ თარიღი =[[1898]] ვარდა [[1906]] | დაბადებაშ აბანი=[[კასუნგუ]], [[ბრიტანეთიშ ცენტრალური აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი =[[25 გერგობათუთა]], [[1997]] (91-99 წანერი) | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[გაუტენგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი =[[კამუზუშ მავზოლეუმი]] | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ინდიანაშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ედინბურგიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[პრესვიტერიანობა]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[მალავიშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[6 კვირკვე]], [[1964]] | პოსტი დიტუ2=[[6 კვირკვე]], [[1966]] | წიმოხონი2 =პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე2 =მუ, მუჭოთ პრეზიდენტი | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 =[[ელისაბედ II]] | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჰასტინგს კამუზუ ბანდა''' (დ. [[1898]] ვარდა [[1906]] — ღ. [[25 გერგობათუთა]], [[1997]]) — მალავარი პოლიტიკოსი, [[მალავი]]შ სახენწჷფო მადუდე 1964-1994 წანეფს. 1964-1966 წანეფს უკებუდჷ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი. 1966 წანას, მალავიშ რესპუბლიკათ გოჭყაფაშ უკულ, გინირთჷ ქიანაშ მაართა პრეზიდენტო. გურაფულენდჷ ეთნოგრაფიას, ლინგვისტიკას, ისტორიას,მედიცინას ამერიკას დო ბრიტანეთის. [[ნიასალენდი]]შა (მალავიშ ორდოიან ჯოხოდვალა) დორთაშ უკულ, აქტიურო ლჷმენდჷ დუდიშულობაშო დო აპროტესტენდჷ [[კოლონიალიზმი|კოლონიურ]] პოლიტიკს. 1963 წანას ბანდაქ გინირთჷ ნიასალენდიშ პრემიერ-მინისტრო დო თიშ მანჯღვერალათ ქიანაქ მიპალჷ ზოხორინელობა 1964 წანაშო. ჟირ წანაშ უკულ, ბანდაქ მალავი რესპუბლიკათ გეგმაცხადჷ დო ქიანას გაჭყჷ ართ პარტიულ სისტემა ([[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]]). 1971 წანას ბანდაქ დუდ გეგმაცხადჷ სადღამუშო პრეზიდენტო. ბანდა რდჷ ანტი-კომუნისტი ლიდერი, დო ჸათეშ გეშათ, [[რგილი ლჷმა]]შ მიმალობას, თინა სარგებლენდჷ [[ბჟადალიშ ბლოკი]]შ ქიანეფიშ ალარინათ. ბანდა, მართუალაშ დაჭყაფურ წანეფს, თხილანდჷ ოსურეფიშ ნებეფს, აუჯგუშენსჷ სახენწჷფოშ ინფრასტრუქტურას დო ანძალიერენდჷ გონათაფაშ სისტემას. ბანდაშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით დო რეპრესიულ პოლიტიკათ. რეჟიმიშ ოპონენტეფს ჭოფუნდეს, აწამენდეს დო ფშხირას ჸვილუნდეს. შხვადოშხვა მუნაჩემეფით ბანდაშ მართუალაშ გოძვენას დოჸვილეს დოხოლაფირო 6,000 ადამიერიშ სასამართალოშ განჩინებაშ უმუშო. შხვა მუნაჩემით, ჸვილირეფიქ მუდანობაქ 18,000 ადამიერს ქიმიოჭირინუ. გალენურ პოლიტიკას, ბანდაშ თარონას ხოლოშიან ურთიართალა უღუდჷ [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ობჟათე აფრიკაშ]] [[აპართეიდი|აპართეიდულ]] რეჟიმიწკჷმა, ჸათეშ გეშათ ბანდაშ თარობა ფშხირას რდჷ კრიტიკაშ ობიექტი. ბანდაშ მართუალას ქიანაშ დინახალე სერიოზულ პროტესტიქ მაჸუნჷ. 1993 წანას, ბანდა აძვილეს მუნწყუდკო რეფერენდუმი. რეფერენდუმიშ ნძალათ მალავის ოფიციალურო გეთუ ართ-პარტიულ სისტემაქ დო სპეციალურ ასამბლეაქ ბანდას გეგლანწუ ხეშულობა. 1994 წანაშ დემოკრატიულ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს ბანდა ოფიციალურო მონაწილენდჷ მუჭოთ ართ-ართი კანდიდატი, მარა დემარცხჷ. მალავიშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო გინირთჷ [[ბაქილი მულუზი]]ქ. nifcpfss87ytytzdamvtk8gogi7zqaw 251764 251763 2026-08-02T09:18:41Z Njilo 1885 /* */ 251764 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჰასტინგს ბანდა | სურათი=Dr HK Banda, first president of Malawi.jpg | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო = | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[მალავიშ პრეზიდენტი|მალავიშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[6 კვირკვე]], [[1966]] | პოსტი დიტუ = [[24 მესი]], [[1994]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ელისაბედ II]], მუჭოთ მალავიშ დიაფალი | მონძე =[[ბაქილი მულუზი]] | დაბადებაშ თარიღი =[[1898]] ვარდა [[1906]] | დაბადებაშ აბანი=[[კასუნგუ]], [[ბრიტანეთიშ ცენტრალური აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი =[[25 გერგობათუთა]], [[1997]] (91-99 წანერი) | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[გაუტენგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი =[[კამუზუშ მავზოლეუმი]] | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ინდიანაშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ედინბურგიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[პრესვიტერიანობა]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[მალავიშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[6 კვირკვე]], [[1964]] | პოსტი დიტუ2=[[6 კვირკვე]], [[1966]] | წიმოხონი2 =პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე2 =მუ, მუჭოთ პრეზიდენტი | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 =[[ელისაბედ II]] | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჰასტინგს კამუზუ ბანდა''' (დ. [[1898]] ვარდა [[1906]] — ღ. [[25 გერგობათუთა]], [[1997]]) — მალავარი პოლიტიკოსი, [[მალავი]]შ სახენწჷფო მადუდე 1964-1994 წანეფს. 1964-1966 წანეფს უკებუდჷ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი. 1966 წანას, მალავიშ რესპუბლიკათ გოჭყაფაშ უკულ, გინირთჷ ქიანაშ მაართა პრეზიდენტო. გურაფულენდჷ ეთნოგრაფიას, ლინგვისტიკას, ისტორიას დო მედიცინას ამერიკას დო ბრიტანეთის. [[ნიასალენდი]]შა (მალავიშ ორდოიან ჯოხოდვალა) დორთაშ უკულ, აქტიურო ლჷმენდჷ დუდიშულობაშო დო აპროტესტენდჷ [[კოლონიალიზმი|კოლონიურ]] პოლიტიკს. 1963 წანას ბანდაქ გინირთჷ ნიასალენდიშ პრემიერ-მინისტრო დო თიშ მანჯღვერალათ ქიანაქ მიპალჷ ზოხორინელობა 1964 წანაშო. ჟირ წანაშ უკულ, ბანდაქ მალავი რესპუბლიკათ გეგმაცხადჷ დო ქიანას გაჭყჷ ართ პარტიულ სისტემა ([[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]]). 1971 წანას ბანდაქ დუდ გეგმაცხადჷ სადღამუშო პრეზიდენტო. ბანდა რდჷ ანტი-კომუნისტი ლიდერი, დო ჸათეშ გეშათ, [[რგილი ლჷმა]]შ მიმალობას, თინა სარგებლენდჷ [[ბჟადალიშ ბლოკი]]შ ქიანეფიშ ალარინათ. ბანდა, მართუალაშ დაჭყაფურ წანეფს, თხილანდჷ ოსურეფიშ ნებეფს, აუჯგუშენსჷ სახენწჷფოშ ინფრასტრუქტურას დო ანძალიერენდჷ გონათაფაშ სისტემას. ბანდაშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით დო რეპრესიულ პოლიტიკათ. რეჟიმიშ ოპონენტეფს ჭოფუნდეს, აწამენდეს დო ფშხირას ჸვილუნდეს. შხვადოშხვა მუნაჩემეფით ბანდაშ მართუალაშ გოძვენას დოჸვილეს დოხოლაფირო 6,000 ადამიერიშ სასამართალოშ განჩინებაშ უმუშო. შხვა მუნაჩემით, ჸვილირეფიქ მუდანობაქ 18,000 ადამიერს ქიმიოჭირინუ. გალენურ პოლიტიკას, ბანდაშ თარონას ხოლოშიან ურთიართალა უღუდჷ [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ობჟათე აფრიკაშ]] [[აპართეიდი|აპართეიდულ]] რეჟიმიწკჷმა, ჸათეშ გეშათ ბანდაშ თარობა ფშხირას რდჷ კრიტიკაშ ობიექტი. ბანდაშ მართუალას ქიანაშ დინახალე სერიოზულ პროტესტიქ მაჸუნჷ. 1993 წანას, ბანდა აძვილეს მუნწყუდკო რეფერენდუმი. რეფერენდუმიშ ნძალათ მალავის ოფიციალურო გეთუ ართ-პარტიულ სისტემაქ დო სპეციალურ ასამბლეაქ ბანდას გეგლანწუ ხეშულობა. 1994 წანაშ დემოკრატიულ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს ბანდა ოფიციალურო მონაწილენდჷ მუჭოთ ართ-ართი კანდიდატი, მარა დემარცხჷ. მალავიშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო გინირთჷ [[ბაქილი მულუზი]]ქ. 08i7h3sw8euf7bcxi6w89gs3p8172tb 251765 251764 2026-08-02T09:19:30Z Njilo 1885 /* */ 251765 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჰასტინგს ბანდა | სურათი=Dr HK Banda, first president of Malawi.jpg | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო = | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[მალავიშ პრეზიდენტი|მალავიშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[6 კვირკვე]], [[1966]] | პოსტი დიტუ = [[24 მესი]], [[1994]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ელისაბედ II]], მუჭოთ მალავიშ დიაფალი | მონძე =[[ბაქილი მულუზი]] | დაბადებაშ თარიღი =[[1898]] ვარდა [[1906]] | დაბადებაშ აბანი=[[კასუნგუ]], [[ბრიტანეთიშ ცენტრალური აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი =[[25 გერგობათუთა]], [[1997]] (91-99 წანერი) | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[გაუტენგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი =[[კამუზუშ მავზოლეუმი]] | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ინდიანაშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ედინბურგიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[პრესვიტერიანობა]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[მალავიშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[6 კვირკვე]], [[1964]] | პოსტი დიტუ2=[[6 კვირკვე]], [[1966]] | წიმოხონი2 =პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე2 =მუ, მუჭოთ პრეზიდენტი | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 =[[ელისაბედ II]] | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჰასტინგს კამუზუ ბანდა''' (დ. [[1898]] ვარდა [[1906]] — ღ. [[25 გერგობათუთა]], [[1997]]) — მალავარი პოლიტიკოსი, [[მალავი]]შ სახენწჷფო მადუდე 1964-1994 წანეფს. 1964-1966 წანეფს უკებუდჷ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი. 1966 წანას, მალავიშ რესპუბლიკათ გოჭყაფაშ უკულ, გინირთჷ ქიანაშ მაართა პრეზიდენტო. გურაფულენდჷ ეთნოგრაფიას, ლინგვისტიკას, ისტორიას დო მედიცინას ამერიკას დო ბრიტანეთის. [[ნიასალენდი]]შა (მალავიშ ორდოიან ჯოხოდვალა) დორთაშ უკულ, აქტიურო ლჷმენდჷ დუდიშულობაშო დო აპროტესტენდჷ [[კოლონიალიზმი|კოლონიურ]] პოლიტიკს. 1963 წანას ბანდაქ გინირთჷ ნიასალენდიშ პრემიერ-მინისტრო დო თიშ მანჯღვერალათ ქიანაქ მიპალჷ ზოხორინელობა 1964 წანაშო. ჟირ წანაშ უკულ, ბანდაქ მალავი რესპუბლიკათ გეგმაცხადჷ დო ქიანას გაჭყჷ ართ პარტიულ სისტემა ([[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]]). 1971 წანას ბანდაქ დუდ გეგმაცხადჷ სადღამუშო პრეზიდენტო. ბანდა რდჷ ანტი-კომუნისტი ლიდერი, დო ჸათეშ გეშათ, [[რგილი ლჷმა]]შ მიმალობას, თინა სარგებლენდჷ [[ბჟადალიშ ბლოკი]]შ ქიანეფიშ ალარინათ. ბანდა, მართუალაშ დაჭყაფურ წანეფს, თხილანდჷ ოსურეფიშ ნებეფს, აუჯგუშენდჷ სახენწჷფოშ ინფრასტრუქტურას დო ანძალიერენდჷ გონათაფაშ სისტემას. ბანდაშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით დო რეპრესიულ პოლიტიკათ. რეჟიმიშ ოპონენტეფს ჭოფუნდეს, აწამენდეს დო ფშხირას ჸვილუნდეს. შხვადოშხვა მუნაჩემეფით ბანდაშ მართუალაშ გოძვენას დოჸვილეს დოხოლაფირო 6,000 ადამიერიშ სასამართალოშ განჩინებაშ უმუშო. შხვა მუნაჩემით, ჸვილირეფიქ მუდანობაქ 18,000 ადამიერს ქიმიოჭირინუ. გალენურ პოლიტიკას, ბანდაშ თარონას ხოლოშიან ურთიართალა უღუდჷ [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ობჟათე აფრიკაშ]] [[აპართეიდი|აპართეიდულ]] რეჟიმიწკჷმა, ჸათეშ გეშათ ბანდაშ თარობა ფშხირას რდჷ კრიტიკაშ ობიექტი. ბანდაშ მართუალას ქიანაშ დინახალე სერიოზულ პროტესტიქ მაჸუნჷ. 1993 წანას, ბანდა აძვილეს მუნწყუდკო რეფერენდუმი. რეფერენდუმიშ ნძალათ მალავის ოფიციალურო გეთუ ართ-პარტიულ სისტემაქ დო სპეციალურ ასამბლეაქ ბანდას გეგლანწუ ხეშულობა. 1994 წანაშ დემოკრატიულ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს ბანდა ოფიციალურო მონაწილენდჷ მუჭოთ ართ-ართი კანდიდატი, მარა დემარცხჷ. მალავიშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო გინირთჷ [[ბაქილი მულუზი]]ქ. 62xbqrwvckpi4xwjtgx0iq3dnuo0xsv 251766 251765 2026-08-02T09:19:57Z Njilo 1885 /* */ 251766 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჰასტინგს ბანდა | სურათი=Dr HK Banda, first president of Malawi.jpg | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო = | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[მალავიშ პრეზიდენტი|მალავიშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[6 კვირკვე]], [[1966]] | პოსტი დიტუ = [[24 მესი]], [[1994]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ელისაბედ II]], მუჭოთ მალავიშ დიაფალი | მონძე =[[ბაქილი მულუზი]] | დაბადებაშ თარიღი =[[1898]] ვარდა [[1906]] | დაბადებაშ აბანი=[[კასუნგუ]], [[ბრიტანეთიშ ცენტრალური აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი =[[25 გერგობათუთა]], [[1997]] (91-99 წანერი) | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[გაუტენგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი =[[კამუზუშ მავზოლეუმი]] | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ინდიანაშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ედინბურგიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[პრესვიტერიანობა]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[მალავიშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[6 კვირკვე]], [[1964]] | პოსტი დიტუ2=[[6 კვირკვე]], [[1966]] | წიმოხონი2 =პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე2 =მუ, მუჭოთ პრეზიდენტი | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 =[[ელისაბედ II]] | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჰასტინგს კამუზუ ბანდა''' (დ. [[1898]] ვარდა [[1906]] — ღ. [[25 გერგობათუთა]], [[1997]]) — მალავარი პოლიტიკოსი, [[მალავი]]შ სახენწჷფო მადუდე 1964-1994 წანეფს. 1964-1966 წანეფს უკებუდჷ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი. 1966 წანას, მალავიშ რესპუბლიკათ გოჭყაფაშ უკულ, გინირთჷ ქიანაშ მაართა პრეზიდენტო. გურაფულენდჷ ეთნოგრაფიას, ლინგვისტიკას, ისტორიას დო მედიცინას ამერიკას დო ბრიტანეთის. [[ნიასალენდი]]შა (მალავიშ ორდოიან ჯოხოდვალა) დორთაშ უკულ, აქტიურო ლჷმენდჷ დუდიშულობაშო დო აპროტესტენდჷ [[კოლონიალიზმი|კოლონიურ]] პოლიტიკს. 1963 წანას ბანდაქ გინირთჷ ნიასალენდიშ პრემიერ-მინისტრო დო თიშ მანჯღვერალათ ქიანაქ მიპალჷ ზოხორინელობა 1964 წანაშო. ჟირ წანაშ უკულ, ბანდაქ მალავი რესპუბლიკათ გეგმაცხადჷ დო ქიანას გაჭყჷ ართ პარტიულ სისტემა ([[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]]). 1971 წანას ბანდაქ დუდ გეგმაცხადჷ სადღამუშო პრეზიდენტო. ბანდა რდჷ ანტი-კომუნისტი ლიდერი, დო ჸათეშ გეშათ, [[რგილი ლჷმა]]შ მიმალობას, თინა სარგებლენდჷ [[ბჟადალიშ ბლოკი]]შ ქიანეფიშ ალარინათ. ბანდა, მართუალაშ დაჭყაფურ წანეფს, თხილანდჷ ოსურეფიშ ნებეფს, აუჯგუშენდჷ სახენწჷფოშ ინფრასტრუქტურას დო ანძალიერენდჷ გონათაფაშ სისტემას. ბანდაშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით დო რეპრესიულ პოლიტიკათ. რეჟიმიშ ოპონენტეფს ჭოფუნდეს, აწამენდეს დო ფშხირას ჸვილუნდეს. შხვადოშხვა მუნაჩემეფით ბანდაშ მართუალაშ გოძვენას დოჸვილეს დოხოლაფირო 6,000 ადამიერი სასამართალოშ განჩინებაშ უმუშო. შხვა მუნაჩემით, ჸვილირეფიქ მუდანობაქ 18,000 ადამიერს ქიმიოჭირინუ. გალენურ პოლიტიკას, ბანდაშ თარონას ხოლოშიან ურთიართალა უღუდჷ [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ობჟათე აფრიკაშ]] [[აპართეიდი|აპართეიდულ]] რეჟიმიწკჷმა, ჸათეშ გეშათ ბანდაშ თარობა ფშხირას რდჷ კრიტიკაშ ობიექტი. ბანდაშ მართუალას ქიანაშ დინახალე სერიოზულ პროტესტიქ მაჸუნჷ. 1993 წანას, ბანდა აძვილეს მუნწყუდკო რეფერენდუმი. რეფერენდუმიშ ნძალათ მალავის ოფიციალურო გეთუ ართ-პარტიულ სისტემაქ დო სპეციალურ ასამბლეაქ ბანდას გეგლანწუ ხეშულობა. 1994 წანაშ დემოკრატიულ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს ბანდა ოფიციალურო მონაწილენდჷ მუჭოთ ართ-ართი კანდიდატი, მარა დემარცხჷ. მალავიშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო გინირთჷ [[ბაქილი მულუზი]]ქ. ah841e7immmjdgt8tx5rgl0kc6h2f7m 251767 251766 2026-08-02T09:20:24Z Njilo 1885 /* */ 251767 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჰასტინგს ბანდა | სურათი=Dr HK Banda, first president of Malawi.jpg | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო = | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[მალავიშ პრეზიდენტი|მალავიშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[6 კვირკვე]], [[1966]] | პოსტი დიტუ = [[24 მესი]], [[1994]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ელისაბედ II]], მუჭოთ მალავიშ დიაფალი | მონძე =[[ბაქილი მულუზი]] | დაბადებაშ თარიღი =[[1898]] ვარდა [[1906]] | დაბადებაშ აბანი=[[კასუნგუ]], [[ბრიტანეთიშ ცენტრალური აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი =[[25 გერგობათუთა]], [[1997]] (91-99 წანერი) | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[გაუტენგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი =[[კამუზუშ მავზოლეუმი]] | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ინდიანაშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ედინბურგიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[პრესვიტერიანობა]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[მალავიშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[6 კვირკვე]], [[1964]] | პოსტი დიტუ2=[[6 კვირკვე]], [[1966]] | წიმოხონი2 =პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე2 =მუ, მუჭოთ პრეზიდენტი | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 =[[ელისაბედ II]] | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჰასტინგს კამუზუ ბანდა''' (დ. [[1898]] ვარდა [[1906]] — ღ. [[25 გერგობათუთა]], [[1997]]) — მალავარი პოლიტიკოსი, [[მალავი]]შ სახენწჷფო მადუდე 1964-1994 წანეფს. 1964-1966 წანეფს უკებუდჷ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი. 1966 წანას, მალავიშ რესპუბლიკათ გოჭყაფაშ უკულ, გინირთჷ ქიანაშ მაართა პრეზიდენტო. გურაფულენდჷ ეთნოგრაფიას, ლინგვისტიკას, ისტორიას დო მედიცინას ამერიკას დო ბრიტანეთის. [[ნიასალენდი]]შა (მალავიშ ორდოიან ჯოხოდვალა) დორთაშ უკულ, აქტიურო ლჷმენდჷ დუდიშულობაშო დო აპროტესტენდჷ [[კოლონიალიზმი|კოლონიურ]] პოლიტიკს. 1963 წანას ბანდაქ გინირთჷ ნიასალენდიშ პრემიერ-მინისტრო დო თიშ მანჯღვერალათ ქიანაქ მიპალჷ ზოხორინელობა 1964 წანაშო. ჟირ წანაშ უკულ, ბანდაქ მალავი რესპუბლიკათ გეგმაცხადჷ დო ქიანას გაჭყჷ ართ პარტიულ სისტემა ([[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]]). 1971 წანას ბანდაქ დუდ გეგმაცხადჷ სადღამუშო პრეზიდენტო. ბანდა რდჷ ანტი-კომუნისტი ლიდერი, დო ჸათეშ გეშათ, [[რგილი ლჷმა]]შ მიმალობას, თინა სარგებლენდჷ [[ბჟადალიშ ბლოკი]]შ ქიანეფიშ ალარინათ. ბანდა, მართუალაშ დაჭყაფურ წანეფს, თხილანდჷ ოსურეფიშ ნებეფს, აუჯგუშენდჷ სახენწჷფოშ ინფრასტრუქტურას დო ანძალიერენდჷ გონათაფაშ სისტემას. ბანდაშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით დო რეპრესიულ პოლიტიკათ. რეჟიმიშ ოპონენტეფს ჭოფუნდეს, აწამენდეს დო ფშხირას ჸვილუნდეს. შხვადოშხვა მუნაჩემეფით ბანდაშ მართუალაშ გოძვენას დოჸვილეს დოხოლაფირო 6,000 ადამიერი სასამართალოშ განჩინებაშ უმუშო. შხვა მუნაჩემით, ჸვილირეფიშ მუდანობაქ 18,000 ადამიერს ქიმიოჭირინუ. გალენურ პოლიტიკას, ბანდაშ თარობას ხოლოშიან ურთიართალა უღუდჷ [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ობჟათე აფრიკაშ]] [[აპართეიდი|აპართეიდულ]] რეჟიმიწკჷმა, ჸათეშ გეშათ ბანდაშ თარობა ფშხირას რდჷ კრიტიკაშ ობიექტი. ბანდაშ მართუალას ქიანაშ დინახალე სერიოზულ პროტესტიქ მაჸუნჷ. 1993 წანას, ბანდა აძვილეს მუნწყუდკო რეფერენდუმი. რეფერენდუმიშ ნძალათ მალავის ოფიციალურო გეთუ ართ-პარტიულ სისტემაქ დო სპეციალურ ასამბლეაქ ბანდას გეგლანწუ ხეშულობა. 1994 წანაშ დემოკრატიულ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს ბანდა ოფიციალურო მონაწილენდჷ მუჭოთ ართ-ართი კანდიდატი, მარა დემარცხჷ. მალავიშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო გინირთჷ [[ბაქილი მულუზი]]ქ. t80f5gnwkplgm25lrjy5fixfa27wdta 251768 251767 2026-08-02T09:23:17Z Njilo 1885 /* */ 251768 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჰასტინგს ბანდა | სურათი=Dr HK Banda, first president of Malawi.jpg | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო = | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[მალავიშ პრეზიდენტი|მალავიშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[6 კვირკვე]], [[1966]] | პოსტი დიტუ = [[24 მესი]], [[1994]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ელისაბედ II]], მუჭოთ მალავიშ დიაფალი | მონძე =[[ბაქილი მულუზი]] | დაბადებაშ თარიღი =[[1898]] ვარდა [[1906]] | დაბადებაშ აბანი=[[კასუნგუ]], [[ბრიტანეთიშ ცენტრალური აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი =[[25 გერგობათუთა]], [[1997]] (91-99 წანერი) | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[გაუტენგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი =[[კამუზუშ მავზოლეუმი]] | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ინდიანაშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ედინბურგიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[პრესვიტერიანობა]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[მალავიშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[6 კვირკვე]], [[1964]] | პოსტი დიტუ2=[[6 კვირკვე]], [[1966]] | წიმოხონი2 =პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე2 =მუ, მუჭოთ პრეზიდენტი | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 =[[ელისაბედ II]] | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჰასტინგს კამუზუ ბანდა''' (დ. [[1898]] ვარდა [[1906]] — ღ. [[25 გერგობათუთა]], [[1997]]) — მალავარი პოლიტიკოსი, [[მალავი]]შ სახენწჷფო მადუდე 1964-1994 წანეფს. 1964-1966 წანეფს უკებუდჷ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი. 1966 წანას, მალავიშ რესპუბლიკათ გოჭყაფაშ უკულ, გინირთჷ ქიანაშ მაართა პრეზიდენტო.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> გურაფულენდჷ ეთნოგრაფიას, ლინგვისტიკას, ისტორიას დო მედიცინას ამერიკას დო ბრიტანეთის.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> [[ნიასალენდი]]შა (მალავიშ ორდოიან ჯოხოდვალა) დორთაშ უკულ, აქტიურო ლჷმენდჷ დუდიშულობაშო დო აპროტესტენდჷ [[კოლონიალიზმი|კოლონიურ]] პოლიტიკს. 1963 წანას ბანდაქ გინირთჷ ნიასალენდიშ პრემიერ-მინისტრო დო თიშ მანჯღვერალათ ქიანაქ მიპალჷ ზოხორინელობა 1964 წანაშო. ჟირ წანაშ უკულ, ბანდაქ მალავი რესპუბლიკათ გეგმაცხადჷ დო ქიანას გაჭყჷ ართ პარტიულ სისტემა ([[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]]).<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> 1971 წანას ბანდაქ დუდ გეგმაცხადჷ სადღამუშო პრეზიდენტო. ბანდა რდჷ ანტი-კომუნისტი ლიდერი, დო ჸათეშ გეშათ, [[რგილი ლჷმა]]შ მიმალობას, თინა სარგებლენდჷ [[ბჟადალიშ ბლოკი]]შ ქიანეფიშ ალარინათ.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> ბანდა, მართუალაშ დაჭყაფურ წანეფს, თხილანდჷ ოსურეფიშ ნებეფს, აუჯგუშენდჷ სახენწჷფოშ ინფრასტრუქტურას დო ანძალიერენდჷ გონათაფაშ სისტემას. ბანდაშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით დო რეპრესიულ პოლიტიკათ. რეჟიმიშ ოპონენტეფს ჭოფუნდეს, აწამენდეს დო ფშხირას ჸვილუნდეს.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> შხვადოშხვა მუნაჩემეფით ბანდაშ მართუალაშ გოძვენას დოჸვილეს დოხოლაფირო 6,000 ადამიერი სასამართალოშ განჩინებაშ უმუშო. შხვა მუნაჩემით, ჸვილირეფიშ მუდანობაქ 18,000 ადამიერს ქიმიოჭირინუ. გალენურ პოლიტიკას, ბანდაშ თარობას ხოლოშიან ურთიართალა უღუდჷ [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ობჟათე აფრიკაშ]] [[აპართეიდი|აპართეიდულ]] რეჟიმიწკჷმა, ჸათეშ გეშათ ბანდაშ თარობა ფშხირას რდჷ კრიტიკაშ ობიექტი.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> ბანდაშ მართუალას ქიანაშ დინახალე სერიოზულ პროტესტიქ მაჸუნჷ. 1993 წანას, ბანდა აძვილეს მუნწყუდკო რეფერენდუმი. რეფერენდუმიშ ნძალათ მალავის ოფიციალურო გეთუ ართ-პარტიულ სისტემაქ დო სპეციალურ ასამბლეაქ ბანდას გეგლანწუ ხეშულობა. 1994 წანაშ დემოკრატიულ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს ბანდა ოფიციალურო მონაწილენდჷ მუჭოთ ართ-ართი კანდიდატი, მარა დემარცხჷ. მალავიშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო გინირთჷ [[ბაქილი მულუზი]]ქ.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> == წყარეფი == <references/> coh2jx17k9a5vjqpp0ycpd9ap4gzhjx 251769 251768 2026-08-02T09:23:34Z Njilo 1885 251769 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჰასტინგს ბანდა | სურათი=Dr HK Banda, first president of Malawi.jpg | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო = | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[მალავიშ პრეზიდენტი|მალავიშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[6 კვირკვე]], [[1966]] | პოსტი დიტუ = [[24 მესი]], [[1994]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ელისაბედ II]], მუჭოთ მალავიშ დიაფალი | მონძე =[[ბაქილი მულუზი]] | დაბადებაშ თარიღი =[[1898]] ვარდა [[1906]] | დაბადებაშ აბანი=[[კასუნგუ]], [[ბრიტანეთიშ ცენტრალური აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი =[[25 გერგობათუთა]], [[1997]] (91-99 წანერი) | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[გაუტენგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი =[[კამუზუშ მავზოლეუმი]] | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ინდიანაშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ედინბურგიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[პრესვიტერიანობა]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[მალავიშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[6 კვირკვე]], [[1964]] | პოსტი დიტუ2=[[6 კვირკვე]], [[1966]] | წიმოხონი2 =პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე2 =მუ, მუჭოთ პრეზიდენტი | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 =[[ელისაბედ II]] | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჰასტინგს კამუზუ ბანდა''' (დ. [[1898]] ვარდა [[1906]] — ღ. [[25 გერგობათუთა]], [[1997]]) — მალავარი პოლიტიკოსი, [[მალავი]]შ სახენწჷფო მადუდე 1964-1994 წანეფს. 1964-1966 წანეფს უკებუდჷ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი. 1966 წანას, მალავიშ რესპუბლიკათ გოჭყაფაშ უკულ, გინირთჷ ქიანაშ მაართა პრეზიდენტო.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> გურაფულენდჷ ეთნოგრაფიას, ლინგვისტიკას, ისტორიას დო მედიცინას ამერიკას დო ბრიტანეთის.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> [[ნიასალენდი]]შა (მალავიშ ორდოიან ჯოხოდვალა) დორთაშ უკულ, აქტიურო ლჷმენდჷ დუდიშულობაშო დო აპროტესტენდჷ [[კოლონიალიზმი|კოლონიურ]] პოლიტიკს. 1963 წანას ბანდაქ გინირთჷ ნიასალენდიშ პრემიერ-მინისტრო დო თიშ მანჯღვერალათ ქიანაქ მიპალჷ ზოხორინელობა 1964 წანაშო. ჟირ წანაშ უკულ, ბანდაქ მალავი რესპუბლიკათ გეგმაცხადჷ დო ქიანას გაჭყჷ ართ პარტიულ სისტემა ([[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]]).<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> 1971 წანას ბანდაქ დუდ გეგმაცხადჷ სადღამუშო პრეზიდენტო. ბანდა რდჷ ანტი-კომუნისტი ლიდერი, დო ჸათეშ გეშათ, [[რგილი ლჷმა]]შ მიმალობას, თინა სარგებლენდჷ [[ბჟადალიშ ბლოკი]]შ ქიანეფიშ ალარინათ.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> ბანდა, მართუალაშ დაჭყაფურ წანეფს, თხილანდჷ ოსურეფიშ ნებეფს, აუჯგუშენდჷ სახენწჷფოშ ინფრასტრუქტურას დო ანძალიერენდჷ გონათაფაშ სისტემას. ბანდაშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით დო რეპრესიულ პოლიტიკათ. რეჟიმიშ ოპონენტეფს ჭოფუნდეს, აწამენდეს დო ფშხირას ჸვილუნდეს.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> შხვადოშხვა მუნაჩემეფით ბანდაშ მართუალაშ გოძვენას დოჸვილეს დოხოლაფირო 6,000 ადამიერი სასამართალოშ განჩინებაშ უმუშო. შხვა მუნაჩემით, ჸვილირეფიშ მუდანობაქ 18,000 ადამიერს ქიმიოჭირინუ. გალენურ პოლიტიკას, ბანდაშ თარობას ხოლოშიან ურთიართალა უღუდჷ [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ობჟათე აფრიკაშ]] [[აპართეიდი|აპართეიდულ]] რეჟიმიწკჷმა, ჸათეშ გეშათ ბანდაშ თარობა ფშხირას რდჷ კრიტიკაშ ობიექტი.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> ბანდაშ მართუალას ქიანაშ დინახალე სერიოზულ პროტესტიქ მაჸუნჷ. 1993 წანას, ბანდა აძვილეს მუნწყუდკო რეფერენდუმი. რეფერენდუმიშ ნძალათ მალავის ოფიციალურო გეთუ ართ-პარტიულ სისტემაქ დო სპეციალურ ასამბლეაქ ბანდას გეგლანწუ ხეშულობა. 1994 წანაშ დემოკრატიულ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს ბანდა ოფიციალურო მონაწილენდჷ მუჭოთ ართ-ართი კანდიდატი, მარა დემარცხჷ. მალავიშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო გინირთჷ [[ბაქილი მულუზი]]ქ.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> == სქოლიო == <references/> d3n9l1p55hzdoe5fr4e1o4jj6ylqmwt 251770 251769 2026-08-02T09:25:08Z Njilo 1885 251770 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჰასტინგს ბანდა | სურათი=Dr HK Banda, first president of Malawi.jpg | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო = | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[მალავიშ პრეზიდენტი|მალავიშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[6 კვირკვე]], [[1966]] | პოსტი დიტუ = [[24 მესი]], [[1994]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ელისაბედ II]], მუჭოთ მალავიშ დიაფალი | მონძე =[[ბაქილი მულუზი]] | დაბადებაშ თარიღი =[[1898]] ვარდა [[1906]] | დაბადებაშ აბანი=[[კასუნგუ]], [[ბრიტანეთიშ ცენტრალური აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი =[[25 გერგობათუთა]], [[1997]] (91-99 წანერი) | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[გაუტენგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი =[[კამუზუშ მავზოლეუმი]] | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ინდიანაშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ედინბურგიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[პრესვიტერიანობა]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[მალავიშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[6 კვირკვე]], [[1964]] | პოსტი დიტუ2=[[6 კვირკვე]], [[1966]] | წიმოხონი2 =პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე2 =მუ, მუჭოთ პრეზიდენტი | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 =[[ელისაბედ II]] | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჰასტინგს კამუზუ ბანდა''' (დ. [[1898]] ვარდა [[1906]] — ღ. [[25 გერგობათუთა]], [[1997]]) — მალავარი პოლიტიკოსი, [[მალავი]]შ სახენწჷფო მადუდე 1964-1994 წანეფს. 1964-1966 წანეფს უკებუდჷ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი. 1966 წანას, მალავიშ რესპუბლიკათ გოჭყაფაშ უკულ, გინირთჷ ქიანაშ მაართა პრეზიდენტო.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> გურაფულენდჷ ეთნოგრაფიას, ლინგვისტიკას, ისტორიას დო მედიცინას ამერიკას დო ბრიტანეთის.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> [[ნიასალენდი]]შა (მალავიშ ორდოიან ჯოხოდვალა) დორთაშ უკულ, აქტიურო ლჷმენდჷ დუდიშულობაშო დო აპროტესტენდჷ [[კოლონიალიზმი|კოლონიურ]] პოლიტიკს. 1963 წანას ბანდაქ გინირთჷ ნიასალენდიშ პრემიერ-მინისტრო დო თიშ მანჯღვერალათ ქიანაქ მიპალჷ ზოხორინელობა 1964 წანაშო. ჟირ წანაშ უკულ, ბანდაქ მალავი რესპუბლიკათ გეგმაცხადჷ დო ქიანას გაჭყჷ ართ პარტიულ სისტემა ([[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]]).<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> 1971 წანას ბანდაქ დუდ გეგმაცხადჷ სადღამუშო პრეზიდენტო. ბანდა რდჷ ანტი-კომუნისტი ლიდერი, დო ჸათეშ გეშათ, [[რგილი ლჷმა]]შ მიმალობას, თინა სარგებლენდჷ [[ბჟადალიშ ბლოკი]]შ ქიანეფიშ ალარინათ.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> ბანდა, მართუალაშ დაჭყაფურ წანეფს, თხილანდჷ ოსურეფიშ ნებეფს, აუჯგუშენდჷ სახენწჷფოშ ინფრასტრუქტურას დო ანძალიერენდჷ გონათაფაშ სისტემას. ბანდაშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით დო რეპრესიულ პოლიტიკათ. რეჟიმიშ ოპონენტეფს ჭოფუნდეს, აწამენდეს დო ფშხირას ჸვილუნდეს.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> შხვადოშხვა მუნაჩემეფით ბანდაშ მართუალაშ გოძვენას დოჸვილეს დოხოლაფირო 6,000 ადამიერი სასამართალოშ განჩინებაშ უმუშო. შხვა მუნაჩემით, ჸვილირეფიშ მუდანობაქ 18,000 ადამიერს ქიმიოჭირინუ. გალენურ პოლიტიკას, ბანდაშ თარობას ხოლოშიან ურთიართალა უღუდჷ [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ობჟათე აფრიკაშ]] [[აპართეიდი|აპართეიდულ]] რეჟიმიწკჷმა, ჸათეშ გეშათ ბანდაშ თარობა ფშხირას რდჷ კრიტიკაშ ობიექტი.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> ბანდაშ მართუალას ქიანაშ დინახალე სერიოზულ პროტესტიქ მაჸუნჷ. 1993 წანას, ბანდა აძვილეს მუნწყუდკო რეფერენდუმი. რეფერენდუმიშ ნძალათ მალავის ოფიციალურო გეთუ ართ-პარტიულ სისტემაქ დო სპეციალურ ასამბლეაქ ბანდას გეგლანწუ ხეშულობა. 1994 წანაშ დემოკრატიულ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს ბანდა ოფიციალურო მონაწილენდჷ მუჭოთ ართ-ართი კანდიდატი, მარა დემარცხჷ. მალავიშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო გინირთჷ [[ბაქილი მულუზი]]ქ.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> == სქოლიო == <references/> [[კატეგორია:მალავარეფი]] [[კატეგორია:მალავარი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნაღურა 1997]] [[კატეგორია:მალავიშ პრემიერ-მინისტრეფი]] [[კატეგორია:მალავიშ პრეზიდენტეფი]] dn1l7hbcmbtdysmb3fuv3grmavk00a7 251771 251770 2026-08-02T09:29:15Z Njilo 1885 /* */ 251771 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჰასტინგს ბანდა | სურათი=Dr HK Banda, first president of Malawi.jpg | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო = | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[მალავიშ პრეზიდენტი|მალავიშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[6 კვირკვე]], [[1966]] | პოსტი დიტუ = [[24 მესი]], [[1994]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ელისაბედ II]], მუჭოთ მალავიშ დიაფალი | მონძე =[[ბაქილი მულუზი]] | დაბადებაშ თარიღი =[[1898]] ვარდა [[1906]] | დაბადებაშ აბანი=[[კასუნგუ]], [[ბრიტანეთიშ ცენტრალური აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი =[[25 გერგობათუთა]], [[1997]] (91-99 წანერი) | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[გაუტენგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი =[[კამუზუშ მავზოლეუმი]] | მენოღალობა ={{შილა|მალავი}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ინდიანაშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ედინბურგიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[პრესვიტერიანობა]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[მალავიშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[6 კვირკვე]], [[1964]] | პოსტი დიტუ2=[[6 კვირკვე]], [[1966]] | წიმოხონი2 =პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე2 =მუ, მუჭოთ პრეზიდენტი | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 =[[ელისაბედ II]] | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჰასტინგს კამუზუ ბანდა''' (დ. [[1898]] ვარდა [[1906]] — ღ. [[25 გერგობათუთა]], [[1997]]) — მალავარი პოლიტიკოსი, [[მალავი]]შ სახენწჷფო მადუდე 1964-1994 წანეფს. 1964-1966 წანეფს უკებუდჷ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი. 1966 წანას, მალავიშ რესპუბლიკათ გოჭყაფაშ უკულ, გინირთჷ ქიანაშ მაართა პრეზიდენტო.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> გურაფულენდჷ ეთნოგრაფიას, ლინგვისტიკას, ისტორიას დო მედიცინას ამერიკას დო ბრიტანეთის.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> [[ნიასალენდი]]შა (მალავიშ ორდოიან ჯოხოდვალა) დორთაშ უკულ, აქტიურო ლჷმენდჷ დუდიშულობაშო დო აპროტესტენდჷ [[კოლონიალიზმი|კოლონიურ]] პოლიტიკს. 1963 წანას ბანდაქ გინირთჷ ნიასალენდიშ პრემიერ-მინისტრო დო თიშ მანჯღვერალათ ქიანაქ მიპალჷ ზოხორინელობა 1964 წანაშო. ჟირ წანაშ უკულ, ბანდაქ მალავი რესპუბლიკათ გეგმაცხადჷ დო ქიანას გაჭყჷ ართ პარტიულ სისტემა ([[მალავიშ კონგრესიშ პარტია]]).<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> 1971 წანას ბანდაქ დუდ გეგმაცხადჷ სადღამუშო პრეზიდენტო. ბანდა რდჷ ანტი-კომუნისტი ლიდერი, დო ჸათეშ გეშათ, [[რგილი ლჷმა]]შ მიმალობას, თინა სარგებლენდჷ [[ბჟადალიშ ბლოკი]]შ ქიანეფიშ ალარინათ.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> ბანდა, მართუალაშ დაჭყაფურ წანეფს, თხილანდჷ ოსურეფიშ ნებეფს, აუჯგუშენდჷ სახენწჷფოშ ინფრასტრუქტურას დო ანძალიერენდჷ გონათაფაშ სისტემას. ბანდაშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით დო რეპრესიულ პოლიტიკათ. რეჟიმიშ ოპონენტეფს ჭოფუნდეს, აწამენდეს დო ფშხირას ჸვილუნდეს.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> შხვადოშხვა მუნაჩემეფით ბანდაშ მართუალაშ გოძვენას დოჸვილეს დოხოლაფირო 6,000 ადამიერი სასამართალოშ განჩინებაშ უმუშო. შხვა მუნაჩემით, ჸვილირეფიშ მუდანობაქ 18,000 ადამიერს ქიმიოჭირინუ. გალენურ პოლიტიკას, ბანდაშ თარობას ხოლოშიან ურთიართალა უღუდჷ [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ობჟათე აფრიკაშ]] [[აპართეიდი|აპართეიდულ]] რეჟიმიწკჷმა, ჸათეშ გეშათ ბანდაშ თარობა ფშხირას რდჷ კრიტიკაშ ობიექტი.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> ბანდაშ მართუალას ქიანაშ დინახალე სერიოზულ პროტესტიქ მაჸუნჷ. 1993 წანას, ბანდა აძვილეს მუნწყუდკო რეფერენდუმი. რეფერენდუმიშ ნძალათ მალავის ოფიციალურო გეთუ ართ-პარტიულ სისტემაქ დო სპეციალურ ასამბლეაქ ბანდას გეგლანწუ ხეშულობა. 1994 წანაშ დემოკრატიულ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს ბანდა ოფიციალურო მონაწილენდჷ მუჭოთ ართ-ართი კანდიდატი, მარა დემარცხჷ. მალავიშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო გინირთჷ [[ბაქილი მულუზი]]ქ.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Hastings-Kamuzu-Banda |title=Hastings Kamuzu Banda |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> == სქოლიო == <references/> [[კატეგორია:მალავარეფი]] [[კატეგორია:მალავარი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნაღურა 1997]] [[კატეგორია:მალავიშ პრემიერ-მინისტრეფი]] [[კატეგორია:მალავიშ პრეზიდენტეფი]] lpime1nls2sqrdw6is7w9lq9nzijc7q