ვიკიპედია xmfwiki https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%B7%E1%83%9A%E1%83%90 MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter მედია სპეციალური განხილვა მომხმარებელი მომხმარებლის განხილვა ვიკიპედია ვიკიპედია სხუნუა ფაილი ფაილის განხილვა მედიავიკი მედიავიკის განხილვა თარგი თარგის განხილვა დახმარება დახმარების განხილვა კატეგორია კატეგორიის განხილვა TimedText TimedText talk მოდული მოდულის განხილვა Event Event talk 0 128 252065 244404 2026-08-13T01:12:52Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252065 wikitext text/x-wiki {{Short description|სახენწჷფო ცენტრალურ ევროპას}} {{Redirect|Österreich|შხვა შანულობეფიშ|[[ავსტრია (მიარეშანულამი)]]}} {{Distinguish|ავსტრალია|ასტურია|ავსტრაზია|ავსტრალაზია}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-de|Republik Österreich}} |ედომუშამი_ჯოხო = ავსტრიაშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ავსტრია |შილა = Flag of Austria.svg |გერბი = Austria Bundesadler.svg |რუკა = EU-Austria (orthographic projection).svg |ჰიმნი = "{{lang|de|Bundeshymne der Republik Österreich|italic=no}}"<br/>„[[ავსტრიაშ ერუანული ჰიმნი|ავსტრიაშ რესპუბლიკაშ ერუანული ჰიმნი]]“ <br/><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Land der Berge Land am Strome instrumental.ogg]]</div> |დევიზი = |ზოხორინალაშ თარიღი = |ოფიციალური_ნინეფი = [[გერმანული ნინა|გერმანული]]{{Efn|1920 წანაშ ავსტრიაშ კონსტიტუციაშ მა-8 ბირგულიშ ოსხირით}}{{Efn|[[გრადიშულ-ხორვატული ნინა|გრადიშულ-ხორვატულ]], [[ჩეხური ნინა|ჩეხურ]], [[უნგრული ნინა|უნგრულ]], [[ჩაჩანური ნინა|ჩაჩანურ]], [[სლოვაკური ნინა|სლოვაკურ]] დო [[სლოვენური ნინა|სლოვენურ]] ნინეფ ოფიციალურო აღაიარაფილ რენა [[რეგიონალური ვარ-და უჭიჭაშობეფიშ ნინეფიშ ევროპული ქარტია]]შით (ECRML).}} |რელიგია= {{Ublist |item_style=white-space:nowrap; | {{Tree list}} * 68.2% [[ქირსიანობა]] ** 55.2% [[კათოლიციზმი ავსტრიას|კათოლიციზმი]] ** 4.9% [[მართმადიდებელობა ავსტრიას|მართმადიდებელობა]] ** 3.8% [[პროტესტანტიზმი]] ** 4.3% შხვა ქირსიანული გემაჸვენჯობა {{Tree list/end}} |22.4% [[ვარელიგიურობა|ვა რელიგიური]] |8.3% [[ისლამი ავსტრიას|ისალმი]] |1.1% [[რელიგია ავსტრიას|შხვა]]}} |ნანანოღა= [[ვენა]] |latd=48 |latm=12 |latNS=N |longd=16 |longm=21 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[ფედერაციული სახენწჷფო|ფედერალურ]] [[გვერდო საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]]<ref>{{Cite web|date=22 September 2022|title=Hofburg-Wahl: 'Österreich ist ein sehr ungewöhnlicher Fall'|url=https://diepresse.com/6193038|access-date=22 September 2022|language=de-AT|archive-date=3 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003104650/https://www.diepresse.com/6193038/hofburg-wahl-oesterreich-ist-ein-sehr-ungewoehnlicher-fall|url-status=live}}</ref>{{efn|name=system|ქიანაშ [[ავსტრიაშ კონსტიტუცია|კონსტიტუციაშ]] მეჯინათ, ავსტრიაშ რესპუბლიკა ''დე იურე'' გვერდო საპრეზიდენტო გამაგალაშ სისტემაშ;<ref name="u009">{{cite journal|last=Shugart|first=Matthew Søberg|title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns|journal=French Politics|volume=3|issue=3|date=2005|issn=1476-3419|doi=10.1057/palgrave.fp.8200087|doi-access=free|pages=323–351|url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1057/palgrave.fp.8200087.pdf|access-date=2024-12-16}}</ref> მარა პრექტიკულო უმოსო ქიმინჯენს მუჭოთ [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] კონსტიტუციურ აპიჯალაშ ოსხირით.<ref name="y589">{{cite book|last=Müller|first=Wolfgang C.|title=Semi-Presidentialism in Europe|url=https://archive.org/details/semipresidential0000unse_e9p3|chapter=Austria|publisher=Oxford University PressOxford|date=1999-09-02|isbn=978-0-19-829386-6|doi=10.1093/0198293860.003.0002|pages=[https://archive.org/details/semipresidential0000unse_e9p3/page/22 22]–47}}</ref>}} |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ავსტრიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ალექსანდერ ვან დერ ბელენი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ავსტრიაშ კანცლერი|კანცლერი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[კრისტიან სტოკერი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 113-ა |ფართობი =83,879<ref>{{cite web|title=Austria EN|url=https://migrants-refugees.va/wp-content/uploads/2021/03/2020-CP-Austria-EN.pdf|website=Migrants Refugees|publisher=The Vatican|date=April 2020|access-date=12 January 2024|archive-date=13 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240113014627/https://migrants-refugees.va/wp-content/uploads/2021/03/2020-CP-Austria-EN.pdf|url-status=live}}</ref> |წყარი_% =0.84 (2015)<ref>{{Cite web|title=Surface water and surface water change|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|access-date=11 October 2020|publisher=[[OECD|Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)|archive-date=24 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324133453/https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|url-status=live}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა ={{ძინა}} 9,027,999<ref name="statistik-population">{{Cite web|date=8 June 2022|title=Population by Year-/Quarter-beginning|url=https://www.statistik.at/en/statistics/population-and-society/population/population-stock/population-at-beginning-of-year/quarter|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150612161754/http://www.statistik.at/web_de/statistiken/menschen_und_gesellschaft/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html|archive-date=12 June 2015|access-date=8 June 2022}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 97-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2022 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 107.6 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 106-ა |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $682.86&nbsp;მილიარდი<ref name="WEOD2504">{{cite web |title=World Economic Outlook Database, April 2025 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april |language=en}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 46-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე ={{ძინა}} $74,370<ref name="WEOD2504"></ref> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 18-ო |აგი = 0.930 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =22-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ევრო]] ([[ევროშ შანი|€]]) |ვალუტაშ_კოდი =EUR |ქიანაშ_კოდი =AT |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[ცენტრალური ევროპული ბორჯი|CET]] [[UTC+1|+1]] |ზარხულიშ_ბორჯი =+2 |cctld = [[.at]] |ოტელეფონე_კოდი =+43 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ავსტრია''' ({{Lang-de-AT|{{აუდიო|De-Österreich2.ogg|Österreich}}}}; {{lang-bar|Östareich}}; {{lang-gsw|Öschtreich}} ვარ-და {{Lang-gsw|Eschtrych}}; ჸოფირ<!-- When considering changing 'formally' to 'officially', please read the 'Formal name' section in the talk page's Archive 3. Please also check the reference to UNGEGN at the end of the sentence.--> '''ავსტრიაშ რესპუბლიკა''',{{Efn|{{Lang-de-AT|{{აუდიო|Republik Österreich.ogg|Republik Österreich}}|links=no}}.}}) — [[ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფოეფი|ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენ]] [[სახენწჷფო]] [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ ევროპას]], იდვალუაფუ [[ბჟაეიოლი ალპეფი|ბჟაეიოლ ალპეფს]].<ref name="formal name">{{Cite web|title=Austria|url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames|access-date=4 January 2023|website=UNGEGN World Geographical Names|publisher=United Nations Group of Experts on Geographical Names|location=New York, NY|archive-date=7 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230107010908/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/|url-status=live}}</ref> ავსტრია [[ფედერაცია]] რე, ნამუთ აკმოდირთუ 9 [[ავსტრიაშ ფედერალური აკანეფი|ფედერალურ აკანშე]], ნამუშ ნანანოღა, [[ავსტრიაშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] დო უკაბეტაშ ფედერალურ აკან რე [[ვენა]]. ოორუე-ბჟადალშე უხურგანს [[გერმანია]], ოორუეშე — [[ჩეხეთი|ჩეხეთიშ რესპუბლიკა]], ოორუე-ბჟაეიოლშე — [[სლოვაკეთი]], ბჟაეიოლშე — [[უნგრეთი]], ობჟათეშე — [[სლოვენია]] დო [[იტალია]], ბჟადალშე — [[შვეიცარია]] დო [[ლიხტენშტაინი]]. ქიანაშ ფართობ რე 83,879კმ², მახორობა — მეხოლაფირო 9 მილიონი.<ref name="statistik-population">{{Cite web|date=8 June 2022|title=Population by Year-/Quarter-beginning|url=https://www.statistik.at/en/statistics/population-and-society/population/population-stock/population-at-beginning-of-year/quarter|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150612161754/http://www.statistik.at/web_de/statistiken/menschen_und_gesellschaft/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html|archive-date=12 June 2015|access-date=8 June 2022}}</ref> თეხანურ ავსტრიაშ ტერიტორია დოხორელ რდჷ, არძაშ უკულაში, [[პალეოლითი|პალეოლითიშ ბორჯიშე]]. მეხოლაფირო ჯვ. წ. 400 წანას თინა [[კელტეფი]]თ რდჷ დოხორელი, უკულ — ჯვ. წ. I ოშწანურაშ დალიას [[რომიშ იმპერია|რომაალეფქ]] გეჭოფეს. რეგიონს [[გაქირსიანება|ქირსიანობაქ]] გვიან რომაულ პერიოდის, [[IV ოშწანურა|IV]] დო [[V ოშწანურა|V ოშწანურეფს]] დიჭყჷ, ნამუსჷთ მაჸუნუ ანდა [[ჯვეში გერმანალეფი|გერმანული თურიშ]] მოულაქ მიგრაციაშ ბორჯის.<ref>{{Cite web|title=Austria's History|url=https://www.austria.info/en/service-and-facts/about-austria/history|access-date=2024-06-08|website=austria.info|language=en}}</ref> == ჯოხოდვალა == * ''ოფიციალური'' (მარგალურო) — ავსტრიაშ ფედერაციული რესპუბლიკა. * ''[[გერმანული ნინა|გერმანულო]]'' — Republik Österreich. == ისტორია == ავსტრიაშ დო [[უნგრეთი|უნგრეთიშ]] ტერიტორიას XIX ოშწანურას არსებენდ [[ავსტრია-უნგრეთი|ავსტია-უნგრეთიში]] იმპერია. 1918 წანაშ უკული არსებენს ავსტრიაშ რესპუბლიკა. ასე ავსტრია, მუჭოთ [[გერმანია]], ფედერაციული რესპუბლიკა რე დო თის რე ჩხორო დიხა. თე დიხეფი რენა (მუშ ნანანოღეფით): * '''ვენა''' ('''ვენა''') * '''ბურგენლანდი''' ('''აიზენშტატი''') * '''ზალცბურგი''' ('''ზალცბურგი''') * '''ჟიმოლენი ავსტრია''' ('''ლინცი''') * '''კარინთია''' ('''კლაგენფურტი''') * '''ტიროლი''' ('''ინსბრუკი''') * '''ფორარლბერგი''' ('''ბრეგენცი''') * '''თუდოლენი ავსტრია''' ('''სანკტ - პიოლტენი''') * '''შტირია''' ('''გრაცერი''') ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/44183/Austria Austria] [[ბრიტანიკა]]ს * [http://www.state.gov/p/eur/ci/au/ Austria] * [http://www.loc.gov/rr/international/european/austria/au.html Portals to the World] * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/austria.htm Austria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821141923/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/austria.htm |date=2008-08-21 }} * [http://www.city-map.at/ Information on Austria] Sorted by regions. ;თარობა * [http://www.bundeskanzleramt.at/DesktopDefault.aspx?alias=english&init&init Federal Chancellery of Austria] * [http://aeiou.iicm.tugraz.at/ AEIOU Austria Albums] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302093527/http://aeiou.iicm.tugraz.at/ |date=2009-03-02 }} (გერმანულო, ინგლისურო) * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-a/austria.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130916213716/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-a/austria.html |date=2013-09-16 }} ;მეშარალა * [http://www.austria.info/ Austria.info] * [http://www.austria.mu/ Austria.mu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228202655/http://www.austria.mu/ |date=2009-02-28 }} * [http://www.postrealism.com/austria.htm TourMyCountry.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511190838/http://www.postrealism.com/austria.htm |date=2011-05-11 }} * [http://www.europepictures.gm/europe/austria/photos Europe Pictures – Austria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102102118/http://europepictures.gm/europe/austria/photos |date=2012-11-02 }} ;შხვადოშხვა * [http://www.rechtsfreund.at/law-austria.htm Austrian Law] * [http://eisenhower.archives.gov/Research/Subject_Guides/PDFs/Austria.pdf Guide to materials pertaining to Austria, Dwight D. Eisenhower Presidential Library] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ევროპაშ რსხუშ მაკათურეფი}} [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ავსტრია]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] 2ivwn9h4n1lgzwjz2xcexzomuilccj8 0 129 252052 241469 2026-08-13T01:06:24Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252052 wikitext text/x-wiki {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-az|Azərbaycan Respublikası}} |ედომუშამი_ჯოხო = აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =აზერბაიჯანი |შილა = Flag of Azerbaijan.svg |გერბი = Coat of arms of Azerbaijan.svg |რუკა = Azerbaijan (orthographic projection).svg |ჰიმნი = [[აზერბაიჯანიშ სახენწჷფო ჰიმნი]]<br/>''აზერბაიჯანიშ მარში''<br/><br/><center>[[ფაილი:National Anthem of the Republic of Azerbaijan instrumental.ogg]]</center> |დევიზი =''Odlar Yurdu''<br>დაჩხირიშ ქიანა |ზოხორინალაშ თარიღი = |ოფიციალური_ნინეფი =[[აზერბაიჯანული ნინა|აზერბაიჯანული]] |რელიგია= {{ublist|item_style=white-space:nowrap; |{{Tree list}} * 97.3% [[ისლამი აზერბაიჯანს|ისლამი]] ** 60–65% [[შიიზმი|შიიტეფი]] ** 35–40% [[სუნიზმი|სუნიტეფი]] {{Tree list/end}} |2.6% [[ქირსიანობა აზერბაიჯანს|ქირსიანობა]] |<0.1% [[რელიგია აზერბაიჯანს|შხვა რელიგია]] |<0.1% [[ვარელიგიურობა აზერბაიჯანს|ვა რელიგიური]] }}<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/azerbaijan/ |title=CIA World Factbook – Azerbaijan |url-status=live |access-date=23 January 2021 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127171042/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/azerbaijan/ }}</ref> |ნანანოღა= [[ფაილი:Baku_seal.PNG|15px]] [[ბაქო]] |latd=40 |latm=22 |latNS=N |longd=49 |longm=53 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ბაქო |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარული]] [[გვერდო საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]]<ref name="LaPorte2016">{{cite book |last=LaPorte |first=Jody |author-link=<!-- Jody LaPorte --> |year=2016 |chapter=Semi-presidentialism in Azerbaijan |editor1-last=Elgie |editor1-first=Robert |editor1-link=Robert Elgie (academic) |editor2-last=Moestrup |editor2-first=Sophia |editor2-link=Sophia Moestrup |title=Semi-Presidentialism in the Caucasus and Central Asia |url=https://archive.org/details/semipresidential0000unse_w6s2 |location=London |publisher=Palgrave Macmillan |publication-date=15 May 2016 |pages=[https://archive.org/details/semipresidential0000unse_w6s2/page/91 91]–117 |doi=10.1057/978-1-137-38781-3_4 |isbn=978-1-137-38780-6 |lccn=2016939393 |oclc=6039791976 |quote=LaPorte examines the dynamics of semi-presidentialism in Azerbaijan. Azerbaijan's regime is a curious hybrid, in which semi-presidential institutions operate in the larger context of authoritarianism. The author compares formal Constitutional provisions with the practice of politics in the country, suggesting that formal and informal sources of authority come together to enhance the effective powers of the presidency. In addition to the considerable formal powers laid out in the Constitution, Azerbaijan's president also benefits from the support of the ruling party and informal family and patronage networks. LaPorte concludes by discussing the theoretical implications of this symbiosis between formal and informal institutions in Azerbaijan's semi-presidential regime. }}</ref> [[მონძალური დიქტატურა]]თ |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[აზერბაიჯანიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ილჰამ ალიევი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[აზერ-აბაიჯანიშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[მეჰრიბან ალიევა]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[აზერბაიჯანიშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[ალი ასადოვი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი =რესპუბლიკა |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 112-ა |ფართობი =86.600 |წყარი_% =1.6 |ოეგებიე_მახორობა =10,353,296 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 90-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2022 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 117 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 99-ა |ედპ_ppp_წანა = 2024 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $199.195&nbsp;მილიარდი<ref name="IMFWEO.AZ">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=912,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (Azerbaijan) |publisher=[[ერეფოშქაშე სავალუტო ფონდი]] |date=April 2024 |access-date=21 April 2024}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 78-ო |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე ={{ძინა}} $19,328 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 82-ა |აგი = 0.760 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =89-ა |აგი_წანა =2024 |ვალუტა= [[აზერბაიჯანული მანათი]] (₼) |ვალუტაშ_კოდი =AZN |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[აზერბაიჯანიშ ბორჯი|AZT]] ([[UTC+04:00]]) |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.az]] |ოტელეფონე_კოდი =[[+994]] |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''აზერბაიჯანი''',{{efn|{{IPAc-en|UK|audio=En-Azerbaijan-pronunciation.ogg|ˌ|æ|z|ər|b|aɪ|ˈ|dʒ|ɑː|n|,_|-|ˈ|dʒ|æ|n}} {{respell|AZ|ər|by|JA(H)N}}, {{IPAc-en|US|audio=en-us-Azerbaijan.ogg|ˌ|ɑː|z|ər|b|aɪ|ˈ|dʒ|ɑː|n|,_|ˌ|æ|z|-|}} {{respell|A(H)Z|ər|by|JAHN}};<ref> {{cite book|last=Wells|first=John C.|year=2008|title=Longman Pronunciation Dictionary|url=https://archive.org/details/longmanpronuncia0000unse|edition=3rd|publisher=Longman|isbn=978-1-4058-8118-0}}; {{cite book|last=Roach|first=Peter|year=2011|title=Cambridge English Pronouncing Dictionary|edition=18th|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-15253-2}}</ref> {{lang-az|Azərbaycan}} {{IPA|az|ɑːzæɾbɑjˈdʒɑn|}}}} ოფიციალურო '''აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკა''',{{efn|{{lang-az|Azərbaycan Respublikası|links=no}} {{IPA|az|ɑːzæɾbɑjˈdʒɑn ɾespublikɑˈsɯ|}}; '''აზერბაიჯანული რესპუბლიკა''' კანკალეშა გჷმირინუაფუ ოფიციალურო.}} — [[კონტინეტეფოშქაშე ხურგეფი|ტრანსკონტინენტური]] დო [[ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფოეფი|ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფო]] ბჟადალი აზიაშ დო ბჟაეიოლი ევროპაშ ხურგის.<ref>While often politically aligned with Europe, Azerbaijan is generally considered to be at least mostly in Southwest Asia geographically with its northern part bisected by the [[Boundaries between the continents of Earth|standard Asia–Europe divide]], the [[Greater Caucasus]]. The United Nations [http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm classification of world regions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100417070721/http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm|date=17 April 2010}} places Azerbaijan in Western Asia; the [[CIA World Factbook]] places it mostly in Southwest Asia [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/azerbaijan/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210127171042/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/azerbaijan/|date=27 January 2021}} and [http://www.m-w.com/dictionary/Azerbaijan ''Merriam-Webster's Collegiate Dictionary''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409223406/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Azerbaijan|date=9 April 2023}} places it in both; [https://www.nationalgeographic.org/society/education-resources/?xpop=1 NationalGeographic.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231124171218/https://www.nationalgeographic.org/society/education-resources/?xpop=1|date=24 November 2023}}, and [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/46781/Azerbaijan ''Encyclopædia Britannica''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150529085328/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/46781/Azerbaijan|date=29 May 2015}} also place Georgia in Asia. Conversely, some sources place Azerbaijan in Europe such as [http://worldatlas.com/webimage/countrys/eu.htm Worldatlas.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100815094910/http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/eu.htm|date=15 August 2010}}.</ref> [[მოლენკავკაცია]]შ რეგიონიშ ნორთი რე, ნამუსჷთ ბჟაეიოლშე ომძღჷ [[კასპიაშ ზუღა]], ოორუეშე უხურგანს [[რუსეთი]]შ [[დაღესტანი|დაღესტანიშ რესპუბლიკა]], ოორუე-ბჟადალშე — [[საქორთუო]], ბჟადალშე — [[სომხეთი]] დო [[თურქეთი]], ობჟათეშე — [[ირანი]]. ქიანაშ უკაბეტაში ნოღა დო ნანანოღა რე [[ბაქო]]. {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q227|text=აზერბაიჯანიშ რუკა}} თეხანური აზერბაიჯანიშ ტერიტორია პირველაშე [[კავკაციაშ ალბანეთი]]შ გაულაშ გიმე რდჷ, მოგვიანეთ — შხვადოშხვა [[ირანიშ ისტორია|სპარსული იმპერიეფიში]]. [[XIX ოშწანურა]]შახ, სქიდუდჷ [[ყაჯარეფი|ყაჯარეფიშ იმპერიაშ]] აკოდგინალუას, მარა რუსეთ-სპარსეთიშ [[რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა (1804–1813)|1804–1813]] დო [[რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა (1826–1828)|1826–1828]] წანეფიშ ლჷმეფქ ყაჯარეფიშ იმპერია აძვილჷ კავკაციაშ ტერიტორიეფი [[რუსეთიშ იმპერია]]შა გეგნუჩამუდჷკონ; [[1813]] წანაშ [[გულისტანიშ ოთინჩალე ხეკულუა|გულისტანიშ]] დო [[1828]] წანაშ [[თურქმენჩაიშ ოთინჩალე ხეკულუა|თურქმენჩაიშ]] ოთინჩალე ხეკულუეფით დიდგინჷ ხურგიქ რუსეთიშ დო ირანიშ შქას<ref>{{cite book|author=Harcave, Sidney|year=1968|title=Russia: A History |url=https://archive.org/details/russiahistory0000sidn|edition=6th |publisher=Lippincott |page=[https://archive.org/details/russiahistory0000sidn/page/267 267]}}</ref><ref>{{cite book|author=Mojtahed-Zadeh, Pirouz |year=2007|title=Boundary Politics and International Boundaries of Iran: A Study of the Origin, Evolution, and Implications of the Boundaries of Modern Iran with Its 15 Neighbors in the Middle East by a Number of Renowned Experts in the Field|publisher=Universal|isbn=978-1-58112-933-5|page=372}}</ref> წყარმალუ [[არაქსი]]შ ოორუეშე მადვალუ ტერიტორია ირანიშ ტერიტორია რდჷ, სოიშახ რუსეთიქ XIX ოშწანურას დიჸუნჷნ,<ref name="Swietochowski Borderland">{{cite book |last=Swietochowski|first=Tadeusz |author-link= Tadeusz Swietochowski |year=1995 |title=Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition|pages= 69, 133 |publisher=[[Columbia University Press]] |url= https://books.google.com/books?id=FfRYRwAACAAJ |isbn=978-0-231-07068-3}}</ref><ref name="L. Batalden 1997 98">{{cite book |last=L. Batalden|first=Sandra |year=1997|title=The newly independent states of Eurasia: handbook of former Soviet republics|page= 98|publisher=Greenwood Publishing Group |url= https://books.google.com/books?id=WFjPAxhBEaEC|isbn=978-0-89774-940-4}}</ref> ნამუთ იმართუდჷ მუჭოთ [[კავკაციაშ ხენწჷფეშ საგამე (1801–1917)|კავკაციაშ ხენწჷფეშ საგამეშ]] ნორთი. XIX ოშწანურაშ დალიას, გიჭყჷ [[აზერბაიჯანიშ ერუანული იდენტობა]]ქ, მუჟანსჷთ [[1918]] წანას [[აზერბაიჯანიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა]]ქ ზოხორინალა გჷმაცხადუ [[მოლენკავკაციაშ დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა|მოლენკავკაციაშ დემოკრატიულ ფედერაციულ რესპუბლიკაშე]], რუსეთიშ იმპერიაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია|აკოცჷმაშე]] ართ წანაშ უკული დო გჷნირთუ პირველი მუსლიმი უმენტაშობამი [[სეკულარიზმი|სეკულარული]] დემოკრატიული სახენწჷფოთ. [[1920]] წანას, ეჭოფილქ დო მიშაჸონაფილქ იჸუ [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ აკოდგინალუაშა მუჭოთ [[აზერბაიჯანიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|აზერბაიჯანიშ სსრ]].<ref name="Swietochowski Borderland" /><ref> {{cite book|last=Pipes|first=Richard|author-link=Richard Pipes|year=1997|location=Cambridge, Massachusetts|title=The Formation of the Soviet Union: Communism and Nationalism 1917–1923|pages= 218–220, 229|edition=2nd|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-30951-7}}</ref> [[1991]] წანაშ 30 მარაშინათუთას, [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა]]შახ ჭიჭე ხანით კინოხ, თეხანური აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკაქ გჷმაცხადუ ზოხორინალა<ref>{{Cite web|title=Азербайджан. Восстановлена государственная независимость|url=https://yeltsin.ru/day-by-day/1991/08/31/40769/|access-date=2021-09-24|website=Ельцин Центр|language=ru|archive-date=24 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924142728/https://yeltsin.ru/day-by-day/1991/08/31/40769/|url-status=dead}}</ref><ref> {{cite book|last=King|first=David C.|title=Azerbaijan|date=2006|publisher=Marshall Cavendish|page=[https://archive.org/details/azerbaijan00king/page/27 27]|isbn=978-0-7614-2011-8|url=https://archive.org/details/azerbaijan00king/page/27}}</ref>. 1991 წანაშ ეკენიას, [[გვალამი ყარაბაღიშ ავტონომიური ოლქი|გვალამი ყარაბაღიშ]] რეგიონს მახორუ ეთნიკური [[სომეხეფი|სომეხური]] უმენტაშობაქ გაჭყჷ მუშით აღიარაფილი [[გვალამი ყარაბაღიშ რესპუბლიკა|არწახიშ რესპუბლიკა]],<ref>{{cite book|last=Zürcher|first=Christoph|year=2007|title=The Post-Soviet Wars: Rebellion, Ethnic Conflict, and Nationhood in the Caucasus ([Online-Ausg.]. ed.)|url=https://archive.org/details/postsovietwarsre00zurc|url-access=limited|location=New York|publisher=New York University Press|page=[https://archive.org/details/postsovietwarsre00zurc/page/n180 168]|isbn=978-0-8147-9709-9}}</ref> ნამუქთ ქუდოსქიდჷ '' დე ფაქტო'' ზოხორინელო [[1994]] წანაშ [[გვალამი ყარაბაღიშ პირველი ლჷმა]]შ დალიას, მარა რეგიონი დო შკვითი მოხურგე რაიონი ერეფოშქაშეთ აღიარაფილი რდჷ აზერბაიჯანიშ ტერიტორიათ.<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/russian/documen/scresol/res1993/res822.htm|script-title=ru:Резолюция СБ ООН № 822 от 30 April 1993 года|publisher=United Nations|access-date=4 January 2011|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503185041/http://www.un.org/russian/documen/scresol/res1993/res822.htm|archive-date=3 May 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.un.org/russian/documen/scresol/res1993/res853.htm|script-title=ru:Резолюция СБ ООН № 853 от 29 июля 1993 года|publisher=United Nations|access-date=4 January 2011|language=ru|archive-date=21 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121075610/http://www.un.org/russian/documen/scresol/res1993/res853.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.un.org/russian/documen/scresol/res1993/res874.htm|script-title=ru:Резолюция СБ ООН № 874 14 октября 1993 года|publisher=United Nations|access-date=4 January 2011|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503185045/http://www.un.org/russian/documen/scresol/res1993/res874.htm|archive-date=3 May 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.un.org/russian/documen/scresol/res1993/res884.htm|script-title=ru:Резолюция СБ ООН № 884 от 12 ноября 1993 года|publisher=United Nations|access-date=4 January 2011|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503185053/http://www.un.org/russian/documen/scresol/res1993/res884.htm|archive-date=3 May 2011}}</ref> [[2020]] წანას, [[გვალამი ყარაბაღიშ მაჟირა ლჷმა]]შ უკული, შკვითი რაიონქ დო გვალამი ყარაბაღიშ ნორთიქ აზერბაიჯანიშ კონტროლს დართჷ.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/11/09/world/middleeast/armenia-settlement-nagorno-karabakh-azerbaijan.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201110010658/https://www.nytimes.com/2020/11/09/world/middleeast/armenia-settlement-nagorno-karabakh-azerbaijan.html |archive-date=2020-11-10 |url-access=subscription |url-status=live|title=Facing Military Debacle, Armenia Accepts a Deal in Nagorno-Karabakh War|first=Andrew E.|last=Kramer|newspaper=The New York Times|date=10 November 2020}}</ref> [[2023]] წანას, [[გვალამი ყარაბაღიშ კონფლიქტი (2023)|აზერბაიჯანიშ მენტებაქ]] გათჷ ''დე ფაქტო'' რესპუბლიკაშ ჸოფა, ნამუქჷთ გჷმიჭანუ [[გვალამი ყარაბაღიშე სომეხეფიშ ნტება]].<ref>{{cite news|last1=Ebel|first1=Francesca|title=Defeated by force, Nagorno-Karabakh government declares it will dissolve|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/09/28/nagorno-karabakh-dissolved-azerbaijan-armenia/|access-date=28 September 2023|newspaper=The Washington Post|date=28 September 2023}}</ref> აზერბაიჯანი რე [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარული]] [[გვერდო საპრეზიდენტო სისტემა|გვერდო საპრეზიდენტო]] რესპუბლიკა.<ref name="LaPorte2016"/> ამშვი თურქული სახენწჷფოშე ართ-ართი დო [[თურქული სახენწჷფოეფიშ ორგანიზაცია]]შ დო [[თურქული კულტურაშ ერეფოშქაშე ორგანიზაცია|TÜRKSOY-შ]] აქტიური მაკათური რე. აზერბაიჯანს დიპლომატიური ურთიართობეფი უღჷ 182 ქიანაწკჷმა დო ოკათუ 38 ერეფოშქაშე ორგანიზაციას,<ref name="FCO">{{cite web|title=Azerbaijan: Membership of international groupings/organisations|publisher=British Foreign & Commonwealth Office|url=http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1019233781986|access-date=26 May 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609103711/http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket%2FXcelerate%2FShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1019233781986|archive-date=9 June 2007|url-status=live}}</ref> თინეფს შქას [[გოერო]]ს, [[ევროპაშ სხუნუ]]ს, [[უგინობირაფუობაშ ყარაფი]]ს, [[ევროპაშ უშქურანჯალაშ დო წოროხანდაშ ორგანიზაცია|ეუწო-ს]], [[ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია|ნატო-შ]] [[პარტნიორობა თინჩალაშო|PfP]] პროგრამას. [[სუამი]]შ, [[ზოხორინელი სახენწჷფოეფიშ წორომაჸალობა]]შ<ref>{{cite book |author=Europa Publications Limited|year=1998|title=Eastern Europe and the Commonwealth of Independent States|page= 154 |publisher=Routledge|isbn=978-1-85743-058-5}}</ref> დო [[ქიმიური ანჯარიშ ვარებაშ ორგანიზაცია|ქავო-შ]] ართ-ართი დჷმარსხუაფალ-მაკათური ქიანა რე. აზერბაიჯანი რე [[მოსოფელიშ ოვაჭრე ორგანიზაცია]]შ დჷმაკვირაფალი. ქიანაშ მახორობაშ აბსოლუტური უმენტაშობა (97%) ნომინალურო მუსლიმი რე.<ref>{{Cite book |title=Azerbaijan Since Independence|first=Svante E.|last=Cornell|publisher=M.E. Sharpe|year=2010|pages=165, 284|quote=Indicative of general regional trends and a natural reemergence of previously oppressed religious identity, an increasingly popular ideological basis for the pursuit of political objectives has been Islam.... The government, for its part, has shown an official commitment to Islam by building mosques and respecting Islamic values... Unofficial Islamic groups sought to use aspects of Islam to mobilize the population and establish the foundations for a future political struggle.... Unlike Turkey, Azerbaijan does not have the powerful ideological legacy of secularism... the conflict with Armenia has bred frustration that is increasingly being answered by a combined Islamic and nationalist sentiment, especially among younger people... All major political forces are committed to secularism and are based, if anything, on a nationalist agenda.}}</ref> [[აზერბაიჯანიშ კონსტიტუცია]]თ ვა რე გაცხადებული ოფიციალუირ რელიგია, თეშნერო ქიანაშ არძა ჯინჯიერი პოლიტიკური ნძალა რე სეკულარული. აზერბაიჯანი რე [[წჷმმაძინუ ქიანა]] დო [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]ს 89-ა აბანს იკენს. პოლიტიკური ხემანჭუაფას 1993 წანაშე დუდენს პარტია „[[ახალი აზერბაიჯანი (პარტია)|ახალი აზერბაიჯანი]]“, [[ჰეიდარ ალიევი]]შ დო თიში ქომოლსქუა [[ილჰამ ალიევი]]შ პრეზიდენტალაშ ბორჯის აბრალენდეს ავტორიტარიზმის, ქიანას ადამიერიშ ნებეფიშ სიტუაციაშ გაუფრაშებას, თინეფს შქას ომენოღალე დუდიშულეფიშ გოხურგუას, გიშაკერძაფილო პრესაშ დუდიშულას დო პოლიტიკური რეპრესიეფს<ref>{{cite web |title=Human Rights Watch: Azerbaijan|publisher=Human Rights Watch|url=https://www.hrw.org/europecentral-asia/azerbaijan|access-date=6 March 2014 |archive-date=17 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140217234309/http://www.hrw.org/europecentral-asia/azerbaijan|url-status=live}}</ref> == ქიანაშ ჯოხოდვალა == * ''ოფიციალური'' — აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკა * ''ოდაბადური'' — Azərbaycan, Azərbaycan Respublikası. == ახალი ისტორია == [[გვალამი-ყარაბაღი|გვალამი ყარაბაღიში]] გეშა მეძობელ სომხეთიწკჷმა კონფლიქტით ქიანას იჸუუ ბუძოლიაქ 1988—89 წანეფს. აზერბაიჯანი 1991 წანაშა ორდ სხუნუეფიშ რსხუშ ართ-ართ მაკათური. 1991 წანაშ უკულ დუდიშული სახენწჷფო დო დსთ-ში მაკათური რე. 1992 წანაშ უკული — გაეროში მაკათური. 1992 წანას აზერბაიჯანს ხეახალშო დიიჭყუ ყარაბაღიშ ლიმაქ. თე ლიმაშ გეშა ამდღა ქიანას 800 თხოზინელ ჸუნს. 2001 წანას აზერბაიჯანქ ევროპაშ სხუნუშ მაკათურო გინირთჷ. ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> == სქოლიო == {{reflist}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{მერკე}} [[კატეგორია:აზერბაიჯანი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფოეფი]] sa0omv7da164e11ni201xyelp84zeos 0 183 252069 244639 2026-08-13T01:14:11Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252069 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-de|Bundesrepublik Deutschland}} |ედომუშამი_ჯოხო = გერმანიაშ ფედერაციულ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =გერმანია |შილა = Flag of Germany.svg |გერბი = Coat of arms of Germany.svg |რუკა = EU-Germany (orthographic projection).svg |ჰიმნი = {{lang-de|"[[Das Lied der Deutschen]]"|italics=no}}{{efn|1952 წანაშე 1990 წანაშახ, ედომუშამ "Das Lied der Deutschen" რდჷ ერუანულ ჰიმნი, მარა ოფიციალურ ღონისძიებეფს ხვალე მასუმა კუპლეტ ირსულებუაფუდჷ. 1991 წანაშე, ხვალე მასუმა კუპლეტიქ გჷნირთუ ერუანულ ჰიმნო.<ref name="PresidentsOffice">{{cite web|url=http://www.bundespraesident.de/DE/Amt-und-Aufgaben/Wirken-im-Inland/Repraesentation-und-Integration/repraesentation-und-integration-node.html|title=Repräsentation und Integration|publisher=[[Bundespräsidialamt]]|language=de|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307221541/http://www.bundespraesident.de/DE/Amt-und-Aufgaben/Wirken-im-Inland/Repraesentation-und-Integration/repraesentation-und-integration-node.html|archivedate=7 March 2016|accessdate=8 March 2016}}</ref>}}<br />("გერმანალეფიშ ბირა")<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:National anthem of Germany - U.S. Army 1st Armored Division Band.ogg]]}}</div> |დევიზი = |ზოხორინალაშ თარიღი = |ოფიციალური_ნინეფი = |რელიგია= |ნანანოღა= [[ბერლინი]]{{efn|ბერლინ რე აკა კონსტიტუციურ ნანანოღა დო თარობაშ ორენი ''დე იურე'', მარა გერმანიაშ ფედერაციულ რესპუბლიკაშ ჸოფირ ობორჯე ნანანოღა ბონს უღჷ „ფედერალურ ნოღაშ“ ({{lang-de|Bundesstadt}}) სტატუს დო თექ იდვალუაფუ ამშვ სამინისტრო.<ref>{{cite web|url=https://www.deutschland.de/en/topic/politics/the-german-federal-government|website=deutschland.de|title=The German Federal Government|date=23 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200430004825/https://www.deutschland.de/en/topic/politics/the-german-federal-government|archivedate=30 April 2020|url-status=live}}</ref>}} |latd=52 |latm=31 |latNS=N |longd=13 |longm=23 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[ფედერაცია|ფედერალურ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[გერმანიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 = [[ფრანკ-ვალტერ შტაინმაიერი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[გერმანიაშ კანცლერი|კანცლერი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ფრიდრიხ მერცი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 63-ა |ფართობი =357,596 |წყარი_% =1.27 (2021) |ოეგებიე_მახორობა ={{ძინა}} 83,555,478<ref>{{cite web |url=https://www.destatis.de/EN/Themes/Society-Environment/Population/Current-Population/Tables/liste-current-population-basis-2022.html |title=Population by nationality and sex (quarterly figures) |publisher=[[Federal Statistical Office of Germany|DESTATIS]] |date=27 February 2025 }}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2024 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = |ედპ_ppp_წანა = 2024 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $6.017&nbsp;ტრილიონი<ref name="IMFWEO.DE">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=134,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Germany) |publisher=[[International Monetary Fund]]|date=22 October 2024}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 6-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე ={{ძინა}} $70,930 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 22-ა |აგი =0.959 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =5-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ევრო]] ([[ევროშ შანი|€]]) |ვალუტაშ_კოდი =EUR |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = +1 |ზარხულიშ_ბორჯი = +2 |cctld = [[.de]] |ოტელეფონე_კოდი =+49 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''გერმანია''',{{efn|{{lang-de|Deutschland}}, {{IPA|de|ˈdɔʏtʃlant|lang|De-Deutschland.ogg}}}} ოფიციალურო '''გერმანიაშ ფედერაციულ რესპუბლიკა''',{{efn|{{lang-de|Bundesrepublik Deutschland}}, {{IPA|de|ˈbʊndəsʁepuˌbliːk ˈdɔʏtʃlant|lang|De-Bundesrepublik Deutschland.ogg}}<ref>{{cite book|title=Duden, Aussprachewörterbuch|url=https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_s9z1|publisher=Dudenverlag|year=2005|isbn=978-3-411-04066-7|editor-last=Mangold|editor-first=Max|edition=6th|pages=[https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_s9z1/page/271 271], 53f|language=de}}</ref>}} — სახენწჷფო [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ ევროპას]]. იდვალუაფუ ოორუეშე [[ბალტიაშ ზუღა|ბალტია]]შ დო [[ოორუეშ ზუღა]]შ დო ობჟათეშე [[ალპეფი|ალპეფს]] შქას. მახორობაშ ართამ მუდანობა — [[გერმანიაშ ფედერალური აკანეფი|ვითაამშვ აკმადგინალ აკანს]] ოხორანს 84 მილიონშე უმოს ადამიერი, ნამუშჷთ ქიანა [[ევროპაშ რსხუ]]შ არძაშე ანდაკათამ მაკათურ რე; ქიანაშ ტერიტორიაშ ფართობ რე 357 596 კმ². ოორუეშე უხურგანს [[დანია]], ბჟაეიოლშე — [[პოლონეთი]] დო [[ჩეხეთი|ჩეხეთიშ რესპუბლიკა]], ობჟათეშე — [[ავსტრია]] დო [[შვეიცარია]], ბჟადალშე — [[საფრანგეთი]], [[ლუქსემბურგი]], [[ბელგია]] დო [[ნიდერლანდეფი]]. ნანანოღა დო [[გერმანიაშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] რე [[ბერლინი]], შანულამ ფინანსურ ცენტრი — [[მაინიშ ფრანკფურტი]]; არძაშე უკაბეტაშ ურბანულ ტერიტორია რე [[რურიშ რეგიონი|რური]]. თეხანურ გერმანიაშ ტერიტორიაშ დოხორუაქ დიჭყჷ [[თუდოლენი პალეოლითი|თუდოლენ პალეოლითიშ]] ბორჯის, [[ნეოლითი|ნეოლითშე]] დოჭყაფილ თიშ ტერიტორიას ანდა თურ ოხორანდჷ, თარო [[კელტეფი]]. [[ანტიკური ხანი|ანტიკურ ხანშე]] შხვადოშხვა [[ჯვეში გერმანალეფი|გერმანულ]] [[გერმანული თურეფი|თურ]] ოხორანდჷ თეხანური გერმანიაშ ოორუეშე. რეგიონ ჯოხოთ [[ჯვეში გერმანია|''გერმანია'']] მიშინუაფუ ახ. წ. [[100]] წანაშ დოკუმენტეფს. [[962]] წანას, [[გერმანიაშ ომაფე]] [[საღორონთო რომიშ იმპერია]]შ შანულამ ნორთის აკმადგინანდჷ. [[XVI ოშწანურა]]ს, გერმანიაშ ოორუე რეგიონეფქ [[რეფორმაცია|პროტესტანტულ რეფორმაციაშ]] ცენტრო გჷირთეს. [[ნაპოლეონიშ ლჷმეფი]]შ დო [[1806]] წანას, საღორონთო რომიშ იმპერიაშ აკოცჷმაშ უკული, [[1815]] წანას გიჭყჷ [[გერმანიაშ კონფედერაცია]]ქ. [[1866]] წანაშ 18 მარაშინათუთას, [[ოორუე გერმანულ კონფედერაციაშ ხეკულუა]]შ ხემოჭარუათ, დიჭყჷ [[გერმანიაშ უნიფიკაცია|გერმანიაშ ფორმალურ აკოკათუაქ]] თეხანურ ერუანულ სახენწჷფოთ, ნამუშ შედეგო გიჭყჷ [[ოორუე გერმანიაშ კონფედერაცია]]ქ [[პრუსიაშ ომაფე|პრუსიაშ]] გამაგალათ, ნამუქჷთ [[1871]] წანას [[გერმანიაშ იმპერია]]თ გჷნირთუ. [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა|პირველ მოსოფელიშ ლჷმა]]შ დო [[გერგობათუთაშ რევოლუცია|1918–1919 წწ. რევოლუციაშ]] უკული, იმპერია დოთირჷ [[ვაიმარიშ რესპუბლიკა]]ქ. [[1933]] წანას, ხეშუულებაშა [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტეფიშ]] მულაქ გჷმიჭანუ ტოტალიტარულ დიქტატურა, [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]] დო [[ჰოლოკოსტი]]. [[1949]] წანას, ლჷმაშ დო მორსხუეეფიშით ოკუპაციაშ პერიოდის, გერმანიაქ გორთილქ იჸუ ჟირ გოხურგელ სუვერენულ ზოხო სახენწჷფოთ: გერმანიაშ ფედერაციულ რესპუბლიკა ვარ-და [[გერმანიაშ ფედერაციული რესპუბლიკა (1949-1990)|ბჟადალ გერანია]] დო გერმანიაშ დემოკრატიულ რესპუბლიკა ვარ-და [[გერმანიაშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|ბჟაეიოლ გერმანია]]. ბერლინქ ''[[დე იურე]]'' ქეიტუ მუშ სტატუს “[[ოთხკუნთხუურ აპიჯალა ბერლინშენ|ოთხ სახენწჷფოშ აპიჯალათ]]“. [[1951]] წანას, გერმანიაშ ფედერაციულ რესპუბლიკა [[ევროპაშ სხუნუ]]შ, [[ევროპაშ ეკონომიკურ ჯარალუა]]შ დო ევროპაშ რსხუშ ართ-ართ დუმარსხუაფალ რდჷ, მუჟანსჷთ გერმანიაშ დემოკრატიულ რესპუბლიკა — [[სოციალისტური კარე|ბჟაეიოლიშ ბლოკიშ]] სოციალისტურ სახენწჷფო დო [[ვარშავაშ პაქტი]]შ მაკათური. ბჟაეიოლ გერმანიას კომუნისტურ თარობაშ დონთხაფაშ უკული, [[1990]] წანაშ 3 გჷმათუთას, ჸოფირ ბჟაეიოლგერმანულ აკანეფქ გერმანიაშ ფედერაციულ რესპუბლიკაშ აკოდგინალუაშა გენშართეს. გერმანია რე [[წუმოძინელ ქიანა]] [[გერმანიაშ ეკონიომიკა|ჸონიერ ეკონომიკათ]]; ნომინალურ [[ედპ]]-შ მეჯინათ, [[ევროპა]]ს არძაშე უკაბეტაშ ეკონომიკა უღჷ. მუჭოთ რანწკ წარმებაშ, ომენცარე დო ტექნოლოგიურ სექტორიშ მაჸვენჯ ნძალან, ქიანა მოსოფელს მასუმა აბანს იკენს იმპორტით დო ექსპორტით. მუშ მენმოღალეეფს დო შხვაშ თურ მახორუეფს მიარზიენს სოციალურ უნარღელჸუას, საარძო ჭყანთხილუაშ სისტემას დო უფასო საუნივერისტეტო გონათუას. გემანია ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ დო ფორუმიშ მაკათურ რე. გერმანია [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტეფიშ მუდანობაშ მეჯინათ მასუმა ქიანა რე: [[იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი გერმანიას|54]], თინეფშე 51 რე კულტრულ შანულობაში. == გეოგრაფია == ქიანა იდვალუაფუ ცენტრალურ ევროპას. ოორუეშე უხურგჷნს [[დანია]], ბჟაიოლიშე — [[პოლონეთი]] დო [[ჩეხეთი]], ობჟათეშე [[ავსტრია]] დო [[შვეიცარია]], ბჟადალშე — [[საფრანგეთი]], [[ლუქსემბურგი]], [[ბელგია]] დო [[ნიდერლანდეფი]]. გერმანია ფედერაციულ სახენწჷფო რე დო ვითაამშვ ფედერაციულ დიხა უღჷ (lande). თე დიხეფ რე (მუნეფიშ ნანანოღეფით): * ბადენ-ვიურტემბერგი ([[შტუტგარტი]]) * ბავარია ([[მიუნხენი]]) * ბერლინი ([[ბერლინი]]) * ბრანდენბურგი ([[პოტსდამი]]) * ბრემენი ([[ბრემენი]]) * თიურინგია ([[ერფურტი]]) * მეკლენბურგ-წინა პომერანია ([[შვერინი]]) * რაინლანდ-პფალცი ([[მაინცი]]) * ზაარლანდი ([[ზაარბრიუკენი]]) * საქსონია ([[დრეზდენი]]) * საქსონია-ანჰალტი ([[მაგდებურგი]]) * შლეზვიგ-ჰოლშტაინი ([[კილი]]) * ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალია ([[დიუსელდორფი]]) * ქვემო საქსონია ([[ჰანოვერი]]) * ჰამბურგი ([[ჰამბურგი]]) * ჰესენი ([[ვისბადენი]]) == ისტორია == 1961-1990 წანეფს რდჷ ჟირ გერმანული რესპუბლიკა: [[ფაილი:Deutschland Bundeslaender 1957.png|250px|thumb|გერმანიაშ ფედერაციულ დო დემოკრატიულ რესპუბლიკეფი]] * '''გერმანიაშ დემოკრატიულ რესპუბლიკა'''. თე რესპუბლიკაშ ნანანოღა რდჷ ბერლინი. * '''გერმანიაშ ფედერაციულ რესპუბლიკა'''. ნანანოღა რდჷ ბონი. 1990 წანაშ უკულ რე გერმანიაშ ფედერაციულ რესპუბლიკა. == ქიანაშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა == * '''მარგალურო:''' — გერმანიაშ ფედერაციულ რესპუბლიკა. * '''ოდაბადურო, გერმანულო:''' — Bundesrepublik Deutschland. ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ევროპაშ რსხუშ მაკათურეფი}} [[კატეგორია:გერმანია]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] rj804aoqc23pplg4arwmyt8eyhww4mr 0 246 252020 241470 2026-08-13T00:35:21Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252020 wikitext text/x-wiki {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = Türkiye Cumhuriyeti |ედომუშამი_ჯოხო = თურქეთიშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =თურქეთი |შილა = Flag of Turkey.svg |გერბი = |რუკა = Turkey (orthographic projection).svg |ჰიმნი = ''İstiklal Marşı''<br/>[[ზოხორინალაშ მარში]]<br/><br/><center>[[ფაილი:Istiklâl Marsi instrumetal.ogg]]</center> |დევიზი =''Yurtta sulh, Cihanda sulh''<br>„თინჩალა ქიანას, თინჩალა მოსოფელს” |ზოხორინალაშ თარიღი =29 გჷმათუთა, 1923 |ოფიციალური_ნინეფი =[[თურქული ნინა|თურქული]] |რელიგია= [[სეკულარიზმი|სეკულარული]] |ნანანოღა= [[ანკარა]] |latd=39 |latm=55 |latNS=N |longd=32 |longm=50 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =[[სტამბოლი]] |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარული]] [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა|საპრეზიდენტო]] [[რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[თურქეთიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[რეჯეფ თაიფ ერდოღანი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[თურქეთიშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ჯევდეთ ილმაზი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[თურქეთიშ კაბეტი ერუანული ასამბლეაშ მადუდე|ასამბლეაშ მადუდე]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =ნუმან ქურთულმუში |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 37-ა |ფართობი =783 356 |წყარი_% =2.03 |ოეგებიე_მახორობა = 85,664,944 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 18-ო |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2024 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 111.4 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 83-ა |ედპ_ppp_წანა = 2024 |ედპ_ppp = $3.457 ტრილიონი |ედპ_ppp_რანგი = მა-12 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$40,283 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = მა-54 |აგი =0.855 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =45-ა |აგი_წანა =2022 |ვალუტა= [[თურქული ლირა]] (₺) |ვალუტაშ_კოდი =TRY |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[შორიშ-ბჟაეიოლური ევროპაშ ბორჯი|FET]] ([[UTC+3]]) |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.tr]] |ოტელეფონე_კოდი =+90 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''თურქეთი''',{{efn|{{lang-tr|Türkiye}}, {{IPA|tr|ˈtyɾcije|lang}}}}<!--NOTE: Do not change lead sentence to Türkiye per [[WP:COMMONNAME]]. Thanks.--> ოფიციალურო '''თურქეთიშ რესპუბლიკა''',{{efn|{{lang-tr|Türkiye Cumhuriyeti}}, {{IPA|tr|ˈtyɾcije dʒumˈhuːɾijeti|lang|Tur-Türkiye_Cumhuriyeti.ogg}}}} — [[სახენწჷფო]], ნამუთ იდვალუაფუ [[ანატოლია]]ს, [[ბჟადალი აზია]]ს, თაშნეშე მორჩილი ნორთი იდვალუაფუ [[ბჟაეიოლი თრაკია]]ს, [[ევროპა]]შ ობჟათე-ბჟაეიოლშე. ოორუეშე ომძღჷ [[უჩა ზუღა]]; ბჟაეიოლშე უხურგანს [[საქორთუო]], [[სომხეთი]], [[აზერბაიჯანი]] დო [[ირანი]]; ობჟათეშე — [[ერაყი]], [[სირია]] დო [[სქირონაშქა ზუღა]]; ბჟადალშე [[საბერძნეთი]], [[ბულგარეთი]] დო [[ეგეოსიშ ზუღა]]. თურქეთის ოხორანს 85 მილიონი ადამიერშე უმოსი; თინეფიშ უმენტაშობა ეთნიკურო [[თურქეფი|თურქი]] რე, მუჟანსჷთ ეთნიკურო [[ქურთეფი]] რენა [[უჭიჭაშობეფი თურქეთის|უკაბეტაში ეთნიკური უჭიჭაშობა]]. ოფიციალურო [[სეკულარიზმი თურქეთის|სეკულარული სახენწჷფო]] თურქეთის ჸუნს [[ისლამი თურქეთის|მუსლიმი]] უმენტაშობაშ მახორობა. ქიანაშ [[თურქეთიშ ნოღეფიშ ერკებული|მაჟირა უკაბეტაში ნოღა]] დო ნანანოღა რე [[ანკარა]]. [[სტამბოლი]] უკაბეტაში ნოღა დო ეკონომიკური ცენტრი რე. შხვა კაბეტი ნოღეფი რე: [[იზმირი]], [[ბურსა]], დო [[ანთალია]]. {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q43|text=თურქეთიშ რუკა}} თეხანური თურქეთიშ ტერიტორიას ადამიერეფქ პირველი ხორუა გაჭყეს დიო ხოლო [[გვიანი პალეოლითი]]ს,<ref>{{harvnb| Howard|2016|p=24}}</ref> ასეიანი თურქეთი რდჷ [[ანატოლიაშ ჯვეში კათეფიშ ერკებული|შხვადოშხვა ჯვეში კათეფიშ]] ოდაბადე.<ref> * {{harvnb|Howard|2016|pp=24–28}}: "Göbekli Tepe's close proximity to several very early sites of grain cultivation helped lead Schmidt to the conclusion that it was the need to maintain the ritual center that first encouraged the beginnings of settled agriculture—the Neolithic Revolution" * {{harvnb|McMahon|Steadman|2012a|pp=3–12}} * {{harvnb|Matthews|2012|p=49}}</ref> [[პროტოხეთეფი]] ასიმილირაფილეფი რდეს [[ხეთეფი]]შით დო შხვა [[ანატოლიაშ კათეფი]]შით.<ref> * {{harvnb|Ahmed|2006|p=1576}}: "Turkey's diversity is derived from its central location near the world's earliest civilizations as well as a history replete with population movements and invasions. The Hattite culture was prominent during the Bronze Age prior to 2000 BCE, but was replaced by the Indo-European Hittites who conquered Anatolia by the second millennium. Meanwhile, Turkish Thrace came to be dominated by another Indo-European group, the Thracians for whom the region is named." * {{harvnb|Steadman|2012|p=234}}: "By the time of the Old Assyrian Colony period in the early second millennium b.c.e . (see Michel, chapter 13 in this volume) the languages spoken on the plateau included Hattian, an indigenous Anatolian language, Hurrian (spoken in northern Syria), and Indo-European languages known as Luwian, Hittite, and Palaic" * {{harvnb|Michel|2012|p=327}} * {{harvnb|Melchert|2012|p=713}} * {{harvnb|Howard|2016|p=26}}</ref>[[ალექსანდრე მაკედონარი]]შით ეჭოფუაშ უკული, კლასიკური ანატოლიური პერიოდი დოთირჷ კულტურული [[ელინიზაციაქ]] დო მოგვიანეთ [[ანტიკური რომანიზაცია|რომანიზაციაქ]] [[რომიშ იმპერია|რომიშ]] დო [[ბიზანტიაშ იმპერია|ბიზანტიაშ]] იმპერიეფიშ ბორჯის.<ref> * {{harvnb|Howard|2016|p=29}}: "The sudden disappearance of the Persian Empire and the conquest of virtually the entire Middle Eastern world from the Nile to the Indus by Alexander the Great caused tremendous political and cultural upheaval. ... statesmen throughout the conquered regions attempted to implement a policy of Hellenization. For indigenous elites, this amounted to the forced assimilation of native religion and culture to Greek models. It met resistance in Anatolia as elsewhere, especially from priests and others who controlled temple wealth." * {{harvnb|Ahmed|2006|p=1576}}: "Subsequently, hellenization of the elites transformed Anatolia into a largely Greek-speaking region" * {{harvnb|McMahon|Steadman|2012a|p=5}} * {{harvnb|McMahon|2012|p=16}} * {{harvnb|Sams|2012|p=617}} * {{harvnb|Kaldellis|2024|p=26}} </ref> [[XI ოშწანურა]]ს, [[სელჩუკეფიშ იმპერია|თურქ-სელჩუკეფქ]] მიგრაცია ქჷდიჭყეს ანატოლიაშა, ნამუშით გიჭყჷ [[თურქიზაცია]]შ პროცესიქ.<ref> * {{harvnb|Davison|1990|pp=3–4}}: "So the Seljuk sultanate was a successor state ruling part of the medieval Greek empire, and within it the process of Turkification of a previously Hellenized Anatolian population continued. That population must already have been of very mixed ancestry, deriving from ancient Hittite, Phrygian, Cappadocian, and other civilizations as well as Roman and Greek." * {{harvnb|Howard|2016|pp=33–44}}</ref> სელჩუკეფიშ [[რუმიშ სასულთანო]] განაგენდჷ ანატოლიას [[1243]] წანაშა, [[მონროლეფიშ მინოკათუა ანატოლიაშა|მონღოლეფიშ მინოკათუაშახ]], ნამუშ უკულით აკოცუეს [[ბეილიქი|თურქული სათაროეფქ]].<ref name="Howard 2016 38–39">{{harvnb|Howard|2016|pp=38–39}}</ref> [[1299]] წანაშე, [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეფქ]] აკოკათეს სათაროეფი დო ტერიტორიულო [[ოსმალეთიშ იმპერიაშ გოჭყაფა|გიძინჷ]]. [[1453]] წანას, [[მეჰმედ II]]-ქ გეჭოფჷ [[კონსტანტინეპოლიშ დონთხაფა|კონსტანტინეპოლი (ასეიანი სტამბოლი)]]. [[სელიმ I]]-შ დო [[სულეიმან I]]-შ მართუალაშ ბორჯის, ოსმალეთიშ იმპერიაქ გჷნირთუ [[ხემანჭუაფა (ერეფოშქაშე ურთიართობეფი)|გლობალურ ნძალათ]].<ref> * {{harvnb|Howard|2016|p=45}} * {{harvnb|Somel|2010|p=xcvii}}</ref> [[1789]] წანაშე მოჸუნაფილი, იმპერიას მოხვადჷ ანდა კაბეტი თირუაქ, [[ტანზიმატი|რეფორმაქ]], ცენტრალიზაციაქ დო [[ნაციონალიზმიშ ძინა ოსმალეთიშ იმპერიას|ნაციონალიზმიშ ძინაქ]], თეწკჷმა ართო თაშნეშე [[ოსმალეთიშ იმპერიაშ გაფარჩაკება|თიში ტერიტორიაშ რკება]].<ref> * {{harvnb|Hanioğlu|2012|pp=15–25}} * {{harvnb|Kayalı|2012|pp=26–28}} * {{harvnb|Davison|1990|pp=115–116}}</ref> [[ოსმალეთიშ იმპერია პირველი მოსოფელიშ ლჷმას|ოსლამეთიშ პირველი მოსოფელიშ ლჷმაშა]] კათაფას მაჸუნჷ მარცხიქ დო [[ოსმალეთიშ იმპერიაშ დორთუალა|დორთუალაქ]]. ოსმალეთიშ იმპერიაშ დათებუს ალათხოზუდჷ მასობური გინოყარაფი დო ქვერსემი ადამიერული ოკიბირალი.{{efn|In the 19th and early 20th centuries, [[persecution of Muslims during the Ottoman contraction]] and [[Persecution of Muslims#Russian Empire|in the Russian Empire]] resulted in large-scale loss of life and [[muhacir|mass migration into modern-day Turkey]] from the [[Balkans]], [[Caucasus]], and [[Crimean Khanate|Crimea]].<ref> * {{harvnb|Kaser|2011|p=336}}: "The emerging Christian nation states justified the prosecution of their Muslims by arguing that they were their former "suppressors". The historical balance: between about 1820 and 1920, millions of Muslim casualties and refugees back to the remaining Ottoman Empire had to be registered; estimations speak about 5 million casualties and the same number of displaced persons" * {{harvnb|Fábos|2005|p=437}}: "Muslims had been the majority in Anatolia, the Crimea, the Balkans, and the Caucasus and a plurality in southern Russia and sections of Romania. Most of these lands were within or contiguous with the Ottoman Empire. By 1923, 'only Anatolia, eastern Thrace, and a section of the southeastern Caucasus remained to the Muslim land ... Millions of Muslims, most of them Turks, had died; millions more had fled to what is today Turkey. Between 1821 and 1922, more than five million Muslims were driven from their lands. Five and one-half million Muslims died, some of them killed in wars, others perishing as refugees from starvation and disease' (McCarthy 1995, 1). Since people in the Ottoman Empire were classified by religion, Turks, Albanians, Bosnians, and all other Muslim groups were recognized—and recognized themselves—simply as Muslims. Hence, their persecution and forced migration is of central importance to an analysis of 'Muslim migration.'" * {{cite journal |doi=10.1353/jwh.2024.a943172 |title=A Late/Post-Imperial Region of Difference: The Ottoman Empire and its Successor Polities in Southeastern Europe, Turkey, and the Arab East, c. 1850s–1940s |date=2024 |last1=Schayegh |first1=Cyrus |journal=Journal of World History |volume=35 |issue=4 |pages=579–622 |quote=Between 1821 and the 1919–1922 Turko-Greek War, about five and a half million Muslims died of religious-ethnic war-related causes, including disease and hunger during forced migration, in southeastern Europe and the Crimea and Caucasus.}} * {{harvnb|Karpat|2001|p=343}}: "The main migrations started from Crimea in 1856 and were followed by those from the Caucasus and the Balkans in 1862 to 1878 and 1912 to 1916. These have continued to our day. The quantitative indicators cited in various sources show that during this period a total of about 7 million migrants from Crimea, the Caucasus, the Balkans, and the Mediterranean islands settled in Anatolia. These immigrants were overwhelmingly Muslim, except for a number of Jews who left their homes in the Balkans and Russia in order to live in the Ottoman lands. By the end of the century the immigrants and their descendants constituted some 30 to 40 percent of the total population of Anatolia, and in some western areas their percentage was even higher." ... "The immigrants called themselves Muslims rather than Turks, although most of those from Bulgaria, Macedonia, and eastern Serbia descended from the Turkish Anatolian stock who settled in the Balkans in the fifteenth and sixteenth centuries." * {{harvnb|Karpat|2004|pp=5–6}}: "Migration was a major force in the social and cultural reconstruction of the Ottoman state in the nineteenth century. While some seven to nine million, mostly Muslim, refugees from lost territories in the Caucasus, Crimea, Balkans and Mediterranean islands migrated to Anatolia and Eastern Thrace, during the last quarter of the nineteenth and the early part of the twentieth centuries..." * {{harvnb|Pekesen|2012}}: "The immigration had far-reaching social and political consequences for the Ottoman Empire and Turkey." ... "Between 1821 and 1922, some 5.3 million Muslims migrated to the Empire.50 It is estimated that in 1923, the year the republic of Turkey was founded, about 25 per cent of the population came from immigrant families.51" * {{harvnb|Biondich|2011|p=93}}: "The road from Berlin to Lausanne was littered with millions of casualties. In the period between 1878 and 1912, as many as two million Muslims emigrated voluntarily or involuntarily from the Balkans. When one adds those who were killed or expelled between 1912 and 1923, the number of Muslim casualties from the Balkan far exceeds three million. By 1923 fewer than one million remained in the Balkans" * {{harvnb|Armour|2012|p=213}}: "To top it all, the Empire was host to a steady stream of Muslim refugees. Russia between 1854 and 1876 expelled 1.4 million Crimean Tartars, and in the mid-1860s another 600,000 Circassians from the Caucasus. Their arrival produced further economic dislocation and expense." * {{harvnb|Bosma|Lucassen|Oostindie|2012a|p=17}}: "In total, many millions of Turks (or, more precisely, Muslim immigrants, including some from the Caucasus) were involved in this 'repatriation' – sometimes more than once in a lifetime – the last stage of which may have been the immigration of seven hundred thousand Turks from Bulgaria between 1940 and 1990. Most of these immigrants settled in urban north-western Anatolia. Today between a third and a quarter of the Republic's population are descendants of these Muslim immigrants, known as Muhacir or Göçmen"</ref> Under the control of the [[Three Pashas]], the Ottoman Empire [[Ottoman entry into World War I|entered World War I]] in 1914, during which the Ottoman government committed [[Late Ottoman genocides|genocides]] against its [[Armenian genocide|Armenian]], [[Greek genocide|Greek]], and [[Assyrian genocide|Assyrian]] subjects.<ref name="Tatz">{{Cite book| publisher = ABC-CLIO| isbn = 978-1-4408-3161-4| last1 = Tatz| first1 = Colin| last2 = Higgins| first2 = Winton| title = The Magnitude of Genocide| year=2016}}</ref><ref name="SchallerZimmerer">{{Cite journal|last1=Schaller|first1=Dominik J.|last2=Zimmerer|first2=Jürgen|s2cid=71515470|year=2008|title=Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies – introduction|journal=Journal of Genocide Research|volume=10|issue=1|pages=7–14|doi=10.1080/14623520801950820|issn=1462-3528}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Morris |first1=Benny |title=The Thirty-Year Genocide - Turkey's Destruction of Its Christian Minorities, 1894–1924 |url=https://archive.org/details/thirtyyeargenoci0000benn |last2=Ze'evi |first2=Dror |publisher=[[Harvard University Press]] |year=2021 |isbn=9780674251434}}</ref> There was large-scale loss of life among ethnic Turks and ethnic Kurds between around 1912 to 1924. A [[population exchange between Greece and Turkey]] was agreed during the Lausanne Treaty.<ref> *{{harvnb|Pamuk|2012|p=50}} *{{harvnb|Kirişci|2008|pp=175–177}}</ref> Turkey's population declined around 20%, from 17 million to 13 million, between around 1913 to 1924.<ref>{{harvnb|Pamuk|2012|p=50}}</ref>}} [[თურქეთიშ ლჷმა ზოხორინალაშო|თურქეთიშ ლჷმას ზოხორინალაშო]] მაჸუნჷ [[ოსმალეთიშ სასულთანოშ გოუქვაფა|სასულთანოშ გოუქვაფა]] დო [[ლოზანოშ ოთინჩალე ხეკულუა]]შ მოჭარუაქ. თურქეთიშ გჷნირთუ ართგამათ [[ერუანული სახენწჷფოთ]].<ref> *{{harvnb|Pamuk|2012|p=50}} *{{harvnb|Kayali|2008|p=112}}</ref> [[1923]] წანაშ 20 გჷმათუთას, რესპუბლიკათ გეგმიცხადჷ ქიანაშ პირველი პრეზიდენტი [[ქემალ ათათურქი|მუსტაფა ქემალ ათათურქიშ]]ით ინიცირებული რეფორმეფიშ მეჯინათ. თურქეთი [[თურქეთი მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას|მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ მალობაშის უმოსო ნეიტრალურობას გეთხოზუდჷ]], მარა ოკათუდჷ [[კორეაშ ლჷმა]]ს. მუსხირენი ოურდუმე ინტერვენციაქ ხე ვეშუნწყჷ ანდაპარტიული სისტემაშა გინულას. თურქეთი რე [[ედომუშამი ერუანული მიშნაველი|ოშქაშეშე მაღალი მუშნაველამი]] დო [[წუმმაძინე ქიანა]]; [[თურქეთიშ ეკონომიკაy|თიში ეკონომიკა]] რე მოსფელიშ [[ქიანეფიშ ერკებული ედპ-შ (ნომინალი) მეჯინათ|17-ა უკაბეტაში ნომინალიშ]] დო [[ქიანეფიშ ერკებული ედპ-შ (ჸუპ) მეჯინათ|12-ა უკაბეტაში ედპ-შ ჸიდირიშ უნარიშ პარიტეტიშ მეჯინათ]]. ქიანა რე [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარული]] საპრეზიდენტო [[საპრეზიდენტო სისტემა|რესპუბლიკა]]. თურქეთი რე გეჸვენჯი ორგანიზაციეფიშ წოროდჷმარსხუაფალი ქიანა: [[ეკონომიკური წოროხანდაშ დო წუმოძინაშ ორგანიზაცია|OECD]], [[კაბეტი ეჩული|G20]] დო [[თურქული სახენწჷფოეფიშ ორგანიზაცია]]. ქიანა მუში გეოგრაფიული დვალუაშ ჭყოლოფუათ რე წჷმმაძინე ჟისახენწფო<ref name=Acharya_2014>{{harvnb|Acharya|2014|loc=Emerging Powers}}</ref> დო [[ნატო (ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია)|NATO-შ]] ორდოიანი მაკათური. თურქეთი რე [[თურქეთიშ კათაფა ევროპაშ რსხუშა|ევროპაშ რსხუშა კათაფაშ კანდიდატი]], თაშნეშე ოკათჷ [[ევროპაშ რსხუშ საბაჯო რსხუ|ევროპაშ რსხუშ საბაჟო რსხუს]], [[ევროპაშ სხუნუ]]ს, [[ისლამური წოროხანდაშ ორგანიზაცია]]ს დო [[თურქული კულტურაშ ერეფოშქაშე ორგანიზაცია|TURKSOY-ს]]. თურქეთის უღჷ წყარპიჯიშ რზენეფი, [[თურქეთიშ გეოგრაფია|მაღალი ცენტრალური პლატოეფი]] დო შხვადოშხვა გვალაშ ქჷნდჷრეფი; [[თურქეთიშ კლიმატი|ქიანაშ კლიმატი]] რე ზჷმიერი დო დინოხოლენი რაიონეფს უმოსო კონწარი რე.<ref name="CIA_geo">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkey-turkiye/#geography |title=Turkey |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |access-date=29 February 2024 |archive-date=28 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828085706/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkey-turkiye/#geography |url-status=live }}</ref> სუმი [[ბიოანდაკორობამობაშ ჩხე ჭურჭული]]შ ორენი, თურქეთის უჩქუ [[თურქეთიშ დეიხაშნწალუეფიშ ერკებული|შხირი დიხაშნწალუეფი]] დო [[კლიმატიშ თირუა თურქეთის|ძალამი უთხილუ რე კლიმატიშ თირუაშოთ]].<ref> * {{cite journal |last1=Birben |first1=Üstüner |date=2019 |title=The Effectiveness of Protected Areas in Biodiversity Conservation: The Case of Turkey |journal=CERNE |volume=25 |issue=4 |pages=424–438 |doi=10.1590/01047760201925042644 |quote=Turkey has 3 out of the 36 biodiversity hotspots on Earth: the Mediterranean, Caucasus, and Irano-Anatolian hotspots|doi-access=free | issn = 0104-7760 }} * {{harvnb|Ahmed|2006|pp=1575–1576}} * {{harvnb|World Bank Türkiye - Country Climate and Development Report|2022|p=7}}</ref> თურქეთის უღჷ [[ჭყანთხილუა თურქეთის|უნივერსალური ჭყანთხილუაშ სისტემა]], [[გონათუა თურქეთის|გონათუაშა მაძინუ ჭირინაფა]] დო [[გლობალური ინოვაციური ინდექსი|მაძინე ინოვაციურობა]].<ref> * {{cite journal |doi=10.1056/NEJMp1410433 |title=Transforming Turkey's Health System — Lessons for Universal Coverage |date=2015 |last1=Atun |first1=Rifat |journal=New England Journal of Medicine |volume=373 |issue=14 |pages=1285–1289 |pmid=26422719}} * {{harvnb|OECD Taking stock of education reforms for access and quality in Türkiye|2023|p=35}} * {{harvnb|World Intellectual Property Organization (WIPO)|2024|p=22}}</ref> თურქეთი [[თურქული სატელევიზიო დრამა|სატელევიზიო კონტენტიშ]] მაჸვენჯი ექსპორტიორი რე.<ref>{{cite book | last=Berg | first=Miriam | title=Turkish Drama Serials: The Importance and Influence of a Globally Popular Television Phenomenon | publisher=University of Exeter Press | year=2023 | isbn=978-1-80413-043-8 |pages=1–2}}</ref> იუნესკოშ ანდამუდანობამი [[იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი თურქეთის|მოსოფელიშ მონძალაშ]] დო [[ვამატერიალური კულტურული მონძალა]]შ ობიექტეფიშ ჭყოლოფუათ, თაშნეშე [[თურქული საგესქუო|დინდარი დო ანადანერი საგექსუოთ]], თურქეთი რე მოსოფელიშ [[მოსოფელიშ ტურიზმიშ რეიტინგი|მახუთა არძაშე ძირაფონი ქიანა]]. == ქიანაშ ჯოხოდვალა == * ''ოფიციალური'' — თურქეთიშ რესპუბლიკა; * ''ოდაბადური'' — Türkiye Cumhuriyeti. == ისტორია == თურქეთი მილარე ჯვეში ბიზანტიაშ ტერიტორიას. 1299-1923 წანეფს მუშ ტერიტორიას მილარე [[ოსმალეთიშ იმპერია]]. 1923 წანაშ უკული თურქეთი რე რესპუბლიკა. მუშ მაართა პრეზიდენტი ორდ '''მუსტაფა ქემალ ათათურქი''' == დემოგრაფია == თურქეთის ოხორანს 68,1 მლნ კოჩი (2003 წანაშ მუნაჩემეფი). 80% თურქეფი, 18% ქურთეფი. == გალერეა == <gallery> Anit Kabir (6526103103).jpg| Aya sofya.jpg| Kocatepe Mosque Ankara.jpg| State Painting and Sculpture Museum of Ankara.jpg| DolmabahceMainGate.JPG| İzmir clock tower.jpg| Pamukkale00.JPG| Eskişehir-Aycan.jpg| Antalya falezler.jpg| Alanya.jpg| Bluemosquefront.jpg| Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| </gallery> == რელიგია == თურქეთიშ ოფიციალური რელიგია რე [[ისლამი]]. * '''დიდი ნოღეფი''' ** სტამბოლი ** ანკარა ** იზმირი ** ტრაპიზონი ** ზონგულდაკი ** სივასი ** ბურსა ** ადანა ** გაზიანთეფი ** კონია ** ანტალია ==სქოლიო== <references group="კომ."/> {{სქოლიო}} [[კატეგორია:თურქეთი]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ხოლო ბჟაეიოლიშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] 1l8by5sfux2a6bx2q97f4m1vs3eb9ox 0 258 252018 251461 2026-08-13T00:34:37Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252018 wikitext text/x-wiki {{Short description|სახენწჷფო ბჟადალ აზიას}} {{about|სახენწჷფოშ|შხვა შანულობეფშენ|ირანი (მიარეშანულამი)}} {{redirect|სპარსეთი|შხვა შანულობეფიშ|[[პერსია (მიარეშანულამი)]]}} {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-fa|جمهوری اسلامی ایران}} |ედომუშამი_ჯოხო = ირანიშ ისლამური რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ირანი |შილა = Flag of Iran.svg |გერბი = Emblem of Iran.svg |რუკა = Iran (orthographic projection).svg |ჰიმნი = {{lang|fa|سرود ملی جمهوری اسلامی ایران}}<br /><span class="nowrap">{{transliteration|fa|Sorud-e Melli-ye Jomhuri-ye Eslâmi-ye Irân}}</span><br /><span class="nowrap">„[[ირანიშ ისლამურ რესპუბლიკაშ ერუანულ ჰიმნი]]“</span><br>{{center|[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]]}} |დევიზი ={{lang|fa|استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی}}<br />{{transl|fa|Esteqlâl, Âzâdi, Jomhuri-ye Eslâmi}}<br />"ზოხორინალა, დუდიშულა, ისლამური რესპუბლიკა"<br />(''[[დე ფაქტო]]'')<br />{{lang|ar|اَللَّٰهُ أَكْبَرُ}}<br/>{{transliteration|ar|Allāhu ʾakbar}} (''[[ტაკბირი]]'')<br />"დუდოღორონთი" ვარ-და "ღორონთ უჟინაშ რე" (''[[დე იურე]]'') |ზოხორინალაშ თარიღი = |ოფიციალური_ნინეფი =[[სპარსული ნინა|სპარსული]] |რელიგია= [[შიიზმი|შიიტურ]] [[ისლამი]] |ნანანოღა= [[თეირანი]] |latd=35 |latm=41 |latNS=N |longd=51 |longm=25 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =თეირანი |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა|საპრეზიდენტო]] [[თეოკრატია|თეოკრატიულ]] [[ისლამური რესპუბლიკა|ისლამურ რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ირანიშ უჟინაშ ლიდერი|უჟინაშ ლიდერი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[მოჯთაბა ხამენეი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ირანიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[მასუდ ფეზეშქიანი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = ვიცე-პრეზიდენტი |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =მოჰამად რეზა არეფი |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 17-ა |ფართობი =1,648,195 |წყარი_% =1.63 |ოეგებიე_მახორობა =85,961,000 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 17-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2024 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 52 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 132-ა |ედპ_ppp_წანა = 2024 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $1.698 ტრილიონი<ref name="IMFWEO.IR">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=429,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Iran) |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date=11 November 2024 |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416234001/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=429,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 23-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე ={{ძინა}} $19,607<ref name="IMFWEO.IR" /> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი =95-ა |აგი ={{ძინა}} 0.780 |აგი_ტენდენცია = |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =78-ო |აგი_წანა =2022 |ვალუტა= [[ირანული რიალი]] |ვალუტაშ_კოდი =IRR |ქიანაშ_კოდი =IR |ბორჯიშ_ორტყაფუ = +3:30 |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.ir]], [[ایران.]] |ოტელეფონე_კოდი =+98 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q794|text=<center>ირანიშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''ირანი'''({{lang-fa|{{აუდიო|Iran-Pronunciation.ogg|ایران}}}} ოფიციალურო '''ირანიშ ისლამურ რესპუბლიკა''' ('''IRI''') ({{lang-fa|{{აუდიო|Fa-ir-JEI (1).ogg|جمهوری اسلامی ایران}}}} დო თაშნეშე ჩინებულ რე მუჭოთ '''სპარსეთი''' ({{lang-en|{{აუდიო|LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-Persia.wav|Persia}}}} / {{lang-fa|پارس}}) — სახენწჷფო [[ბჟადალი აზია|ბჟადალ აზიას]]. ოორუე-ბჟადალშე უხურგანს [[თურქეთი]], ბჟადალშე — [[ერაყი]], ოორუეშე — [[აზერბაიჯანი]], [[სომხეთი]], [[თურქმენეთი]] დო ომძღჷ [[კასპიაშ ზუღა]], ბჟაეიოლშე — [[ავღანეთი]], ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[პაკისტანი]], ობჟათეშე ომძღჷნა [[ომანიშ ჸუჯი|ომანიშ]] დო [[სპარსეთიშ ჸუჯი|სპარსეთიშ ჸუჯეფი]]. [[ირანიშ ეთნიკურ ბუნეფი|ანდაეთნიკურ]] მახორობათ, ნამუთ მეხოლაფირო 86 მილიონ რე დო 1,648,195 კმ² ფართობით, ირან მოსოფელს 17-ა აბანს იკენს მუჭოთ გეოგრაფიულ ზჷმაში, თეშ მახორობაშ მეჯინათ. აზიას ედომუშამო მადვალ სიკაბეტათ მაამშვა უკაბეტაშ დო მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე გვალამ ქიანა რე. ირან ოფიციალურო რე [[ისლამური რესპუბლიკა|ისლამურ რესპუბლიკა]], ნამუთ დორთილ რე [[ირანიშ რეგიონეფი|5 რეგიონო]] ნამუეფჷთ თაშნეშე ირთჷნა [[ირანიშ ოსტანეფი|31 პროვინციათ]]. [[თეირანი|თეირან]] რე ქიანაშ ნანანოღა, უკაბეტაშ ნოღა დო ფინანსურ ცენტრი. ირანი, [[ცივილიზაციაშ ონწე]], დოხორელ რდჷ დიო ხოლო [[თუდოლენი პალეოლითი|თუდოლენ პალეოლითიშ]] ბორჯიშე. [[ჯვ. წ. VII ოშწანურა]]ს, ირანიშ უმენტაშ ნორთ პირველაშე [[მიდიალეფი|მიდიალეფქ]] აკოკათეს [[მიდიაშ ომაფე|პოლიტიკურ ართულო]] [[კიაქსარი]]შ დუდალაშ თუდო დო [[ჯვ. წ. VI ოშწანურა]]ს ტერიტორიულ გოპეულუას მიოჭირინჷ, მუჟამსჷთ [[კიროს II დიდი|კიროს კაბეტიქ]] დარსხჷ [[ჯვეშ მოსოფელი|უჯვეშაშ ისტორიაშ]] ართ-ართ უშხუაშ იმპერია — [[აქემენიანეფიშ იმპერია]]ნ. [[ჯვ. წ. IV ოშწანურა]]ს, [[ალექსანდრე მაკედონარი|ალექსანდრე მაკედონარქ]] ქჷდიჸუნუ იმპერია. [[ჯვ. წ. III ოშწანურა]]ს, ირანიშ ებუძოლიშ გეშა გიჭყჷ [[პართია|პართიაშ იმპერია]]ქ, ნამუქჷთ მოგვიანეთ გადუდიშულჷ ქიანა. ახ. წ. [[III ოშწანურა]]ს, პართიალეფი დოთირუეს [[სასანიანეფიშ იმპერია]]ქ, ნამუ ბორჯით ორქოშ ხანო იკოროცხუ ირანული ცივილიზაციაშ ისტორიას. [[ირანიშ ისტორია|ჯვეშ ირანს]] გეგმიქიმინჷ ჭარალუაშ, ოფუტეშ მეურნალაშ, ურბანიზაციაშ, რელიგიაშ დო ცენტრალურ დუდალაშ მაართა ფორმეფქ. ნამდგარდია ბორჯის თე რეგიონ [[ზოროასტრიზმი]]შ ცენტრ რდჷ, მარა [[VII ოშწანურა]]ს, რეგიონ მუსლიმეფქ ქჷდიჸუნუეს, ნამუქჷთ გჷმიჭანუ [[ირანიშ ისლამიზაცია]]. [[სპარსულ ლიტერატურა|ლიტერატურა]], [[ირანულ ფილოსოფია|ფილოსოფია]], მათემატიკა, [[ჯვეშ ირანულ მედიცინა|მედიცინა]], ასტრონომია დო [[სპარსულ ხელუანობა|ხელუანობა]], ნამუეფქჷთ გოპეულუეს სასანიანეფიშ ბორჯისჷნ, ახალშე მიჭყანიერუ [[ისლამიშ ორქოშ ხანი|ისლამიშ ორქოშ ხანს]] დო [[ირანულ ინტერმეცო]]ს, მუჟანსჷთ რანწკ [[სპარსეთიშ მადუდეეფიშ ერკებული#ირანულ ინტერმეცო (821–1090)|ირანულ მუსლიმურ დინასტიეფქ]] მაბოლეს არაბულ გამაგალა, მაახალეს [[სპარსული ნინა|სპარსულ ნინა]] დო ქემუდირთეს ქიანაშ დუდალას. [[XI ოშწანურა|XI]]-[[XIV ოშწანურა|XIV ოშწანურეფს]], თე ეპოქას წორო მაჸუნუ [[სელჩუკეფიშ იმპერია|სელჩუკეფიშ]] დო [[ხვარაზმი]]შ გამაგალაქ, მონღოლეფიშ მინობურსაფეფქ დო [[ტიმურიდეფიშ რენესანსი]]ქ. [[XVI ოშწანურა]]ს, ჯინჯიერ [[სეფიანეფიშ იმპერია|სეფიანეფიშ დინასტიაქ]] ხეახალშო აკადგინჷ ართამ ირანულ სახენწჷფო, სოდე ოფიციალურ რელიგია რდჷ [[იმამიზმი|ვითოჟირიანულ შიიზმი]]. [[XVIII ოშწანურა]]ს, [[აფშარიდეფიშ იმპერია]]შ ბორჯის, ირან რდჷ მოსოფელიშ მაჸვენჯ ჟისახენწფო, მარა 1790-იან წანეფს, ხემანჭუაფაშა [[ყაჯარეფი|ყაჯარეფი]]შ მულათ სიტუაციაქ დითირჷ. [[XX ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, სპარსეთის მოხვადჷ [[სპარსეთიშ კონსტიტუციურ რევოლუცია|კონსტიტუციურ რევოლუციაქ]] დო ხეშუულობაშა ქუმორთჷ [[ფეჰლევიანეფი|ფეჰლევიანეფიშ დინასტიაქ]] [[რეზა-შაჰ ფეჰლევი|რეზა-შაჰი]]შ დუდალათ, ნამუქჷთ [[1925]] წანას გეგთარაგჷ ყაჯარეფიშ დინასტიაშ ეკონია შაჰი. [[მოჰამედ მოსადეყი]]შ ნაფთობიშ ინდუსტიაშ ნაციონალიზაციაშ ცადებეფქ გჷმიჭანუ [[1953]] წანაშ ანგლო-ამერიკულ მინორთა. [[1979]] წანაშ [[ირანიშ ისლამურ რევოლუცია]]შ უკული, მონარქიაქ საბოლათ გეთჷ, [[რუჰოლა ხომეინი|რუჰოლა ხომეინქ]] გაჭყჷ ირანიაშ ისლამურ რესპუბლიკა, ნამუქჷთ მუშ ჸურე ქიანაშ უჟინაშ ლიდერო გჷნირთუ. [[1980]] წანას, [[ირანიაშ მინოკათუა ერაყიშა|ირანქ გემნაკათჷ ერაყის]], თექ გჷმიჭანუ ბრუოწანიან [[ერაყ-ირანიშ ლჷმა]], ნამუქჷთ გეთჷ უგაღეთ. ირან ოფიციალურო რე [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[ისლამური რესპუბლიკა|ისლამურ რესპუბლიკა]] [[საპრეზიდენტო სისტემა]]თ, სოდე უმაღალაშ ხემაჭუაფა უჟინაშ ლიდერიშ ხეს რე აკოკათელი. ქიანაშ თარობა რე [[ავტორიტარიზმი|ავტორიტარულ]] დო ფართო კრიტიკაშ მეკონ რე [[ადამიერიშ ნებეფ ირანიაშ ისლამურ რესპუბლიკას|ადამიერიშ ნებეფიშ]] დო ომენოღალე დუდიშულეფიშ სერიოზულ აკორცუაფეფიშ გეშა. ირან რე კაბეტ რეგიონალურ ჟისახენწჷფო, ნაფთობიშ ქვერსემ ოზირუეშ, თინეფს შქას მოსოფელიშ მაჟირა უკაბეტაშ ორთაშობურ გაზიშ ოზირუეშ, თაშნეშე სიკაბეტათ მოსოფელს მასუმა ქიანა რე ნაფთობიშ დოდასურებულ ოზირუეშ, თიშ გეოპოლიტიკურო შანულამ ორენიშ, [[ირანიშ ისლამურ რესპუბლიკაშ ოურდუმე აკონაჯარაფილ ნძალეფი|ოურდუმე პოტენციალიშ]], [[კულტურულ ჰეგემონია]]შ, რელიგიურ გაულაშ დო [[შიიზმი|შიიტურ]] [[ისლამი]]შ მოსოფელიშ ცენტრიშ როლიშ ჭყოლოფუათ. [[ირანიშ ეკონომიკა|ქიანაშ ეკონომიკა]] [[ედპ]]-შ მეჯინათ მოსოფელს 23-ა აბანს იკენს. ირან გეჸვენჯ ორგანიზაციეფიშ დჷმარსხუაფალ მაკათურ რე: [[გოერო]], [[ისლამურ წოროხანდაშ ირგანიზაცია]], [[ნაფთობიშ ექსპორტიორ ქიანეფიშ ორგანიზაცია|OPEC]] დო [[ეკონოკიურ წოროხანდაშ ორგანიზაცია]], თაშნეშე მოქიმინჯე მაკათურ რე გეჸვენჯ ორგანიზაციეფს: [[უგინობირაფუობაშ ყარაფი]], [[შანხაიშ წოროხანდაშ ორგანიზაცია]] დო [[BRICS]]. ირანს იდვალუაფუ [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ 28 ობიექტი, ნამუშ მეჯინათ მოსოფელს 10-ა აბანს იკენს დო ვამატერიალურ კულტურულ მონძალაშ დო კოჩიშობაშ საგანძიშ მეჯინათ — 5-ა აბანს. ==ეტიმოლოგია== {{თარი|ირანიშ ეტიმოლოგია}} [[ფაილი:Persia with part of the Ottoman Empire, 1872.jpg|thumb|[[ბჟადალი აზია|ბჟადალ აზიაშ]] რუკა 1872 წანას, სოდეთ „ირანი ვარ-და სპარსეთი“ ([[ყაჯარეფი|ყაჯარეფიშ დინასტიაშ]] გამაგალაშ თუდო) ვარდიშფერო რე ეშანილი.]] ისტორიულო, [[ბჟადალური ოქიანუ|ბჟადალურ ოქიანუს]] [[ირანი|ირანს]] შხირას „სპარსეთო“ მიშინუანდეს.<ref>{{Cite book |last=Fishman |first=Joshua A. |year=2010 |title=Handbook of Language and Ethnic Identity: Disciplinary and Regional Perspectives |volume=1 |edition=2nd |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195374926 |page=266 |quote='Iran' and 'Persia' are synonymous. The former has always been used by the Iranian speaking peoples themselves, while the latter has served as the international name of the country in various languages}}.</ref> თეშნერო, თეხანურ [[ეთნონიმი]] „სპარსალი“ რჩქვანელობურო გჷმირინუაფუდუ მუჭოთ [[დემონიმი]] ირანიშ არძა მენოღალეშო, თიშ უმუკუჯინალო, რდეს დო ვარი თინეფი [[სპარსალეფი|ეთნიკურ სპარსალეფინ]]. თე ტერმინოლოგია 1935 წანაშა პატჷნენდუ, მუჟანსჷთ [[ნოვრუზი|ნოვრუზიშ]] ერეფოშქაშე აკოხვალამაშ ბორჯის ირანიშ [[შაჰი|შაჰი]] [[რეზა-შაჰ ფეჰლევი|რეზა-შაჰ ფეჰლევიქ]] ოფიციალურო ქოთხჷ შხვაშ თურ დელეგატეფს, ნამჷ-და ოფიციალურ მიმოჭარუას ენდონიმ [[ირანი (ზიტყვა)|„ირანი“]] გჷმოურინუაფუდესკონ. თეშ უკული, „ირანქ“ დო „ირანალქ“ სტანდარტიზაცია მიღეს, მუჭოთ ქიანაშ დო თიშ მენოღალეეფიშ ემაშანალ ომანგურ ტერმინეფქ. 1959 წანას, ირანიშ ეკონია შაჰი [[მოჰამედ რეზა ფეჰლევი|მოჰამედ რეზა ფეჰლევიქ]] გჷმაცხადუ, ნამჷ-და ოფიციალურ მიმოჭარუას ჟირხოლო ტერმინიშ — „სპარსეთიშ“ დო „ირანიშ“ — გჷმორინაფა შილებედჷნ.<ref name="yarshater1">{{Cite journal |last=Yarshater |first=Ehsan |date=1989 |title=Communication |journal=[[Iranian Studies (journal)|Iranian Studies]] |volume=XXII |issue=1 |pages=62–65 |doi=10.1080/00210868908701726 |jstor=4310640}} Reprinted online as [http://www.iran-heritage.org/interestgroups/language-article5.htm "Persia or Iran, Persian or Farsi"] ({{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101024033230/http://www.iran-heritage.org/interestgroups/language-article5.htm |date=2010-10-24 }}).</ref> დანა ფიშდარი (ზანა ვაჰიძადე) ეთმეშანუნს, ნამჷ-და 1935 წანას ტერმინოლოგიაშ თირუა „სპარსეთშე“ „ირანშა“ ხვალე შხვაშ თურ ჯოხოდვალაშ თირუა ვარდჷნ; თენა რდჷ ერუანულ იდენტობაშ დორთინაფა, ნამუთ ტომბას რდჷ გერსხილ [[ირანიშ ისტორია|რეგიონიშ ხანგჷნძე ისტორიას]].<ref>Lawrence Davidson, Arthur Goldschmid, A Concise History of the Middle East, Westview Press, 2006, p. 153</ref> [[შქა ოშწანურეფი|შქა ოშწანურეფიშ]] შხვადოშხვა მენცარეფი, სამანგათ, [[ხორეზმი|ხორეზმალ]] პოლიმათი [[ალ-ბირუნი]], ირანიშ მაშინუაფალო თაშნეშე გჷმირინუანდეს ტერმინეფს, მუნერით რე „[[ხუნირასი]]“ ({{Lang-ae|Xvaniraθa-}}, {{Translit|„მუშით აკნაქიმინა, შხვა მუთუნშა ვაგერსხილი“}}): „ნამუთ მოსოფელიშ ცენტრ რე, [...] დო თენა რე თინა, სოდეთ ჩქი ვორეთჷნ, დო მაფეფ თის [[ირანული ოქიანუ|ირანულ ოქიანუს]] უძახუდესჷნ.“<ref name=":0">{{Cite web |last=Shahbazi |first=A. Shapur |title=HAFT KEŠVAR -- Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/haft-kesvar |access-date=2024-07-14 |website=iranicaonline.org |language=en-US |archive-date=14 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714231549/https://www.iranicaonline.org/articles/haft-kesvar |url-status=live }}</ref> == ისტორია == {{თარი|ირანიშ ისტორია}} === პრეისტორია === {{თარი|ირანიშ პრეისტორია}} ირანს ჰომინინეფიშ ჸოფაშ უჯვეშაშ ჩინებულ შანი დოხოლაფირო ჯვ. წ. 800,000 წანათ ითარიღებუ, [[შქა პალეოლითი|შქა პალეოლითის]].<ref name="bishi">Biglari, F. and Shidrang, S., (2006) The Lower Paleolithic Occupation of Iran, Near Eastern Archeology 69 (3–4): 160-168</ref> მუსხირენ [[შქა პალეოლითი|შქა პალეოლითიშ]] აბან რე ნაძირეფჷ, თარო ბჟადალ ირანიშ [[ზაგროსიშ გვალეფი|ზაგროსიშ გვალეფს]] დო კანკალე აბან [[ნეანდერტალარი|ნეანდერტალეფწკჷმა]] რე მერსხილი.<ref>{{Cite journal |last1=Biglari |first1=Fereidoun |last2=Shidrang |first2=Sonia |year=2019 |title=Rescuing the Paleolithic Heritage of Hawraman, Kurdistan, Iranian Zagros |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/706536 |journal=Near Eastern Archaeology |volume=82 |issue=4 |pages=226–235 |doi=10.1086/706536 |s2cid=212851965 |issn=1094-2076 |url-access=subscription}}</ref><ref>J.D. Vigne, J. Peters and D. Helmer, ''First Steps of Animal Domestication'', Proceedings of the 9th Conference of the International Council of Archaeozoology, Durham, August 2002, {{ISBN|1-14217-121-6}}</ref> [[ზარზიული კულტურა|ზარზიულ კულტურა]] დოკუმენტირებულ რე ირანს [[ეპიპალეოლითი|ეპიპალეოლითიშ]] ბორჯის (ჯვ. წ. ეე. 25,000–11,500).<ref>Deborah I. Olszewski: "The Zarzian in the Context of the Epipaleolithic Middle East", in: ''Humanities'' 19 (2012) 1-20, page 2.</ref> მეურნეობაქ ირანს პირველო დოხოლაფირო 12,000 წანაშ კინოხ გუმორჩქინდჷ, [[ხორგიში გვერდთუთა|ხორგიშ გვერდთუთას]] უმოსო დოკუმენტირებულ დოხორელ პუნქტეფწკჷმა ართო. [[ჩოღა გოლანი|ჩოღა გოლანიშ]] აბან გიშეგორუაფუდჷ [[ემერი (ქობალკაკალი)|ემერიშ ქობალკაკალიშ]] ორდოიან დოჭყანაფათ.<ref>{{cite news |title=Early humans in Iran were growing wheat 12,000 years ago |url=https://www.nbcnews.com/science/science-news/early-humans-iran-were-growing-wheat-12-000-years-ago-f6C10536898 |publisher=NBC News |date=4 July 2013 |language=en}}</ref> [[განჯ-დარე]]შ თეხანურ აბანს თაშნეშე იფიქსირებუ [[თხა|თხალეფიშ]] უჯვეშაშ ჩინებულ დოჭყანაფაშ შვანი, დოხოლაფირო 10 000 წანაშ კინოხ.<ref>{{Cite journal |title=The Initial Domestication of Goats (''Capra hircus'') in the Zagros Mountains 10,000 Years Ago |journal=Science |bibcode=2000Sci...287.2254Z |last1=Zeder |first1=Melinda A. |last2=Hesse |first2=Brian |year=2000 |volume=287 |issue=5461 |pages=2254–2257 |doi=10.1126/science.287.5461.2254 |pmid=10731145}}</ref> ჯვეშ ნოღა [[სუზა]], ნამუთ უკულ [[ელამი]]შ ნანანოღათ დო მოგვიანეთ [[აქემენიანეფიშ იმპერია]]შ ართ-ართ ნანანოღათ გინირთჷნ, პირველ ხორუეფქ დირსხუეს ჯვ. წ. 4400–4200 წანეფს, თეხანურ ირანიშ ნოღა [[შუში]]შ (Shush) გოხოლუას.<ref name="Elam">{{cite book |title=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State |url=https://archive.org/details/archaeologyofela0000prof |first=D. T. |last=Potts |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=0-521-56358-5}}</ref>{{rp|46–47}}<ref>{{cite web |title=SUSA |url=https://www.iranicaonline.org/articles/susa-parent/?highlight=Susa |website=Encyclopaedia Iranica}}</ref> [[მტკვარ-არაქსიშ კულტურა]] (დოხოლ. ჯვ. წ. 3400–2000 წანეფი) რდჷ ოორუე-ბჟადალ ირანს დო [[კავკაცია]]ს.<ref name="books.google.nl2">{{cite book |last=Kushnareva |first=K. Kh. |title=The Southern Caucasus in Prehistory: Stages of Cultural and Socioeconomic Development from the Eighth to the Second Millennium B.C. |url=https://books.google.com/books?id=e1PNO7urjHQC&pg=PA44 |year=1997 |publisher=UPenn Museum of Archaeology |isbn=978-0-924171-50-5 |access-date=8 May 2016 |archive-date=13 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913110041/https://books.google.com/books?id=e1PNO7urjHQC&pg=PA44 |url-status=live}}, page 44</ref> === ანტიკურ ხანი === {{თაშნეშე ქოძირით|მიდია|ინდო-ირანალეფი}} [[ფაილი:Choqa Zanbil Darafsh 1 (36).JPG|thumb|[[ჩოღა-ზანბილი]] რე [[მესოპოტამია]]შ გალე რინელ მუსხირენ [[ზიქურათი|ზიქურათშე]] ართ-ართ დო მოსოფელს არძაშე უჯგუშო ასქილადირ სამანგათ მირჩქინუაფუ.]] ირანი მოსოფელიშ ართ-ართ უჯვეშაშ ირო დოხორელ ცივილიზაციაშ ონწე რე, სოდეთ ისტორიულ დო ურბანულ ხორუეფი ჯვ. წ. 4000 წანათ ითარიღებუ, ობჟათე-ბჟაეიოლ ირანს რინელ [[ჯიროფტიშ კულტურა|ჯიროფტიშ კულტურაშამო]].<ref>{{cite web |url= http://en.people.cn/90001/90782/90874/6236885.html |title= New evidence: modern civilization began in Iran |author= |date= August 10, 2007|publisher= People's Daily Online |access-date=February 14, 2026 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20210224223600/http://en.people.cn/90001/90782/90874/6236885.html |archive-date= February 24, 2021 }}</ref> [[პროტო-ელამური ჭარალუა|პროტო-ელამურ ჭარალუათ]] რსულებურ მუკნაჭარეფი, ნამუთ [[სალიშობური ჭარალუა|სალიშობურ ჭარალუაშე]] უმოს ჯვეშ რე, ჯვ. წ. III ვითოშწანურაშ დაჭყაფუთ ითარიღებუ.<ref>{{cite web |url=http://www.chnpress.com/news/?section=2&id=6864 |title=5000-Y-Old Inscribed Tablets Discovered in Jiroft |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511111851/http://www.chnpress.com/news/?section=2&id=6864 |archive-date=11 May 2011}}</ref><ref>Yeganeh, Sepideh Jamshidi, et al., "Complexity of proto-elamite administration system: Insights from compositional data from sealings and tablets", Journal of Archaeological Science: Reports 61 : 104973, 2025</ref> ირანიშ პლატოშ ბჟადალ ნორთ [[ელამი]]წკჷმა (ჯვ. წ. 3200–539) ართო ტრადიციულ [[არხო ბჟაეიოლი|არხო ბჟაეიოლიშ]] ნორთ რდჷ, მოგვიანეთ შხვა კათეფწკჷმა, მუნერით რდეს [[კასიტეფი]], [[მანა|მანეფი]] დო [[გუთიეფი]]. პირველ ირანალი კათეფქ შქა აზიაშე ჯვ. წ. II ვითოშწანურას ქუმორთეს.<ref>{{Cite web |date=16 July 2025 |title=Iran - Ethnic Groups, Languages, Religions {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Iran/People |access-date=17 July 2025 |website=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref> [[მიდიაშ დინასტია#გენეალოგია|მიდიაშ დინასტია]] გამაგენდჷ პირველ ირანულ სახენწჷფოს.{{Sfn|Dandamayev|2021|ხს=1630}}{{Sfn|Katouzian|2013|ხს=xii}}{{Sfn|Gaube|2008|ხს=161}} ჯვ. წ. 612 წანას, [[კიაქსარი|კიაქსარქ]] დო [[ბაბილონი|ბაბილონიშ]] მაფა [[ნაბოპალასარი|ნაბოპალასარქ]] [[ასურეთი|ასურეთის]] გემნაკათეს დო ნინევია, ასურეთიშ ნანანოღა, მოჯალაგეს, ნამუსჷთ [[ახალასურული იმპერია|ახალასურულ იმპერიაშ]] დონთხაფაქ მაჸუნჷ.{{sfn|Sicker|2000|ხს=68–69}} მოგვიანეთ მიდიარეფქ [[ურარტუ]]თ ხოლო ქჷდიჸუნეს დო აკარღვეს.<ref>{{Cite web |url=http://www.starspring.com/ascender/urartu/urartu.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702205257/http://www.starspring.com/ascender/urartu/urartu.html |title=Urartu – Lost Kingdom of Van |archive-date=2 July 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.allaboutturkey.com/urartu.htm |title=Urartu Civilization – All About Turkey |access-date=18 June 2015 |archive-date=1 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701005402/http://www.allaboutturkey.com/urartu.htm |url-status=live}}</ref>{{Sfn|Shenkar|2014|ხს=5}} ==== აქემენიანეფიშ იმპერია ==== {{თარი|აქემენიანეფიშ იმპერია}} [[ფაილი:Achaemenid Empire at its greatest extent according to Oxford Atlas of World History 2002.jpg|thumb|upright=1.3|[[აქემენიანეფიშ იმპერია]], ვარ-და პირველ სპარსულ იმპერია, მუშ მაქსიმალურ სიკაბეტაშ ბორჯის]] [[აქემენიანეფიშ დინასტია|აქემენიანეფქ]] არძა [[სპარსალეფი|სპარსულ]] თური [[კამბისე I]]-იშ თუდო აკოკათეს. თიშ სქუაშ, [[კიროს დიდი]]შ გამაგალაშ ბორჯის, აქემენიანეფქ მიდიარეფს გიორჯგინეს დო [[აქემენიანეფიშ იმპერია]] ქჷდარსხუეს,{{Sfn|Middleton|2015|ხს=148}} ნამუთ არძაშე კაბეტ ირანულ სახენწჷფო რდჷ ისტორიას.{{Sfn|Shenkar|2014|ხს=5}} კიროსიქ [[ლიდია]]შ დო [[ახალბაბილონური იმპერია|ახალბაბილონურ]] იმპერიეფ ქჷდიჸუნუ დო ასურეთშე ბრელით უმოს კაბეტ იმპერია გაჭყჷ. თიშ სქუაქ, [[კამბისე II]]-ქ (გამაგენდჷ ჯვ. წ. 530–522 წანეფს), რეგიონიშ ეკონია კაბეტ სახენწჷფო, [[ჯვეში ეგვიპტე]] ქჷდიჸუნუ, ნამუშით თიქ [[ეგვიპტეშ ეჩდომაამშვა დინასტია|ეჩდომამშვა დინასტიაშ]] აკოცჷმა გჷმიჭანუ. კამბისე II-შ ღურაშ უკული, [[დარიოს I|დარიოს დიდიქ]] (გამაგნდჷ ჯვ. წ. 522–486 წანეფს) ხვისტაშა გეშართჷ აქემენიან მონარქიშ, [[ბარდია]]შ გითოხუაფათ. დარიოსიშ პირველ ნანანოღა სუზას რდჷ, მოგვიანეთ თიქ [[პერსეპოლისი]]შ აკოგაფაშ პროგრამა ქჷდიჭყუ. თიქ გაუჯგუშუ ფართო ნაბაკურ სისტემა; თიშ გამაგალაშ ბორჯის პირველო რე შინელ [[ომაფე შარა]] — მაგისტრალი სუზაშე [[სარდისი]]შა.<ref>{{Cite web |url=http://www.thebritishmuseum.ac.uk/forgottenempire/persia/darius.html |title=Forgotten Empire— the world of Ancient Persia |publisher=The British Museum |year=2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070423012310/http://www.thebritishmuseum.ac.uk/forgottenempire/persia/darius.html |archive-date=23 April 2007 |access-date=16 March 2023}}</ref> ჯვ. წ. 499 წანას, [[ათენი (ანტიკური)|ათენი]] ალურედჷ [[მილეტი]]შ არყებას, ნამუსჷთ შედეგო სარდისიშ მოჯალაგუა მოჸუნჷ. თექ გჷმიჭანუ [[ბერძენ-სპარსალეფიშ ლჷმეფი]], ნამუთ ჯვ. წ. V ოშწანურაშ პირველ ნორთშახ იგინძორებუდჷ. [[სპარსალეფიშ პირველი მინოკათუა საბერძნეთშა|სპარსალეფიშ საბერძნეთშა პირველ მინოკათუაშის]], სპარსალ ურდუმამადუდე [[მარდონიოსი|მარდონიოსიქ]] კჷნ ქჷდიჸუნუ თრაკია დო მაკედონია, სპარსეთიშ აკმადგინალ ნორთო გინაშქჷ.{{sfn|Roisman|Worthington|2011|ხს=345}} დარიოსიშ მონძექ, [[ქსერქსე I]]-ქ (გამაგენდჷ ჯვ. წ. 486–465 წანეფს), წჷმოიჭყუ [[სპარსალეფიშ მაჟირა მინოკათუა საბერძნეთშა|სპარსალეფიშ საბერძნეთშა მაჟირა მინოკათუა]]. ლჷმაშ კრიტიკულ მომენტის, კონტინენტურ საბერძნეთიშ დოხოლაფირო გვერდი სპარსალეფქ ქჷდიჸუნუეს, თინეფს შქას [[კორინთო]] ჸალიშ ოორუეშე მადვალუ ტერიტორიეფი.<ref>{{Cite book |last1=Carey |first1=Brian Todd |url=https://books.google.com/books?id=3OSfBwAAQBAJ&pg=PT32 |title=Warfare in the Ancient World |last2=Allfree |first2=Joshua B. |last3=Cairns |first3=John |date=19 January 2006 |publisher=Pen and Sword |isbn=978-1-84884-630-2 |language=en}}</ref>{{Sfn|Aeschylus|2009|ხს=18}} სიტუაციაქ დითირჷ ბერძენეფიშ გომორძგუაშ უკულ [[პლატეაშ ბურჯაფი|პლატეაშ]] დო [[სალამინიშ ბურჯაფი|სალამინიშ]] ბურჯაფეფს, ნამუშ ბორჯისჷთ სპარსეთიქ ევროპას მუშ პოზიციეფ მიოდინუ დო თექიანობაშე გეგშართჷ.{{sfn|Roisman|Worthington|2011|ხს=135–138, 342–345}} იმპერიაქ აკოცჷმაშ შარას ქეგიოდირთჷჷ. ჯვ. წ. 334 წანაშე ჯვ. წ. 331 წანაშა, [[ალექსანდრე მაკედონარი|ალექსანდრე მაკედონარქ]] დამარცხჷ [[დარიოს III]] (გამაგენდჷ ჯვ. წ. 336–330 წანეფს) [[გრანიკოსიშ ბურჯაფი|გრანიკოსიშ]], [[ისოსიშ ბურჯაფი|ისოსიშ]] დო [[გავგამელაშ ბურჯაფი|გავგამელაშ]] ბურჯაფეფს დო ჯვ. წ. 331 წანაშო აქემენიანეფიშ იმპერია ბიწორას ქჷდიჸუნუ. ალექსანდრეშ იმპერიაქ თიშ ღურაშ უკულ აკოცუ; თიშ ურდუმმადუდექ, [[სელევკე I ნიკატორი|სელევკე I ნიკატორქ]], ქეშეცადჷ ირანიშ, [[მესოპოტამია]]შ, [[სირია]]შ დო [[ანატოლია]]შ გაკონტროლებას. თიშ იმპერია რდჷ [[სელევკიდეფიშ იმპერია]]. ====პართიაშ დო სასანიანეფიშ იმპერიეფი==== {{თარი|პართია{{!}}პართიაშ იმპერია|სასანიანეფიშ იმპერია}} [[პართია]]ლ არშაკიდეფქ,{{Sfn|Venning|2023|ხს=118}} ნამუეფჷთ დუდშენო სელევკიდეფიშ ვასალეფ რდესჷნ,{{Sfn|Strootman|2020|ხს=151}} დიო ოორუე-ბჟაეიოლ [[სტეპი|სტეპეფს]] მახორუ ირანულ{{efn|პარნეფ რდეს ბჟაეიოლ ირანულ თურეფი, ნამუეფჷთ ამუდარიაშ წყარპიჯის, [[დაჰეფი]]შ კონფედერაციას ოხორანდეს.{{sfn|Lecoq|2011}} იარშატერიშ მეჯინათ, თინეფ რდეს [[საკეფი|საკეფიშ]] ტომი, ნამუეფქჷთ პართიაშა გემშეჭკირეს, თინეფიშ ნინა მიღეს დო საბოლათ პართიას სელევკიდეფიშ ხეშუულებას ქაწუდირთეს.{{sfn|Yarshater|2004}}}} თურ [[პარნეფი|პარნეფიშ]] ლიდერეფ რდეს.{{Sfn|Venning|2023|ხს=162}} პართიარეფქ ირანს ჭიე-ჭიეთ [[სელევკიდეფიშ დო პართიაშ ლჷმეფი|ქაწუდირთეს სელევკიდეფიშ გამაგალას]] დო საბოლათ, ჯვ. წ. 142 წანას, [[ბაბილონი]]შ დოჸუნალათ კონტროლ მიპალუეს.{{Sfn|Venning|2023|ხს=118}}{{Sfn|Strootman|2020|ხს=150}} თიშ უმუკუჯინალო, ნამჷ-და ლჷმეფ იგინძორებუდჷნ, ჯვ. წ. 129 წანას [[ანტიოქე VII სიდეტი]]შ ღურაქ სელევკიდეფიშ იმპერიაშ აკოცჷმა ქჷდაჩქარუ.{{Sfn|Strootman|2020|ხს=150}} თეშ უკულ სელევკიდეფქ სირიას [[ნოსქილედი სახენწჷფო|ნოსქილედ სახენწჷფოშ]] სახეთ ქუდოსქიდეს, სოიშახ ჯვ. წ. 60-იან წანეფს [[რომიშ იმპერია]]ქ ვადიჸუნჷნ.{{Sfn|Venning|2023|ხს=118}} [[ფაილი:The Sasanian Empire at its apex under Khosrow II.svg|thumb|upright=1.3|[[სასანიანეფიშ იმპერია]] მუშ კაპანია ბორჯის {{Circa|620}}, [[ხოსრო II]]-შ გამაგალაშ ბორჯის]] პართიაშ იმპერიაქ ხუთ ოშწანურას გარზჷ, მარა ომენოღალე ლჷმეფქ თინა დადაღარჷ. პართიაშ ხემანჭუაფაქ ქეგედინჷ, მუჟანსჷთ [[არდაშირ I]]-ქ არშაკიდეფიშ მეხჷ ეპონუა ქჷდიჭყჷ დო 224 წანას თინეფიშ ეკონია გამაგე, [[არტაბან IV]], დოჸვილჷ. არდაშირქ ქჷდარსუ სასანიანეფიშ იმპერია, ნამუთ ირანს დო [[არხო ბჟაეიოლი]]შ კაბეტ ნორთის გამაგენდჷ.{{Sfn|Shahbazi|2005}} მუშ კაპანიაშ ბორჯის, სასანიანეფ აკონტროლენდეს თეხანურ ირანიშ დო ერაყიშ ედომუშამ ტერიტორიას, [[არაბეთიშ ჩქონი|არაბეთიშ ჩქონიშ]] ნორთეფს, თაშნეშე [[კავკაცია]]ს, [[ლევანტი]]ს, [[შქა აზია]]შ დო ობჟათე აზიაშ ნორთეფს. პართიარეფშე მონძალათ მეღებულჷ ჸონიერ ეკონომიკურ პიჯალეფქ სასანიანეფს საშველ ქიმეჩჷ გაჭყესკონ ჸონიერ დო გიშაკერზაფილ ეკონომიკურ სახენწჷფო, ნამუშ რეპუტაციაქ თიშ პოლიტიკურ ხურგეფს დო ბორჯიშ ფარგანეფს ბრელით გინოჩქუდჷ.{{Sfn|Gyselen|1997}} სასანიანეფიშ იმპერია გიშეგორუაფუდჷ კაჭულ დო ცენტრალიზებულ სახენწჷფო ბიუროკრატიათ დო [[ზოროასტრიზმი]]შ რენესანსით, ნამუთ ლეგიტიმაციაშ დო აკმადგინალ იდეალს წუმარინუანდჷ.{{Sfn|Eiland|2004|ხს=81}} ===შქა ოშწანურეფი=== 651 წანას, [[არაბეფიშ დოჭოფურ ლჷმეფი|არაბეფიშ ორდოიან დოჸუნალეფიშ]] ბორჯის სასანიანეფიშ იმპერიაშ დონთხაფაშ უკული, [[ომაიანეფიშ სახალიფო|ომაიანეფიშ სახალიფოშ]] არაბეფქ ანდა სპარსულ წეს დო რჩქვანელობეფ გეგნიღეს, გიშაკერზაფილო ადმინისტრაციულიდო ომაფე კარიშ მანერეფი. არაბ პროვინციულ გამაგეფი ვარ-და გასპარსებულ [[არამეალეფი]] რდეს, ვარ-და ეთნიკურ სპარსალეფი; სპარსულ ნინა სახალიფოშ ოფიციალურ ნინათ ქუდოსქიდჷ VII ოშწანურაშ დალიაშა, სოიშახ არაბულ ნინა ვემშეღესჷნ.{{Sfn|Hawting|1986|ხს=63–64}} თეშ უმუკუჯინალო, ირანი დიო ხოლო ედომუშამო ვარდჷ არაბეფიშ კონტროლიშ თუდო; [[დაილამი]]შ რეგიონს დაილამიტეფ აკონტროლენდეს, [[ტაბარისტანი]] [[დაბუიდეფი]]შ დო [[პადუსპანიდეფი]]შ ხეს რდჷ, დამავანდიშ გვალა — მასმუღანეფიშ კონტროლიშ თუდო რდჷ. არაბეფქ თე რეგიონეფს მუსხირენშა გემნაკათეს, მარა თინეფიშ ძნელო მიოლ რელიეფქ გინმაჭყვიდირალ შედეგიშ მეღებას ხე ვეშუნწყჷ. დაბუიდეფიშ არძაშე გიშარჩქინელ გამაგექ, [[ფარუხან დიდი]]ქ (გამაგენდჷ 712–728 წანეფს), შილებუ დო მუშ ოპალუეფ ქისქილიდჷ არაბ ურდუმმადუდე იაზიდ იბნ ალ-მუჰალაბიშ მეხჷ ხანგჷნძე ლჷმაშ ბორჯის, ნამუქჷთ დემარცხუ დაილამიტ-დაბუიანთა აკოკათელ არმიაქ დო აძვილჷ ტაბარისტანშე კინუკინჷდკონ.{{sfn|Pourshariati|2008|ხს=312–313}} ==== ირანულ ინტერმეცო ==== {{თარი|ირანული ინტერმეცო}} [[ფაილი:Saffarids 900ad.jpg|thumb|upright=1.2|[[საფარიდეფი]]შ დინასტია 900 წანას]] ანტი-ომაიანურ აშონთებეფს ხუჯის უკინანდჷ ვა-არაბი ისლამშა მორთელეფი, ნამუეფჷთ გადაჩხირებულეფ რდეს დაბალ სოციალურ სტატუსიშა გინოჸუნაფაშ გეშა. 747–750 წანეფს, ართ-ართ თეჯგურა აშონთებაქ [[აბასიანეფიშ რევოლუცია]]თ გინირთჷ, ნამუშ ბორჯისჷთ მუჰამედიშ ბიძიაშ, [[აბას იბნ ალი|აბასიშ]] გამნარყეფქ ომაიანეფ გექთახუეს.{{Sfn|Osman|2014|ხს=62–63}} [[აბასიანეფიშ სახალიფო|აბასიან ხალიფეფიშ]] პოლიტიკურ ხემანჭუაფაქ IX დო X ოშწანურეფიშ გოძვენას დერკჷ.{{Sfn|Lorentz|2007|ხს=xxviii}} თექ გჷმიჭანუ მუსხირენ ზოხორინელ ირანულ დინასტიაშ გოჭყაფა,{{Sfn|Lorentz|2007|ხს=xxviii}} ქიანაშ შხვადოშხვა აბანეფშე არაბ გამაგეფიშ გიშარაჸუა დო ირანულ კულტურულ რენესანსი.{{Sfn|Mahendrarajah|2019}} აბასიანეფიშ ხემანჭუაფაშ აკოცჷმაშ დო XI ოშწანურას [[სელჩუკეფიშ იმპერია|თურქ-სელჩუკეფიშით]] ირანიშ დოჸუნალაშ ოშქაშე ბორჯიშა „[[ირანული ინტერმეცო]]“ უჯოხონა.{{Sfn|Mahendrarajah|2019}} ირანულ ინტერმეცოქ მუსხირენ კაბეტ დო მორჩილ დინასტიაშ ეჸონუა დო დონთხაფა ქოძირჷ.{{Sfn|Mahendrarajah|2019}} თე პარალელურ დინასტიეფს შქას არძაშე შანულამეფ რდეს: [[ტაჰირიდეფი]] [[ხორასანი|ხორასანს]] (821–873); [[საფარიდეფი]] [[სისტანი|სისტანს]] (861–1003); დო [[ამანიდეფი]] (819–1005), ნამუეფიშ დუდშენო [[ბუხარა]]ს რდეს. სამანიდეფი საბოლათ ქჷდიჸუნუეს ტერიტორია ცენტრალურ ირანშე პაკისტანშა. X ოშწანურაშ დაჭყაფუშო, აბასიანეფქ კონტროლ დახე ედომუშამო მიოდინეს მაძინუ ირანულ ბუჯგუეფიშ, [[ბუიდეფი|ბუიდეფი]]შ დინასტიაშ (934–1062) მორგეთ. თიშ გეშა, ნამჷ-და აბასიანეფიშ ადმინისტრაციაშ კაბეტ ნორთ სპარსულ რდჷნ, ბუიდეფქ ბაღდადის ხემანჭუაფა რეალურ ხეშუულება რჩქალას ქაშეჸოთეს ხეშა. ბუიდეფი XI ოშწანურაშ შქა წანეფს [[სელჩუკეფიშ იმპერია|სელჩუკ-თურქეფქ]] დამარცხეს, ნამუეფჷთ აგჷნძორენდეს აბასიანეფშა გაულაშ ღვენა. იმპერიაშ დორსხუაფაშე, სელჩუკ გამაგეფი მონეტეფს ჭკადუნდეს ტიტულით ''šāhānšāh'' ({{Lit|შაჰინშაჰი}}) მუშ სპარსულ ფორმათ,{{sfn|Barthold|1962|ხს=108}} ნამუთ, საეგებიოთ, ბუიდეფშე გეგნიღეს.{{Sfn|Blair|1992|ხს=6}} სელჩუკეფიშ იმპერიაქ [[აჰმად სანჯარი]]შ ღურაშ უკული, 1157 წანას აკოცუ. [[ირანიშ ისლამიზაცია]] ხანგჷნძე პროცეს რდჷ. მუჟანსჷთ სპარსალ მუსლიმეფქ მუშ გამაგალა გაჸონიერესჷნ, მუსლიმ მახორობაშ თიაქ IX ოშწანურაშ შქა წანეფს დოხოლაფირო 40%-შე XI ოშწანურაშ დალიაშო 90%-შა ქიმიძინჷ. ისტორიკოს [[სეიედ ჰოსეინ ნასრი]] ვარაუდენს, ნამჷ-და რელიგიაშ თირუაშ ბიწორ ტემპ გოპიჯაფილ რდჷ გამაგეფიშ სპარსულ ერუანობათ.<ref>Nasr, Hoseyn; Islam and the pliqht of modern man</ref> თიშ უმუკუჯინალო, ნამჷ-და სპარსალეფქ მუნეფიშ დუმაჸუნაფალეფიშ რელიგია გეჭოფესჷნ, ოშწანურეფიშ განწეხანს თინეფ მუშობურ ნინაშ დო კულტურაშ თხილუაშო დო აკოდგინალუაშო ხანდენდეს, ნამუსჷთ გასპარსელება (სპარსიზაცია) ჯოხო. თე პროცესის არაბეფ დო თურქეფ ხოლო ოკათუდეს.<ref name="britannica2">''[[Encyclopædia Britannica]]'', "Seljuq", Online Edition, ([https://www.britannica.com/eb/article-9066688 Link] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071219231803/https://www.britannica.com/eb/article-9066688 |date=19 December 2007 }})</ref><ref>Richard Frye, The Heritage of Persia, p. 243.</ref><ref>Rayhanat al- adab, (3rd ed.), vol. 1, p. 181.</ref> ====მონღოლეფიშ მინოკათინეფი==== {{ქოძირით თაშნეშე|მონღოლეფიშ მინოკათუა ხვარაზმშა|მონღოლეფიშ მინოკათუა სპარსეთშა დო მესოპოტამიაშა}} [[ფაილი:Map of the Khwarazmian Empire.png|thumb|[[ხვარაზმი|ხორეზმიშ იმპერიაშ]] ტერიტორია [[მონღოლეფიშ მინოკათუა შქა აზიაშა|მონღოლეფიშ დოჸუნალეფიშახ]], დოხოლ. 1215 წანას]] XIII ოშწანურაშ დაჭყაფუს მონღოლეფქ ირანს ქემიოჭირინუეს.{{sfn|Ward|2009|ხს=39}} 1220 წანას [[ბუხარაშ ქართა|ბუხარა ქჷდიჸუნეს]] დო [[ხვარაზმი]] მოჯალაგეს.{{Sfn|Bosworth|2009}} 1220–21 წანეფს ბუხარა, [[სამარყანდიშ ქართა (1220)|სამარყანდი]], [[ჰერათი]], [[ტუსი]] დო [[ნიშაპური]] აკაფორჩეს, ედომუშამ მახორობა გეშაჭყვიდეს. გეჸვენჯ ვითწანურეფს დოჸუნალეფ იგჷნძორებუდუ, ნამუსჷთ 1258 წანას [[ბაღდადიშ ქართა|ბაღდადიშ დონთხაფაქ]] დო [[აბასიანეფიშ სახალიფო|აბასიანეფიშ სახალიფოშ]] გამაგალაშ დათებუქ მაჸუნჷ.{{Sfn|Lane|2012|ხს=250}} [[მუნქე|მუნქე-ყაენიშ]] ღურაშ უკული, [[მონღოლეფიშ იმპერია]] ომენოღალე ლჷმაქ აკარღჷ, ნამუთ გიმოჭანაფილ რდჷ მუჭოთ გეჸვენჯ კაბეტ ყაენიშ გიშაგორუაქ, თეშ გეგია ტრადიციონალისტეფს, ჩინეთიშ დო არხო ბჟაეიოლიშ ახალ დოხორელ თარეფს შქას აწორინეფით. საბოლათ [[ყუბილაი|ყუბილაი-ყაენი]] საარძოთ აღიარეს, მარა იმპერიაქ უმუხვარებუო აკოცუ.{{Sfn|Lane|2012|ხს=250}} იმპერიაშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის, ირანიშამო, ხეშუულებაქ [[ჰულაგუ|ჰულაგუ-ყაენს]] ქაშუოლ ხეშა,{{Sfn|Rossabi|2002|ხს=32}} ნამუთ თექ მუნკე ყაენიშ ბორჯის გამაკოჩო რდჷ დორინაფილი.{{Sfn|Lane|2012|ხს=250}} ჰულაგუ ირანიშ კანონიერ გამაგეთ აღიარეს დო კანონიერება [[შიიზმი|შიიტ]] მეცნიერის, [[ალი იბნ ტავუს ალ-ჰილი]]შ გიშნაშქუმელ ''[[ფატვა]]შ'' მოხვარათ. [[ჰულაგუიანეფიშ სახენწჷფო|ილხანეფიშ]] გამაგალაშ ბორჯის ირანქ კულტურუი რენესანს განიცადჷ.{{Sfn|Lane|2012|ხს=253–254, 256}} XIII ოშწანურაშ დალიას [[ყაზან-ყაენი|ყაზან-ყაენქ]] ისლამ მიღჷ, ნამუქჷთ სახენწჷფო ხოლო უმოსო ჩათხინუ მონღოლეფიშ შხვა ოპალუეფს.{{Sfn|Rossabi|2002|ხს=32}} ყაზანიშ ჯიმასქუაშ, [[აბუ საიდ ბაჰადურ-ხანი|აბუ საიდი]]შ ღურაშ უკული (1335 წ.), ილხანეფიშ სახენწჷფოქ ომენოღალე ლჷმაშა ქემშანთხჷ დო მუსხირენ მორჩილ დინასტიათ აკოცუ — თინეფს შქას არძაშე შანულამეფ რდეს [[ჯალაირიდეფი]], [[მუზაფარიდეფი (ირანი)|მუზაფარიდეფი]], [[სარბადარეფი]] დო [[კარტიდეფი]]. XIV ოშწანურაშ შქა წანეფს მოდვალირ [[ჟამუბადობა|ჟამუბადობაქ]] ქიანაშ მახორობაშ დოხოლაფირო 30% გოჭყვიდჷ.<ref>[http://www.nationalreview.com/interrogatory/kelly200509140843.asp Q&A with John Kelly on The Great Mortality on National Review Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090109165503/http://www.nationalreview.com/interrogatory/kelly200509140843.asp |date=9 January 2009 }}.</ref> ==== თემურლენგი დო ახალ ნძალეფიშ ეჸონუა ==== {{ქოძირით თაშნეშე|თემურიდეფიშ დოჭოფუეფ დო მინოკათუეფი}} [[ფაილი:Empire of Timur and his Campaigns.png|thumb|[[თემურლენგი|თემურლენგიშ]] იმპერია დო თიშ ოურდუმე კამპანიეფი]] ირანი აკოცჷმილ რდჷ 1370 წანაშახ, სოიშახ გასპარსებულ [[თემურიდეფი|თემურიდეფიშ დინასტია]] ვადირსხუაფუდჷნ. თიშ დჷმარსხუაფალი, [[თემურლენგი]] (გამაგენდჷ 1370–1405 წწ.), მონღოლეფიშ [[გათურქება|გათურქებულ]] თურშე რდჷ.<ref>{{harvnb|Golden|2011|p=94}}: "He was born some 100 km (62 miles) south of Samarkand into a clan of the Barlas, a Turkicized tribe of Mongol descent."</ref> [[მავერანაჰრი]]ს ხეშუულებაშ გომანგარებაშ უკული, თემურლენგიქ 1381 წანას ირანშა გემშეჭკირჷ დო საბოლათ თიშ უკაბეტაშ ნორთ ქჷდიჸუნუ. თემურლენგიშ კამპანიეფ ჩინებულ რდჷ მუშ აჯამობათ; ანდა ადამიერიშ შურ გოჭყვიდეს დო მუსხირენ ნოღა მოჯალაგეს.<ref name="lcweb2.loc.gov">This section incorporates text from the public domain [[Library of Congress Country Studies]].<br />{{Citation |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917085548/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+ir0018 |title=Iran: a country study |chapter=Invasions of the Mongols and Tamerlane |series=Library of Congress Country Studies |archive-date=17 September 2008 |year=1989 |first=Helen |last=Chapin Metz |url=https://tile.loc.gov/storage-services/master/frd/frdcstdy/ir/irancountrystudy00curt_0/irancountrystudy00curt_0_djvu.txt |url-status=unfit}}</ref> 1387 წანას, თემურლენგიქ ედომუშამ [[ისპაჰანიშ ქართა (1387)|ისპაჰანიშ ჸვილუა-ჟილიტუა]] ზოჯჷ, ნამუშ ბორჯისჷთ 70,000 ადამიერ დოჸვილეს.<ref>{{cite web |url=http://www.smithsonianmag.com/people-places/Irans-Hidden-Jewel.html?c=y&page=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100717113459/http://www.smithsonianmag.com/people-places/Irans-Hidden-Jewel.html?c=y&page=2 |url-status=dead |archive-date=17 July 2010 |title=Isfahan: Iran's Hidden Jewel |publisher=Smithsonianmag.com |access-date=21 June 2013}}</ref> თემურიდეფ ირანიშ უკაბეტაშ ნორთის 1452 წანაშა აკონტროლენდეს, მუჟანსჷთ თიშ ნორთ [[ყარა-ყოიუნლუ]]შ სარგოთ მიოდინესჷნ, ნამუქჷთ მუშჸურე 1468 წანას [[აყ-ყოიუნლუ]] ქჷდიჸუნუ. [[უზუნ-ჰასანი]] დო მუშ მონძეეფ ირანიშ მაზოჯალეფ რდეს [[სეფიანეფიშ იმპერია|სეფიანეფიშ]] ეულაშა.<ref name="lcweb2.loc.gov" /> === ორდოიან თეხანურ ბორჯი === {{თარი|სეფიანეფიშ იმპერია{{!}}სეფიანეფიშ ირანი|აფშარიდეფიშ იმპერია{{!}}აფშარიდეფიშ ირანი|ზანდეფი{{!}}ზანდეფიშ დინასტია|ყაჯარეფიშ იმპერია{{!}}ყაჯარეფიშ ირანი|პორტუგალია-სეფიანეფიშ ლჷმეფი|ოსმალეთ-სპარსეთიშ ლჷმეფი}} [[ფაილი:Safavid Empire 1501 1722 AD.png|thumb|[[სეფიანეფიშ იმპერია|სეფიანეფიშ ირანი]] (1501–1722) მუშ უკაბეტაშ გოპეულუაშ ბორჯის]] [[სეფიანეფიშ იმპერია|სეფიანეფიშ ირანი]], ნამუთ [[ისმაილ I]]-ქ (გამაგენდჷ 1505–1524 წწ.) დარსხჷნ, შხირას მირჩქინუაფუ თეხანურ ირანიშ ისტორიაშ დაჭყაფუთ.{{Sfn|Matthee|2008}} თიშ უმუკუჯინალო, ნამჷ-და სეფიანეფიშ ირან ერუანულ სახენწჷფოშ კონცეფციაშახ რდჷნ, თიქ თეხანურ ირანიშ სახენწჷფოშ ოსხიი გაჭყჷ.{{Sfn|Matthee|2008}}{{Sfn|Brown|2011|ხს=432}} [[სეფიანეფი|სეფიანეფიშ]] გამაგალაშ ბორჯი ირანიშ ისტორიას ართ-ართ უშანულამაშ რე, ანდანე თიქ ირან აკოკათჷ მუჭოთ ართამ ნთელუანობა აბანობურ გამაგალაშ თუდო დო შიიტურ ისლამ [[სახენწჷფო რელიგია|ოფიციალურ რელიგიათ]] გეგმაცხადჷ.{{Sfn|Savory|Karamustafa|1998|ხს=}} სეფიანეფი 1501 წანაშე 1722 წანაშა გამაგენდეს დო 1729-შე 1736 წანაშა მორჩილ ხანით ხეშუულება დირთინეს. სეფიანეფიშ სახენწჷფოს კონტროლიშ დო წორწალაშ კაჭულ ბიუროკრატიულ სისტემა უღუდჷ, ნამუთ უნარღველჸვენდჷ ქანთელუას დო ქვირთოსანუას ვა უნწყუნდჷ ხეს. მარა, თე სისტემაშ ღანკი ხეშუულებაშ ნორთეფს შქას ხემანჭუაფობაშ წორწალა ვარდჷ, ანდანე — შაჰიშ აბსოლუტურ ხემანჭუაფაშ უნარღელჸუა რდჷ. მუჭოთ [[სეიდი]], ვარ-და მუჰამედიშ გამნარყი, შაჰი სახენწჷფო მოხელეეფიშ ქიმინჯალეფს ირ დეპარტამენტიშ გემაჯინეეფიშით მოშინაფეფიშ მეშქაშალათ აკონტროლენდჷ. [[ჟან შარდენი]], ფრანგ ვაჭარ დო მოგვიანეთ ჸენჯ ირანს, ჭარუნდჷ, ნამჷ-და სეფიან შაჰეფ მუნეფიშ დიხას „რკინაშ ხეთ“ დო შხირას [[დესპოტიზმი|დესპოტურო]] გამაგენდესჷნ.<ref>Ferrier, R. W.; A Journey to Persia: Jean Chardin's Portrait of a Seventeenth-century Empire; pp. 71–71.</ref> [[ხორასანი|ხორასანიშ]] რეგიონს კაჭულ კონკურენციაქ ავღანურ [[ჰოტაკეფი|ჰოტაკეფიშ დინასტიაშ]] ირანშა მინოკათუა გიმიჭანჷ. 1722 წანას, თე კონფლიქტიქ [[ისპაჰანიშ ქართა (1722)|ისპაჰანიშ ქართაშ]] უკულ სეფიანეფიშ იმპერიაშ აკოცჷმა გჷმიჭანუ.{{Sfn|Matthee|2008}}{{Sfn|Aghaie|2012|ხს=306}} 1722 წანაშე 1789–1796 წანეფს [[ყაჯარეფი|ყაჯარეფიშ დინასტია]]შ ეულაშა, კუნტა ხანით მიშჷ ირანს ფართომასშტაბამ პოლიტიკურ ებუძოლეფ დო ხეშუულებაშა მულაშ მუსხირენ ცადებათ გიშეგორუაფუდჷ. სეფიანეფქ ხეშუულებაშ დორთინაფა ვეშალებეს, თაშნეშე ჰოტაკეფს კონტროლიშ გაჭყანიერება ვამახუჯინეს. კონკურენტი [[აფშარიდეფიშ იმპერია|აფშარიდეფიშ]] დო [[ზენდეფი|ზენდეფიშ]] დინასტიეფქ ომანგეთ [[ნადირ-შაჰი]]შით (გამაგენდჷ 1736–1347 წწ.) დო [[ქარიმ-ხან ზენდი|ქარიმ-ხანიშ]]ით (გამაგენდჷ 1751–1779 წწ.) დირსხუეს.{{Sfn|Aghaie|2012|ხს=306}} ====ნადირ-შაჰი დო ხემანჭუაფაშ თირუაფონ ბალანსი==== {{ქოძირით თაშნეშე|ნადირ-შაჰიშ კამპანიეფი}} [[ფაილი:Revised Map of the Afsharid Empire.png|thumb|[[აფშარიდეფიშ იმპერია]]შ რუკა მუშ უკაბეტაშ გოპეულუაშ ბორჯის, 1741–1745 წწ.]] ნადირ-შაჰი ეჭარილ რე მუჭოთ „აზიაშ ეკონია კაბეტ ოურდუმე დუმაჸუნაფალი“ დო კანკალე ისტორიკოს თის ნაპოლეონს დო ალექსანდრე მაკედონარს ელმუჸუნუანს.<ref>''Cambridge History of Iran'' Vol. 7, p. 59.</ref>{{sfn|Axworthy|2008|ხს=xvii}} თიშ ანდა კამპანიაქ აკოქიმინჷ კაბეტ იმპერია, ნამუთ მაქსიმალურ გოძინაშ ბორჯის მორჩილ ხანით ფორჷნდჷ თეხანურ ავღანეთიშ, სომხეთიშ, აზერბაიჯანიშ, ბაჰრეინიშ, საქორთუოშ, ინდოეთიშ, ირანიშ, ერაყიშ, თურქეთიშ, თურქმენეთიშ, ომანიშ, პაკისტანის, უზბეკეთიშ, [[ოორუე კავკაცია]]შ დო [[სპარსეთიშ ჸუჯი]]შ ედომუშამ ვარ-და ნორთობურ ტერიტორიეფს. მარა, თიშ ოურდუმე გავალეფს აკმარღვაფალ გაულა უღუდჷ ირანიშ ეკონომიკაშა.{{sfn|Tucker|2006a}} ნადირ-შაჰიშ ღურაშ უკული, ირანს [[აფშარიდეფიშ იმპერიაშ აკოცჷმა|ანარქიაშ პერიოდიქ]] მაჸუნჷ, მუჟანსჷთ ართიანიშ მალჷმორ არმიაშ ურდუმმადუდეეფ ხეშუულებაშო იბურჯუდესჷნ. ნადირიშ დორხველ ფანიაქ, აფშარიდეფიშ დინასტიაქ, მიოდინუ არძა ტერიტორია, ხორასანს მადვალუ მორჩილ ოპალუეშ მოხ. 1750-იან წანეფს ზენდეფიშ ფანიაქ ირანიშ უკაბეტაშ ნორთშა კონტროლ ქაშეჸოთჷ ხეშა.{{Sfn|Baker|2005|ხს=13}} ზენდი გამაგეფს დუდ დღას ვაგმუცხადებჷნა „შაჰეფო“, თინეფ ირანიშ [[რეგენტი|რეგენტეფო]] მირჩქინუაფუდეს.{{Sfn|Baker|2005|ხს=13}}''{{Sfn|Perry|2000}}'' დუდშენო თინეფ ხეშუულებაშა პრეტენზიას აცხადენდეს სეფიან მარიონეტიშ, [[ისმაილ III]]-შ (გამაგენდჷ 1750–1773 წწ.) ჯოხოთ, მოგვიანეთ — ირანალ კათაშ ჯოხოთ.{{Sfn|Baker|2005|ხს=13}}''{{Sfn|Perry|2000}}'' ====ყაჯარეფიშ დინასტიაშ ეულა დო შხვაშ თურ ინოკათაფა==== [[ფაილი:Map Iran 1900-en.png|thumb|ირანი [[ყაჯარეფი]]შ გამაგალაშ თუდო XIX ოშწანურას.]] ყაჯარეფიშ დინასტიაქ ჭიე-ჭიეთ გეჭყანიერჷ, მუჟანსჷთ თინეფიაფშარიდეფს დო ზენდეფიშ დინასტიას ოლჷმუდეს ქიანაშ კონტროლიშო; თექ 1789 წანას [[აღა-მოჰამად-ხანი|აღა-მოჰამად-შაჰიშით]] დუდიშ გამაგეთ გჷმოცხადებათ გეთუ.{{sfn|Perry|1984}} აღა-მოჰამად-ხანქ 1794 წანას ზენდეფიშ დინასტია დამარცხჷ დო 1796 წანას ოფიციალურო ეშართჷ ხვისტაშა.{{Sfn|Baker|2005|ხს=13}}{{sfn|Perry|1984}} მორჩილ ხანიშ უკული, თიქ აფშარიდ შაჰროხ-შაჰი ოჭოფჷ დო გექთახჷ, ნამუთ ირანიშ ართ გამაგეშ თუდო კჷნ აკოკათუას შანენდჷ.{{sfn|Perry|1984}} XIX ოშწანურას, ირანქ [[რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმეფი]]შ შედეგო [[კავკაცია]]ს შანულამ ტერიტორიეფ მიოდინუ [[რუსეთიშ იმპერია]]შ სარგოთ.{{Sfn|Dowling|2014|ხს=728–729}} თე ბორჯის, [[გოართოიანაფილი ომაფე|ბრიტანეთიქ]] [[ობჟათე ირანი]]ს ქაკათჷ, ანდანე რუსეთიშ ოორუეშე გაულას ქაწუდირთჷკო, ნამუთ ოშქურანჯი რდჷ [[ბრიტანეთიშ ინდოეთი]]შო.{{sfn|Amanat|2002}} ხეშუულებაშო ლჷმაშ, გოლოფაშ, ოფუტეშ მეურნობაშ პრიორიტეტეფიშ თირუაშ დო გლახა გამაგალაშ ფონს, მოხვადჷ [[სპარსეთიშ შქირენა (1870–1872)|სპარსეთიშ კაბეტ შქირენაქ (1870–1871)]]. თიშ უმუკუჯინალო, ნამჷ-და ღურელეფიშ ზუსტ მუდანობა უჩინებუ რე, შქირენაქ ირანიშ მახორობაშ შანულამ ნორთი ქეკიდინუ; იკოროცხუ, ნამჷ-და თეშ შედეგო მუსხირენ ოშობათ ვითოშშე ოთხ მილიონშა ირანალქ გოჭყორდჷ.<ref>{{cite journal |jstor=617680 |title=The Great Persian Famine of 1870–71 |first=Shoko |last=Okazaki |date=1 January 1986 |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London |volume=49 |issue=1 |pages=183–192 |doi=10.1017/s0041977x00042609 |s2cid=155516933}}</ref> ===XX ოშწანურა ირანიშ რევოლუციაშახ=== {{თარი|იმპერიულ სახენწჷფო ირანი{{!}}ფეჰლევიეფიშ ირანი}} ====კონსტიტუციური რევოლუცია დო ფეჰლევიეფიშ ეულა==== [[ფაილი:RezaShahBozorgTakhteJamshid32.jpg|thumb|[[რეზა-შაჰ ფეჰლევი]] [[მოჰამედ რეზა ფეჰლევი|მოჰამედ რეზა ფეჰლევწკჷმა]] ართო [[პერსეპოლისი]]ს]] 1905-შე 1911 წანაშა [[სპარსეთიშ კონსტიტუციურ რევოლუცია|სპარსეთიშ კონსტიტუციურ რევოლუციაქ]] ირანიშ პარლამენტიშ დორსხუაფა გჷმიჭანუ.<ref>{{Cite web |title=CONSTITUTIONAL REVOLUTION |url=https://www.iranicaonline.org/articles/constitutional-revolution-index/ |access-date=7 May 2025 |website=[[Encyclopaedia Iranica]] |language=en-US |archive-date=15 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415161440/https://www.iranicaonline.org/articles/constitutional-revolution-index/ |url-status=live}}</ref> [[სპარსეთიშ სახენწჷფო მინორთა (1921)|1921 წანაშ სახენწჷფო მინორთაშ]] უკული, ყაჯარეფიშ დინასტია [[ფეჰლევიეფი|ფეჰლევიეფიშ დინასტიაქ]] დოთირუ.<ref>{{Cite web |title=Pahlavi Dynasty |url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/pahlavi-dynasty |access-date=7 May 2025 |website=}}</ref> დინასტიაშ დჷმარსხუაფალ რდჷ [[რეზა-შაჰ ფეჰლევი|რეზა-შაჰი]], ნამუქჷთ დარსხჷ [[ავტორიტარიზმი|ავტორიტარულ თარობა]], ნამუთ აფასენდჷ [[ირანულ ნაციონალიზმი|ნაციონალიზმის]], [[მილიტარიზმი|მილიტარიზმის]], [[სეკულარიზმი ირანს|სეკულარიზმის]] დო [[ანტიკომუნიზმი|ანტიკომუნიზმის]], ნამუსჷთ წორო ძალამ კონწარ [[ცენზურა]] დო სახენწჷფო პროპაგანდა ალაჸუნდჷ.{{Sfn|Zirinsky|1992}} რეზა-შაჰიქ ანდა სოციალურ-ეკონომიკურ რეფორმა მანჯჷ, მაახალჷ არმია, სახენწჷფო ადმინისტრაცია დო ფინანსეფი.<ref name="Columbia_Encyclopedia">{{cite encyclopedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20090201151652/http://www.bartleby.com/65/re/RezaShah.html |url=http://www.bartleby.com/65/re/RezaShah.html |url-status=usurped |archive-date=1 February 2009 |encyclopedia=The Columbia Encyclopedia |edition=Sixth |orig-date=2001 |year=2007 |title=Reza Shah Pahlevi}}</ref> რეზა-შაჰი დახე 16 წანაშ გონწეხანს გამაგენდჷ ქიანას 1941 წანაშა, სოიშახ თის [[ბრიტანულ-სხუნუური მინოკათუა ირანშა |ბრიტანულ-სხუნუური მინოკათუაშ]] შედეგო ხვისტაშე [[აბდიკაცია|გინარინალქ]] აჸუნ. თიშ მოხუჯეეფშო, თიშ გამაგალაქ ქიანას მუღჷ „[[კანონი დო წესრიგი (პოლიტიკა)|კანონი დო წესრიგი]], დისციპლინა, ცენტრალურ ხეშუულება დო თეხანურ კომფორტი — სკოლეფი, მახინწალეფი, ავტობუსეფი, რადიო, კინოთეატრეფ დო ტელეფონეფი.“<ref name="Ervand, 2008 p.91">Ervand, ''History of Modern Iran'', (2008), p.91</ref> მარა, თიშ გამაგალა თაშნეშე იხასიათებუ მუჭოთ კორუმპირებულ [[პოლიციურ სახენწჷფო]], ნამუქჷთ ხვალე ჟიდოხურ მოდერნიზაცია უნარღელჸუ.<ref name="Ervand, 2008 p.91" /><ref>Richard W. Cottam, Nationalism in Iran, University of Pittsburgh Press, ISBN o-8229-3396-7</ref><ref>The Origins of the Iranian Revolution by Roger Homan. International Affairs, Vol. 56, No. 4 (Autumn, 1980), pp. 673–677.{{JSTOR|2618173}}</ref> ====მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა დო ოკუპაციაშ უკულიან ვასტაბილურობა==== ნორთობურო ნაცისტურ გერმანიაშით [[ოპერაცია ბარბაროსა|სხუნუეფიშ რსხუშათ მინოკათუაშ]] გეშა, ირანიშ თარობა ელუდჷ, ნამჷ-და გერმანია ლჷმას გიმორძგუანდჷ დო რუსეთ-ირანიშ ხურგას ჸონიერ ნძალას ქუდარსხუანდჷნ. ირანქ ივარუ ბრიტანეთიშ დო სხუნუეფიშ მოთხუალა მუშ ხურგეფშე გერმანიაშ მახორუეფიშ გუძაგებუდჷკონ. თეშ ოგამეთ, 1941 წანაშ მარაშინათუთას ჟირხოლო [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ მორსხუეეფი|მორსხუექ]] ირანშა გემშეჭკირჷ დო [[ინგლიშ-სხუნუური მინოკათუა ირანშა|მინიოკათუაშ]] ფარგანეფს ირანიშ დაღარ არმია ლექინას გიორჯგინეს. ირანქ სხუნუეფიშ რსხუშო მორსხუეეფიშ [[ლენდ-ლიზი]]შ მოხვარაშ თარ მაქდორო გინირთჷ. ღანკ რდჷ ირანიშ ნაფთობიშ ობადეშეფიშ თხილუა დო [[სპარსულ მაქდორი]]შ მეშქაშალათ მორსხუეეფშა მეჭირინაფეფიშ უნარღელჸუა. ირანი ოფიციალურო ნეიტრალურ სახენწჷფოთ სქიდუდჷ. ოკუპაციაშ მალობაშის რეზა-შაჰი ხვისტაშე გექთახუეს დო თინა თიშ ახალნორდ ქომოლსქუაქ, [[მოჰამედ რეზა ფეჰლევი|მოჰამედ რეზა ფეჰლევქ]] დოთირუ.<ref>Richard Stewart, ''Sunrise at Abadan: the British and Soviet invasion of Iran, 1941'' (1988).</ref> 1943 წანაშ [[თეირანიშ კონფერენცია]]ს, მორსხუეეფიშ „კაბეტ სუმელაქ“ — [[იოსებ სტალინი|იოსებ სტალინქ]], [[ფრანკლინ დელანო რუზველტი|ფრანკლინ რუზველტიქ]] დო [[უინსტონ ჩერჩილი|უინსტონ ჩერჩილქ]] — გიშაშკვეს თეირანიშ დეკლარაცია, ნამუთ ლჷმაშ უკულიან ირანიშ ზოხორინალაშ დო ხურგეფიშ გარანტიას ირზენდჷ.<ref>Louise Fawcett, "Revisiting the Iranian Crisis of 1946: How Much More Do We Know?." ''Iranian Studies'' 47#3 (2014): 379–399.</ref> ====მოსადიყი დო შაჰიშ გამაგალა==== {{ქოძირით თაშნეშე|ირანიშ სახენწჷფო მინორთა (1953)}} [[ფაილი:Jimmy Carter with King Hussein of Jordan the Shah of Iran and Shahbanou of Iran - NARA - 177332 04.jpg|thumb|[[მოჰამედ რეზა ფეჰლევი|შაჰი]] დო [[ფარაჰ ფეჰლევი|შაჰბანუ]] ააშ-იშ პრეზიდენტ [[ჯიმი კარტერი|ჯიმი კარტერწკჷმა]] დო იორდანიაშ მაფა [[ჰუსეინ I|ჰუსეინწკჷმა]] 1977 წანას]] 1951 წანას, პრემიერ-მინისტრ [[მოჰამედ მოსადიყი|მოჰამედ მოსადიყიშ]] თუდო, ირანიშ პარლამენტიქ ხონარ მეჩჷ ბრიტანეთიშ დორხველობაშა მიშმალჷ ნაფთობიშ ინდუსტრიაშ ნაციონალიზაციას, ნამუსჷთ [[აბადანიშ კრიზისი]]ქ მაჸუნჷ. ბრიტანეთიშ ჭიჭიხუაშ უმუკუჯინალო, ნამუთ ეკონომიკურ ბლოკადას ხოლო იკათუანდჷნ, ნაციონალიზაციაქ გეგჷნძორჷ. მოსადიყი ხეშუულებაშე 1952 წანას გექთახუეს, მარა პრემიერიშ ალმარინე კათაშ ეპონაშ გეშა შაჰიქ თინა კჷნე ბიწორას ქჷდარინუ. 1953 წანაშ მარაშინათუთას, [[ირანიშ იმპერიული გვარდია|იმპერიულ გვარდიაშ]] პოლკოვნიკ ნემათოლა ნასირიშ უგაღე ოურდუმე მინორთაშ ცადებაშ უკული, მოსადიყიქ შაჰი აძვილჷ კუნტა ხანით ემიგრაციაშა მიდურთუმუდჷკონ. 19 მარაშინათუთას, წჷმოძინელ [[ირანიშ სახენწჷფო მინორთა (1953)|სახენწჷფო მინორთას]] დუდს გეუდირთჷ მალათირუ გენერალქ [[ფაზლოლა ზაჰედი|ფაზლოლა ზაჰედიქ]], ნამუსჷთ ააშ (CIA)<ref name=BBC>{{cite news |title=CIA documents acknowledge its role in Iran's 1953 coup |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-23762970 |work=[[BBC News]] |access-date=20 August 2013 |archive-date=9 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309131918/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-23762970 |url-status=live}}</ref> დო ბრიტანეთი (MI6) ოხვარუდეს; თე ოპერაცია თე უჭყაფეფშო ჩინებულ რდჷ მუჭოთ „აიაქსი“ (Operation Ajax) დო „ბუტი“ (Operation Boot).<ref>{{cite book |last=Kinzer |first=Stephen |title=The Brothers: John Foster Dulles, Allen Dulles, and Their Secret World War |publisher=Times Books |location=New York |year=2013}}</ref> გინორთაქ, ნამუსჷთ წორო ალაჸუნდჷ „უჩა პროპაგანდაშ“ კამპანია მოსადიყიშ მეხჷ<ref>{{Cite journal |last=Gölz |first=Olmo |date=1 January 2019 |title=Gölz "The Dangerous Classes and the 1953 Coup in Iran: On the Decline of 'lutigari' Masculinities." In Crime, Poverty and Survival in the Middle East and North Africa: The 'Dangerous Classes' since 1800. Edited by Stephanie Cronin, 177–90. London: I.B. Tauris, 2019. |url=https://www.academia.edu/40997855 |journal=Crime, Poverty and Survival in the Middle East and North Africa}}</ref> — მოსადიყი აძვილჷ პოსტ ქუდუტებუდჷკონ. მოსადიყი ოჭოფეს დო ქიანაშ ღალატიშ ბრალებათ გასამარეს. დჷნაშებუშ დანტკიცებაშ უკული, თის მუშ ფანიაშ ბაბათის დინოხხვილიშუა ქემუსაჯეს, თიშ მინისტრეფიშ კაბინეტიშ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრი, [[ჰოსეინ ფატემი]] — დორხვეს. [[ფაზოლა ზაჰედი|ზაჰედიქ]] მოსადიყი დოთირუ დო შაჰიშ პოზიციაშ ინორაბუ, გიშაკერზაფილო [[ირანიშ ერუანულ ფრონტი|ერუანულ ფრონტშე]] დო კომუნისტურ [[ირანიშ ოკათე პარტია|თუდეშ პარტიაშე]] ქუდიჭყჷ. თი ბორჯიშე რევოლუციაშა, ირანი იგამაგებუდჷ მუჭოთ ავტოკრატია შაჰიშ თუდო, ამერიკაშ ჸონიერ ხუჯიშ დოკინათ. ირანქ ქუდიჭყჷ ეკონომიკური, სოციალური, აგრარულ დო ადმინისტრაციულ რეფორმეფ ქიანაშ მოდერნიზაციაშ სამანჯელით, ნამუსჷთ [[ჩე რევოლუცია]]ქ ქიგიადჷ ჯოხოთ. ანდა ისლამურ ლიდერ აკრიტიკენდჷ თე ინიციატივეფს დო დიხაშ რეფორმას მესვარილ შედეგეფ უღუდჷ.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/White-Revolution |title=White Revolution (Iran) | History, Significance, & Effects | Britannica |website=Encyclopædia Britannica |access-date=3 December 2022}}</ref> 1978 წანაშო, შაჰიქ ირანალ კათას არძაშე უმოსო ქეკაჯოგჷ. ირდღარ დემონსტრაციეფქ რეგიონს ვასტაბილურობა მუღჷ დო შაჰიქ ოპოზიციაშ გაჩემებელო ოურდუმე დგომარობა გეგმოაცხადჷ. მუჟანსჷთ ოშობათ ვითოშ პროტესტანტ კჷნე აგჷნძორენდუ გიშულასჷნ, უშქურანჯობაშ ნძალეფქ კათას ჸოთამა ქჷდუჭყეს, ნამუქჷთ ისტორიაშა [[უჩა ობიშხა (1978)|უჩა ობიშხაშ]] ჯოხოთ გემშართჷ.<ref>{{Cite web |title=The Hostage Crisis, 30 Years On |url=http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/11/30-years-after-the-hostage-crisis.html |access-date=4 July 2025 |website=FRONTLINE - Tehran Bureau |language=en}}</ref> === ისლამურ რევოლუცია === {{თარი|ირანიშ ისლამურ რევოლუცია}} [[ფაილი:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|thumb|upright=.7|აიათოლა [[რუჰოლა ხომეინი|ხომეინი]] ირანშა ირთუ საფრანგეთშე 14-წანიან გინოხორუაშ უკული, 1979 წანაშ 1 ფურთუთას.]] შაჰიშ მეხჷ პროტესტეფს ქიანაშ მახორობაშ 10%-შე უმოს ოკათუდჷ; რევოლუციეფშო ოშა-გოშა რე, მუჟანსჷთ ქიანაშ მახორობას 1%-ით ოკათუანსჷნ.<ref>{{Cite journal |last=Kurzman |first=Charles |year=2003 |title=The Qum Protests and the Coming of the Iranian Revolution, 1975 and 1978 |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0145553200012554/type/journal_article |journal=Social Science History |language=en |volume=27 |issue=3 |pages=287–325 |doi=10.1017/S0145553200012554 |issn=0145-5532}}</ref> შაჰიშ მეხჷ გადაჩხირება თიშმაიდა რდჷ, ნამჷ-და სეკულარულ დო მეკვარჩხანე ბუნეფქჷთ ხუჯ დუკინეს [[რუჰოლა ხომეინი|აიათოლა რუჰოლა ხომეინის]], რევოლუციაშ ლიდერს, თიშ უმუკუჯინალო, ნამჷ-და თიშ პოლიტიკურ პოზიციეფშე ნამთინს ვეგმირთუნდესჷნ.<ref>{{Cite book |last=Milani |first=Abbas |title=The Shah |date=2024 |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-0-230-34038-1 |edition=1st |location=New York}}</ref> ჸონიერ ჭიჭიხიშ თუდო, შაჰიქ საბოლათ ირანშე ინტჷ დო მუშ მოღალობეფი ობორჯეთ [[რეგენტეფიშ სხუნუ (ირანი)|რეგენტეფიშ სხუნუს]] გეგნოჩჷ, სოიშახ ახალ თარობა ვეგმიქიმინუდჷნ.<ref name = "Chamber">{{Cite web |title=History of Iran: Islamic Revolution of 1979 |url=https://www.iranchamber.com/history/islamic_revolution/islamic_revolution.php |access-date=16 March 2023 |website=Iran Chamber |archive-date=21 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021153717/http://www.iranchamber.com/history/islamic_revolution/islamic_revolution.php |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |year=2018 |orig-date=1998 |title=The Iranian Revolution |url=http://www.fsmitha.com/h2/ch29ir.html |access-date=16 March 2023 |last=Smitha |first=Frank E. |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010233759/http://www.fsmitha.com/h2/ch29ir.html |archive-date=10 October 2016}}</ref> [[შაპურ ბახტიარი|შაპურ ბახტიარქ]], სხუნუშ მადუდექ, ხომეინის გინოხორუაშე დორთა მიარზჷ. მარა, დორთაშ უკულ ხომეინიქ პირობა ქიმეჩჷ კათას, ნამჷ-და ბახტიარიშ ობორჯე თარობას დამარცხენდჷ დო აცხადენდჷ, ნამჷ-და ალურდჷ დემოკრატიულ გიშაგორუეფსჷნ. ჟირხოლო ფრაქციაშ შქას ნძალობუაქ ქჷდიჭყჷ, ნამუქჷთ საბოლათ ბახტიარ აძვილჷ ირანშე ფულირო უნტებუდჷკონ. 1979 წანაშ 31 მელახის მანჯაფილქ იუ [[ირანიშ ისლამური რესპუბლიკაშ რეფერენდუმი (1979)|რეფერენდუმქ]] თიშ გეშა, ოკო გინორთელედჷკო დო ვარი ქიანა მონარქიაშე [[ისლამური რესპუბლიკა|ისლამურ რესპუბლიკაშა]]. რეფერენდუმქ დედასტურჷ ხონარეფიშ 99,31%-ით. თექ ქჷდავალუ [[კონსტიტუციაშ საბოლა გინოჯინაშ ასამბლეა|ასამბლეაშ]] გოჭყაფა დო ახალ [[თეოკრატია|თეოკრატიულ]] კონსტიტუციაშ შემუშება, ნამუშ შედეგო ხომეინიქ 1979 წანაშ ქირსეთუთას ირანიშ [[ირანიშ უჟინაშ ლიდერი|უჟინაშ ლიდერო]] გინირთჷ. ირანიშ მოდერნიზებული, კაპიტალისტურ ეკონომიკა პოპულისტურ ისლამურ ეკონომიკურ დო კულტურულ პოლიტიკათ დითირჷ. ინდუსტრიეფქ ნაციონალიზებულქ იჸუ, კანონეფქ დო სკოლეფქ [[რჩქინაშ ისლამიზაცია|გეისლამჷ]], [[ბჟადალური ოქიანუ|ბჟადალურ გაულაქ]] ვარებულქ იჸუ.<ref name="Britannica Khomeini">{{Cite encyclopaedia |url=https://www.britannica.com/biography/Ruhollah-Khomeini |title=Ruhollah Khomeini |encyclopedia=[[Britannica]] |last=Afari |first=Janet |date=19 May 2023 |access-date=21 May 2025 |archive-date=22 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422012154/https://www.britannica.com/biography/Ruhollah-Khomeini |url-status=live}}</ref> ====ხომეინი, ირან-ერაყიშ ლჷმა დო ხეშუულებაშ გინულა==== {{ქოძირით თაშნეშე|ირანიშ რევოლუციაშ შედეგეფი|ირან-ერაყიშ ლჷმა}} [[ფაილი:Chemical weapon1.jpg|thumb|ირანალ ჯარიშკოჩ აირწინაღით [[ირან-ერაყიშ ლჷმა]]შ ბორჯის]] ხეშუულებაშე ჩათხინაფილ შაჰიქ, კიბოშ ოკურნალებერო ააშ-შა მიდართჷ თიშ უკული, მუთ შხვა ქიანეფქ თიშ მეღებაშე იუარესჷნ. რევოლუციაშ ალმარინეეფს ოშქურჷდეს, ნამჷ-და თენა შაჰიშ გამაგალაშ რესტავრაციაშო მანჯაფილჷ სახენწჷფო გინორთაშ პირველ ბიჯგ რდჷნ. 1979 წანაშ 4 გიორგობათუთას, ირანალ სტუდენტეფქ [[ამერიკალ ჭკორეფიშ ეშაჸოთამა ირანს|ააშ-იშ საჸენჯოშ პერსონალ ჭკორო ქაშეჸოთეს]] დო საჸენჯოს „თხობელეფიშ ოგვაჯე“ ქუგიოდვეს.<ref name="carterpbs">[https://www.pbs.org/wgbh/amex/carter/sfeature/sf_hostage.html PBS, American Experience, Jimmy Carter, "444 Days: America Reacts"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110119224031/https://www.pbs.org/wgbh/amex/carter/sfeature/sf_hostage.html |date=19 January 2011}}. Retrieved 1 October 2007</ref> 52 ჭკორი 444 დღაშ გონწეხანს, 1981 წანაშ ღურთუთაშა ჸუნდეს ჭკორო.<ref>''Guests of the Ayatollah: The Iran Hostage Crisis: The First Battle in America's War with Militant Islam'', Mark Bowden, p. 127, 200</ref> 1980-შე 1983 წანაშა [[ირანიშ კულტურულ რევოლუცია|ირანიშ კულტურულ რევოლუციაშ]] ბორჯის, ისლამურ ღებეფიშ ოპოზიცია „მოჯალაგეს“<ref name="z079">{{cite journal | last=Razavi | first=Reza | title=The Cultural Revolution in Iran, with Close Regard to the Universities, and its Impact on the Student Movement | journal=Middle Eastern Studies | volume=45 | issue=1 | date=2009 | issn=0026-3206 | doi=10.1080/00263200802547586 | pages=1–17 | url=http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00263200802547586 | access-date=2026-02-27}}</ref>, თინეფს შქას [[ირანიშ ჸვილუა-ჟილიტუეფი (1981-1982)|ირანიშ ჸვილუა-ჟილიტუეფიშ]] მეშქაშალათ.<ref name="b372">{{cite journal | last=Nasiri | first=Shahin | title=Clerical Sovereignty and its Absolute Others: Religious Genocide in Iran | journal=Journal of Genocide Research | date=2025 | issn=1462-3528 | doi=10.1080/14623528.2025.2566533 | pages=1–25 | url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2025.2566533 | access-date=2026-02-27}}</ref> ერაყიშ ლიდერ [[სადამ ჰუსეინი|სადამ ჰუსეინქ]] ქეშეცადჷ რევოლუციურ არეულობათ, ირანიშ არმიაშ სიდაღარეთ დო რევოლუციაშ ბჟადალურ თარობეფიშ მეხჷ ანტაგონიზმით ქურგებუაფუდჷკონ. 1980 წანაშ 22 ეკენიას, ერაყიშ არმიაქ [[ერაყიშ მინოკათუა ირანშა|ირანს გემნაკათჷ]] [[ხუზესტანიშ ოსტანი|ხუზესტანიშ]] განშე, ნამუქჷთ [[ირან-ერაყიშ ლჷმა]] გჷმიჭანუ. გემანთხაფალქ რევოლუციურ ირანშო ულებურ რდჷ. თიშ უმუკუჯინალო, ნამჷ-და ჰუსეინიშ ნძალეფქ დუდშენო წჷმი მიდართესჷნ, 1982 წანაშო ირანიშ ჯარეფქ ერაყიშ არმია კჷნე ერაყშა კინუკინეს. ხომეინქ ქეშეცადჷ [[რევოლუციაშ ექსპორტი|რევოლუციაშ ექსპორტ]] ბჟადალშა, ერაყშა მანჯებედჷკო, გიშაკერზაფილო თე ქიანაშ შიიტურ არაბულ უმენტაშობაშა. ლჷმა 1988 წანაშა იგჷნძორებუდჷ, სოიშახ ხომეინიქ „მოჟღამარელ ბარზემ ვაშუნ“ (drank the cup of poison) დო გოეროშ შქამალობათ ზე ვადოდჷნ.<ref>{{Cite news |last=Blair |first=David |date=18 June 2025 |title=Deep in a bunker, Iran's supreme leader faces a dilemma: Must he drink his cup of poison? |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/06/18/will-iran-supreme-leader-drink-his-cup-of-poison/ |access-date=4 July 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> ლჷმაქ, ნამუქჷთ 1988 წანას უგაღეთ გეთჷნ, დოხოლაფირო 500,000 ადამიერ ქეკიჭყვიდჷ.<ref>{{cite encyclopedia |title=Iran–Iraq War |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/event/Iran-Iraq-War |access-date=2 September 2021 |archive-date=30 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830211148/https://www.britannica.com/event/Iran-Iraq-War |url-status=live}}</ref> ლჷმაშ ბორჯის, სადამი ფართოთ გჷმირინუანდჷ [[ერაყიშ ქიმიურ ანჯარიშ პროგრამა|ქიმიურ ანჯარს]] ირანალეფიშ მეხჷ.<ref>{{cite web |last1=Harris |first1=Shane |last2=Aid |first2=Matthew M. |url=https://foreignpolicy.com/2013/08/26/exclusive-cia-files-prove-america-helped-saddam-as-he-gassed-iran/ |title=Exclusive: CIA Files Prove America Helped Saddam as He Gassed Iran |work=[[Foreign Policy]] |date=26 August 2013 |access-date=7 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915042349/http://www.foreignpolicy.com/articles/2013/08/25/secret_cia_files_prove_america_helped_saddam_as_he_gassed_iran?page=0%2C2 |archive-date=15 September 2014 |url-status=live}}</ref> ====ხამენეიშ ეპოქა==== {{ქოძირით თაშნეშე|ირანიშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფიშ საპროტესტო აქციეფი (2009){{!}}ირანიშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფიშ საპროტესტო აქციეფი 2009|ირანიშ გვირზილურ აპიჯაფა|ყასემ სოლეიმანიშ ჸვილუა|მაჰსა ამინიშ საპროტესტო აქციეფი|ირან-ისრაელიშ კონფლიქტი (2024){{!}}ირან-ისრაელიშ კონფლიქტი 2024|ირან-ისრაელიშ ლჷმა|ირანიშ საპროტესტო აქციეფი 2025–2026{{!}}ირანიშ საპროტესტო აქციეფი 2025-2026}} 1989 წანას, ღურაშახ, ხომეინიქ ქჷდარინუ 25-კოჩიან კონსტიტუციურ რეფორმაშ სხუნუ, ნამუქჷთ [[ალი ხამენეი]] გეჸვენჯ უჟინაშ ლიდერო ქჷდარინუ დო ირანიშ კონსტიტუციაშა თირუეფ მიშეღჷ.<ref>Abrahamian, ''History of Modern Iran'', (2008), p.182</ref> მართალ რე, ხამენეის ორკუდჷ ხომეინიშ „ქარიზმა დო შურიელ ავტორიტეტი“, მარა თიქ აკოქიმინჷ ალმარინეეფიშ რშვილ აკოანჯარაფილ ნძალეფს დო ეკონომიკურო ჸონიერ [[ბონიადი|რელიგიურ ფონდებს]].<ref>"Who's in Charge?" by Ervand Abrahamian ''London Review of Books'', 6 November 2008</ref> [[ფაილი:Ayatollah Ali Khamenei at the Great Conference of Basij members at Azadi stadium October 2018 033.jpg|thumb|ალი ხამენეი [[ბასიჯი]]შ მაკათურეფიშ კაბეტ კონფერენციას [[აზადიშ სტადიონი|აზადიშ სტადიონს]], 2018 წანაშ გჷმათუთა]] პრეზიდენტ [[აქბარ ჰაშემი რაფსანჯანი|აქბარ რაფსანჯანქ]] კონცენტრაცია აკეთჷ ბიზნეს-ორიენტირებულ პოლიტიკაშა ეკონომიკაშ აკოდგინალუაშო, რევოლუციაშ იდეოლოგიაშ აკორცუაფაშ უმუშო. თინა ხუჯის უკინანდჷ დუდიშულ ბაზარს, სახენწჷფო ხერეჭუაშ პრივატიზაციას დო ერეფოშქარე დონეშა ზჷმიერ პოზიციას. 1997 წანას, რაფსანჯან ზჷმიერ [[ირანიშ რეფორმისტულ ყარაფი|რეფორმისტ]] [[მოჰამედ ხათამი|მოჰამედ ხათამქ]] დოთირუ, ნამუშ თარობა ალურდჷ ზიტყვაშ დუდიშულას, აზია დო ევრორსხუწკჷმა კონსტრუქციულ დიპლომატიურ რსხუეფს დო პოლიტიკას, ნამუთ ხეს უნწყუნდჷ დუდიშულ ბაზარს დო შხვაშ თურ ინვესტიციეფს. [[ირანიშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი (2005)|2005 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფქ]] ხეშუულებაშა კონსერვატორ პოპულისტ დო ნაციონალისტ კანდიდატ [[მაჰმუდ აჰმადინეჟადი]] მიჸონჷ. თინა ჩინებულ რდჷ მუშ რადიკალურ მეჯინეფით, გოგვირზილუათ დო [[მაჰმუდ აჰმადინეჟადი დო ისრაელი|ისრაელიშ]], [[საუდიშ არაბეთი]]შ, გოართოიანაფილ ომაფეშ, ააშ-იშ დო შხვა სახენწჷფოეფიშ მეხჷ ნტერულ მეჯინეფით. თინა რდჷ პირველ პრეზიდენტი, ნამუთ [[ისლამურ საკონსულტაციო ასამბლეა|პარლამენტიქ]] მიჭანჷ მუშ პრეზიდენტობაშა მერსხილ შეკითხირეფიშ ოგამალო.<ref>{{Cite news |date=5 June 2012 |title=Ahmadinejad critic Larijani re-elected Iran speaker |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-18328882 |access-date=10 May 2024 |work=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=10 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510171821/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-18328882 |url-status=live}}</ref> 2013 წანას პრეზიდენტო ცენტრისტ დო რეფორმისტ [[ჰასან რუჰანი]] გეგშაგორეს. თიქ ხე ქეშუნწყუ პიჯობურ დუდიშულას, ინფორმაციაშა ჭირინაფას დო გაუჯგუშჷ ოსურეფიშ ნებეფი. თიქ გაუჯგუშჷ დიპლომატიურ რსხუეფი აკორიგებაშა ორიენტირებულ ნაჭარეფიშ მეშქაშალათ.<ref>{{Cite news |last1=Borger |first1=Julian |last2=Dehghan |first2=Saeed Kamali |date=19 September 2013 |title=Hassan Rouhani sets out his vision for a new and free Iran |url=https://www.theguardian.com/world/2013/sep/19/hassan-rouhani-vision-iran-free |access-date=10 May 2024 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=12 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112101132/https://www.theguardian.com/world/2013/sep/19/hassan-rouhani-vision-iran-free |url-status=live}}</ref> [[ვენა]]ს 2015 წანას, ირან [[P5+1]] (გოეროშ უშქურანჯობაშ სხუნუშ იროიან მაკათურეფი + გერმანია) დო ევრორსხუშ შქას მეჭირინაფილქ იჸუ ართობურ ირიშმაკათურ [[ირანიშ გვირზილურ აპიჯაფა|გვირზილურ აპიჯაფაქ (JCPOA)]]. მორაგადეფიშ თარ ღანკ რდჷ [[გოეროშ უშქურანჯობაშ სხუნუშ რეზოლუცია 1929|ეკონომიკურ სანქციეფიშ]] მონწყუმა დო ოგამეთ ირანს [[გადინდარებულ ურანი|გადინდარებულ ურანიშ]] წარმოებაშ აკობორკუაქ ქეგიადვჷ.<ref>{{cite web |author=Kutsch, Tom |date=14 July 2015 |title=Iran, world powers strike historic nuclear deal |url=http://america.aljazeera.com/articles/2015/7/14/iran-world-powers-strike-historic-nuclear-deal.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715175516/http://america.aljazeera.com/articles/2015/7/14/iran-world-powers-strike-historic-nuclear-deal.html |archive-date=15 July 2015 |access-date=15 July 2015 |publisher=[[Al Jazeera]]}}</ref> 2018 წანას ააშ-იქ პრეზიდენტ [[დონალდ ტრამპი]]შ ხემანჯღვერობათ აპიჯაფაშე გიშართჷ დო ახალ სანქციეფ გემშეღჷ. თექ ეკონომიკურ პიჯალეფ გაუქვუ დო ირან გვირზილურ ანჯარიშ კარაბაშა ქიმიჸონჷ.<ref>{{Cite news |last=Brewer |first=Eric |date=25 June 2024 |title=Iran's New Nuclear Threat |url=https://www.foreignaffairs.com/iran/irans-new-nuclear-threat |access-date=2 July 2024 |work=Foreign Affairs |language=en-US |issn=0015-7120}}</ref> 2020 წანას, [[ისლამური რევოლუციაშ შანკეფიშ კორპუსი|IRGC]]-იშ გენერალ [[ყასემ სოლეიმანი]], ირანს მაჟირა არძაშე ჸონიერ ადამიერი,<ref>{{Cite web |date=4 January 2020 |title=U.S. killing of Iran's second most powerful man risks regional conflagration |url=https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-blast-soleimani-analysi/u-s-killing-of-irans-second-most-powerful-man-risks-regional-conflagration-idUSKBN1Z21TJ/ |website=[[Reuters]] |access-date=7 May 2024 |archive-date=18 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418120615/https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-blast-soleimani-analysi/u-s-killing-of-irans-second-most-powerful-man-risks-regional-conflagration-idUSKBN1Z21TJ/ |url-status=live}}</ref> ააშ-იქ [[ყასემ სოლეიმანიშ ჸვილუა|დოჸვილჷ]], ნამუქჷთ თინეფს შქას ჭირკინუას ქუმუძინჷ.<ref name="Roelants">Carolien Roelants, Iran expert of ''[[NRC Handelsblad]]'', in a debate on ''[[Buitenhof (TV series)|Buitenhof]]'' on Dutch television, 5 January 2020.</ref> [[ოპერაცია მოწამე სოლეიმანი|ირანქ ოგამეთ ერაყის ააშ-იშ ოჰეერეე ბაზეფს ქოროსქჷ]], ნამუთ ამერიკალეფიშ მეხჷ ბალისტიკურ რაკეტეფით მანჯაფილ არძაშე უკაბეტაშ გენთხაფა რდჷ;<ref>{{Citation |title=Never-before-seen video of the attack on Al Asad Airbase |date=28 February 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=lGP7hZQuTL0 |access-date=8 January 2024 |language=en |archive-date=23 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223104408/https://www.youtube.com/watch?v=lGP7hZQuTL0 |url-status=live}}</ref> 110-ქ ტვინიშ ტრავმულ დაღამაკება მიღჷ.<ref>{{Cite web |title=109 US troops diagnosed with brain injuries from Iran attack |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/2/10/109-us-troops-diagnosed-with-brain-injuries-from-iran-attack |access-date=7 April 2024 |publisher=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=7 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240407113740/https://www.aljazeera.com/news/2020/2/10/109-us-troops-diagnosed-with-brain-injuries-from-iran-attack |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pentagon admits 109 brain injuries in Iran attack |url=https://www.dw.com/en/109-us-service-members-were-injured-in-the-iran-missile-attack/a-52331039 |access-date=7 April 2024 |publisher=[[Deutsche Welle]] |language=en |archive-date=7 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240407113741/https://www.dw.com/en/109-us-service-members-were-injured-in-the-iran-missile-attack/a-52331039 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Starr |first=Barbara |date=10 February 2020 |title=Over 100 US troops have been diagnosed with traumatic brain injuries following Iran strike |url=https://www.cnn.com/2020/02/10/politics/traumatic-brain-injuries-iran-strike/index.html |access-date=7 April 2024 |publisher=[[CNN]] |language=en |archive-date=7 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240407113740/https://www.cnn.com/2020/02/10/politics/traumatic-brain-injuries-iran-strike/index.html |url-status=live}}</ref> 8 ღურთუთას, ირანიშ ისლამურ რევოლუციაშ შანკეფიშ კორპუსიქ გექთაჸოთჷ [[Ukraine International Airlines-იშ რეისი 752]], ნამუშ შედეგო 176 ომენოღალე პიჯიქ გოჭყორდჷ, ნამუსჷთ ედომუშამ ქიანას საპროტესტო აქციეფქ მაჸუნჷ. ერეფოშქარე გითოკვერუაშ უკულ თარობაქ აღიარჷ, ნამჷ-და ფურინჯ ჟიდოხი-ჰეერ რაკეტათ გითაჸათესჷნ.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-iran-crash/ukrainian-airplane-with-180-aboard-crashes-in-iran-fars-idUSKBN1Z70EL |title=Ukrainian airplane with 180 aboard crashes in Iran: Fars |date=8 January 2020 |work=Reuters |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108035747/https://www.reuters.com/article/us-iran-crash/ukrainian-airplane-with-180-aboard-crashes-in-iran-fars-idUSKBN1Z70EL |archive-date=8 January 2020 |access-date=8 January 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51077788 |work=BBC |title=Demands for justice after Iran's plane admission |date=11 January 2020 |access-date=11 January 2020}}</ref> რადიკალ კონსერვატორ [[იბრაჰიმ რაისი]]-ქ 2017 წანას გიშაგორუეფ წაგჷ, მარა [[ირანიშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი (2021)|2021 წანას]] კჷნე გიშართჷ დო რუჰანი დოთირუ.<ref>{{cite news |last1=Motamedi |first1=Maziar |title=Hardliner Raisi elected Iran's new president |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/6/19/raisi-wins-irans-presidential-election-amid-low-turnout |publisher=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=1 September 2021 |access-date=2 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210901094359/https://www.aljazeera.com/news/2021/6/19/raisi-wins-irans-presidential-election-amid-low-turnout |url-status=live}}</ref> რაისიშ გამაგალაშ ბორჯის ირანქ გააქტიურჷ ურანიშ გოდინდარება, ოცილუდჷ ერეფოშქარე ინსპექციეფს, ქაკათჷ შანხაიშ წოროხანდაშ ორგანიზაციას (SCO) დო BRICS-ის, [[ირანი დო რუსეთიშ მინოკათუა უკრაინაშა|ალურდჷ]] [[რუსეთიშ მინოკათუა უკრაინაშა|რუსეთიშ მინოკათუას უკრაინაშა]] დო აკანწყჷ რსხუეფ საუდიშ არაბეთწკჷმა. 2024 წანაშ პირელს ისრაელიშ სარაქეტო როსქუაქ დამასკოს მადვალუ ირანიშ საკონსულოშა, IRGC-იშ ურდუმმადუდე დოჸვილჷ.<ref>{{Cite web |title=Several killed in Israeli strike on Iranian consulate in Damascus |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/1/several-killed-in-israeli-strike-on-iranian-consulate-in-damascus-reports |access-date=1 May 2024 |publisher=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=30 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240430180537/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/1/several-killed-in-israeli-strike-on-iranian-consulate-in-damascus-reports |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 April 2024 |title=Israeli strike on Iran's consulate in Syria killed 2 generals and 5 other officers, Iran says |url=https://apnews.com/article/israel-syria-airstrike-iranian-embassy-edca34c52d38c8bc57281e4ebf33b240 |access-date=1 May 2024 |website=[[AP News]] |language=en |archive-date=19 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419075609/https://apnews.com/article/israel-syria-airstrike-iranian-embassy-edca34c52d38c8bc57281e4ebf33b240 |url-status=live}}</ref> ირანქ ოგამეთ უპილოტო ოფურჷნალ აპარატეფით (UAV), სუამ დო ბალისტიკურ რაკეტეფით ქოროსქჷ; 9 რაკეტაქ ისრაელს ქუმოხვადჷ.<ref>{{Cite news |author=Jack Dutton |date=15 April 2024 |title=How Iran's attack on Israel is disrupting air traffic |url=https://www.al-monitor.com/originals/2024/04/how-irans-attack-israel-disrupting-air-traffic |access-date=1 May 2024 |language=en |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174027/https://www.al-monitor.com/originals/2024/04/how-irans-attack-israel-disrupting-air-traffic |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Toossi |first=Sina |date=2 May 2024 |title=Iran Has Defined Its Red Line With Israel |url=https://foreignpolicy.com/2024/04/18/iran-has-defined-its-red-line-with-israel/ |access-date=1 May 2024 |website=Foreign Policy |language=en-US |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174027/https://foreignpolicy.com/2024/04/18/iran-has-defined-its-red-line-with-israel/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 April 2024 |title=What was in wave of Iranian attacks and how were they thwarted? |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68811273 |access-date=1 May 2024 |language=en-GB |archive-date=14 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414091527/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68811273 |url-status=live}}</ref> თენა რდჷ ისტორიას დრონეფით მანჯაფებულ არძაშე უკაბეტაშ გენთხაფა,<ref>{{Cite web |title=The largest drone attack in history |url=http://iranpress.com/aliaspage/277652 |access-date=1 May 2024 |website= |language=en}}</ref> უკაბეტაშ რაკეტულ გენთხაფა ირანიშ ისტორიას,<ref>{{Cite web |last=Motamedi |first=Maziar |title='True Promise': Why and how did Iran launch a historic attack on Israel? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/14/true-promise-why-and-how-did-iran-launch-a-historic-attack-on-israel |access-date=1 May 2024 |publisher=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=14 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414145020/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/14/true-promise-why-and-how-did-iran-launch-a-historic-attack-on-israel |url-status=live}}</ref> თიშ პირველ ბონ გენთხაფა ისრაელშა<ref>{{Cite web |date=13 April 2024 |title=Iran launches first-ever direct attack on Israel |url=https://abc7ny.com/israel-gaza-live-updates-iran-launches-dozens-of-drones-in-retaliatory-strike/14656640/ |access-date=1 May 2024 |website=ABC7 New York |language=en |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174027/https://abc7ny.com/israel-gaza-live-updates-iran-launches-dozens-of-drones-in-retaliatory-strike/14656640/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 April 2024 |title=How Israel could respond to Iran's drone and missile assault |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20240418-how-israel-could-respond-to-iran-s-drone-and-missile-assault |access-date=1 May 2024 |publisher=[[France 24]] |language=en |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174029/https://www.france24.com/en/middle-east/20240418-how-israel-could-respond-to-iran-s-drone-and-missile-assault |url-status=live}}</ref> დო პირველი შვანი 1991 წანაშ უკული, მუჟანსჷთ ისრაელს ბონას ქეგიანთხჷ სახენწჷფოქჷნ.<ref>{{Cite news |last=Johny |first=Stanly |date=14 April 2024 |title=By attacking Israel, Iran turns shadow war into direct conflict |url=https://www.thehindu.com/news/international/analysis-three-takeaways-from-irans-attack-on-israel/article68064678.ece |access-date=1 May 2024 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-date=14 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414203401/https://www.thehindu.com/news/international/analysis-three-takeaways-from-irans-attack-on-israel/article68064678.ece |url-status=live}}</ref> 2024 წანაშ მესის რაისიქ [[ვარზაყანიშ ვერტფურინჯიშ კატასტროფა|ვერტფურინჯიშ კატასტროფას]] დოღურჷ,<ref>{{cite news |title=Who died alongside Iran's President Raisi in the helicopter crash? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/20/who-died-alongside-irans-president-raisi-in-the-helicopter-crash |publisher=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=19 May 2024 |access-date=2 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519213002/https://apnews.com/article/helicopter-iran-raisi-crash-azerbaijan-3ef9fe5772fb06f6d9dcc371b115923f |url-status=live}}</ref> ნამუსჷთ [[ირანიშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი (2024)|საპრეზიდენტო გიშაგორუეფქ]] მაჸუნჷ, სოდეთ რეფორმისტ დო ჸოფირ სინთელუანობაშ მინისტრ [[მასუდ ფეზეშქიანი]] გეგშაგორეს.<ref>{{Cite web |date=6 July 2024 |title=Masoud Pezeshkian, a heart surgeon who rose to power in parliament, now Iran's president-elect |url=https://apnews.com/article/iran-presidential-runoff-election-masoud-pezeshkian-profile-a07e9921fa8c25b1a05333e128c03916 |access-date=6 July 2024 |website=[[AP News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Fassihi |first1=Farnaz |last2=Vinograd |first2=Cassandra |date=6 July 2024 |title=Reformist Candidate Wins Iran's Presidential Election |url=https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |access-date=6 July 2024 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706034614/https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |url-status=live}}</ref> გჷმათუთას ირანქ ისრაელშა 180 ბალისტიკურ რაკეტა გოუტუ ისმაილ ჰანიეშ, ჰასან ნასრალაშ დო აბას ნილფორუშანიშ ჸვილუაშ ოგამეთ. ისრაელქ ირანიშ ოურდუმე ობიექტეფს [[ისრაელიშ გენთხაფა ირანშა (2024წანაშ გჷმათუთა)|ქოროსქჷ]].<ref>{{cite news |title=What we know about Israel's attack on Iran |url=https://www.bbc.com/news/articles/cgr0yvrx4qpo |work=[[BBC News]] |archive-date=27 October 2024 |access-date=31 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241027231243/https://www.bbc.com/news/articles/cgr0yvrx4qpo |url-status=live}}</ref> 2025 წანაშ მესის ირანიშ თარობაქ ზოჯჷ ირანს მახორუ დოხოლაფირო ოთხ მილიონ [[ავღანურ დიასპორა|ავღანარ მიგრანტიშ]] დო ნანტებუშ (ტოლვილეფიშ) მასობურ დეპორტაცია.<ref>{{cite news |title=Iran tells millions of Afghans to leave or face arrest on day of deadline |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/6/iran-tells-millions-of-afghans-to-leave-or-face-arrest-on-day-of-deadline |publisher=Al Jazeera |date=6 July 2025}}</ref> [[ფაილი:تقدیم پیام پادشاه عربستان به رهبر انقلاب 07.jpg|thumb|აიათოლა [[ალი ხამენეი]] [[საუდიშ არაბეთი]]შ დუდთხილუაშ მინისტრ [[ხალიდ ბინ სალმან ალ საუდი|ხალიდ ბინ სალმანწკჷმა]] დო გენერალ-მაიორ [[მოჰამედ ბაღერი|მოჰამედ ბაღერიწკჷმა]] ართო, 2025 წანაშ 17 პირელი]] ირანიშ თარ მორსხუეეფიშ დო პროქსი-ნძალეფიშ ([[აწორინალაშ ლირე|აწორინალაშ ლირე]]) დოდაღარაფაქ 2023 წანაშე ირანიშ თარობა დადაღარჷ დო იზოლირებულ ქჷდიტუ.<ref>{{Cite news |title=Iran's leader hopes America can save his faltering regime |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2025/05/01/irans-leader-hopes-america-can-save-his-faltering-regime |access-date=25 May 2025 |newspaper=[[The Economist]] |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2024 |title=Iran in a 'position of unprecedented weakness' after the fall of Assad in Syria |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20241209-iran-position-unprecedented-weakness-after-fall-of-assad-syria-proxies-hezbollah-middle-east |access-date=25 May 2025 |publisher=[[France 24]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 March 2025 |title=The fall of Assad has exposed the extent of the damage to Iran's axis of resistance |url=https://www.chathamhouse.org/2024/12/fall-assad-has-exposed-extent-damage-irans-axis-resistance |access-date=25 May 2025 |website=Chatham House |language=en}}</ref> 2025 წანაშ დაჭყაფუშო ირანი ბიწორას აგინძორენდჷ მუშ გვირზილურ პროგრამას.<ref>{{Cite news |last=Barnes |first=Joe |date=31 January 2025 |title=Iran 'secretly building nuclear missiles that can hit Europe' |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/01/31/iran-nuclear-warhead-europe-revolutionary-guard-north-korea/ |access-date=28 April 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> ექსპერტეფქ გათხილეს, ნამჷ-და თეჯგურა აქტივობა გინმიშჷ ირნერ ომენოღალე გამართებას.<ref name="Economist20250128">{{Cite news |title=Iran's alarming nuclear dash will soon test Donald Trump |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2025/01/28/irans-alarming-nuclear-dash-will-soon-test-donald-trump |access-date=23 February 2025 |newspaper=[[The Economist]] |issn=0013-0613}}</ref> ირანქ დო ააშ-ქ [[ირან-ამერიკაშ მორაგადეფი (2025–2026)|ახალ გვირზილურ აპიჯაფაშო მორაგადეფი]] ქჷდიჭყეს, მარა უგაღეთ. მანგის გოეროშ ატომურ ენერგიაშ ერეფოშქარე სააგენტოქ (IAEA) დადგინჷ, ნამჷ-და ირან ვარსულენდჷ გვირზილურ ვალვალუეფს;<ref name="Euronews20250612">{{Cite web |title=UN nuclear watchdog finds Iran in non-compliance with its obligations |url=https://www.euronews.com/2025/06/12/un-nuclear-watchdog-finds-iran-in-non-compliance-with-nuclear-obligations |access-date=12 June 2025 |website=Euro News |date=12 June 2025}}</ref> ოგამეთ ირანქ ახალ გოდინდარაფაშ ობიექტიშ ექსპლუატაცია გეგმოაცხადჷ.<ref name="CNN20250612">{{Cite web |last1=Salem |first1=Mostafa |last2=Pleitgen |first2=Frederik |date=12 June 2025 |title=Iran threatens nuclear escalation after UN watchdog board finds it in breach of obligations |url=https://www.cnn.com/2025/06/12/middleeast/iran-threatens-nuclear-escalation-iaea-intl |access-date=12 June 2025 |publisher=[[CNN]] |language=en}}</ref> 2025 წანაშ 13 მანგის ისრაელქ სარაკეტო როსქუეფ მანჯჷ ედომუშამ ირანშა, გვირზილურ ობიექტეფშა დო ირანიშ ოურდუმე დუდალაშ უმაღალაშ მაკათურეფ გოჭყვიდჷ.<ref>{{Cite news |last1=Shotter |first1=James |last2=Sevastopulo |first2=Demetri |last3=England |first3=Andrew |last4=Bozorgmehr |first4=Najmeh |date=13 June 2025 |title=Israel launches air strikes against Iran commanders and nuclear sites |url=https://www.ft.com/content/46b1a363-c805-4800-abbf-6b47b9602ef2 |access-date=13 June 2025 |work=Financial Times}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Fassihi |first1=Farnaz |last2=Nauman |first2=Qasim |last3=Boxerman |first3=Aaron |last4=Kingsley |first4=Patrick |last5=Bergman |first5=Ronen |date=13 June 2025 |title=Israel Strikes Iran's Nuclear Program, Killing Top Military Officials: Live Updates |url=https://www.nytimes.com/live/2025/06/12/world/israel-iran-us-nuclear |access-date=13 June 2025 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ირანქ რაკეტული როსქუეფით უგამჷ, ნამუსჷთ თინეფს შქას ბონ [[ვითოჟირდღამ ლჷმა|კონფლიქტიქ]] მაჸუნჷ. 22 მანგის [[ააშ-იშ გენთხაფეფი ირანიშ გვირზილურ ობიექტეფშა|ააშ-იქ ირანიშგვირზილურ ობიექტეფს ქოროსქჷ]];<ref>{{Cite news |date=22 June 2025 |title=Trump says US has attacked three nuclear sites in Iran |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/21/trump-us-nuclear-strikes-iran |access-date=22 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ირანქ ოგამეთ [[ირანიშ გენთხაფეფი ალ-უდეიდიშ ოჰეერე ბაზაშა|ყატარს ააშ-იშ ბაზეფს რაკეტეფ ქოროსქჷჷ]]. 24 მანგის ისრაელქ დო ირანქ ააშ-იშ დაჩემებულ მოთხუალათ დაზებაშენ აპიჯეს.<ref>{{Cite news |date=23 June 2025 |title=Trump says Iran and Israel agree to a ceasefire |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/trump-says-iran-israel-agree-ceasefire-2025-06-23/ |access-date=23 June 2025 |work=[[Reuters]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://apnews.com/article/trump-iran-israel-ceasefire-agreement-terms-b5fc5cc8a8c32b4899646130b496798a |title=A whirlwind 48 hours: How Trump's Israel-Iran ceasefire agreement came together |date=24 June 2025 |website=AP News}}</ref> 2025 წანაშ ქირსეთუთაშე ირანიშ ნოღეფს მასობურ დემონსტრაციეფი [[ირანიშ საპროტესტო აქციეფი (2025–2026)|მიშჷ]], ნამუთ ისლამურ რესპუბლიკაშ გითოხუაფა ითხინდეს, ნამუთ გჷმიჭანუ [[ირანიშ ეკონომიკურ კრიზისი|ეკონომიკურ კრიზისიქ]].<ref>{{Cite news |last1=Parent |first1=Deepa |last2=Christou |first2=William |date=31 December 2025 |title='We want the mullahs gone': economic crisis sparks biggest protests in Iran since 2022 |url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/31/we-want-the-mullahs-gone-economic-crisis-sparks-biggest-protests-in-iran-since-2022 |access-date=1 January 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> 2026 წანაშ მუნაჩემეფით, „Iran International-იშ“ ფასებათ, ინტერნეტიშ გოთიშუაშ ([[ირანიშ ინტერნეტ ბლოკადა (2026)|ინტერნეტ-ბლოკადა]]) ფონს არძაშ უკულაშ 12,000 პროტესტანტ დოჸვილეს, ანდანე უშქურანჯობაშ ნძალეფქ დემონსტრანტეფიშ მეხჷ ჸოთამა ქიდიჭყეს.<ref name="2000killed">{{cite news |date=10 January 2026 |title=Mass killings reported as security forces use live fire on Iran protesters |url=https://www.iranintl.com/en/202601103903 |access-date=10 January 2026 |publisher=Iran International}}</ref><ref>{{cite web |last=Sparks |first=John |date=9 January 2026 |title=Iran's leaders facing most serious threat since 1979 revolution |url=https://news.sky.com/story/irans-leaders-facing-most-serious-threat-since-1979-revolution-13492604 |access-date=9 January 2026 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>https://www.iranintl.com/en/202601130145</ref> 2026 წანაშ ფასებეფით, [[ირანიშ მასობური ჸვილუეფი (2026)|2026 წანაშ ჸვილუეფს]] არძაშ უკულაშ 16,500 ადამიერქ გოჭყორდჷ დო დო 330,000 — დიჭყოლჷ<ref>{{Cite web |last=Lamb |first=Christina |date=17 January 2026 |title=Iran report says 16,500 dead in 'genocide under digital darkness' |url=https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/iran-young-protesters-news-nsdztp5t2 |access-date=18 January 2026 |website=The Sunday Times |language=en}}</ref> 2026 წანაშ 28 ფურთუთას, [[ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი|ააშ]]-იქ დო [[ისრაელი|ისრაელქ]] კოორდინირებულ ოურდუმე [[ისრაელ-ამერიკაშ გენთხაფეფი ირანშა (2026)|გენთხაფეფ]] მანჯეს ირანიშ ისლამურ რესპუბლიკაშ ანდა ოღანკეშა, ნამუქჷთ თეირან დო ააშ-ისრაელიშ ალიანსის შქას შანულამ ესკალაცია გჷმიჭანუ.<ref>{{Cite news |last=Liptak |first=Kevin |last2=Ebrahim |first2=Nadeen |last3=Liebermann |first3=Oren |date=2026-02-28 |title=US carrying out strikes against Iran, three US officials say |url=https://edition.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl |access-date=2026-02-28 |work=[[CNN]]}}</ref> ამერიკულ დო ურიულ სარაკეტო რესქუეფი სერიაშ ფონს, ოპერაცია „Epic Fury“-შ ფარგანეფს, ანონიმურ ისრაელარ მოხელექ გაცხადჷ, ნამჷ-და ალი ხამენეიშ ლოხის ქემიოგორესჷნ. ხამენეიშ არგამა მონძე დიო უჩინებ რე.<ref>{{Cite web |date=2026-02-28 |title=What to know about Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei |url=https://apnews.com/article/iran-khamenei-supreme-leader-nuclear-protests-military-487aa76fd32f398f2ca37d316e543760 |access-date=2026-03-01 |website=AP News |language=en}}</ref> == გეოგრაფია == {{თარი|ირანიშ გეოგრაფია}} {{ქოძირით თაშნეშე|ირანიშ ხურგეფი|ირანიშ ოფუტეშ მეურნობა|ირანიშ გვალეფიშ ერკებული|ირანიშ კოკეფიშ ერკებული}} [[ფაილი:Iran-geographic map.svg|thumb|upright=1.2|[[ირანიშ გეოგრაფია#ტოპოგრაფია|ირანიშ ტოპოგრაფია]]]] ირანიშ ფართობ რე 1 648 195 კმ². თინა [[აზიაშ ქიანეფიშ ერკებული ფართობიშ მეჯინათ|აზიაშ სიკბეტათ მაამშვა]] დო ბჟადალ აზიაშ მაჟირა უკაბეტაშ ქიანა რე.<ref>{{cite magazine |title=Iran's Strategy in the Strait of Hormuz |url=https://thediplomat.com/2012/07/irans-strategy-in-the-strait-of-hormuz/ |magazine=[[The Diplomat (magazine)|The Diplomat]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208071232/https://thediplomat.com/2012/07/irans-strategy-in-the-strait-of-hormuz/ |archive-date=8 December 2015 |access-date=29 November 2015}}</ref> თინა იდვალუაფუ ოორუე განედიშ 24° დო 40° დო ბჟაეიოლ გრძედიშ 44° დო 64° შქას. ოორუე-ბჟადალშე უხურგანს [[სომხეთი]], აზერბაიჯანიშ ექსკლავ [[ნახიჩევანიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|ნახიჩევანი]]<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/azerbaijan/ |title=CIA – The World Factbook |access-date=7 April 2012 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127171042/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/azerbaijan/ |url-status=dead}}</ref> დო [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკა]]; ოორუეშე — [[კასპიაშ ზუღა]]; ოორუე-ბჟაეიოლშე — [[თურქმენეთი]]; ბჟაეიოლშე — [[ავღანეთი]] დო პაკისტანი; ობჟათეშე ომძღჷნა [[სპარსეთიშ ჸუჯი]] დო [[ომანიშ ჸუჯი]]; ბჟადალშე — [[ერაყი]] დო თურქეთი. ირანი სეისმურო აქტიურ ზონას იდვალუაფუ.<ref>{{cite web |url=https://www.usgs.gov/faqs/which-country-has-most-earthquakes |title=Which country has the most earthquakes? |date=2 May 2010 |publisher=[[United States Geological Survey]] |access-date=22 May 2021 |archive-date=22 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210522195818/https://www.usgs.gov/faqs/which-country-has-most-earthquakes |url-status=live}}</ref> ოშქაშეთ, 7.0 ვარ-და უმოს [[რიხტერიშ სკალა|მაგნიტუდაშ]] [[დიხაშნწალუა]] ვით წანმოწანაშა ართშა ხვადუ.<ref>{{cite news |url=https://www.ilna.news/fa/tiny/news-11875 |script-title=fa:هر ده سال، یک زلزله ۷ ریشتری در کشور رخ می‌دهد | خبرگزاری ایلنا |date=13 October 2012 |access-date=5 August 2022 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328151114/https://www.ilna.ir/ბخش-اخبار-47/11875-هر-ده-سال-یک |url-status=live}}</ref> დიხაშნწალუეფუშ უმენტაშობა ჟიდოხურ რე დო შილებე ძალამ მუმაჯალაგარ რდას, მუნერით რდჷ [[ბამიშ დიხაშნწალუა (2003)|2003 წანაშ ბამიშ დიხაშნწალუა]]. ირანიშ უმენტაშ ნორთის [[ირანიშ გაბარი|ირანიშ გაბარ]] აკმადგინანს, თიშ ობჟათე-ბჟადალ რეგიონი — არაბეთიშ ფილას იდვალუაფუ. თინა მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე გვალამ ქიანა რე; თიშ ლანდშაფტის დომინირენს გვალაშ ქჷნდჷრეფი, ნამუეფჷთ ართიანს ეშართუნს [[წყარმალუშ ღანჩო|ღანჩოეფს]] დო გაბარეფს. მახორობათ მეჭედელო დოხორელ ბჟადალ ირანი არძაშე გვალამ რე, თაქიან ქჷნდჷრეფ რე: [[კავკაციონი]], [[ზაგროსიშ გვალეფი|ზაგროსი]] დო [[ელბურსი|ალბორზი]]. [[დამავანდი]] რე ქიანაშ უმაღალაშ ჭურწული (5610 მ.), ნამუთ აზიას უმაღალაშ ვულკან რე. ირანიშ გვალეფს ოშწანურეფიშ გოძვენას ქვერსემ გაულა უღუდჷ ქიანაშ პოლიტიკაშა დო ეკონომიკაშა. ოორუე ირანი ფორილ რე ლამე [[ჰირკანიშ ტყალეფი|კასპიაშ ჰირკანიშ ტყალეფით]], კასპიაშ ზუღაშ ობჟათე წყარპიჯწკჷმა. ბჟაეიოლ ნორთ თარო [[ტიოზი]]შ ღანჩოეფშე აკმოდირთუ, მუნერით რე [[დეშთე-ქევირი|ქევირიშ ტიოზი]] (ქიანაშ უკაბეტაშ ტიოზი) დო [[დეშთე-ლუთი|ლუთიშ ტიოზი]], თაშნეშე ჯიმუამ ტობეფი. ლუთიშ ტიოზ დიხაუჩას არძაშე ჩხე აბანო რე მერჩქინელი, სოდეთ 2005 წანას 70.7 °C დეფიქსირჷ.<ref>{{Cite web |date=9 November 2009 |title=The 5 Hottest Deserts in the World |url=https://www.mapquest.com/travel/survival/wilderness/5-hottest-deserts-on-earth.htm |access-date=31 December 2023 |website=MapQuest Travel |language=en-us |archive-date=31 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231121804/https://www.mapquest.com/travel/survival/wilderness/5-hottest-deserts-on-earth.htm |url-status=live}}</ref> კაბეტ რზენეფ რე კასპიაშ ზუღაშ წყარპიჯის დო სპარსეთიშ ჸუჯიშ ოორუე მუხურს, სოდეთ ირან [[შატ-ელ-არაბი|არვანდიშ წყარმალუშ]] ჸას უხურგანს. მორჩილ დო დოწერწილ რზენეფ რე სპარსეთიშ ჸუჯიშ დოსქილადირ წყარპიჯის, [[ჰორმუზიშ საროტი]]ს დო ომანიშ ჸუჯის.<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} Iranian Student Organization (IrSO) |url=https://www.unl.edu/irso/geography |access-date=28 January 2024 |website= |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128122610/https://www.unl.edu/irso/geography |url-status=live}}</ref> === კლიმატი === [[ფაილი:Koppen-Geiger Map IRN present.svg|thumb|ირანიშ [[კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაცია|კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაციაშ]] რუკა]] ირანიშ კლიმატ ანდაკორობამ რე: გოლოფურ დო გვერდო-გოლოფურშე დოჭყაფილი, [[სუბტროპიკეფი|სუბტროპიკული]] კლიმატით კასპიაშ წყარპიჯის დო ოორუეშ ტყალეფს.<ref name="HaftlangLang2003">{{cite book |author1=Kiyanoosh Kiyani Haftlang |author2=Kiyānūsh Kiyანი Haft Lang |title=The Book of Iran: A Survey of the Geography of Iran |url=https://books.google.com/books?id=Gecy7sqblqoC&pg=PA17 |year=2003 |publisher=Alhoda UK |isbn=978-964-94491-3-5 |page=17}}</ref> ირანიშ ოორუე მუხურს ტემპერატურა ოშა-გოშათ ირკენს 0°C-იშ თუდო დო არანი ირიათო ლამე რე. ზარხულიშ ტემპერატურა ოშა-გოშათ გინმაჩირთუ 29°-ის.<ref>{{cite web |url=https://weather-and-climate.com/average-monthly-Rainfall-Temperature-Sunshine-in-Iran |title=Weather and Climate: Iran, average monthly Rainfall, Sunshine, Temperature, Humidity, Wind Speed |newspaper=World Weather and Climate Information |access-date=29 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150922105410/https://weather-and-climate.com/average-monthly-Rainfall-Temperature-Sunshine-in-Iran |archive-date=22 September 2015}}</ref> ნოლექეფიშ წანმოწანურ მუდანობა ბჟაეიოლ რზენეფს 680 მმ. რე, ბჟადალს — 1700 მმ-შე უმოსი. ირანს გოეროშ რეზიდენტ-კოორდინატორქ გაცხადჷ, ნამჷ-და „[[წყარიშ დეფიციტი]] ასე ირანს ადამიერულ უშქურანჯობაშ არძაშე მონკა გჷმოჭანაფა რე“.<ref>{{cite news |url=https://news.yahoo.com/farming-reforms-offer-hope-irans-water-crisis-131227395.html |title=Farming reforms offer hope for Iran's water crisis |last1=Moghtader |first1=Michelle |date=3 August 2014 |agency=[[Reuters]] |access-date=4 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140807031853/http://news.yahoo.com/farming-reforms-offer-hope-irans-water-crisis-131227395.html |archive-date=7 August 2014}}</ref> ბჟადალშე, ზაგროსიშ ღანჩოშ ხორუეფს დაბალ ტემპერატურა დო კონწარ ზოთონჯ უჩქჷ, ჸინუეფით დო დიდთირობათ. ბჟაეიოლ დო ცენტრალურ ღანჩოეფს გოლოფა რე, 200 მმ-შე მერკე ნოლექეფიშ მუდანობთ. ზარხულიშ ოშქაშე ტემპერატურაქ შილებე 38°C-ის მიოჭირინუასჷნ. სპარსეთიშ დო ომანიშ ჸუჯიშ ობჟათე წყარპიჯიშ რზენეფს ბატა ზოთონჯ დო ძალამ ლამე დო ჩხე ზარხულ უჩქჷ. ნოლექეფიშ წანმოწანური მუდანობა 135-355 მმ-შ შქას იძანძჷ.<ref name="Nagarajan2010">{{cite book |author=R. Nagarajan |url=https://books.google.com/books?id=x1505bxl0EkC&pg=PA383 |title=Drought Assessment |publisher=Springer Science & Business Media |year=2010 |isbn=978-90-481-2500-5 |page=383}}</ref> === ბიოკორობამობა === {{ქოძირით თაშნეშე|ირანიშ ტყარი ორთა|ირანიშ ერუანული პარკეფი დო თხილერი ტერიტორიეფი|ირანიშ ტყალეფი}} [[ფაილი:Persian Leopard sitting.jpg|thumb|[[სპარსული ჯიჯაღი]], ნამუთ [[ირანიშ გაბარი|ირანიშ გაბარიშ]] ჯინჯიერ მოხვენ რე]] ირანიშ დახე 60% გვალამ რე, 10%-შე მერკე — ტყათ ფორილი.<ref>Rouchiche, Salah and M.A. Haji Mirsadeghi. "Role of Planted Forests and Trees Outside Forests in Sustainable Forest Management: Islamic Republic of Iran Country Study Report", August 2002.</ref> დოხოლაფირო 120 მილიონ ჰექტარი ტყა დო ვე სახენწჷფოშ დორხველობაშა მიშმურს. ირანიშ ტყალეფ ხუთ მცენარეულ რეგიონო ირთუ: ჰირკანიშ რეგიონი, ნამუთ ირანიშ ოორუე განშე წვანე ორტყაფუს აკმადგინანს; ტურანიშ რეგიონი, ნამუთ თარო ცენტრალურ ირანს რე მოდვალირი; ზაგროსიშ რეგიონი, ნამუთ თარო ჭყონიშ ტყალეფს იკათუანს ბჟადალშე; სპარსეთიშ ჸუჯიშ რეგიონი, ნამუთ ობჟათე წყარპიჯიშ ღოზის რე მოდვალირი დო არასბარანიშ რეგიონი, ნამუთ იკათუანს ოშა-გოშა დო უნიკალურ გვარობეფს. ქიანას 8,200-შე უმოს ჩანარიშ გვარობა ჩანს. ორთაშობურ ფლორათ ფორილ დიხა ევროპაშე ოთხშა უმოს რე.<ref>{{Cite web |title=Iran Wildlife and Nature – including flora and fauna and their natural habitats. |url=http://www.aitotours.com/aboutiran/20/wildlife---nature/default.aspx |access-date=5 May 2024 |website= |archive-date=5 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240505152636/http://www.aitotours.com/aboutiran/20/wildlife---nature/default.aspx |url-status=live}}</ref> ქიანას 200-შე უმოს თხილერ ტერიტორია რე ბიოანდაკოტობამობაშ დო ტყარ ორთაშ ოთხილარო, თაჸურეშე 30-შე უმოს ერუანულ პარკ რე. ირანიშ ფაუნა იკათუანს სერიშ ჭუკიშ 34 გვარობას, ინდურ შქირუ მუნგოსის, მორჩილ ინდურ მუნგოსის, ორქოშ ტურას, ინდურ ნგერს, მელას, ღოზამ ყორყმელს, ფორცხოლს, ევრაზიულ ფორცხოლს, შქირუ თუნთის დო აზიურ უჩა თუნთის. ჩორქოამეფშე რე: ტყარ ღეჯი, ურიალი, მოლენკავკაციაშ გვალაშ შხური, ჯგერი ირემი დო ერცქემი.<ref name="Fast2005">{{cite book |author=April Fast |title=Iran: The Land |url=https://archive.org/details/iranland0000fast |url-access=registration |year=2005 |publisher=Crabtree Publishing Company |isbn=978-0-7787-9315-1 |page=[https://archive.org/details/iranland0000fast/page/31 31]}}</ref> კრიტიკულ ოშქურანჯიბაშ თუდო მარენჯ აზიური ავაზა ხვალე ირანს რე ასქილადირი. XX ოშწანურაშ დაჭყაფუშო ირანქ ედომუშამო მიოდინუ აზიურ ნჯილოეფ დო ეშალაფირ კასპიაშ ჸილოეფი.<ref>{{cite book |author=Guggisberg, C.A.W. |year=1961 |title=Simba: The Life of the Lion |publisher=Howard Timmins, Cape Town}}</ref> ჸუდეშ ორინჯეფშე ჩე: შხური, თხა, ჩხოუ, ცხენი, კამბეში, გირინ დო არქემი. ირანი 570-შე უმოს მაფურინჯეშ ჸუდე რე, მუნერით რე ქილორი, კაკაბი, წერო, კიღურა დო შავარდენი. == თარობა დო პოლიტიკა == {{თარი|ირანიშ თარობა|ირანიშ პოლიტიკა}} === უჟინაშ ლიდერი === {{თარი|ირანიშ უჟინაშ ლიდერი}} {{Multiple image | direction = horizontal | align = right | caption_align = center | total_width = 320 | image1 = Ayatollah Mojtaba Khamenei, March 8, 2026 (cropped).jpg | image2 = Masoud Pezeshkian 2025 (cropped).jpg | image3 = Mohammad Reza Aref, July 2025 (cropped).jpg | caption1 = [[მოჯთაბა ხამენეი]]<br /><small>[[ირანიშ უჟინაშ ლიდერი|უჟინაშ ლიდერი]] </small> | caption2 = [[მასუდ ფეზეშქიანი]]<br /><small>[[ირანიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] </small> | caption3 = [[მოჰამად რეზა არეფი]]<br /><small>[[ირანიშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]] </small> | alt1 = | alt2 = }} [[ფაილი:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-10.jpg|thumb|უჟინაშ ლიდერ აიათოლა [[ალი ხამენეი]] პაკისტანიშ პრემიერ-მინისტრ [[შეჰბაზ შარიფი|შეჰბაზ შარიფწკჷმა]], 2025 წანაშ 26 მესი]] უჟინაშ ლიდერ ({{lang-fa|رهبر معظم|Rahbar-e Moazam}}; „რაჰბარი“ — რევოლუციაშ ლიდერ ვარ-და უჟინაშ ხემანჯღვერი) — [[სახენწჷფოშ მადუდე]] დო გამამინჯე რე პოლიტიკაშ გინოჯინას. პრეზიდენტის, რაჰბარწკჷმა ელაზჷმაფათ, აკობორკილ ხემანჭუაფეფ უღჷ. თარ მინისტრეფ რაჰბარიშ ალობაშ მეჯინათ გიშმეგორუაფჷნა, ნამუსჷთ საბოლა ზიტყვა უღჷ გალენურ პოლიტიკაშენ.<ref name="reuters.com">{{cite news |date=8 January 2018 |title=In jab at rivals, Rouhani says Iran protests about more than economy |url=https://www.reuters.com/article/us-iran-rallies-rouhani/in-jab-at-hardliners-rouhani-says-iran-protests-were-not-only-economic-idUSKBN1EX0S9 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113092651/https://www.reuters.com/article/us-iran-rallies-rouhani/in-jab-at-hardliners-rouhani-says-iran-protests-were-not-only-economic-idUSKBN1EX0S9 |archive-date=13 January 2018 |access-date=1 February 2018 |newspaper=[[Reuters]]}}</ref> რაჰბარი ბონას ოკათუ დუდთხილუაშ, თოლორუაშ დო გალენურ საქვარეფს, თაშნეშე შხვა შანულამ მინისტრეფიშ დორინაფას, პრეზიდენტიშით კანდიდატეფიშ წჷმორინაფაშ უკული. რაჰბარი ბონას აკონტროლენს რეგიონულ პოლიტიკას, გალენურ საქვარეფიშ სამინისტროშ ფუნქციეფ — ხვალე პროტოკოლურ დო ცერემონიულ დონეთ იხურგუაფუ. სამანგათ, არაბულ ქიანეფშა დარინაფალ ჸენჯეფს გიშაგორუნს [[ყუდსიშ ნძალეფი]], ნამუთ ბონას რე რაჰბარიშ ანგარიშვალდვალუას.<ref name="english.aawsat.com">{{cite web |last=Al-awsat |first=Asharq |date=25 September 2017 |title=Khamenei Orders New Supervisory Body to Curtail Government – ASHARQ AL-AWSAT English Archive |url=https://english.aawsat.com/amir-taheri/features/khamenei-orders-new-supervisory-body-curtail-government |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010083335/https://english.aawsat.com/amir-taheri/features/khamenei-orders-new-supervisory-body-curtail-government |archive-date=10 October 2017 |access-date=23 October 2017}}</ref> რაჰბარს შეულებჷ ზოჯას კანონეფიშ მიშათინუა.<ref>{{cite news |url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/12/iran-retirement-law-reemployment-retirees-khamenei-order.html |title=Khamenei orders controversial retirement law amended |work=Al-Monitor |date=5 December 2018 |access-date=12 December 2018 |archive-date=7 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181207154816/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/12/iran-retirement-law-reemployment-retirees-khamenei-order.html |url-status=live}}</ref> [[იმამ ხომეინიშ ზოჯუაშ ეჸონაფა|სეტადი]] (Setad), რაჰბარიშ დოჸუნალობას მარენჯ სახენწჷფო საწარმე, 2013 წანას 95 მილიარდ დოლარო იფასებუდჷ, ნამუშ ფინანსურ ანგარიშეფ ფულირ რე პარლამენტშო ხოლო.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/investigates/iran/ |title=Reuters Investigates – Assets of the Ayatollah |website=[[Reuters]] |date=11 November 2013 |access-date=8 January 2018 |archive-date=12 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112231535/http://www.reuters.com/investigates/iran/ |url-status=live}}</ref> რაჰბარ რე აკოანჯარაფილ ნძალეფიშ [[ურდუმმადუდე]],{{efn|„დორინაფა დო გინორინაფა: გენერალურ შტაბიშ უნჩაშის, ისლამური რევოლუციაშ შანკოეფიშ კორპუსიშ ხემანჯღვერს დო აკოანჯარაფილ ნძალეფიშ მადუდეეფს.“<ref name="article 107" >{{cite web |url=https://www.iranchamber.com/government/constitutions/constitution_ch08.php |title=The Constitution of Islamic Republic of Iran |website=Iran Chamber |date=13 June 2025 |access-date=13 June 2025}}</ref>}} აკონტროლენს ოურდუმე თოლორუას დო უშქურანჯობაშ ოპერაციეფს,<ref>{{cite web |url=https://www.iranchamber.com/government/articles/structure_of_power.php |title=The Structure of Power in Iran |website=Iran Chamber |date=13 June 2025 |access-date=13 June 2025}}</ref> დო ხვალე თის უღჷ ლჷმაშ ვარ-და ზეშ გჷმოცხადებაშ ნება.{{efn|„ლჷმაშ დო ზეშ გჷმოცხადება, თაშნეშე აკოანჯარაფილ ნძალეფიშ მობილიზაცია.“<ref name="article 107" />}} რაჰბარი თაშნეშე დჷთმარინუანს სასამართო ხეშუულებაშ, სახენწჷფო რადიო-ტელევიზიაშ ხემანჯღვერეფს, პოლიციაშ დო არმიაშ მადუდეეფს დო [[შანკოეფიშ სხუნუ]]შ მაკათურეფს. [[ექსპერტეფიშ სხუნუ]] გამამინჯე რე რაჰბარიშ გიშაგორუაშოთ დო უღჷ თიშ გინორინაფაშ ნება კვალიფიკაციაშ ვარ-და კათაშ ნდებაშ დინაფაშ ოსხირით.<ref name="loc">{{cite web |url=http://countrystudies.us/iran/81.htm |title=Iran – The Constitution |first=Library of Congress |last=Federal Research Division |access-date=14 April 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060923063550/http://countrystudies.us/iran/81.htm |archive-date=23 September 2006}}</ref> ამდღარშა ექსპერტეფიშ სხუნუს რაჰბარიშ მუთუნნერ გინოჭყვიდირაფა ვეგმუჭანუაფჷნა დო ვართ თიშ გინორინაფა უცადებჷნა. სასამართო სისტემაშ ჸოფირ მადუდექ, [[სადიყ ლარიჯანი|სადიყ ლარიჯანქ]], ნამუთ რაჰბარიშ დჷნარინეფ რდჷნ, გჷმაცხადჷ, ნამჷ-და ექსპერტეფიშ სხუნუშით რაჰბარიშ ჟიგინოჯინა უკანონო რე.<ref name="Al-awsat">{{cite news |url=http://english.aawsat.com/2015/12/article55345842/55345842 |title=Controversy in Iran Surrounding the Supervision of the Supreme Leader's Performance |newspaper=Asharq Al-Awsat |author=Adil Alsalmi |date=15 December 2015 |access-date=1 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625141325/http://english.aawsat.com/2015/12/article55345842/55345842 |archive-date=25 June 2016}}</ref> ანდას მიორჩქჷ, ნამჷ-და ექსპერტეფიშ სხუნუქ რეალურ ნძალაშ უმუშო ცერემონიულ ორგანოთ გინირთჷნ. 2025 წანაშ ფურთუთას, „The New York Times“ იგინაფუაფუდჷ, ნამჷ-და ირანიშ ექსპერტიშ, ქარიმ სადჯადპურიშ მეჯინათ, ირანიშ ისლამურ რესპუბლიკას ჟირ პარალელურ სისტემა რენ.<ref name="Sanger-2025">{{Cite news |last1=Sanger |first1=David E. |last2=Barnes |first2=Julian E. |date=3 February 2025 |title=Iran Is Developing Plans for Faster, Cruder Weapon, U.S. Concludes |url=https://www.nytimes.com/2025/02/03/us/politics/iran-nuclear-weapon.html |access-date=5 February 2025 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ართი, ნამუსჷთ ოურდუმე დო ოთოლორე ნძალეფ გამაგენა დო რაჰბარს დუთმოჸუნა, „ნამუეფჷთ გინმაჯინენა გვირზილურ პროგრამას დო რეგიონულ პროქსეფს, თანშეშე ნამუეფსჷთ [[პოლიტიკური რეპრესიეფი ირანს|რეპრესიეფი]], ჭკორალაშ დოჭოფუა დო ჸვილუეფ ოვალჷნა“.<ref name="Sanger-2025" /> მაჟირა იგამაგებუ დიპლომატეფიშ დო პოლიტიკოსეფიშით, „ნამუეფსჷთ უღჷნა ბჟადალურ მედიაწკჷმა დო მოხელეეფწკჷმა რაგადიშ ნება“, მარა მინიმალურ რჩქინა უღჷნა ირანიშ გვირზილურ პროგრამაშ გეშა.<ref name="Sanger-2025" /> პოლიტიკურ სისტემა გერსხილ რე [[ირანიშ კონსტიტუცია|ქიანაშ კონსტიტუცია]]შა.<ref name="servcons">{{cite web |url=http://www.servat.unibe.ch/icl/ir00000_.html |title=Constitution of Iran |publisher=[[University of Berne|University of Bern]] |location=Switzerland |access-date=2 April 2016 |archive-date=21 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821093931/http://www.servat.unibe.ch/icl/ir00000_.html |url-status=live}}</ref> „International IDEA“-შ გლობალურ დემოკრატიაშ ინდექსიშ მეჯინათ, ირანიშ მაძირაფალეფ დაბალი რე, გიშაკერზაფილო გენდერულ წორწალას, აკკათუაშ დო შაყარუაშ დუდიშულას დო ზიტყვაშ დუდიშულას.<ref>{{Cite web |title=Iran {{!}} The Global State of Democracy |url=https://www.idea.int/democracytracker/country/iran |access-date=29 September 2025 |website=www.idea.int |language=en}}</ref> თაშნეშე, 2024 წანაშ [[წჷმმარინაფონი დემოკრატია|წჷმმარინაფონი დემოკრატიაშ]] რეიტინგის ირანქ 158-ა აბან დეკინჷ დო კლასიფიცირებულ რე მუჭოთ [[გიშაგორუან ავტოკრატია]]. ხუან ხოსე ლინცი 2000 წანას ჭარუნდჷ, ნამჷ-და „ირანულ რეჟიმ აკმოკათჷნს [[ტოტალიტარიზმი]]შ იდეოლოგიურ მალობას [[ავტორიტარიზმი]]შ აკობორკილ პლურალიზმწკჷმა“.<ref>Juan José Linz, ''[https://books.google.com/books?id=8cYk_ABfMJIC&pg=PA36 Totalitarian and Authoritarian Regimes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726124833/https://books.google.com/books?id=8cYk_ABfMJIC&pg=PA36|date=26 July 2020}}'' (Lynne Rienner, 2000), p. 36.</ref> === პრეზიდენტი === {{თარი|ირანიშ პრეზიდენტი}} [[ფაილი:Presidential Administration of Iran building.jpg|thumb|ირანიშ [[ირანიშ პრეზიდენტიშ ადმინისტრაცია|პრეზიდენტიშ ადმინისტრაციაშ]] დოხორეშ მინალ (პასტერიშ შოშე), მინისტრეფიშ კაბინეტიშ აკოხვალამაშ აბან დო [[ირანიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტიშ]] ოფისი]] პრეზიდენტ რე [[თარობაშ მადუდე]] დო მაჟირა უმაღალაშ წოდებაშ ავტორიტეტ უჟინაშ ლიდერიშ უკული. პრეზიდენტის [[საარძო ოგიშაგორუე ნება|საარძო ოგიშაგორუე ნებათ]] 4 წანაშ ხანით გიშაგორჷნა. [[გიშაგორუეფი ირანს|გიშაგორუეფშა]], პრეზიდენტობაშ კანდიდატეფ დოდასურებულქ ოკო იჸუან [[შანკოეფიშ სხუნუ|შანკოეფიშ სხუნუშით]].<ref>{{Cite web |date=9 June 2024 |title=Council of Guardians {{!}} Definition, Role, Selection, & History |url=https://www.britannica.com/topic/Council-of-Guardians |access-date=6 July 2024 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |archive-date=26 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226143015/https://www.britannica.com/topic/Council-of-Guardians |url-status=live}}</ref> სხუნუშ მაკათურეფს უჟინაშ ლიდერ გიშაგორუნს, ნამუსჷთ თაშნეშე პრეზიდენტიშ გინორინაფაშ ნება უღჷ.<ref>{{cite news |last1=Gladstone |first1=Rick |title=Is Iran's Supreme Leader Truly Supreme? Yes, but President Is No Mere Figurehead |url=https://www.nytimes.com/2021/08/05/world/middleeast/iran-president-ebrahim-raisi.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/08/05/world/middleeast/iran-president-ebrahim-raisi.html |archive-date=28 December 2021 |url-access=limited |access-date=27 September 2021 |work=[[The New York Times]] |date=5 August 2021}}{{cbignore}}</ref> ართნერ პიჯის პრეზიდენტიშ ხანიშ მოახალებაშო გიშაგორუა ხვალე ართ ხანით რე შილებუან.<ref name="photius">{{cite web |title=Iran The Presidency |url=http://www.photius.com/countries/iran/government/iran_government_the_presidency.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622094238/http://www.photius.com/countries/iran/government/iran_government_the_presidency.html |archive-date=22 June 2008 |access-date=18 June 2011}}</ref> პრეზიდენტ რე [[ერუანულ უშქურანჯობაშ უჟინაშ სხუნუ|ერუანულ უშქურანჯობაშ უჟინაშ სხუნუშ]] დუდმახვენჯ დო უღჷ [[ოგანგებე დგომარობა|ოგანგებე დგომარობაშ]] გჷმოცხადებაშ ნება პარლამენტიშით მეღებულ გინოჭყვიდირიშ უკული. პრეზიდენტ გამამინჯე რე კონსტიტუციაშ ეჸონაფაშა დო ემაჸონაფალ ხეშუულებაშ მანჯებაშა, რაჰბარიშით გოთანჯილ დეკრეტეფიშ დო ართამ პოლიტიკაშ მეჯინათ, თი ოკითხირეეფიშ მოხ, ნამუთ ბონას რაჰბარს ოწაწჷნ, ნამუსჷთ საბოლა ზიტყვა უღჷნ.<ref name="leader">{{cite web |title=Leadership in the Constitution of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.leader.ir/langs/en/index.php?p=leader_law |archive-url=https://web.archive.org/web/20130612094341/http://www.leader.ir/langs/en/index.php?p=leader_law |archive-date=12 June 2013 |access-date=21 June 2013}}</ref> პრეზიდენტ არსულენს ემაჸონაფალ ფუნქციეფს, მუნერით რე ერეფოშქარე ხეკულუეფიშ დო აპიჯალეფიშ ხეშმოჭარა, ერუანულ დოგეგმარაფა, ბიუჯეტ დო სახენწჷფო დოსაქვარუაშ ოკითხირეეფი, ნამუთ არძა რაჰბარიშით რე დოდასურებული.<ref name="Middle East Eye">{{cite web |title=Iran's Khamenei hits out at Rafsanjani in rare public rebuke |url=http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510 |work=[[Middle East Eye]] |access-date=3 June 2017 |archive-date=4 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404031405/http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510 |url-status=live}}</ref><ref name="en.iranwire.com">{{cite web |title=Asking for a Miracle: Khamenei's Economic Plan |url=https://iranwire.com/en/features/273 |website=Iran Wire |access-date=22 October 2019 |archive-date=22 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022043451/https://iranwire.com/en/features/273 |url-status=live}}</ref> პრეზიდენტი დჷთრინუანს მინისტრეფს, ნამუთ ოხვილუ პარლამენტიშ დო რაჰბარიშ დასურებას, ნამუსჷთ შეულებჷ ირნერ მინისტრიშ გინორინაფა ვარ-და პოსტიშა დორთინაფა.<ref name="stalbertgazette.com">{{Cite news |url=http://www.stalbertgazette.com/article/GB/20110420/CP01/304209937/-1/sag0806/iranian-lawmakers-warn-ahmadinejad-to-back-intelligence-chief-as |title=Iranian lawmakers warn Ahmadinejad to accept intelligence chief as political feud deepens |work=CP |access-date=21 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808034040/http://www.stalbertgazette.com/article/GB/20110420/CP01/304209937/-1/sag0806/iranian-lawmakers-warn-ahmadinejad-to-back-intelligence-chief-as |archive-date=8 August 2017}}</ref><ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8168202.stm |title=BBC NEWS – Middle East – Iranian vice-president 'sacked' |date=25 July 2009 |work=[[BBC News]] |access-date=26 July 2016 |archive-date=3 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003041952/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8168202.stm |url-status=live}}</ref> პრეზიდენტ გინმაჯინე [[ირანიშ მინისტრეფიშ სხუნუ|მინისტრეფიშ სხუნუ]]ს, კოორდინაციას უწიენს თარობაშ გინოჭყვიდირეფს დო გიშმაგორუნს თარობაშ პოლიტიკას კანონმადვალუ ორგანოშა წჷმარინაფალო.<ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/iran/84.htm |title=Iran – The Prime Minister and the Council of Ministers |publisher=Country Studies |access-date=18 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520124905/http://countrystudies.us/iran/84.htm |archive-date=20 May 2011}}</ref> პრეზიდენტიშ თუდო ბრუო ვიცე-პრეზიდენტ დო 22 მინისტრშე აკოდგინელ კაბინეტ მუშენს, ნამუეფსჷთ პრეზიდენტ დჷთმარინუანს.<ref name="Judiciary">{{cite web |url=http://www.iranchamber.com/government/articles/structure_of_power.php |title=The Structure of Power in Iran |publisher=Iran Chamber |date=24 June 2005 |access-date=18 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605074610/http://www.iranchamber.com/government/articles/structure_of_power.php |archive-date=5 June 2011}}</ref> === შანკოეფიშ სხუნუ === {{თარი|შანკოეფიშ სხუნუ}} საპრეზიდენტო დო საპარლამენტო კანდიდატეფ დოდასურებულქ ოკო იჸუან 12-მაკათურამ შანკოეფიშ სხუნუშ (ნამუშ არძა მაკათურს უჟინაშ ლიდერ დჷთრინუანს) ვარ-და უშუაშეთ ლიდერიშით, თეშ ნამჷ-და გოთოლწონებულქ იჸუას თინეფიშ ართგულობაქჷნ.<ref>{{cite book |author=Chibli Mallat |url=https://books.google.com/books?id=5oB4_tohQegC |title=The Renewal of Islamic Law: Muhammad Baqer As-Sadr, Najaf and the Shi'i International |date=2004 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-53122-1 |access-date=21 June 2013}}</ref> ლიდერ ოშა-გოშათ ჸონენს შემოწმებას (მარა უღჷ თეშ კეთებაშ ნებათ), ნამ ბორჯისჷთ შანკოეფიშ სხუნუშ გეძინელ დასურ ოხვილურ ვა რე. ლიდერს შეულებჷ გაუქვას შანკოეფიშ სხუნუშ გინოჭყვიდირეფი.<ref>{{cite web |author=and agencies |date=24 May 2005 |title=Iran reverses ban on reformist candidates |url=https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221144045/https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran |archive-date=21 December 2016 |access-date=10 August 2017 |website=[[The Guardian]]}}</ref> კონსტიტუცია სხუნუს სუმ მანდატის არზენს: ვეტოშ ნება [[ირანიშ მეჯლისი|პარლამენტიშით]] მეღებულ კანონეფშა,<ref>Article 98 of the constitution</ref><ref>Articles 96 and 94 of the constitution.</ref> გიშაგორუეფიშ ზედამხედველობა<ref name="IDP">{{cite web |title=THE GUARDIAN COUNCIL |url=https://irandataportal.syr.edu/the-guardian-council |access-date=7 September 2022 |website=Iran Data Portal |archive-date=19 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519124159/https://irandataportal.syr.edu/the-guardian-council |url-status=live}}</ref> დო აბანობურ, საპარლამენტო, საპრეზიდენტო ვარ-და ექსპერტეფიშ სხუნუშ გიშაგორუეფს მაკათურ კანდიდატეფიშ დასური ვარ-და დისკვალიფიკაცია.<ref name="Article 99 of the constitution">Article 99 of the constitution</ref> სხუნუს შეულებჷ გაუქვას კანონ ჟირ სამანჯელით: [[შარიათი|შარიათწკჷმა]] (ისლამურ კანონი) ვარ-და კონსტიტუციაწკჷმა აწორინალა.<ref name="Article 4 Archived 9 December 2006 at the Wayback Machine">[http://mellat.majlis.ir/archive/constitution/english.htm Article 4] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061209085520/http://mellat.majlis.ir/archive/constitution/english.htm|date=9 December 2006}}</ref> === ერუანულ უშქურანჯობაშ უმაღალაშ სხუნუ === {{თარი|ერუანულ უშქურანჯობაშ უმაღალაშ სხუნუ}} ერუანულ უშქურანჯობაშ უმაღალაშ სხუნუ (SNSC) გალენურ პოლიტიკაშ გინოჭყვიდირიშ პროცესის დუდენს.<ref>{{Cite web |title=Iran's Multifaceted Foreign Policy |url=https://www.cfr.org/backgrounder/irans-multifaceted-foreign-policy |access-date=8 May 2024 |website=Council on Foreign Relations |language=en |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112631/https://www.cfr.org/backgrounder/irans-multifaceted-foreign-policy |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 April 2019 |title=Supreme National Security Council of Iran |url=https://iranprimer.usip.org/blog/2019/apr/01/supreme-national-security-council-iran |access-date=8 May 2024 |website=[[United States Institute of Peace]] |language=en |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112628/https://iranprimer.usip.org/blog/2019/apr/01/supreme-national-security-council-iran}}</ref><ref>{{Cite web |title=Inside Iran – The Structure Of Power In Iran |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/tehran/inside/govt.html |access-date=8 May 2024 |publisher=[[PBS]] |archive-date=7 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507165336/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/tehran/inside/govt.html |url-status=live}}</ref> სხუნუქ გიჭყჷ [[ირანიშ კონსტიტუციურ რეფერენდუმი (1989)|1989 წანაშ კონსტიტუციურ რეფერენდუმიშ]] ბორჯის ერუანულ ინტერესეფიშ, რევოლუციაშ, ტერიტორიულ ნთელუანობაშ დო ერუანულ სუვერენიტეტიშ ოთხილარო დო ალაჸუნალო.<ref>{{cite book |last1=Thaler |first1=David E. |last2=Nader |first2=Alireza |last3=Chubin |first3=Shahram |last4=Green |first4=Jerrold D. |last5=Lynch |first5=Charlotte |last6=Wehrey |first6=Frederic |title=Mullahs, Guards, and Bonyads |date=2010 |publisher=[[RAND Corporation]] |isbn=978-0-8330-4773-1 |pages=21–36 |jstor=10.7249/mg878osd.10 |jstor-access=free |chapter=Formal Structures of the Islamic Republic |url=https://www.rand.org/pubs/monographs/MG878.html}}</ref> [[ირანიშ კონსტიტუცია|კონსტიტუცია]]შ 176-ა ბირგულიშ მეჯინათ, სხუნუს პრეზიდენტ ოკო დუდენდასჷნ.<ref>{{Cite web |date=22 May 2023 |title=Iran's president appoints new official in powerful security post, replacing longtime incumbent |url=https://apnews.com/article/iran-supreme-national-security-council-shamkhani-892b335e8492782b19b28a92e066db7f |access-date=8 May 2024 |website=[[AP News]] |language=en |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112628/https://apnews.com/article/iran-supreme-national-security-council-shamkhani-892b335e8492782b19b28a92e066db7f |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Deep Dive: Reshuffle at Iran's Supreme National Security Council |url=https://amwaj.media/article/deep-dive-reshuffle-at-iran-s-supreme-national-security-council |access-date=8 May 2024 |website= |language=en |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112631/https://amwaj.media/article/deep-dive-reshuffle-at-iran-s-supreme-national-security-council |url-status=live}}</ref> ლიდერ გიშაგორუნს უჟინაშ სხუნუშ მელამოსეს დო სხუნუშ გინოჭყვიდირეფი ნძალაშა მიშმურს თიშ უკული, მუთ ლიდერ თინეფს დადასურენსჷნ. SNSC გჷმმაქიმინანს გვირზილურ პოლიტიკას, ნამუთ ნძალაშა ხვალე ლიდერიშ დასურიშ უკულ მიშმურს.<ref>{{Cite web |title=Iran's switch of top security official hints at end of nuclear talks |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Iran-s-switch-of-top-security-official-hints-at-end-of-nuclear-talks |access-date=8 May 2024 |website=Nikkei Asia |language=en-GB |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112628/https://asia.nikkei.com/Politics/Iran-s-switch-of-top-security-official-hints-at-end-of-nuclear-talks |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Iranian Supreme National Security Council: Latest News, Photos, Videos on Iranian Supreme National Security Council |url=https://www.ndtv.com/topic/iranian-supreme-national-security-council |access-date=8 May 2024 |website=[[[suspicious link removed]]] |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112628/https://www.ndtv.com/topic/iranian-supreme-national-security-council |url-status=live}}</ref> === კანონმადვალუ ორგანო === {{თარი|ირანიშ კანონმადვალუ ორგანო}} {{ქოძირით თაშნეშე|ირანიშ პარლამენტიშ სპეციალიზაფილ კომისიეფი|ირანიშ უმაღალაშ აუდიტიშ სასამართო|მეჯლისიშ რკვიებაშ ცენტრი}} [[ფაილი:Iranian Parliament 2.jpg|thumb|ირანიშ პარლამენტიშ დგჷმილ ([[ისლამურ საკონსულტაციო ასამბლეა]]—ICA)]] ირანიშ კანონმადვალუ ორგანო აკმოდირთუ ართპალატამ პარლამენტით, ნამუსჷთ [[ისლამურ საკონსულტაციო ასამბლეა]] ([[სპარსული ნინა|სპარს.]] مجلس شورای اسلامی — ''მეჯლის-ე შორა-იესლამი'') ვარ-და უბრალოთ მეჯლის ჯოხო. მუშჸურე პარლამენტ აკმოდირთუ 290 მაკათურშე, ნამუეფჷთ ირ ხუთ წანაშე ართშა გიშეგორუაფჷნა.<ref name="Majlis">{{cite web |url=http://www.electionguide.org/country.php?ID=103 |title=IFES Election Guide |access-date=18 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110616042705/http://www.electionguide.org/country.php?ID=103 |archive-date=16 June 2011}}</ref> პარლამენტი აზადენს კანონპროექტეფს, რატიფიცირაფას უკეთენს ერეფოშქაშე აპიჯალეფს დო ანტკიცენს ერუანულ ბიუჯეტის. პარლამენტიშ არძა კანდიდატ დო სხუნუშე მეღებულ კანონდვალუა შანკოეფიშ სხუნუქ ოკო დანტკიცას.<ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/iran/86.htm |title=Iran – The Council of Guardians |access-date=18 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520124440/http://countrystudies.us/iran/86.htm |archive-date=20 May 2011}}</ref><ref>[http://www.rferl.org/newsline/2006/10/031006.asp IRANIAN LEGISLATURE APPROVES FUNDS FOR GASOLINE IMPORTS] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061101092818/http://www.rferl.org/newsline/2006/10/031006.asp|date=1 November 2006}}</ref> შანკოეფიშ სხუნუს შეულებჷ პარლამენტიშ გიშაგორილ მაკათურეფიშ პოსტიშე გინორინაფა.<ref>{{cite web |last=Dehghan |first=Saeed Kamali |date=15 April 2016 |title=Iran bars female MP for 'shaking hands with unrelated man' |url=https://www.theguardian.com/world/2016/apr/15/iran-bars-female-mp-for-shaking-hands-with-unrelated-man |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811010404/https://www.theguardian.com/world/2016/apr/15/iran-bars-female-mp-for-shaking-hands-with-unrelated-man |archive-date=11 August 2017 |access-date=10 August 2017 |website=[[The Guardian]]}}</ref> შანკოეფიშ სხუნუშ უმუშო პარლამენტის სამართებურ სტატუს ვაუღჷ დო სხუნუს კანონდვალუაშა აბსოლუტურ ვეტოშ ნება უღჷ.<ref name="Archived copy">{{cite web |title=خانه ملت |url=http://mellat.majlis.ir/constitution/english.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705083907/http://mellat.majlis.ir/constitution/english.htm |archive-date=5 July 2009 |access-date=11 January 2022 |website=}}</ref> [[ოსქვებურობაშ გინოჭყვიდუაშ სხუნუ|ოსქვებურობაშ გინოჭყვიდუაშ სხუნუს]] გაჩქჷ ხემანჭუაფა, აშადირთას (მედიაცია უკეთას) პარლამენტ დო შანკოეფიშ სხუნუშ შქას რინელ ნირზეფიშ ბორჯის. თინა წჷმარინუანს [[ირანიშ უჟინაშ ლიდერი|უჟინაშ ლიდერიშ]] საკონსულტაციო ორგანოს, ნამუთ თის ირანიშ ართ-ართ არძაშე ჸონიერ გამაგალაშ ორგანოთ გინმართინუანს.<ref>{{cite news |title=Expediency council |url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/middle_east/03/iran_power/html/expediency_council.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080305232619/http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/middle_east/03/iran_power/html/expediency_council.stm |archive-date=5 March 2008 |access-date=3 February 2008 |work=[[BBC News]]}}</ref> პარლამენტის 207 ოგიშაგორაშე ოლქი რე, თინეფს შქას 5 მოკებულ აბან რელიგიურ უჭიჭაშობეფშო. დოსქილადირ 202 ოლქი ტერიტორიულ რე დო ირანიშ ართ ვარ-და მუსხირენ ოლქის (შაჰრესტანს) იკათუანს. ===სასამართო ორგანო=== {{თარი|ირანიშ ისლამურ რესპუბლიკაშ სასამართო სისტემა}} ირანი მუშ სამართებურ სისტემაშო გიმირინუანს შარიათიშ სამართალს (ნამუთ [[ჯაფარიშ სკოლა|ჯაფარიშ სკოლას]] გერსხჷ), [[ომენოღალე სამართაი|ომენოღალე სამართაიშ]] ელემენტეფწკჷმა ართო. [[ირანიშ უჟინაშ ლიდერი|უჟინაშ ლიდერ]] დჷთმრინუანს უჟინაშ სასამართოშ დუდმახვენჯის დო თარ პროკურორს. რე მუსხირენ ტიპიშ სასამართო, თინეფს შქას ჯარალობურ სასამართოეფი, ნამუეფჷთ ომენოღალე დო ზისხირიშ სამართაიშ საქვარეფს სხუნუნა დო [[ისლამურ რევოლუციურ სასამართო|რევოლუციურ სასამართლოეფი]], ნამუეფჷთ გინმოჭყვიდჷნა კონკრეტულ დჷნაშებუეფს, მუნერით რე ერუანულ უშქურანჯობაშ მეხჷ ქიმინუეფი. რევოლუციურ სასამართოეფიშ გინოჭყვიდირეფი საბოლა რე დო თინეფიშ გასაჩიულება (აპელაცია) ვეშილებე. სასამართო ხეშუულებაშ მადუდე დუდენს სასამართო სისტემას დო გამამინჯე რე თიშ ადმინისტრირებაშა დო ჟიგინოჯინაშა. თინა რე [[ირანიშ უჟინაშ სასამართო]]შ უმაღალაშ მოსამართე. სასამართო ხეშუულებაშ მადუდე წჷმარინუანს იუსტიციაშ მინისტრიშ პოსტშა კანდიდატეფს, ნამუეფშე პრეზიდენტ ართ-ართის გიშმაგორუნს. სასამართო ხეშუულებაშ მადუდეს შეულებჷ პოსტ ჟირ ხუთწანიან ხანით დეკინასჷნ.<ref>{{cite web |author=Axel Tschentscher, LL.M. |url=https://www.servat.unibe.ch/icl/ir00000_.html |title=ICL > Iran > Constitution |access-date=10 January 2022 |archive-date=14 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014010533/https://www.servat.unibe.ch/icl/ir00000_.html |url-status=live}}</ref> [[სპეციალურ ოშურიელე სასამართო]] გინმოჭყვიდუნს დჷნაშებუეფს, ნამუეფჷთ, ორჩანიეთ, [[ოშურიელე პიჯეფი|ოშურიელე პირეფქ]] იქუესჷნს, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და თინა თაშნეშე სხუნუნს საქვარეფს, ნამუეფჷთ საერო პიჯეფსჷთ ოწაწჷნ. სპეციალურ ოშურიელე სასამართო რეგულარულ სასამართო სისტემაშე ზოხორინელო მუშენს დო ვალდებულ რე ხვალე [[ირანიშ უჟინაშ ლიდერი|უჟინაშ ლიდერიშ]] (რაჰბარიშ) წჷმი. სასამართოშ გინოჭყვიდირეფი საბოლა რე დო თინეფიშ გასაჩიულება ვეშილებე.<ref name="Judiciary"/> ექსპერტეფიშ სხუნუ, ნამუთ ირწანურო ართ მარათ აკმიკრორობუნ, აკმოდირთჷ 86 „სასურია დო მორჩქვენ“ ოშურიელე პიჯშე, ნამუეფსჷთ მახორობა ართამ გიშაგორუეფით 8 წანაშ ხანით გიშაგორუნს. ===ადმინისტრაციულ დორთუალა=== {{თარი|ირანიშ ადმინისტრაციულ დორთუალა|ირანიშ რეგიონეფი|ირანიშ ოსტანეფი|ირანიშ შაჰრესტანეფი|ირანიშ ნოღეფიშ ერკებული}} ირანი ფუნქციონირენს მუჭოთ [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ სახენწჷფო]]<ref name="Unitary 1">{{cite web |title=Comparison of Unitary Vs. Federal Political Systems |url=https://cognizancejournal.com/vol4issue9/V4I918.pdf |date=September 2024 |format=PDF |author=Mohammad Yaseen Jaras |publisher=Cognizance Journal}}</ref> დო დორთილ რე ეჩდოვითაართ პროვინციათ (სპარს. استان, ოსტანი). ირ პროვინციას დუდენს აბანობურ ცენტრი, ნამუთ, მუჭოთ წესი, არძაშე კაბეტ ნოღა რე დო თი პროვინციაშ ნანანოღათ (სპარს. مرکز, [[მარკახი (ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ართული)|მარკაზი]]) იკოროცხუ. პროვინციულ ხეშუულებას დუდენს გუბერნატორი (სპარს. استاندار, ოსტანდარი), ნამუსჷთ [[ირანიშ დინოხოლენ საქვარეფიშ სამინისტრო|დინოხოლენ საქვარეფიშ მინისტრ]] დჷთმრინუანს მინისტრეფიშ კაბინეტიშ (სხუნუშ) დანტკიცებაშ ოსხირშა.<ref name="govgen">{{cite web |last=IRNA |first=Online Edition |title=Paris for further cultural cooperation with Iran |url=http://www2.irna.com/en/news/view/line-203/0710215516003338.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023184320/http://www2.irna.com/en/news/view/line-203/0710215516003338.htm |archive-date=23 October 2007 |access-date=21 October 2007}}</ref> <div style="float: {{{float|centere}}}; clear: {{{float|none}}};">{{ირანიშ მუკნაჭარეფამი რუკა}} {{center|<small>ირანიშ ოსტანეფიშ რუკა</small>}} == მახორობა == მახორობა: 68,3 მლნ (2003), თენეფშე [[სპარსალეფი]] - 51%, [[აზერბაიჯანალეფი]] - 24%, [[ქურთეფი]] - 7%, [[გილანარეფი]] დო [[მაზანდარანალეფი]] - 8%, [[არაბეფი]] - 3%, [[ლურეფი]] - 2%, [[ბელუჯეფი]] - 2%, [[ქორთუეფი]] - 0,01%) == ნინეფ დო რელიგია == * '''ნინეფი''': ფარსი (58%), თურქულ ნინეფი (26), ქურთული (9), ლური, (2), ბელუჯური (1), არაბული (1). * '''რელიგია''': ისლამი. == ნოღეფი == ნოღეფი (ვითოში): [[თეირანი]] (7.894; აგლომ. 11.225), [[ისპაანი|ისპაჰანი]] (1.378; აგლომ. 2.652), [[მეშჰედი]] (2.061), [[თავრიზი]] (1.213), [[შირაზი]] (1.176). ობჟათე-ბჟადალუშე სამძღო უღუ [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანწკჷმა]], [[სომხეთი|სომხეთწკჷმა]] დო [[თურქეთი|თურქეთწკჷმა]], ბჟადალუშე — [[ერაყი|ერაყწკჷმა]], ბჟაეიოლშე — [[ავღანეთი|ავღანეთწკჷმა]] დო [[პაკისტანი|პაკისტანწკჷმა]]. == ადმინისტრაციულ დორთუალა == ირანიშ ტერიტორია ირთუ ოსტანეფო (სპარს. استان — ostān; მიარ. — استانﻫﺎ — ostānhā), ოსტანეფ ირთჷნა შაჰრისტანეფო (სპარს. شهرستان), ირანიშ კაბეტ ნოღეფ რგებაფჷლენა სპეციალურ ნებეფით. ასეშო ქიანა ირთუ 31 ოსტანო. == ეკონომიკა == ბჟადალ აზიას ირანიშ ეკონომიკას უკჷნებუ მაჟირა აბანი გოვითარაფათ.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2001.html SIA - the world factbook.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181006043400/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2001.html |date=2018-10-06 }}</ref> ირანი რე რეგიონიშ ართ-ართი არძაშე ტექნოლოგიურო გოვითარაფილი სახენწჷფო. ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{reflist|2}} [[კატეგორია:ირანი]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ხოლო ბჟაეიოლიშ ქიანეფი]] 2njaimbzw1xq2j9mgki13pr9tm22c3b 0 320 252000 247055 2026-08-13T00:20:15Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252000 wikitext text/x-wiki {{Short description|სახენწჷფო ევროპაშ ოორუეშე}} {{About|ევროპულ სახენწჷფო|შხვა შანულობეფიშ გეშა|ნორვეი|თაშნეშე|ნორვეგია (მიარეშანულამი)}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = <small>{{lang-nb|Kongeriket Norge}}<br/>{{lang-nn|Kongeriket Noreg}}<br/>{{collapsible list |titlestyle = background:transparent; text-align:center; line-height:normal; font-size:84%; |title = შხვა ოფიციალურ ჯოხოეფი<ref>{{cite web | url=https://www.stortinget.no/no/Saker-og-publikasjoner/Vedtak/Vedtak/Sak/?p=84226 | title=Sak | date=12 მელახ, 2024 }}</ref> |{{center|{{ubl |{{nowrap|{{lang-se|Norgga gonagasriika|fontsize=81%}}}} |{{lang-smj|Vuona gånågisrijkka}} |{{lang-sma|Nøørjen gånkarïjhke|fontsize=81%}} |{{nowrap|{{lang-fkv|Norjan kuninkhaanvaltakunta}}}} }} }} }}</small> |ედომუშამი_ჯოხო = ნორვეგიაშ ომაფე |ოართე_ჯოხო =ნორვეგია |შილა = Flag of Norway.svg |გერბი = Coat of arms of Norway.svg |რუკა = Europe-Norway (orthographic projection).svg |ჰიმნი = ''[[Ja, vi elsker dette landet]]''<br />({{Lang-xmf|"ქო, მიჸორა თე ქიანა"}})<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Norway_(National_Anthem).ogg|center]]<br>'''ომაფე ჰიმნი<br>''[[Kongesangen]]''<br />({{Lang-xmf|"მაფაშ ბირა"}}) </div> |დევიზი = |ზოხორინალაშ თარიღი = |ოფიციალური_ნინეფი =[[ნორვეგიული ნინა|ნორვეგიული]]<br><small>(ბუკმოლ დო ნიუნორსკი)</small><br>[[საამური ნინეფი]] |რელიგია= {{ublist |item_style=white-space; |74.9% [[ქირსიანობა]] {{Tree list}} **68% [[ნორვეგიაშ ოხვამე]]{{NoteTag|[[2012]] წანაშ [[ნორვეგიაშ კონსტიტუცია|საკონსტიტუციო თირუაშახ]], ევანგელურ-ლუთერანული რელიგია რდჷ სახენწჷფო საჯარო რელიგია.<ref>{{cite web |url = https://www.stortinget.no/globalassets/pdf/constitutionenglish.pdf |archive-url = https://web.archive.org/web/20150908050922/https://stortinget.no/globalassets/pdf/constitutionenglish.pdf |url-status=dead |title = The Constitution of Norway, Article 16 (English translation, published by the Norwegian Parliament) |archive-date=8 September 2015 }}</ref>}} **6.9% შხვა [[ქირსიანული გემაჸვენჯობეფიშ ერკებული|ქირსიანული გემაჸვენჯობა]] {{Tree list/end}} |21.2% [[ვარელიგიურობა|ვა რელიგიური]] |3.1% [[ისლამი ნორვეგიას|ისლამი]] |0.8% [[რელიგია ნორვეგიას|შხვა]]}} |ნანანოღა= [[ოსლო]] |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა|საპარლამენტო]] [[კონსტიტუციური მონარქია]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ნორვეგიაშ მონარქი|მონარქი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ჰარალდ V]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ნორვეგიაშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[:no:Jonas Gahr Støre|იონას გარი სტარე]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[სტორთინგი]]შ [[სტორთინგიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = [[:no:Masud Gharahkhani|მასუდ ღარახანი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 61-ა |ფართობი =385,207<ref name="kart">{{Cite web|url=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|title=Arealstatistics for Norway 2020|publisher=Kartverket, mapping directory for Norway|year=2019|date=2019-12-20|accessdate=2020-03-07|language=no}}</ref> |წყარი_% =5.32 (2015)<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 October 2020|publisher=[[OECD|Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|archive-date=24 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324133453/https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|url-status=live}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა ={{ძინა}}5,627,400<ref name="ssbf">{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Population, 2026-01-01|publisher=Statistics Norway|date=2026-02-25|accessdate=2026-02-26|language=en}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 116-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2026 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 14.6 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 224-ა |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = $576.236 მილიარდი<ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=142,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Norway) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=22 October 2024 |access-date=27 October 2024}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 49-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$103,446 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 5-ა |აგი ={{ძინა}}0.966<ref>{{Cite web|date=13 March 2024 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |archive-date=13 March 2024 |access-date=13 March 2024 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> |აგი_ტენდენცია = |აგი_კატეგორია = ძალამ მაღალი |აგი_რანგი =2-ა |აგი_წანა =2022 |ვალუტა= [[ნორვეგიული კრონი]] |ვალუტაშ_კოდი =NOK |ქიანაშ_კოდი =NO |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+1]] |ზარხულიშ_ბორჯი =[[UTC+2]] |cctld = [[.no]] |ოტელეფონე_კოდი =+47 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ნორვეგია''',{{efn|{{lang-nb|Norge}}, {{lang-nn|Noreg}}, {{lang-se|Norga}}, {{lang-smj|Vuodna}}, {{lang-sma|Nöörje}}, {{lang-fkv|Norja}}}}<!--Do not add English pronunciation per [[MOS:LEAD]].--> ოფიციალურო '''ნორვეგიაშ ომაფე''' ({{lang-no|Kongeriket Norge}}, [[ნიუნორსკი|ახალ ნორვეგიულო]] Kongeriket Noreg) — [[სკანდინავიური ქიანეფი|სკანდინავიურ ქიანა]], ნამუთ იდვალუაფჷ [[ოორუე ევროპა]]ს, [[სკანდინავიაშ ჩქონი]]შ ბჟადალ დო უკიდაშ ოორუე ნორთის. ქიანაშ აკოდგინალუაშა მიშმურს მოჩილათირი [[არქტიკა|არქტიკული]] კოკი [[იან-მაიენი]] დო არქიპელაგი [[სვალბარდი|სვალბარდი]] (შპიცბერგენი).{{NoteTag|name=Svalbard|1920 წანაშ 9 ფურთუთაშ [[სვალბარდიშ ხეკულუა|შპიცბერგენიშ ხეკულუა]] აღიარენს ნორვეგიაშ სრულ დო აბსოლუტურ სუვერენიტეტის არქტიკულ არქიპელაგ შპიცბერგენშა (ასე ჩინებულ რე მუჭოთ [[სვალბარდი]]).}} [[ბუვეშ კოკი]], ნამუთ იდვალუაფჷ [[სუბანტარქტიკა]]ს რე [[ნორვეგიაშ დოჸუნელ ტერიტორიეფი|დოჸუნელ ტერიტორია]] დო ვენშმურს ომაფეშ აკოდგინალუაშა; ნორვეგია ხოლო აცხადენს პრეტენზიას ანტარქტიდულ ტერიტორიეფშენ: [[პეტრე I-იშ კოკი]] დო [[დიაფალ მაუდიშ დიხა]]. ნორვეგიაშ ართამ ფართობ რე 385,207 კმ², მახორობა – 5,585,044 ადამიერი ([[2024]]). რე ართ-ართ არძაშე [[ქიანეფიშ ერკებული მეჭედალაშ მეჯინათ|მერკე მეჭედალათ]] დოხორელ ქიანა [[ევროპა]]ს. ქიანას ბჟაეიოლჸურე უხურგანს [[შვედეთი]]; უძგალაშ ოორუეჸურე დვალირ რეგიონი — [[ფინეთი|ფინეთის]] დო [[რუსეთი|რუსეთის]]; ნორვეგიას უღჷ ფართო წყარპიჯიშ ღოზი, ნამუთ გინოზჷნდილ რე [[სკაგერაკი]]შ საროტის, [[ოორუეშ ზუღა]]ს, [[ნორვეგიაშ ზუღაა]]ს დო [[ბარენციშ ზუღა]]ს. ნორვეგიაშ დო [[დანია]]ს შქას იდვალუაფუ [[სკაგერაკი]]შ საროტი. ქიანაშ უკაბეტაშ ნოღა დო ნანანოღა რე [[ოსლო]]. ნორვეგიაშ აკოკათელ ომაფექ [[872]] წანას გიჭყჷ, [[ნორვეგიაშ მორჩილ ომაფეეფი|მორჩილ ომაფეეფიშ]] აკოსვარუათ დო თინა უმეჭყვადუო რდჷ 1,153–1,154 წანაშ გოძვენას. [[1537]] წანაშე [[1814]] წანაშა ნორვეგია [[დანია-ნორვეგია|დანია-ნორვეგიაშ]] ნორთი რდჷ, [[1814]] წანაშე [[1905]] წანაშა — [[შვედეთ-ნორვეგიაშ უნია|შვედეთწკჷმა პერსონალურ უნიათ]] რდჷ. ნორვეგია ნეიტრალურ რდჷ [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა|პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ]] ბორჯის, [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა|მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშის]] — [[1940]] წანაშ პირელშა, სოიშახ [[ოპერაცია ვეზერუბუნგი|ნაცისტური გერმანია მინაკათუდჷნ]] დო ლჷმაშ თებაშა [[ნორვეგიაშ ოკუპაცია ნაცისტურ გერმანიაშით|ოკუპირაფილო]] რდჷნ. [[ჰარალდ V]] [[გლიუკსბურგეფიშ დინასტია|გლიუკსბურგეფიშ დინასტიაშ]] ნორვეგიაშ ასეიან [[ნორვეგიაშ მონარქია|მაფა რე]]. [[იონას გარი სტარე]] 2021 წანაშე ნორვეგიაშ [[ნორვეგიაშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრიშ]] პოსტის იკენს. მუჭოთ [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ სახენწჷფო]] [[კონსტიტუციური მონარქია|კონსტიტუციურ მონარქიათ]], ნორვეგია [[ხეშუულებაშ დორთუალა|სახენწჷფო ხეშუულებას რთუნს]] [[სტორტინგი|პარლამენტო]], [[ნორვეგიაშ სახენწჷფო სხუნუ|მინისტრეფიშ კაბინეტო]] დო [[ნორვეგიაშ სასამართალო ხეშუულება|სასამართალო ხეშუულებათ]], მუჭოთ თეს [[1814]] წანაშ [[ნორვეგიაშ კონსტიტუცია|კონსტიტუცია]] გუთმოთანჯუნსჷნ. ნორვეგიას ადმინისტრაციულ დო პოლიტიკურ დორთუალაშ ჟირ დონე უღჷ: [[ნორვეგიაშ საგრაფეეფი|საგრაფეეფი]] (fylke) დო [[ნორვეგიაშ მუნიციპალიტეტეფიშ ერკებული|მუნიციპალიტეტეფი]] (kommune). [[საამეფი|საამალ კათას]] გოთანჯილო უღჷ მუშითგითორკვიებაშ ნება დო გაულა ტრადიციულ ტერიტორიეფშა, [[ნორვეგიაშ საამეფიშ პარლამენტი|საამეფიშ პარლამენტიშ]] დო „ფინმარკიშ აქტიშ“ მოხვარათ. ნორვეგია [[ნორვეგია-ევროპაშ რსხუშ ურთიერთობეფი|მეჭედელ რსხუს]] ალმიტენს [[ევროპაშ რსხუ]] დო [[ნორვეგია-ააშ-იშ ურთიერთობეფი|აშშ]]-წკჷმა. ქიანა რე [[გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაცია|გოეროშ]], [[ნატო (ორგანიზაცია)|ნატოშ]], [[ევროპაშ დუდიშულ ვაჭრუაშ ასოციაცია|EFTA]]-შ, [[ევროპაშ სხუნუ|ევროპაშ სხუნუშ]], [[ანტარქტიკაშ ხეკულუაშ სისტემა|ანტარქტიკაშ ხეკულუაშ]] დო [[ოორუეშ სხუნუ|ოორუეში სხუნუშ]] დჷმარსხუაფალ მაკათური; თაშნეშე [[ევროპაშ ეკონომიკურ ზონა|EEA]]-შ, [[მოსოფელიშ ვაჭრუაშ ორგანიზაცია|WTO]]-შ დო [[ეკონომიკურ წოროხანდაშ დო წუმოძინაშ ორგანიზაცია|OECD]]-შ მაკათურ დო [[შენგენიშ ზონა|შენგენიშ ზონაშ]] ნორთი. ნორვეგიულ დიალექტეფ [[დანიური ნინა|დანიურ]] დო [[შვედური ნინა|შვედურ]] დიალექტეფწკჷმა ართო აკმოქიმინჷნა [[დიალექტურ კონტინუუმი|დიალექტურ კონტინუუმს]], ნამუშჷთ თინეფს შქას ურთიართსმება რე შილებუანი. ნორვეგიას უღჷ [[სკანდინავიურ მოდელი|სკანდინავიურ მოდელი]], ნამუთ იკათუანს [[არძაშოულ ჭყანთხილუა|არძაშოულ ჭყანთხილუას]] დო რსულჸოფურ [[სოციალურ უნარღელჸუა|სოციალურ უნარღელჸუაშ]] სისტემას; თიშ ღებეფი ეგალიტარულ იდეალეფს გეპონუ.<ref>{{cite web|url=https://www.studyinnorway.no/living-in-norway/norwegian-society|title=Norwegian Society / Living in Norway | website= Study in Norway|access-date=21 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321131146/https://www.studyinnorway.no/living-in-norway/norwegian-society|archive-date=21 March 2018|url-status=dead}}</ref> ნორვეგიაშ სახენწჷფოს აპალჷ კაბეტ თია შანულამ ინდუსტრიულ სექტორეფს დო პატჷნენს [[ნაფთობი|ნაფთობიშ]], [[ორთაშობურ გაზი|ორთაშობურ გაზიშ]], მინერალეფიშ, ჯა-ტყაშ, ზღვაშ პროდუქტეფიშ დო ლინჯიშ წყუშ კაბეტ რეზერვეფს. ნაფთობიშ მახერეჭე ქიანაშ [[ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი|ედომუშამ დინოხოლენ პროდუქტიშ (ედპ)]] დოხოლაფირო ართ ნაანთხალს აკმადგინანს.<ref>{{cite news |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKL0674675920070906 |title=Statistics Norway raises '07 GDP outlook, cuts '08 |work=Reuters |date=6 September 2007 |access-date=8 March 2009 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922054630/https://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKL0674675920070906 |url-status=dead }}</ref> ართ შურ მახორუშე გიმოკოროცხუათ, ნორვეგია მოსოფელს ნაფთობიშ დო ორთაშობურ გაზიშ უკაბეტაშ მაწარმებელ რე არხო ბჟაეიოლიშ გალე.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2241rank.html|title=Country Comparison :: Crude oil – production|work=CIA – The World Factbook|access-date=16 March 2016|archive-date=7 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307234343/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2241rank.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2249rank.html|title=Country Comparison :: Natural gas – production|work=CIA – The World Factbook|access-date=16 March 2016|archive-date=15 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315051210/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2249rank.html|url-status=dead}}</ref> [[მოსოფელიშ ბანკი]]შ დო [[ერეფოშქაშე სავალუტო ფონდი|ერეფოშქაშე სავალუტო ფონდიშ (IMF)]] მუნაჩემეფით, ნორვეგიას მოსოფელს ომანგეთ მაანთხა დო მაბრუო აბან უკინებჷ ართ შურ მახორუშა ედპ-შ მაჩვენებელით.<ref>{{cite web|title=The World's Richest Countries|url=https://www.forbes.com/sites/bethgreenfield/2012/02/22/the-worlds-richest-countries/|website=forbes.com|access-date=12 December 2014|archive-date=31 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180131151855/https://www.forbes.com/sites/bethgreenfield/2012/02/22/the-worlds-richest-countries/|url-status=live}}</ref> ქიანას უღჷ მოსოფელს უკაბეტაშ სუვერენულ ჯგირობუაშ ფონდი ([[ნორვეგიაშ სახენწჷფო საპენსიო ფონდი]]), ნამუშ ღება 2,1 ტრილიონ ააშ დოლარს აკმადგინანს.<ref>{{Cite news |date=4 November 2025 |title=Norway struck oil in the 60s. Now it has trillions. Here's how Australia compares |url=https://www.abc.net.au/news/2025-11-05/lessons-for-australia-from-norways-tax-on-resources/105939048 |access-date=16 December 2025 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> == ეტიმოლოგია == {{თარი|ნორვეგიაშ ეტიმოლოგია}} [[ფაილი:Ohthere.jpg|thumb|left|upright=1.5|[[ოჰთერ ჰალოგალანდარი|ოჰთერიშ]] [[ჯვეშინგლისურ ნინა|ჯვეშინგლისურ]] ნაჭარაშ დაჭყაფუ, თანგუა: „ოჰთერქ უწუ მუშ პატჷნს, მაფა ალფრედის, ნამჷ-და თინა არძა ნორვეგიალშე ოორუეშე ოხორანდჷნ...“]] ნორვეგიას ჟირ ოფიციალურ ჯოხოდვალა უღჷ: ''Norge'' [[ბუკმოლი|ბუკმოლურო]] დო ''Noreg'' [[ნიუნორსკი|ნიუნორსკულო]]. ინგლისურ ჯოხო Norway (ნორვეი) მოურს ჯვეშინგლისურ ზიტყვაშე ''Norþweg'', ნამუთ პირველაშე ეჭარილ რე ოჰთერ ჰალოგალანდარიშ ნაჭარას დოხოლაფირო [[890]] წანას; ქიანაშ ჯოხოდვალა შანენს „ოორუეშ შარას“ ვარ-და „შარას, ნამუთ ოორუეშა მეურსჷნ“. ათეშნერო უჯოხოდეს [[ანგლო-საქსეფი|ანგლო-საქსეფს]] [[ატლანტიშ ოკიანე]]შ ნორვეგიაშ წყარპიჯიშ ღოზშა.<ref name="Nomino-NRK">{{Cite episode |title=Nomino 6:6 |url=https://tv.nrk.no/serie/nomino/DVFJ63000615/sesong-2/episode-6#t=22m18s |access-date=5 October 2016 |series=Nomino |station=[[NRK]] |date=4 October 2016 |season=2 |time=22:18 |language=no |archive-date=6 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161006150442/https://tv.nrk.no/serie/nomino/DVFJ63000615/sesong-2/episode-6#t=22m18s |url-status=live }}</ref><ref name="Tvil-Forskning">{{cite web |url= http://forskning.no/historie-sprak/2016/02/sar-tvil-om-norges-opphav |title= Sår tvil om Norges opphav |date= 29 February 2016 |publisher= Forskning.no for [[Universitetet i Agder]] |language= no |access-date= 1 November 2016 |archive-date= 22 August 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170822095851/http://forskning.no/historie-sprak/2016/02/sar-tvil-om-norges-opphav |url-status= live }}</ref> ბრიტანალ ანგლო-საქსეფ ნორვეგიას [[890]] წანას თაშნეშე უძახჷდეს ''Norðmanna land'' („ნორვეგიალეფიშ დიხა“).<ref name="Nomino-NRK"/><ref name="Tvil-Forskning"/> რე გოთანჯილ არზეფიშ შხვადოშხვანობა თიშ გეშა, უღუდჷ დო ვარი ნორვეგიაშ აბანობურ ჯოხოს დუდშე თიშნერ ეტიმოლოგია, ნამუთ ინგლისურ ფორმასჷნ. ტრადიციულ დომინანტურ თოლწონუათ, ჯოხოშ პირველ კომპონენტ რდჷ [[:wikt:norðr|''norðr'']] (ინგლისურ ''north''-იშ მოჯგურე), ათეშენ ედომუშამ ჯოხო რდჷ ''Norðr [[wikt:vegr|vegr]]'' — „ოორუეშა მიმალ შარა“. თენა მიოწურუანდჷ ნორვეგიაშ წყარპიჯიშ ღოზიშ ნავიგაციაშ მარშრუტშა, ნამუთ აწურედჷ „ობჟათეშ შარას“ (''suðrvegar'' — გერმანიაშო) დო „ბჟაეიოლიშ შარას“ (''austrvegr'' — [[ბალტიაშ ზუღა|ბალტიაშ ზუღაშო]]).<ref>{{cite journal | last=Heide | first=Eldar | title=Noregr tyder nok vegen mot nord, likevel | journal=Namn og Nemne | volume=33 | date=2016 | issn=2703-7371 | url=http://ojs.novus.no/index.php/NON/article/view/1333 | language=nb | access-date=14 August 2023 | page= | archive-date=22 February 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170222105940/http://ojs.novus.no/index.php/NON/article/view/1333 | url-status=live }}</ref> == ისტორია == {{Main|ნორვეგიაშ ისტორია|სკანდინავიაშ ისტორია}} ==პრეისტორია== {{თარი|სკანდინავიაშ პრეისტორია}} [[ფაილი:Bronze Age boats.png|thumb|left|[[სკანდინავიაშ ბრონზეშ ხანი|სკანდინავიაშ ბრონზეშ ხანიშ]] კჷდას ეშნაკვათა ნახატეფი (პეტროგლიფეფი) [[სტეინკერი|სტეინკერს]], [[ცენტრალურ ნორვეგია]]]] ნორვეგიაშ ტერიტორიას ადამიერიშ რინაშ უჯვეშაშ ნოქურეფი წყარპიჯიშ ღოზის რე მეგორაფილ, სოდეთ [[ეკონია ჯამარუა|ეკონია ჯამარუაშ]] ბორჯიშ ჸინუშ ფაქ პირველო ნდღულჷ ჩქ. წ. ე-შ 11 000-შე 8000 წანეფიშ შქას. უჯვეშაშ მენაგორეფ მეკონეფ რე ქუაშ ანჯარეფი (ჯვ. წ. 9500–6000 წწ.), ნამუეფსჷთ გიოგორუეს ოორუეშე — [[ფინმარკი|ფინმარკის]] ([[კომსაშ კულტურა]]) დო ობჟათე-ბჟადალშე — [[როგალანდი|როგალანდის]] ([[ფოსნაშ კულტურა]]). თეორია თე ჟირ კულტურაშ ზოხონობაშ გეშა 1970-იან წანეფს მოჯვეშებულო მირჩქინეს.<ref>{{cite book | author = Klavs Randsborg | date = 14 September 2009 | title = The Anatomy of Denmark: Archaeology and History from the Ice Age to AD 2000 | url = https://archive.org/details/anatomyofdenmark0000rand | publisher = Bloomsbury Academic | pages = | isbn = 978-0-7156-3842-2 | oclc = 1114604682}}</ref> ჯვ. წ. 3000-შე 2500 წანეფიშ ოშქაშეთ, [[ბჟაეიოლ ნორვეგია|ბჟაეიოლ ნორვეგიაშა]] ახალ მახორუეფქ ([[ჸვასვირამ კერამიკაშ კულტურა]]) მორთეს. თინეფ რდეს [[პროტო-ინდოევროპალეფი|ინდოევროპალ]] ფერმერეფი, ნამუეფსჷთ მოჸუნდეს ქერი (ყუბერამი) დო ჸუნდეს ორინჯი; თინეფქ ჭიე-ჭიეთ დოთირეს ბჟადალ ოწყარპიჯიშ მახორუეფი, ნამუეფჷთ დაკებულ რდეს ჯინორუათ დო მეჩხომეობათ. ==რკინაშ ხანი== {{თარი|სკანდინავიაშ ბრონზეშ ხანი|სკანდინავიაშ რკინაშ ხანი}} დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1500 წანაშე ჭიე-ჭიეთ გენშართჷ [[ბრონზე]]ქ. ათე პერიოდიშო დჷმახასიათაფალ რე ზუღაშ არხოს ეგაფილ ონთხორაშე ყორღანეფ (cairns), ნამუეფჷთ ოორუეშე [[ჰარსტადიშ მუნიციპალიტეტი|ჰარსტადშახ]] დო თაშნეშე ობჟათეშე დინოხოლენ რაიონეფსჷთ. კჷდას ეშნაკვათა მოტივეფ გიშაკერზუაფუ [[ქუაშ ხანი]]შ ნახატეფშე — თაქ ეხანტილ რე ნოშეფი, ნამუეფჷთ [[იორტსპრინგიშ ნოში]]ს მოგენს; თაშნეშე აკმეგაფუაფუდჷ კაბეტ ნოშიშ მოგვენ ქუაშ ონთხორუეფი, ნამუეფჷთ [[ქუაშ ნოში|ქუაშ ნოშეფიშ]] ჯოხოთ რენა ჩინებული.<ref>Ling 2008. ''Elevated Rock Art''. GOTARC Serie B. Gothenburg Archaeological Thesis 49. Department of Archaeology and Ancient History, University of Gothenburg, Goumlteborg, 2008. {{ISBN|978-9185245345}}.</ref> რკინაშ ხანიშ ორდოიან ბორჯიშ (ჯვ. წ. ეკონია 500 წანა) გეშა მორჩილ არქეოლოგიურ ტკიცებულება რე. ღურელეფს ნთხორუნდეს კრემაციათ დო თინეფიშ საფულეეფს მორჩილ მუდანობაშ მეკონეფ რდჷ. ჩქ. წ. პირველ ოთხ ოშწანურაშ განწეხანს, ნორვეგიაშ მახორობას რსხუ უღუდჷ რომაალეფიშ დოჸუნელ [[გალია]]წკჷმა; მენაგორეფ რე დოხოლაფირო 70 რომაულ ბრონზეშ ჩუანე, ნამუეფსჷთ შხირას ონთხორუე ურნეფო გჷმირინუანდეს. ობჟათეშ ქიანეფწკჷმა რსხუქ ქიანაშა [[რუნეფი]]შ რჩქინა გენშიღჷ; უჯვეშაშ ჩინებულ ნორვეგიულ რუნულ ნაჭარა მასუმა ოშწანურათ ითარიღებუ.<ref>{{Cite web |date=23 August 2025 |title=Norway - Vikings, Fjords, Sami {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Norway/Earliest-peoples |access-date=23 August 2025 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ვიკინგეფიშ ეპოქა== {{თარი|ნორვეგიაშ მორჩილ ომაფეეფი|ვიკინგეფიშ ეპოქა}} {{თაშნეშე ქოძირით|ნორვეგიაშ აკოკათუა|ნორვეგიაშ მონძალურ ომაფე}} {{multiple image|align = right|direction = diagonal|total_width = 280|image1 = Le bateau viking dOseberg (4835828216).jpg|caption1 = [[ოსებერგიშ ნოში]] ოსლოშ [[ვიკინგეფიშ ნოშეფიშ მუზეუმი|ვიკინგეფიშ ნოშეფიშ მუზეუმს]]|image2 = Viking swords at Bergen Museum.jpg|caption2 = ნორვეგიას მენაგორეფ [[ვიკინგეფიშ ყამა|ვიკინგეფიშ ყამეფი]], ნამუეფჷთ [[ბერგენიშ მუზეუმი|ბერგენიშ მუზეუმს]] რე ჩუალირი}} სკანდინავიაშ პირველ ისტორიულ ნაჭარეფიშ ბორჯიშო, დოხოლაფირო VIII ოშწანურას, ნორვეგიას მუსხირენ მორჩილ პოლიტიკურ ართულ რდჷ. მირჩქინუაფჷ, ნამჷ-და ორდოიან ვიკინგეფიშ ეპოქას ბჟადალ ნორვეგიას ჩხორო მორჩილ ომაფე რდჷ.<ref>Bjørn Ringstad, ''Vestlandets største gravminner. Et forsøk på lokalisering av forhistoriske maktsentra'', (Bergen, 1986)</ref> არქეოლოგ ბერგლიოტ სოლბერგი ათეშ ოსხირშე ვარაუდენს, ნამჷ-და ედომუშამ ქიანას არძაშ უკულაშ 20 ათეშნერ ართულ რდჷნ.<ref>Bergljot Solberg, ''Jernalderen i Norge'', (Oslo, 2000)</ref> ვიკინგეფიშ ბორჯის, ნორვეგიალ მაგორალეფქ IX ოშწანურას მოხვალამათ ქიმიოგორუეს [[ისლანდია]]ს (მუჟანსჷთ [[ფარერიშ კოკეფი|ფარერიშ კოკეფშა]] მიშესჷნ) დო საბოლათ [[ვინლანდი]]ს — ნამუთ ასე [[კანადა]ს [[ნიუფაუნდლენდი|ნიუფაუნდლენდიშ]] ჯოხოთ რე ჩინებული. ნორვეგიალ ვიკინგეფ არძაშე აქტიურეფ რდეს ოორუე დო ბჟადალ [[ბრიტანეთიშ კოკეფი|ბრიტანეთიშ კოკეფს]] დო ოორუე ამერიკაშ ბჟაეიოლ ნორთეფს.<ref>{{cite web|url=https://naturalhistory.si.edu/vikings/voyage/subset/vinland/archeo.html|title=Vinland Archeology|website=naturalhistory.si.edu|access-date=11 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308031025/https://naturalhistory.si.edu/vikings/voyage/subset/vinland/archeo.html|archive-date=8 March 2018|url-status=dead}}</ref> [[ფაილი:Gjermundbu helmet - cropped.jpg|thumb|left|upright=0.65|[[იარმუნდბუშ ანჩხაბერი]], ნამუსჷთ მიოგორუეს [[ბუსკერუდი|ბუსკერუდის]]; თენა რე ვიკინგეფიშ ეპოქაშ აკა ჩინებულ ანჩხაბერი, ნამუშ რეკონსტრუქციაჷთ მიხუჯინჷნ.]] ტრადიციაშ მეჯინათ, [[ჰარალდ I (ნორვეგია)|ჰარალდ ფარშავანგიშფერქ]] (Harald Fairhair) 872 წანას [[ჰაფრსფიორდიშ ლჷმა|ჰაფრსფიორდიშ ლჷმაშ]] (სტავანგერწკჷმა) უკულ არძა აკოკათჷ ართ სახენწჷფოთ დო თეშნერო გინირთჷ აკოკათელ ნორვეგიაშ პირველ მაფათ.<ref>[[#Larsen|Larsen]], p. 83.</ref> ჰარალდიშ პატჷნალას თარო ობჟათე ნორვეგიაშ წყარპიჯიშ სახენწჷფო რდჷ. თინა ჸონიერ ხეთ გამაგენდჷ ქიანას დო საგეფიშ მეჯინათ, ანდა ნორვეგიალქ ქიანა ქჷდიტუ დო დახორუშა [[ისლანდია]]შა, ფარერიშ კოკეფშა, [[გრენლანდია]]შა, ბრიტანეთიშ დო ირლანდიაშ ნორთეფშა გეგნორთჷ.<ref>[[R. F. Foster (historian)|Foster, R. F.]] (2001) ''The Oxford History of Ireland''. Oxford University Press. {{ISBN|019280202X}}</ref> X ოშწანურაშ შქა წანეფს, [[ჰააკონ I|ჰააკონ I ჯგირ]] რდჷ ნორვეგიაშ პირველ ქირსიან მაფა, მორო თიშ ცადებეფქ რელიგიაშ გენშუღალუდკონ მეღებულქ ვეჸუ. [[სკანდინავიური მითოლოგია|ჯვეშსკანდინავიურ ტრადიციეფ]] ჭიე-ჭიეთ დოთირუ ქირსიანულქ [[X ოშწანურა]]შ დალიას დო [[XI ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს. თენა თარო მითმიაჭარუ მაფა-მისიონერეფს: [[ოლაფ I|ოლაფ I ტრიგვასონს]] დო [[ოლაფ II|ოლაფ II ჰარალდსონს]] (ჯეგე ოლაფი). ოლაფ ტრიგვასონი მანჯენდჷ რეიდეფს ინგლისის, თინეფს შქას ლონდონსჷთ ქეგიანთხჷ. [[995]] წანას ნორვეგიაშა დორთაშ უკული, ოლაფიქ კუჩხ ქეგედგჷ კოკ [[მოსტერი (კოკი)|მოსტერს]], სოდეთ პირველ ქირსიანულ ოხვამე ეკაგჷ. მოსტერშე ოლაფიქ ოორუეშა, [[ტრონჰეიმი|ტრონჰეიმშა]] მიდართჷ, სოდეთ 995 წანას „ეირათინგის“ (Eyrathing) ნორვეგიაშ მაფათ გეგმაცხადეს.<ref>[[#Larsen|Larsen]], p. 95.</ref> XI ოშწანურაშ ვიკინგეფიშ ისტორიაშ ართ-ართ შანულამ წყუ რე ისლანდიალეფს დო ნორვეგიაშ მაფა ოლაფ II-ს შქას დოდვალირ ხეკულუა (დოხოლ. 1015–1028 წწ.).<ref>Jones, Gwyn, A history of the Vikings (Oxford 2001).</ref> [[ფეოდალიზმი|ფეოდალიზმის]] ნორვეგიას ვარ-და შვედეთის თიშნერო ვამწუძინჷ, მუჭოთ ევროპაშ შხვა ნორთეფს. მორო, სახენწჷფო გამაგალაქ კონსერვატიულ ფეოდალურ ხასიათ მიიღჷ. [[ჰანზაშ რსხუ|ჰანზაშ რსხუქ]] აძვილჷ ომაფე ხეშუულება, ნამჷ-და გალენურ ვაჭრუაშ დო ეკონომიკაშ კაბეტ ნორთშე ხოლო უმოსო დუთმებუდჷკო, თიშ გეშა, ნამჷ-და მაფეფს ჰანზაშ ქვერსემ ვალ გეძჷდეს. ჰანზაშ მონოპოლიურ კონტროლქ ნორვეგიაშ ეკონომიკაშ არძა კლასის ქაწაწჷ, გიშაკერზაფილო გლეხობას, თიშნერო, ნამჷ-და ნორვეგიას რეალურ [[ბურჟუაზია|ბურჟუაზიულ]] კლასის ვამწუძინუჷ.<ref>[[#Larsen|Larsen]], p. 201.</ref> == ეკონომიკა == რესურსეფი - ნაფთი, ლინჯი, ორთაშობურ გაზი, პირიტი, ნიკელი, რკინაშ მადენი, თუთა (ელემენტი), ტყვია, ჩხომი, აკაგაფალ ჯა-ტყა, ჰიდროენერგია. ექსპორტი - ნაფთობ დო ნაფთობპროდუქტეფი, ორთაშობურ გაზი, ჩხომეული. ართამ ერუანულ პროდუქტი - 159 მლრდ $. ერუანულ პროდუქტ ართ შურშ მახორუშა - 31.250 $. ვალუტა - ნორვეგიულ კრონა (NOK). ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> == რესურსეფ ინტერნეტის == * [http://www.norway.no/ Norway.no], ნორვეგიაშ ოფიციალურ პორტალი * [http://www.ssb.no/english/ ნორვეგიაშ სტატისტიკა] * [http://www.visitnorway.com/ru/ მოსვანჯა ნორვეგიას — ნორვეგიაშ ოფიციალურ ტურისტულ პორტალი] * [http://norse.ru/culture/norway/კულტურულოგიურ სტატიეფ ნორვეგიაშე]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://ru.norge.wikia.com/wiki/%D0%9D%D0%BE%D1%80%D0%B2%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%8F ნორვეგია ვიკი] ==გეძახინეფი== <references group="გეძახინი"/> == სქოლიო == {{reflist|2}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} [[კატეგორია:ნორვეგია]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] sad09mexseza38l6lg1qc2zwsqhhjg1 0 338 252160 210518 2026-08-13T07:10:19Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 252160 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ჭარუ | ჯოხო = პერსი ბიში შელი | სურათი= Portrait_of_Percy_Bysshe_Shelley_by_Curran,_1819.jpg | მუკნაჭარა = პერსი ბიში შელი | ჩარჩო = | ფსევდონიმი = | დაბადებაშ თარიღი = [[4 მარაშინათუთა]], [[1792]] | დაბადებაშ აბანი = | ღურაშ თარიღი = [[8 კვირკვე]], [[1822]] | ღურაშ აბანი = | საქვარუა = [[პოეტი]] | ერუანობა = [[ინგლისარი]] | პერიოდი = | ჟანრი = | თემატიკა = | მიმალუობა = [[რომანტიზმი]] | დებიუტი = | magnum_opus = | გოლინა მახვამილეს = | გოლინა მახვამილუ= | ვებხასჷლა = | ხეშმოჭარუა = Percy Bysshe Shelley SVG signature.svg | სქოლიო = }} '''პერსი ბიში შელი''' ({{ნინა+en|Percy Bysshe Shelley|ˈpɜrsi ˈbɪʃ ˈʃɛli}}; {{დ|4|8|1792}} – {{ღ|8|7|1822}}) — გიშარჩქინელი ინგლისარი [[პოეტი]], [[რომანტიზმი|რომანტიკოსი]]. ჩინებული, მუჭოთ ართ-ართი არძაშე უჯგუში ლირიული პოეტი ინგლისურნინამი [[პოეზია]]ს. შელიშ წორომოარზეეფი დო უხოლაში მაჸალეფი რდეს [[ჯონ კიტსი]] დო [[ჯორჯ გორდონ ბაირონი]]<ref>ბაირონიშ ბიოგრაფია:http://kembrij.ucoz.ru/news/jorj_gordon_noel_baironi_biograpia/2010-04-20-109</ref>. თიშ ჩილი რდჷ ჩინებული ნოველისტი [[მერი შელი]]. == ორდოშიანი მოღალობა == შელიქ დებადჷ ფილდ ფლეისის, ინგლისის. შელიშ მუმა - თიმოთი შელი რდჷ პარლამენტიშ მაკათური, დიდას - ელისაბეთ ფილფორდის მუმალონი უღუდჷ სასექსის. დოჭყაფური განათება ეჭოფჷ ჸუდეს, ოდო 1802 წ. ქენირიცხჷ ბრენთფორდიშ აკადემიას, სოდეთ თის გამწაშე დარუნდეს. 1810 წ. გინილჷ [[ოქსფორდიშ უნივერსიტეტი]]შ კოლეჯიშა. შელიშ მაართა პუბლიკაცია რდჷ გოთური [[ნოველა]] ”ზასტროზ”, სოდეთ [[ათეიზმი|ათეისტური]] მოსოფელიშ მეჯინალა გიმოხანტჷ. კინ თი წანას პერსიქ მუშ დაწკჷმა ელიზაბეტწკჷმა წორო გიშაშქჷ ”ვიქტორიშ დო კაზირიშ ორიგინალური პოეზია”. 1811 წ. შელიქ გიშაშქჷ მუშ მაჟია გოთური ნოველა ”წმ. ირვინი, ვარა როზენკრეიცელი” დო პამფლეტი ”ათეიზმიშ ვანათობა”. შელიშ არზეფქ დაშქურინუ კოლეჯიშ ხემანჯღვერალა დო თინა ქიჭანეს სხუნუშა, სოდეთ ახალმორდუ პოეტის ვაუვარებჷ მუშ პოზიცია. 1811 წ. შელი დო მუშ წორომოარზე ჰოგი კოლეჯიშე გეგშაჸათეს. ჭე ხანიშ უკული საქვარშა პერსიშ მუმაქ მიშელჷ. კოლეჯიშ ხემანჯღვერალა პერსის ნებას არზენდჷ კოლეჯშა დირთუკონ, ქინარღენდჷ მუშ ნაქიმინას-და, მარა შურერზამილი პოეტიქ ივარჷ თენა ხოლო. შელიშ რადიკალიზმიქ მუმა-სქუაშ შარეფი აკორთჷ. ოთხი თუთაშ უკული შელიქ ოსურო ქიმიჸუნჷ 16 წანერი ჰარიეთ ვესთბრუქი. მალას, შელიქ [[ირლანდია|ირლანდიაშ]] ნაციონალისტეფს აკოხვადჷ დო გიმაბჟინუ მეწურაფა ”ირლანდიარი კათას”, ნამუქუთ ინგლისიშ თარობაშ ჸუჯიშახჷთ ქიმიოჭირინუ. შელი რევოლუციური პოეტი რდჷ. თიშ მაართა დიდი პოემა ”დიაფალი მაბი” (1813) ოწაწჷ დარაფილი კათაშ რინას ინდუსტრიულ ქიანობას. წიგნი ვალეგალურო გეგმაცხადეს დო შელიშ ხეშე გინმიშ ხვალე ნაჩინებუეფ შქას. 1821-1830 წფს. ანდა პირატული ვერსიაქ გიმიბჟინუ დო გიფაჩჷ ჯინჯიერო მოხანდეეფიშ კლასის. პოემაქ მალას გინირთჷ პოლიტიკური ყარაფიშ - [[ჩარტიზმი]]შ ართგვარი ბიბლიათ. 1814 წ. შელიქ მუშ უხენო ჩილი დო წულუ ოსურსქუა მიოტუ დო იტალიურ ნინაშ დაგურაფალო ლონდონშა გინილჷ, უილიამ გოდვინიშ ფანიაშა. თაქ თიქ გეჩინებაფუ მუშ მუმალ ჩილი მერი გოდვინი. მალას თინეფქ [[საფრანგეთი|საფრანგეთშა]] დო ჭე ხანიშ უკული [[შვეიცარია]]შა გინილეს ოშარალუშა. სოდგარენ ჟირი თუთაშ უკული კინ ლონდონშა დირთეს. 1815 წ. შელიქ დოჭარჷ ”ალასტორ, ანუ ხვალახობაშ შური”. თიშ უმუკუჯინუო, ნამდა ამდღა კრიტიკოსეფი თე პოემას კოროცხუნა მუჭოთ შელიშ მაართა დიდი მეჭირინაფათ მუშ პოეზიასჷნ, თე ნაჭარას თი ბორჯის კათაშ დიდ თოჸუჯი ვემკუჭოფაფჷ. ღვაწაფაშ თე პერიოდის შელიშ ნაჭარეფს მიშიძირე ჩინებული ინგლისარი პოეტიშ [[უილიამ უორდსვორთი]]შ ძალიერი გოლინა. == ბაირონი == 1815 წ. აფუნს პერსი დო მერიქ მაჟირაშა ქიშარეს შვეიცარიაშა, სოდეთ ჟირი რომანტიკოს პოეტიქ ართიანს აკოხვადჷ დო დემაჸალეს. [[ჟენევა]]შ ტობაშ პიჯიწკჷმა, მეძობელო მახორუ შელი დო [[ჯორჯ გორდონ ბაირონი|ბაირონი]] შხირას იჩიებუდეს ანდა თემეფშენ. [[ჟენევაშ ტობა]]ს ბაირონწკჷმა წორო ნიშით გილანჩურუაშ ბორჯის ეჭოფილი ინნახანტეფიშ გეშა შელიქ ჭარუ მუშ ჩინებული ოდა ”ჰიმნი იტელექტუალურ შვენებას”. == ინგლისიშა დორთა == 1816 წ. მერი დო პერსიქ ინგლისიშა დირთეს. თე წანასჷთ პერსიშ ოსურქ ჰარიეთიქ დუდი ქეგთიშქვიდუ [[ჰაიდ პარკი|ჰაიდ პარკის]]. პერსიქ გეგნოჭყვიდჷ მერიშ ოსურო მოჸონაფა, თი მოტივით ხოლო, ნამდა უკული მუშ სქუალეფიშ მეურვეობაშ ნება ნოღვედუკონ, მარა [[სასამართლო]]ქ ვარია უწუ თეშენ. ახალფანიაფილი პერსი დო მერიქ ბუქინგემშირშა გინილეს, სოდეთ მუნეფიშ მაჸალე [[თომას ფიქოქი]] ოხორანდუნჷ. თე პერიოდის შელიქ გეჩინებაფუ [[ჯონ კიტსი]]. 1818 წ. შელიქ დოჭარჷ ”ლაონი დო ციტნა, ანუ ორქოშ ნოღაშ რევოლუცია”, ნამუთ უკულნეშის გეგნაკეთჷ დო გიშაშქჷ ახალი დუდჯოხოთ ”ისლამიშ არყება”. == იტალია == [[ფაილი:The Funeral of Shelley by Louis Edouard Fournier.jpg|thumb|შელიშ ნთხორუა ლ.ე. ფურნიე, 1889.]] 1818 წ. პერსი დო მერიქ მუშ დაწკჷმა კლერ კლერმონტწკჷმა წორო იტალიაშა გინილეს. კლერს ბაირონშე ოსურ-სქუა ჸუნდჷ ჯოხოთ ალეგრა. ნამუქჷთ 5 წანერი რდჷნ თეშ ტიფიშ გეშა დოღურჷ. შელიქ თე პერიოდის ჭარჷ ”გოდუდიშალაფირი პრომეთე”. 1818 დო 1819 წფს. შელიშ ფანიას უბედრობაქ ქიგიოტირხჷ; თინეფს რომს დუღურეს დიო ბოში ვილიქ, დო უკული ლილუ კლარა ევერინაქ. პერსიშ ოსურსქუა ელენა ადელაიდაქ ნეაპოლს დებადჷ 1818 წ. მარა წარმოწანერი დო გვერდი რდჷნ თეშ დოღურჷ. 1819 წ. შელიქ დოჭარჷ მუშ ჩინებული პოლიტიკურ პოემა ”ანარქიაშ მარშიმი” დო [[ესსე]] ”რეფორმაშ ფილოსოფიური რწყება”. 1821 წ. ლეხუანობაშ გეშა დოღურჷ ჯონ კიტსიქ. შელიქ თიშ ჯოხოშა ჭარჷ ელეგია ”ადონისი”. 1822 წ. შელიქ დო მუშ ინგლისარ ხუჯიშ დუმაკინეეფქ, პოეტი დო გიშმაშქუმალარი ლეი ჰანთიქ გეგნოჭყვიდეს ბაირონწკჷმა წორო გეგშუშქუმალუდესკო ჟურნალი ”ლიბერალი”, ნამუთ ქაწუდირთუდჷ თი ბორჯიშ კონსერვატიულ ინგლისურ პერიოდიკას. 1822 წ. 8 კვირკვეს შელიქ [[ლივორნო]]შ გოხოლუას შტორმიშ ბორჯის დოღურჷ. რსებენს ვერსია, ნამდა შელიშ ერქემამ ნიშის ”დონ ჟუანს” არაგჷ უმოსი დიდ ზჷმაშ ხვამარდიქჷნ. შელის ალაღურჷ ჟირ ადამიერქ. გინოჩამათ, ღურაშახ მუსხირენ დღათ ორდო შელის უთქუალჷ, ნამდა თის უძირჷ მუშ ჟირული, ნამუქჷთ თის მონჭაფილ ღურაშენ ოგინაფუ. შელიშ ცხედარი მუსხირენ დღაშ უკული ზუღაქ გეკაჸოთჷ. შელიშ ცხედარს ზუღაპიჯის [[კრემაცია]] უღოლეს. პროცესიას ოსურუდეს [[ლეი ჰანტი]] დო ლორდი ბაირონი. შელიშ ნაჭვი დონთხორეს რომს. საფულაშ ქუას ეშაკვათილჷ რე ლათინურ ასოეფით მუკნაჭარა ''Cor Cordium'' (გურეფიშ გური). [[ფაილი:Shelley Memorial, University College, Oxford.JPG|thumb|შელიშ მემორიალი ოქსფორდის. ე. ფორდიშ სკულპტურა, 1892.]] შანულამი ნაჭარეფი<ref>{{ლიბ.ჯე|616}}</ref>: * 1810 - ზასტროზი * 1810 - ვიქტორიშ დო კაზირიშ ორიგინალური პოეზია * 1811 - წმ. ირვინი, ვარა როზენკრეიცელი * 1811 - ათეიზმიშ ვანათობა * 1813 - დიაფალი მაბი * 1814 - დეიზმიშ ვარაფა * 1815 - ალასტორი, ანუ ხვალახობაშ შური * 1816 - მონ ბლანკი * 1817 - ჰიმნი ინტელექტუალური შვენებას * 1817 - ლაონი დო ციტნა, ანუ ორქოშ ნოღაშ რევოლუცია * 1817 - ისლამიშ არყება * 1818 - ფრანკენშტეინი, ანუ ამუდღანერი პრომეთე * 1819 - ოდა ბჟადალიშ ბორიას * 1819 - ანარქიაშ ნიღაბი * 1819 - ინგლისი 1819 წ. * 1820 - გოდუდიშალაფირი პრომეთე * 1821 - ადონისი * 1821 - პოეზიაშ ოთხილარო * 1822 - რინაშ ტრიუმფი (უგუთებუ) * 1822 - მუნაფა == ლიტერატურა == * [[ედმუნდ ბლუნდენი|Edmund Blunden]], ''Shelley: A Life Story'', [[ვიკინგიშ პრესა|iking Press]], 1947. * [[ჯეიმს ბიერი|James Bieri]], ''Percy Bysshe Shelley: A Biography'', [[ჯონს ჰოპკინსიშ უნივერსიტეტიშ პრესა|Johns Hopkins University Press]], 2008, ISBN 0-8018-8861-1. * [[რიჩარდ ალტიკი|Altick, Richard D.]], ''The English Common Reader'', Ohio: [[ოჰაიოშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ პრესა|Ohio State University Press]], 1998. * Holmes, Richard. ''Shelley: The Pursuit'', New York: E. P. Dutton, 1975. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://lib.ge/authors.php?616 პერსი ბიში შელიშ ლერსეფი (ქორთულ ნინაშა)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110521111356/http://lib.ge/authors.php?616 |date=2011-05-21 }} * [http://postfinnegan.wordpress.com/2011/03/17/%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%98-%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A8%E1%83%98-%E1%83%A8%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98-%E2%80%93-%E1%83%A3%E1%83%A4%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%97/პერსი პერსი ბიში შელი - ნებეფიშ დეკლარაცია - ქორთულ ნინაშა]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.archive.org/search.php?query=%28title%3Apercy%20shelley%29%20OR%20%28creator%3Apercy%20shelley%29%20AND%20mediatype%3Atexts ნახანდეფი პერსი ბიში შელიშ/შე (ინგლისური ნინაშა) ინტერნეტ არქივს ] * [http://terpconnect.umd.edu/~djb/shelley/etexts.html რესურსეფი პერსი ბიში შელიშე (ინგლისური ნინაშა)] * [http://www.poetseers.org/the_romantics/percy_bysshe_shelley/shelleys_poems შელიშ გიშნაგორა ლერსეფი (ინგლისური ნინაშა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614111146/http://www.poetseers.org/the_romantics/percy_bysshe_shelley/shelleys_poems/ |date=2012-06-14 }} == სქოლიო == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:შელი, პერსი ბიში }} [[კატეგორია:ინგლისარეფი]] [[კატეგორია:ინგლისარი პოეტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1792]] [[კატეგორია:ნაღურა 1822]] i64sum5vxa07haty9ww2nj1egbearqp 0 370 252119 250106 2026-08-13T01:46:42Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252119 wikitext text/x-wiki {{Short description|ტრანსკონტინენტურ სახენწჷფო ბჟაეიოლ ევროპას დო ბჟადალ აზიას}} {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = საქართველო |ედომუშამი_ჯოხო = |ოართე_ჯოხო =საქორთუო |შილა = Flag of Georgia.svg |გერბი = Greater coat of arms of Georgia.svg |რუკა = Georgia (orthographic--projection).svg |ჰიმნი = [[საქორთუოშ სახენწჷფო ჰიმნი]]<br/>'''„თავისუფლება“'''<br/><br/><center>[[ფაილი:Tavisupleba vocal.ogg]]</center> |დევიზი =„ძალა ერთობაშია“<br/>„ჭყანა ართობას რე” |ზოხორინალაშ თარიღი =26 მესი 1918 |ოფიციალური_ნინეფი =[[ქორთული ნინა|ქორთულ]]<br />[[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]] ^'''1''' <ref>[http://parliament.ge/ge/kanonmdebloba/constitution-of-georgia-68 საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 8]</ref> |რელიგია= |ნანანოღა= [[ფაილი:Tbilisi City Seal.svg|15px]] [[ქართი]] |latd=41 |latm=43 |latNS=N |longd=44 |longm=47 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[მიხეილ ყაველაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ირაკლი კობახიძე]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[საქორთუოშ პარლამენტიშ დუდმახვენჯი|პარლამენტიშ დუდმახვენჯი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[შალვა პაპუაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 121-ა |ფართობი =69 700 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =3 716 900 კოჩი ^'''2'''<ref>{{cite web|url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მახორობაშ მუდანობა 1 ღურთუთაშ დგომარობათ|publisher= [[საქორთუოშ სტატისტიკაშ ერუანული ნინალა]]|format=|accessdate=2021-02-05|date=1 იანვარი, 2020}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 131-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2020 |მახორობაშ_ცენზი =3 713 804 ^'''3''' |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2014 |მახორობაშ_მეჭედალა = 53.5 კოჩი/კმ² |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 137-ა |ედპ_ppp_წანა = 2016 |ედპ_ppp = {{nowrap|$35.6 მილიარდი<ref>{{cite web |title=World GDP Ranking 2015 |url=https://knoema.com/nwnfkne/world-gdp-ranking-2015-data-and-charts |access-date=13 May 2016}}</ref>}} |ედპ_ppp_რანგი = 117-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$9500 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი =0.754 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =76-ა |აგი_წანა =2020 |ვალუტა= [[ფაილი:Sign of Georgian Lari.svg|link=ლ|15px]] [[ლარი]] ^'''4''' |ვალუტაშ_კოდი =GEL |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+04:00]]<ref>საქორთუოქ გეგნორთჷ UTC+4 ზონაშე UTC+3 ზონაშა [[2004]] წანაშ 27 მანგის, მარა დართჷ UTC+4 ზონას [[2005]] წანაშ 27 მელახს^{[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843511.stm]}^{[http://www.timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=371]}.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.ge]] |ოტელეფონე_კოდი =+995 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= ^'''1'''აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას ოფიციალურ ნინა ქორთულ ნინაწკჷმა ართო რე [[აფხაზური ნინა]].<br> ^'''2'''მახორობაშ მუდანობაშა დო მეჭედალაშა ვენშმურს აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ ნორთი, ნამუეფჷთ ოკუპირებულჷ რე რუსეთიშით დო საქორთუოშ ხეშულობა ვაკონტროლენს.<br> ^'''3'''მეხოლებურ მუნაჩემეფ აფხაზეთიშო დო სამაჩაბლოშამო.<br> ^'''4'''რუსეთიშით ოკუპირებულჷ აფხაზეთის დო სამაჩაბლოს თაშნეშე ხვარებას რე [[რუსული რუბლი|რუსულ რუბლი]].<br> {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q230|text=<center>საქორთუოშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''საქორთუო''' ({{Lang-ka|{{აუდიო|Sakartvelo.ogg|საქართველო}}}}) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟაეიოლი ევროპა|ბჟაეიოლ ევროპას]] დო [[ბჟადალი აზია|ბჟადალ აზიას]].<ref>Encyclopedic World Atlas, George Philip & Son, [[Oxford University Press]]: 2002, p.104</ref><ref>''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' 4.38. C.f. James Rennell, ''The geographical system of Herodotus examined and explained'', Volume 1, Rivington 1830, [[iarchive:bub gb enQ-AAAAcAAJ/page/n274|p. 244]]</ref><ref>[[Encyclopedia Britannica]]", [https://www.britannica.com/place/Caucasus Caucasus], June 2021: "One widely accepted scheme draws the dividing line along the crest of the Greater Caucasus range, putting the portion of the region north of the line in Europe and the portion south of it in Asia. Another puts the western portion of the Caucasus region in Europe and the eastern part (the bulk of Azerbaijan and small portions of Armenia, Georgia, and Russia's Caspian Sea coast) in Asia..."</ref> [[კავკაცია]]შ რეგიონიშ ნორთი, ნამუსჷთ ბჟადალშე ომძღჷ [[უჩა ზუღა]], ოორუე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაცია]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[თურქეთი]], ობჟათეშე — [[სომხეთი]] დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[აზერბაიჯანი]]. საქორთუოშ ფართობ რე 69700 კმ²,<ref>[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): ``National Atlas of Georgia``, 138 pages, Steiner Verlag, 2018, {{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[საქორთუოშ დემოგრაფია|მახორობა]] — 3.7 მილიონ ადამიერი,{{efn|აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ მოხ, თე ჟირ [[ვაღიარაფილი სახენწჷფო|სეპარატისტულ რეგიონ]] [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|რუსეთიშ ოკუპაციაშ]] გიმე რე. [[საქორთუოშ თარობა]] თე ჟირ სეპარატისტულ რეგიონს ქიანაშ უგურთუ ნორთო მითმირჩქინანს, ერეფოშქაშე ხუჯიშ დოკინათ.}}<ref name="statspopulation">{{cite web|title=Population and Demography |publisher=National Statistics Office of Georgia, Geostat |url=https://www.geostat.ge/en/modules/categories/316/population-and-demography |access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ ნასუმორ ოხორანს ქიანაშ ნანანოღა დო [[საქორთუოშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] [[ქართი]]ს. [[ქორთუეფი]], რეგიონიშ ჯინჯიერ მახორუეფი, აკმადგინანა ქიანაშ მახორობაშ უმენტაშობას, ნამუეფსჷთ ეთნოლინგვისტურო გინორთ უღჷნა არძა მეძობელ ქიანაწკჷმა და უმენტაშო რაგადანა [[ქორთული ნინა|ქორთულო]], ართ-ართ [[ქართველური ნინეფი|ქორთულურ ნინაშა]], ნამუთ მოსოფელიშ აკა შხვა ნინეფიშ ფანიას ვარსხუაფუ.{{sfn|Dalby|2002|ხს=38}} საქორთუოშ ასეიან ტერიტორია დოხორელ რე [[მაართაჸოფილი ჯარალუა|პრეისტორიულ]] ბორჯიშე, სოდე იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე ორდოიან [[მეღვინალა|ღვინიშ]], ორქოშ მოპალუაშ დო ტექსტილიშ წარმებაშ აბანეფი.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-41977709 'World's oldest wine' found in 8,000-year-old jars in Georgia]. BBC News: 13 November 2017</ref><ref name="archeologyMethodTheory2014322">{{cite journal|last=Doce|first=Elisa Guerra|year=2004|title=The Origins of Inebriation: Archaeological Evidence of the Consumption of Fermented Beverages and Drugs in Prehistoric Eurasia|journal=[[Journal of Archaeological Method and Theory]]|volume=22|issue=3| pages=751–782 | doi=10.1007/s10816-014-9205-z | s2cid=143750976 |issn=1072-5369}}</ref> [[ანტიკური ხანი|კლასიკურ ხანს]] გიჭყჷ მუსხირენ ომაფექ, მუჭომით რდჷ [[კოლხეთი]] დო [[იბერიაშ ომაფე|იბერია]], ნამუეფქჷთ ოსხირ გუჭყეს თეხანურ ქორთულ სახენწჷფოშ გვირზილს. [[IV ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, ქორთუეფქ ოფიციალურო მიღეს [[ქირსიანობა]], ნამუქჷთ ხე ქეშუნწყჷ [[საქორთუოშ ომაფე]]შ აკოკათუას. საქორთუოქ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი|ორქოშ ხანს]] მიოჭირინჷ [[მაღალი შქა ოშწანურეფი|მაღალ შქა ოშწანურეფს]], მუჟანსჷთ ქიანას უნჯღვერდეს დავით IV გაფუ დო მაფა [[თამარ მაფა|თამარი]]. [[XV ოშწანურა]]შე დოჭყაფილი ომაფექ ქუდანთხჷ დო აკოცჷ შხვადოშხვა რეგიონალურ ჟისახენწჷფოეფიშ გაულათ, თინეფს შქას [[მონღოლეთიშ იმპერია|მონღოლეფიშ]], [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] დო [[სპარსეთიშ იმპერია|სპარსეთი]]შით. თეშ უკული, [[1801]] წანაშე დოჭყაფილი, [[საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას|მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულჷ]] რდჷ [[რუსეთიშ იმპერია]]შა. [[1917]] წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუო კუნტა ხანით რდჷ [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|ზოხორინელ რესპუბლიკა]] [[ფუთიშ აპიჯალა|გერმანიაშ გინოფორუათ]],<ref name="Soviet power">{{Cite journal |last=Jones |first=Stephen |date=27 October 2020|title=The establishment of Soviet power in Transcaucasia: The case of Georgia 1921–1928|journal=Soviet Studies|volume=40|issue=4|page=627 |doi=10.1080/09668138808411783}}</ref> მარა [[1921]] წანას, [[ჭითა არმია]]შით [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ეჭოფილქ დო ანექსირებულქ]] იჸუ დო [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ [[საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ართ-ართ]] რესპუბლიკათ გჷნირთუ. 1980-იან წანეფს, ზოხორინალაშო ყარაფ უწაიათ იძინანდჷ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ პირელს, საქორთუოშ [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სხუნუეფიშ რსხუშე გიშულა]] გჷმიჭანუ. [[პოსტსხუნუური სახენწჷფოეფი|გეჸვენჯ ვითწანურაშ]] უმენტაშობაშ განწეხანს ქიანას რდჷ ეკონომიკურ კრიზისი, [[პოსტსხუნუური კონფლიქტეფი|პოლიტიკურ ვასტაბილურობა]] დო სეპარატისტულ ლჷმეფ [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|სამაჩაბლო]]ს. [[2003]] წანაშ თინჩალ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუოქ ჸონიერო მანჯჷ [[ბჟადალური ოქიანუ|პრობჟადალურ]] გალენურ პოლიტიკა, გენშეღჷ რანწკ [[ევროპაშ რსხუ]]შა დო [[ნატო (ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია)|ნატოშა]] მიშაულარ [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|დემოკრატიულ დო ეკონომიკურ რეფორმეფი]]. ბჟადალჸურე გინულაქ გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ გაუფრაშება]] დო [[2008]] წანას [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუთ ასეთ იგჷნძორებუ რუსეთიშით [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|საქორთუოშ რეგიონეფიშ ოკუპაციათ]]. საქორთუო რე [[წჷმმარინაფონი დემოკრატია]], [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]].<ref>{{cite web |title=Constitution of Georgia |at=Article 1.1, 7.2, 45, 52 and 54 |url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |publisher=The Legislative Herald of Georgia |date=29 June 2020 |access-date=2022-03-25 |archive-date=27 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |url-status=dead }}</ref><ref name=undp>{{cite web |url=https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html |title=Consolidating Parliamentary Democracy in Georgia |publisher=UNDP Georgia |access-date=2022-03-25 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619184258/https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html }}</ref> [[წუმმაძინე ქიანა]] ძალამ მაღალ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]თ დო წუმმაძინე ეკონომიკათ. [[2003]] წანაშე მანჯებულ მასშტაბურ ეკონომიკურ რეფორმეფქ გაჭყჷ მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე დუდიშულ ბიზნეს ორენი, უმოს ეკონომიკურ დუდიშულა დო ქანთელუა, თაშნეშე [[ედპ]]-შ ძინაშ ართ-ართ არძაშე მაღალ ტემპეფი.<ref>{{Cite web |title=Georgia |url=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> [[2018]] წანას, საქორთუოქ მაჟირა ქიანათ გჷნირთუ [[მარიხუანა საქორთუოს|მარიხუანაშ ლეგალიზაციათ]] დო პირველ რე ჸოფირ სოციალისტური სახენწჷფოეფს შქას. საქორთუო ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათურ რე, თინეფს შქას: [[გოერო]], [[ევროპაშ სხუნუ]], [[ევროკონტროლი]], [[უჩა ზუღაშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაცია|BSEC]], [[სუამი]], [[ენერგეტიკული ჯარალუა]]. [[ასოციაცირებული ტრიო]]შ აკოდგინალუას საქორთუო [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|ევროპაშ რსხუშა კათაფა]]შ ოფიციალურ კანდიდატ რე.<ref>{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2023/12/14-15/|title=European Council|website=Consilium}}</ref> [[2024]] წანაშ გჷმათუთაშე, საქორთუოქ [[საქორთუოშ პოლიტიკური კრიზისი (2014-ასეშა)|ტომბა პოლიტიკურ კრიზისშა]] ქენშანთხუ. == ეტიმოლოგია == {{anchor|ეტიმოლოგია}} === საქორთუოშ ეტიმოლოგია === {{Main|საქორთუოშ ეტიმოლოგია}} [[ფაილი:World map by Pietro Vesconte - Georgia.jpg|thumb|left|150px|'''საქორთუო''' შქა ოშწანურეეფიშ რუკას ''mappa mundi'', ახ. წ. 1320]] [[ჯვეში საბერძნეთი|ჯვეშ ბერძენეფს]] ([[სტრაბონი]], [[ჰეროდოტე]], [[პლუტარქე]], [[ჰომეროსი]] დო შხვ.) დო [[ჯვეში რომი|რომაალეფს]] ([[ტიტუს ლივიუსი]], [[პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი|ტაციტუსი]] დო შხვ.) ორდოიან ბჟადალ ქორთუეფშა უჯოხოდეს [[კოლხეფი]] დო ბჟაეიოლ ქორთუეფშა — [[იბერიაშ ომაფე|იბერიალეფი]] ({{lang|grc-Latn|Iberoi}}, {{lang|grc|Ἰβηροι}} კანკალე ბერძენულ წყუეფს).<ref>{{cite book |author=David Braund |title=A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562 |publisher=[[Oxford University Press]] |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/17 17–18] |year=1994 |isbn=978-0-19-814473-1 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau}}</ref> ჯოხოდვალა ''Georgia-შ'' მაართა შინუა იტალიურ ნინაშა ითარიღებუ 1320 წანათ, [[პიეტრო ვესკონტე]]შ მოსოფელიშ რუკას {{lang-la|[[mappa mundi]]}}.<ref>[[Rouben Galichian]] (2007) Countries South of the Caucasus in Medieval Maps: Armenia, Georgia and Azerbaijan. pp. 188–189</ref> ქიანაშ მოსოფელიშ რუკას მუკორჩქინაშ ორდოიან ბორჯიშე, ლათინურ ოქიანუს საქორთუოშ ჯოხოდვალა შხირას იჭარუდჷ მუჭოთ ''Jorgia''.<ref>Boeder; et al. (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. p. 65. {{ISBN|978-0820459912}}</ref> გინნაჩემუს გერსხილ თეორიეფით, წჷმარინუ მოშარე [[ჟაკ დე ვიტრი]]ქ, ნამუთ ქიანაშ ჯოხოდვალაშ გოჭყაფას ეთმენწყუნდჷ ქორთუეფს [[ჯეგე გერგი]]შ პოპულარობათ,<ref>[[გრიგოლ ფერაძე]]. "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". ''Georgica'', Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209</ref> მორო [[ჟან შარდენი]] კოროცხუნდჷ, ნამჷ-და ჯოხოდვალა ''Georgia'' მოურს ბერძენულ ზიტყვაშე γεωργός ('დიხაშმოხანდე'). ზიტყვა ''საქორთუო/ქორთუეფიშ'' თე ანდაოშწანურამ გოსხუნუეფ ასეშო უმენტაშო ვარებულ რე ომენცარე ჯარალუაშით, ნამუთ მიოწურუანს [[სპარსული ნინა|სპარსულ]] ზიტყვაშა {{lang|fa-Latn|gurğ}}/{{lang|fa-Latn|gurğān}} ({{lang|fa|گرگ}}, '[[გერი]]'<ref>{{cite book|last1=Hock|first1=Hans Henrich|last2=Zgusta|first2=Ladislav|title=Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies|url=https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse|date=1997|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-012884-0|page=[https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse/page/211 211]}}</ref>) მუჭოთ საეგებიო ჯინჯიერ ზიტყვა.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}} თე ჰიპოთეზაშ მეჯინათ, მოგვიანეთ თე სპარსულ ზიტყვაშ ჯინჯ რდჷ გჷმორინაფილ ანდა შხვა ნინას, თინეფს შქას სლავურ დო ბჟადალევროპულ ნინეფს.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}}{{sfnp|Rapp|2014|p=21}} მასქერულ ჯოხო რე {{lang|ka|საქართველო}}; '[[ქორთუეფი]]შ დიხა', მოურს [[IX ოშწანურა]]ს შინელი, ქიანაშ ცენტრალურ რეგიონ [[ქართლი]]შ ჯოხოდვალაშე, ფართო გჷმორინაფაშის მიარზებუ შქა ოშწანურეეფიშ [[საქორთუოშ ომაფე]] [[XIII ოშწანურა]]შა. შქა ოშწანურეეფიშ ''[[ქართლის ცხოვრება]]ს'' მოშინაფილჷ რე თე ჯოხოდვალაშ ქორთუეფიშ წიმოხონ [[ქართლოსი]], [[იაფეტი]]შ მოთაშმოთა, ნამუშ ჯოხოქ შქა ოშწანურეეფიშ მემეატიანეეფიშ მეჯინათ, გაჭყჷ ომაფეშ ჯოხოდვალა. მენცარეფ ფირქენა, ნამჷ-და ქიანაშ ჯოხო „საქორთუო“ მოურს „ქართ“ ქოქიშე, ნამუთ მერსხილ რე უჯვეშაში სათურო ჯოხოშა - „ქართუ“, „კარდუ“, === სახენწჷფო ჯოხოდვალა === [[1995]] წანას მეღებულჷ [[საქორთუოშ კონსტიტუცია]]შ 2-ა ბირგულიშ მეჯინათ, სახენწჷფოშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რე ''საქართველო'',<ref>{{citation|chapter=Article 2.1|title=Constitution of Georgia|publisher=Legislative Herald of Georgia|chapter-url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|quote=‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.|access-date=25 March 2022|archive-date=27 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|url-status=dead}}</ref>. საქორთუოშ ჟირ ოფიციალური ნინაშა ([[ქორთული ნინა|ქორთულ]] დო [[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]]) ქიანაშ ჯოხოდვალა რე საქართველო დო Қырҭтәыла (''Kərttʷʼəla''). 1995 წანაშ კონსტიტუციაშ მეღებაშახ დო [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სსრრ-შ აკოცჷმაშ]] უკულ ქიანაშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რდჷ „საქორთუოშ რესპუბლიკა“.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Tbilisi |title=Tbilisi |date=11 July 2023 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |quote=Tbilisi, formerly Tiflis, capital of the republic of Georgia}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-03-14 |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |access-date=2025-03-13 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> ნამთინე ნინეფ აგჷნძორენა ქიანაშ ჯოხოდვალაშ რუსულ ვარიანტიშ გჷმორინაფას, ''Gruzia'', ნამუშ თირუას საქორთუოშ ხეშუულება დიპლომატიურ კამპანიეფით ოცადუდჷ. [[2006]] წანაშე, ისრაელქ,<ref>{{Cite web |url=https://www.jpost.com/international/by-georgia-dont-call-us-gruzia |title='By Georgia! Don't call us Gruzia' |date=17 May 2006 |access-date=2023-11-19 |website=The Jerusalem Post |last=Horovitz |first=David}}</ref> იაპონიაქ,<ref>{{Cite web |url=https://en.trend.az/scaucasus/georgia/2324328.html |title=Japan intends to officially use 'Georgia' instead of 'Gruzia' |date=21 October 2014 |access-date=2023-11-19 |website=Trend News Agency}}</ref> ობჟათე კორეაქ<ref>{{Cite web |url=https://eurasianet.org/georgia-stop-calling-me-gruzia |title=Georgia: Stop Calling Me "Gruzia" |date=28 June 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Eurasianet |last=Lomsadze |first=Giorgi}}</ref> დო უნგრეთიქ<ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-georgiaban-targyal/ |title=Orbán Viktor Georgiában tárgyal|date=2024-10-27|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-sajtonyilatkozata-magyarorszag-es-georgia-kormanyanak-kozos-munkauleset-kovetoen/|title=Orbán Viktor sajtónyilatkozata Magyarország és Georgia kormányának közös munkaülését követően|date=2023-10-12|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref> ოფიციალურო გოთირუეს ქიანაშ ჯოხოდვალა ინგლისურ ვარიანტიშა ''Georgia''.<ref>{{Cite web |url=https://rferl.org/a/georgia_asks_friends_to_stop_calling_it_gruzia/24264848.html |title=Georgia Asks Friends To Stop Calling It 'Gruzia' |date=13 July 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |last=Rekhviashvili |first=Jimsher}}</ref> [[2020]] წანას, ლიეტუვაქ მოსოფელს პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ მიშეღჷ ჯოხოდვალა ''Sakartvelas'' ოფიციალურ ურთიართობეფშან.<ref>{{Cite web |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1317371/lithuania-approves-sakartvelo-as-official-name-for-georgia |title=Lithuania approves Sakartvelo as official name for Georgia |date=11 January 2021 |access-date=2023-11-19 |website=LRT}}</ref> == ისტორია == {{Main|საქორთუოშ ისტორია}} საქორთუოშ ისტორია ართ-ართი არძაში უმოს დიდარი რე ჯვეში ქიანეფშე. საქორთუოშ ტერიტორიას მაართა ქორთული ქიანეფი არსებენდ 3000 წანაშ ოწოხლე. თე ქიანეფი რე [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხა]] (ჯვეშ ქორთული წყუეფს ''ეგრისი'') დო დიაოხი (ტაო-კლარჯეთი). 1918-1921 წანეფს საქორთუო რდჷ დემოკრატიული რესპუბლიკა. 1921-1990 წანეფს საქორთუო რდჷ სხუნუშ აკოშქუმალაშ ართ-ართი მაკათური ქიანა. 1990 წანაშ უკული საქორთუო რე დუდიშული სახენწჷფო. დღას ათენა [[სუამი]]შ ართ-ართი მაკათური რე [[უკრაინა]]წკჷმა, [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანწკჷმა]] დო [[მოლდოვა]]წკჷმა ართო. საქორთუო რე [[უჩა ზუღა]]შ ეკონომიკური ალმახანდეობაშ ორგანიზაციაშ მაკათურით. <!-- === პრეისტორია === {{see also|პრეისტორიული საქორთუო}} The oldest traces of [[archaic humans]] in what is now Georgia date from approximately 1.8&nbsp;million years ago in the form of the [[Dmanisi hominins]], a subspecies of ''[[Homo erectus]]'' representing the oldest-known fossils of hominins in [[Eurasia]].<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/oddly-enough/georgian-archaeologists-find-18-million-year-old-human-tooth-2022-09-09/ |title=Georgian archaeologists find 1.8-million-year-old human tooth |date=9 September 2022 |access-date=2023-11-26 |website=Reuters}}</ref> Buffered by the [[Caucasus Mountains|Caucasus]] and benefiting from the [[Black Sea]] ecosystem, the region seems to have served as a [[Refugium (population biology)|refugium]] throughout the [[Pleistocene]],<ref>{{Cite book |title=The Earliest Occupation of Europe |last=Roebroeks |first=Wil |publisher=Modderman Stichting / Faculty of Archaeology – Leiden University |year=1993 |isbn=9789073368071 |location=Leiden |pages=207–209}}</ref> while the first continuous primitive settlements date back to the [[Middle Paleolithic]], close to 200,000 years ago.<ref>{{Cite book |title=საქართველოს ისტორია |last=Tsotskolauri |first=Avtandil |publisher=Saunje |year=2017 |isbn=978-9941-451-79-9 |location=Tbilisi |pages=12–17}}</ref> During the [[Upper Paleolithic]], settlements developed mostly in Western Georgia, in the valleys of the [[Rioni]] and [[Qvirila]] rivers.<ref>{{Cite journal |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618220304328 |title=Filling the gaps: Late Upper Palaeolithic settlement in Gvardjilas Klde, Georgia |date=20 June 2021 |access-date=2023-11-27 |journal=Quaternary International |last=Kot |first=Małgorzata|volume=587-588 |pages=384–399 |doi=10.1016/j.quaint.2020.07.034 |bibcode=2021QuInt.587..384K }}</ref> Signs of agriculture date back to at least the [[6th millennium BC]], especially in Western Georgia, while the [[Kura (South Caucasus river)|Mtkvari]] basin became stably populated in the [[5th millennium BC]], as evidenced with the rise of various cultures closely associated with the [[Fertile Crescent]], including the [[Trialetian Mesolithic]], the [[Shulaveri–Shomu culture]], and the [[Leyla-Tepe culture]].<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/paleorient/602 |title=Rethinking architectural techniques of the Southern Caucasus in the 6th millennium BC: A re-examination of former data and new insights |access-date=2023-11-27 |journal=Paléorient |last=Baudouin |first=Emmanuel|date=2019 |issue=45–1 |pages=115–150 |doi=10.4000/paleorient.602 }}</ref> Archaeological findings show that settlements in modern-day Georgia were responsible for the first use of fibers, possibly for clothing, more than 34,000 years ago,<ref>{{Cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2009/09/oldest-known-fibers-discovered/ |title=Oldest-known fibers to be used by humans discovered |date=10 September 2009 |access-date=2023-11-27 |website=The Harvard Gazette |last=Lavole |first=Amy}}</ref> the [[Georgian wine|first cases of viticulture]] ([[7th millennium BC]]),<ref>{{Cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |title=Discover the Secret Birthplace of Wine |date=21 May 2018 |access-date=2023-11-27 |website=National Geographic |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202151005/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |archive-date=2 December 2023 |url-status=dead}}</ref>{{Better source needed|reason=This is a sponsored content article not written by National Geographic or subject to its editorial process|date=February 2024}} and the [[Sakdrisi|first signs of gold mining]] ([[3rd millennium BC]]).<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/archeosciences/2037?lang=en |title=Bronze Age gold in Southern Georgia |access-date=2023-11-27 |journal=ArcheoSciences |last=Hauotmann |first=Andreas|date=2009 |volume=33 |issue=33 |pages=75–82 |doi=10.4000/archeosciences.2037 }}</ref> The [[Kura–Araxes culture|Kura-Araxes]], [[Trialeti culture|Trialeti]], and [[Colchian culture]]s coincided with the development of proto-Kartvelian tribes that may have come from [[Anatolia]] during the expansion of the [[Hittites|Hittite Empire]], including the [[Mushki]], [[Laz people|Laz]], and [[Byzeres]]. Some historians have suggested that the collapse of the Hittite world in the [[Late Bronze Age collapse|Late Bronze Age]] led to an expansion of the influence of these tribes to the [[Mediterranean Sea]], notably with the [[Tabal (state)|Kingdom of Tabal]].<ref>{{Cite book |title=Historical-Ethnological problems of Georgia, the Caucasus and the Near East |last=Javakhishvili |first=Ivane |publisher=Tbilisi State University |year=1950 |location=Tbilisi |pages=130–135}}</ref> === ანტიკური ხანი === {{multiple image | total_width = 300 | align = left | image1 = State Museum of History of Georgia (Tbilisi Archaeological Museum) 4 (cropped).jpg | image2 = State Museum of History of Georgia (Tbilisi Archaeological Museum) 3.jpg | footer = Claw foot of the royal [[throne]] and ''[[patera]]'' depicting emperor [[Marcus Aurelius]] uncovered near [[Mtskheta]], 2nd century AD }} [[File:Svetitskhoveli fresco. King Mirian.jpg|thumb|upright|King [[Mirian III]] converted the nation to Christianity in the 4th century.]] The classical period saw the rise of a number of Georgian states, including [[Colchis]] in western Georgia, where [[Greek mythology]] located the [[Golden Fleece]] sought after by the [[Argonauts]]. Archaeological evidence points to a wealthy kingdom in Colchis as early as the 14th century BC<ref>{{Cite web |url=https://agenda.ge/en/news/2022/1715 |title=Archaeologists discover 14th–12th centuries BCE Colchis artefacts in western Georgia |date=13 May 2022 |access-date=2023-12-02 |website=Agenda.ge}}</ref> and an extensive trade network with [[Greek colonisation|Greek colonies]] on the eastern Black Sea shore (such as [[Sukhumi|Dioscurias]] and [[Phasis (town)|Phasis]]),<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/mediterranee/8317 |title=Geoarchaeology of Phasis (Georgia) |access-date=2023-12-02 |journal=Méditerranée |last=Lichell |first=Vakhtang|date=2016 |issue=126 |pages=119–128 |doi=10.4000/mediterranee.8317 }}</ref> though, the entire region would be annexed first by [[Kingdom of Pontus|Pontus]] and then by the [[Roman Republic]] in the first century BC. Eastern Georgia remained a decentralized mosaic of various clans (ruled by individual ''[[mamasakhlisi]]'') until the 4th century BC when it was conquered by [[Alexander the Great]], eventually leading to the creation of the [[Kingdom of Iberia]] under the protectorate of the [[Seleucid Empire]], an early example of advanced state organization under one king and an aristocratic hierarchy.<ref>{{cite book|title=Lives and Legends of the Georgian Saints|url=https://archive.org/details/liveslegendsofge0000lang_n9a9|publisher=[[Saint Vladimir's Orthodox Theological Seminary|St. Vladimir's Seminary Press]]|edition=2nd|year=1997|author=David Marshall Lang|isbn=978-0-913836-29-3|author-link=David Marshall Lang}}</ref> Various wars with the [[Roman Empire]], [[Parthian Empire|Parthia]], and [[Kingdom of Armenia (antiquity)|Armenia]] made Iberia regularly change its allegiance, though it remained a Roman client state for most of its history. In 337, King [[Mirian III of Iberia|Mirian III]] adopted Christianity as the state religion of Iberia, beginning the Christianization of the Western Caucasus region and solidly anchoring it in Rome's sphere of influence by abandoning the ancient [[Georgian mythology|Georgian polytheistic religion]] heavily influenced by [[Zoroastrianism]].<ref>{{cite book|title=Studies in Christian Caucasian History|author=Cyril Toumanoff|publisher=[[Georgetown University Press]].|year=1967|pages=83–84, 377|author-link=Cyril Toumanoff}}</ref> However, the [[Peace of Acilisene]] in 384 formalized the [[Sasanian Empire|Sasanian]] control over the entire Caucasus, though Christian rulers of Iberia sought to rebel at times, leading to devastating wars in the 5–6th centuries, most famously under the rule of King [[Vakhtang I of Iberia|Vakhtang Gorgasali]] who expanded Iberia to its largest historical extent by capturing all of western Georgia and building a new capital in [[Tbilisi]]. === საქორთუოშ აკოკათუა შქა ოშწანურეეფს === [[File:Near Mestia, Svan towers (35252565354).jpg|thumb|Northwestern Georgia is home to the [[Middle Ages|medieval]] defensive [[Svan towers]] of [[Ushguli]] and [[Mestia]].]] In 580, the Sasanian Empire abolished the Kingdom of Iberia, leading to the disintegration of its constituent territories into various feudal regions by the [[early Middle Ages]]. The [[Roman–Persian Wars]] plunged the region into chaos, with both [[Persia]] and [[Constantinople]] supporting various warring factions in the [[Caucasus]], however, the [[Byzantine Empire]] was able to establish control over Georgian territories by the end of the 6th century, ruling Iberia indirectly through a local ''[[Kouropalates]]''.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=48–50}}</ref> In 645, the Arabs invaded southeastern Georgia, starting an [[Early Muslim conquests|extended period of Muslim domination]] in the region; this also led to the establishment of several feudal states seeking independence from each other, such as the [[Emirate of Tbilisi]] and the [[Kingdom of Kakheti-Hereti|Principality of Kakheti]].<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=54–61}}</ref> Western Georgia remained mostly a Byzantine protectorate, especially following the [[Lazic War]].<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=47–48}}</ref> [[File:გელათის მონასტერი Gelati Monastery (48743471618).jpg|thumb|[[Gelati Monastery]], a [[UNESCO]] [[World Heritage Site]]]] The lack of a central government in Georgia allowed the rise of the [[Bagrationi dynasty]] in the early 9th century. Consolidating lands in the southwestern region of [[Tao-Klarjeti]], Prince [[Ashot I of Iberia|Ashot I]] (813–830) used infighting between Arab governors to expand his influence to Iberia and was recognized as Presiding Prince of Iberia by both the [[Abbasid Caliphate]] and the Byzantine Empire. Though Ashot's descendants formed competing princely lines, [[Adarnase IV of Iberia|Adarnase IV]] managed to unify most Georgian lands (except for Kakheti and Abkhazia) and was crowned [[Kingdom of the Iberians|King of the Iberians]] in [[AD 888|888]], restoring the monarchy abolished three centuries prior.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=67–70}}</ref> In Western Georgia, the [[Kingdom of Abkhazia]] benefited from the weakening of Byzantium in the region to unify various tribes and become one of the most powerful states of the Caucasus in the 8th century.<ref>{{cite book|title=Nation-building in the post-Soviet borderlands|last=Smith|first=Graham|author2=Vivien Law|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-59968-9|page=[https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56 56]|url=https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56}}</ref> In the 9th-10th centuries, Abkhazia grew its influence through several military campaigns and came to control much of Iberia and competing with the Bagrationi. Dynastic conflicts eventually weakened Abkhazia in the second half of the 10th century while in Tao-Klarjeti, Prince [[David III of Tao|David III]] used his influence within [[Byzantine Anatolia]] to empower the Bagrationi. Bagrat III, heir of the Bagrationi dynasty, successively became King of Abkhazia (978), Prince of Tao-Klarjeti ([[AD 1000|1000]]), and King of the Iberians (1008), allowing him to unify most Georgian feudal states and be crowned in 1010 as [[List of monarchs of Georgia|King of Georgia]]. === ორქოშ ხანი დო გორთუალა === [[File:David IV, fresco.jpg|thumb|upright|left|[[David IV of Georgia|David the Builder]], the original architect of the Golden Age. Fresco from [[Gelati monastery]].]] For much of the 11th century, the nascent Georgian kingdom experienced geopolitical and internal difficulties, with various noble factions opposed to the centralization of the Georgian state. They were often backed by the Byzantine Empire, which feared a dominion of the Caucasus region by the Bagrationi dynasty, and in some instances fueled internal conflict through aristocratic families seeking more power. However, ties between Byzantium and Georgia were normalized when the two countries faced a new common enemy, the rising [[Seljuk Empire]] in the 1060s. Following the decisive Byzantine defeat at the [[Battle of Manzikert]] in 1071, Constantinople started to retreat from eastern Anatolia and entrusted Georgia with its administration, placing Georgia [[Georgian–Seljuk wars|at the forefront]] of Turkish in the 1080s. The Kingdom of Georgia reached its zenith in the 12th to early 13th centuries. This period during the reigns of [[David IV of Georgia|David IV]] (r. 1089–1125) and his great-granddaughter [[Tamar of Georgia|Tamar]] (r. 1184–1213) has been widely termed as the [[Georgian Golden Age]].<ref>{{cite book|title=Modern History of Soviet Georgia |author=David Marshall Lang|publisher=Greenwood Press|location=London |year=1976|page=29|isbn=978-0-8371-8183-7|author-link=David Marshall Lang}}</ref> This early Georgian renaissance, which preceded its Western European analog, was characterized by impressive military victories, territorial expansion, and a cultural renaissance in architecture, literature, philosophy and the sciences.<ref>{{cite book|title=Trust and Conflict: Representation, Culture and Dialogue|editor1= Ivana Marková |editor2=Alex Gillespie|page=43 |series=Cultural Dynamics of Social Representation|year=2011|isbn=978-0-415-59346-5}}</ref> The Golden Age of Georgia left a legacy of great cathedrals, romantic poetry and literature, and the epic poem ''[[The Knight in the Panther's Skin]]'', considered a national epic.<ref>{{cite book |title=Georgian Literature and Culture|author1=Howard Aronson|author2=Dodona Kiziria|publisher=Slavica |year=1999|page=119|isbn= 978-0-89357-278-5}}</ref><ref>{{cite book|last1=Suny|first1=Ronald Grigor |title=Armenia, Azerbaijan, and Georgia|date=1996|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-2813-4 |page=184|url=https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|quote=The Knight in the Panther Skin occupies a unique position as the Georgian national epic.|access-date=1 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221175149/https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|archive-date=21 December 2016}}</ref> David IV suppressed dissent of feudal lords and centralized power in his hands to effectively deal with foreign threats. In 1121, he decisively defeated much larger Turkish armies during the [[Battle of Didgori]] and abolished the [[Emirate of Tbilisi]].<ref name="javaxisvili">{{cite book |language=ka |author-link=Ivane Javakhishvili |last=Javakhishvili |first=Ivane |year=1982 |title=k'art'veli eris istoria |trans-title=The History of the Georgian Nation |volume=2 |pages=184–187 |publisher=[[Tbilisi State University]] Press}}</ref> [[File:Tamar (Vardzia fresco detail).jpg|thumb|upright|[[Tamar of Georgia|Queen Tamar]], the first woman to rule medieval Georgia in her own right{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}}]] The 29-year reign of Tamar, the first female ruler of Georgia, is considered the most successful in Georgian history.{{sfnp|Eastmond|2010|p=93}} Tamar was given the title "king of kings"{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}} and succeeded in neutralizing her opposition, while embarking on an energetic foreign policy aided by the downfall of the rival powers of the Seljuks and Byzantium. Supported by a powerful military élite, Tamar was able to build on the successes of her predecessors to consolidate an empire that dominated the Caucasus, and extended over large parts of present-day Azerbaijan, Armenia, eastern Turkey, and northern Iran, and used the vacuum of power left by the [[Fourth Crusade]] to create the [[Empire of Trebizond]] as a Georgian vassal state.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PeEeAQAAMAAJ| title=Imagining history at the crossroads: Persia, Byzantium, and the architects of the written Georgian past, Volume 2 p 652 | publisher=University of Michigan 1997 |access-date= 25 September 2016| year=1997 | isbn=978-0-591-30828-0 }}</ref> The revival of the Kingdom of Georgia was set back after Tbilisi was captured and destroyed by the Khwarezmian leader [[Jalal al-Din Mangburni|Jalal ad-Din]] in 1226,<ref>{{cite book|author=René Grousset, Rene|title='The Empire of the Steppes|publisher=[[Rutgers University Press]]|year=1991|page=260}}</ref> followed by devastating invasions by Mongol ruler [[Genghis Khan]]. The Mongols were expelled by [[George V of Georgia|George V the Brilliant]] (r. 1299–1302), known for reuniting eastern and western Georgia and restoring the country's previous strength and Christian culture. After his death, local rulers fought for their independence from central Georgian rule, until the total disintegration of the kingdom in the 15th century. Georgia was further weakened by several disastrous invasions by [[Timur]]. Invasions continued, giving the kingdom no time for restoration, with both [[Qara Qoyunlu]] and [[Aq Qoyunlu]] Turkomans constantly raiding its southern provinces. === სუმჸურენი დორთუალა=== [[File:Alexander III by Castelli (2).jpg|thumb|left|upright|King [[Alexander III of Imereti|Alexander III]] stabilized western Georgia.]] The Kingdom of Georgia [[Collapse of the Georgian realm|collapsed]] into anarchy by 1466 and fragmented into three independent kingdoms and five semi-independent [[Principality|principalities]]. Neighboring large empires subsequently exploited the internal division of the weakened country, and beginning in the 16th century, various Ottoman and Iranian forces subjugated western and eastern regions of Georgia, respectively.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=xxxi}} This pushed local Georgian rulers to seek closer ties with Russia. In 1649, the [[Kingdom of Imereti]] sent ambassadors to the Russian royal court, with Russia returning the favor in 1651. In the presence of these ambassadors, [[Alexander III of Imereti]] swore an oath of allegiance to Tsar [[Alexis of Russia]] on behalf of Imereti.<ref>" ნ. ტოლჩანოვის იმერეთში ელჩობის მუხლობრივი აღწერილობა, 1650–1652", გამოსცა ი. ცინცაძემ, თბ., 1970, გვ. 37–38</ref> Subsequent rulers also sought assistance from Pope [[Innocent XII]] but without success.<ref>გურამ შარაძე, [http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/293835 ბედნიერებისა და სათნოების საუნჯე], თბილისი, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, 1984: pp. 436–437.</ref> The rulers of regions that remained partly [[Autonomy|autonomous]] organized rebellions on various occasions. As a result of incessant [[Ottoman–Persian Wars]] and deportations, the population of Georgia dwindled to 784,700 inhabitants at the end of the 18th century.<ref>{{cite book|last1=ჯაოშვილი|first1=ვახტანგ |title=საქართველოს მოსახლეობა XVIII-XX საუკუნეებში: დემოგრაფიულ-გეოგრაფიული გამოკვლევა|date=1984 |publisher=მეცნიერება|page=72|edition=1st}}</ref> [[Eastern Georgia (country)|Eastern Georgia]], composed of the regions of [[Kartli]] and [[Kakheti]], had been under Iranian [[suzerainty]] since the [[Peace of Amasya]] signed with neighboring rivalling Ottoman Turkey ([[Safavid Georgia]]). With the death of [[Nader Shah]] in 1747, both kingdoms broke free and were reunified through [[Kingdom of Kartli-Kakheti|a personal union]] under the energetic king [[Heraclius II of Georgia|Heraclius II]], who succeeded in stabilizing Eastern Georgia to a degree.{{sfnp|Fisher|Avery|Hambly|Melville|1991|p=328}} [[File:Erekle II (crop).jpg|thumb|upright|King [[Heraclius II of Georgia|Heraclius II]] was caught between rival regional powers.]] In 1783, Russia and the eastern Georgian [[Kingdom of Kartli-Kakheti]] signed the [[Treaty of Georgievsk]], which made eastern Georgia a protectorate of Russia, guaranteed its territorial integrity and the continuation of its reigning Bagrationi dynasty in return for prerogatives in the conduct of Georgian foreign affairs.<ref>{{cite web |url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm|script-title=ru:Георгиевский трактат|trans-title=Treaty of Georgievsk|date=24 July 1783|publisher=[[Moscow State University]]|access-date=1 February 2015|language=ru |archive-date=1 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501155836/http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm}}</ref> Despite its commitment to defend Georgia, Russia rendered no assistance when the [[Qajar dynasty|Iranians]] invaded in 1795, [[Battle of Krtsanisi|capturing and sacking Tbilisi]] and massacring its inhabitants.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/9137125|title=Relations between Tehran and Moscow, 1797–2014|access-date=17 May 2015}}</ref> Although Russia initiated a [[Persian Expedition of 1796|punitive campaign against Persia]] in 1796, the Russian Imperial authorities subsequently violated key promises of the Georgievsk Treaty and in 1801 proceeded to annex eastern Georgia, while abolishing the Georgian royal [[Bagrationi dynasty]], as well as the [[autocephaly]] of the [[Georgian Orthodox Church]]. [[Pyotr Bagration]], one of the descendants of the abolished house of Bagrationi, later joined the Russian army and became a prominent general in the Napoleonic wars.<ref>{{citation |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link=Alexander Mikaberidze |title=Peter Bagration: The Best Georgian General of the Napoleonic Wars |date=2009 |url=http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html |series=The Napoleon Series |editor-last=Burnham |editor-first=Robert |access-date=19 February 2019 |url-status=live |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816052429/http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html}}</ref> === რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას === [[File:George XII of Georgia.jpg|thumb|upright|left|The reign of [[George XII of Georgia|George XII]] was marked by instability.]] {{Main|საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას}} On 22 December 1800, [[Tsar]] [[Paul I of Russia]], at the alleged request of the Georgian King [[Giorgi XII of Kartli-Kakheti|George XII]], signed the proclamation on the incorporation of Georgia (Kartli-Kakheti) within the Russian Empire, which was finalized by a decree on 8 January 1801,{{sfnp|Gvosdev|2000|p=85}}{{sfnp|Avalov|1906|p=186}} and confirmed by Tsar [[Alexander I of Russia|Alexander I]] on 12 September 1801.{{sfnp|Gvosdev|2000|p=86}}{{sfnp|Lang|1957|p=249}} The [[Bagrationi]] royal family was deported from the kingdom. The Georgian envoy in [[Saint Petersburg]] reacted with a note of protest that was presented to the Russian vice-chancellor, Prince Kurakin.{{sfnp|Lang|1957|p=251}} In May 1801, under the oversight of General Carl Heinrich von Knorring, Imperial Russia transferred power in eastern Georgia to the government headed by General [[Ivan Petrovich Lazarev]].{{sfnp|Lang|1957|p=247}} The Georgian nobility did not accept the decree until 12 April 1802, when Knorring assembled the nobility at the [[Tbilisi Sioni Cathedral|Sioni Cathedral]] and forced them to take an oath on the [[Imperial Crown of Russia]]. Those who disagreed were temporarily arrested.{{sfnp|Lang|1957|p=252}} In the summer of 1805, Russian troops on the Askerani River near Zagam defeated the Iranian army during the [[Russo-Persian War (1804–13)|1804–13 Russo-Persian War]] and saved Tbilisi from reconquest now that it was officially part of the Imperial territories. Russian suzerainty over eastern Georgia was officially finalized with Iran in 1813 following the [[Treaty of Gulistan]].<ref>Timothy C. Dowling [https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 ''Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208103437/https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 |date=8 February 2017 }} pp 728 ABC-CLIO, 2 December 2014 {{ISBN|1598849484}}</ref> Following the annexation of eastern Georgia, the western Georgian [[kingdom of Imereti]] was annexed by Tsar Alexander I. The last Imeretian king and the last Georgian Bagrationi ruler, [[Solomon II of Imereti|Solomon II]], died in exile in 1815, after attempts to rally people against Russia and to enlist foreign support against the latter, had been in vain.{{sfnp|Suny|1994|p=64}} From 1803 to 1878, as a result of numerous Russian wars now against [[Ottoman Turkey]], several of Georgia's previously lost territories – such as [[Adjara]] – were recovered, and also incorporated into the empire. The principality of [[Guria]] was abolished and incorporated into the Empire in 1829, while [[Svaneti]] was gradually annexed in 1858. [[Samegrelo|Mingrelia]], although a Russian protectorate since 1803, was not absorbed until 1867.<ref>Allen F. Chew: ''An Atlas of Russian History: Eleven Centuries of Changing Borders''. [[Yale University Press]], 1970, p. 74.</ref> Russian rule offered the Georgians security from external threats, but it was also often heavy-handed and insensitive. By the late 19th century, [[Svaneti uprising of 1875–1876|discontent with the Russian authorities]] grew into a national revival movement led by [[Ilia Chavchavadze]]. This period also brought social and economic change to Georgia, with new social classes emerging: the emancipation of the [[serfs]] freed many peasants but did little to alleviate their poverty; the growth of [[capitalism]] created an urban working class in Georgia. Both peasants and workers found expression for their discontent through revolts and strikes, culminating in the [[Revolution of 1905]]. Their cause was championed by the [[socialism|socialist]] [[Menshevik]]s, who became the dominant political force in Georgia in the final years of Russian rule. === ზოხორინალაშ გჷმოცხადება === {{Main|საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[ფაილი:Noe Schordania.jpg|thumb|upright|[[ნოე ზორდანია]]]] After the [[Russian Revolution]] of 1917, the [[Transcaucasian Democratic Federative Republic]] was established with [[Nikolay Chkheidze]] acting as its president. The federation consisted of three nations: Georgia, Armenia and Azerbaijan.<ref name="Soviet power" /> As the Ottomans advanced into the Caucasian territories of the crumbling Russian Empire, Georgia declared independence on 26 May 1918.<ref name=":0">{{Cite web|title=Georgia Celebrates Independence Day|url=http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-|access-date=2021-01-05|website=Georgia Today on the Web|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705123407/http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-}}</ref> The [[Menshevik]] [[Social Democratic Party of Georgia]] won the parliamentary election and its leader, [[Noe Zhordania]], became prime minister. Despite the Soviet takeover, Zhordania was recognized as the legitimate head of the [[Government of the Democratic Republic of Georgia in Exile|Georgian Government]] by France, UK, Belgium, and Poland through the 1930s.<ref>Stefan Talmon (1998), ''Recognition of Governments in International Law'', p. 289–290. [[Oxford University Press]], {{ISBN|0-19-826573-5}}.</ref> The 1918 [[Georgian–Armenian War]], which erupted over parts of disputed provinces between Armenia and Georgia populated mostly by Armenians, ended because of British intervention. In 1918–1919, Georgian general [[Giorgi Mazniashvili]] led an attack against the [[White Army]] led by Moiseev and Denikin to claim the [[Black Sea]] coastline from [[Tuapse]] to [[Sochi]] and [[Adlersky City District|Adler]] for independent Georgia.<ref name="shirokov">{{cite book|last1=Широков|first1=И. В.|last2=Тарасов|first2=А. А.|title=Наша маленькая Хоста – Исторический очерк|url=http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|year=2010|location=Sochi|language=ru|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220124843/http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|archive-date=20 February 2014}}</ref> In 1920 [[Russian Soviet Federative Socialist Republic|Soviet Russia]] recognized Georgia's independence with the [[Treaty of Moscow (1920)|Treaty of Moscow]]. But the recognition proved to be of little value, as the Red Army [[Red Army invasion of Georgia|invaded Georgia in 1921]] and formally annexed it into the Soviet Union in 1922.<ref name=":0" /> === სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა === {{Main|საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ქორთუეფიშ საქმე}} [[File:Red Army in Tiflis Feb 25 1921.jpg|thumb|The [[Bolshevik Russia|Bolshevik]] [[Red Army]] in Tbilisi on [[Soviet Occupation Day, Georgia|Soviet Occupation Day]] in 1921. Saint David's church and [[Mtatsminda Pantheon]] visible in the distance.]] In February 1921, during the [[Russian Civil War]], the [[Red Army invasion of Georgia|Red Army advanced into Georgia]] and brought the local Bolsheviks to power. The Georgian army was defeated, and the Social Democratic government fled the country. On [[Soviet Occupation Day, Georgia|25 February 1921]], the Red Army entered Tbilisi and established a government of workers' and peasants' [[Soviet (council)|soviets]] with [[Filipp Makharadze]] as acting head of state. Georgia was incorporated into what would soon become the [[Soviet Union]]. Soviet rule was firmly established only after local insurrections were defeated.<ref>Knight, Amy. ''Beria: Stalin's First Lieutenant'', [[Princeton University Press]], [[Princeton, New Jersey]], p. 237, {{ISBN|978-0-691-01093-9}}.</ref> Georgia would remain an unindustrialized periphery of the USSR until the [[First five-year plan (Soviet Union)|first five-year plan]] (1928–1932), when it became a major centre for textile goods. [[Joseph Stalin]], an ethnic Georgian, was prominent among the Bolsheviks,<ref>"[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html Ethnic tensions: War in the Caucasus is Stalin's legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620180716/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html |date=20 June 2018 }}". ''The Independent''. 17 August 2008.</ref> ultimately becoming the ''[[de facto]]'' leader of the Soviet Union from 1924 until his death on 5 March 1953. Fellow Georgians such as [[Lavrentiy Beria]] and [[Vsevolod Merkulov]] likewise held powerful positions in the Soviet government. Stalin's [[Great Purge]] between 1936 and 1938 led to thousands of Georgian dissidents, intellectuals, and other presumed threats to Soviet authority being executed or sent to [[Gulag|Gulag penal labor camps]], severely truncating the nation's cultural and intellectual life.<ref>{{Cite web |title=Soviet Georgia: A Detailed Historical Analysis of the 20th Century Georgia |url=https://georgia.to/soviet-georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=georgia.to |language=en}}</ref> During [[World War II]], [[Nazi Germany|Germany]] led an [[Operation Barbarosa|Axis invasion of the Soviet Union]] in June 1941 with the aim of conquering all territory up to the [[Ural Mountains]]. As the initial operation stalled, the Axis launched the ''[[Case Blue|Fall Blau]]'' offensive in 1942 to take control of strategic Caucasian oil fields and munitions factories; ultimately, Axis troops were stopped before reaching Georgian borders. Over 700,000 Georgians—constituting about 20 percent of the population—fought in the [[Red Army]] to repel the invaders and advance towards Berlin; an estimated 350,000 were killed.<ref>{{cite news |title=Georgian World War II hero's remains return home |url=https://agenda.ge/en/news/2015/2165 |work=Agenda.ge |date=30 September 2015}}</ref> After [[Death and state funeral of Joseph Stalin|Stalin's death]], [[Nikita Khrushchev]] became the leader of the Soviet Union and implemented a policy of [[de-Stalinization]]. Khrushchev's purges were met with [[1956 Georgian demonstrations|riots]] in Tbilisi that had to be dispersed by military force. This violent turn of events that compromised Georgian loyalty to the Soviet Union, contributing to the nation's consolidation.<ref name="a&c">[[Svante Cornell|Cornell, Svante E.]] (2002), ''Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus: Cases in Georgia'', pp. 146–149. [[Uppsala University]], Department of Peace and Conflict Research, {{ISBN|91-506-1600-5}}</ref> [[1978 Georgian demonstrations]] saw the return of mass anti-Soviet protests, but this time government backed down. Throughout the remainder of the Soviet period, Georgia's economy continued to grow and experience significant improvement, though it increasingly exhibited blatant corruption and alienation of the government from the people. With the beginning of [[perestroika]] in 1986, the Georgian Soviet leadership proved so incapable of handling the changes that most Georgians, including [[wikt:Special:Search/rank and file|rank and file]] communists, concluded that the only way forward was a break from the existing Soviet system. === ზოხორინალაშ აკოდგინუა, ომენოღალე ლჷმეფი === {{See also|საქორთუოშ რესპუბლიკა (1990–1992)}} [[ფაილი:1993 Georgia war1.svg|thumb|[[Georgian Civil War]] and the [[War in Abkhazia (1992–1993)|War in Abkhazia]] in August–October 1993]] Starting in 1988, mass protests erupted in Georgia in favor of independence, led by [[Georgian nationalism|Georgian nationalists]] such as [[Merab Kostava]] and [[Zviad Gamsakhurdia]]. The following year, the [[April 9 tragedy|brutal suppression by Soviet forces of a large peaceful demonstration held in Tbilisi on 4–9 April 1989]] proved to be a pivotal event in discrediting the continuation of Soviet rule over the country.<ref>{{cite book|author=Darrell Slider|url=https://books.google.com/books?id=4NCxG8YCScYC|title=Problems of Communism: November—December 1991|volume=15|publisher=Documentary Studies Section, International Information Administration|year=1991|pages=66|language=en|chapter=Georgia's independence|quote=The April 9 "Tragedy", as it came to be called, had a searing effect on Georgian public. The republic leadership lost what authority it had enjoyed in the eyes of Georgians, and support for independence became overwhelming— developments confirmed by polls initiated by the Communist leadership itself.}}</ref> In October 1990, the first multi-party [[1990 Georgian Supreme Soviet election|elections]] were held in Soviet Georgia, which were the first multi-party elections in the entire Soviet Union, in which the opposition groups were registered as formal political parties.<ref>{{Cite web|url=https://www.tampabay.com/archive/1990/10/30/georgia-votes-for-change/|title=Georgia Votes for Change|website=[[Tampa Bay Times]]|date=30 October 1990}}</ref> The [[Round Table—Free Georgia]] coalition led by Zviad Gamsakhurdia secured victory in this election and formed a new government. On 9 April 1991, shortly before the collapse of the Soviet Union, the [[Supreme Council of the Republic of Georgia|Supreme Council]] of Georgia {{ill|Act of Restoration of State Independence of Georgia|lt=declared independence|ka|საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი}} after a [[Georgian independence referendum, 1991|referendum]] held on 31 March.<ref name="GovtofGeorgia">{{cite web |url=http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |title=Government of Georgia:About Georgia |publisher=gov.ge |access-date=9 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821030240/http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |archive-date=21 August 2016 }}</ref> Georgia was the first non-[[Baltic states|Baltic]] republic of the Soviet Union to officially declare independence,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=alTeCwAAQBAJ&pg=PA333|title=New Tribalisms: The Resurgence of Race and Ethnicity|first=Michael W.|last=Hughey|date=29 March 2016|publisher=Springer|isbn=978-1-349-26403-2 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> with Romania becoming the first country to recognize Georgia in August 1991.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=G4LiAAAAMAAJ&q=%22was+Romania%22|title=Coming Together Or Falling Apart?: Regionalism in the Former Soviet Union|first1=S. Neil|last1=MacFarlane|first2=Queen's University (Kingston, Ont ) Centre for International|last2=Relations|date=28 August 1997|publisher=Centre for International Relations, Queen's University|isbn=978-0-88911-745-7 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> On 26 May, Gamsakhurdia was elected president in the [[1991 Georgian presidential election|first presidential election]] with 86.5% of the vote on a turnout of over 83%.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p. 401 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> Gamsakhurdia was soon deposed in a [[1991–92 Georgian coup d'état|bloody ''coup d'état'']], from 22 December 1991 to 6 January 1992. The coup was instigated by part of the [[National Guard of Georgia|National Guard]] and a paramilitary organization called "[[Mkhedrioni]]" ("horsemen"). The country then became embroiled in a bitter [[Georgian Civil War|civil war]], which lasted until December 1993. Simmering disputes within two regions of Georgia, [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]], between local separatists and the majority Georgian populations, erupted into widespread inter-ethnic violence and wars.<ref name="princeton">{{cite web |title=Georgia: Abkhazia and South Ossetia |url=https://pesd.princeton.edu/?q=node/274 |website=www.pesd.princeton.edu |publisher=Encyclopedia Princetoniensis |access-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804112845/https://pesd.princeton.edu/?q=node%2F274 |archive-date=4 August 2018 }}</ref> Supported by Russia, Abkhazia and South Ossetia achieved ''de facto'' independence from Georgia, with Georgia retaining control only in small areas of the disputed territories.<ref name="princeton" /> [[Eduard Shevardnadze]] (Soviet [[Ministry of Foreign Affairs (Soviet Union)|Minister of Foreign Affairs]] from 1985 to 1991) was named as the head of Georgia's new government in March 1992<ref>{{cite web|title=Shevardnadze Named Head of New Government|url=https://greensboro.com/shevardnadze-named-head-of-new-government/article_d02d70f0-9c07-52b2-83c2-3625238a52d7.html|date=10 March 1992|publisher=[[News & Record]]}}</ref> and was elected as head of state in [[1992 Georgian general election|that year's elections]], later as president in [[1995 Georgian presidential election|1995]].<ref>{{Cite news|date=7 July 2014|title=Obituary: Eduard Shevardnadze|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26327394|access-date=2021-07-06}}</ref> During the [[War in Abkhazia (1992–1993)]], roughly 230,000 to 250,000 Georgians<ref name="hrwreport">{{cite web |url=https://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |title=Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict |date=March 1995 |publisher=Human Rights Watch |access-date=4 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010220133323/http://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |archive-date=20 February 2001 |url-status=live }}</ref> were expelled from Abkhazia by Abkhaz separatists and North Caucasian militants (including Chechens). Around 23,000 Georgians fled South Ossetia.<ref>{{cite web|date=May 1996|title=Russia – The Ingush–Ossetian conflict in the Prigorodnyi region|url=http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513003516/http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|archive-date=13 May 2007|access-date=18 July 2007|publisher=Human Rights Watch/Helsinki}}</ref> In 1994, Georgia was facing an economic crisis, with severe shortages of basics such as bread, water, electricity and heat.<ref>{{cite web|title=Bread, water, fuel shortages in Georgia|url=https://www.upi.com/Archives/1994/11/22/Bread-water-fuel-shortages-in-Georgia/5860785480400/|date=22 November 1994|publisher=[[United Press International]]}}</ref> === ვარდეფიშ რევოლუცია, პრობჟადალური მუკორთა === [[File:Georgia, Tbilisi - Rose Revolution (2003).jpg|thumb|The [[Rose Revolution]] in 2003]] In 2003, Shevardnadze (who won re-election in 2000) was deposed by the [[Rose Revolution]], after Georgian opposition and international monitors asserted that the 2 November [[2003 Georgian parliamentary election|2003 parliamentary elections]] were marred by fraud.<ref>{{cite web |url=http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |title=EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia's Rose Revolution: Momentum and Consolidation |publisher=Eurasianet.org |access-date=5 May 2009 |archive-date=5 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805074544/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml}}</ref> The revolution was led by [[Mikheil Saakashvili]], [[Zurab Zhvania]] and [[Nino Burjanadze]], former members and leaders of Shevardnadze's ruling party. Mikheil Saakashvili was elected as President of Georgia in 2004.<ref>{{cite web|url=http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history |title=არჩევნების ისტორია|work=ტაბულა |publisher=Tabula|date=17 August 2016|access-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013905/http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history|archive-date=7 November 2017|url-status=live|language=ka}}</ref> Following the Rose Revolution, a series of reforms were launched to strengthen the country's military and economic capabilities, as well as to reorient its foreign policy westwards. The new government's efforts to reassert Georgian authority in the southwestern autonomous republic of [[Adjara]] led to a major [[Ajaria Crisis|crisis]] in 2004.<ref>{{cite web |title=Georgia moves to rein in Ajaria |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3685117.stm |publisher=[[BBC News]] |date=5 May 2004}}</ref> The country's newly pro-Western stance, along with accusations of Georgian involvement in the [[Second Chechen War]],<ref>{{Cite news | last= Gorshkov | first= Nikolai | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | title= Duma prepares for Georgia strike | work= BBC News | date= 19 September 2002 | access-date= 24 July 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090929222413/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | archive-date= 29 September 2009 | url-status=live}}</ref> resulted in a severe deterioration of [[Georgia-Russia relations|relations with Russia]], fueled also by Russia's open assistance and support to the two secessionist areas. Despite these increasingly difficult relations, in May 2005 Georgia and Russia reached a bilateral agreement<ref>{{cite web |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080813052136/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |url-status=live|archive-date=13 August 2008 |title=Russia, Georgia strike deal on bases |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=30 May 2005 | access-date=29 December 2021}}</ref> by which Russian military bases (dating back to the Soviet era) in [[Batumi]] and [[Akhalkalaki]] were withdrawn. Russia withdrew all personnel and equipment from these sites by December 2007<ref>{{cite web|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=16321|title=Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia|publisher=Civil Georgia, Tbilisi|date=13 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514043306/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321|archive-date=14 May 2011|url-status=live | access-date=29 December 2021}}</ref> while failing to withdraw from the [[Gudauta]] base in Abkhazia, which it was required to vacate after the adoption of the [[Adapted Conventional Armed Forces in Europe Treaty]] during the [[1999 Istanbul summit]].<ref>[http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 Russia's retention of Gudauta base – An unfulfilled CFE treaty commitment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205180219/http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 |date=5 February 2017 }} Socor, Vladirmir. The Jamestown Foundation. 22 May 2006</ref> === რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა === [[File:South Ossetia war russian tank.jpg|thumb|A Russian armoured column in South Ossetia]] {{Main|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)}} After tense relations between Georgia and separatists in [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]] ever since the [[dissolution of the Soviet Union]] (1991), relations between Russia and Georgia [[2006 deportation of Georgians from Russia|severely deteriorated]] into the April 2008 [[2008 Russo-Georgian diplomatic crisis|Russo-Georgian diplomatic crisis]].<ref name="shelling">{{cite web|last=Whitmore|first=Brian|date=12 September 2008|title=Is The Clock Ticking For Saakashvili?'|url=http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102314/http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|archive-date=3 September 2014|access-date=3 September 2014|website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref><ref name="tall_order">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |title=Russia criticised over Abkhazia |work=BBC News |date=24 April 2008 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080815002113/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |archive-date=15 August 2008 |url-status=live }}</ref> The [[Russo-Georgian War]] (1–16 August 2008) resulted in (parts of) [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]] being (still) under control of Russian-backed separatists, with Russian military bases being established in those regions, and Russia – according to the European Court of Human Rights – having direct control over [[Russian-occupied territories in Georgia|those separatist regions]]. A bomb explosion on 1 August 2008 targeted a car transporting Georgian peacekeepers. South Ossetians were responsible for instigating this incident, which marked the opening of hostilities and injured five Georgian servicemen, then several South Ossetian militiamen were killed by snipers.<ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c,dwp_uuid=f2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|title=Countdown in the Caucasus: Seven days that brought Russia and Georgia to war|newspaper=[[Financial Times]]|date=26 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920023223/http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c%2Cdwp_uuid%3Df2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|archive-date=20 September 2008}}</ref><ref name="feud">{{cite news |url=http://online.wsj.com/articles/SB121884450978145997 |title=Smoldering Feud, Then War |author1=Marc Champion |author2=Andrew Osborn |newspaper=The Wall Street Journal |date=16 August 2008}}</ref> South Ossetian separatists began shelling Georgian villages on 1 August. These artillery bombardments caused Georgian servicemen to return fire periodically.<ref name="shelling" /><ref name="feud" /><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|title=Georgia calls on EU for independent inquiry into war|author=Luke Harding|newspaper=The Guardian|date=19 November 2008|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913101015/https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|archive-date=13 September 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Allison">{{cite journal|author=Roy Allison|url=http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|title=Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace'|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|volume=84|issue=6|year=2008|pages=1145–1171|doi=10.1111/j.1468-2346.2008.00762.x|access-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423221417/http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|archive-date=23 April 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |title=The Conflict Between Russia and Georgia |author=Jean-Rodrigue Paré |publisher=Parliament of Canada |date=13 February 2009 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |archive-date=2 January 2016 }}</ref> On 7 August 2008, the Georgian president Mikheil Saakashvili announced a unilateral [[ceasefire]] and called for peace talks.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |title=Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address |publisher=Civil.Ge |date=7 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019155639/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live }}</ref> More attacks on Georgian villages (located in the South Ossetian conflict zone) were soon matched with gunfire from Georgian troops, who then proceeded to move in the direction of the capital of the [[self-proclaimed]] Republic of South Ossetia ([[Tskhinvali]]) on the night of 8 August, reaching its centre in the morning of 8 August.<ref name="Jamestown Goals">{{cite web |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |title=The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia |publisher=[[The Jamestown Foundation]] |date=8 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026162658/http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |archive-date=26 October 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.chicagotribune.com/2008/08/09/georgian-conflict-puts-us-in-middle/|title=Georgian conflict puts U.S. in middle|website=Chicago Tribune|date=9 August 2008|access-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124315/http://articles.chicagotribune.com/2008-08-09/news/0808080649_1_south-ossetia-russian-peacekeeping-troops-russian-president-dmitry-medvedev/2|archive-date=16 October 2014|url-status=live}}</ref><ref name="washingtonpost.com">{{cite news |author=Peter Finn |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |title=A Two-Sided Descent into Full-Scale War |newspaper=[[The Washington Post]] |date=17 August 2008 |access-date=28 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106085255/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |archive-date=6 November 2012 |url-status=live }}</ref> According to Russian military expert [[Pavel Felgenhauer]], the Ossetian provocation was aimed at triggering Georgian retaliation, which was needed as a [[pretext]] for a Russian military invasion.<ref>{{cite web |url=http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |title=The Russian-Georgian War was Preplanned in Moscow |date=14 August 2008 |author=Pavel Felgenhauer |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820185319/http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |archive-date=20 August 2014 }}</ref> According to Georgian intelligence and several Russian media reports, parts of the regular (non-peacekeeping) Russian Army had already moved to South Ossetian territory through the [[Roki Tunnel]] before the Georgian military action.<ref name="NYTFreshev">{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | work=The New York Times | first=C.J. | last=Chivers | title=Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start | date=15 September 2008 | access-date=28 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170616163055/http://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | archive-date=16 June 2017 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |script-title=ru:СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий |publisher=NEWSru.com |date=11 September 2008 |language=ru |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |archive-date=2 January 2016 |url-status=live }}</ref> Russia accused Georgia of "aggression against South Ossetia" and began a large land, air and sea invasion of Georgia under the pretext of a "[[peace enforcement]]" operation on 8 August 2008.<ref name="roudik">{{cite web|publisher=Library of Congress |url=https://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |title=Russian Federation: Legal Aspects of War in Georgia | archive-url=https://web.archive.org/web/20140716042951/http://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |archive-date=16 July 2014 }}</ref><ref name="Allison" /> [[Military of Abkhazia|Abkhaz forces]] opened a second front on 9 August with the [[Battle of the Kodori Valley]], an attack on the Kodori Gorge, held by Georgia.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |title=Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge |work=Reuters |date=9 August 2008 |access-date=1 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134849/http://www.reuters.com/article/2008/08/09/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live }}</ref> Tskhinvali was seized by the Russian military by 10 August.<ref name="radar">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|title=I got my children out minutes before the bombs fell|work=The Guardian|date=11 August 2008|first=Luke|last=Harding|access-date=24 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305004656/https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|archive-date=5 March 2017|url-status=live}}</ref> Russian forces occupied Georgian cities beyond the disputed territories.<ref name="new_front_deeper">{{cite news |agency=Associated Press |title=Russia opens new front, drives deeper into Georgia |url=http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |date=11 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080814211308/http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |archive-date=14 August 2008}}</ref> During the conflict, there was a campaign of [[Ethnic cleansing of Georgians in South Ossetia|ethnic cleansing against Georgians in South Ossetia]], including destruction of Georgian settlements after the war had ended.<ref name="Fact-finding">{{cite web|url=http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007030130/http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-date=7 October 2009|title=Report. Volume I|date=September 2009|publisher=Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia |page=27}}</ref><ref name="Damage">{{cite news |title=Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After... |url=https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979+09-Oct-2008+PRN20081009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222225015/https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979%2B09-Oct-2008%2BPRN20081009 |archive-date=22 February 2014 |work=Reuters |date=9 October 2008 }}</ref> The war displaced 192,000 people and while many were able to return to their homes after the war. One year later, around 30,000 ethnic Georgians remained displaced.<ref>{{cite web |url=http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |title=Civilians in the line of fire |publisher=Amnesty International |date=November 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222042133/http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |archive-date=22 February 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia Marks Anniversary of War |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |date=7 August 2009 |work=BBC News |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808040149/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |archive-date=8 August 2014 |url-status=live }}</ref> In an interview published in ''[[Kommersant]]'', South Ossetian leader [[Eduard Kokoity]] said he would not allow Georgians to return.<ref>{{cite web |script-title=ru:Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все |url=http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |date=15 August 2008 |publisher=Kommersant |language=ru |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916181813/http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |archive-date=16 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |title=Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages |url=http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |date=30 September 2008 |publisher=RFE/RL |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102226/http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |archive-date=3 September 2014 |url-status=live }}</ref> The [[President of France]], [[Nicolas Sarkozy]], negotiated a ceasefire agreement on 12 August 2008.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19069 |title=Russia Endorses Six-Point Plan |publisher=Civil.Ge |date=12 August 2008 | access-date=29 December 2021 }}</ref> Russia recognized Abkhazia and South Ossetia as separate republics on 26 August.<ref name="kremlin">{{cite web|url=http://kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|title=Statement by President of Russia Dmitry Medvedev|publisher=The Kremlin|date=26 August 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080902001442/http://www.kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|archive-date=2 September 2008}}</ref> The Georgian government severed diplomatic relations with Russia.<ref name="break">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |title=Georgia breaks ties with Russia |work=BBC News |date=29 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073511/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |archive-date=6 October 2014 |url-status=live }}</ref> Russian forces left the buffer areas bordering Abkhazia and South Ossetia on 8 October and the [[European Union Monitoring Mission in Georgia]] was dispatched to the buffer areas.<ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117657 |title=Russia Completes 'Most of Withdrawal' – EU Monitors |publisher=Civil Georgia|date=8 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref><ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117667 |title=Moscow Says EU Monitors Fully Control 'Buffer Zones' |publisher=Civil Georgia|date=9 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref> Since the war, Georgia has maintained that Abkhazia and South Ossetia are [[Russian-occupied territories in Georgia|occupied Georgian territories]].<ref name="parliament.ge">{{cite web |url=http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |title=Resolution of the Parliament of Georgia on the Occupation of the Georgian Territories by the Russian Federation |date=29 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903224516/http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |archive-date=3 September 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |title=Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory |publisher=Civil.Ge |date=28 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |archive-date=3 September 2008 |url-status=live}}</ref> === ქორთული ორცებაშ თარობა (2012–ასეშა) === [[File:Solvita Āboltiņa tiekas ar Gruzijas premjerministru (cropped).jpg|thumb|upright|[[Bidzina Ivanishvili]], founder and honorary chairman of [[Georgian Dream]].]] In preparation for the [[2012 Georgian parliamentary election|2012 parliamentary elections]], Georgia implemented constitutional reforms to switch to a [[Parliamentary system|parliamentary democracy]], moving executive powers from the President to the Prime Minister.<ref>{{cite news |title=Georgia's Constitutional Changes |url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/georgia/georgia-s-constitutional-changes |work=International Crisis Group |date=1 March 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> The transition was set to start with the October 2012 parliamentary elections and to be completed with the [[2013 Georgian presidential election|2013 presidential elections]]. Against the expectations of the ruling United National Movement (UNM) of president Mikheil Saakashvili, a 6-party [[Coalition#Government and politics|coalition]] centred around the newly founded [[Georgian Dream]] party won the [[Georgian parliamentary election, 2012|parliamentary elections in October 2012]], bringing an end to nine years of UNM rule and marking the first peaceful electoral transfer of power in Georgia. Georgian Dream started as a centre-left and pro-European party, gradually moved to culturally conservative and Eurosceptic, has also been described as lacking a clear ideology,<ref>This summarizes main article [[Georgian Dream]]</ref> and is being led by the strongly pro-Russian oligarch [[Bidzina Ivanishvili]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/03/06/georgische-demonstranten-vrezen-door-europa-te-worden-vergeten-a4885455#/krant/2025/03/07/#106 ‘Georgian protesters fear being forgotten by 'Europe'’] (in Dutch language). ''[[NRC Handelsblad]]'', 7 March 2025. Retrieved 11 March 2025.</ref> President Saakashvili acknowledged the defeat of his party on the following day.<ref>{{Citation|title=Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election|newspaper=Civil.ge|date=2 October 2012|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299| access-date=29 December 2021}}</ref> Georgian Dream was founded, led and financed by tycoon [[Bidzina Ivanishvili]], the country's richest man, who was subsequently elected by parliament as new Prime Minister.<ref>{{cite news |title=Georgian tycoon Ivanishvili confirmed as prime minister |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-parliament-idUSBRE89O0Z820121025 |work=Reuters |date=25 October 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> Due to the incomplete transition to parliamentary democracy, a year of uneasy [[Cohabitation (government)|cohabitation]] between Ivanishvili and Saakashvili followed until the [[2013 Georgian presidential election|presidential election in October 2013]],<ref>{{cite news |title=Georgia: Conflict Rather than Cohabitation |url=https://eurasianet.org/georgia-conflict-rather-than-cohabitation |work=Eurasianet |date=8 February 2013|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia's Historic Transition Faces Crucial Tests In 2013 |url=https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |work=RFE/RL |date=16 December 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> which was won by [[Giorgi Margvelashvili]] from the Georgian Dream party.<ref>{{cite news |title=Georgia PM ally Giorgi Margvelashvili 'wins presidency' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |work=BBC News |date=27 October 2013}}</ref> With the completed transfer of power, Prime Minister Ivanishvili stepped aside and named one of his close business associates, [[Irakli Garibashvili]], as the next prime minister.<ref>{{cite news |title=Irakli Garibashvili Named as Georgia's Next Prime Minister |url=https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |work=Jamestown Foundation |date=4 November 2013 |access-date=29 December 2021}}</ref> Ivanishvili has since been called the informal leader of Georgia, arranging political reappointments from behind the scenes.<ref>{{cite news |title=Did Georgia's 'Informal Leader' Pressure Prime Minister To Resign? |url=https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |work=RFE/RL |date=24 December 2015 |access-date=29 December 2021}}</ref> Saakashvili left Georgia shortly after the election. In 2018, he was convicted in absentia on corruption charges and abuse of power, which he denied.<ref>{{cite news |title=Mikheil Saakashvili: Georgian ex-president arrested returning from exile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |work=BBC News |date=1 October 2021}}</ref> Georgian Dream won the 2016 [[2016 Georgian parliamentary election|parliamentary elections]] with 48.61% of the vote while UNM received 27.04%.<ref>{{cite news |title=Ruling party in Georgia decisively wins parliament vote |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-election-idUSKCN1272AT |work=Reuters |date=7 October 2016 |language=en}}</ref> As result of the mixed proportional-majoritarian voting system, this translated into a parliamentary [[supermajority]] of 115 out of 150 seats (77%). This electoral imbalance became a key issue of political and civil society strife in the following years.<ref>{{cite news |title=Constitutional Amendments Initiated |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |work=Civil.ge |date=3 May 2017 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgian government offers concessions to end crisis |url=https://eurasianet.org/georgian-government-offers-concessions-to-end-crisis |work=Eurasianet |date=24 June 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Transparency International urges dialogue with civil society during political crisis in Georgia |url=https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |work=Transparency International |date=30 November 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref> In the [[2018 Georgian presidential election|2018 presidential election]], the Georgian Dream party backed [[Salome Zourabichvili|Salome Zurabishvili]], who won in the second round, becoming the first woman in Georgia to hold the office in full capacity.<ref>Speaker [[Nino Burjanadze]] held the office as female interim President twice, in 2003 and 2007</ref> This was the last direct election of a Georgian president, as additional constitutional reforms removed the popular vote.<ref>{{cite news |title=Georgia elects Salome Zurabishvili as first woman president |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |work=BBC News |date=29 November 2018}}</ref> After international mediation to overcome the deep political crisis in the run-up to the 2020 parliamentary elections, an amended electoral system was adopted, specifically for the [[2020 Georgian parliamentary election|2020 elections]].<ref>{{cite news |title=Georgian Dream, Opposition Reach Consensus over Electoral Reform |url=https://civil.ge/archives/341385 |work=Civil.ge|date=8 March 2020 |access-date=29 December 2021}}</ref> Nine parties were elected to parliament. Georgian Dream secured over 48% of votes, which translated into 90 out of 150 seats. They were thus able to continue to govern alone. The opposition made accusations of fraud, which Georgian Dream denied. Thousands of people gathered outside the Central Election Commission to demand a new vote.<ref>{{cite news |title=Georgia protests: Tbilisi police fire water cannon at demonstrators |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |work=BBC News |date=8 November 2020}}</ref> This led to a new political crisis that was (temporarily) resolved by an EU brokered agreement,<ref>{{cite news |title=New EU Proposal: Amnesty for Rurua, Melia, 2022 Snap Polls if GD Gets Less than 43% in Locals |url=https://civil.ge/archives/413785 |work=Civil.ge|date=18 April 2021 |access-date=29 December 2021}}</ref> from which the Georgian Dream later withdrew.<ref>{{cite news |title=President Michel to Start Consultations after GD's EU-Brokered Deal Withdrawal |url=https://civil.ge/archives/434558 |work=Civil.ge|date=29 July 2021 |access-date=29 December 2021}}</ref> In February 2021, Prime Minister [[Giorgi Gakharia]] resigned and Irakli Garibashvili became Prime Minister once more.<ref>{{cite news |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |work=BBC News |date=22 February 2021}}</ref> [[Georgia and the Russian invasion of Ukraine|During the Russian invasion of Ukraine in 2022]], Georgian provided diplomatic and humanitarian support for Ukraine but did not join other countries in imposing sanctions on Russia. Since the beginning of war Georgia has topped the list of countries to which [[Russian emigration during the Russian invasion of Ukraine|Russian exiles]] moved; Russians have been allowed to stay in Georgia for at least one year without a visa since 2015, though many Georgians began to view the presence of more Russian citizens in Georgia as a security risk.<ref>{{Cite news |last=Shota Kincha |date=22 May 2022 |title=Russian exiles get a chilly reception in Georgia – VoxEurop |language=en-US |work=Voxeurope |url=https://voxeurop.eu/en/russian-exiles-get-a-chilly-reception-in-georgia/ |access-date=2022-06-26}}</ref><ref>{{Cite news|date=20 May 2023 |title=90 დღე 366-ის წინააღმდეგ - საქართველო-რუსეთის უვიზო მიმოსვლის მოკლე ისტორია|language=en-US |work=Radio Freedom|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/საქართველო-რუსეთის-უვიზო-მიმოსვლის-მოკლე-ისტორია/32419480.html}}</ref> On 7 March 2023, the [[Parliament of Georgia]], led by the Georgian Dream coalition, attempted to pass the [[Foreign funding of NGOs#Georgia|Law on Transparency of Foreign Influence]] which requires [[Non-governmental organization|Non-Governmental Organizations]] (NGOs) to register as "agents of foreign influence", if upwards of 20% of their funding is from foreign support.<ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Law on "Transparency of Foreign Funding" Passes 76-13 in the First Reading |url=https://civil.ge/archives/529567 |access-date=2024-05-12 |website=Civil Georgia |language=en-US}}</ref> The passing of the bill resulted in severe protests and criticism from the [[United States Department of State|US State Department]], [[United Nations]] and [[European Union]], leading to the termination of further discussions of the bill.<ref>{{Cite web |last=Ritchie |first=Rhea Mogul,Sophie Tanno,Niamh Kennedy,Hannah |date=2023-03-09 |title=Georgia withdraws 'foreign influence' bill but opposition vows more protests |url=https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |access-date=2024-05-12 |website=CNN |language=en}}</ref> On 3 April 2024, the Georgian Parliament announced the draft of a similar law named the [[Foreign funding of NGOs#Georgia|Proposed Law on Transparency of Foreign Influence]],<ref>{{Cite web |title=Ruling party to resubmit bill on transparency of foreign influence to Parliament {{!}} AGENDA.GE |url=https://agenda.ge/en/news/2024/38524 |access-date=2024-05-12 |website=agenda.ge |language=en}}</ref> leading to [[2023–2024 Georgian protests|larger protests]], the bill has been described as "the Russian law" by the opposition and protestors, in reference to the [[Russian foreign agent law]].<ref>{{Cite news |date=2024-04-15 |title=Protesters demand Georgia government withdraw proposed 'Russian law' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68822483 |access-date=2024-05-12 |language=en-GB}}</ref> At least 200,000 people have joined [[2023–2024 Georgian protests|the protests against the law]], which they describe as "[[Kremlin]]-style", and a threat to [[democracy]] and [[Freedom of speech|free speech]].<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Massive Tbilisi protest marks historic turnout |url=https://tvpworld.com/77488096/tbilisi-hosts-the-largest-protest-in-georgias-modern-history |access-date=2024-08-20 |website=[[Telewizja Polska]] |language=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-12 |title=Tens of Thousands Protest Against Foreign Agents Law |url=https://civil.ge/archives/605652 |access-date=2024-08-20 |website=[[Civil Georgia]] |language=en-US}}</ref> Alleged irregularities and fraud in the 26 October [[2024 Georgian parliamentary election]]s led to an ongoing [[Georgian political crisis (2024–present)|Georgian political crisis]], which entailed, among more, the refusal of Georgias fifth president [[Salome Zourabichvili]] to acknowledge the 14 December [[2024 Georgian presidential election]]s (held in parliament) to have been won by [[Mikheil Kavelashvili]]. Following the announcement of the results of the [[2024 Georgian parliamentary election]]s, [[2024 Georgian post-election protests|protests erupted in Georgia on 28 October]], with the protestors citing alleged violations of electoral law, such as voter fraud. The EU's [[High Representative of the Union for Foreign Affairs and Security Policy]] in December 2024 called on the [[Election Administration of Georgia|Central Election Commission of Georgia]] (CEC) to "swiftly, transparently and independently investigate and adjudicate electoral irregularities and allegations thereof".<ref>{{Cite web |title=Joint Statement by High Representative Josep Borrell and European Commission on Parliamentary elections |url=https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US}}</ref> The Georgian opposition parties and the [[President of Georgia]] Zurabishvili have stated their support for the protestors alleging the violation of the law by the [[Georgian Dream]] government.<ref>{{Cite web |date=2024-11-25 |title=President: Parliament Meeting Unconstitutional |url=https://civil.ge/archives/637669 |access-date=2024-12-13 |website=Civil Georgia |language=en-US}}</ref> Protests have gotten more intense since 28 November following the postponing of [[Accession of Georgia to the European Union|Georgia's integration into the European Union]] until 2028.<ref>{{Cite web |title=PM Kobakhidze: No EU accession negotiations until 2028, rejecting grants to avoid blackmail |url=https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US}}</ref> The protestors started using [[pyrotechnics]] and [[molotov cocktail]]s.<ref>{{Cite web |title=Protesters in Georgia throw Molotov cocktails at security forces |url=https://newsukraine.rbc.ua/news/protesters-in-georgia-throw-molotov-cocktails-1733087805.html |access-date=2024-12-13 |website=RBC-Ukraine |language=en}}</ref> The use of water cannon and tear gas by the police led to injuries described as torture by Georgia's rights ombudsman.<ref>{{Cite web |date=2024-12-03 |title=Georgian police accused of torturing pro-EU protesters |url=https://www.france24.com/en/europe/20241203-georgia-police-use-water-cannon-tear-gas-to-disperse-pro-eu-protesters-outside-parliament |access-date=2024-12-13 |website=France 24 |language=en}}</ref> On 2 December, opposition leader [[Zurab Japaridze]] was arrested, and on 4 December another opposition leader, [[Nika Gvaramia]], was arrested. Both opposition leaders have been set free since then.<ref>{{Cite web |last=Media |first=O. C. |date=2024-12-02 |title=Georgian police briefly detain opposition leader Zurab Japaridze |url=https://oc-media.org/georgian-police-briefly-detain-opposition-leader-zurab-japaridze/ |access-date=2024-12-13 |website=OC Media |language=en-US}}</ref><ref name=":5">{{Cite news |last=Light |first=Felix |date=4 December 2024 |title=Georgian opposition leader violently detained by police, his party says |url=https://www.reuters.com/world/europe/georgian-opposition-leader-beaten-unconscious-detained-by-police-party-says-2024-12-04/ |access-date=4 December 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref> --> == გეოგრაფია == [[ფაილი:Georgia Topography.png|thumb|350px|left|საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა]] საქორთუო ევროპაშ დო აზიაშ ოკართაფუს, [[კავკაცია]]ს იდვალჷ. ბჟადალშე უხურგანს [[უჩა ზუღა]], ოორუეშე - [[რუსეთი]], ბჟაეიოლშე - [[აზერბაიჯანი]] დო ობჟათეშე [[თურქეთი]] დო [[სომხეთი]]. საქორთუო თი უჯვეშაშ ოტრანსპორტე ოთხშარააკართუს იდვალჷ, ნამუთ მიორსხუანდჷ დო მიორსხუანს ოორუეშ დო ობჟათეშ, ბჟადალუშ დო ბჟაეიოლიშ ქიანეფს. თე შარას გინმიშჷ ევროპა-აზიაშ მიმარსხუაფალი ოტრანსპორტე მაგისტრალი - ჯვეში აბრეშუმიშ შარა. * '''ტერიტორია''' - ქიანაშ ფართობი რე 69 700 კვ.კმ. თანჯეფიშ სიგჷნძა - 1771 კმ. * '''ორთა''' - საქორთუო, მუჭოთ ედომუშამი [[კავკაცია]] ანდა გვალათ რე გიშაგორილი დო უმოსო ლაკადა დიხა რე. * '''ორთაშობური რესურსეფი''': ტყალეფი, ჰიდროენერგია, მანგანუმი, რკინაში მადენი, ლინჯი, მორჩილი მუდანობათ ქუანოშქერი დო ნაფთობი, გვალაში დო ზუღაში კლიმატური კურორტეფი. * '''ქიანაში უდიდაში ნოღეფი''' * [[ქართი]] -ოხორანს 1 108 717 კოჩი *[[ბათუმი]] -ოხორანს 152 839 კოჩი * [[ქუთეში]] -ოხორანს 147 635 კოჩი * [[რუსთავი]] -ოხორანს 125 103 კოჩი * [[სოხუმი]] -ოხორანს ''62 914'' კოჩი შხვა დიდი ნოღეფი: * [[გორი]] -ოხორანს 48 143 კოჩი * [[ზუგდიდი]] -ოხორანს 42 998 კოჩი * [[ფუთი]] -ოხორანს 41 465 კოჩი * [[თელავი]] -ოხორანს 19 629 კოჩი დო შხვა... საქორთუო ო.გ. 41o071 დო 43o351 დო ბ.გ. 40o041 დო 46o441-ს იდვალუაფუ. == სახენწჷფო == საქორთუო ოპარლამენტე რესპუბლიკა რე. სახენწჷფოში მადუდე რე [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]], ნამუთ სხუნუშ ხეშუულაფაშ მანჯღვერჷთ რე. თარობაშ მადუდე - [[პრემიერ-მინისტრი]]. ქიანაშ უმაღალაშ კანონმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი პარლამენტი (235 მაკათური), ნამუთ ოთხ წანამოწანას ართიშახ ითირუ პროპორციული დო მაჟორიტარული სისტემათ. * '''ნანანოღა''' - [[ქართი]] * '''ოფიციალური ნინა''' - [[ქორთული ნინა|ქორთული]], [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას]] [[აფხაზური ნინა|აფხაზური]] ქორთულწკჷმა ართო. * '''ერუანული დღახუ''' - [[26 მესი]] (1918), სახენწჷფობური დუდიშულაშ დღა. == საქორთუოშ თანჯეფი == ოსქჷრონე თანჯა საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალუ ნოწილს, დაბა ლესელიძეწკჷმა იჭყაფუ. უკული თინა მეჸუნს [[ფსოუ]]ს, ნამუთ ოდუდეს გვალა აგეფსთაწკჷმა ეჭოფუნს. საქორთუოშ ოორუე თანჯა უმოსო მეჸუნს კავკასიონიშ თარ წყარგმართალ ქჷნდჷრს. გვალა ვაციკფარსიშე გვალა შავიკლდეშა საქორთუოშ თანჯა გეჸუნს წყარგმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუეშე გვალა [[მყინვარწვერი|მყინვარწვერს]] დო [[გვერდით ქჷნდჷრი|გვერდით ქჷნდჷრს]]. ბჟაეიოლი თანჯა იჭყაფუ გვალა [[ტინოვროსო]]შე, გიმურს [[ალაზანიშ ვე]]შა, მეუნს წყარმალ [[ალაზანი|ალაზანს]], სოიშახ 1 კმ ვადოსქიდუ [[მინგეჩაურიშ წყაროთხილუ]]წკჷმა წყარმალიშ კათაფაშა. საქორთუოშ ობჟათე თანჯა იჭყაფუ [[უჩა ზუღა]]წკჷმა, ოფუტე [[სარფი]]ს. თანჯა დიო მეჸუნს, უკული კვათჷნს ლაზისტანიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნორთის, მეჸუნს [[შავშეთი]]ს დო კჷნ კვათუნს [[არსიანიშ ქჷნდჷრი|არსიანიშ ქჷნდჷრს]], ჯავახეთიშ რეგიონიშ დო სომხეთიშ ვულკანურ გვალონას, ლოქიშ ქჷნდჷრს, წყარმალ [[მტკვარი|მტკვარს]] დო [[იორიშ გაბარი|იორიშ გაბარს]]. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. {| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10" |----- ! colspan="3" background: #8B864E | საქორთუოშ რეგიონეფი |----- | colspan="3" align="center" | <div class="float-none"> |----- | ''№'' || ''რეგიონი'' || ''ნანანოღა'' |----- | 1 || [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[სოხუმი]] |----- | 2 || [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი]] || [[ზუგდიდი]] |----- | 3 || [[გურიაშ აკანი]] || [[ოზურგეთი]] |----- | 4 || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[ბათუმი]] |----- | 5 || [[რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანი|რაჭა-ლეჩხუმიშ<br />დო თუდოლენი შონეშ აკანი]] || [[ამბროლაური]] |----- | 6 || [[იმერეთიშ აკანი]] || [[ქუთეში]] |----- | 7 || [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი]] || [[ახალციხე]] |----- | 8 || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[გორი]] |----- | 9 || [[მცხეთა-მთიანეთიშ აკანი]] || [[მცხეთა]] |----- | 10 || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[რუსთავი]] |----- | 11 || [[კახეთიშ აკანი]] || [[თელავი]] |----- | 12 || [[ქართი]] || [[ქართი]] |----- |} == დემოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ დემოგრაფია}} ისტორიოგრაფიას მეღებული მუნაჩემეფით [[XIII ოშწანურა]]ს ქორთუეფიშ მუდანობა 5 მილიონს ოჭირინუანდჷ. უჩინებუ რე XIV-XVII ოშწანურეფიშ მუნაჩემეფი. XVIII ოშწანურაშ შქა წანეფშე საქორთუოშ მახორობას (ასეიან ხურგეფს) 761 ვითოშით ანგარიშენდეს, თინეფშე 5% ოხორანდჷ ნოღეფს. 1800 წანაშო საქორთუოშ (ასეიან ხურგეფს) მახორობა 675 ვითიოშშე უმოსი რდჷ, თაურეშე ბჟაეიოლ საქორთუოშა მიშჷ მახორობაშ 45,6%, ბჟადალაშა – 54,4%. 1832 წანა 840 ვითოშშა მიძინჷ, 1865 წანას — 1 289 200-ს გეგნაჩირთჷ. 1897 წანას, საქორთუოშ მახორობა რდჷ 1 919 400 ადამიერი, 1914 წანას — 2 600 400. ართი ოშწანურაშ გოძვენას საქორთუოშ მახორობაქ 3,4-სხით მიძინჷ. [[პავლე ინგოროყვა]]სშ ჩინებათ, 1916 წანას საქორთუოშ მახორობა აკმადგინანდჷ 3 365 000 ადამიერს, თინეფშე 2 349 000 ადამიერი რდჷ ქორთუ.<ref>''ინგოროყვა პ.'' „საქართველოს ტერიტორიის საზღვრების შესახებ გვ. 16-17 – თბილისი, 1990</ref> საქორთუოშ მახორობაქ მეხოლაფირო 200 ვითოშით დირკჷ [[პირველი მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის დო [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|პირველი რესპუბლიკაშ]] წანეფს, ნამუთ ირიათოიანი ლჷმეფით დო ტერიტორიეფიშ დინაფათ რდჷ გოპიჯაფილი. 1921 წანას საქორთუოშ მახორობაქ 2 410 ვითოშშახ ქუმორთჷ. XX ოშწანურაშე, მახორობაშ მუდანობაშ დოდგინა მახორობაშ არძაშოული მეშქაშობათ მუთმოხვადჷ. პირველი ეჭარუაქ სხუნუური საქორთუოს [[1926]] წანას იმანჯჷ, ეკონიაქ — [[1989]] წანას. ზოხორინელი საქორთუოს მახორობაშ ეჭარუაქ იმანჷ 2002 დო 2014 წანეფს. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! ეჭარუაშ წანა !! მახორობა !! ქომოლკოჩი !! ოსური |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1926|1926]]|| 2 677 200 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1939|1939]]|| {{ძინა}} 3 540 000 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1959|1959]] || {{ძინა}} 4 044 045 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1970|1970]] || {{ძინა}} 4 686 358|| || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1979|1979]] || {{ძინა}} 5 014 800 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1989|1989]]|| {{ძინა}} 5 400 800 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2002|2002]] || {{რკება}} 4 601 500 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2014|2014]] || {{რკება}} 3 787 000|| || |- |2020 || {{რკება}} 3 716 900 || || |} 1989 წანაშ ეჭარუათ საქორთუოშ მახორობა 5 443 000 კოჩი რდჷ, 2002 წანაშო - 4 601 500. მუჭოთ რჩქჷნი, საქორთუოშ მახორობაქ 13 წანაშ დინოხოლე ართი ნოხუთალით მირკჷ. ეკონია პერიოდეფს საქორთუოს მოხვალამირ რთულ პოლიტიკურ მოლინეფქ დო მონკა სოციალურ-ეკონომიკურ კრიზისიქ გჷმიჭანუ საქორთუოშ მახორობაშ ოგჷნაფალი ნორთიშ გუშულა თანჯეფსგალე. თეწკჷმა, მირკჷ დაბადებაქ დო ქჷმიძინჷ ღურუამობაქ დო ქიანაქ მონკა დემოგრაფიულ სიტუაციას ქინოლჷ. მუთ ოწაწჷ [[ქორთუეფი|ქორთუეფს]], 1989 წანას რდჷ 3 787 000 კოჩი, მუთ საქორთუოშ მახორობაშ 70,1 %-ს აკმადგინანდჷ. 2002 წანას ქორთუეფიშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 3 661 000 კოჩის, მუთ ქიანაშ მახორობაშ 83,8 % რდჷ. 2006 წანაშ ოფიციალური მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, საქორთუოშ ცენტრალურ ხეშუულობაშ კონტროლირებად ტერიტორიას დოხოლაფირო 4 661 473 კოჩი, ოხორანს. მახორობაშ ძინაშ ტემპი აკმადგინანს 0,74 %-ს. * '''ეთნიკური აკოდგინალა''' (საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[ქორთუეფი]] — 86,8 %, [[აზერბაიჯანარეფი]] — 6,3 %, [[სომეხეფი]] — 4,5 %, [[რუსეფი]] — 0,7 %, [[ოსეფი]] — 0.4 %, [[იეზიდეფი]] — 0,3 %, [[უკრაინალეფი]] — 0,2 %, [[ქისტეფი]] — 0,2 %, [[ბერძენეფი]] — 0,2 % დო შხვეფი; * '''რელიგიური აკოდგინალუა''' (უმოსო საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი ქირსიანეფი]] — 83,4 %, [[ისლამი|მუსლიმანეფი]] — 10,7 %, [[სომხური სამოციქულო ეკლესია|სომეხი გრიგორიანალეფი]] — 2,9 %, [[კათოლიციზმი|კათოლიკეეფი]] — 0,5 %, [[იეზიდიზმი|იეზიდეფი]] – 0,2 % დო შხვეფი. * '''დიდი ნოღეფი''': [[ქართი]] — 1 108 717, [[ბათუმი]] — 152 839, [[ქუთეში]] — 147 635, [[რუსთავი]] — 125 103, [[სოხუმი]] — 62 914, [[გორი]] — 48 143, [[ზუგდიდი]] — 42 998, [[ფუთი]] — 41 465, [[ცხინვალი]] — 30 432. {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |+ align=center style="font-weight:bold" | ნოღეფიშ მახორობა ! rowspan=23 width:150|<br /> [[ფაილი:Tiflis.jpg|border|135px|ქართი]]<br />[[ქართი]]<br /> [[ფაილი:Catholic Church in Kutaisi.jpg|border|135px|ქუთეში]]<br />[[ქუთეში]]<br /> [[ფაილი:Streets of Batumii.jpg|border|135px|ბათუმი]]<br />[[ბათუმი]]<br /> |- ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! rowspan=11 | {{navbar|საქორთუოშ ნოღეფიშ მახორობა|plain=1}} [[ფაილი:Rustavi Square.JPG|135px|რუსთავი]]<br />[[რუსთავი]]<br /> [[ფაილი:Gori cathedral (view from the Gori Fortress) (A).jpg|135px|border|გორი]]<br />[[გორი]]<br /> [[ფაილი:Dadiani Palace.jpg|135px|ზუგდიდი]]<br />[[ზუგდიდი]]<br /> |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[ქართი]]''' || [[ქართი]] || 1 108 717 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[სამტრედია]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 25 318 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[ბათუმი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]]|| 152 839|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | '''[[ხაშური]]'''|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]||26 135 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[ქუთეში]]'''||[[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 147 635 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 12 || align=left | '''[[სანაკი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 21 596 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[რუსთავი]]''' || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 125 103 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 13 ||align=left | '''[[ზესტაფონი]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 20 814 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | [[სოხუმი|'''სოხუმი''']]|| [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]|| ''62 914''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 14 ||align=left | [[მარნეული|'''მარნეული''']]|| [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 20 211 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[გორი]]''' || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]] || 48 143 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 ||align=left | '''[[თელავი]]'''|| [[კახეთიშ აკანი|კახეთი]]|| 19 629 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | [[ზუგდიდი|'''ზუგდიდი''']]|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 42 998 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | [[ახალციხე|'''ახალციხე''']]|| [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი|სამცხე-ჯავახეთი]]|| 17 903 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[ფუთი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 41 465 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | '''[[ქობულეთი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]] || 16 546 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | [[ცხინვალი|'''ცხინვალი''']]|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]|| ''30 432''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | [[ოზურგეთი|'''ოზურგეთი''']]|| [[გურიაშ აკანი|გურია]]|| 14 785 |- |} {{საქორთუოშ სახენწჷფობურობა}} == ეკონომიკა == ზოხორინელობაშ გუმოცხადებაშე ამდღარშახ იგინძორებუ საბაზარო რეფორმეფი. ეკონომიკაშ თარი დარგეფი რე ოფუტეშ მეურნება (ჩაი, ციტრუსი, ხილი, თამბაქო, ღვინი, მანქანაშკიდანჯალა, მეტალურგია, ჰიდრორესურსეფი. === საბანკო-საფინანსო დო დაზღვიებაშ სისტემეფი === დიდი ქორთუ, [[ილია ჭავჭავაძე]] „საადგილმამულო სათავადაზნაურო ბანკიშ“ ხემანჯღვერობაშ პერიოდის, დიო ხოლო 1883 წანაშე გაზეთ ''ივერიას'' ობჟინუანს მოშინაფილი ორგანიზაციაშ მუშობაშ შედეგეფს. თენა რდჷ მაართა ქორთული საბანკო-საფინანსო ინსტიტუტიშ მაართა საჯარო წჷმორინაფა. ამდღა საქორთუოშ ეკონომიკაშ სექტორს მუშენს მუდგაზმარენი ძალიერი კომერციული ბანკი დო ბანკეფიშ ასოციაცია. * [[საქორთუოშ ბანკეფიშ ასოციაცია]] ([[ქორთული ნინა|ქორთ]]. [[:ka:საქართველოს ბანკების ასოციაცია|საქართველოს ბანკების ასოციაცია]]) * [[ბაზის ბანკი]] * [[ბანკი რესპუბლიკა]] (ბუნა სოსიეტე ჟენერალი) * [[ვითიბი]] * [[თიბისი ბანკი]] * [[პროკრედიტბანკი]] * [[საქართველოს ბანკი]] * [[სახალხო ბანკი]] * [[სილქ როუდ ბანკი]] * [[სტანდარტ ბანკი]] * [[ტაოპრივატბანკი]] ვასაბანკო საკრედიტო-სადეპოზიტო ორგანიზაციეფი დო საფინანსო-საკრედიტო ხუჯიშდაკინებაშ (მხარდაჭერა) პროგრამეფი: * „[[განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი]]“ დაზღვიებაშ სისტემა: * [[დაზღვევის ასოციაცია]] * [[ალდაგი-ბი-სი-აი]] * [[ჯი-პი-აი ჰოლდინგი]] სახენწჷფო ინსტიტუტეფი: * [[საქორთუოშ ფინანსეფიშ სამინისტრო]] * [[საქორთუოშ ცენტრალური ბანკი]] </small> საქორთუოშ ისტორია ართ-ართი არძაში უმოს დიდარი რე ჯვეში ქიანეფშე. საქორთუოშ ტერიტორიას მაართა ქორთული ქიანეფი არსებენდ 3000 წანაშ ოწოხლე. თე ქიანეფი რე [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]] (ჯვეშ ქორთული წყუეფს ''ეგრისი'') დო [[დიაოხი]] (ტაო-კლარჯეთი). 1918-1921 წანეფს საქორთუო რდჷ დემოკრატიული რესპუბლიკა. 1921-1990 წანეფს საქორთუო რდჷ სხუნუშ აკოშქუმალაშ ართ-ართი მაკათური ქიანა. 1990 წანაშ უკული საქორთუო რე დუდიშული სახენწჷფო. დღას ათენა [[სუამი]]შ ართ-ართი მაკათური რე [[უკრაინა]]წკჷმა, აზერბაიჯანწკჷმა დო [[მოლდოვა]]წკჷმა ართო. საქორთუო რე [[უჩა ზუღა]]შ ეკონომიკური ალმახანდეობაშ ორგანიზაციაშ მაკათურით. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. == ქორთული რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.president.gov.ge/ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-გვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316105336/http://www.president.gov.ge/ |date=2011-03-16 }} * [http://www.parliament.ge საქორთუოშ პარლამენტი] * [http://www.mfa.gov.ge/ საგალეო საქვარეფიშ სამინისტროშ ვებ-გვერდი] * [http://civil.ge/geo/ Civil.ge — საქორთუოშ პოლიტიკური სიახალეეფიშ მაჩინე (მაცნე)] * [http://internet.ge Internet.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017123847/http://internet.ge/ |date=2011-10-17 }} * [http://weather.ge/ ტაროსი საქორთუოს]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.apsny.ge Грузия online — ახალი ამბეფი დო ანალიტიკური მასალეფი] {{ru}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016075816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html |date=2015-10-16 }}{{en icon}} * [http://www.caucaz.com/home_uk Caucaz.com — ირმარული სტატიეფი დო რეპორტაჟეფი საქორთუოშე დო ობჟათე კავკასიაშე] * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/ საქორთუეშე ოთხ ნინაშა: ისტორია, კულტურა, აუდიო-ვიდეოთეკა დო შხვა] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ფეისბუქი}} [[კატეგორია:საქორთუო| ]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ სხუნუშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:კავკაცია]] [[კატეგორია:მოლენკავკაცია]] [[კატეგორია:რესპუბლიკეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ თეხანური ისტორია]] [[კატეგორია:ქირსიანული სახენწჷფოეფი] qri0ca35px6mmrdwpdqu5tsx9eugx4c 0 382 252067 241468 2026-08-13T01:13:12Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252067 wikitext text/x-wiki {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-hy|Հայաստանի Հանրապետություն}}<br />{{small|Hayastani Hanrapetut'yun}} |ედომუშამი_ჯოხო = სომხეთიშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =სომხეთი |შილა = Flag of Armenia.svg |გერბი = Coat of arms of Armenia.svg |რუკა =Armenia (orthographic projection).svg |ჰიმნი = <br/>[[სომხეთიშ სახენწჷფო ჰიმნი|Մեր Հայրենիք]]<br/>{{smaller|„ჩქინი მუმალონი“}}<br/><center>[[ფაილი:Mer Hayrenik instrumental.ogg]]</center> |დევიზი = |ზოხორინალაშ თარიღი = |ოფიციალური_ნინეფი =[[სომეხური ნინა|სომეხური]]<ref name="constitution">{{cite web |title=The Constitution of the Republic of Armenia (with amendments) |url=http://www.concourt.am/english/constitutions/index.htm#1 |publisher=Constitutional Court of the Republic of Armenia |accessdate=14 ოქტომბერი, 2012 |date=5 ივლისი, 1995}}</ref> |რელიგია= {{Tree list}} *96.8% [[ქირსიანობა]] **95.2% [[რელიგია სომხეთის#სომხეთიშ ომოშქვაფირე ოხვამე|სომხეთიშ ომოშქვაფირე ოხვამე]] **1.6% [[რელიგია სომხეთის#შხვა ქირსიანული გემაჸვენჯობეფი|შხვა ქირსიანული გემაჸვენჯიბეფი]] |0.6% ვრელიგიური |0.9% [[რელიგია სომხეთის|შხვა]] |1.7% უდუზუსტებუ {{Tree list/end}} |ნანანოღა= [[ერევანი]] |latd=40 |latm=11 |latNS=N |longd=44 |longm=31 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ერევანი |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარული]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[სომხეთიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ვაჰაგნ ხაჩატურიანი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[სომხეთიშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ნიკოლ ფაშინიანი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 138-0 |ფართობი =29,743 |წყარი_% =4.71 |ოეგებიე_მახორობა =3,015,400 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 138-0 |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2024 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 101,5 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 99 |ედპ_ppp_წანა = 2024 |ედპ_ppp = $64.432 მილიარდი |ედპ_ppp_რანგი = 114-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$21,746 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 77-ა |აგი =0.786 |აგი_ტენდენცია = |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =76-ა |აგი_წანა =2022 |ვალუტა= [[სომეხური დრამი|დრამი]]&nbsp;(դր.) |ვალუტაშ_კოდი =AMD |ქიანაშ_კოდი =AM |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+04:00]] |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.am]] [[.հայ]] |ოტელეფონე_კოდი =+374 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''სომხეთი''' ({{lang-hy|Հայաստան||ჰაიასტან}}), ოფიციალურო '''სომხეთიშ რესპუბლიკა''' ({{lang-hy|Հայաստանի Հանրապետություն||ჰაიასტანი ჰანრაპეტუთიუნ}}) — [[ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფოეფი|ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფო]] [[სომხეთიშ ლაკადა]]ს, [[ობჟათე კავკაცია|ობჟათე კავკაციას]], [[ბჟადალი აზია]]ს.<ref name="classification of world regions">The [[UN]] [http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm classification of world regions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020625192322/http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm |date=25 June 2002}} places Armenia in West Asia; the [[Central Intelligence Agency|CIA]] [[The World Factbook|World Factbook]] {{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/armenia/ |title=Armenia |work=The World Factbook |publisher=[[CIA]] |access-date=2 September 2010 |archive-date=4 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104184358/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/armenia/ |url-status=live}} {{cite web |url=https://www.nationalgeographic.org/society/education-resources/?xpop=1 |title=Armenia |publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]] |access-date=16 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070808084113/http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=asia&Rootmap=armeni&Mode=d&SubMode=w |archive-date=8 August 2007 |url-status=live}}, {{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/35178/Armenia |title=Armenia |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=16 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090401081831/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/35178/Armenia |archive-date=1 April 2009 |url-status=live}}, {{cite book|title=Calendario Atlante De Agostini|date=2015|publisher=Istituto Geografico De Agostini|location=Novara|language=it|isbn=978-88-511-2490-8|page=sub voce|edition=111}} and ''Oxford Reference Online'' {{Cite encyclopedia |encyclopedia=World Encyclopedia |title=Oxford Reference |chapter=World Encyclopedia |publisher=Oxford Reference Online |doi=10.1093/acref/9780199546091.001.0001 |year=2004 |isbn=978-0-19-954609-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldencyclopedi00oxfo}} also place Armenia in Asia.</ref><ref>{{cite web|title= General information about Republic of Armenia|url= https://www.mfa.am/en/overview/ |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Armenia)]] |access-date=October 2, 2023|location= Armenia|quote= The country is situated in western part of Asia, occupies the north-eastern part of Armenian plateau – between Caucasus and Nearest Asia|archive-date= 5 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005071515/https://www.mfa.am/en/overview/ |url-status=live}}</ref> [[კავკაცია]]შ რეგიონიშ ნორთი რე დო ბჟადალშე უხურგანს [[თურქეთი]], ოორუეშე — [[საქორთუო]], ბჟაეიოლშე —[[აზერბაიჯანი]], ობჟათეშე —[[ირანი]] დო აზერბაიჯანიშ [[ექსკლავი]] — [[ნახიჩევანიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|ნახიჩევანი]].<ref name="Oxford University Press">{{Cite book|title=The Oxford Encyclopedia of Economic History|publisher=Oxford University Press|year=2003|isbn=978-0-19-510507-0|page=[https://archive.org/details/oxfordencycloped0000unse/page/156 156]|url=https://archive.org/details/oxfordencycloped0000unse/page/156}}</ref> ქიანაშ ფინანსური ცენტრი, უკაბეტაში ნოღა დო ნანანოღა რე [[ერევანი]]. {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q399|text=სომხეთიშ რუკა}} სომხეთი რე [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარული]], ანდაპარტიული, დემოკრატიული [[ერუანული სახენწჷფო]] უჯვეშაში კულტურული მონძალათ. სომხეთიშ ლაკადა რდჷ [[ჰაიასა-აზი]]შ, [[შუპრია]]შ დო [[ნაირი]]შ კათეფიშ ჸუდე. არძაში უკულაში [[ჯვ. წ. 600]] წანას, [[ინდოევროპული ნინეფი|ინდოევროპული ნინაშ]] [[პროტო-სომეხური ნინა|პროტო-სომეხურ ნინაშ]] არქაული ფორმაქ მადჷ სომხეთიშ ლაკადას.<ref name="EIEC">{{Cite book |last1=Mallory |first1=J. P. |title=Encyclopedia of Indo-European culture |url=https://archive.org/details/isbn_1884964982 |last2=Adams |first2=Douglas Q. |date=1997 |publisher=Fitzroy Dearborn |isbn=978-1-884964-98-5 |location=London |page=30 |oclc=37931209 |quote=Armenian presence in their historical seats should then be sought at some time before c 600 BC; [...] Armenian phonology, for instance, appears to have been greatly affected by Urartian, which may suggest a long period of bilingualism.}}</ref><ref name="Drews2017">Robert Drews (2017). ''Militarism and the Indo-Europeanizing of Europe''. Routledge. {{ISBN|978-0-367-88600-4}}. p. 228: "The vernacular of the Great Kingdom of Biainili was quite certainly Armenian. The Armenian language was obviously the region's vernacular in the fifth century BC, when Persian commanders and Greek writers paired it with Phrygian. That it as brought into the region between the early sixth and the early fifth century BC, and that it immediately obliterated whatever else had been spoken there, can hardly be supposed; [...] Because Proto-Armenian speakers seem to have lived not far from Hurrian speakers our conclusion must be that the Armenian language of Mesrop Mashtots was descended from an Indo-European language that had been spoken in southern Caucasia in the Bronze Age."</ref> პირველი სომეხური სახენწჷფო [[ურარტუ]]ქ გიჭყჷ [[ჯვ. წ. 860]] წანას დო [[ჯვ. წ. VI ოშწანურა]]ს თინა დოთირჷ [[სომხეთიშ სატრაპიაქ]]. [[კაბეტი სომხეთი|სომხეთიშ ომაფექ]] მუში უმაღალაში კონკის მიოჭირინჷ [[ჯვ. წ. I ოშწანურა]]ს, [[ტიგრან II|ტიგრან კაბეტიშ]] ბორჯის დო ახ. წ. [[301]] წანას, მოსოფელიშ პირველი სახენწჷფოთ გჷნირთუ ნამუქჷთ [[ქირსიანობა]] მიღჷ მუჭოთ [[სახენწჷფო რელიგია|ოფიციალური რელიგიან]].<ref>({{cite book |last=Garsoïan|first=Nina|author-link=Nina Garsoïan|title=Armenian People from Ancient to Modern Times|editor=R.G. Hovannisian|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|year=1997|page=81|volume=1}})</ref><ref>{{cite book|last=Stringer|first=Martin D.|title=A Sociological History of Christian Worship|url=https://archive.org/details/sociologicalhist00stri|url-access=limited|year=2005|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-81955-8|page=[https://archive.org/details/sociologicalhist00stri/page/n101 92]}}</ref><ref>{{cite book|first=René|last=Grousset|title=Histoire de l'Arménie|publisher=Payot|year=1947|edition=1984|page=122}}. Estimated dates vary from 284 to 314. Garsoïan (''op.cit.'' p. 82), following the research of Ananian, favours the latter.</ref>{{efn|უმოსი მორჩილი სახენწფოეფი ქირსიანობაშ ორდოიან მეღებაშენ აცხადენა, თინეფს შქას [[ოსროენა]], [[სილურეფი]] დო [[სან-მარინო]]. ქოძირით [[ქირსიანობაშ ოფიციალურო მეღებაშ ქრონოლოგია]].}} სომხეთი აგჷნძორენს მოსოფელიშ უჯვეშაში ერუანული ოხვამეშ, [[სომხეთიშ ომოშქვაფირე ოხვამე]]შ აღიარაფას, მუჭოთ ქიანაშ თარი რელიგიური დჷნაწესებუ.<ref name="Article 18">{{Cite web|url=https://president.am/en/constitution-2015|title=Constitution of Armenia - Library - The President of Armenia|website=president.am|access-date=7 March 2020|archive-date=3 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221203013237/https://president.am/en/constitution-2015/|url-status=live}}</ref>{{efn|რესპუბლიკას [[ოხვამე დო სახენწჷფოშ გოფარდუა|ოხვამე დო სახენწჷფო ართიანშე გიშართილი]] რე.}} დოხოლაფირო [[V ოშწანურა]]შ დაჭყაფუშო, სომხეთიშ ჯვეში ომაფე დორთილი რდჷ [[ბიზანტიაშ იმპერია|ბიზანტია]]შ დო [[სასანიანეფიშ იმპერია|სასანიანეფიშ იმპერიეფს]] შქას. [[IX ოშწანურა]]ს, [[ბაგრატუნეფი|ბაგრატუნეფიშ დინასტიაშით]] აკოდგინელქ იჸუ [[ანისიშ ომაფე|სომხეთიშ ბაგრატიდეფიშ ომაფე]], მარა [[1045]] წანას ქუდანთხჷ. [[XI ოშწანურა|XI]]—[[XIV ოშწანურა|XIV ოშწანურეფს]], სქირონაშქა ზუღაპიჯის იდვალუაფუდჷ სომხეთიშ სათარო დო მოგვიანეთ ომაფე — [[კილიკიაშ სომეხეფიშ ომაფე|კილიკიაშ სომხეთი]]. [[XVI ოშწანურა|XVI]]-[[XIX ოშწანურა|XIX ოშწანურეფს]], ტრადიციული სომეხური ოდაბადე, ნამუთ აკმოდირთუდჷ [[ბჟაეიოლი სომხეთი|ბჟაეიოლი]] დო [[ბჟადალი სომხეთი]]შენ, [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] დო [[სპასეთი]]შ იმპერიეფიშ დოჸუნალაშ გიმე რდჷ, იმართუდჷ თე ჟირიშე ოშწანურეფიშ გოძვენას. [[XIX ოშწანურა]]შო ბჟაეიოლი სომხეთი გეჭოფჷ [[რუსეთიშ იმპერია]]ქ, მუჟანსჷთ ბჟადალი სომხეთი ოსმალეთიშ იმპერიაშ ნჯღვერალაშ გიმე რდჷნ. [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა|პირველი მოსოფელიშ ლჷმაშ]] გოძვენას, ოსმალთიშ იმპერიას მუნეფიშ საგვარო დიხას მახორუ 1,5 მილიონშახ სომეხი, სისტემატურო გოჭყვიდეს [[სომეხეფიშ გენოციდი]]შ მალობაშის. [[1918]] წანას, [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკული, რუსეთიშ იმპერიაშ აკოცჷმაშ შედეგო არძა ვარუსული ქიანაქ გჷმაცხადუ მუნეფიშ ზოხორინალა, ნამუშ ბორჯის გიჭყჷ [[სომხეთიშ პირველი რესპუბლიკა]]ქ. [[1920]] წანაშო, სახენწფოქ [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ აკოდგინალუაშა გენშართჷ მუჭოთ [[სომხეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|სომხეთიშ სსრ]]. [[1991]] წანას, თეხანური სომხეთიშ რესპუბლიკაქ ზოხორინელო გჷნირთუ [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა]]შ შედეგო. სომხეთი რე [[წჷმმაძინე სახენწჷფო]] დო [[2024]] წანაშ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]ს 76-ა აბანს იკენს. [[სომხეთიშ ეკონომიკა|ქიანაშ ეკონომიკა]] გერსხჷ ოხერეჭე წარმებას დო ორგებელი დინოხურიშეფიშ მოპალუას. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და სომხეთი გეროგრაფიულო იდვალუაფუ [[ობჟათე კავკაცია]]სჷნ, [[გეოპოლიტიკა|გეოპოლიტიკურო]] ევროპულ ქიანათ იკოროცხუ. ანდანე სომხეთი ანდა თოლწონუათ [[ევროპა]]ს იდვალუაფჷნ, ქიანა რე ანდა ევროპული ორგანიზაციაშ მაკათური, თინეფს შქას: [[ევროპაშ უშქურანჯალაშ დო წოროხანდაშ ორგანიზაცია]], [[ევროპაშ სხუნუ]], [[ბჟაეიოლი მორსხუალა]], [[ევროკონტროლი]], [[ევროპული რეგიონეფიშ ასამბლეა]] დო [[ევროპაშ რეკონსტრუქციაშ დო წუმოძინაშ ბანკი]]. სომხეთი თაშნეშე რე ედომუშამი [[ევრაზია]]შ კანკალე რეგიონალური ორგანიზაციაშ მაკათური, თინეფს შქას: [[აზიაშ წუმოძინაშ ბანკი]], [[კოლექტიური უშქურანჯალაშ აპიჯალაშ ორგანიზაცია]],{{efn|2024 წანაშ 12 მანგის, სომხეთიქ გაცხადჷ, ნამჷ-და გიშურს კოლექტიური უშქურანჯალაშ აპიჯალაშ ორგანიზაციაშე მოგვიანეთ, უგუთანჯუ თარიღის}} [[ევრაზიაშ ეკონომიკური რსხუ]] დო [[ევრაზიაშ წუმოძნაშ ბანკი]]. სომხეთი ხუჯის უკინანდჷ ნამდგა ბორჯის რინელი ''დე ფაქტო'' ზოხორინელ [[გვალამი ყარაბაღიშ რესპუბლიკა]]ს (''სომეხ.'' არცახიშ რესპუბლიკას), ნამუქჷთ [[1991]] წანას ზოხორინალა გჷმაცხადუ ერეფოშქაშეთ აღიარაფილი [[აზერბაიჯანი]]შ ტერიტორიაშ ნორთის, [[2023]] წანაშ ეკენიას, ''დე ფაქტო'' რესპუბლიკაქ აკოციუ. == გეოგრაფია == [[ფაილი:Armenia map numbered.svg|thumb|left|200px|სომხეთიშ რესპუბლიკა]] # [[არაგაწოტნიშ პროვინცია|არაგაწოტნი]] ({{lang-hy|Արագածոտնի մարզ}}) — ნ. [[აშტარაკი]]. # [[არარატიშ პროვინცია|არარატი]] ({{lang-hy|Արարատի մարզ}}) — ნ. [[არტაშატი]]. # [[არმავირიშ პროვინცია|არმავირი]] ({{lang-hy|Արմավիրի մարզ}}) — ნ. [[არმავირი (სომხეთი)|არმავირი]]. # [[გეღარქუნიქიშ პროვინცია|გეღარქუნიქი]] ({{lang-hy|Գեղարքունիքի մարզ}}) — ნ. [[გავარი (სომხეთი)|გავარი]]. # [[კოტაიქიშ პროვინცია|კოტაიქი]] ({{lang-hy|Կոտայքի մարզ}}) — ნ. [[რაზდანი (ნოღა)|რაზდანი]]. # [[ლორეშ პროვინცია|ლორე]] ({{lang-hy|Լոռու մարզ}}) — ნ. [[ვანაძორი]]. # [[შირაკიშ პროვინცია|შირაკი]] ({{lang-hy|Շիրակի մարզ}}) — ნ. [[გიუმრი]]. # [[სიუნიქიშ პროვინცია|სიუნიქი]] ({{lang-hy|Սյունիքի մարզ}}) — ნ. [[კაპანი]]. # [[ტავუშიშ პროვინცია|ტავუში]] ({{lang-hy|Տավուշի մարզ}}) — ნ. [[იჯევანი]]. # [[ვაიოცძორიშ პროვინცია|ვაიოცძორი]] ({{lang-hy|Վայոց Ձորի մարզ}}) — ნ. [[ეღეგნაძორი]]. # [[ერევანი]] ({{lang-hy|Երևան}}) — ნ. [[ერევანი]]. ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე}} {{აზიაშ ქიანეფი}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} [[კატეგორია:სომხეთი]] [[კატეგორია:კავკაცია]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] jjedpw6swzdn0o4ngurweanteml30b4 0 3469 252009 244190 2026-08-13T00:28:12Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252009 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა მობურთე | ჯოხო = კრიშტიანუ რონალდუ<br />Cristiano Ronaldo | სურათი = [[ფაილი:Cristiano Ronaldo 2018.jpg|250px]] | ედომუშამი_ჯოხო =კრიშტიანუ რონალდუ დუშ სანტუშ ავეირუ | დაბადებაშ თარიღი ={{დაბადებაშ თარიღი დო ხანი|1985|02|5}} | დაბადებაშ აბანი =[[ფუნშალი]] | ქიანა =[[პორტუგალია]] | სიმაღალა =187 | წონა = |ერუანული ნაკორობა = {{Fb|POR}} (7) | პოზიცია =[[გემანთხაფალი (კუჩხბურთი)|ფორვარდი]] | კლუბი =[[ან-ნასრი ერ-რიადი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|ან-ნასრი]] | ნომერი =7 | ახ_წანეფი1 = 1993–1995 | ახ_წანეფი2 = 1995–1997 | ახ_წანეფი3 = 1997–2001 | ახ_წანეფი4 = | ახალნორდობაშ_კლუბეფი1 = [[ანდორინია ფუნშალი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|ანდორინია]] | ახალნორდობაშ_კლუბეფი2 = [[ნასიონალი ფუნშალი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|ნასიონალი]] | ახალნორდობაშ_კლუბეფი3 = [[სპორტინგი ლისაბონი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|სპორტინგი]] | ახალნორდობაშ_კლუბეფი4 = | წანეფი1 = 2001–2003 | წანეფი2 = 2003–2009 | წანეფი3 = 2009–2018 | წანეფი4 = 2018- | კლუბეფი1 = [[სპორტინგი ლისაბონი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|სპორტინგი]] | კლუბეფი2 =[[მანჩესტერ იუნაიტედი]] | კლუბეფი3 =[[რეალი მადრიდი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|რეალი]] | კლუბეფი4 = [[იუვენტუსი] (ოკუჩხბურთე კლუბი(]]|იუვენტუსი | მატჩი(გოლი)1 =25 (3) | მატჩი(გოლი)2 =196 (84) | მატჩი(გოლი)3 =292 (311) | მატჩი(გოლი)4 = 19 (14) | ნაც_წანეფი1 =2001–2002 | ნაც_წანეფი2 =2002–2003 | ნაც_წანეფი3 =2004 | ნაც_წანეფი4 =2003– | ნაც_ნაკორობა1 =პორტ. U17 | ნაც_ნაკორობა2 = პორტ. U21 | ნაც_ნაკორობა3 =პორტ. U23 | ნაც_ნაკორობა4 =[[პორტუგალიაშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობა|პორტუგალია]] | ნაცმატჩი(გოლი)1 = 9 (6) | ნაცმატჩი(გოლი)2 = 6 (3) | ნაცმატჩი(გოლი)3 =3 (1) | ნაცმატჩი(გოლი)4 =154 (85) | pcupdate = | ntupdate = }} [[ფაილი:Cristiano Ronaldo and Lionel Messi - Portugal vs Argentina, 9th February 2011.jpg|thumb|[[კრიშტიანუ რონალდუ]] დო [[ლიონელ მესი]]]] '''კრიშტიანუ რონალდუ დუშ სანტუშ ავეირუ''' ({{lang-pt|Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro}}; {{IPA-pt|kɾiʃˈtjɐnu ʁoˈnaɫdu|eu|Pronunciation Cristiano Ronaldo.wav}}; დ. [[5 ფურთუთა]] [[1985]], [[ფუნშალი]], [[პორტუგალია]]) — პორტუგალიარ [[მობურთე]], [[პორტუგალიაშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობა|პორტუგალიაშ ერუანულ ნაკორობაშ]] [[გემანთხაფალი (კუჩხბურთი)|გემანთხაფალი]], საუდიშ არაბეთიშ ოკუჩხბურთე კლუბ [[ან-ნასრი ერ-რიადი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|ან-ნასრიშ]] [[კაპიტანი (კუჩხბურთი)|კაპიტანი]]. [[ევროპაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატი|ევროპაშ ჩემპიონი]]. იკოროცხუ არძა ბორჯიშ ართ-ართ არძაშ უჯგუშ მობურთეთ<ref name="guardian123">{{cite web |lang=en |url=https://www.theguardian.com/football/2008/jun/08/manchesterunited.portugal |title=He's got the world at his feet |date=2008-06-08 |publisher=The Guardian |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927042123/http://www.theguardian.com/football/2008/jun/08/manchesterunited.portugal |archive-date=2013-09-27 |access-date=2020-05-29 |url-status=live }}</ref><ref name="fourfourtwo123">{{cite web |lang=en |url=https://www.fourfourtwo.com/gallery/50-greatest-footballers-all-time |title=The 50 greatest footballers of all time |date=2021-01-07 |publisher=FourFourTwo |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928145436/https://www.fourfourtwo.com/gallery/50-greatest-footballers-all-time |archive-date=2021-09-28 |access-date=2021-04-16 |url-status=live }}</ref>. [[კუჩხბურთიშ ისტორიაშ დო სტატისტიკაშ ერეფოშქაშე ფედერაცია|კისეფ-იშ]] მუნაჩემეფით, [[მობურთეეფი 1000 დო უმოსი მითნაღელი გოლეფით|კუჩხბურთიშ ისტორიას არძაშე უჯგუშ ბომბარდირ]] დო {{ვარე თანგილი 3|მობურთეეფი 500 დო უმოსი მითნაღელი გოლეფით RSSSF-იშ მეჯინათ|RSSSF-შ მუნაჩემეფით — მაანთხა|en|List of footballers with 500 or more goals#RSSSF statistics}}, [[ერუანული ნაკორობაშ მობურთეეფი 50 დო უმოსი მითნაღელი გოლეფით|არძაშე შედეგამ მობურთე ნაკორობაშ დონეს]]<ref name=CR7vmorocco>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/world-cup/cristiano-ronaldo-goal-portugal-vs-morocco-watch-live-stream-world-cup-2018-record-highlights-a8407906.html |title=Cristiano Ronaldo goal, Portugal vs Morocco World Cup 2018: Real Madrid forward breaks record with header |publisher=The Independent |date=2018-06-20 |access-date=2018-06-20 |archive-date=2018-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620235228/https://www.independent.co.uk/sport/football/world-cup/cristiano-ronaldo-goal-portugal-vs-morocco-watch-live-stream-world-cup-2018-record-highlights-a8407906.html |url-status=live }}</ref>, თაშნეშე ესპანურ კლუბ „[[რეალ მადრიდი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|რეალ მადრიდიში]]“. [[პორტუგალიაშ კუჩხბურთიშ ფედერაცია]]შით აღიარაფილ რე [[კუჩხბურთი პორტუგალიას|პორტუგალიაშ კუჩხბურთიშ]] ისტორიაშ საუჯგუშო მობურთეთ<ref>{{cite web |url=http://www.championat.com/football/news-2036318-ronaldu-priznan-luchshim-igrokom-v-istorii-portugalskogo-futbola.html |title=რონალდუ აღიარაფილ რე პორტუგალიაშ კუჩხბურთიშ ისტორიაშ საუჯგუშო მობურთეთ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150117143804/http://www.championat.com/football/news-2036318-ronaldu-priznan-luchshim-igrokom-v-istorii-portugalskogo-futbola.html |date=2015-01-17 |archive-date=2015-01-17 }}</ref>. ისტორიას პირველ მობურთე რე, ნამუქჷთ შილებუ [[ინგლისიშ პრემიერ-ლიგა|ინგლისიშ პრემიერ-ლიგაშ]], [[ესპანეთიშ კუჩხბურთიშ ჩემპიონატი|ესპანურ პრიმერაშ]] დო [[იტალიაშ კუჩხბურთიშ ჩემპიონატი (სერია A)|იტალიაშ სერია A-შ]] გომორძგუალა. აღიარაფილ რდჷ თე ტურნირეფიშ ირ სეზონიშ საუჯგუშო მოლაჸაფეთ დო ბომბარდირო. პროფესიულ კარიერა დიჭყჷ პორტუგალიურ ოკუჩხბურთე კლუბი „[[სპორტინგი ლისაბონი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|სპორტინგის]]“, 2003 წანას გინორთჷ ინგლისურ ოკუჩხბურთე კლუბი „[[მანჩესტერ იუნაიტედი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|მანჩესტერ იუნაიტედშა]]“, 2009 წანას — ესპანურ „[[რეალ მადრიდი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|რეალ მადრიდშა]]“ (2013 წანშახ თე ტრანსფერიშ მუდანობა [[კუჩხბურთიშ რეკორდული ტრანსფერეფი|რეკორდულ]] რდჷ კუჩხბურთიშ ისტორიას), 2018 წანას — იტალიურ „[[იუვენტუსი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|იუვენტუსშა]]“. ანდაშა დეინალჷ [[ორქოშ ბურთი (France Football)|France Football-იშ ორქოშ ბურთი]] (2008, 2016, 2017), [[ფიფაშ ორქოშ ბურთი|ფიფაშ „ორქოშ ბურთი“]] (2013, 2014) დო „[[ევროპაშ ორქოშ ბუცი]]“ (2008, 2011, 2014, 2015). კრიშტიანუ რონალდუ რე რეკორდსმენ ევროკლუბეფს მანჯებულ მატჩეფიშ მუდანობათ, [[ევროპაშ ჩემპიონეფიშ თასიშ დო უეფაშ ჩემპიონეფიშ ლიგაშ საუჯგუშო ბომბარდირეფი#არძა ბორჯიშ საუჯგუშო ბომბარდირეფი|არძა ბორჯიშ ევროპულ ტურნირეფიშ საუჯგუშო ბომბარდირი]], [[უეფაშ ჩემპიონეფიშ ლიგა]]შ ისტორიას საუჯგუშო ასისტენტი<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/rankings/players/assists/ |title=Players — Most assists |publisher=[[უეფა]] — ოფიციალური ვებ-ხასჷლა |access-date=2020-10-28 |archive-date=2020-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604102055/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/rankings/players/assists/ |url-status=live }}</ref> დო რეკორდულო, შკვითშა რდჷ უეფაშ ჩემპიონეფიშ ლიგაშ სეზონიშ საუჯგუშო ბომბარდირი, ნამუეფშე ამშვის — მეჸუნელო: 2008 წანას, თაშნეშე 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 დო 2018 წანეფს. [[უეფაშ ჩემპიონეფიშ ლიგა 2017/2018|მეჸუნაფილო მასუმა]] [[უეფაშ ჩემპიონეფიშ ლიგა|ჩემპიონეფიშ ლიგას]] გომორძგვილ რე „რეალ მადრიდიშ“ აკოდგინალუას დო გჷნირთუ პირველ მოლაჸაფეთ, ნამუქჷთ მიგჷ თე თას ხუთშან. [[პორტუგალიაშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობა|პორტუგალიაშ ერუანულ ნაკორობაშ]] აკოდგინალუას ილაჸაფჷ 200 მატჩის, ნამუთ რე [[100 დო უმოსი ერუანული ნაკორობაშ მატჩიშ ნალაჸიფინა მობურთეეფი|საუჯგუშო შედეგი ნაკორობეფიშ ისტორიას]], ილაჸაფჷ 13 ტურნირს დო არძას სახელი ქიძირჷ. 2008 წანაშე რე ნაკორობაშ კაპიტანი, 2014 წანას თიშ საუჯგუშო ბომბარდირო გჷნირთუ, 2016 წანას ნალაჸაფინა მატჩეფიშ მუდანობათ რეკორდი მონწყჷ. ნაკორობაშ აკოდგინალუას გჷნირთუ [[ევროპაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატი 2016|ევრო 2016-შ]] დო [[უეფაშ ერეფიშ ლიგა 2018/2019|უეფაშ 2019 წანაშ ერეფიშ ლიგაშ]] გომორძგვილო. პირველი ევროპალი რე, ნამუქჷთ შილებუ 100 დო უმოსი ბურთიშ მითოღალა ნაკორობაშ აკოდგინალუასჷნ. მოსოფელს ართ-ართი ჩინებული სპორტსმენი, [[2016]] დო [[2017]] წანეფს, ჟურნალი ''[[Forbes]]-იშ'' მეჯინათ აღიარაფილი რე არძაშე მაღალგინოგაფური სპორტსმენო<ref>{{cite web |title=The World's Highest-Paid Athletes 2016 |url=https://www.forbes.com/pictures/5755a68f31358e53f237d64c/the-worlds-highest-paid-a/#4011b4447367 |publisher=Forbes |access-date=2018-08-27 |lang=en |archive-date=2018-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828002619/https://www.forbes.com/pictures/5755a68f31358e53f237d64c/the-worlds-highest-paid-a/#4011b4447367 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=The World's Highest-Paid Athletes 2017 |url=https://www.forbes.com/pictures/593547bb4bbe6f1b730b2087/2017-athletes-top-25/#c845f7934194 |publisher=Forbes |access-date=2018-08-27 |archive-date=2018-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828002411/https://www.forbes.com/pictures/593547bb4bbe6f1b730b2087/2017-athletes-top-25/#c845f7934194 |url-status=live }}</ref>. [[2014]] წანას, ''[[ტაიმი (ჟურნალი)|Time]]-იქ'' რონალდუ [[Time 100|მოსოფელიშ ოში არძაშე გაულამ კათაშ ერკებულს]] მიშინუ. ჟურნალი Forbes-იშ მეჯინათ, 2010-2019 წწ., გიმიმუშჷ 800 მილიონი დოლარი დო ვითწანურაშ არძაშე მაღალგინოგაფურ სპორტსმენეფიშ რეიტინგის მაჟირა აბანი ეჭოფჷ, ნამუსჷთ ხვალე [[ფლოიდ მეივეიზერი უკულაში|ფლოიდ მეივეიზერი]] ორჯგინანდჷ<ref name = mayweather>{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2019/12/23/the-highest-paid-athletes-of-the-decade-mayweatherronaldo-lebron-score/ |title=The Highest-Paid Athletes Of The Decade: Mayweather, Ronaldo And LeBron Dominate |last=Badenhausen |first=Kurt |website=Forbes |lang=en |access-date=2020-01-22 |archive-date=2020-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200124014803/https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2019/12/23/the-highest-paid-athletes-of-the-decade-mayweatherronaldo-lebron-score/ |url-status=live }}</ref>. 2022 წანაშ გერგობათუთას, ისტორიას პირველი ადამიერი რდჷ, ნამუსჷთ 500 მილიონი გიშმაჭარალი ჸუნდუ [[Instagram]]-სჷნ<ref>{{cite web |url=https://www.aa.com.tr/en/life/ronaldo-becomes-1st-person-to-reach-500m-followers-on-instagram/2744290 |title=Ronaldo becomes 1st person to reach 500M followers on Instagram |date=2022-11-21 |publisher=aa.com.tr |access-date=2023-04-11 |author=Can Erozden |archive-date=2023-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411175008/https://www.aa.com.tr/en/life/ronaldo-becomes-1st-person-to-reach-500m-followers-on-instagram/2744290 |url-status=live }}</ref>. == ორდოიანი წანეფი == დებადჷ [[1985]] წანაშ 5 ფურთუთას ნოღა [[ფუნშალი|ფუნშალს]], კოკი [[მადეირა]]ს. გეგესქუა მარია დოლორეშ დუშ სანტუშ ავეირუშ (დ. 1954) დო მებაღე ჟოზე დანიშ ავეირუშ (1954—2005) ფანიას მაანთხა ბაღანა რდჷ. კრიშტიანუს ჸუნს უნჩაში ჯიმა უგო (დ. 1975), დალეფი: ელმა (დ. 1974) დო {{ვარე თანგილი 5|კატია ავეირუ|ლილიანა კატია|es|Kátia Aveiro}} (დ. 1977). კატია ავეირუ მობირე რე დო პორტუგალიას გიშმურს სასცენო ჯოხოთ Ronalda<ref name=AtFeet />. ბოშიშა კრიშტიანუშ ჯოხოშ გედვალა მიარზჷ დეიქ{{sfn|კაიოლი|2016|с=17}}. ბადებაშის გედვალირი მაჟირა ჯოხო — რონალდუ — მასქერეფქ [[რონალდ რეიგანი]]შ პატიოცემელო გიშაგორეს, ანდანე კრიშტიანუშ მუმას გაკეპებული აფუდჷ თიმ ბორჯიშ ამერიკაშ პრეზიდენტი დო არტისტი<ref name=AtFeet>{{cite web |last=Lewis |first=Tim |url=https://www.theguardian.com/football/2008/jun/08/manchesterunited.portugal |title=He's got the world at his feet |publisher=The Guardian |date=2008-06-08 |access-date=2008-11-05 |archive-date=2013-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927042123/http://www.theguardian.com/football/2008/jun/08/manchesterunited.portugal |url-status=live }}</ref>. კრიშტიანუქ კუჩხბურთიშ ლაყაფი 2-3 წანაშ ხანს დიჭყჷ. ამშვი წანაშ ხანს აბანობურ დაჭყაფური სკოლაშა მიდართჷ, ოშქაშე კლასეფი სკოლა „ბარეირუშის“ რდჷ, უმენტაშო ჯგირი ლიშანეფი უღუდჷ, უჸორდჷ ორთაშრაგადუაშ მენცარობეფი, მარა ვაუჸორდჷ ინგლისური. 14 წანერი რონალდუ სკოლაშე გარიცხეს, ანდანე დუმაგურაფალს სკამუ ოჸოთჷ<ref name="expelled">{{cite web |title=Cristiano Ronaldo: I was expelled from school for throwing a chair at the teacher |url=http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/529372/cristiano-ronaldo-i-was-expelled-from-school-for-throwing-a-chair-at-the-teacher |publisher=Now Magazine |date=2011-07-06 |access-date=2017-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150429171348/http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/529372/cristiano-ronaldo-i-was-expelled-from-school-for-throwing-a-chair-at-the-teacher |archive-date=2015-04-29}}</ref>. == ახალნორდული კარიერა == ამშვი წანაშ ხანს ოლაჸაფეთ მიჭანუეს „ანდორინიაშა“, სოდე მუამუში მუშენდჷ ოკუჩხბურთე კლუბიშ ფორმაშ კეთებაშის.1993/94 სეზონს, „კამაჩიშ“ მატჩის, მუჟანსჷთ „ანდოროინია“ აგენდჷ ანგარიშით 0:2 მაჟირა ტაიმს მიშეჸონეს კრიშტიანუ, ჟირი გოლი გენთიღჷ დო ქემეხვარჷ კლუბის ანგარიშით 3:2 მუგებუდუკონ. „ანდორინიას“ მიღჷ მეტჯოხო აბელინია ({{lang-pt|abelhinha — “ფსკა“}}), ანდანე მოედანს ირიათო იყარუდჷ<ref name="The little bee">{{cite web |title=The 'little bee' who always cried – the story of young Ronaldo's path to greatness in Madeira |url=http://www.goal.com/en-us/news/the-little-bee-who-always-cried-the-story-of-young-ronaldos-path-/k927thno26e41b42er1z9zhqo |publisher=goal.com |first=Ben|last=Hayward |date=2017-06-23 |access-date=2017-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170830041632/http://www.goal.com/en-us/news/the-little-bee-who-always-cried-the-story-of-young-ronaldos-path-/k927thno26e41b42er1z9zhqo |archive-date=2017-08-30}}</ref>{{sfn|კაიოლი|2016|ხს=21—23}}. მალას კრიშტიანუ მიკვირეს კოკიშ ჟირი ოკუჩხბურთე კლუბიქ: „[[ნასიონალი ფუნშალი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|ნასიონალი]]“ დო „[[მარიტიმუ (ოკუჩხბურთე კლუბი)|მარიტიმუ]]“. რონალდუშ მორდია ნარდიშანდჷ „ნასიონალიშ“ ახალნორდული ბუნას დო მორდუ მობურთეშ ძირაფა ოკოდჷ კლუბის. მარა კრიშტიანუშ მუმას ოკოდჷ „მარიტიმუშა“ გეგნურთუმუდუკონჷ. გინოჭყვიდირელქ იჸუ ჟირხოლო კლუბიშ წჷმმარინაფალეფწკჷმა შეხვამილფაქ „ანდორინიაშ“ პრეზიდენტწკჷმა, მარა „მარიტიმუშ“ ახალნორდული ბუნაშ მაწვართალქ ვამორთჷ. საბოლათ კრიშტიანუქ გეგნოირთჷ „ნასიონალშა“ 20 ბურთიშ დო ახანორდული ფორმაშ კომპლექტიშ მანგიორშა. მუჟანსჷთ რონალდუქ „ნასიონალს“ აკათჷნ ვითი წანერი რდჷ. „ნასიონალიშ“ მაწვართალქ მიკვირჷ ჭიჭე მობურთეშ ცქირი ანაგი დო კუთიშ მასაშ მაძინალო ურჩიუ უმოსი ოჭკომალიშ ჭკომუა. უკვე ტე ეტაპიშო რონალდუ ოძირანდჷ ჯგირი ტექნიკას, მაღალი ბოწორს, ზუსტი პასეფს დო ბურთიშ ღვენას, მარა კრიშტიანუშ მენტორეფს მობურთეშ მეტიშ მეტი ინდივიდუალიზმიშ დო ყადიჩიშ გეშა პრობლემაქ აშუეს. 1995/96 სეზონს რონალდუქ „ნასიონალწკჷმა“ 10-12 წანერეფს შქას ჩემპიონატის გიმორძგჷ. ახალნორდი მობურთე მიკვირუეს „[[პორტუ (ოკუჩხბურთე კლუბი)|პორტუქ]]“ დო „[[ბოავიშტა (ოკუჩხბურთე კლუბი)|ბოავიშტაქ]]“. რონალდუშ მორდიაქ მიკართჷ ნანანოღაშ ოკუჩხბურთე კლუბი „[[სპორტინგი ლისაბონი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|სპორტინგიშ]]“ წჷმმარინაფალეფს. მალას კლუბიქ მუში სკაუტი გოუტუ მობურთეშ გაჯინჷშა. [[1997]] წანაშ პირელს მიდართჷ „სპორტინგიშა“. კლუბიშ მაწვართალეფი სუაჩანაფილეფი რდეს რონალდუშ ლაჸაფით დო ახალნორდი კლუბიშ პრეზიდენტი აურელიუ პერეირუ ქიმიჭანუეს გაჯინშა. 17 პირელს, კრიშტიანუქ საბოლათ იჸუ მოჭანაფილქ „სპორტინგიშა“. „ნასიონსლს“ „სპორტინგიშ“ ვალი უღუდჷ 4,5 მლნ [[პორტუგალიური ესკუდო]]შ (22,5 ვითოში ევრო) მუდანობათ ახანორდი მობურთე ფრანკუშ გინულაშენი. რონალდუშ ტრანსფერქ თე ვალი გეგნუფორჷ. მარაშინათუთაშ დალიას, კრიშტიანუქ საბოლათ გეგნიხორჷ ლისაბონშა. მოსვანჯაშ დღალეფს გეთმუმჯშუანდჷ „სპორტინგის“მატჩეფს ბურთეფის მეჭირინაფას. 15 წანაშ ხანს რონალდუს გეგმურჩქინდჷ [[ტახიკარდია|ტახიკარდიაქ]] ბადებაშური გურიშ მანკიშ გეშა. ქეგიახვილჷ ქირურგიულ ოპერაციაქ, ნამშ შედეგო კრიშტიანუს ლაზერულო აკუდგინეს გურიშ დაღამაკებული აბანი დო მუსხირენ დრაშა გეგშაჭარეს. ოპერაციაქ მუთუნნერი გაულა ვეღვენუ მობურთეშ სპორტულ მუნაჩემეფშა<ref>{{cite web |title=Manchester United winger Cristiano Ronaldo needed heart operation to save career |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/4382937/Manchester-United-winger-Cristiano-Ronaldo-needed-heart-operation-to-save-career.html |publisher=The Telegraph |date=2009-01-29 |access-date=2017-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823141642/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/4382937/Manchester-United-winger-Cristiano-Ronaldo-needed-heart-operation-to-save-career.html |archive-date=2017-08-23}}</ref>{{sfn|კაიოლი|2016|ხს=34}}. 16 წანაშ ხანს, კლუბიშ ისტორიას თიქ აკა მობურთეთ გჷნირთუ, ნამუქჷთ ართი სეზონიშ გოძვებას, „სპორტინგიშ“ არძა აკოდგინალუას ილაჸაფჷნ (16, 17, 18 წანერშახიანეფი დო სარეზერვო ნაკორობას)<ref name="Clash of the Titans">{{cite web |url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/clash-of-the-titans-989542 |title=Clash of the Titans |date=2010-04-18 |access-date=2014-08-30 |publisher=[[Manchester Evening News]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903060451/http://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/clash-of-the-titans-989542 |archive-date=2014-09-03}}</ref>. [[2001]] წანაშ მარაშინათუთას, რონალდუქ მაჭარჷ მუში პირველი პროფესიონალური კონტრაქტის ოთხი წანაშ ხანით დო თუთას 2000 ევროშ მუდანობაშ ხეშქირათ{{sfn|კაიოლი|2016|ხს=34}}. == კლუბური კარიერა == === სპორტინგი === [[2002]] წანაშ კვირკვეს, მაწვართალი [[ლასლო ბელენი|ლასლო ბელენქ]], რონალდუშ [[დრიბლინგი|დრიბლინგეფით]] ფსუაჩანაფილქ<ref>{{cite web |title=Boloni își amintește de debutul lui Ronaldo la Sporting: "Nu reușeam să îl opresc să facă driblinguri" |url=http://www.digisport.ro/Sport/FOTBAL/Competitii/Fotbal+International/Boloni+isi+aminteste+de+debutul+lui+Ronaldo+la+Sporting |publisher=DigiSport |access-date=2016-02-24 |date=2015-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303123806/http://www.digisport.ro/Sport/FOTBAL/Competitii/Fotbal+International/Boloni+isi+aminteste+de+debutul+lui+Ronaldo+la+Sporting |archive-date=2016-03-03 }}</ref>, კრიშტიანუ ქიმიჭანჷ თარი ნაკორობაშ სეზონიშ წჷმიანი [[სპარინგი|სპარინგეფშა]]. „სპორტინგიქ“ მოუგჷ „რიო-მაიორს“ ანგარიშით 5:0. თე მატჩიშ უკული ბელენქ რონალდუ ოლაჸაფე ვეშ ცენტრიშე ფლანგიშა გეგნიჸონჷ, თიში სიბიწორეშ უჯგუშო გჷმარინაფალო. 3 მარაშინათუთას, „[[რეალ ბეტისი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|რეალ ბეტისიშ]]“ სააწმარენჯო საკონტროლო მატჩის კრიშტიანუქ მოლათირეთ გეგშართჷ დო გენთიღჷ გოლი, დო მუში ნაკორობას ქემეხარჷ გომორძგუას ანგარიშით 3:2{{sfn|კაიოლი|2016|с=36—39}}. თიმ ბორჯის თაშნეშე ლაჸაფენდჷ [[პორტუგალიაშ ახალნორდული ოკუჩხბურთე ნაკორობა (17 წანერშახ)|პორტუგალიაშ ახალნორდულ ნაკორობას]] [[ევროპაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატი 2002 (17 წანერშახ ახალნორდული)|17 წანერშახ ახალნორდული ევროპაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატის]]<ref name="u17">{{cite web |url=http://www.uefau17.com/history/index.htm |title=Famous players featured in U17 c'ships |publisher=uefau17.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20090602071706/http://www.uefau17.com/history/index.htm |archive-date=2009-06-02}}</ref>. 14 მარაშინათუთას, „[[ინტერი მილანი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|ინტერნაციონალეშ]]“ სააწმარენჯოთ მანჯებულჷ მატჩის კრიშტიანუშ დებიუტიქ იჸუ ოფიციალური მატჩეფს მუში ნაკორობაშ [[უეფაშ ჩემპიონეფიშ ლიგა 2002/2003. კვალიფიკაცია|ჩემპიონეფიშ ლიგაშ საკვალიფიკაციეთ]]<ref name=caioli4041/>. [[ფაილი:C.Ronaldo at Museum Mundo Sporting.JPG|მინი|250პქ|„სპორტინგიშ“ ბორჯიშ რონალდუშ ოშუენე მეკონეფი, თინეფს შქას თიმ ბორჯიანი თიში ოლაჸაფე ოსარე]] [[2002]] წანაშ 18 მარაშინათუთას, რონალდუქ მუში პროფესიულ კლუბურ კარიერას მიღჷ პირველი თასი — [[პორტუგალიაშ ოკუჩხბურთე სუპერთასი 2002|პორტუგალიაშ სუპერთასი]], მარა მატჩიშა ვეშალებჷ კათაფაქ. 7 გჷმათუთას, რონალდუქ დებიუტით გიშართჷ პორტუგალიაშ ჩემპიონატშა „[[მორეირენსე (ოკუჩხბურთე კლუბი)|მორეირენსე]]შ“ სააწმარენჯოთ. კრიშტიანუქ დუბლი მანჯჷ დო ქემეხვარჷ მუში კლუბის მოგებას ანგარიშით 3:0. 17 წანაშ 8 თუთაშ დო 2 დღაშ ხანს „სპორტინგიშ“ ისტორიას პირველი ახალნორდი გოლიშ ავტორო გჷნირთუ{{sfn|კაიოლი|2016|с=40—41|name=caioli4041}}. სეზონიშ მანჯებაშის, 17 წანერი რონალდუს თოლი მაკინდჷ „[[ლივერპული (კუჩხბურთიშ კლუბი)|ლივერპულიშ]]“ თიჟამიანი თარი მაწვართალქ, [[ჟერარ ულიე]]ქ, მარა „მერსისაიდარეფს“ ვეგნაჭყვიდირეს პორტუგალიარწკჷმა კონტრაქტიშ დოდვალაქ, მირჩქინეს, ნამჷ-და კრიშტიანუ დიო ძალამ ახალნორდი რე დო მუში უნარეფიშ ხალიწუაშო ბორჯის ოხჷნილჷნ<ref name="Eurosport 2011">{{cite web |url=https://uk.eurosport.yahoo.com/06122010/58/premier-league-liverpool-turned-ronaldo.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208061005/http://uk.eurosport.yahoo.com/06122010/58/premier-league-liverpool-turned-ronaldo.html |archive-date=2010-12-08 |title=Liverpool 'turned down Ronaldo' |publisher=Eurosport |date=2011-12-06 |access-date=2014-08-30}}</ref>. თეშნერო გინოჭყვიდეს „ინტერსჷთ“. კრიშტიანუთ დეინტერესჷ ლონდონიშ „[[არსენალი ლონდონი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|არსენალიშ]]“ მაწვართალი [[არსენ ვენგერი|არსენ ვენგერქ]], ნამუქჷთ პიჯულო მეუჯღონჷ [[ლონდონი|ლონდონშა]] მოწვია<ref>{{cite web |last=Conn |first=David |url=https://www.theguardian.com/sport/david-conn-inside-sport-blog/2011/jan/19/inside-sport-cristiano-ronaldo-agent |title=The brightest star in Europe and £1m to a mysterious agent |publisher=The Guardian |date=2011-01-19 |access-date=2011-11-11 |archive-date=2013-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005154731/http://www.theguardian.com/sport/david-conn-inside-sport-blog/2011/jan/19/inside-sport-cristiano-ronaldo-agent |url-status=live }}</ref>. თაშნეშე რონალდუთ დეინტერესეს ესპანური „[[ვალენსია (ოკუჩხბურთე კლუბი)|ვალენსიაქ]]“ დო „[[ატლეტიკო მადრიდი]]ქ“{{sfn|კაიოლი|2016|с=47}}, თეწკჷმა იტალიური „[[პარმა (ოკუჩხბურთე კლუბი)|პარმაქ]]“ დო „იუვენტუსიქ“ 10 მილიონ ევროშე უმოსიანი კონტრაქტით მიარზიეს{{sfn|კაიოლი|2016|с=55}}. კრიშტიანუქ სეზონიშ ბოლოს ჩემპიონატიშ 25 მატჩის ილაჸაფჷ, ნამუეფშე 11 — სასტარტო აკოდგინალუას. ლიგას ჟირი გოლი მითიღჷ, სუმი გოლი — [[პორტუგალიაშ ოკუჩხბურთე თასი|პორტუგალიაშ თასის]]. [[2003]] წანაშ ზარხულს, ახალნორდი პორტუგალიარი მობურთეს თოლი მაკინდჷ „მანჩესტერ იუნაიტედიშ“ თარი მაწვართალქ, [[ალექს ფერგიუსონი|ალექს ფერგიუსონქ]] (მუში მოხვარე [[კარლუშ კეიროში]]შ რეკომენდაციათ). 6 მარაშინათუთაშო დოგეგმილი რდჷ „სპორტინგწკჷმა“ მაჸალური მატჩი ლისაბონს [[ჟოზე ალვალადე (სტადიონი)|ჟოზე ალვალადეშ]]“ ჯოხოდვალაშ სტადიონიშ გონწყუმაშ პატიოცემელო. მატჩიშახ ართი დღაშ კინოხ მირაგადუეს 12,24 მილიონი გირვანქა ფუნტიანი ტრანსფერშა<ref name=BR2003>{{cite web |title='He Was There to Put on a Show': Ronaldo's Legendary Manchester United Audition |publisher=[[Bleacher Report]] |date=2017-10-06 |url=http://bleacherreport.com/articles/2735948-he-was-there-to-put-on-a-show-ronaldos-legendary-manchester-united-audition |access-date=2018-05-27 |last=Pilger |first=Sam |archive-url=https://web.archive.org/web/20180528133259/http://bleacherreport.com/articles/2735948-he-was-there-to-put-on-a-show-ronaldos-legendary-manchester-united-audition |archive-date=2018-05-28}}</ref> დო მობურთეს წანმოწანას 2 მილიონი ევრო მიარზუეს. გინულაშენ გჷმოცხადებულქ იჸუ 12 მარაშინათუთას. „სპორტინგწკჷმა“ მატჩის გიმორძგჷ „იუნაიტედიქ“ ანგარიშით 3:1, რონალდუქ საგოლე პასი გინოჩჷ [[ლუის ფილიპე (მობურთე, 1979)|ლუის ფილიპეს]]{{sfn|კაიოლი|2016|ხს=51—53}}. === მანჩესტერ იუნაიტედი === ==== დებიუტი დო პირველი მეჭირინაფეფი (2003—2007) ==== [[2003]] წანაშ 13 მარაშინათუთას, რონალდუქ ოფიციალურო წჷმორინაფილქ იჸუ „[[ოლდ ტრაფორდი]]ს“{{sfn|კაიოლი|2016|с=53}}. თიქ „მანჩესტერ იუნაიტედიშ“ ისტორიაშო პირველი პორტუგალიარი მობურთეთ გჷნირთუ<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/3142959.stm |title=Man Utd sign Ronaldo |date=2003-08-12 |access-date=2014-08-27 |publisher=[[BBC Sport]] |archive-date=2017-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170731063111/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/3142959.stm |url-status=live }}</ref>. მობურთეთ მუშო მითხჷ ნომერი 28 (მუში ნომერი „სპორტინგის“), ანდანე დუდს ეთმუღანდჷ 7 ნომერწკჷმა მერსხილჷ გეძინელი გენჭირას, ნამუთ კინოხჷ ორხველუდჷ თიჯგურა მოლაჸაფეეფს მუჭოთ რდეს: [[ჯორჯ მესტი]], [[ბრაიან რობსონი]], [[ერიკ კანტონა]] დო [[დევიდ ბექჰემი]]<ref>{{cite web |last=Taylor |first=Daniel |url=https://www.theguardian.com/football/2003/aug/13/newsstory.sport10 |title=Teenager takes Beckham No7 shirt |date=2003-08-13 |access-date=2014-08-27 |publisher=The Guardian |archive-date=2014-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903152721/http://www.theguardian.com/football/2003/aug/13/newsstory.sport10 |url-status=live }}</ref>. {{Quote box|width=24%|align=right|quoted=1|quote=თიშ უკული მუთ კლუბშა გინობრთინ, მაწვართალქ შემეკითხჷ, დო ნამუ ნომერით მონებუდუ ლაჸაფინ. უგამჷ, ნამჷ-და 28 ნომერი მონებუდჷნ. მარა ფერგიუსონქ თქჷ: „ვარი, სი გაღვენუ ნომერი 7“. თე ჩინებული ოსარექ ჩქიმო მოტივაციაშ გეძინელი წყუთ გჷნირთუ. თეშ უკული აძვილებური ვორდი გამიმართებუდუკო საღალე ჩქიმდა გინოჩამილი კაბეტი პატიშ ოგამეთ.|source= <small>კრიშტიანუ რონალდუ “მანჩესტერ იუნაიტედშა“ მუში ტრანსფერიშ გეშა</small><ref name="Legends">{{cw |last=McDonnell |first=David |url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/cristiano-ronaldo-exclusive-716711 |title=Cristiano Ronaldo exclusive |date=2007-09-29 |accessdate=2014-08-27 |publisher=Daily Mirror |archive-date=2014-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903115441/http://www.mirror.co.uk/sport/football/cristiano-ronaldo-exclusive-716711 |url-status=live }}</ref><ref>{{cw |url=http://www.thesun.co.uk/article/0,,2007160696,00.html |title=I never wanted the No7. The Sun. |date=2007-04-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070819035813/http://www.thesun.co.uk/article/0,,2007160696,00.html |archivedate=2007-08-19 }}</ref>.}} 2003 წანაშ 16 მარაშინათუთას, ოლდ ტრაფორდიშ სტადიონს, „მანჩესტერ იუნაიტედის“ რონალდუშ დებიუტიქ იმანჷ „[[ბოლტონ უონდერერსი]]შ“ სააწმარენჯო მატჩის. შეხვალამაქ გეთჷ მენძელეფიშ გომორგუათ, ანგარიშით 4:0<ref>{{cite web |last=Wilson |first=Paul |url=https://www.theguardian.com/football/2003/aug/17/match.sport5 |title=Only one Ronaldo as United find new idol |date=2003-08-17 |access-date=2014-08-27 |publisher=The Guardian |archive-date=2014-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903152616/http://www.theguardian.com/football/2003/aug/17/match.sport5 |url-status=live }}</ref>. დუდშე რონალდუს ვემიარჩქვანინჷ ინგლისის კონტაქტური ლაჸაფიშ სტილშა, სოდე [[ოშქაშემათხილე (კუჩხბურთი)|ოშქაშემათხილეეფს]] უმოსი დუდიშული ქიმინუაშ ნებას არზენდესჷნ, ვინდარო პორტუგალიას{{sfn|კაიოლი|2016|с=58—59}}. „ჭითეფშო“ პორტულარიარქ მუში პირველი გოლი მითიღჷ 2003 წანაშ 1 მარაშინათუთას „[[პორტსმუთი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|პორსმუთწკჷმა]] ლაჸაფიშის საჯარიმო გეშქუმალათ, ნამუქჷთ გეთჷ ანგარიშით 3:0<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/3207091.stm |title=Man Utd see off Pompey |date=2003-11-01 |access-date=2014-08-27 |publisher=BBC Sport |archive-date=2017-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809002543/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/3207091.stm |url-status=live }}</ref>. [[2004]] წანაშ 25 ფურთუთას, ჩემპიონეფიშ ლიგაშა, კრიშტიანუქ პირველაშე გიშართჷ „იუნაიტედიშ“ აკოდგინალუას „პორტუწკჷმა“ მატჩიშის{{sfn|კაიოლი|2016|с=60}}. „მანჩესტერ იუნაიტედიქ“ სეზონი მასუმა აბანით გათჷ. მარა კლუბის იშენით ქუდასქიდჷ მაგებელი შანსიქ  — [[ინგლისიშ ასოციაციაშ თასი|ინგლისიშ თასიშო]]. [[ინგლისიშ ასოციაციაშ თასი 2004|ფინალს]] „[[მილუოლი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|მილუოლიშ]]“ სააწმარენჯო მატჩის რონალდუქ გენთიღჷ გოლი, საბოლათ თიში ნაკორობაქ გიმორძგჷ ანგარიშით 3:0 დო ქოთ თე ტურნირით გიმორძგჷ<ref>{{cite web |title=Man Utd win FA Cup |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/fa_cup/3725063.stm |publisher=BBC Sport |date=2004-05-22 |access-date=2011-01-26 |archive-date=2009-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225084836/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/fa_cup/3725063.stm |url-status=live }}</ref>. რონალდუქ გათჷ სეზონი, ედომუშამი ტურნირიშ 40 მატჩის 8 გოლიშ მითოღალათ. „იუნაიტედიშ“ გურმემაჭვეეფიშ კალიშრღვაფაშ შედეგეფით, კრიშტიანუქ დეინალჷ [[სერ მეტ ბასბიშ წანაშ მოლაჸაფეშ ჯილდო|სერ მეტ ბასბიშ ჯილდო]]{{sfn|კაიოლი|2016|с=62}}. [[ფიფა-შ მოსოფელიშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატი|მოსოფელიშ ჩემპიონატის]] [[უეინ რუნი]]წკჷმა მოხვალამერი ინციდენტიშ გეშა, რონალდუშ გურმემაჭვეეფქ გეჸვნჯი ბირა მეუნძღვიეს: ''„ხვალე ართი რონალდო რე.“'' [[2006]] წანაშ [[გჷმათუთა]]ს დო [[გერგობათუთა]]ს მობურთე [[პრემიერ ლიგა|პრემიერ ლიგაშ]] თუთაშ საუჯგუშო მოლაჸაფეთ დასახელეს. გეწ-გეწას ჟირშა — თე ჯილდო ხვალე [[დენის ბერგკამპი|დენის ბერგკამპის]] დო [[რობი ფაულერი|რობი ფაულერს]] აფჷდეს მეღებული. მანჩესტერულ კარიერას ჟარნეჩდომავითა გოლი — რონალდუქ [[მანჩესტერ სიტი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|„მანჩესტერ სიტის“]] მითუღჷ. თიმ წანას — იუნაიტედიქ 4-წანიანი სვანჯიშ უკული [[ინგლისიშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატი|პრემიერლიგა]] მიგჷ. [[2007]] წანაშ მელახის, რონალდუშ სამანგიოროთ [[რეალ მადრიდი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|მადრიდიშ „რეალი“]] სარეკორდო ფარას, 80 მლნ. ევროს გინმიგანდჷ. ხეშქირათ სახეთ — მობურთეს 120 000 გირვანქა სტერლინგის ოპირუდჷ, მარა თიმ წანას 13 პირელს, ახალი კონტრაქტიშ მეჯინათ, პორტუგალიარქ პრემიერლიგაშ არძაშე მაღალ გინოგაფურ მოლაჸაფეთ გჷნირთუ. თიმ სეზონიშ პორტუგალიეარქ ინდივიდუალური ჯილდოეფთ მიპალჷ: თინა დასახელეს [[ინგლისი]]შ წანაშ საუჯგუშო ახალნორდი მობურთეთ დო თაშნეშე პრემიერლიგაშ საუჯგუშო მოლაჸაფეთ. 2007–2008 წანეფიშ სეზონი — რონალდუშო უჸვაიჭარეთ დიჭყჷ, ანდანე პირველშე ოფიციალურ მატჩის გეგშააჸათეს [[პორტსმუთი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|„პორტსმუთწკჷმა“]] მატჩის. სეზონიშ სადებიუტო გოლი კრიშტიანუქ [[ჩემპიონეფიშ ლიგა]]ს მითიღჷ, [[კიევი|კიივი]]შ დინამოშ სააწმარენჯოთ. [[2007]] წანას, პორტუგალიარი [[კაკა]]შ უკული [[ორქოშ ბურთი]]შ ლაურეანტეფს მაჟირა აბანი დეკჷ. [[2008]] წანაშ [[12 ღურთუთა]]ს, რონალდუქ მუში მანჩესტერულ კარიერას პირველაშე არსულჷ ჰეთ-თრიკი, თექ [[ნიუკასლ იუნაიტედი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|„ნიუკასლწკჷმა“]] მატჩის მოხვადჷ. ჩემპიონეფიშ ლიგას — თიში ბუნა ირო წჷმი ინჭაფუდჷ, მანჩესტერალეფქ 1/8 ფინალს [[საფრანგეთი|ფრანგული]] [[ლიონიშ ოლიმპიკი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|ლიონიშ „ოლიმპიკი“]] დამარცხეს, რონალდუქ გომაჟირელ მატჩის გინმაჭყვიდირალი გოლი მითიღჷ. [[2008]] წანაშ [[19 მელახი]]ს, „ბოლტონწკჷმა“ მატჩის კრიშტიანუქ პირველაშე გეუდირთჷ კაპიტანო „მანჩესტერ იუნაიტედის“. მატჩი თიში ბუნაქ მიგჷ ანგარიშით 2–0. ჟირხოლო გოლი მუში ანაგრიშიშა რონალდუქ ქინიჭარჷ. საბოლათ, პორტუგალიარქ წანაშ საუჯგუშო ბომბარდირიშო გიშაკერზებული, [[ორქოშ ბუცი]] მიპალჷ, აწულჷ 8 ქულათ მაჟირა აბნაშა გიშულრი [[დანიელ გისა]]ს. 2007–2008 წანეფიშ სეზონიშ [[ჩემპიონეფიშ ლიგა|ჩემპიონეფიშ ლიგაშ]] ფინალს, რონალდუქ [[ჩელსი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|„ჩელსიშ“]] სააწმარენჯოთ, ანგარიშიშ გონწყუმა მიხუჯჷ. საბოლათ — ტიტული თიში ნაკორობაქ დეინალჷ, ალექს ფერგიუსონიშ ნაწვართეფქ მატჩი პენალტეფიშ სერიას მიგეს, ანგარიშით 6–5. [[2008]] წანაშ ზარხულს, პორტუგალიარი [[რეალ მადრიდი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|მადრიდიშ „რეალშა“]] გინულაშო ძალამ არხოს რდჷ, მარა ტრანსფერიშ მანჯებაშ ალბეთობა მანჩესტერულ ჸურექ ივარუ. მარაშინათუთას — კჷნე მუ მობურთექ დადასურჷ, ნამჷ-და მინიმუმ ართი სეზონით კჷნი მანჩესტერს აპირებს დოსქიდუდჷნ. ===რეალ მადრიდი=== [[ფაილი:Cristiano Ajax.jpg|thumb|right|upright|რონალდუ, აიაქსიშ სააწმარენჯოთ.]] [[2009]] წანაშ [[26 მანგი|26 მანგის]] ოფიციალურო დედასურჷ ინფორმაციაქ რონალდუშ [[რეალ მადრიდი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|"რეალ მადრიდშა"]] ტრანსფერიშ გეშა. მობურთექ ახალ კლუბიწკჷმა 6-წანიან კონტრაქტის მაჭარჷ ხე.<ref>[http://www.worldsport.ge/more.aspx?id=23334 რონალდუ ოფიციალურად გამადრიდელდა]; გაზეთი "მსოფლიო სპორტი" </ref> 2010-11 წანეფიშ სეზონს მუს სარეკორდო მაძირაფალი უღუდჷ - 40 გოლი [[ლა ლიგა]]ს. [[დიეგო მარადონა]]შ არზით, კრიშტიანუ რონალდუ მოსოფელიშ საუჯგუშო მობურთე რე.<ref name="best2012">[http://www.goal.com/en-gb/news/3284/euro-2012/2012/06/09/3159574/maradona-cristiano-ronaldo-is-portugals-only-threat Maradona: Ronaldo is Portugal's only threat]. [[Goal.com]]. 9 ივნისი 2012</ref> კრიშტიანუქ მადრიდიშ რეალიშ რანწკეფს მერეთი მაძირაფალი ოძირჷ 394 მატჩის 406 გოლი, თენა სარეკორდო შედეგი რე. პერესიქ რონალდუს 96 მილიონი ევრო გინუგჷ დო ართ-ართი საუჯგუშო ნაჸიდირქ აჸუ. 2008 წანაშ საუჯგუშო მობურთექ „რეალს“ მეხვარჷ „ბარსელონაშ“ ჰეგემონიაშ თებას. „სანტიაგო ბერნაბეუს“ 90 000 ადამიერქ აკიშაყარჷ, ანდანე თიში პრეზენტაციაშო ქუჯინუდესკონ. 4 წანაშ უკული, რონალდუქ ირნერ ლებას უმოსი იქჷ. მითინ ვაფირქენდჷ, ნამჷ-და რონალდუ 209 მატჩის 209 გოლს გენთიღანდჷ დო ომაფე კლუბიშ ისტორიას ართ-ართი საუჯგუშო მობურთეთ გინირთუდჷნ. რონალდუქ გინმაჭყვიდირე როლი არსულჷ „რეალ მადრიდიშით“. [[2014]] წანას, [[უეფა-შ ჩემპიონეფიშ ლიგა|ჩემპიონეფიშ ლიგას]] წჷმოძინას მიოჭირინუნჷ. რონალდუქ ტურნირს 17 გოლი მითიღჷ, თინეფშე ართი ფინალს. [[2016]] წანას, რონალდოქ კჷნე გიბარჩხალუ [[უეფა-შ ჩემპიონეფიშ ლიგა|ჩემპიონეფიშ ლიგას]], გენთიღჷ 16 გოლი, გჷნირთუ ტურნირიშ ბომბარდირო დო თეთ ნჯილოშ თია მიშეღჷ [[რეალ მადრიდი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|მადრიდიშ რეალიშ]] მორანწკე, მა-11 ჩემპიონეფიშ თასიშ მოგებაშო. 2016-17 წანაშ სეზონქ [[უეფა-შ ჩემპიონეფიშ ლიგა|ჩემპიონეფიშ ლიგას]], ელაზჷმაფათ ინერტულო დიჭყჷ. ლაჸაფიშ დაჭყაფურ ეტაპის შურო ვაჸაფუდჷ გოლი მითნაღელი დო ბომბარდირეფიშ დაკასჷთ შანულამო დათმჷ პოზიციეფი უშქაშე კონკურენტ [[ლიონელ მესი]]წკჷმა, ნამუთ ბომბარდირეფიუშ დალას 10 მითნაღელი გოლით ლიდერენდჷ, მარა ჩემპიონატიშ ბოლო სტადიას კარდინალურო დოთირჷ სიტუაცია. ნაანთხაფინალურ ეტაპის, ლიონელ მესიქ დორხველი ბუნაწკჷმა ართო გეგშალჷ ლაჸაფიშე, მადრიდიშ რეალქ — ტრიუმფით გათჷ გიშულა დო შილებუ თინა მუთ აკა კლუბის ვაგშართჷნ, გეწ-გეწას მაჟირათ მიგჷ ჩემპიონეფიშ ლიგა დო ქისქილიდჷ ტიტული, რონალდუქ — ფინალს მითნაღელი დუბლით გიწულჷ უშქაშე კონკურენტის დო 12 მითნაღელი გოლით ბომბარდირალა კჷნე მითინს ვადუთმჷ. ===იუვენტუსი=== [[ფაილი:Cristiano-ronaldo-juventus-2019_(cropped).jpg|მინი|რონალდუ 2019 წანას]] [[2018]] წანაშ [[10 კვირკვე]]ს ხექ მიჭარინჷ ოთხ წანიან კონტრაქტიშა, თიმ პერიოდიშო იტალიაშ მოქიმინჯე ჩემპიონ „იუვენტუსწკჷმა“, „იუვენტუსიქ“ რონალდუშ გეშა 100 მილიონი [[ევრო]] გინიგჷ.<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/44785738 რონალდუ „იუვენტუსის“ ფეხბურთელია]</ref> რონალდუშ ოფიციალური დებიუტიქ ბუნას იმანჯჷ [[2018]] წანაშ [[18 მარაშინათუთა]]ს, სერია ა-შ მატჩის „ჩიევოშ“ საწმარენჯოთ, თე მატჩი „იუვენტუსიქ“ ანგარიშით3-2 მიგჷ .პირველი ოფიციალური გოლი მითიღჷ იტალიური „სასუოლოშ“ სააწმარენჯოთ, „იუვენტუსიქ“ მატჩი ანგარიშით 2-1 მიგჷ. თიში დებიუტი ევროორულაშეს „იუვენტუსიშ“ ოსარეთ იმანჯჷ 2018 წანაშ 19 ეკენიას, ესპანური „ვალენსიაშ“ სააწმარენჯოთ, სოდე იუვენტუსიქ გიმორძგჷ ანგარიშით 2-0. === მანჩესტერ იუნაიტედი === [[2021]] წანაშ 27 მარაშინათუთას, რონალდუქ „[[მანჩესტერ იუნაიტედი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|მანჩესტერ იუნაიტედშა]]“ დირთჷ. „მანჩესტერქ“ თიში ხეახალშო ოჸიდეთ 12,9 მილიონი [[გირვანქა სტერლინგი]] გინიგჷ. 11 ეკენიას [[ოლდ ტრაფორდი|„ოლდ ტრაფორდის“]] რონალდუშ ხემაჟია დებიუტიქ იმანჯჷ [[ნიუკასლ იუნაიტედი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|„ნიუკასლიშ“]] სააწმარენჯო მატჩის, ნამუთ „მანჩესტერქ“ მიგჷ ანგარიშიტ 4-1. რონალდუქ თე მატჩის 2 გოლი გენთიღჷ. ჩემპიონეფიშ ლიგას კრიშტიანუშ ხემაჟია დებიუტიქ „მანჩესტერ იუნაიტედიშ“ ოსარეთ იმანჯჷ [[ვილიარეალი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|„ვილიარეალიშ“]] სააწმარენჯო მატჩის, ნამუთ „იუნაიტედიქ“ მიგჷ ანგარიშით 2-1. [[2022]] წანაშ 22 გერგობათუთას, ინგლისურ ოკუჩხბურთე კლუბიქ კრიშტიანუ რონალდუწკჷმა კონტრაქტი გაუქვუ. თეიშახ რონალდუქ სკანდალური ინტერვიუ მეჩჷ ბრიტანეთიშ ტელევიზიას ([[პირს მორგანი|პირს მორგანს]]). თიქ რაგადჷ, მანჷ-და „მანჩესტერ იუნაიტედიშ“ მაწვართალი [[ერიკ ტენ ჰაგი]] დო თინა ვა რდეს ართიანშოთ პატჷცემულო ჯგირი გურით მერინელი. თეშ მოხ, თიში ზიტყვეფით, თის აძვილენდეს, ქუდუტებუდუკო ბუნა მაწვართალეფიშ აკოდგინალუაშ თირუაშ ფონს.<ref>{{cite news |title="მანჩესტერ იუნაიტედმა" კონტრაქტი გააუქმა კრიშტიანუ რონალდუსთან |url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/32144128.html |access-date=2 მაისი, 2023 |work=რადიო თავისუფლება |date=23 ნოემბერი, 2022 |language=ka}}</ref><ref>{{cite news |last1=კუკულაძე |first1=მამუკა |title=talkSPORT-ი რონალდუშ ინტერვიუშ გეშა: თენა ონჯღორე რე, თინა ლალაკოჩი რე |url=https://www.crystalsport.ge/news/49092 |access-date=2 მესი, 2023 |work=crystalsport.ge |date=27 გერგობათუთა, 2022}}</ref> === ან-ნასრი === [[ფაილი:Cristiano Ronaldo in 2023.jpg|thumb|left|კრიშტიანუ რონალდუ „ან-ნასრიშ“ აკოდგინალუაშ ნარდიშუას, 2023 წანაშ ეკენია]] {{quote box | width = 33% | align = right | quote = ჩქიმი გინულა უნიკალური რე დო ვარიო? ქო, თიშ გეშა ნამჷ-და მა უნიკალური მოლაჸაფე ვორექ... არძა რეკორდი მობნწყი ევროპას დო მოკო ნამდგაინ რეკორდი ათაქჷთ. | source = კრიშტიანუ რონალდუ „ან-ნასრიშა“ გინულაშ გეშა<ref>{{cite web |url=https://www.championat.com/football/news-4948813-ronaldu-ya-unikalnyj-igrok-poetomu-i-perehod-unikalnyj.html |title=Роналду: я уникальный игрок, поэтому и переход уникальный |publisher=[[Чемпионат (сайт)|Чемпионат]] |date=2023-01-03 |lang=ru |access-date=2023-01-23 |archive-date=2023-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123040358/https://www.championat.com/football/news-4948813-ronaldu-ya-unikalnyj-igrok-poetomu-i-perehod-unikalnyj.html |url-status=live }}</ref>. }} [[2022]] წანაშ 30 ქირსეთუთას გჷმიცხადუ, ნამჷ-და კრიშტიანუ რონალდუქ [[საუდიშ არაბეთი|საუდიშ არაბული]] კლუბი [[ან-ნასრი ერ-რიადი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|„ან-ნასრიწკჷმა“]] ხე მაჭარჷ 2,5-ანიან კონტრაქტის<ref>{{cite web |url=https://www.championat.com/football/news-4946009-al-nasr-obyavil-o-perehode-krishtianu-ronaldu.html |title=Криштиану Роналду перешёл в «Аль-Насср» |publisher=Чемпионат |date=2022-12-31 |lang=ru |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231103503/https://www.championat.com/football/news-4946009-al-nasr-obyavil-o-perehode-krishtianu-ronaldu.html |url-status=live }}</ref>. მუჭოთ''[[The Guardian]]-ქ'' გუმაცხადჷნ, პორტუგალიარქ ისტორიას არძაშე უმოსი ხეშქირა მიღჷ — 200 მილიონი ევრო წანმოწანას<ref>{{Cite web |last=Romano |first=Fabrizio |author-link=Fabrizio Romano |url=https://www.theguardian.com/football/2022/dec/30/cristiano-ronaldo-al-nassr-saudi-arabia |title=Cristiano Ronaldo completes deal to join Saudi Arabian club Al Nassr |date=2022-12-30 |access-date=2022-12-30 |work=[[The Guardian]] |archive-date=2023-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105112321/https://www.theguardian.com/football/2022/dec/30/cristiano-ronaldo-al-nassr-saudi-arabia |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63805297 |title=Cristiano Ronaldo joins Saudi Arabian side Al Nassr until 2025 |date=2022-12-30 |access-date=2022-12-30 |work=[[BBC Sport]] |archive-date=2023-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105015433/https://www.bbc.co.uk/sport/football/63805297 |url-status=live }}</ref>; თიშა მიშმეშჷ გარანტირებული ხეშქირა წანმოწანას 90 მილიონი ევროშ მუდანობათ, თაშნეშე კომერციული დო სპონსორული გარიგეფი, ნამუეფქჷთ რონალდუშ წანმოწანური ხეშქირა 200 მილიონი ევროშახ გეკიონჷ. რაგადეფით, თის კონტრაქტიშა ხეშ მოჭარუაშ გეშა ბონუსო 100 მილიონი ევრო გინუგეს<ref>{{Cite web |last=Brennan |first=Feargal |url=https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/cristiano-ronaldo-al-nassr-offer-salary-contract-man-united/j07nftskqnfqudolp3zpi2y0 |title=Cristiano Ronaldo considers Al Nassr offer: Salary, contract details as star moves on from Man United |date=2022-12-30 |access-date=2022-12-30 |website=The Sporting News |archive-date=2023-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102054558/https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/cristiano-ronaldo-al-nassr-offer-salary-contract-man-united/j07nftskqnfqudolp3zpi2y0 |url-status=live }}</ref>. რონალდუქ „[[სპორტინგ კანზას-სიტი]]შა“ გინულა გინივარჷ, „ან-ნასრიშა“ გინულაშ სამანჯელით<ref>{{Cite web|url=https://www.planetfootball.com/videos/cristiano-ronaldo-transfer-al-nassr-fabrizio-romano-mls-man-utd/|title=Ronaldo video: Fabrizio Romano reveals ONE other club that bid for CR7|date=2022-12-31|website=Planet Football|access-date=2023-01-05|archive-date=2022-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20221231214710/https://www.planetfootball.com/videos/cristiano-ronaldo-transfer-al-nassr-fabrizio-romano-mls-man-utd/|url-status=live}}</ref>. [[2024]] წანაშ მესის, რონალდუქ დეინალჷ „ორქოშ ბუცი“ მუჭოთ [[საუდიშ არაბეთიშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატი 2023-2024|ქიანაშ ჩემპიონატიშ]] საუჯგუშო ბომბარდირი<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en/lists/historic-trophy-cristiano-ronaldo-record-breaking-al-nassr-superstar-saudi-pro-league-golden-boot-50-goal-season/blt0de865996679a78a|title=Historic trophy for Cristiano Ronaldo’s collection! Record-breaking Al-Nassr superstar gets his hands on Saudi Pro League Golden Boot in another 50-goal season {{!}} Goal.com|lang=en|website=www.goal.com|date=2024-05-30|access-date=2024-05-30}}</ref>. თე სეზონს თიქ 35 გოლი მითიღჷ. == მენაჭირინუეფი == [[ფაილი:Cristiano_Ronaldo_-_Ballon_d'Or_(cropped).jpg|მინი|რონალდუ ორქოშ ბურთით, [[2015]] წანას]] === საკლუბო === ;{{შილაშანი|ინგლისი}} მანჩესტერ იუნაიტედი (10)<ref name="honours">{{cite web |title=Cristiano Ronaldo (CR7) |url=http://www.realmadrid.com/en/football/squad/cristiano-ronaldo-dos-santos |website=Realmadrid.com |location=Madrid |accessdate=21 თებერვალი, 2017 |publisher=Real Madrid Club de Fútbol }}</ref> * [[ინგლისიშ პრემიერლიგა|ინგლისიშ ჩემპიონი]] (3): 2006–07, 2007–08, 2008–09 * [[ინგლისიშ ასოციაციაშ თასი|ასოციაციაშ თასიშ]] მაპალუ (1): 2003–04 * [[ინგლისიშ ლიგაშ თასი|ლიგაშ თასიშ]] მაპალუ (2): 2005–06, 2008–09 * [[ინგლისიშ ოკუჩხბურთე სუპერთასი|ინგლისიშ სუპერთასიშ]] მაპალუ (1): 2007 * [[უეფა-შ ჩემპიონეფიშ ლიგა|ჩემპიონეფიშ ლიგაშ]] გომორძგვილი (2): 2007–08 * [[ფიფა-შ მოსოფელიშ საკლუბო ჩემპიონატი|მოსოფელიშ საკლუბო ჩემპიონატიშ]] გომორძგვილი (1): 2008 ;{{შილაშანი|ესპანეთი}} რეალ მადრიდი (16)<ref name="honours"/> * [[ესპანეთიშ პრიმერა დივიზიონი|ესპანეთიშ ჩემპიონი]] (2): 2011–12, 2016–17 * [[ესპანეთიშ ოკუჩხბურთე თასი|ესპანეთიშ თასიშ]] მაპალუ (2): 2010–11, 2013–14 * [[ესპანეთიშ ოკუჩხბურთე სუპერთასი|ესპანეთიშ სუპერთასიშ]] მაპალუ (2): 2012, 2017 * [[უეფა-შ ჩემპიონეფიშ ლიგა|ჩემპიონეფიშ ლიგაშ]] გომორძგვილი (4): 2013–14, 2015–16, 2016–17, 2017–18 * [[უეფა-შ სუპერთასი|უეფა-შ სუპერთასიშ]] გომორძგვილი (3): 2014, 2016, 2017 * [[ფიფა-შ მოსოფელიშ საკლუბო ჩემპიონატი|მოსოფელიშ საკლუბო ჩემპიონატიშ]] გომორძგვილი (3): 2014, 2016, 2017 ;{{შილაშანი|იტალია}} იუვენტუსი (4) * [[იტალიაშ სერია A]]: 2018–19, 2019–20 * [[იტალიაშ სუპერთასი]]: 2018, 2020 === ონაკორობე === ;{{შილაშანი|პორტუგალია}} პორტუგალია (2) *[[ევროპაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატი|ევროპაშ ჩემპიონი]] (1): [[ევროპაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატი 2016|2016]] *[[ერეფიშ ლიგა (უეფა)|ერეფიშ ლიგა]] (1): 2019 === ინდივიდუალური === {{ითანგუ}} *[[Bravo Award]] (1): 2004 *FIFPro Special Young Player of the Year (2): [[FIFPro|2004]], [[FIFPro|2005]] *წანაშ საუჯგუშო პორტუგალიარი მობურთე (3): 2006–07, 2007–08, 2008–09 *უეფა-შ წანაშ საუჯგუშო ბუნა (4): 2003–04, 2006–07, 2007–08, 2008–09 *Sir Matt Busby-შ წანაშ საუჯგუშო მოლაჸაფე (3): 2003-04, 2006–07, 2007–08 *FIFPro World XI (3): 2006–07, 2007–08, 2008–09 *Best Portuguese Footballer in Foreign Countries (3): 2006-07, 2007-08, 2008-09 *PFA-შ წანაშ საუჯგუშო ახალნორდი მობურთე (1): 2006–07 *PFA Players-შ წანაშ საუჯგუშო მოლაჸაფე (2): 2006–07, 2007-08 *PFA Fans' წანაშ საუჯგუშო მოლაჸაფე (2): 2006–07, 2007–08 *PFA-შ პრემიერ ლიგაშ წანაშ საუჯფუშო ბუნა (4): 2005–06, 2006–07, 2008–09 *FWA-შ წანაშ საუჯგუშო მოლაჸაფე (2): 2006–07, 2007–08 *Barclays-შ სეზონიშ საუჯგუშო მოლაჸაფე (2): 2006–07, 2007–08 *პრემიერლიგაშ თუთაშ საუჯგუშო მობურთე (4): გერგობათუთა, 2006, ქირსეთუთა, 2006, ღურთუთა, 2008, მელახი, 2008 *პრემიერ ლიგაშ ორქოშ ბუცი (1): 2007–08 *Barclays Merit Award (1): 2007–08 *უეფა-შ ჩემპიონეფიშ ლიგაშ საუჯგუშო ბომბარდირი (1): 2007-08 *[[ევროპაშ ორქოშ ბუცი]] (1): [[2007–08 European Golden Shoe|2007–08]] *UEFA Club-იშ საუჯგუშო გემანთხაფალი (1): 2007–08 *UEFA Club-იშ წანაშ საუჯგუშო მოლაჸაფე (1): 2007–08 * FIFPro-შ წანაშ მობურთე (1): 2007–08 *[[ფიფაშ მოსოფელიშ საკლუბო ჩემპიონატი|FIFA Club World Cup]] Silver Ball (1): 2008 *[[ფიფაშ ორქოშ ბურთი]] (3): 2008, 2013, 2014 *[[ფიფაშ წანაშ მობურთე]] (1): 2008 *[[Onze d'Or]] (1): 2008 *[[World Soccer]]-იშ წანაშ მობურთე (1): 2008 *[[ფიფაშ ფერენც პუშკაშიშ ჯილდო]] (1): 2009 ==== მენდალეფი ==== * მაფასქირ ანრიშ ორდენი * მერიტიშ მედალი == ლიტერატურა == * {{cite book|last=Caioli|first=Luca|year=2016|orig-year=2012|url=https://archive.org/details/ronaldoobsession0000caio/mode/2up|title=Ronaldo: The Obsession for Perfection|edition=2017 updated|location=New York|publisher=[[Icon Books]]|isbn=978-1-78578-140-7}} * {{cite book|last=Balagué|first=Guillem|author-link=Guillem Balagué|year=2015|title=Cristiano Ronaldo: The Biography|url=https://archive.org/details/cristianoronaldo0000bala|edition=hardcover|location=London|publisher=[[Orion Publishing Group]]|isbn=978-1-4091-5504-1}} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://alnassr.sa/#/players/show/20/%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%88-%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88 Al Nassr official profile] * [https://www.manutd.com/en/players-and-staff/detail/cristiano-ronaldo Manchester United official profile] * [https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football-legends/cristiano-ronaldo-dos-santos-aveiro Real Madrid official profile] * [https://www.fpf.pt/pt/Jogadores/Cristiano-Ronaldo Portuguese Football Federation profile] * {{FIFA player}} * {{UEFA player}} ==სქოლიო== {{სქოლიო|3}} {{მერკე-ბიოგრაფია}} {{DEFAULTSORT:რონალდუ, კრიშტიანუ}} [[კატეგორია:პორტუგალიარი მობურთეეფი]] [[კატეგორია:პორტუგალიარეფი]] [[კატეგორია:პორტუგალიაშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობაშ მობურთეეფი (21 წანერშახ)]] [[კატეგორია:პორტუგალიაშ ოლიმპიური ოკუჩხბურთე ნაკორობაშ მობურთეეფი]] [[კატეგორია:პორტუგალიაშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობაშ მობურთეეფი]] [[კატეგორია:2004 წანაშ ზარხულიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ მობურთეეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ კუჩხბურთიშ ჩემპიონეფი]] [[კატეგორია:ოკ „სპორტინგი“ ლისაბონიშ მობურთეეფი]] [[კატეგორია:ოკ „სპორტინგი B“ ლისაბონიშ მობურთეეფი]] [[კატეგორია:ოკ „მანჩესტერ იუნაიტედიშ“ მობურთეეფი]] [[კატეგორია:ოკ „რეალ მადრიდიშ“ მობურთეეფი]] [[კატეგორია:ოკ „იუვენტუსსი“ მობურთეეფი]] [[კატეგორია:ოკ „ან-ნასრი“ ერ-რიადიშ მობურთეეფი]] [[კატეგორია:„ორქოშ ბურთიშ“ მაპალუეფი]] [[კატეგორია:„ორქოშ ბუციშ“ მაპალუეფი]] [[კატეგორია:პიჩიჩიშ თასიშ მაპალუეფი]] [[კატეგორია:კრიშტიანუ რონალდუ| ]] pp17suxd9lw41c9shzusg93mpy7ewc5 0 3594 252098 242341 2026-08-13T01:28:43Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252098 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-sh|Bosna i Hercegovina}}<br />{{lang|sh-Cyrl|Босна и Херцеговина}} |ედომუშამი_ჯოხო = ბოსნია დო ჰერცეგოვინა |ოართე_ჯოხო =ბოსნია დო ჰერცეგოვინა |შილა = Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|130პქ |გერბი = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|45პქ |რუკა = Map of Bosnia and Herzegovina in Europe.svg |ჰიმნი = {{lang|sh-Latn|Državna himna Bosne i Hercegovine}}<br />{{lang|sh-Cyrl|Државна химна Босне и Херцеговине}}<br />„[[ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ ერუანული ჰიმნი]]“ <div style="padding-top:0.5em;"class="centre"></div> |დევიზი = |ზოხორინალაშ თარიღი = |ოფიციალური_ნინეფი = აკა ვარი<ref name=Constitution/><ref>{{cite journal|title=Language rights and language justice in the constitutions of the world|journal=Language Problems & Language Planning|volume=28|issue=1|pages=11–24|first=Eduardo D.|last=Faingold|doi=10.1075/lplp.28.1.03fai|date=2004|s2cid=144311672|url=https://pdfs.semanticscholar.org/4520/3d23862ea794af0a9dd4dde606b76c02a47d.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213004700/https://pdfs.semanticscholar.org/4520/3d23862ea794af0a9dd4dde606b76c02a47d.pdf|url-status=dead|archive-date=2020-02-13| issn = 0272-2690 }}</ref><ref>{{cite book|title=Rights Before Courts: A Study of Constitutional Courts in Postcommunist States of Central and Eastern Europe|url=https://archive.org/details/rightsbeforecour00sadu|url-access=limited|first=Wojciech|last=Sadurski|author-link=Wojciech Sadurski|date=2005|publisher=Springer|page=[https://archive.org/details/rightsbeforecour00sadu/page/n357 342]|isbn=1402030061}}</ref><ref name="Footitt">{{cite book|title=Languages at War: Policies and Practices of Language Contacts in Conflict|url=https://archive.org/details/languagesatwarpo0000unse|first1=Hilary|last1=Footitt|first2=Michael|last2=Kelly|date=2012|location=Basingstoke|publisher=Palgrave Macmillan|pages=[https://archive.org/details/languagesatwarpo0000unse/page/111 111]–120|isbn=978-0230368774}}</ref> |რელიგია= |ნანანოღა= [[სარაევო]]<ref name=Constitution>[https://www.ccbh.ba/public/down/USTAV_BOSNE_I_HERCEGOVINE_engl.pdf „ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ კონსტიტუცია“]] (PDF) from the original on 28 October 2015. Retrieved 6 March 2015.</ref> |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[ფედერალური რესპუბლიკა|ფედერალური]] საპარლამენტო{{sfn|CIA|2019}} [[ტირექტორიატი|დირექტორატული რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = {{nowrap|[[ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ უჟინაში წჷმმარინაფალი|უჟინაში წჷმმარინაფალი]]}} |ლიდერიშ_ჯოხო_1 = {{nowrap|[[კრისტიან შმიდტი]]}}{{efn|name=highrep|The high representative is an international civilian overseer of the [[Dayton Agreement]] with authority to dismiss elected and non-elected officials and enact legislation.}} |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ პრეზიდიუმიშ მადუდე|პრეზიდიუმიშ მადუდე]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 ={{nowrap|[[ჟელკო კომშიჩი]]}} |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ პრეზიდიუმი|პრეზიდიუმიშ მაკათურეფი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 ={{nowrap|[[დენის ბეჩიროვიჩი]]<br>[[ჟელკა ცვიანოვიჩი]]}} |ლიდერიშ_ტიპი_4 = [[ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ მინისტრეფიშ კაბინეტიშ მადუდე|მინისტრეფიშ კაბინეტიშ მადუდე]] |ლიდერიშ_ჯოხო_4 =[[ბორიანა კრიშტო]] |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 125-ა <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> |ფართობი =51,209<ref name="bhas_gov_ba">{{Cite web |url=https://bhas.gov.ba/data/Publikacije/Bilteni/2024/DEM_00_2023_TB_1_BS.pdf |page=26 |title=Demografija, 2023. |date=31 October 2024 |access-date=22 May 2025 |publisher=Agency for Statistics of Bosnia and Herzegovina |website=bhas.gov.ba}}</ref> |წყარი_% =1.4 |ოეგებიე_მახორობა ={{რკება}} 2,904,256<ref name=Vecernji>{{cite news |url=https://www.vecernji.hr/vijesti/kad-se-spoje-kontinuirano-iseljavanje-i-pad-nataliteta-u-bih-rezultat-je-pusta-zemlja-1881422 |title=Alarmantna situacija u BiH: Kad se spoje kontinuirano iseljavanje i pad nataliteta, rezultat je pusta zemlja |trans-title=Alarming situation in Bosnia and Herzegovina: When emmigration and the drop of natality are combined, the result is a wasteland |date=3 August 2025 |accessdate=5 August 2025}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 137-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2023 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 179 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 156-ა |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $77.90 მილიარდი<ref name="imf.org">{{cite web | title= Bosnia and Herzegovina Datasets | website=IMF | url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/BIH }}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 110-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე ={{ძინა}} $22,610<ref name="imf.org"/> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 83-ა |აგი =0.804 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =74-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[კონვერტირაფონი მარკა]] |ვალუტაშ_კოდი =BAM |ქიანაშ_კოდი =BA |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+1|+1]] |ზარხულიშ_ბორჯი =[[UTC+2|+2]] |cctld = [[.ba]] |ოტელეფონე_კოდი =+387 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო={{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q225|text=<center>ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ რუკა</center>}} }} '''ბოსნია დო ჰერცეგოვინა''' ([[ბოსნიური ნინა|ბოსნ.]] ''Bosna i Hercegovina'', [[ხორვატული ნინა|ხორვატ.]] ''Bosna i Hercegovina'', [[სერბული ნინა|სერბ.]] ''Босна и Херцеговина''); თაშნეშე უჯოხონა '''ბოსნია-<!--დეფისი თინი რე, ანდანე ბოსნია დო ჰერცეგოვინა ართამი ართული რე; ქალუზჷმეთ [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს-->ჰერცეგოვინა''' ვარ-და კუნტას '''ბოსნია''' — [[სახენწჷფო]] ობჟათე-ბჟაეიოლი [[ევროპა]]ს. იდვალუაფუ [[ბალკანეთიშ ჩქონი|ბალკანეთიშ ჩქონს]], ბჟაეიოლშე უხურგანს [[სერბეთი]], ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[მონტენეგრო]], ოორუეშე დო ობჟათე-ბჟადალშე — [[ხორვატია]], თაშნეშე ობჟათეშე ომძღჷ 2ო კმ-შ სიგჷნძაშ [[ადრიატიკაშ ზუღა]]პიჯი. [[ბოსნია (რეგიონი)|ბოსნიას]] უჩქუ ზჷმიერი [[კონტინენტური კლიმატი]] ჩხე ზარხულეფით დო რგილი, თირამი ზოთონჯეფით. ქიანაშ რელიეფი უმენტაშო გვალამი რე, გიშაკერზაფილო ცენტრალური დო ბჟაეიოლი რაიონეფი, სოდე დომინირენს [[დინარიშ ლაკადა]]. [[ჰერცეგოვინა|ჰერცოგოვინას]], უმოსი მორჩილი, ობჟათეშე მადვალი რეგიონს უჩქუ [[სქირონაშქა ზუღაშ კლიმატი]] დო უმენტაშო გვალამი რე. ქიანაშ ნანანოღა დო [[ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ ნოღეფიშ ერკებული|კაბეტაში ნოღა]] რე [[სარაევო]]. თეხანური ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ ტერიტორია დოხორელი რე არძაშ უკულაში [[ჟილენი პალეოლითი]]შ ბორჯიშე, სოდე ადამიერეფიშ იროიანი ხორუეფი [[ბუტმირიშ კულტურა|ბუტმირიშ]], [[კაკანიშ კულტურა|კაკანიშ]] დო [[ვუჩედოლიშ კულტურა|ვუჩედოლიშ]] [[ნეოლითი|ნეოლითურ]] კულტურეფს ორხველჷნა. პირველი [[პროტოინდოევროპალეფი|ინდოევროპალეფიშ]] მოულაშ უკული, თე ტერიტორია დოხორელი რდჷ მუზმარენი [[ილირიალეფი|ილირიული]] დო [[კელტეფი|კელტური]] ცივილიზაციეფით. თეხანური ბოსნიაშ კაბეტი ნორთი, ჯვ. წ. I ოშწანურაშ შქა ბორჯიშო რომიშ პროვინცია [[დალმაცია (რომიშ პროვინცია)|დალმაციაშ]] აკოდგინალუას რდჷ. [[ჯვეში სლავეფი|თეხანური ობჟათე სლავური კათეფიშ ნოგორეფქ]] მაამშვა დო მაჩხორა ოშწანურეფიშ ოშქაშეს მორთეს. [[XII ოშწანურა]]ს [[ბოსნიაშ ბანატი]]ქ დირსხჷ, მუჭოთ პირველი ზოხორინელი ბოსნიური [[სახენწჷფო|პოლიტიათ]],<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-06-02 |title=Bosnia and Herzegovina - Ottoman, Yugoslav, War {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Bosnia-and-Herzegovina/History |access-date=2025-06-04 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ნამუქჷთ თაშ-თაში წიმიძინჷ დო გიძინჷ [[ბოსნიაშ ომაფე]]თ დო [[XIV ოშწანურა]]შო ბჟადალი ბალკანეთიშ არძაშე უჸონიერაში სახეწნჷფოთ გჷნირთუ.<ref name=":0" /> [[ოსმალეთიშ იმპერია]]ქ [[სომალეთიშ ბოსნია დო ჰერცეგოვინა|რეგიონი]] [[1463]] წანას ქიმკირსხჷ დო [[ისლამი ბოსნია დო ჰერცეგოვინას|ისლამი]] გენშიღჷ. [[XIX ოშწანურა]]შ დალიაშე [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა|პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშახ]] ქიანა ანექსირებული რდჷ [[ავსტრია-უნგრეთი]]შ მონარქიაშით. [[ლჷმეფოშქაშე ბორჯი]]ს, ბოსნია დო ჰერცეგოვინა [[იუგოსლავიიაშ ომაფე]]შ ნორთი რდჷ. [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული, თის რსული რესპუბლიკაშ სტატუსიქ მიაჩჷ ახალგჷნაჭყეფუ [[იუგოსლავიაშ სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკა|იუგოსლავიაშ სოციალისტურ ფედერაციულ რესპუბლიკას]]. [[1992]] წანას, [[იუგოდლავიაშ აკოცჷმა]]შ უკული, [[ბოსნიაშ ზოხორინალაშ რეფერენდუმი (1992)|რესპუბლიკაქ ზოხორინალა გჷმაცხადუ]]. თეს მაჸუნუ [[ბოსნიაშ ლჷმა]]ქ, ნამუქჷთ [[1995]] წანაშ დალიაშახ გეგჷნძორუ დო [[დეიტონიშ აპიჯალა]]შ ხემოჭარუათ გეთჷ. [[2023]] წანაშ ფასებათ, ბოსნია დო ჰერცეგოვინას მეხოლაფირო 2.9 მილიონი ადამიერი ოხორანს, ნამუეფჷთ თარო სუმი შანულამ ეთნიკური ბუნაშე აკმოდირთუ: [[ბოსნიარეფი]], ნამუეფჷთ მახორობაშ მეხოლაფირო ჟირ ნახუთალს აკმადგინანა, უკული ეკოჸუნა [[სერბეფი ბოსნია დო ჰერცეგოვინას|სერბეფი]] ართი ნასუმორით დო [[ხორვატეფი ბოსნია დო ჰერცეგოვინას|ხორვატეფი]] ართი ნახუთალით; უჭიჭაშობეფს შქას რენა [[ურიეფი ბოსნია დო ჰერცეგოვინას|ურიეფი]], [[ჩაჩანეფი ბოსნია დო ჰერცეგოვინას|ჩაჩანეფი]], [[ერუანული უჭიჭაშობეფი ბოსნია დო ჰერცეგოვინას|ალბანარეფი, მონტენეგროალეფი, უკრაინალეფი დო თურქეფი]], ნამუეფჷთ 17 აღიარებულ „ერუანულ ჭიჭაშობეფშა“ მიშმულა. ბოსნია დო ჰერცეგოვინას უღჷ [[ჟირპალატამი პარლამენტი|ჟიპალატამი]] კანონმადვალუ ორგანო დო [[ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ პრეზიდიუმი|პრეზიდიუმი]], ნამუთ აკმოდირთუ სუმი შანულამი ეთნიკური ბუნაშე ირს აკა მაკათურით. ცენტრალური თარობაშ ხემანჭუაფა ნომინალური რე, ანდანე ქიანა თარო დეცენტრალიზებული რე; ქიანა აკმოდირთუ ჟირი ავტონომიურ ართულშე - [[ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ ფედერაცია]] დო [[სერბეფიშ რესპუბლიკა (ბოსნია დო ჰერცეგოვინა)|სერბეფიშ რესპუბლიკა]], თაშნეშე მასუმა ართულშე — [[ბრჩკოშ ოლქი]]შე, ნამუსჷთ დორხველი აბანობური თარობა გამაგენს. ბოსნია დო ჰერცეგოვინა წჷმმაძინე ქიანა რე დო ოშქაშეშე მაღალი მუშნაველიშ ეკონომიკა უღუ, სოდე დომინირენს ხერეჭუა დო ოფუტეშ მეურნობა, უკული გეჸუნს ტურიზმი დო ნინალა; ეკონია წანეფს ტურიზმიქ შანულამო გიძინუ.<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf|title=Human Development Indices and Indicators: 2018 Statistical Update|publisher=UNDP|access-date=16 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322153238/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf|archive-date=22 March 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/ST.INT.ARVL?locations=BA|title=International tourism, number of arrivals – Bosnia and Herzegovina|publisher=World Bank|access-date=14 November 2020|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125022323/https://data.worldbank.org/indicator/ST.INT.ARVL?locations=BA|url-status=live}}</ref> ქიანას უღუ სოციალური უნარღელჸუაშ დო უნივერსალური ჭყანთხილუაშ სისტემა, თაშნეშე დაჭყაფური დო ოშქაშე გონათუა უფასო რე. [[ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ ევროპაშ რსხუშა კათაფა|ბოსნია დო ჰერცეგოვინა ევროპაშ რსხუშ კანდიდატი ქიანა]] რე დო [[2010]] წანაშ პირელშე — [[ნატო (ორგანიზაცია)|ნატოშა]] კათაფაშ კანდიდატი.<ref>{{cite web |title=Membership Action Plan (MAP) |url=http://www.nato.int/cps/en/natolive/topics_37356.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150418174843/http://www.nato.int/cps/en/natolive/topics_37356.htm |archive-date=18 April 2015 |access-date=6 April 2015 |website= |publisher=NATO |quote=In April 2010, when the foreign ministers of NATO member countries met in Tallinn, after reviewing the progress that Bosnia and Herzegovina had made in its reform efforts, they invited the country to join the Membership Action Plan.}}</ref> == ჯოხოდვალა == * '''ოფიციალური''': ბოსნია დო ჰერცეგოვინა. * '''ოდაბადური''': Bosna i Hercegovina. * '''ეტიმოლოგია''': ტრადიციულო, ქიანა ჟირ ტერიტორიულ ართულო მიაზრებუ (Bosna i Hercegovina). მუში ოორუე ნორთიშ ჯოხო წყარმალუ ''ბოსბაშე'' მოურს, ჭიჭე ობჟათე ნორთიშ - გერმანული ტიტულშე Herzog, ნამუშ შანულობა რე „ჰერცოგი, დიდი პატჷნი“. თე ტერიტორიაშ მამართვალს სტეფან ვიკჩიჩის [[1448]] წანას იმპერატორ ფრედერიკ IV-ქ დიდი ვოევოდაშ ტიტული ქიმეჩჷ. == გეოგრაფია == [[ფაილი:Bosnia and Herzegovina-CIA WFB Map.png|thumb|250px|left]] ქიანა ბალკანეთიშ ჩქონს იდვალუაფუ, იკათუანს ჟირი ისტორიულ-გეოგრაფიული ოლქიშ - ბოსნიაშ დო ჰერცეგოვინაშ დიხეფს. ომძღჷ ქიანეფი: [[სერბეთი]], [[მონტენეგრო]] დო [[ხორვატია]]. ფართობი - 51.129 კვ.კმ. == სახენწჷფო == * '''სახენწჷფო სისტემა''': გავითარებადი [[ფედერაციული რესპუბლიკა|ფედერაციული დემოკრატიული რესპუბლიკა]]. * '''სახენწჷფოშ მადუდური''': ოპრეზიდენტე სხუნუშ დუდმახვენჯი. თენა რე კოლეგიალური ორგანო, ნამუთ აკმოდირთუ 4 წანაშ ვადათ გჷშასხუნილი სუმი მაკათურშე. თენეფშე ართი რე ბოსნიარი, მაჟირა - ხორვატი, მასუმა - სერბი. როტაციაშ წესით თინეფი დუდმახვენჯენა სხუნუს დო ითირუნა ირი 8 თუთას. * '''კანონიშდუმადვალუ ორგანო''': ჟირპალატამი სკუპშტინა (42+15 მაკათური). == ადმინისტრაციული დორთუალა == ქიანაშ ტერიტორიას ათეჟამო სუმი პოლიტიკურ-ეთნიკური ართული რე: სერბიული რესპუბლიკა, მუსულმანურ-ხორვატული ფედერაცია დო ოერეფოშქარე კონტროლიშ თუდო რინელი ბრჩკოშ რაიონი (Brcko Disrtikt). # '''ბოსნია-ჰერცეგოვინაშ ფედერაცია''' (Federacija Bosna i Hercegovina) - ხორვატულ-მუსულმანური პოლიტიკური ართული. მახორობა – 2.023 ვითოში. ფართობი - 26.076; პარლამენტი ჟირპალატამი რე: წჷმმარინაფალეფიშ პალატა (140 მაკათური), ოკათე პალატა (74 მაკათური, თენეფშე 30 ბოსნიარი, 30 ხორვატი, 14 უჭიჭაშობაშე). ნანანოღა - სარაევო. # '''სერბიული რესპუბლიკა''' (Republika Srpska). მახორობა - 1.505 ვითოში. ფართობი - 25.053. პარლამენტი (ერუანული ასამბლეა) 140 მაკათურამი რე. ნანანოღა - ბანია ლუკა. ნოღა ბრჩკო, ნამუთ ქიანაშ ოორუე-ბჟაეიოლს იდვალუაფუ, რე მუშითმართვადი პოლიტიკური ართული. == დემოგრაფია == * '''მახორობა''' - 4.025 ვითოში (2004), თენეფშე (ლჷმაშახიანი პერიოდიშ მუნაჩემეფი) - [[ბოსნიარეფი]] 48%, [[სერბეფი]] 37%, [[ხორვატეფი]] 14%. * '''სახენწჷფო ნინა''' - [[ბოსნიური ნინა|ბოსნიური]], [[სერბული ნინა|სერბული]] დო [[ხორვატული ნინა|ხორვატული]]. * '''რელიგია''' - [[ისლამი|მუსულმანეფი]], [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელეფი]], [[კათოლიციზმი|კათოლიკეფი]]. * '''ნანანოღა''' - [[სარაევო]] (581 ვითოში). * '''ნოღეფი''' - ბანია ლუკა (189 ვითოში), ტუზლა (119), მოსტარი (91), ზენიცა (135), ბიჰაჩი (62). == ეკონომიკა == * '''რესურსეფი''' - ქუანოშქერი, რკინა, ბოქსიტეფი, მანგანუმი, ტყალეფი, ლინჯი, ქრომი, ტყვია, თუთია, ჰიდროენერგია. * '''ერუანული ღალა''' ართ შურშე - 1.270 $. * '''ვალუტა''' - მარკა (BAM). == ისტორია == [[1945]] წანაშე რდჷ [[იუგოსლავია|იუგოსლავიაშ ფედერაციაშა]] მიშმაულარი ართ-ართი რესპუბლიკა. [[1990]] წანაშ ეშასხუნუეფიშ უკული ოდუდეშა ნაციონალისტეფქ ქუმორთეს. სერბულ-ხორვატულ კონფლიქტიქ გიფაჩ ბოსნიაშ ტერიტორიას ხოლო დო [[1991]] წანას სერბეფიშ არმიაქ დეკინჷ მოხურგე რაიონეფი. რესპუბლიკაქ გაგჷმაცხადჷ სუვერენიტეტი, მუსჷთ წოხლე აწუდირთჷ სერბ მახორობაქ. გეტირხჷ კონფლიქტიქ. [[1992]] წანას [[ევრორსხუ]]ქ დო [[ააშ]]-ქ გაგმაცხადჷ ბოსნია-ჰერცეგოვინაშ ზოხორინელობა. თიმ წანას მიღებულქ იჸუ გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაციაშ აკოდგინალუაშა. გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაციაშ დო [[ნატო|ნატოშ]] მოხვარათ მიხუჯინჷ კონფლიქტიშ გაჩერებაქ. [[1997]] წანს ჩეტარ მიარეერუანულ ეშასხუნუეფქ. ლჷმაშ თებაშე 10 წანაშ უკული ხოლო ვარე მოწესრიგებული ურთიერთობები ეთნიკურ ბუნეფს შქას, ეკონომიკა ტომბა კრიზისის რე. დეიტონიშ აპიჯაფათ თაქ ფაქტიურო გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაციაშ პროტექტორატი რე. ოერეფოშქარე კონტროლიშ მონწყჷმაშ შემთხვევას, ფედერაციაშ სუბიექტეფი ოეგებიეთ ართიანს დეთხიებუნა, თიშენ, ნამდა სეპარატისტული ტენდენციეფი ძალიერი რე. == მონძალა == რომაული ფორტი ბანია-ლუკას (III ოშწ.), შქაოშწანურეფიშ მუდგაზმარენი მეჩეთი სარაევოს დო ტუზლას. ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{Reflist}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} [[კატეგორია:გეოგრაფია]] [[კატეგორია:ბოსნია დო ჰერცეგოვინა]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] pv7qbayrj4hftzn3d5m229xslmromel 0 3603 252071 251242 2026-08-13T01:15:03Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252071 wikitext text/x-wiki {{Short description|ჯუკუ სახენწჷფო ცენტრალურ ევროპას}} {{About|ცენტრალურ ევროპას მადვალუ ჯუკუ სახენწჷფოშ|შხვა შანულობეფიშ გეშა|ლიხტენშტაინი (მიარეშანულამი)}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = <small>{{lang-de|Fürstentum Liechtenstein}}</small> |ედომუშამი_ჯოხო = ლიხტენშტაინიშ სათარო |ოართე_ჯოხო =ლიხტენშტაინი |შილა = Flag of Liechtenstein.svg |გერბი = Staatswappen-Liechtensteins.svg |რუკა = Europe-Liechtenstein.svg |ჰიმნი = <center>[[ფაილი:Oben am jungen Rhein, by the U.S. Navy Band.ogg]]</center> |დევიზი =„Für Gott, Fürst und Vaterland”<br>„ღორონთიშო, თარიშო დო ოდაბადეშო” |ზოხორინალაშ თარიღი = [[1866]] წანა ([[გერმანიაშ რსხუ]]) |ოფიციალური_ნინეფი = [[გერმანული ნინა|გერმანული]] |რელიგია= {{Tree list}} * 79.4 % [[ქირსიანობა]] ** 69.6 % [[კათოლიკური ოხვამე ლიხტენშტაინს|კათოლიციზმი]] <small>([[სახენწჷფო რელიგია|ოფიციალური]])</small> ** 9.8 % შხვა [[ქირსიანული გემაჸვენჯობეფიშ ერკებული|ქირსიანეფი]] {{Tree list/end}} * 9.6 % [[ვარელიგიურობა|ვა რელიგიური]] * 6.0 % [[ისლამი ლიშტენშტაინს|ისლამი]] * 5.0 % [[Rრელიგია ლიშტენშტაინს|შხვა]] |ნანანოღა= [[ვადუცი]] |latd=47 |latm=9 |latNS=N |longd=9 |longm=33 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =[[შაანი]]{{efn|შაანი დო ვადუცი ჟირ გინორთ მუნიციპალიტეტ რე ლიხტენშტაინს. ვადუცი რე ნანანოღა დო თარობაშ ორენი, ჩინებულ რე მუჭოთ ქიანაშ პოლიტიკური დო კულტურული ცენტრი. მუშჸურე შაანი მახორობაშ მეჯინათ რე არძაშ უკაბეტაშ მუნიციპალიტეტ, შანულამ ეკონომიკურ დო ოხორუე არან. მუჟანსჷთ ვადუცი ჩინებულ რე ადმინისტრაციულ შანულობათ, შაანს უმოსო წუმოძინელ რე ხერეჭუა დო კომერციულ საქვარეფ. ჟირხოლო ქიანაშ ცენტრის იდვალუაფუ, მარა ოინალჷნა შხვადოშხვა ფუნქციეფს<ref>\"Liechtenstein.\" Encyclopædia Britannica, https://www.britannica.com/place/Liechtenstein</ref><ref>Government of Liechtenstein, Official Portal, https://www.liechtenstein.li/en/</ref>}} |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] საპარლამენტო [[კონსტიტუციური მონარქია|გვერდო-კონსტიტუციურ მონარქია]] [[ბონი დემოკრატია|ბონ დემოკრატიაშ]] ელემენტეფით |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ლიხტენშტაინიშ მონარქია|მონარქი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ჰანს-ადამ II]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[რეგენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ალოიზი (ლიხტენშტაინიშ მონძე მაფასკირი)|ალოიზი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[ლიხტენშტაინიშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = [[ბრიგიტა ჰაასი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 190-ა |ფართობი =160.50<ref>{{cite web|title=Liechtenstein in Figures 2024|url=https://www.statistikportal.li/statistikportal/publications/103-liechtenstein-in-figures/2024/01/1/103.2024.01.1_01_liechtenstein-in-figures-2024.pdf|website=statistikportal.li|publisher={{interlanguage link|Liechtensteinische Landesverwaltung|de}}|access-date=12 October 2024}}</ref> |წყარი_% =2.7<ref>[http://www.llv.li/pdf-llv-as-jb_2011_1.1_geografie__raumnutzung_2011 Raum, Umwelt und Energie] {{webarchive |url= https://web.archive.org/web/20111012083302/http://www.llv.li/pdf-llv-as-jb_2011_1.1_geografie__raumnutzung_2011 |date=12 October 2011 }} Landesverwaltung Liechtenstein. Retrieved 2 October 2011.</ref> |ოეგებიე_მახორობა = 41,232<ref>{{cite web |title=Bevölkerungsstand per 31. Dezember 2023|url=https://www.statistikportal.li/de/themen/bevoelkerung/bevoelkerungsstand|website=statistikportal.li|publisher={{interlanguage link|Liechtensteinische Landesverwaltung|de}} |access-date=12 October 2024}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 189-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2023 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 249 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 56-ა |ედპ_ppp_წანა = 2024 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $7.172 მილიარდი<ref name="TWF">{{cite web|title=Liechtenstein|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/liechtenstein/factsheets/ |publisher=[[Central Intelligence Agency]]|access-date=13 September 2025}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 169-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე ={{ძინა}} $210,600<ref name="TWF"/> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი ={{ძინა}} 0.938 |აგი_ტენდენცია = |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =17-ო |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[შვეიცარიული ფრანკი]] |ვალუტაშ_კოდი =CHF |ქიანაშ_კოდი =LI |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+1]] |ზარხულიშ_ბორჯი =[[UTC+2]] |cctld =[[.li]] |ოტელეფონე_კოდი =+423 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q347|text=<center>ლიხტენშტაინიშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''ლიხტენშტაინი'''{{efn|ჯოხოდვალა „ლიხტენშტაინი“ მოურს გერმანულნინამ გვარშე [[ლიხტენშტაინეფი]], ნამუეფსჷთ ჯინჯ ავსტიაშე უღჷნა.<ref>{{cite web |url=https://shunculture.com/article/was-lietchenstian-part-of-austria |title=Liechtenstein's Historical Ties With Austria: A Complex Past |publisher=Ruqayyah Snyder |website=shunculture.com |access-date=2025-05-20}}</ref> ფანიაქ რეგიონ [[XVIII ოშწანურა]]ს იჸიდჷ დო [[1719]] წანას ქუდარსხჷ ლიხტენშტაინიშ სათარო.<ref>{{cite web |url=https://fuerstenhaus.li/en/die-biographien-aller-fuersten/18-century/ |title=18th century: Das Fürstenhaus von Liechtenstein |website=fuerstenhaus.li |access-date=2025-05-20}}</ref>}} ({{lang-de|{{აუდიო|De-Liechtenstein2.ogg|Liechtenstein}}}} {{IPA|[ˈlɪçtn̩ʃtaɪn]}}); ალემან-გერმ. Liachtaschta; ოფიციალურ ჯოხოდვალა — '''ლიხტენშტაინიშ სათარო''' ({{lang-de|{{აუდიო|De-Fürstentum Liechtenstein.ogg|Fürstentum Liechtenstein}}}}{{efn|თეხანობას, Fürstentum Liechtenstein შანენს სათაროს, ნამუსჷთ გამაგენს [[კონსტიტუციური მონარქია|კონსტიტუციურ მონარქია]].<ref>{{cite web |url=https://en.langenscheidt.com/german-english/fuerstentum |title=Fürstentum - Translation in English - Langenscheidt dictionary German-English |website=en.langenscheidt.com |access-date=2025-05-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://fuerstenhaus.li/en/the-monarchy/ |title=The Monarchy |website=fuerstenhaus.li |date=9 April 2021 |access-date=2025-05-20}}</ref> Fürst-ში (მაფასქირიშ) ტიტული უღჷ სახენწჷფოშ მადუდეს, ნამუთ ლიხტენშტაინეფიშ დინასტიაშ მაკათურ რე.<ref>{{cite web |url=https://www.liechtensteinusa.org/index.php/page/princely-house |title=Princely House |website=liechtensteinusa.org |access-date=2025-05-20}}</ref>}}<ref>''Duden Aussprachewörterbuch'', s.v. "Liechtenstein[er]".</ref> {{IPA|[ˈfʏʁstn̩tuːm ˈlɪçtn̩ˌʃtaɪ̯n]}}) — [[ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფოეფი#ფირფათ ინოკილერი|ჟირფათ ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენ]] [[გერმანული ნინა|გერმანულნინამ]] [[ჯუკუ სახენწჷფო]] ცენტრალურ [[ევროპა|ევროპულ]] [[ალპეფი|ალპეფს]], ნამუსჷთ ბჟაეიოლშე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[ავსტრია]], ოორუე-ბჟადალშე, ბჟადალშე დო ობჟათეშე — [[შვეიცარია]].<ref>{{Cite journal |year=1992 |title=IGU regional conference on environment and quality of life in central Europe |journal=GeoJournal |volume=28 |issue=4 |page=483 |doi=10.1007/BF00273120 |bibcode=1992GeoJo..28..483. |s2cid=189889904}}</ref> ლიხტენშტაინი რე [[კონსტიტუციური მონარქია|გვერდო-კონსტიტუციურ მონარქია]], ნამუსჷთ დუდენს [[ლიხტენშატინიშ თარი]] [[ლიხტენშტაინეფი|ლიხტენშტაინეფიშ დინასტიაშე]], ასეიან მონარქ რე [[ჰანს-ადამ II]]. სახენწჷფო რე [[ევროპაშ ქიანეფიშ ერკენბული ქიანეფიშ მეჯინათ|ევროპაშ მაანთხა სახენწჷფო ფართობიშ მეჯინათ]], ნამუშ ტერიტორია 160 კმ^{<small>2</small>}-შე ონდეთ უმოსის აკმადგინსჷნ, მახორობა — 40 023 ადამიერ.<ref>[https://www.statistikportal.li/de/themen/bevoelkerung/bevoelkerungsstand]. Amt für Statistik. Liechtenstein. 30 June 2019</ref> ლიხტენშტაინ რე მოსოფელიშ არძაშე უჭიჭაშ ქიანა, ნამუთ ჟირ ქიანას უხურგანსჷნ<ref>{{Cite web |title=The smallest countries in the world by area |url=https://www.countries-ofthe-world.com/smallest-countries.html |access-date=3 July 2018 |website=www.countries-ofthe-world.com |language=en}}</ref> დო ართ-ართ რე თი აკაკა ქიანეფს შქას, ნამუეფსჷთ ვალ ვაუღჷნან.<ref>{{Cite web |title=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2079rank.html#ls |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190317104350/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2079rank.html#ls |archive-date=2019-03-17 |access-date=2017-05-07 |website=CIA |publisher=Central Intelligence Agency}}</ref> ლიხტენშტაინი [[ლიხტენშტაინიშ მუნიციპალიტეტეფი|11 მუნიციპალიტეტო]] ირთჷ. ქიანაშ ნანანოღა რე [[ვადუცი]], უკაბეტაშ მუნიციპალიტეტ — [[შაანი]]. [[გოერო]]შ, [[ევროპაშ დუდიშული ვაჭუაშ ასოციაცია|ევროპაშ დუდიშულ ვაჭუაშ ასოციაციაშ]] დო [[ევროპაშ სხუნუ]]შ მაკათური რე. ვა რე [[ევროპაშ რსხუ]]შ მაკათური სახენწჷფო, მარა ოკათჷ მუჭოთ [[შენგენიშ ზონა|შენგენიშ ზონასჷნ]], თეშ [[ევროპაშ ეკონომიკური ზონა|ევროპაშ ეკონომიკურ ზონას]]. ქიანას უღჷ [[საბაჟო რსხუ|საბაჟო]] დო [[სავალუტო რსხუ]] შვეიცარიაწკჷმა, [[შვეიცარიული ფრანკი]]შ გჷმორინაფათ. პოლიტიკურო, [[2003]] წანას მანჯებულჷ საკონსტიტუციო რეფერენდუმქ მონარქის უმოსი მეტ ხემანჭუობეფ მეჩჷ, თიშ უკულ, მუთ თიქ რეფერენდუმიშ აკორცუაფაშ შვანს ქიანაშ დოტებათ დირცქინჷნ. თე ხემანჭუოფეფშა მიშმურს თარობაშ გინორინაფაშ, მოსამართალეფიშ დორინაფაშ დო კანონდვალაუშა ვეტო გედვალაშ ნება.<ref>{{cite web |last1=Osborn |first1=Andrew |title=European prince wins new powers |url=https://www.theguardian.com/world/2003/mar/17/andrewosborn |website=The Guardian |access-date=20 March 2024 |date=17 March 2003}}</ref> ეკონომიკურო, ლიხტენშტაინს ართ შურ მახორუშა ართ-ართ არძაშე მაღალ [[ედომუშამი დინოხოელნი პროდუქტი|ედპ]] უღჷ მოსოფელს, [[ჸიდირიშ უნარიშ პარიტეტი]]შ გოთოლწონუათ.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html CIA – The World Factbook – Country Comparison :: GDP – per capita (PPP)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130424075526/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html|date=24 April 2013}} Cia.gov. Retrieved 24 December 2011.</ref> ქიანას უღჷ ჸონიერ ფინანსურ სექტორი, ნამუშ ცენტრ ვადუცის რე. ქიანა ნამდგარდია ბორჯის მილიარდერეფიშ ოგინაგაფუე ხვაშიათ რდჷ ჩინებული, ნამუქჷთ [[2008]] წანას ოგინოგაფუე სკანდალით გეთჷ, მარა თიშ უკულ სათაროქ შანულამო გიახანდჷ თე რეპუტაციაშ ჩათხინაფალო. ლიხტენშტაინი, ნამუთ [[ალპური ქიანეფი|ალპურ ქიანა]] რენ, გვალამი რე, ნამუსჷთ ქიანას ზოთონჯიშ სპორტულ მეკონაჭაფო გჷნმართინუანს. == ეტიმოლოგია == * '''ოფიციალური''' — ლიხტენშტაინიშ სათარო. * '''ოდაბადური''' — Liechtenstein; Furstentum Liechtenstein. * '''ეტიმოლოგია'''. ჯოხოდვალა შანენს ''ქექე ქუას'' დო გიადჷ ლიხტენშტაინიშ დინასტიაშ მეჯინათ, ნამუეფქჷთ მიძინეს დო აკაშქვეს შელენბერგიშ დო ვადუციშ საგრაფოეფიშ ტერიტორიეფინ. [[ფაილი: Liechtenstein-CIA WFB Map.png |thumb|left|ლიხტენშტაინი]] ==ისტორია== {{თარი|ლიხტენშტაინიშ ისტორია}} ===ორდოიან ისტორია=== [[ფაილი:Liechtenstein asv2022-10 img25 Balzers Burg Gutenberg.jpg|thumb|[[გუტენბერგიშ ჯიხა]], ბალზერსი, ლიხტენშტაინი]] [[ფაილი:Castillo, Vaduz, Liechtenstein, 2022-10-23, DD 65.jpg|thumb|[[ვადუციშ ჯიხა]], მიოჯინით ნანანოღაშა, სოდე ოხორანს ლიხტენშტაინშ თარ [[ჰანს-ადამ II]].]] [[ფაილი:Johann Josef I von Liechtenstein.jpg|thumb|upright|1805-1806 დო 1814-1836 წწ. ლიხტენშტაინიშ თარ [[იოჰან I ფონ ლიხტენშტაინი]]შ სურათი, [[იოჰან ბაპტისტ ლამპი უნჩაში]]შ ნახანტა. [[ლიხტენშტაინიშ მუზეუმი]], ვენა]] ლიხტენშტაინიშ ტერიტორიას ადამიერეფიშ რინაშ პირველ ნოქურ [[შქა პალეოლითი]]შ ხანას ორხველჷ<ref name="Early">[https://web.archive.org/web/20100419174957/http://www.swissworld.org/en/history/prehistory_to_romans/prehistoric_times/ History]. swissworld.org. Retrieved 27 June 2009</ref>. თენა თიშა მიოწურუანს, ნამჷ-და ადამიერეფ ალპეფიშ თე ნორთის დიო ხოლო უჯვეშაშ ბორჯის ოხორანდესჷნ. ჯვ. წ. 5300 წანაშო, ლეხერეფს გეგმორჩქინდჷ [[ნეოლითი|ნეოლითურ]] დიხაშხანდურ ხორუეფქ. თე ბორჯშე ადამიერეფქ: ქჷდიჭყეს დიხაშ დამუშება, აკაგეს პირველ იროიან ხორუეფი, ქჷდიჭყეს ჩხოლარეფიშ დოჭყანაფა. ლიხტენშტაინიშ ტერიტორიას ნეოლითური ხორუეფიშ მეგრაფა ძალამ შანულამ რე, ანდანდე თენა ოძირანს, ნამჷ-და თე რეგიონიშ უკაჭულ რელიეფიშ უმკუჯინალო, ადამიერეფს 5000 წანაშ წოხოლეთ შეულებუდეს ალპურ ლეხერეფს წჷმოძინელ ოფუტეშ მეურნობაშ დოჭყაფა. ლიხტენშტაინიშ ტერიტორიას გვიან რკინაშ ხანას (ჯვ. წ. 450 წანაშე) [[ჰალშტატიშ კულტურა|ჰალშტატიშ]] დო [[ლა-ტენიშ კულტურა|ლა-ტენიშ კულტურეფ]] პეულანდეს. მერჩქინელ რე, ნამჷ-და თე კულტურეფს ჯვეშ ბერძენულ დო ეტრუსკულ ცივილიზაციეფიშ გაულა უღუდესჷნ. რკინაშ ხანაშ განწეხანს დო რომაულ ეპოქაშა, ალპურ რაინიშ ლეხერს აბორიგენულ თური — [[ვენონეფი]] ოხორანდჷ. თე რეგიონიშ [[ჯვეში რომი|რომაულ]] ანექსია ეტაპობურო მიშჷ, ჯვ. წ. 58 წანა: [[იულიუს კეისარი|იულიუს კეისარქ]] [[ბიბრაქტეშ ლჷმა]]ს დამარცხჷ ალპურ თურეფი, ნამუშით რეგიონქ რომიშ გაულაშა გენშართჷ. ჯვ. წ. 15 წანა: იმპერატორ [[ავგუსტუსი]]შ სქუაჸონერეფქ — [[ტიბერიუსი]]ქ (მუმალს რომიშ მაჟირა იმპერატორქ) დო [[ნერონ კლავდიუს დრუზუსი|დრუზუსი]]ქ საბოლათ ქჷდიჸუნუეს ედომუშამ ალპურ ოფირჩა<ref name="Römerzeit – Historisches Lexikon">{{Cite web |title=Römerzeit – Historisches Lexikon |url=https://historisches-lexikon.li/R%C3%B6merzeit |access-date=2023-01-05 |website=historisches-lexikon.li |language=de}}</ref>. თი დიხეფქ, ნამუეფჷთ მოგვიანეთ ლიხტენშტაინიშ ჯოხოთ გინირთჷნ, [[რომიშ პროვინციეფი|რომიშ პროვინცია]] [[რეცია]]შ (Raetia) ნორთო გინირთჷ. ათე არანს [[რომიშ იმპერიაშ არმია|რომიშ არმია]] აკონტროლენდჷ, ნამუსჷთ კაბეტ ლეგიონერულ კარეეფ უღუდჷ [[ბრეგენცი|ბრიგანტიუმს]] (Bregenz, ავსტრია), [[ბოდენიშ ტობა|ბოდენიშ ტობაშ]] გოხოლუას დო [[მაიენფელდი|მაგიას]] (Maienfeld, შვეიცარია). რომაალეფქ აკაგეს დო ულუანდეს [[რომაულ შარეფი|შარეფს]], ნამუთ თე ტერიტორიას გიშმეშჷნ. მეხოლაფირო ახ. წ. 260 წანას ბრიგანტიუმი [[ალემანეფი|ალემანეფქ]] აკორაბადეს — თენა რდჷ [[გერმანულ თურეფი|გერმანულ თური]], ნამუქჷთ მოგვიანეთ, 450 წანაშო, თე დიხეფს ქჷდიხორესჷნ.<ref name="Römerzeit – Historisches Lexikon"/> [[ორდოიან შქა ოშწანურეფი|ორდოიან შქა ოშწანურეფს]], [[ალემანეფი|ალემანეფქ]] V ოშწანურაშო ბჟაეიოლ [[შვეიცარიაშ გაბარი|შვეიცარიაშ გაბარს]] ქჷდიხორეს, [[VIII ოშწანურა]]შ დათებუშო — [[ალპეფი|ალპეფიშ ლეხერეფს]]. ტერიტორია, ნამუთ მოგვიანეთ ლიხტენშტაინიშ ჯოხოთ იჸუაფუდჷ ჩინებულინ, [[ალემანია|ალემანიაშ]] ბჟაეიოლ კირდეს იდვალუაფუდჷ. [[VI ოშწანურა]]ს, ათე არანქ [[ფრანკეფიშ იმპერია|ფრანკეფიშ იმპერიაშ]] ნორთო გინირთჷ თიშ უკული, მუთ [[ხლოდვიგ I|ხლოდვიგ I]]-ქ [[504]] წანას [[ცულპიხი|ტოლბიაკწკჷმა]] ალემანეფს გიორჯგინჷნ.<ref name="Nationsencyclopedia">[http://www.nationsencyclopedia.com/Europe/Switzerland-HISTORY.html Switzerland history] Nationsencyclopedia.com. Retrieved 27 November 2009</ref><ref name="Nationsonline">[http://www.nationsonline.org/oneworld/History/Switzerland-history.htm History of Switzerland] Nationsonline.org. Retrieved 27 November 2009.</ref> ტერიტორია, ნამუქჷთ მოგვიანეთ ლიხტენშტაინიშ ჯოხოთ გინირთჷნ, ფრანკეფიშ ჰეგემონიაშ ([[მეროვინგეფი|მეროვინგეფიშ]] დო [[კაროლინგეფიშ იმპერია|კაროლინგეფიშ]] დინასტიეფი) თუდო სქიდუდჷ 843 წანაშახ, სოიშა [[ვერდენიშ აპიჯალა|ვერდენიშ აპიჯალაქ]] კაროლინგეფიშ იმპერია ვაგორთჷნ; თექ მოხვადჷ [[814]] წანას [[კარლოს დიდი|კარლოს დიდიშ]] ღურაშ უკული.<ref name = Early /> ტერიტორია, ნამუთ მოგვიანეთ ლიხტენშტაინო გინირთჷნ, [[ბჟაეიოლ ფრანკეფიშ ომაფე|ბჟაეიოლ ფრანკეფიშ ომაფეშ]] (East Francia) ნორთ რდჷ, მოგვიანეთ — მეხოლაფირო 1000 წანაშო, კჷნე აკიკათეს [[შქა ფრანკეფიშ ომაფე|შქა ფრანკეფიშ ომაფეწკჷმა]] [[საღორონთო რომიშ იმპერია|საღორონთო რომიშ იმპერიაშ]] აკოდგინალუას.<ref name = Early /> მეხოლაფირო [[1100]] წანაშა, თე არანს თარ ენა [[რეტორომანული ნინა|რეტორომანულ]] (Romansch) რდჷ; თეშ უკული, ტერიტორიას [[გერმანული ნინა|გერმანულ ნინაქ]] ქჷდიჭყუ მოდვალა. [[1300]] წანას, რეგიონს ქაკათჷ დო ქჷდიხორუ ხოლო ართ ალემანურ მახორობაქ — [[ვალზერეფი|ვალზერეფქ]], ნამუეფჷთ გოჭყაფათ [[ვალე (კანტონი)|ვალეშე]] (Valais) რდეს; მაღალგვალამ ოფუტე [[ტრიზენბერგი]] ამდღარშათ ეთმისქილიდუანს [[ვალზერულ გერმანულ ნინა|ვალზერულ დიალექტიშ]] მახასიათებელეფს.<ref>{{Cite book |last=Klieger |first=P. Christiaan |url=https://books.google.com/books?id=CrfwGa4aCwYC |title=The Microstates of Europe: Designer Nations in a Post-Modern World |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-7391-7427-2 |series=Anthropology, political science |location=Lanham, Maryland |publication-date=2012 |page=41 |chapter=Principality of Liechtenstein |date=29 November 2012 |quote=In 1300, the Walsers, a mountain-dwelling Alemannic speaking group from Valais in Switzerland, entered and inhabited the modern eastern Switzerland, Liechtenstein, and Vorarlberg, Austria. The mountain village of Triesenberg is a modern preserve of the Walser people and their dialect. |access-date=27 January 2021}}</ref> 1200 წანაშო, ალპური გაბარიშ ედომუშამ დომინიონეფს (დიხეფს) სავოიაშ, ცერინგენიშ, ჰაბსბურგიშ დო კიბურგიშ გვარიშეფი აკონტროლენდეს. შხვა რეგიონეფს იმპერიულ დუდიშულიშ სტატუსიქ მიაჩესჷნ, ნამუთ იმპერიას გვალაშ გინაულარეფშა ბონ კონტროლიშ მეშქაშობას არზენდჷ. მუჟანსჷთ 1264 წანას კიბურგიშ დინასტიაქ აკოცუნ, ჰაბსბურგეფქ, მაფა [[რუდოლფ I ჰაბსბურგი|რუდოლფ I]]-იშ (ნამუქჷთ 1273 წანას საღორონთო რომიშ იმპერატორო გინირთჷნ) ხემანჯღვერალათ, მუნეფიშ ტერიტორიეფს ბჟაეიოლ ალპურ გაბარშახ გუძინეს.<ref name = Nationsencyclopedia /> [[1396]] წანას, [[ვადუცი]]ქ, ნამუთ მოგვიანეთ ლიხტენშტაინიშ ობჟათე რეგიონო გინირთჷნ, იმპერიულ დუდიშულ სტატუს მიპალუ; თენა შანენდჷ თის, ნამჷ-და თინა ხვალე [[საღორონთო რომიშ იმპერია|საღორონთო რომიშ იმპერატორს]] დუთმოჸუნდჷნ.<ref name="Eccardt 2005 176">{{Cite book |last=Eccardt |first=Thomas |title=Secrets of the Seven Smallest States of Europe |url=https://archive.org/details/secretsofsevensm0000ecca |date=2005 |publisher=Hippocrene Books |isbn=978-0-7818-1032-6 |pages=[https://archive.org/details/secretsofsevensm0000ecca/page/176 176]}}</ref> ===დინასტიაშ გოჭყაფა=== საგვარო, ნამუშეთ ჯოხოდვალა ლიხტენშტაინი მოურსჷნ, გოჭყაფათ [[ვენა]]შ ობჟათეშე, [[თუდონი ავსტრია|თუდოლენ ავსტრიას]] მადვალუ [[ლიხტენშტაინიშ ჯიხაზურგა]]-შე რდჷ. თე ჯიხაზურგა თინეფ არძაშ უკულაშ [[1140]] წანაშე [[XIII ოშწანურა]]შა აპალჷდეს დო კჷნე [[1807]] წანაშე მოჸუნაფილ ასეშა. [[ლიხტენშტაინეფი|ლიხტენშტაინარეფქ]] დიხეფ ქიჸიდეს, თარო [[მორავია]]ს, თუდონ ავსტრიას, [[სილეზია]]ს დო [[შტირიაშ საჰერცოგო]]ს. რახანსუნ თე ტერიტორიეფ ფეოდალურ ოპალუეს ([[ფეოდი]]) რდჷ დო უმოს მაღალ რანგის ფეოდალეფს, გიშაკერზაფილო [[ჰაბსბურგეფი]]შ შხვადოშხვა შტოშ მინჯალას რდჷნ, კერზოთ, ლიხტენშტეინიშ დინასტიაქ ვეშალებუ იმპერიულ პარლამენტშა (საიმპერატორო დიეტშა) აბანიშ მოპალუაშო თარ მოთხირიშ რსულებაქ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ლიხტენშტეინიშ მუზმარენ თარ ჰაბსბურგეფიშ მუსხირენ გამაგეშ არხო ელმაჩამალო მოღალენდესჷნ, იმპერიულ ხვისტაშ ბონ კონტროლიშ გიმე მარენჯ ტერიტორიეფიშ უმუშო, თინეფს მორჩილ ხემანჭუაფა უღუდეს საღორონთო რომის იმპერიას. ათე სამანჯელით, ფანია ოცადუდჷ საღორონთო რომიშ იმპერიაშ იმპერატორშე ქიჸიდუკო თიცალ დიხეფი, ნამუეფჷთ მირჩქინუაფუდჷ მუჭოთ იმპერიულ დუდიშულაშ მოღვენჯი, ანუ ნამუეფჷთ შქამალ ფეოდალურ დოჸუნალობაშ უმუშო რდესჷნ. [[XVII ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, [[კარლ I ფონ ლიხტენშტაინი|კარლ I ლიხტენშტაინს]] საღორონთო რომიშ იმპერატორ [[მათე (სრი)|მათექ]] თავადიშ (Fürst) ტიტულ მეჩჷ, მუჟანსჷთ კარლქ პოლიტიკურ ბურჯაფის თიშ ხუჯ ქუდეკინჷნ.<ref name=":0">{{Cite web |last=Vaduz-Vienna |first=LIECHTENSTEIN The Princely Collections |title=Prince Karl I von Liechtenstein |url=https://www.liechtensteincollections.at/en/princes/prince-karl-i-von-liechtenstein |access-date=2025-04-19 |website=LIECHTENSTEIN. The Princely Collections, Vaduz–Vienna |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |title=17th century {{!}} Das Fürstenhaus von Liechtenstein |url=https://fuerstenhaus.li/en/die-biographien-aller-fuersten/17-century/ |access-date=2025-04-19 |language=en-US}}</ref> მოგვიანეთ, [[ჰანს-ადამ I|ჰანს-ადამ I]]-ს ნება ქიმეჩეს ჰოჰენემსეფშე ქიჸიდუკონ მორჩილ შელენბერგიშ ოპალუე ([[1699]] წანას) დო [[ვადუციშ საგრაფო]] ([[1712]] წანას). ათე მორჩილ ტერიტორიეფს ზუსტას თი პოლიტიკურ სტატუსი უღუდეს, მუთ ოხვილურ რდჷნ: იმპერატორიშ მოხ, თინეფს შხვა ნამთინე ფეოდალ უჟინაშ გამაგე (სიუზერენი) ვაჸუნდეს.<ref name=":0" /> === ლიხტენშტაინიშ სათარო === [[ფაილი:Herzogshut Liechtenstein (1).JPG|thumb|left|[[ლიხტენშტაინიშ ჰერცოგიშ ქუდი]]]] [[1719]] წანაშ 23 ღურთუთას,<ref name="creation">{{Cite web |title=History, creation of Liechtenstein |url=https://www.liechtenstein.li/en/country-and-people/history/creation-of-liechtenstein/ |access-date=1 April 2017 |website=liechtenstein.li |publisher=Liechtenstein Marketing |archive-date=10 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310053248/https://www.liechtenstein.li/en/country-and-people/history/creation-of-liechtenstein/ |url-status=dead }}</ref> თიშ უკული, მუთ დიხეფ ქიჸიდესჷნ, საღორონთო რომიშ იმპერატორ [[კარლ VI (სრი)|კარლ VI]]-ქ გიშაშქჷ ზოჯუა, ნამუშ ნძალათ ვადუც დო შელენბერგ აკოკათეს დო ახალო გოჭყაფილ ტერიტორიას ''რაიხსფურსტენტუმი''შ ({{lang-de|Reichsfürstentum}} — იმპერიულ სათარო) სტატუს ქიმეჩჷ. იმპერატორქ სათაროს ჯოხო „ლიხტენშტაინი“ მუშ „ართგურ მაინალეშ“, [[ანტონ ფლორიან ფონ ლიხტენშტაინი|ანტონ ფლორიან ლიხტენშტაინარიშ]] პატიოცემელო ქეგიოდჷ. ზუსტას თე თარიღშე, ლიხტენშტაინქ გინირთჷ [[საღორონთო რომიშ იმპერია]]შ სუვერენულ დო იმპერიულ დუდიშულაშ მოღვენ მაკათურ სახენწჷფოთ.<ref name="creation" /> [[XIX ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, ევროპას [[ნაპოლეონიშ ლჷმეფი|ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ]] შედეგო, საღორონთო რომიშ იმპერიაქ საფრანგეთიშ ფაქტობურ კონტროლიშ თუდო ქუმოხვადჷ; თეს წჷმი აწოჸუნდჷ, [[1805]] წანას, [[აუსტერლიციშ ლჷმა|აუსტერლიცწკჷმა]] [[ნაპოლეონ ბონაპარტი|ნაპოლეონიშით]] მორინელ მონკა მარცხი. [[1806]] წანას, იმპერატორ [[ფრანც II]]-ქ ხვისტაშე გეგნოდირთჷ დო [[საღორონთო რომიშ იმპერიაშ აკოცჷმა|საღორონთო რომიშ იმპერიაქ აკოცჷ]], ნამუშით 960 ხანერობაშ ფეოდალურ გამაგალაშ ხანაქ გეთუ. ნაპოლეონქ იმპერიაშ კაბეტ ნორთ [[რაინიშ რსხუ|რაინიშ რსხუთ]] (Confederation of the Rhine) გეგნოქიმინჷ. ათე პოლიტიკურ რესტრუქტურიზაციას ლიხტენშტაინშო ფართო შედეგეფ მაჸუნჷ: ისტორიულ იმპერიული, სამართლებურ დო პოლიტიკურ ინსტიტუტეფქ აკოცჷ. სახენწჷფოქ მიოტუ ირნერ ვალდვალუა ნამთინე ფეოდალ უჟინაშიშ წჷმი, ნამუთ თიშ ხურგეფიშ გალე რდჷნ.<ref name="creation" /> ათე მოლინეფი შედეგო, ლიხტენშტაინიშ თარქ მიოტუ ირინერ ვალდვალუა ნამთინე [[სიუზერენი|სიუზერენიშ]] წჷმი. [[1806]] წანაშ 25 კვირკვეშე, მუჟანსჷთ [[რაინიშ რსხუ]]ქ დირსხჷნ, ლიხტენშტაინიშ თარ თიშ მაკათური, ფაქტობურო — ვასალ რდჷ თიშ [[ჰეგემონი|ჰეგემონიშ]], ნამუსჷთ „პროტექტორიშ“ ტიტულ უღუდჷნ — საფრანგეთიშ იმპერატორ ნაპოლეონ I-იშ, 1813 წანაშ 19 გჷმათუთას, რსხუშ აკოცჷმაშა. მალას თეშ უკული, ლიხტენშტაინქ ქაკათჷ [[გერმანიაშ რსხუ|გერმანიაშ რსხუს]] (1815 წანაშ 20 მანგი — 1866 წანაშ 23 მარაშინათუთა), ნამუსჷთ [[ავსტრიაშ იმპერატორი]] დუდმახვენჯენდჷ. 1818 წანას, თარ [[იოჰან I ფონ ლიხტენშტაინი|იოჰან I]]-ქ ტერიტორიას გოხურგელ კონსტიტუცია ქიმეჩჷ. ზუსტას თე წანას, თარ [[ალოის II|ალოის II-ქ]] გინირთჷ ლიხტენშტაინეფიშ საგვაროშ პირველ მაკათურო, ნამუქჷთ ფეხი ქეგიოდჷ თინეფიშ ჯოხოშ მაღვენჯი სათაროშა. გეჸვენჯი ვიზიტიქ ხვალე 1842 წანას მოხვადჷ. 1866 წანას, [[გერმანიაშ რსხუ]] აკოცჷმაშ უკული, ლიხტენშტაინქ ედუმუშამო ზოხორინელო გინირთჷ.<ref name="independent">{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/archives/2021/countries/liechtenstein/|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008074740/https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/archives/2021/countries/liechtenstein|url-status=dead|archive-date=8 October 2022|title=Liechtenstein - The World Factbook|website=www.cia.gov|access-date=November 12, 2025}}</ref> ლიხტენშტაინიშ არმიაქ ფინანსურ სამანჯელიშ გეშა<ref name=":9" /> [[1868]] წანაშ ფურთუთას გაუქვუ.<ref name=":10" /> [[XIX ოშწანურა]]ს ორხველჷ გეჸვენჯ მოლინეფი: * 1872 წანა: შვეიცარიას დო ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერიას შქას [[ფელდკირხ-ბუქსიშ რკინაშშარა|რკინაშარაშ ღოზიქ]] იჸუ გოჸუნაფილქ, ნამუქჷთ ლიხტენშტაინიშ ტერიტორიაშა გიშართჷ. თეთ ქიანაქ ევროპაშ სატრანსპორტო სისტემას ქაკათჷ. * 1884 წანა: თარ [[იოჰან II ფონ ლიხტენშტაინი|იოჰან II]]-ქ ავსტრიალ არისტოკრატ [[კარლ ფონ ინ დერ მაური]] ლიხტენშტაინიშ გუბერნატორო (Landesverweser — თარობაშ მადუდეთ) ქჷდარინუ. თინა ქიანაშ ისტორიას ართ-ართ არძაშე გაულამ პოლიტიკურ ფიგურა რდჷ. * 1886 წანა: წყარმალუ რაინს შვეიცარიაშა გჷნალი ჟირ ახალ ხინჯ გოდგეს, ნამუქჷთ მეძობელ ქიანაწკჷმა ვაჭრუა დო ურთიართობა გალექინჷ. ===XX დო XXI ოშწანურეფი=== [[აართა მოსოფელიშ ლჷმა|პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ]]შ დათებუშო, ლიხტენშტაინი მეჭედელო რდჷ მერსხილ დიო [[ავსტრიაშ იმპერია]]წკჷმა დო უკული — [[ავსტრია-უნგრეთი|ავსტრია-უნგრეთწკჷმა]]; გამაგე თარეფი მუნეფიშ სიდინდრეს კჷნე ჰაბსბურგეფიშ ტერიტორიეფს მადვალუ მუმალონეფშე ღებულენდეს დო ქაინახანს ვენას, მუნეფიშ ჟირ დოხორეს მანჯენდეს. პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, ქიანა ოფიციალურო ნეიტრალურ რდჷ, მარა მეძობელეფშა რდჷ დოჸუნელი; კანკალეეფი, სამანგათ, მუჭოთ რდჷ [[მაფასქირ ჰენრიხ ფონ ლიხტენშტაინი]], ავსტრია-უნგრეთიშ ოურდუმე სტრუქტურეფს მოღალენდჷ. ლჷმაშ მოღალუ ეკონომიკურ კატასტროფაქ აძვილჷ ქიანა, ნამჷ-და მეძობელ [[შვეიცარია]]წკჷმა [[ლიხტენშტაინ-შვეიცარიაშ ურთიართობეფი|საბაჟო დო ფარაშურ რსხუ]] გუფორმებუდკონ.<ref name="Marxer"/> თეწკჷმა ართო, ლჷმაშ ბორჯიშ ეკონომიკურ გაჭირებათ გჷმოჭანაფილ ხალხიშ გაჟღამებაქ 1918 წანას [[ლიხტენშტაინიშ პუტჩი (1918)|გერგობათუთაშ პუტჩ]] გიმიჭანჷ; ათე პროცესიქ 1921 წანას ახალი, [[კონსტიტუციური მონარქია]]შა გერსხუაფილ [[ლიხტენშტაინიშ კონსტიტუცია|კონსტიტუციაშ]] მეღება მუღჷ ქიანას.<ref name=":02"/><ref name=":1"/> [[1929]] წანას, 75 წანერ თარ [[ფრანც I ფონ ლიხტენშტაინი|ფრანც I]]-ქ ხვისტაშა გეშართჷ. თიქ თიწკჷმა ალმასქუთ ქეკიხუნჷ ელისაბედ ფონ გუტმანი, დინდარ ოსურ ვენაშე, ნამუშ მუმა მორავიალ ურია ბიზნესმენ რდჷ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ლიხტენშტაინს ოფიციალურ ნაცისტურ პარტია ვაუღუდჷნ, ნაცისტურ სიმპათიაშ ყარაფეფქ „ერუანულ რსხუშ“ (National Union) პარტიაშ დინოხოლე გეგმორჩქინდჷ. [[გერმანიაშ ერუანულ ყარაფ ლიხტენშტაინს|აბანობურ ლიხტენშტაინარ ნაცისტეფქ]] ელისაბედ ფონ გუტმანი მუნეფიშ ურიულ „პრობლემათ“ მირჩქინეს.<ref>{{Cite magazine |date=11 April 1938 |დუდჯოხო=Liechtenstein: Nazi Pressure? |magazine=Time |location=New York |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,759431,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070309222117/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,759431,00.html |url-status=dead |archive-date=9 March 2007 |access-date=26 May 2010}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 April 1938 |title=NAZIS IN CABINET IN LIECHTENSTEIN; Prince Franz Joseph, the New Ruler, Names Them Though Pledging Independence HITLER MOVEMENT GAINS Its Growing Strength Was One Reason for Abdication of Franz 1, Old Sovereign |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1938/04/01/archives/nazis-in-cabinet-in-liechtenstein-prince-franz-joseph-the-new-ruler.html |access-date=16 May 2023}}</ref> პრო-ნაცისტურ აგიტაცია ლიხტენშტაინს ედომუშამ 1930-იან წანეფს იგჷნძორებუდჷ. 1938 წანაშ მელახის, [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურ გერმანიაშით]] [[ანშლუსი|ავსტრიაშ ანექსია]]შე ხათეშე, თარ ფრანციქ რეგენტო მუშ 31 წანერ ჯიმაშ მოთა დო მონძე, [[ფრანც იოზეფ II]], ქჷდარინუ. მუშ ჯიმაშ მოთაშ რეგენტო დორინაფაშ უკული, ფრანციქ [[ვალტიცე|ფელდსბერგშა]] ([[ჩეხოსლოვაკია]]) გეგნორთჷ დო 25 კვირკვეს, მუშ ფანიაშ ართ-ართ ჯიხაზურგას, ფელდსბერგიშ დოხორეს დოღურჷ; ფრანც იოზეფიქ თინა ოფიციალურო დოთირუ მუჭოთ ლიხტენშტაინიშ თარი.<ref name="franz life"/> <ref name="Daily News"/> <ref name="Kenosha News"/> 1939 წანაშ მელახის, მუჟანსჷთ [[ფრანც იოზეფ II]] ოფიციალურ ვიზიტით [[ბერლინი|ბერლინს]] რდჷნ, [[ლიხტენშტაინიშ პუტჩი (1939)|სახენწჷფო მინორთაშ (პუტჩიშ) ცადებაქ]] მოხვადჷ.<ref name="NYT 1939">{{Cite news |date=27 April 1939 |title=Liechtenstein Jails Nazi For Attempt at Uprising |work=The New York Times |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1939/04/27/91573866.html |access-date=18 May 2023}}</ref><ref name="Inst 2019">{{Cite web |date=27 March 2019 |title=Prince Franz Josef II visits Adolf Hitler in Berlin |url=https://www.liechtenstein-institut.li/news/furst-franz-josef-ii-besucht-adolf-hitler-berlin |access-date=17 May 2023 |website=Liechtenstein-Institut |language=de}}</ref> [[ფაილი:Franz I Portrait.jpg|thumb|231x231px|[[ფრანც I ფონ ლიხტენშტაინი]] გამაგენდჷ 1929-1938 წანეფს]] [[ფაილი:Fürst Franz Josef II..jpg|thumb|223x223px|[[ფრანც იოზეფ II]] გამაგენდჷ 1938-1989 წანეფს]] [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა|მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ]] ბორჯის, ლიხტენშტაინ ოფიციალურო ნეიტრალურ ქიანათ სქიდუდჷ დო მოხვარაშ დო ხემანჯღვერალაშო უახოლაშ შვეიცარიას მეთმიოჯინედჷ; თე ბორჯის, დინასტიურ დიხეფშე დო ოპალუეფშე ([[ბოჰემია]], [[მორავია]] დო [[სილეზია]]) ფანიაშ განძეულ ლიხტენშტაინშა გეგნიღის ოთხილარო. „[[ოპერაცია ტანენბაუმი]]“ (Operation Tannenbaum), ნაცისტეფიშ გეგმა შვეიცარიაშ ეიოჭოფალო, ლიხტენშტაინსჷთ ითოლწონენდჷ; ნაცისტურ „პანგერმანული“ სისმარი, ნამუთ რეიხის არძა გერმანულენინამ მახორობაშ აკოკათუას შანენდჷნ, ლიხტენშტაინსჷთ მიარზენდჷ. მარა 1944 წანას, ნაცისტეფქ თე გეგმაშ მანჯებაშენ ვარია თქუეს მორსხუეეფიშ საფრანგეთშა მიშაჭკირუაშ (ნორმანდიაშ დესანტიშ) უკული დო ლიხტენშტაინქ ნაცისტურ ოკუპაციას გინასქიდჷ. კონფლიქტიშ დათებუს, [[ჩეხოსლოვაკიაშ მასუმა რესპუბლიკა|ჩეხოსლოვაკიაქ]] დო [[პოლონეთიშ ერუანულ ართობაშ ობორჯე თარობა|პოლონეთიქ]], ნამუეფჷთ თიწკჷმა ოცადუდეს თი ოპალუეფიშ ხეშა ეშაჸოთამას, ნამუეფსჷთ გერმანულ დორხველუათ მირჩქინანდესჷნ, ლიხტენშტაინიშ დინასტიაშ არძა ქონებაშ გილანწყუმა იქუეს თე სუმ რეგიონს.<ref name="Prince Franz Josef II Collection"/> ათე გილანწყუმილჷ ოპალუეფ (ნამუთ ამდღარშათ რე [[ლიხტენშტაინიშ გალენურ ურთიართობეფი#ერეფოშქაშე ნირზი ჩეხოსლოვაკიაწკჷმა, ჩეხეთიშ რესპუბლიკაწკჷმა დო სლოვაკეთწკჷმა|თეხანურ სამართლებურ ნირზიშ]] მეკონ [[გოეროშ ერეფოშქაშე სასამართალო|კანონიერებაშ ერეფოშქაშე სასამართოს]]), იკათუანდჷ 1600 კმ²-შე უმოს ოფუტეშ მეურნობაშ დო ტყაშ დიხას (არძაშე უმოსო ჩინებულ რე იუნესკოშ ერკებულშა მიშაღალირ [[ლედნიცე-ვალტიცეშ კულტურულ ლანდშაფტი]]), თაშნეშე ფანიაშ მუსხირენ ჯიხაზურგას დო დოხორეს. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებუშ უკული, ლიხტენშტაინ მონკა ფინანსურ დგომარობას რდჷ. ლიხტენშტაინეფ შხირას ფანიაშ ხანტურულ განძეულს გიმოჩანდჷ, თინეფს შქას [[ლეონარდო და ვინჩი|ლეონარდო და ვინჩიშ]] პორტრეტის — „[[ჯინევრა დე ბენჩი]]“ (Ginevra de' Benci), ნამუთ 1967 წანას ააშ-იშ [[ხელუანობაშ ერუანულ გალერეა|ხელუანობაშ ერუანულ გალერეაქ]] 5 მილიონ ააშ დოლარშა (ამდღარ კურსით მეხოლაფირო $45 მილიონი) ქიჸიდჷ;<ref>{{Cite book |last=Congress |first=United States |url=https://books.google.com/books?id=qT04AQAAMAAJ&dq=Ginevra+de%27+Benci++liechtenstein+5+million&pg=PA791 |title=Congressional Record: Proceedings and Debates of the ... Congress |date=1967 |publisher=U.S. Government Printing Office |language=en}}</ref> თი ბორჯიშო თენა ნახანტაშა გინოგადაფილი რეკორდული ფასი რდჷ.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=q0dNAAAAYAAJ&q=Ginevra+de'+Benci++liechtenstein+5+million |title=Guinness Book of World Records |date=1972 |publisher=Sterling Publishing Company |language=en}}</ref> [[რგილი ლჷმა]]-შ განწხანობას, ლიხტენშტაინიშ მენოღალეეფს აკრძალული აფუდეს [[ჩეხოსლოვაკია]]-შა მიშულა. დიპლომატიური კონფლიქტიქ, ნამუთ ოდონას (სადავო) მადვალუ ლჷმაშ შემდგომი [[ბენეშიშ დეკრეტეფი]]-შ მუკი-მუკი მიშჷნ, შედეგო მუღჷ თინა, ნამდა ლიხტენშტაინს ოგალე ურთიართობეფი ვაუღუდჷ [[ჩეხეთიშ რესპუბლიკა]]-წკჷმა ვარდა [[სლოვაკეთი]]-წკჷმა. [[რგილი ლჷმა]]შ განწეხანს, ლიხტენშტაინიშ მენოღალეეფს ვეშულებუდეს [[ჩეხოსლოვაკია]]შა მიშულა. ლჷმაშუკულიან ოდებელ [[ბენეშიშ დეკრეტეფი]]შ მუკი-მუკი წჷმოჭყაფილ დიპლომატიურ კონფლიქტიქ გჷმიჭანუ თინა, ნამჷ-და ლიხტენშტეინს ვაუღუდჷ ერეფოშქაშე ურთიართობეფ ჩეხეთიშ რესპუბლიკა დო სლოვაკეთწკჷმა. დიპლომატიურ ურთიართობეფ ლიხტენშტაინს დო ჩეხეთიშ რესპუბლიკას შქას 2009 წანაშ 13 კვირკვეს გიჭყჷ,<ref>{{Cite web |date=13 July 2009 |title=Liechtenstein and the Czech Republic establish diplomatic relations |url=http://88.82.102.51/fileadmin/_pm.liechtenstein.li/en/090713_PM_Beziehungen_CzFl_en.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511222932/http://88.82.102.51/fileadmin/_pm.liechtenstein.li/en/090713_PM_Beziehungen_CzFl_en.pdf |archive-date=11 May 2011 |access-date=6 August 2009 |publisher=Government Spokesperson's Office, the Principality of Liechtenstein}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 July 2009 |title=Navázání diplomatických styků České republiky s Knížectvím Lichtenštejnsko |trans-title=Establishment of diplomatic relations with the Czech Republic and the Principality of Liechtenstein |url=https://www.mzv.cz/jnp/cz/udalosti_a_media/prohlaseni_a_stanoviska/archiv_prohlaseni_a_stanovisek/archiv_2009/x2009_07_13_lilchtejnstejnsko_navazani_diplomatickych_vztahu.html |access-date=28 October 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of the Czech Republic |language=cs}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 July 2009 |title=MINA Breaking News – Decades later, Liechtenstein and Czechs establish diplomatic ties |url=http://macedoniaonline.eu/content/view/7526/1/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091121070018/http://macedoniaonline.eu/content/view/7526/1 |archive-date=21 November 2009 |access-date=6 June 2010 |publisher=Macedoniaonline.eu}}</ref> სლოვაკეთიწკჷმა — 2009 წანაშ 9 ქირსეთუთას.<ref>{{Cite web |date=9 December 2009 |title=Liechtenstein and the Slovak Republic establish diplomatic relations |url=http://88.82.102.51/fileadmin/_pm.liechtenstein.li/en/091209_Beziehungen_SKFL_en.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511222920/http://88.82.102.51/fileadmin/_pm.liechtenstein.li/en/091209_Beziehungen_SKFL_en.pdf |archive-date=11 May 2011 |access-date=22 December 2009 |publisher=Government Spokesperson's Office, the Principality of Liechtenstein}}</ref> 1990 წანაშ 20 ეკენიას, ლიხტენშტაინქ ქაკათჷ [[გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაცია|გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაციას]] (გოერო), მუჭოთ 160-ა მაკათურ სახენწჷფონ. მუჭოთ [[გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაციაშ გენერალური ასამბლეა|გოეროშ გენერალურ ასამბლეაშ]] მაკათური, ათე ჯუკუ სახენწჷფო რე ართ-ართ თი უჭიჭაშობეფშე, ნამუეფჷთ ვარსულენს შანულამ როლს [[გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაციაშ სპეციალიზებულ სააგენტოეფიშ ერკებული|გაეროშ სპეციალიზებულ სააგენტოეფს]]. [[ლიხტენშტაინიშ კონსტიტუცია]]ქ [[ლიხტენშტაინიშ საკონსტიტუციო რეფერენდუმი (2003)|2003 წანაშ მელახის დითირჷ]], ნამუშით მონარქის გოძინელ ხემანჭუაფაქ ქემიაჩჷ.<ref name="absolute">{{Cite news |date=8 March 2017 |title=Liechtenstein profile - Overview |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17535108 |access-date=2023-09-03}}</ref> 2004 წანას, თარ [[ჰანს-ადამ II]]-ქ ირდღარ სათარობო მოვალეობეფ მუშ უნჩაშ სქუას, [[ალოიზი (ლიხტენშტაინიშ მონძე მაფასკირი)|მონძე თარ ალოიზის]], მუჭოთ [[რეგენტი|რეგენტის]] თეშ გეგნოჩჷ; ზუსტას თეშ ქიმინჷ მუამუშიქჷთ 1984 წანას თიშო, ნამჷდა თარიშ პოსტიშო გუხაზირებუდჷკონ.<ref>{{Cite web |title=IFES Election Guide {{!}} Elections: Liechtenstein Parliamentary Mar 11 2005 |url=https://www.electionguide.org/elections/id/1407/ |access-date=2023-12-13 |website=www.electionguide.org}}</ref> 2005 წანას, თარობაშ დავალებათ მანჯებულ გონაკვარუაქ ქაძირჷ, ნამჷ-და ურია ჭკორ მუშეფ [[შტრასჰოფ-ან-დერ-ნორდბანი|შტრასჰოფიშ]] [[საკონცენტრაციო კარე|საკონცენტრაციო კარეშეშე]], ნამუეფსჷთ [[შუცშტაფელი|SS]]-იქ უნარღელჸუენდჷნ, მუშენდეს ავსტრიას მადვალუ თი ოპალუეფს, ნამუეფჷთ ლიხტენშტაინიშ თარიშ ფანიას ორხველუდჷნ.<ref>{{Cite news |date=14 April 2005 |title=Nazi crimes taint Liechtenstein |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4443809.stm |access-date=3 August 2017}}</ref> ანგარის მეწურაფილ რდჷ, ნამჷ-და თიშ უმკუჯინალო მუთუნნერ ნტკიცება ვარდჷ ნაძირეფუ თიშ, ნამჷ-და თარიშ ფანიას ინფორმაცია უღუდჷ ჭკორულ ხანდაშ გჷმორინაფაშ გეშან, გამამინჯალა იშენით თე ფანიას გეძუდჷ.<ref>{{cite web |date=14 April 2005 |title=Nazi Camp Labor Used in Liechtenstein |url=https://www.dw.com/en/nazi-camp-labor-used-in-liechtenstein/a-1552304 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113070110/https://www.dw.com/en/nazi-camp-labor-used-in-liechtenstein/a-1552304 |archive-date=13 January 2018 |website=[[Deutsche Welle]]}}</ref> 2025 წანაშ პირელს, ლიხტენშტაინქ მუშ პირველ ოსურ პრემიერ-მინისტრი, [[ბრიგიტა ჰაასი]], გეგშაგორჷ. == გეოგრაფია == {{თარი|ლიხტენშტაინიშ გეოგრაფია}} [[ფაილი:Liechtenstein topographic map-de.png|thumb|upright=1.4|ლიხტენშტაინიშ ტოპოგრაფიულ რუკა გერმანულ ნინაშა]] [[ფაილი:Rhein bei Balzers - Blick auf Gonzen.JPG|thumb|left|[[ალპურ რაინი]]შ ხურგი ლიხტენშტაინ დო შვეიცარიაშ შქას (მიოჯინ [[შვეიცარიაშ ალპეფი|შვეიცარიაშ ლაპეფშე]])]] ლიხტენშტაინიშ სათარო სუვერენულ ქიანა რე. იდვალუაფუ [[ავსტრია]] დო [[შვეიცარია]]შ ოშქაშეთ, წყარმალუ [[რაინი|რაინპიჯის]]. ლიხტენშტაინიშ ნანანოღა რე ვადუცი, უკაბეტაშ ნოღა — შაანი. ქიანას ვა უღჷ ზუღაშა გჷშალი, თეწკჷმა, ლიხტენშტაინი მოსოფელიშ თი ჟირ ქიანაშე ართ-ართ რე, ნამუეფსჷთ ვაუხურგანა ნამთინ [[ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფოეფი|ზუღაშ კარშა გიშალიშ მოღვენ ქიანან]] (მაჟირა რე [[უზბეკეთი]]). ლიხტენშტაინ ჯუკუ სახენწჷფო რე დო თიშ ფართობ რე 160,48 კვ. კმ. სანძღოეფიშ სიგჷნძა რე 76,6 კმ. ტერიტორიაშა მიშმურს მუჭოთ რზენი, თეშ - ალპეფი. არძაშე უმაღალაშ გვალა რე [[გრაუშპიცი]] — 2599 მ. ქიანას რე ჟირ წყარმალუ — რაინი დო [[ზამინა]]. ქიანაშ მაქსიმალურ სიგჷნძა რე 24,56 კმ, სიგანა — 12,36 კმ. ქიანას რე ხვალე ართ ტობა ''გამპრინერ ზეელე'' ([[გერმანული ნინა|გერმ]]. das Gampriner Seele), ნამუქუთ 1927 წანას წყარმალუ რაინიშ მოძინაშ უკულ გორჩქინდჷ. == სახენწჷფო == ლიხტენშტაინს კონსტიტუციური მონარქია რე, მუთ გერსხუაფილი რე დემოკრატიულ პარლამენტიშა. ოფიციალური ნინა რე [[გერმანული ნინა|გერმანული]], ვალუტა — შვეიცარიული ფრანკი. 1989 წანაშე სახენწჷფოშ მადუდე რე პატჷნი Hans Adam II. სახენწჷფო საქვარეფს 2004 წანაშე დუდენს მონძე პრინცი Alois von und zu Liechtenstein. კანონიშდუმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი ''ლიხტენშტაინიშ ლანდტაგი'', აკმოდირთუ 25 მაკათურშე, ნამუსჷთ გიშმაგორუნს კათა 4 წანაშე ართშა. სასამართო ხეშუულობას რე 5 მოსამართე. 1868 წანაშე ქიანას ვა ჸუნს ჯარი. ქიანაშ დინოხოლენჲ უშქურანჯალას პოლიცია თხილანს. ლიხტენშტაინიშ საელჩო რე [[ვენა]]ს, [[ბერნი|ბერნის]], [[ბერლინი|ბერლინს]], [[ბრიუსელი|ბრიუსელს]], [[სტრასბურგი|სტრასბურგის]], [[ვაშინგტონი|ვაშინგტონს]] დო [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკის]] (გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაცია). ადმინისტრაციულო ირთუ 2 ისტორიულ რეგიონო — ობერლანდი (ცენტრი ვადუცი) დო უნტერლანდი (ცენტრი შელენბერგი). თეშ მოხ, ქიანა 11 ოეპისკოპოსეთ ირთუ. == დემოგრაფია == ქიანას ოხორანს 35,365 კოჩი. რელიგია რე [[კათოლიციზმი]], ნანანოღა — [[ვადუცი]]. == ეკონომიკა == ლიხტენშტაინიშ ჭიჭე ფართობიშ დო ღარჷბი რესურსეფიშ უმკუჯინუო, ეკონომიკაშ დონე გვალო მაღალი რე. ქიანას მახორუეფიშე უმოსი კომპანიეფი რე. ქიანას ირ წანას 1.786 მილიარდი ააშ დოლარიშ ღირებაშ პროდუქცია იწარმებუ დო ოშქაშეთ 25 000 დოლარი მოურს ართ შურ მახორუშე. ინდუსტრიულ სექტორს ჩინებული ფირმეფი რე Hilti (ობურღალი ტექნიკა); Ivoclar Vivadent (სტომატოლოგიური ტექნიკა); Hoval (გოტჷბაფაშ დო ვენტილაციაშ სისტემეფი); Ospelt-Gruppe დო Halicona (ოჭკომალი პროდუქტეფი); Neutrik (ელექტროტექნიკა). == მონძალა == * ოფოსტე მარკეფიშ მუზეუმი, ოთარეშ ჯიხაზურგა (XVI ოშწ.). * XIV ოშწანურაშ ოხვამე. ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.liechtenstein.li/index.php?id=54&L=1 The Principality of Liechtenstein] * [http://www.fuerstenhaus.li/en/ The Princely House of Liechtenstein] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190816193920/https://www.fuerstenhaus.li/en/ |date=2019-08-16 }} * [http://www.as.llv.li/ Statistics Liechtenstein] გერმანულო * [http://www.landtag.li/default.aspx?auswahl=1&id=390 Parliament] * [http://www.tourismus.li/en/welcome.cfm Tourism Liechtenstein] * [http://www.kunstmuseum.li/ National Art Museum of Liechtenstein] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201218142332/http://www.kunstmuseum.li/ |date=2020-12-18 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ლიხტენშტაინი]] 0q9f4wacel4kdyu8kvfdxh26booclge 0 3770 252078 248544 2026-08-13T01:17:52Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252078 wikitext text/x-wiki '''იტალიური ნინა''' (italiano, lingua italiana) — [[იტალიარეფი]]შ დო [[იტალო-შვეიცარალეფი]]შ ნინა, ორხველჷ [[ინდოევროპული ნინეფი|ინდოევროპული ფანიაშ]] [[რომანული ნინეფი|რომანულ ნინეფს]].<ref>[[#simone2010|Simone 2010]]</ref> == ზოგადი ჩინებეფი == * '''მორაგადეეფიშ მუდანობა:''' 60 მილიონი. * '''ნინაშ კოდი:''' it. * '''ჯოხოდვალა:''' it - Italiano; en - Italian; eo - Itala. * '''ჭარალუა:''' [[ლათინური ჭარალუა|ლათინური]]. ოლიტერატურე იტალიური ნინა გერსხუაფილი რე ტოსკანური დიალექტიშ ფლორენციულ კილოკავშა. ისტორიულო იტალიური მაართა ნინა რე ევროპას. მაართა ჭარილობითი მუნიშეფი ორხველჷ X ოშწანურას. ლიტერატურული ნინაშ ფორმირაფას დიდი როლი ილაჸაფეს დანტექ, ბოკაჩოქ დო პეტრარკაქ. იტალიური ნინაშ მოხ ლიტერატურა გიშმურს ზოხოურ დიალექტეფშა ხოლო.<ref>[[#berloco2018|Berloco 2018]]</ref> == სტატუსი == [[ფაილი:Linguistic_map_of_Italy.png|200px|thumb|right|იტალიური ნინეფი]] '''ოფიციალური ნინა: ''' * [[ევროპაშ რსხუ]] * [[ვატიკანი]] * [[იტალია]] * [[სან-მარინო]] * [[შვეიცარია]] - ფრანგულწკჷმა, გერმანულწკჷმა დო რეტო-რომანულწკჷმა ართო. ** [[ტიჩინო]] ** [[გრაუბუნდენი]] - გერმანულწკჷმა დო რეტო-რომანულწკჷმა ართო. '''გოფაჩუაშ არანი''': * [[იტალია]] * [[შვეიცარია]] * [[სან-მარინო]] * [[ვატიკანი]] * [[ააშ]] * [[გერმანია]] * [[არგენტინა]] * [[საფრანგეთი]] * [[ბელგია]] * [[ეთიოპია]] * [[სომალი]] * [[ლიბია]] * [[მალტა]] == გრამატიკა == == ლექსიკა == '''ფრაზეფი დო სიტყვეფი:''' * გომორძგუა - Buon giorno; Salve * ბედინერი ორდას თქვანი მოზოჯუა - Benvenuto; Benvenuti * მარდი - Grazie * ქო/ვარ - Si / No * რთხინქ (გეთაყვა) - Per favore; Per piacere; Prego * ჯგირო ორდა - Arrivederci; Ciao '''რიცხუეფი:''' * 1 - uno, 2 - due, 3 - tre, 4 - quattro, 5 - cinque, 6 - sei, 7 - sette, 8 - otto, 9 - nove, 10 - dieci == ლიტერატურა == * {{cite book|last=Berloco |first=Fabrizio |year=2018 |title=The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition |publisher=Lengu |ISBN=9788894034813 |url=https://books.google.ge/books?id=DYynDwAAQBAJ&pg=PA3#v=onepage&q&f=false |ref=berloco2018}} * {{cite book|last=Palermo |first=Massimo |year=2015 |title=Linguistica italiana |url=https://archive.org/details/linguisticaitali0000pale |publisher=Il Mulino |ISBN=9788815258847 |ref=palermo2015}} * {{cite book|last=Simone |first=Raffaele |year=2010 |title=Enciclopedia dell'italiano |publisher=Treccani |ISBN= |ref=simone2010}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [[:wikt:Appendix:Italian Swadesh list|Swadesh list in English and Italian]] * [[:wikiquote:Italian proverbs|Italian proverbs]] * [http://www.dizionario.rai.it The online edition (2007) of the ''Dizionario d'ortografia e di pronunzia'' (''DOP''), a pronouncing dictionary of standard Italian], ''[[RAI]]'' * "[http://www.bbc.co.uk/languages/italian/ Learn Italian]," ''[[BBC]]'' * [http://www.fsi-language-courses.org/Content.php?page=Italian USA Foreign Service Institute Italian basic course] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320133910/http://www.fsi-language-courses.org/Content.php?page=Italian |date=2012-03-20 }} {{ევრორსხუშ ნინეფი‎}} [[კატეგორია:იტალიური ნინა]] [[კატეგორია:რომანული ნინეფი]] [[კატეგორია:იტალიაშ ნინეფი]] [[კატეგორია:შვეიცარიაშ ნინეფი]] net1gte2liczzx0fal1gpo1uuunmr6c 0 3872 251996 244857 2026-08-12T22:38:12Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 251996 wikitext text/x-wiki {|border="1" cellpadding="2" cellspacing="1" align="right" style="margin: 2px 2px 2px 1em;" |----- ! colspan="2" bgcolor=#FF0000 |[[ფაილი:Flag of Turkey.svg|25px|left]] <font size="+1" color=white>ადანა</font> |----- ! colspan="2" bgcolor=#FBBBB9| <font size="+0" color=black>ადანაშ პროვინციაშ <br />ორენი [[თურქეთი|თურქეთის]]</font> |----- | colspan="2" align="center" | [[ფაილი:Adana districts.png|300px]] |----- ! colspan="2" bgcolor=#FBBBB9 | ინფორმაცია |----- |[[თურქეთიშ რეგიონეფი|რეგიონი]]|| [[სქირონაშქა ზუღაშ რეგიონი|სქირონაშქა <br /> ზუღაშ რეგიონი]] |----- | [[ფართობი]]: || 14030 (კმ²) |----- | [[მახორობა]]: || 1,983,188 (2007) |----- | [[მახორობაშ მეჭედალა]]: || 141,4 (ად/კმ²) |----- |ოავტომობილე ნომერეფი: || 01 |----- | ოტელეფონე კოდი|| 0322 |----- | ოფიციალური <br />ვებ-ხასჷლა ||[http://www.adana.gov.tr ოფიციალური საიტი] |----- | ტაროსიშ პროგნოზი || [http://turkeyforecast.com/weather/adana თურქეთიშ<br /> პროგნოზეფიშ საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306141253/http://www.turkeyforecast.com/weather/adana/ |date=2009-03-06 }} |----- |} '''ადანა''' – პროვინცია (ილი) ობჟათე [[თურქეთი|თურქეთის]], ადმინისტრაციული ცენტრი – [[ნოღა]] [[ადანა (ნოღა)|ადანა]]. ფორუნს 13 რაიონს. პროვინციაქ დირცხუ ისტორიული ოლქიშ [[კილიკია|კილიკიაშ]] ტერიტორიას. == გეოგრაფია == პროვინციას ობჟათეშე უხურგანს [[სქირონაშქა ზუღა]], თაშნეშე უხურგანს [[ჰათაი (პროვინცია)|ჰათაიშ]], [[ოსმანიე (პროვინცია)|ოსმანიეშ]], [[ქაჰრამანმარაში (პროვინცია)|ქაჰრამანმარაშიშ]], [[ნიგდე (პროვინცია)|ნიგდეშ]], [[კაისერი (პროვინცია)|კაისერიშ]] დო [[მერსინი (პროვინცია)|მერსინიშ]] პროვინციეფი. == მახორობა == მახორობა 1,983,188 ადამიერი ([[2007]]), უდიდაში ნოღეფიე:[[ადანა (ნოღა)|ადანა]] დო [[ჯეიჰანი]]. == ეკონომიკა == რეგიონს გიშმურს დო [[ჯეიჰანი|ჯეიჰანს]] ითებუ [[ბაქო]]-[[ქართი]]-ჯეიჰანიშ ნავთობოლუ. == ქოძირით თაშნეშე == * [[თურქეთიშ პროვინციეფი]] * [[თურქეთიშ რეგიონეფი]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.adana.gov.tr/?dil=en Adana Governorship] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230831232006/http://www.adana.gov.tr/?dil=en |date=2023-08-31 }} * [http://www.adana.bel.tr/?dil=en Adana Metropolitan Municipality] * [http://www.pbase.com/dosseman/adana Pictures of the capital of this province] * [http://www.adanaburada.net Adana Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190206075430/http://www.adanaburada.net/ |date=2019-02-06 }} * [http://www.adanacafe.net Adana News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090712015043/http://www.adanacafe.net/ |date=2009-07-12 }} {{მერკე}} {{თურქეთიშ პროვინციეფი}} [[კატეგორია:თურქეთიშ პროვინციეფი]] o6te9h9rmazdoqzp9mfh3u30eqiyyiu 0 4093 252115 226853 2026-08-13T01:44:30Z InternetArchiveBot 15194 Add 7 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252115 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ეთნიკური ბუნა |ბუნა = სომეხეფი<br>{{lang-hy|Հայեր }} |მახორობა = {{აბრ|მეხ.|მეხოლადირო}} '''8 მილიონშე'''<ref>Different sources: * {{Cite book|author1=Dennis J.D. Sandole|title=Peace and Security in the Postmodern World: The OSCE and Conflict Resolution|url=https://archive.org/details/peacesecurityinp0000denn|date=24 January 2007|publisher=Routledge|isbn=9781134145713|page=[https://archive.org/details/peacesecurityinp0000denn/page/182 182]|quote=The nearly 3 million Armenians in Armenia (and 3–4&nbsp;million in the Armenian Diaspora worldwide) 'perceive' the nearly 8&nbsp;million Azerbaijanis in Azerbaijan as 'Turks.'}} * {{Cite book|editor1-last=McGoldrick|editor1-first=Monica|editor2-last=Giordano|editor2-first=Joe|editor3-last=Garcia-Preto|editor3-first=Nydia|title=Ethnicity and Family Therapy, Third Edition|date=18 August 2005 |publisher=Guilford Press|isbn=9781606237946|page=439|edition=3|quote=The impact of such a horror on a group who presently number approximately 6 million, worldwide, is incalculable.}} * {{Cite book|first1=Gevorg|last1=Sargsyan|first2=Ani|last2=Balabanyan|first3=Denzel|last3=Hankinson |title=From Crisis to Stability in the Armenian Power Sector: Lessons Learned from Armenia's Energy Reform Experience|date=2006|publisher=World Bank Publications|isbn=9780821365908|page=18|edition=illustrated |quote=The country's estimated 3–6&nbsp;million diaspora represent a major source of foreign direct investment in the country. |url=https://archive.org/details/fromcrisistostab00sarg/page/18}} * {{Cite book|author1=Arthur G. Sharp|title=The Everything Guide to the Middle East: Understand the people, the politics, and the culture of this conflicted region|date=15 September 2011|publisher=Adams Media |isbn=9781440529122|page=137|quote=Since the newly independent Republic of Armenia was declared in 1991, nearly 4 million of the world's 6&nbsp;million Armenians have been living on the eastern edge of their Middle Eastern homeland.}}</ref> — '''11–16&nbsp;მილიონშახ'''<ref>different sources: * {{Cite book|last=Von Voss|first=Huberta|title=Portraits of Hope: Armenians in the Contemporary World |url=https://archive.org/details/portraitsofhopea0000unse|year=2007|publisher=Berghahn Books|location=New York|isbn=9781845452575|page=xxv|quote=...there are some 8 million Armenians in the world... }} * {{Cite book |last=Freedman|first=Jeri|title=The Armenian genocide|url=https://archive.org/details/armeniangenocide0000free|year=2008|publisher=Rosen Publishing Group|location=New York|isbn=9781404218253|page=52|quote=In contrast to its population of 3.2&nbsp;million, approximately 8 million Armenians live in other countries of the world, including large communities in the America and Russia.}} * {{Cite book|title=Nations and Nationalism: A Global Historical Overview: A Global Historical Overview|year=2008|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif. |isbn=9781851099085|author=Guntram H. Herb, David H. Kaplan |page=1705|quote=A nation of some 8 million people, about 3&nbsp;million of whom live in the newly independent post-Soviet state, Armenians are constantly battling not to lose their distinct culture, identity and the newly established statehood.}} * {{Cite book|title=Historical dictionary of the Russian Federation|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000saun_g9m2|year=2010|publisher=Scarecrow Press |location=Lanham, MD|isbn=9780810854758|author1=Robert A. Saunders |author2=Vlad Strukov|page=[https://archive.org/details/historicaldictio0000saun_g9m2/page/50 50]}} * {{Cite book|last=Philander|first=S. George|title=Encyclopedia of global warming and climate change|year=2008|publisher=SAGE|location=Los Angeles|isbn=9781412958783|page=77|quote=An estimated 60 percent of the total 8 million Armenians worldwide live outside the country...}} * {{Cite book|title=Historical dictionary of the Russian Federation|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000saun_g9m2|year=2010|publisher=Scarecrow Press |location=Lanham, MD|isbn=9780810874602|author=Robert A. Saunders |author2=Vlad Strukov|page=[https://archive.org/details/historicaldictio0000saun_g9m2/page/51 51] |quote=Worldwide, there are more than 8 million Armenians; 3.2&nbsp;million reside in the Republic of Armenia.}} </ref> |სურათი = [[Image:Map of the Armenian Diaspora in the World.svg|290px]] |რეგიონი1 ={{შილა|სომხეთი}} |მახ1 = 2,961,514 |სქო1 = <ref>[http://armstat.am/file/article/sv_03_13a_520.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181121025510/https://www.armstat.am/file/article/sv_03_13a_520.pdf |date=21 November 2018 }} հոկտեմբերի 12-21-ը Հայաստանի Հանրապետությունում անցկացված մարդահամարի արդյունքները (The results of the census conducted in October 2011 in the Republic of Armenia). pp. 6–7. {{In lang|hy}}</ref><ref>Ministry of Culture of Armenia [http://mincult.am/datas/media/azg.poqr.%20ev%20xorhurd%20mshak.nax.%20(1).doc "The ethnic minorities in Armenia. Brief information"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010143439/http://mincult.am/datas/media/azg.poqr.%20ev%20xorhurd%20mshak.nax.%20(1).doc |date=10 October 2017 }}. As per the most recent census in 2011. [http://mincult.am/national_minority.html "National minority"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170216082403/http://mincult.am/national_minority.html |date=16 February 2017 }}.</ref> |რეგიონი2 = {{შილა|რუსეთი}} |მახ2 = 1,182,388 |სქო2 = <ref>{{cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |title=Национальный состав населения Российской Федерации |trans-title=National makeup of the population of the Russian Federation |format=Excel|publisher=[[Russian Federal State Statistics Service]]|access-date=5 January 2013|language=ru|archive-date=5 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105043245/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls|url-status=live}}</ref>–2,900,000<ref>{{cite book|title=Historical dictionary of the Russian Federation|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000saun_g9m2|year=2010|publisher=Scarecrow Press|location=Lanham, Md. |isbn=978-0-8108-5475-8|author=Robert A. Saunders |author2=Vlad Strukov|page=[https://archive.org/details/historicaldictio0000saun_g9m2/page/50 50]}}</ref> |რეგიონი3 = {{შილა|ააშ}} |მახ3 = 1,000,366 |სქო3 = <ref>{{cite book|title=Total ancestry categories tallied for people with one or more ancestry categories reported 2011 American Community Survey 1-Year Estimates|url=https://archive.org/details/2011AmericanCommunitySurveyAncestry|publisher=United States Census Bureau|access-date=22 December 2012}}</ref>–1,500,000<ref> * {{cite news |last=Milliken|first=Mary|title=Armenian-American clout buys genocide breakthrough |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-armenians-idUSN1144509820071012|access-date=5 December 2012|date=12 October 2007|work=[[Reuters]]|archive-date=5 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105223335/http://www.reuters.com/article/2007/10/12/us-usa-armenians-idUSN1144509820071012|url-status=live}} * {{Cite web |url=http://www.anca.org/press_releases/press_releases.php?prid=1365 |title=Barack Obama on the Importance of US-Armenia Relations|date=19 January 2008|publisher=[[Armenian National Committee of America]]|access-date=24 July 2012|archive-date=6 January 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6DSOLhXIG?url=http://www.anca.org/press_releases/press_releases.php?prid=1365|url-status=live}}</ref> |რეგიონი4 = {{შილა|საფრანგეთი}} |მახ4 = 250,000 |სქო4 = <ref name="Thon">{{cite book|last=Thon|first=Caroline|title=Armenians in Hamburg: an ethnographic exploration into the relationship between diaspora and success|url=https://archive.org/details/armeniansinhambu0000thon|url-access=registration|year=2012|publisher=LIT Verlag Münster|location=Berlin|isbn=978-3-643-90226-9|page=[https://archive.org/details/armeniansinhambu0000thon/page/25 25]}}</ref>–750,000<ref name="Taylor">{{cite book|last=Taylor|first=Tony|title=Denial: history betrayed|url=https://archive.org/details/denialhistorybet0000tayl|year=2008|publisher=Melbourne University Pub.|location=Carlton, Victoria|isbn=978-0-522-85482-4|page=[https://archive.org/details/denialhistorybet0000tayl/page/4 4]}}</ref> |რეგიონი5 = {{შილა|საქორთუო}} |მახ5 = 168,191 |სქო5 = <ref>{{cite web |url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf |title=National Statistics Office of Georgia |access-date=24 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205175903/http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf |archive-date=5 February 2017 |url-status=dead }}</ref><br/> |რეგიონი6 = {{nbsp|2}}∟ ''აფხაზეთი'' |მახ6 = 41,864 |სქო6 = <ref>{{cite news|script-title=ru:В Абхазии объявили данные переписи населения|url=http://rus.delfi.lv/news/daily/abroad/v-abhazii-obyavili-dannye-perepisi-naseleniya.d?id=42015926|newspaper=[[Delfi (web portal)|Delfi]]|date=29 December 2011|access-date=20 August 2013|language=ru|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728183140/https://rus.delfi.lv/news/daily/abroad/v-abhazii-obyavili-dannye-perepisi-naseleniya.d?id=42015926|url-status=live}} (According to the 2011 census).</ref> |რეგიონი7 = {{შილა|აზერბაიჯანი}} |მახ7 = 50-1,000 |სქო7 = |რეგიონი8 = {{შილა|ლიბანი}} |მახ8 = 150,000 |სქო8 = <ref name="Gibney">{{cite book|last=Gibney|first=Matthew J.|title=Immigration and asylum: from 1900 to the present|year=2005|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, California|isbn=978-1-57607-796-2|page=[https://archive.org/details/immigrationasylu00matt/page/13 13]|url=https://archive.org/details/immigrationasylu00matt/page/13}}</ref> |რეგიონი9 ={{შილა|ირანი}} |მახ9 = 120,000 |სქო9 = <ref>{{cite web|url=http://www.noravank.am/arm/issues/detail.php?ELEMENT_ID=2376|script-title=hy:Իրանահայ համայնք. ճամպրուկային տրամադրություններ|trans-title=The Iranian-Armenian community|last=Vardanyan|first=Tamara|date=21 June 2007|publisher=[[Noravank Foundation]]|access-date=5 January 2013|language=hy|archive-date=19 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200519010713/http://www.noravank.am/arm/issues/detail.php?ELEMENT_ID=2376|url-status=live}}</ref> |რეგიონი10 = {{შილა|გერმანია}} |მახ10 =90,000–110,000 |სქო10 = <ref>{{cite news|title=Գերմանիաիի հայ համայնքը [Armenian community of Germany]|first=Babken|last=Sargsyan|url=http://www.armenialiberty.org/content/article/2279357.html|date=8 December 2012|access-date=10 January 2015|language=hy|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220846/http://www.armenialiberty.org/content/article/2279357.html|url-status=live}}</ref> |რეგიონი11 = {{შილა|უკრაინა}} |მახ11 =100,000 (2001) |სქო11 = <ref name="Ukraine 2001 Census">{{citation |url=http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=20&rz=1_1&rz_b=2_1%20&n_page=2 |title=The distribution of the population by nationality and mother tongue |year=2001 |publisher=State Statistics Committee of Ukraine |location=Kiev |access-date=5 January 2013 }}{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |რეგიონი12 = {{შილა|ბრაზილია}} |მახ12 =100,000 |სქო12 = <ref>[http://oglobo.globo.com/mundo/comunidade-armenia-prospera-no-brasil-mas-nao-abandona-luta-pela-memoria-do-massacre-15908325 Comunidade armênia prospera no Brasil, mas não abandona luta pela memória do massacre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160610033244/http://oglobo.globo.com/mundo/comunidade-armenia-prospera-no-brasil-mas-nao-abandona-luta-pela-memoria-do-massacre-15908325 |date=10 June 2016 }}. By Breno Salvador. ''[[O Globo]]'', 24 April 2015</ref><ref>{{cite news|title=Federal Senate of Brazil Recognizes Armenian Genocide|url=http://armenianweekly.com/2015/06/03/federal-senate-of-brazil-recognizes-armenian-genocide/|agency=Armenian Weekly|date=3 June 2015|access-date=12 May 2016|archive-date=14 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714132430/http://armenianweekly.com/2015/06/03/federal-senate-of-brazil-recognizes-armenian-genocide/|url-status=live}}</ref> |რეგიონი13 = {{შილა|საბერძნეთი}} |მახ13 =80,000 |სქო13 = <ref>{{cite news|title=Հունաստանի հայ համայնքը պատրաստվում է Հայաստանի նախագահի հետ հանդիպմանը [Armenian community of Greece preparing for the meeting with the Armenian president]|first=Astghik|last=Bedevyan|url=http://www.armenialiberty.org/content/article/2279357.html|agency=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] Armenian Service|date=18 January 2011|access-date=10 January 2015|language=hy|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220846/http://www.armenialiberty.org/content/article/2279357.html|url-status=live}}</ref> |რეგიონი14 = {{შილა|არგენტინა}} |მახ14 =70,000 |სქო14 = |რეგიონი15 = {{შილა|თურქეთი}} |მახ15 =60,000 |სქო15 = <ref>{{cite news|title=Foreign Ministry: 89,000 minorities live in Turkey|url=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?load=detay&link=161291|newspaper=[[Today's Zaman]]|date=15 December 2008|access-date=5 January 2013|archive-date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520084230/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?load=detay&link=161291|url-status=live}}</ref><br/>300,000–5,000,000 <small>([[კრიპტოსომეხეფი]])</small><ref name="Basyurt Aksiyon">{{cite news|last=Basyurt |first=Erhan |title=Anneannem bir Ermeni'ymiş! [My Grandmother is Armenian] |url=http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-12945-26-anneannem-bir-ermeniymis.html |access-date=10 November 2013 |newspaper=[[Aksiyon]] |date=26 December 2005 |language=tr |quote=300 bin rakamının abartılı olduğunu düşünmüyorum. Bence daha da fazladır. Ama, bu konu maalesef akademik bir çabaya dönüşmemiş. Keşke akademisyen olsaydım ve sırf bu konu üzerinde bir çalışma yapsaydım. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110052648/http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-12945-26-anneannem-bir-ermeniymis.html |archive-date=10 November 2013 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite news|last=Danielyan|first=Diana|title="Azg": Is the awakening of Islamized Armenians in Turkey possible?|url=http://hayernaysor.am/en/%D5%A1%D5%A6%D5%A3-%D5%B0%D5%B6%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D5%9E%D6%80-%D5%A7-%D5%A1%D6%80%D5%A9%D5%B6%D5%A1%D6%81%D5%B6%D5%A5%D5%AC-%D5%A9%D5%B8%D6%82%D6%80%D6%84%D5%AB%D5%A1%D5%B5/|access-date=24 June 2013|newspaper=Hayern Aysor|date=1 July 2011|quote=Dagch says according to different calculations, there are 3–5 million Islamized Armenians in Turkey|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110053116/http://hayernaysor.am/en/%D5%A1%D5%A6%D5%A3-%D5%B0%D5%B6%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D5%9E%D6%80-%D5%A7-%D5%A1%D6%80%D5%A9%D5%B6%D5%A1%D6%81%D5%B6%D5%A5%D5%AC-%D5%A9%D5%B8%D6%82%D6%80%D6%84%D5%AB%D5%A1%D5%B5/|archive-date=10 November 2013|df=dmy-all}}</ref> |რეგიონი16 = {{შილა|კანადა}} |მახ16 =68,855 |სქო16 = <ref>{{citation |title=Canada National Household Survey |publisher=Statistics Canada |year=2021 |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810033701 |access-date=20 December 2022 |archive-date=21 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221045015/https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810033701 |url-status=live }}. Of those, 38,010 reported single and 30,835 mixed Armenian ancestry.</ref> |რეგიონი17 = {{შილა|უზბეკეთი}} |მახ17 =50,000–70,000 |სქო17 = <ref>{{cite book|first1=Gagik|last1=Harutyunyan|title=ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՏԵՂԵԿԱՏՎԱԿԱՆ ՀԱՄԱՅՆՔԱՅԻՆ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐԸ ՀԵՏԽՈՐՀՐԴԱՅԻՆ ԵՐԿՐՆԵՐՈՒՄ|date=2009|isbn=9789939900070|page=117|publisher=Noravankʻ|url=http://www.noravank.am/upload/pdf/1.book.pdf|access-date=19 May 2022|archive-date=18 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190818055417/http://www.noravank.am/upload/pdf/1.book.pdf|url-status=live}}</ref> |რეგიონი18 = {{შილა|პოლონეთი}} |მახ18 =40,000–80,000 |სქო18 = <ref>{{Cite web|url=http://diaspora.gov.am/en/pages/77/poland|title=Diaspora – Poland|website=diaspora.gov.am|access-date=24 April 2023|archive-date=21 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230421160615/http://diaspora.gov.am/en/pages/77/poland|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://poland.mfa.am/en/community-overview/#:~:text=It+is+estimated+that+there,-called+%27old+emigration%27.|title=About Community|website=poland.mfa.am|access-date=24 April 2023|archive-date=24 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230424165945/https://poland.mfa.am/en/community-overview/#:~:text=It+is+estimated+that+there,-called+%27old+emigration%27.|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thefreelibrary.com/Poland+is+going+to+establish+trilateral+business+contacts+with...-a0377154717|title=Poland is going to establish trilateral business contacts with Armenia and Iran. – Free Online Library|website=www.thefreelibrary.com|access-date=24 April 2023|archive-date=25 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425160944/https://www.thefreelibrary.com/Poland+is+going+to+establish+trilateral+business+contacts+with...-a0377154717|url-status=live}}</ref> |რეგიონი19 = {{შილა|ბელგია}} |მახ19 =40,000 |სქო19 = <ref>{{cite web|title=Բելգիայում հայերի ներկայությունն անփոխարինելի է. Բրյուսելի քաղաքապետ|url=https://www.1lurer.am/hy/2020/02/22/|work=1lurer|date=22 February 2020|access-date=17 October 2020}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |რეგიონი20 = {{შილა|ესპანეთი}} |მახ20 =40,000 |სქო20 = <ref>{{Cite web|url=http://spain.mfa.am/en/community-overview/|title=Armenian Diaspora in Spain|website=Embassy of the Republic of Armenia to Spain|publisher=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Armenia|access-date=7 April 2016|archive-date=31 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331221826/http://spain.mfa.am/en/community-overview/|url-status=dead}}</ref> |რეგიონი20 = {{შილა|ბულგარეთი}} |მახ20 =30,000 |სქო20 = <ref>{{cite web |title=Bulgaria |url=http://diaspora.gov.am/en/pages/54/bulgaria |website=Office of the High Commissioner for Diaspora Affairs |access-date=2023-06-20 |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621022151/http://diaspora.gov.am/en/pages/54/bulgaria |url-status=live }}</ref> |რეგიონი21 = {{შილა|სირია}} |მახ21 =25,000–30,000 |სქო21 = <ref>{{cite news |last1=Nalbandian |first1=Naira |title=Սիրիայում մոտ 25–28 հազար հայ է մնացել, առաջնահերթ են սոցիալական խնդիրները․ դեսպան |url=https://www.azatutyun.am/a/30130087.html |newspaper=«Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» Ռադիոկայան |access-date=2023-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190829121517/https://www.azatutyun.am/a/30130087.html |archive-date=August 29, 2019 |language=Armenian |date=August 26, 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Syria |url=http://diaspora.gov.am/en/pages/51/syria |website=Office of the High Commissioner for Diaspora Affairs |access-date=2023-06-20 |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621022153/http://diaspora.gov.am/en/pages/51/syria |url-status=live }}</ref> |რეგიონი22 = {{შილა|ყაზახეთი}} |მახ22 =25,000 |სქო22 = <ref name="etno2020">{{Cite web|url=https://www.stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT355258|title=Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на начало 2020 года|publisher=Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан|access-date=2020-04-27|archive-date=27 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200527204929/https://www.stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT355258|url-status=dead}}</ref> |რეგიონი23 = {{შილა|ავსტრალია}} |მახ23 =22,526 |სქო23 = <ref>{{Cite web |title=Ancestry {{!}} Australia {{!}} Community profile |url=https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10&BMID=20 |access-date=2022-09-30 |website=profile.id.com.au |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032219/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10&BMID=20 |url-status=live }}</ref> |რეგიონი24 = {{შილა|გოართოიანაფილი ომაფე}} |მახ24 =18,000–20,000 |სქო24 = <ref>{{cite web |title=The Community / Համայնքի |url=https://www.accc.org.uk/the-community/ |website=Armenian Community Council of the UK |access-date=2023-06-20 |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621022151/https://www.accc.org.uk/the-community/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Ahmed Iqbal Ullah Education Trust supports Armenian exhibition |url=https://www.manchester.ac.uk/discover/news/ahmed-iqbal-ullah-education-trust-supports-armenian-exhibition/ |website=The University of Manchester |access-date=2023-06-20 |date=May 20, 2019 |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621022151/https://www.manchester.ac.uk/discover/news/ahmed-iqbal-ullah-education-trust-supports-armenian-exhibition/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=United Kingdom |url=http://diaspora.gov.am/en/pages/92/greatbritain |website=Office of the High Commissioner for Diaspora Affairs |access-date=2023-06-20 |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621022150/http://diaspora.gov.am/en/pages/92/greatbritain |url-status=live }}</ref> |რეგიონი25 = {{შილა|არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი}} |მახ25 =8,000–10,000 |სქო25 = <ref>{{Cite web|url=http://diaspora.gov.am/en/pages/41/uae| title=Diaspora – United Arab Emirates }}</ref> |რეგიონი26 = {{შილა|ნიდერლანდეფი}} |მახ26 =5,689 (2021) |სქო26 = <ref>{{Cite web|url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/en/dataset/37325eng/table?ts=1570590894624|title=CBS Statline|access-date=16 January 2022|archive-date=28 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528100807/https://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=37230ned&D1=0,17&D2=39,66,88,121&D3=(l-4)-l&VW=T#/CBS/en/dataset/37325eng/table?ts=1570590894624|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Bevolking; geslacht, leeftijd, generatie en migratieachtergrond, 1 januari|url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37325/table?ts=1584306247468|publisher=Central Bureau of Statistics (CBS)|language=nl|date=22 July 2021|access-date=16 January 2022|archive-date=28 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528100807/https://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=37230ned&D1=0,17&D2=39,66,88,121&D3=(l-4)-l&VW=T#/CBS/nl/dataset/37325/table?ts=1584306247468|url-status=live}}</ref> |რეგიონი27 = {{შილა|ისრაელი}} დო {{შილა|პალესტინა}} |მახ27 =2,000–10,000 |სქო27 = <ref>{{cite web |title=Israel |url=http://diaspora.gov.am/en/pages/45/israel |website=The Office of the High Commissioner for Diaspora Affairs |access-date=2023-05-05 |archive-date=5 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505065029/http://diaspora.gov.am/en/pages/45/israel |url-status=live }}</ref> |სქო28 = ''ქძ. შხვა რეგიონეფიშ [[სომეხური დიასპორა#მახორობა ქიანეფიშ მეჯინათ|სომეხეფი ქიანეფიშ მეჯინათ]]'' |ნინეფი =[[სომეხური ნინა|სომეხური]]{{·}}[[სომეხური ჟესტური ნინა|სომეხური ჟესტური ნინა]] |რელიგიეფი = უმენტაშო [[ქორსოანობა]]<br>([[სომხეთიშ სამოშქვაფირო ოხვამე|სამოშქვაფირო]]{{·}}[[სომხეთიშ კათოლიკური ოხვამე|კათოილიციზმი]]{{·}}[[სომხეთიშ ევანგელური ოხვამე|ევანგელიზმი]]{{·}}[[ჰაიჰურუმეფი|მართმადიდებელობა]]) <br>უჭიჭაშობა:<br>[[ათეიზმი|ვარელიგიური]]{{·}}[[ჰემშინეფი|სუნიტური ისლამი]]{{·}}[[სომეხური მითოლოგია|სომეხური აჯამურობა]] ([[ეტანიზმი|ნეოაჯამურობა]]) |ეთნიკური დორხველუა = |მოჯგ =[[ჰემშინეფი]]{{·}}[[ჰაიჰურუმეფი]]{{·}}[[ბოშა|ჩაჩანეფი]] |ეთნიკური ბუნეფი = |გოჭყაფა = |სქოლიო = }} '''სომეხეფი''' — [[კათა]], [[სომხეთი|სომხეთიშ]] ჯინჯიერი მახორობა (4,08 მლნ). ოხორანა თაშნეშე [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაციას]] (3,2 მლნ.), [[ააშ|ააშ-]]ს (750 ვითოში), [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] (450 ვითოში), [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანს]] ([[გვალამი ყარაბაღი|გვალამ ყარაბაღის]]) (346 ვითოში), [[ლიბანი|ლიბანს]] (232 ვითოში), [[ირანი|ირანს]] (200 ვითოში), [[საქორთუო|საქორთუოს]] (168 ვითოში), [[სირია|სირიას]] (170 ვითოში), [[თურქეთი|თურქეთის]] (145 ვითოში). == სომეხეფი საქორთუოს == == ლიტერატურა == * '''სომხეთის (სომეხი კათაშ) ისტორიაშ პროგრამა''' : ისტორიაშ დო [[ბჟაეიოლმარჩქინჯალა]]შ ფაკულტეტეფიშ სტუდენტეფშო / [რედ.: ლ. მელიქსეთ-ბეგი] ; სსრკ უმაღლ. განათლ. სამ., თსუ - თბ. : [თბილ. უნ-ტის გამ-ბა], [[1954]]. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://rusrep.ru/article/2011/02/09/migration/ «Мы хотим жить сейчас» - Почему армяне не верят в будущее своей страны и уезжают из нее // WIKILEAKS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219085216/http://rusrep.ru/article/2011/02/09/migration/ |date=2011-02-19 }} [[კატეგორია:სომეხეფი|*]] [[კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი]] [[კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი]] [[კატეგორია:ინდოევროპალი კათეფი]] 3wmyowp1zzl5nl6qg59svif7ifczv7c 0 4477 252035 101844 2026-08-13T00:47:27Z InternetArchiveBot 15194 Add 8 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252035 wikitext text/x-wiki '''მენოღალობა''' რე იურიდიული რსხუ ინდივიდის დო გოხურგილი [[სახენწჷფო]]ს შქას. თე რსხუშე მუთმურს პიროვნებაშ თი მოვალობეფი, ნამუეფით მეთხუებუნა ნამდგარდია ქიანაშ მენოღალეეფს, ნამუეფიშ მანგიოროთ თინეფს მენიჭაფილი აფუნა მიარე პოლიტიკური, ომენოღალური დო პროფესიული ნება დო თაშნეშე რგებაფულენა ჯარალობური დუდიშალეფით. == ლიტერატურა == * {{Cite book | last = Archibugi, Daniele | year = 2008 | title = The Global Commonwealth of Citizens. Toward Cosmopolitan Democracy | publisher = Princeton University Press | isbn = 978-1400829767 }} * {{Cite book | last = Carens, Joseph | year = 2000 | title = Culture, Citizenship, and Community: A Contextual Exploration of Justice as Evenhandedness | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0198297680 }} * {{Cite book | last = Heater | first = Derek | year = 2004 | title = A Brief History of Citizenship | url = https://archive.org/details/briefhistoryofci00dere | publisher = NYU Press | isbn = 978-0814736722 }} * {{Cite book | last =Kymlicka |first=Will | year = 1995 | title = Multicultural Citizenship: A Liberal Theory of Minority Rights | url =https://archive.org/details/multiculturalcit00kyml_0 | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0198290919 }} * {{Cite book | last = Maas | first = Willem | year = 2007 | title = Creating European Citizens | url = https://archive.org/details/creatingeuropean0000maas | publisher = Rowman & Littlefield | isbn = 978-0742554863 }} * {{Cite book | last = Marshall | first = T.H. | year = 1950 | title = Citizenship and Social Class and Other Essays | url = https://archive.org/details/citizenshipsocia00mars | publisher = Cambridge University Press }} * {{Cite book | last = Shue | first = Henry | year = 1950 | title = Basic Rights | publisher = | id = }} * {{Cite book | last = Smith | first = Rogers | year = 2003 | title = Stories of Peoplehood: The Politics and Morals of Political Membership | url = https://archive.org/details/storiesofpeopleh0000smit | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-0521520034 }} * {{Cite book | last = Somers | first = Margaret | year = 2008 | title = Genealogies of Citizenship: Markets, Statelessness, and the Right to Have Rights | url = https://archive.org/details/genealogiesofcit0000some | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-0-521-79394-0 }} * {{Cite book | last = Soysal | first = Yasemin | year = 1994 | title = Limits of Citizenship. Migrants and Postnational Membership in Europe | url = https://archive.org/details/limitsofcitizens0000soys | publisher = University of Chicago Press }} * {{Cite book | last = Turner | first = Bryan S. | year = 1994 | title = Citizenship and Social Theory | url = https://archive.org/details/citizenshipsocia0000unse_u7h7 | publisher = Sage | isbn = 978-0803986114 }} {{მერკე}} [[კატეგორია:მიგრაცია]] [[კატეგორია:ერუანობა]] [[კატეგორია:სახენწჷფო]] e4tc5qovtbrhlrqunaxktdk6nasvul9 0 4510 252137 240527 2026-08-13T01:56:35Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252137 wikitext text/x-wiki {{Redirect|კორეაშ რესპუბლიკა|კორეაშ ოკათე დემოკრატიული რესპუბლიკაშენ|[[ოორუე კორეა]]}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = [[კორეული ნინა|კორ.]] 대한민국<br />დეჰან მინგუკ |ედომუშამი_ჯოხო = კორეაშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ობჟათე კორეა |შილა = Flag of South Korea.svg |გერბი = Coat_of_arms_of_South_Korea.svg |რუკა = South Korea (orthographic projection).svg |ჰიმნი = <br />{{lang|ko|[[ეგუკა|애국가]]}}<br />''[[ობჟათე კორეაშ ჰიმნი|ეგუკა]]''<br />''პატრიოტული ბირა''<br /><center>[[ფაილი:National anthem of South Korea, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |დევიზი =<br />{{lang|ko|홍익인간}} <small>(ვაოფიციალური )<br />„კოჩიშობაშო სარგებელიშ მოღალა“</small> |ზოხორინალაშ თარიღი = |ოფიციალური_ნინეფი =[[კორეული ნინა|კორეული]] |რელიგია= {{ublist|item_style=white-space:nowrap; |51% [[ვარელიგიურობა ობჟათე კორეას|ვა რელიგიური]] |31% [[ქირისანობა ობჟათე კორეას|ქირსიანობა]]{{efn|name=Christian|20% რე [[პროტესტანტიზმი|პროტესტანტი]] დო 11% — [[კათოლიციზმი ობჟათე კორეას|კათოლიკე]].}} |17% [[ბუდიზმი ობჟათე კორეას|ბუდიზმი]] |2% [[რელიგია ობჟათე კორეას|შხვა]] }} |ნანანოღა= [[სეული]] |latd=37 |latm=35 |latNS=N |longd=127 |longm=0 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =[[სეული]] |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარული]] [[საპრეზოდენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ობჟათე კორეაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ლი ჯე მიონგი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ობჟათე კორეაშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[კიმ მინ სოკი (პოლიტიკოსი)|კიმ მინ სოკი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 107-ა |ფართობი =100,363<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-south/#geography|title=South Korea|date=February 27, 2023|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=February 24, 2023|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110072816/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-korea#geography|url-status=live}}</ref><ref name="South Korea country profile">{{cite web |title=South Korea country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15289563 |website=[[BBC News]] |access-date=October 17, 2023 |date=October 17, 2023 |archive-date=January 27, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240127202409/https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15289563 |url-status=live }}</ref><ref name="auto">{{cite encyclopedia|url=https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm|title=Inequality – Income inequality – OECD Data|publisher=[[OECD]]|access-date=July 17, 2021|archive-date=July 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701171540/https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm|url-status=live}}</ref> |წყარი_% =0.3 |ოეგებიე_მახორობა ={{ძინა}}52,081,799 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 28-ო |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას =2024 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 507 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 15-ა |ედპ_ppp_წანა = 2024 |ედპ_ppp = $3.058 ტრილიონი |ედპ_ppp_რანგი = 14-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$59,330 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 28-ო |აგი =0.929 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <font color="#009900">მაღალი</font> |აგი_რანგი =19-ა |აგი_წანა =2022 |ვალუტა= [[ობჟათე კორეული ვონი]] |ვალუტაშ_კოდი =KRW |ქიანაშ_კოდი =KR |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+09:00]] |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.kr]] |ოტელეფონე_კოდი =+82 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ობჟათე კორეა''' ({{lang-ko|대한민국}}; ოფიციალურო '''კორეაშ რესპუბლიკა''') — სახენწჷფო [[ბჟაეიოლ აზია]]ს, იდვალუაფუ [[კორეაშ ჩქონი|კორეაშ ჩქონიშ]] ობჟათეშე, უხურგანს [[ოორუე კორეა]]ს, ნამუშე გიშართილი რე [[კორეაშ დემილიტარიზაფილი ზონა]]თ; ქიანა თაშნეშე აცხადენს, ნამჷ-და უხურგანს [[ჩინეთი]]ს დო [[რუსეთი]]სინ.{{efn|ობჟათე კორეაშ ხურგი ოდებელი ხურგი რე ოორუე კორეაწკჷმა, ანდანე ჟირხოლო ქიანა აცხადენს, ნამჷ-და ედომუშამი კორეაშ ჩქონიშ დორხველი აკა მინჯე რენ.}} ქიანაშ ბჟადალშე უხურგანს [[ჸვინთელი ზუღა]], ბჟაეიოლშე — [[იაპონიაშ ზუღა]]. ობჟათე კორეა აცხადენს, ნამჷ-და ედომუშამი კორეაშ ჩქონიშ დო გოხოლუაშ კოკეფიშ აკა კანონიერი მამართალი რენ. ქიანაშ მახორობა 52 მილიონშე უმოსი რე, ნამუშ გვერდი [[სეული|სეულიშ აგლომერაციას]] (მოსოფელიშ სიკაბეტათ მაჩხორა აგლომერაცია) ოხორანს. ქიანაშ შხვა კაბეტი ნოღეფი რე: [[პუსანი]], [[ტეგუ]] დო [[ინჩონი]]. კორეა დოხორელი რდჷ დიო ხოლო [[თუდოლენი პალეოლითი]]შ პერიოდის.<ref>{{cite press release |url= http://www.rom.on.ca/news/releases/public.php?mediakey=sg1yebpnv8 |title=Ancient civilizations |publisher=Royal Ontario Museum |location =Canada |date=December 12, 2005 |accessdate=April 25, 2010|archivedate=April 25, 2010}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.opm.go.kr/warp/webapp/content/view?meta_id=english&id=35 |title=Prehistoric Korea |accessdate=2015-09-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080302014245/http://www.opm.go.kr/warp/webapp/content/view?meta_id=english&id=35 |archivedate=2008-03-02 }}, Office of the Prime Minister.</ref> თიში ცივილიზაციაქ [[კოჩოსონი|პირველი ომაფე]]შ დორსხუაფათ დიჭყჷ. [[668]] წანას, [[კორეაშ სუმი ომაფე]]შ აკოკათუაშ უკული, კორეა ვითოშწანურეფშე უმოსის აგჷნძორენდუ ელაზჷმაფირი თინაჩალი რინას ოშწანურამ დინასტიეფიშ მართუალაშ გიმე დო თენა რდჷ თიში ვაჭრუაშ, კულტურაშ, ლიტერატურაშ, მენცარობაშ დო ტექნოლოგიეფიშ გოპეულუაშ პერიოდი.<ref>{{cite web|url=http://www.gwangjunewsgic.com/online/behind-the-myth-the-many-invasions-of-korea/|title=Behind the Myth: The Many Invasions of Korea|work=Gwangju News Online}}</ref> [[1910]] წანას, [[იაპონიაშ იმპერია]]ქ კორეაშ ანექსია იქჷ. [[1945]] წანას, იაპონიაშ კაპიტულაციაშ უკული, კორეაქ სხუნუეფიშ დო ამერიკულ საოკუპაციო ზონეფო დირთჷ, ნამუეფშე ეკონიას, [[1948]] წანას, გეგმიცხადჷ კორეაშ აკა კანონიერ ხეშუულებათ, ნამუთ [[გოერო]]შით რდჷ აღიარაფილი,<ref name="UN195">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/043/66/IMG/NR004366.pdf?OpenElement "195 (III) The problem of the independence of Korea"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131023061108/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/043/66/IMG/NR004366.pdf?OpenElement|date=October 23, 2013}}, December 12, 1948, ''Resolutions Adopted by the General Assembly During its Third Session'', p. 25.</ref> მარა ხეთეშე კორეაშ ჩქონიშ ოორუეშე გენშეღეს კომუნისტური რეჟიმი, ნამუქჷთ [[1950]] წანას გემნაკათჷ ობჟათეს დო ქიდიჭყჷ [[კორეაშ ლჷმა]]ქ, ნამუქჷთ [[1953]] წანაშ ოზებე ხეკულუათ გეთჷ. ოორუეწკჷმა მორჩილი მებურსუეფიშ უმკუჯინალო, თიშ უკული თინჩალა ვაკორცუაფე. ობჟათე კორეა რე რეგიონული ჭყანა მოსოფელიშ სიკაბეტათ მავითა დუდთხილუაშ ბიუჯეტით. ობჟათე კორეა [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]შ მეჯინათ, ბჟაეიოლი აზიაშ არძაშე გოვითარაფილი ქიანა რე. თიში მენმოღალეეფი რგებულენა რინაშ ძალამ მაღალი ხარისხით, უღჷნა რეგიონს არძაშე მაღალი ინდივიდუალური მიშნაველი დო ოშქაშე ხეშქირა,<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/magazine-17543356|title=Where are you on the global pay scale?|work=BBC News|accessdate=2015-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141022163703/http://www.bbc.com/news/magazine-17543356|archivedate=2014-10-22}}</ref> თაშნეშე, მოსოფელს სიკაბეტათ მაბრუო ფანიური მიშნაველი.<ref>{{cite web|url=http://www.gallup.com/poll/166211/worldwide-median-household-income-000.aspx|title=Worldwide, Median Household Income About $10,000|author=Gallup, Inc.|work=gallup.com}}</ref> მოსოფელიშ მასშტაბით, კორეა ჭყანთხილუაშ ხარისხიშ დო ბიზნესიშ კეთებაშ სილექინაშ მეჯინათ, მაჸვენჯი ქიანეფს შქას რე. ქიანა თაშნეშე, ართ-ართ ოსადიე აბანს რე გონათუაშ თოლწონუათ, მარა ქიანაშ ოგონათუე სისტემაშ სიკუმუხექ ერეფოშქაშე კრიტიკა გჷმიჭანუ.<ref>{{cite web|url=http://www.npr.org/sections/parallels/2015/04/15/393939759/the-all-work-no-play-culture-of-south-korean-education |title=The All-Work, No-Play Culture of South Korean Education |last=Hu |first=Elise |publisher=National Public Radio |date=April 15, 2015 |accessdate=August 19, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2014/08/02/opinion/sunday/south-koreas-education-system-hurts-students.html?_r=0 |title=An Assault Upon Our Children |last=Koo |first=Se-Woong |publisher=The New York Times |date=August 1, 2014 |accessdate=August 19, 2015}}</ref> == ეტიმოლოგია == {{თაშნეშე ქოძირით|კორეაშ ჯოხოდვალეფი}} [[ფაილი:History of Korea-476.PNG|thumb|upright|left|ჯოხო ''კორეა'' მოურს დაკუნტარებული ''კოგურიოშე'': ''კორიო'' (''Koryŏ)'']] ჯოხო ''კორეა'' რე [[ენდონიმი დო ეგზონიმი|ეგზონიმი]], თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ჯოხოდვალა მოურს ისტორიული ''[[კორიო]]შ'' ომაფეშენ. ''კორიო'' რდჷ [[V ოშწანურა]]შ [[კოგურიო]]შ ოფიციალური ჯოხოდვალაშ დაკუნტარებული ფორმა <ref>{{cite book|last1=Roberts|first1=John Morris|last2=Westad|first2=Odd Arne|title=The History of the World|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-993676-2|page=443|url=https://books.google.com/books?id=A2cfZkU5aQgC&q=koguryo+powerful+empire|access-date=July 15, 2016|year=2013|archive-date=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114234403/https://books.google.com/books?id=A2cfZkU5aQgC&q=koguryo+powerful+empire|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last1=Gardner|first1=Hall|title=Averting Global War: Regional Challenges, Overextension, and Options for American Strategy|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-60873-3|pages=158–159|url=https://books.google.com/books?id=acvGAAAAQBAJ&q=great+powers|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417203941/https://books.google.com/books?id=acvGAAAAQBAJ&q=great+powers|url-status=dead|archive-date=April 17, 2021|access-date=July 15, 2016|date=November 27, 2007}}</ref><ref>{{cite book|last1=Laet|first1=Sigfried J. de|title=History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century|publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-102813-7|page=1133|url=https://books.google.com/books?id=PvlthkbFU1UC&pg=PA1133|access-date=November 8, 2016|year=1994|archive-date=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114234404/https://books.google.com/books?id=PvlthkbFU1UC&pg=PA1133|url-status=live}}</ref> დო [[X ოშწანურა]]შ მონძე სახენწჷფო კორიოშ ჯოხოდვალა.<ref name="Koryo1">{{cite book|last1=Rossabi|first1=Morris|title=China Among Equals: The Middle Kingdom and Its Neighbors, 10th–14th Centuries|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-04562-0|page=323|url=https://books.google.com/books?id=sNpD5UKmkswC&q=%22As+the+self-proclaimed+successor+to+Koguryo+and+the+protector+of+Parhae+refugees%2C+many+of+them+of+Koguryo+origin%2C+Koryo+considered+the+northern+territories+in+Manchuria+its+rightful+legacy.%22|access-date=November 8, 2016|date=May 20, 1983|archive-date=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114234928/https://books.google.com/books?id=sNpD5UKmkswC&q=%22As+the+self-proclaimed+successor+to+Koguryo+and+the+protector+of+Parhae+refugees%2C+many+of+them+of+Koguryo+origin%2C+Koryo+considered+the+northern+territories+in+Manchuria+its+rightful+legacy.%22|url-status=live}}</ref><ref name="Koryo2">{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-61576-2|page=103|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&pg=PA103|access-date=November 8, 2016|year=1984|archive-date=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114234927/https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&pg=PA103|url-status=live}}</ref> თაქ მულირი არაბი დო სპარსი ვაჭარეფი ჯოხოდვალას გჷმოთქუანდეს მუჭოთ "კორეა".<ref>{{citation |last = Yunn |first = Seung-Yong |year = 1996 |title = Religious culture of Korea |chapter = Muslims earlier contact with Korea |publisher = Hollym International |page = 99}}</ref> კორეაშ თეხანური ჯოხოქ პირველაშე გორჩქინდჷ, 1568 წანაშ ჟუაუ ვაზ დურადოშ პორტუგალიურ [[პორტულანი|რუკეფს]] მუჭოთ ''კონრაი''<ref>{{Cite web|last=Dourado|first=Fernão|title=Atlas de Fernão Vaz Dourado|url=https://digitarq.arquivos.pt/details?id=4162624|website=Arquivo nacional da Torre do Tombo|access-date=August 13, 2020|archive-date=June 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200621104001/http://digitarq.arquivos.pt/details?id=4162624|url-status=live}}</ref> დო მოგვიანაფათ, 16 ოშწანურაშ დალიას დო 17 ოშწანურაშ დაჭყაფუს, მუჭოთ კორეა (Corea), [[1630]] წანაშ ტეიშიეირა ალბენაზიშ რუკეფს.<ref>{{Cite web|title=1369MAPAS E ICONOGRAFIA DOS SÉCS. XVI E XVII|url=https://www.tdx.cat/bitstream/handle/10803/4951/fmpnro4de4.pdf?sequence=4&isAllowed=y|access-date=August 13, 2020|archive-date=February 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206024701/https://www.tdx.cat/bitstream/handle/10803/4951/fmpnro4de4.pdf?sequence=4&isAllowed=y|url-status=live}}</ref> ''კორიოშ'' ომაფე ბჟადალარეფშო პირველაშე ჩინებულქ იჸუ, მუჟანსჷთ [[1511]] წანას, [[ალფონსო დე ალბუკერკე]]ქ მალაკა გეჭოფჷ დო ეჭარჷ თი კათა, ნამუეფჷთ ვაჭრენდეს მოსოფელშ თე განობას, ნამუთ პორტუგალიარეფშო ჩინებული რდჷ მუჭოთ ''კორეფი''.<ref>{{Cite web|last=pato|first=Raymundo|title=Cartas de Afonso de Albuquerque, vol. 1|url=https://pt.scribd.com/doc/123188359/Cartas-de-Afonso-de-Albuquerque-vol-1|access-date=August 13, 2020|archive-date=April 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417213142/https://pt.scribd.com/doc/123188359/Cartas-de-Afonso-de-Albuquerque-vol-1|url-status=live}}</ref> თიშ უმკუჯინალო ნამჷ-და [[XIX ოშწანურა]]შ პუბლიკაციეფს კორეაშ ემაშანალი ჟირნერი ჯოხო აიწორო გიმირინუაფუდჷნ (''Corea'' დო ''Korea''), კანკალე კორეალი კოროცხუნს, ნამჷ-და [[იაპონიაშ იმპერია]]ქ მეხოლაფირო იაპონიაშ ოკუპაციაშ პერიოდის, გარძახი იქჷ ''კორეაშ'' ჭარალუაშ სტანდარტიზაცია, ნამუშ შედეგო იაპონიაქ ანბანიშ რანწკიშ პირველი ღოზიშა ეიკინჷ.<ref name="UDN">{{cite web|date=July 5, 2008|title=zh:Korea原名Corea? 美國改的名|url=http://city.udn.com/54543/2933925|access-date=March 28, 2014|language=zh|newspaper=[[United Daily News]]|archive-date=October 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101951/http://city.udn.com/54543/2933925|url-status=live}}</ref><ref name="LATimes0309">{{cite news|url=https://articles.latimes.com/2003/sep/15/world/fg-corea15|title=A 'C' Change in Spelling Sought for the Koreas|author=Barbara Demick|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=September 15, 2003|access-date=March 28, 2016|author-link=Barbara Demick|archive-date=April 11, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411062040/http://articles.latimes.com/2003/sep/15/world/fg-corea15|url-status=live}}</ref> [[1392]] წანას, მუჟანსჷთ კორიო [[ჩოსონი|ჩოსონქ]] დოთირჷნ, ჩოსონქ ედომუშამი ტერიტორიაშ ჯოხოდვალათ გჷნირთუ, მარა ართამი ხვარებას ვარდჷ მეღებული. ახალი ოფიციალური ჯოხოდვალა მოურს [[კოჩოსონი|კოჩონიშ]] უჯვეშაში ომაფეშე (ჯვ. წ. 2333). [[1897]] წანას, ჩოსონიშ დინასტიაქ ქიანაშ ჯოხოდვალა გოთირჷ ''ჩოსონშე'' ''დეჰენ ჩეგუკშა'' ([[კორეაშ იმპერია]]). ჯოხო ''დეჰენ'' (კაბეტი ხანი) მოურს [[სამჰანი|სამჰანშე]] (სუმი ხანი), ნამუთ ეთმეშანენდჷ [[კორეაშ სუმი ომაფე]]ს, დო ვართ ობჟათე კორეაშ ჩქონიშ უჯვეშაში აკნაკათეფს.<ref>{{cite web |last1=이기환 |title=ko:[이기환의 흔적의 역사]국호논쟁의 전말…대한민국이냐 고려공화국이냐 |url=http://news.khan.co.kr/kh_news/khan_art_view.html?artid=201708300913001&code=960100&www |script-website=ko:경향신문 |publisher=[[Kyunghyang Shinmun]] |access-date=July 2, 2018 |language=ko |date=August 30, 2017 |archive-date=August 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190812154305/http://news.khan.co.kr/kh_news/khan_art_view.html?artid=201708300913001&code=960100&www |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=이덕일 |title=ko:[이덕일 사랑] 대~한민국 |url=http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2008/08/14/2008081401512.html |script-website=ko:조선닷컴 |publisher=[[The Chosun Ilbo]] |access-date=July 2, 2018 |language=ko |archive-date=February 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218134345/http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2008/08/14/2008081401512.html |url-status=live }}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ჩოსონი ოფიციალური ჯოხო ვარდჷნ, კორეალეფიშით იშენით ფართოდ გჷმირინუაფუდჷ მუნეფიშ ქიანაშ ეიოშანალო. [[კორეა იაპონაიშ მართუალაშ გიმე|იაპონური მართუალაშ]] პერიოდის, ჟირი ჯოხო ''ხანი'' დო ''ჩოსონი'' ართო გჷმირინუაფუდუ. კორეულ ნინაშა კორეაშ რესპუბლიკას ჯოხო ''ტეჰანმინგუკი'' ({{lang-ko3|대한민국|大韓民國}} {{Audio-IPA|KO-Daehan Minguk-pronounce.ogg|[ˈtɛ̝ːɦa̠nminɡuk̚]}}). შხირას გჷმირინუაფუ ედომუშამი ჯოხოდვალაშ კუნტა ჯოხო — ''ჰანგუკი'' ({{lang-ko2|한국}}, 韓國) ვარ-და ''ტეჰანი'' ({{lang-ko2|대한}}, 大韓). მინშა თაშნეშე რაგადანა ''ნამჰანი'' ({{lang-ko2|남한}}), ნამუთ შანენს „ობჟათე ხანს“, ''პუკხანიშ'' ({{lang-ko2|북한}}, 北韓), „ოორუე ხანიშ“, ანუ [[ოორუე კორეა]]შ სააწმარენჯოთ. == ისტორია == {{თარი|კორეაშ ისტორია}} [[1948]] წანას გეგმიცხადჷ რესპუბლიკათ. [[1951]] წანას გემნაკათჷ [[ოორუე კორეა]]ქ, [[კორეაშ ლჷმა|ლჷმაქ]] მუსხირენ წანას გეგჷნძორუ. [[1961]] და [[1980]] წანეფს მოხვადჷ ოურდუმე გინორთეფქ. [[1991]] წანას, ოორუე კორეაწკჷმა ხექ მიჭარინჷ გეუნთხაფობაშ აქტის. [[1992]] წანაშე [[გოერო]]შ მაკათური რე. [[2000]] წანაშე დიჭყჷ „დოტიბაფაშ პერიოდი“ კუნთხუეფს შქას. === უჯვეშაში კორეა === {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = Front view of Seokguram from front chamber.jpg | caption1 = [[სოკურამი]] [[სილაშ ომაფე|სილა]]შ პერიოდიშე, [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტი | image2 = History of Korea-Inter-country Age-830 CE.gif | caption2 = [[ბოჰაი|ფარე]] (იაიაშფერო) დო [[გოართოიანაფილი სილა|სილა]] (ლენი), მეხოლ. 830 წანა }} {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = SelectedTeachingsofBuddhistSagesandSonMasters1377.jpg | caption1 = არძაშე უჯვეშაში მეტალიშ კჷრბი მაყარე შრიფტით., ''[[ჯიკჯი]]'', ნამუქჷთ იბეშტჷ 1377 წანას. [[1234]] წანას, [[კორიო]]ს გაჭყეს მოსოფელს პირველი მეტალს გერსხილი მაყარე შრიფტი. | image2 = Korea-Haeinsa-Tripitaka Koreana-01.jpg | caption2 = ''[[ტრიპიტაკა კორეანა]]'' — ბუდისტური კანონი (''[[რტიპიტაკა]]''), ნამუთ ეშაჭკირილი რე დოხოლაფირო 80 000 ჯარგვალს დო იჩუალუაფჷ (დო ასეშა იჩუალუაფუ) [[ჰეინსა]]ს, თაშნეშე [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტი რე }} კორეაშ ჩქონი დიო ხოლო [[თუდოლენი პალეოლითი]]შე რდჷ დოხორელი.<ref>{{cite press release|url=http://www.rom.on.ca/news/releases/public.php?mediakey=sg1yebpnv8|title=Ancient civilizations|publisher=Royal Ontario Museum|location=Canada|date=December 12, 2005|access-date=April 25, 2010|archivedate=January 8, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108064155/http://www.rom.on.ca/news/releases/public.php?mediakey=sg1yebpnv8|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.opm.go.kr/warp/webapp/content/view?meta_id=english&id=35|title=Prehistoric Korea|website=About Korea|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080302014245/http://www.opm.go.kr/warp/webapp/content/view?meta_id=english&id=35|archive-date=March 2, 2008|access-date=July 12, 2008}}, Office of the Prime Minister.</ref> კორეაშ [[ომენოღალე რელიგია|დორსხუაფაშ მითოლოგიაშ]] მეჯინთ, კორეაშ ისტორია იჭყაფუ ჯვ. წ. 2333 წანს ლეგენდარული [[თანგუნი]]შით ჩოსონიშ დორსხუაფაშე (თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ „[[კოჩოსონი]]“ ვარ-და „ჯვეში ჩოსონი“, 14 ოშწანურაშ დინასტიაშე გინორთიშ მიოჩამალო).<ref name="koreashistory">{{cite web|url=http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/history.htm |title=Korea's History |publisher=Asian Shravan |access-date=February 17, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100128065300/http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/history.htm |archive-date=January 28, 2010}}</ref><ref name="DangunGija">*{{cite book|last=Seth|first=Michael J.|title=A History of Korea: From Antiquity to the Present|url=https://books.google.com/books?id=WJtMGXyGlUEC&pg=PA443|year=2010|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0-7425-6717-7|page=443|access-date=January 1, 2016|archive-date=January 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124005645/https://books.google.com/books?id=WJtMGXyGlUEC&pg=PA443|url-status=live}} :"An extreme manifestation of nationalism and the family cult was the revival of interest in Tangun, the mythical founder of the first Korean state... Most textbooks and professional historians, however, treat him as a myth." *{{cite book|last=Stark|first=Miriam T.|title=Archaeology of Asia|url=https://books.google.com/books?id=z4_bT2SJ-HUC&pg=PA49|year=2008|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-5303-4|page=49|access-date=January 1, 2016|archive-date=January 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124005645/https://books.google.com/books?id=z4_bT2SJ-HUC&pg=PA49|url-status=live}} :"Although Kija may have truly existed as a historical figure, Tangun is more problematical." *{{cite book|last=Schmid|first=Andre|title=Korea Between Empires|url=https://books.google.com/books?id=lVgaAwAAQBAJ&pg=PA269|year=2013|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-50630-4|page=270|access-date=January 1, 2016|archive-date=January 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124005645/https://books.google.com/books?id=lVgaAwAAQBAJ&pg=PA269|url-status=live}} :"Most [Korean historians] treat the [Tangun] myth as a later creation." *{{cite book|last=Peterson|first=Mark|title=Brief History of Korea|url=https://books.google.com/books?id=ByIo1D9RY40C&pg=PA5|year=2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-2738-5|page=5|access-date=January 1, 2016|archive-date=January 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124005701/https://books.google.com/books?id=ByIo1D9RY40C&pg=PA5|url-status=live}} :"The Tangun myth became more popular with groups that wanted Korea to be independent; the Kija myth was more useful to those who wanted to show that Korea had a strong affinity to China." *{{cite book|last=Hulbert|first=H. B.|title=The History of Korea|url=https://books.google.com/books?id=WdusAgAAQBAJ&pg=PA73|year=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-84941-4|page=73|access-date=January 1, 2016|archive-date=January 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124005646/https://books.google.com/books?id=WdusAgAAQBAJ&pg=PA73|url-status=live}} :"If a choice is to be made between them, one is faced with the fact that the Tangun, with his supernatural origin, is more clearly a mythological figure than Kija."</ref> კოჩოსონი შინელი რე [[VII ოშწანურა]]შ ჩინურ დინნაჭარეფს.<ref>{{cite book| last1=Peterson|first1=Mark|first2=Phillip|last2=Margulies|title=A Brief History of Korea|publisher=Infobase Publishing|year=2009|isbn=978-1-4381-2738-5|page=6}}</ref> კოჩოსონი ტერიტორიულო იძინანდჷ, დო აკონტროლენდჷ კორეაშ ჩქონიშ ოორუე ნორთის დო [[მანჯურია]]შ ნორთის. [[კიჯა ჩოსონი]] მეხოლაფირო დორსხუაფიული რე ჩქ. წე. 12 ოშწანურას, მარა თიში ჸოფა დო როლი ასიან პერიოდის დებეფს გჷმიჭანუანს.<ref name="DangunGija" /><ref>{{cite book|last=Hwang|first= Kyung-moon|title=A History of Korea, An Episodic Narrative|url=https://archive.org/details/historyofkoreaep0000hwan|year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-36453-0|page=[https://archive.org/details/historyofkoreaep0000hwan/page/4 4]}}</ref> ჯვ. წ. 108 წანას, [[ხანიშ დინასტია]]ქ დამარცხჷ [[ვიმან ჩოსონი]] დო ხანიშ ოთხი ოლქი ქჷდარსხუ კორეაშ ჩქონიშ ოორუეშე. მუსხირენი ვითწანურაშ გოძვენას სუმი ოლქიქ ქუდანთხეს ვარ-და ბჟადალშე დიკინეს. მეხოლაფირო თე პერიოდის [[ლელანგი]]შ ოლქიქ აკოციუ დო კჷნე აკიგჷ დო თე აბანქ ჭიე-ჭიეთ ლიაოდუნიშჸურე დიკინჷ. თეშნერო, თიში ხემანჭუაფაქ დერკჷ დო ხვალე ოვაჭრე ცენტრი რდჷ, სოიშახ ჯვ. წ. 313 წანას, კოგურიო დიჸუნუანდჷნ.<ref name="Gojoseon">[http://www.shsu.edu/~his_ncp/Korea.html Early Korea] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150625032709/http://www.shsu.edu/~his_ncp/Korea.html |date=June 25, 2015 }}. Shsu.edu. Retrieved April 17, 2015.</ref><ref>{{Cite web|url=https://terms.naver.com/entry.nhn?cid=46620&docId=532555&categoryId=46620|script-title=ko:낙랑군|website=terms.naver.com|access-date=July 15, 2019|archive-date=May 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523054820/https://terms.naver.com/entry.nhn?cid=46620&docId=532555&categoryId=46620|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tR0FAQAAQBAJ&q=%EB%82%99%EB%9E%91%EA%B5%B0+%EC%B1%85&pg=PA52|script-title=ko:이야기보따리 삼국시대: 역사친구 004|last=이|first=문영|date=July 15, 2011|publisher=Sowadang|via=Google Books|isbn=978-89-93820-14-0|access-date=March 28, 2024|archive-date=March 28, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240328145154/https://books.google.com/books?id=tR0FAQAAQBAJ&q=%EB%82%99%EB%9E%91%EA%B5%B0+%EC%B1%85&pg=PA52|url-status=live}}</ref> დოხოლაფირო ჯვ. წ. 300 წანაშე დოჭყაფილი, [[იაპონური ნინეფი|იაპონურნინამი]] [[იაოიეფი|იაოიეფქ]] კორეაშ ჩქონშე გეგნორთეს იაპონაიშ კოკეფშა დო გეგშარაჸეს ვარ-და ქენშესვარეს ჯინჯიერ მახორუე [[ჯომონეფი|ჯომონეფს]].<ref>{{cite book | surname = Vovin | given = Alexander | author-link = Alexander Vovin | chapter = Origins of the Japanese Language | doi = 10.1093/acrefore/9780199384655.013.277 | doi-access = free | title = Oxford Research Encyclopedia of Linguistics | publisher = Oxford University Press | year = 2017 | isbn = 978-0-19-938465-5}}</ref> პროტოკორეალეფიშ ლინგვისტური ომასქერე იდვალუაფუ მეხოლაფირო [[ცჷნდჷრი]]შ/[[მანჯურია]]შ ობჟათეშე, სამანგათ, წყარმალუ [[ლიაოჰე]]შ ვარ-და წყარმალუ [[ამური]]შ გოხოლუას. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 300 წანას, პროტოკორეალეფქ გენშართეს კორეაშ ჩქონიშ ობჟათეშა, გეგშარაჸეს დო ასიმილირაფილქ იჸუეს იაპონურნინამ მახორობაწკჷმა, ორჩანიეთ, თექ იაოიეფიშ მიგრაცია გჷმიჭანუ.<ref>{{Cite journal|last=Janhunen|first=Juha|date=2010|title=RReconstructing the Language Map of Prehistorical Northeast Asia|journal=Studia Orientalia|quote=... there are strong indications that the neighbouring Baekje state (in the southwest) was predominantly Japonic-speaking until it was linguistically Koreanized.|number=108}}</ref> == გეოგრაფია == [[ფაილი:General map of South Korea.png|thumb|left]] ქიანა იდვალუაფჷ [[ბჟაეიოლ აზია]]ს. უკებჷ [[კორეაშ ჩქონი|კორეაშ ჩქონიშ]] ობჟათე ნორთი. მოხურგე ქიანა რე [[ოორუე კორეა]]. * '''ფართობი''': 98.500 კვ.კმ. * '''ორთა''': უმაღალაში კონკა - [[ჰალასანი]] 1.950; წყარმალუ (კმ) - ნაკტონგ-განგი 520; ტობა - ჩუნგჯუ-ჰო; კოკი (კვ.კმ) - [[ჩეჯუ]] 1.830; [[კლიმატი]] - ზჷმიერი. * '''ორთაშობური რესურსეფი''': ქუანოშქერი, ვოლფრამი, გრაფიტი, მოლიბდენი, ტყვია, ჰიდროენერგეტიკული რესურსეფი. == სახენწფო == * '''სახენწჷფო სისტემა''': რესპუბლიკა. * '''სახენწჷფო მადუდე''': პრეზიდენტი RO Muh-hyun (2003). * '''კანონიშდუმადვალუ ორგანო''': ართპალატამი პარლამენტი (273 მაკათური). * '''ადმინისტრაციული დორთუალა''': ქიანაშ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართურეფიე - 9 პროვინცია (do) დო 7 ნოღა (gwangyoksi). == დემოგრაფია == * '''მახორობა''': 48,3 მლნ (2003), თინეფ შქას 99,8% [[კორეალეფი]]. * '''ნინეფი''': [[კორეული ნინა|კორეული]], ინგლისური. * '''რელიგია''': [[ბუდიზმი]], [[კონფუციანელობა]], [[ქირსიანობა]]. * '''ნოღეფი (ვითოში) ''': [[სეული]] (9.630; აგლომ. 19.969), [[პუსანი]] (3.505; აგლომ. 4.298), [[ტეგუ]] (2.370), [[ინჩონი]] (2.480). == ეკონომიკა == * '''ერუანული პროდუქტი''': მოცულობა - 485 მლრდ $ (მა-11 აბანი); 1 შურშე - 10.550 $; სტრუქტურა (%) - ოფუტეშ მეურნობა 6, ხერეჭუა 43, მოინალაფა 51. * '''ექსპორტი''': ომანქანე-ოტრანსპორტე მონწყილობეფი, საფეიქარო ნაწარმი, ელექტრო მეკონი. * '''ბიუჯეტი''': 118,100 მლნ $. * '''ვალუტა''': [[ობჟათეკორეული ვონი]] (KRW). * '''კომპანიეფი''': დეუ ელექტრონიკსი, სამსუნგი, ჰიუნდაი, კია მოტორსი. == მონძალა == * '''[[სეული]]''' - კორეული ხელუანობაშ ერუანული მუზეუმი, გუნბოკიშ, კუნბოკიშ, დაკსუშ დოხორეეფი; * '''[[ჩონჯუ]]''' - ოხვამე-პაგოდა პონჩუ-სა; * '''[[ჩენჯუ]]''' - ლიშ დინასტიაშ დჷმარცხუაფალიშ აკარდამა. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.korea.net/ კორეაშ რესპუბლიკაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა (Korea.net)] * [http://english.visitkorea.or.kr/enu/index.kto კორეაშ ოფიციალური ტურისტული ხასჷლა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170301031654/http://english.visitkorea.or.kr/enu/index.kto |date=2017-03-01 }} * [http://www.nso.go.kr/eng2006/emain/index.html კორეაშ ნაციონალური სტატისტიკაშ ოფისი] * [http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552668 Video on South Korea-US Relations] from the [http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552494 Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives] ==კომენტარი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ობჟათე კორეა|*]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] oyzvtmwjyyb76zqsvu7ynw83axlckmn 0 4737 252013 247255 2026-08-13T00:30:14Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252013 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-ar|جمهورية مصر العربية}}<br />{{resize|85%|{{transliteration|ar|Jumhūriyyat Miṣr al-ʻArabiyyah}}}} |ედომუშამი_ჯოხო = ეგვიპტეშ არაბული რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ეგვიპტე |შილა = Flag of Egypt.svg |გერბი = Coat_of_arms_of_Egypt.svg |რუკა = EGY orthographic.svg |ჰიმნი = „[[ეგვიპტეშ ჰიმნი|Bilady, Bilady, Bilady]]“<br />{{lang|ar|"بلادي، بلادي، بلادي"}}<br />({{Lang-xmf|„ჩქიმი ქიანა, ჩქიმი ქიანა, ჩქიმი ქიანა“}})<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Bilady, Bilady, Bilady.ogg]]}}</div> |დევიზი = |ზოხორინალაშ თარიღი = |ოფიციალური_ნინეფი =[[არაბული ნინა|არაბული]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[კაირო]] |latd=30 |latm=2 |latNS=N |longd=31 |longm=13 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =კაირო |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარული]] გვერდო საპრეზიდენტე რესპუბლიკა [[ავტორიტარიზმი|ავტორიტარული]] რეჟიმით<ref name="Truex & Tavana 2019">{{cite journal |last1=Truex |first1=Rory |last2=Tavana |first2=Daniel L. |title=Implicit Attitudes toward an Authoritarian Regime |journal=The Journal of Politics |date=July 2019 |volume=81 |issue=3 |pages=1014–1027 |doi=10.1086/703209 |s2cid=203513334 }}</ref><ref name="foreignpolicy">{{Cite web |url=https://foreignpolicy.com/2015/05/22/egypts-sisi-is-getting-pretty-good-at-being-a-dictator/ |title=Egypt's Sisi Is Getting Pretty Good … at Being a Dictator |last1=Cambanis |first1=Thanassis |date=22 May 2015 |website=Foreign Policy |access-date=25 July 2017}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Egypt: A Move to Enhance Authoritarian Rule|url=https://www.hrw.org/news/2019/02/12/egypt-move-enhance-authoritarian-rule|date=2019|website=Human Rights Watch}}</ref><ref>{{Cite news|date=9 July 2020|access-date=22 November 2022|title=Egypt tries to silence its critics in the United States by jailing their relatives|newspaper=The Washington Post|first=Sudarsan |last=Raghavan|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/egypt-tries-to-silence-its-critics-in-the-united-states-by-jailing-their-relatives/2020/07/08/c93a809e-c053-11ea-864a-0dd31b9d6917_story.html}}</ref><ref>{{Cite web|last=Al-Arian|first=Abdullah|date=27 February 2020|title=Hosni Mubarak's legacy is Abdel Fattah el-Sisi|url=https://www.aljazeera.com/opinions/2020/2/27/hosni-mubaraks-legacy-is-abdel-fattah-el-sisi|url-status=live|access-date=2 November 2021|website=Al Jazeera|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20201019213139/https://www.aljazeera.com/opinions/2020/2/27/hosni-mubaraks-legacy-is-abdel-fattah-el-sisi/ |archive-date = 19 October 2020 }}</ref> |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ეგვიპტეშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[აბდულ-ფათაჰ ალ-სისი]]<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12433045|title=Egypt's Mubarak resigns as leader|date=11 February 2011|accessdate=11 February 2011}}</ref> |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ეგვიპტეშ პრემიერ-მინისტრი|პრერმიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[მუსტაფა მადბული]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 =დორსხუაფაშ თარიღი |ოფიციალური თარიღი 1 =დოხოლ. ჯვ. წ. 3150 |ოფიციალური ჸოფირება 2 =რესპუბლიკათ გეგმიცხადჷ |ოფიციალური თარიღი 2 =1953 წანაშ 18 მანგის |ოფიციალური ჸოფირება 3 =[[ეგვიპტეშ კონსტიტუცია|მიმალი კონსტიტუცია]] |ოფიციალური თარიღი 3 =2014 წანაშ 18 ღურთუთა |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 29-ა |ფართობი =1,010,408<ref>{{cite web |url=https://www.capmas.gov.eg/Pages/StaticPages.aspx?page_id=5035 |title= Density By Governorate 1/7/2020 – Area km2 (Theme: Population – pg.14) |publisher=Capmas.gov.eg|access-date=8 July 2021}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.capmas.gov.eg/pdf/EgyptinFigures2015/EgyptinFigures/Tables/PDF/1-%20%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86/pop.pdf |title=Total area km2, pg.15 |publisher=Capmas.Gov – Arab Republic of Egypt |access-date=8 May 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150321110107/http://capmas.gov.eg/pdf/EgyptinFigures2015/EgyptinFigures/Tables/PDF/1-%20%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86/pop.pdf |archive-date=21 March 2015 }}</ref> |წყარი_% =0.632 |ოეგებიე_მახორობა =109,450,000<ref name="IMFAPR2025">{{cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=469,&s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,PPPGDP,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPRPPPPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,NGSD_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,TM_RPCH,TMG_RPCH,TX_RPCH,TXG_RPCH,LUR,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGSB,GGSB_NPGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDN,GGXWDN_NGDP,GGXWDG,GGXWDG_NGDP,NGDP_FY,BCA,BCA_NGDPD,&sy=2025&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |website=IMF |access-date=3 May 2025 |language=en}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 15-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2025 |მახორობაშ_ცენზი = 94,798,827 |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2017<ref>{{cite web|title=الجهاز المركزي للتعبئة العامة والإحصاء|url=http://www.capmas.gov.eg/Pages/ShowPDF.aspx?page_id=%20/Admin/Pages%20Files/2017109143840cns.pdf|website=www.capmas.gov.eg|access-date=13 October 2017}}</ref> |მახორობაშ_მეჭედალა = 108.32 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 99-ა |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $2.372 ტრილიონი |ედპ_ppp_რანგი = 17-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე ={{ძინა}} $$21,668 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 87-ა |აგი =0.754 |აგი_ტენდენცია = {{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <span style="color:#ffcc00;">ოშქაშე</span> |აგი_რანგი =100-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ეგვიპტური ფუნტი]] (LE/E£/£E) |ვალუტაშ_კოდი =EGP |ქიანაშ_კოდი =EG |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+02:00]] |ზარხულიშ_ბორჯი =[[UTC+03:00]] |cctld ={{unbulleted list |[[.eg]] |{{lang|ar|[[مصر.]]}}}} |ოტელეფონე_კოდი =[[+20]] |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ეგვიპტე''' ({{lang-ar|}}{{აუდიო|Ar-Misr2.oga|<big>مصر</big>}} {{IPA|[misˤɾ]}} [მისრ / Miṣr], {{lang-arz|مصر}} [მასრ / Maṣr] [ˈmɑsˤɾ], {{lang-cop|Ⲭⲏⲙⲓ}} [kʰēmə]), ოფიციალურო '''ეგვიპტეშ არაბული რესპუბლიკა''' ([[არაბული ნინა|არაბ.]] جمهورية مصر العربية, [ჯუმჰურიათ მისრ ელ-არაბია], ეგვიპტური არაბული: [გუმჰურია მასრ ილ-არაბია]) — ტრანსკონტინენტალური [[სახენწჷფო]] [[აფრიკა]]შ ოორუე-ბჟაეიოლშე დო [[სინაიშ ჩქონი]]თ [[აზია]]შ ობჟათე-ბჟადალშე. ოორუეშე ომძღჷ [[სქირონაშქა ზუღა]], ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[პალესტინა]]შ [[ღაზაშ სექტორი]] დო [[ისრაელი]], ბჟაეიოლშე — [[ჭითა ზუღა]], ობჟათეშე — [[სუდანი]] დო ბჟადალშე [[ლიბია]]; ოორუე-ბჟაეიოლშე [[აკაბიშ ჸუჯი]] ეგვიპტეს გიშმართჷნს [[იორდანია]]შე დო [[საუდიშ არაბეთი|საუდიშ არაბეთშე]]. ქიანაშ ნანანოღა, [[ეგვიპტეშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაში ნოღა]] დო კულტურული ცენტრი რე [[კაირო]], მაჟირა უკაბეტაში ნოღა, ხერეჭუაშ დო ტურისტული შანულამი ცენტრი რე [[ალექსანდრია]].<ref name=gov>{{Cite web|url=https://www.egy-map.com/|title=محافظة الأسكندرية|first=Egypt's Projects|last=Map|website=www.egy-map.com|access-date=13 May 2022|archive-date=25 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230525194517/https://www.egy-map.com/|url-status=live}}</ref> 109 მილიონი ადამიერშე უმოსი მახორობათ, ეგვიპტე რე აფრიკაშ მასუმა უკაბეტაში ქიანა, მოსოფელს — 15-ა. ეგვიპტეს ართ-ართი ქვერსემი ისტორია უღჷ არძა ქიანაშ შქას: თიში ჯინჯეფი მოურს ჩქ. წ. VI დო IV ვითოშწანურაშე [[ნილოსიშ დელტა]]შ გოხოლუას. [[ჯვეშ ეგვიპტე]], ნამუთ იკოროცხუ ართ-ართი [[ცივილიზაციაშ ონწე]]თ, ჭარალუაშ, ოფუტე მეურნალაშ, ურბანიზაციაშ, ორგანიზებული რელიგიაშ დო ცენტრალური გამაგალაშ ორდოიანი ფორმეფიშ მაძირუ რე.<ref>{{Cite book|title=The Prehistory of Egypt: From the First Egyptians to the First Kings|year=2000|url=https://archive.org/details/prehistoryofegyp0000mida|last=Midant-Reynes|first=Béatrix|publisher=Blackwell Publishers|location=Oxford}}</ref> ეგვიპტე [[ქირსიანობა ეგვიპტეს|ქირსიანობაშ]] ორდოიანი დო შანულამი ცენტრი რდჷ, მოგვიანეთ, მაშკვითა ოშწანურაშ დაჭყაფუშე [[ეგვიპტეშ ისლამიზაცია|ისლამი მიღჷ]]. [[X ოშწანურა]]ს, კაირო რდჷ [[ფატიმიდეფიშ სახალიფო]]შ ნანანოღა, [[XIII ოშწანურა]]ს — [[მამლუქეფიშ სასულთანო]]შ ნანანოღა. [[1517]] წანას, ეგვიპტექ [[ოსმალეთიშ იმპერია]]შ ნორთო გჷნირთუ, სოიშახ [[1867]] წანას აბანობური გამაგე [[მუჰამედ ალი ეგვიპტალი|მუჰამედ ალიქ]] ვადარსხჷ თეხანური ეგვიპტე მუჭოთ ავტონომიური [[ეგვიპტეშ ხედივატი|ხედივატინ]]. უკული ქიანა ოკუპირებული რდჷ [[ბრიტანეთიშ იმპერია]]შით [[ბრიტანეთიშ სუდანი|სუდანწკჷმა]] ართო დო [[1922]] წანას ზოხორინალა მიპალუ მუჭოთ [[მუჰამედ ალიშ დინასტია|მონარქია]]. [[1952]] წანაშ [[ეგვიპტეშ რევოლუცია (1952)|ეგვიპტეშ რევოლუციაშ]] უკული ეგვიპტექ რესპუბლიკათ გეგმიცხადჷ. [[1958]]-[[1961]] წანეფს აკიკათჷ [[სირიაშ მაჟირა რესპუბლიკა|სირიაწკჷმა]] დო გაჭყეს [[აკოკათელი არაბული რესპუბლიკა]]. ეგვიპტე [[არაბეთ-ისრაელიშ ლჷმა (1948)|1948]], [[სუეციშ კრიზისი|1956]], [[ამშვდღარი ლჷმა|1967]] დო [[იომ-ქიფურიშ ლჷმა|1973]] წანეფს მუზმარენი აკოანჯარაფილი კონფლიქტის მანჯენდჷ ისრაელწკჷმა დო [[1967]] წანაშახ პერიოდულო [[ღაზაშ სექტორი]]შ ოკუპაციას იქჷნდუ. [[1978]] წანას, ეგვიპტექ ხე მაჭარჷ [[კემპ-დევიდიშ აპიჯალა]]ს, ნამუშით ისრაელი ოკუპირებული სინაიშე თიში გიშულაშ მანგიორშა [[ეგვიპტე-ისრაელიშ თინჩალური ხეკულუა|აღიარუ]]. [[არაბული აფუნი]]შ უკული, ნამუქჷთ [[2011]] წანაშ [[ეგვიპტის რევოლუცია (2011)|ეგვიპტეშ რევოლუცია]] დო [[ჰოსნი მუბარაქი]]შ გითორაგვაფა გჷმიჭანუ, ქიანას მოხვადჷ [[ეგვიპტეშ კრიზისი (2011–2014)|პოლიტიკური არულობაშ გაგჷნძორებული პერიოდიქ]]; [[2012]] წანაშ პირველი დემოკრატიული გიშაგორუეფით, ხეშულობაშა ქუმორთჷ „[[მუსლიმეფიშ საჯიმალო|მუსლიმეფიშ საჯიმალოწკჷმა]]“ მერსხილი [[მუჰამედ მურსი]]შ კუნტახანიში თარობაქ, ნამუქჷთ [[2013]] წანას მასობური პროტესტეფიშ უკული გითოხუაფილქ იჸუ ოურდუმეეფიშით. ასეიანი თარობა წჷმარინუანს გვერდო საპრეზიდენტო რესპუბლიკას [[აბდულ-ფათაჰ ალ-სისი]]შ დუდალათ, ნამუთ გიშაგორილქ იჸუ [[2014]] წანას, მარა ფართოთ მირჩქინუაფუ მუჭოთ [[ავტორიტარიზმი|ავტორიტარული]].<ref name="dictator">წყუეფი, ნამუეფჷთ ალ-სისიშ თარობას დიქტატურათ მითმირჩქინანან: {{bulleted list|{{Cite news |title=Egypt's rushed election shows Abdel-Fattah al-Sisi is nervous |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous |access-date=2024-12-27 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613 |quote="Last month Abdel-Fattah al-Sisi, Egypt's military dictator..." |url-access=subscription |archive-url=https://archive.ph/6lNnA |archive-date=2023-10-06|url-status=live}}|{{Cite web |last=Dunne |first=Michele |date=2019-04-08 |title=Why Is Trump Helping Egypt's Dictator Entrench His Power? |url=https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/08/donald-trump-abdel-fattah-al-sisi-egypt-226579/ |access-date=2024-12-27 |website=POLITICO Magazine |language=en}}|{{Cite web |title=President Trump, Condemn This Sham Egyptian Election |url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/president-trump-condemn-sham-egyptian-election |access-date=2024-12-27 |website= The Washington Institute |quote="...issued a statement praising the Egyptian dictator's magnificent work for the country"}}|{{Cite news |title=A Blank Check for Egypt's Dictator |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-26/u-dot-s-dot-gives-egypts-dictator-a-blank-check?embedded-checkout=false |access-date=2024-12-27 |work=Bloomberg.com |language=en}}|{{Cite web |last=Toosi |first=Nahal |date=2021-07-12 |title=In D.C. visit, Egypt spy boss claims U.S. agreed—in writing—to jail American activist |url=https://www.politico.com/news/2021/07/12/egypt-spy-boss-jail-american-498983 |access-date=2024-12-27 |website=POLITICO |language=en |quote="...Abdel Fattah El-Sisi, the Egyptian dictator who has imprisoned tens of thousands of dissidents."}}{{Cite web |last=Lawler |first=Dave |date=2019-04-23 |title=Egypt's President Abdel Fattah el-Sisi could rule until 2030 after winning referendum |url=https://www.axios.com/2019/04/23/sisi-referendum-rule-egypt-2030-constitution |access-date=2024-12-27 |website=Axios |language=en |quote="He has now cemented his status as Egypt's dictator without losing his position as a U.S. ally."}}|{{Cite web |last=Greenwald |first=Glenn |date=2015-03-31 |title=Obama Personally Tells the Egyptian Dictator That U.S. Will Again Send Weapons (and Cash) to His Regime |url=https://theintercept.com/2015/03/31/obama-lifts-freeze-weapons-transfer-egyptian-dictator/ |access-date=2024-12-27 |website=The Intercept |language=en-US}}|{{Cite web |last=Williams |first=Jennifer |date=2017-04-03 |title=Egypt's president is a bloodthirsty dictator. Trump thinks he's done a "fantastic job." |url=https://www.vox.com/world/2017/4/3/15160358/trump-egypt-abdel-fattah-el-sisi-white-house |access-date=2024-12-27 |website=Vox |language=en-US}}|{{Cite news |date=2020-12-01 |title=Egypt President Abdul Fattah al-Sisi: Ruler with an iron grip |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-19256730 |access-date=2024-11-22 |work=BBC News |language=en-GB}}|{{Cite news |title=Egypt is again under military rule, but Sisi lacks Nasser's appeal |url=https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal |access-date=2024-11-25 |url-access=subscription|newspaper=The Economist |issn=0013-0613|archive-url=https://archive.today/20210826144020/https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal|archive-date=2021-08-26|url-status=live}}|{{Citation |last=Grewal |first=Sharan |title=Egypt: A Coup against Democracy |date=2023-07-25 |work=Soldiers of Democracy? |pages=136–176 |url=https://academic.oup.com/book/46755/chapter-abstract/414394851?redirectedFrom=fulltext |access-date=2024-11-25 |publisher=Oxford University PressOxford |doi=10.1093/oso/9780192873910.003.0007 |isbn=978-0-19-287391-0|url-access=subscription }}|{{Cite web |date=2024-03-15 |title=EU Deal with Egypt Rewards Authoritarianism, Betrays 'EU Values' {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2024/03/15/eu-deal-egypt-rewards-authoritarianism-betrays-eu-values |access-date=2024-12-14 |language=en}}}}</ref> ეგვიპტე რე [[წუმოძინელი ქიანა]] აფრიკაშ მაჟირა უკაბეტაში ეკონომიკათ. [[არხო ბჟაეიოლი|არხო ბჟაეიოლს]], [[ოორუე აფრიკა]]ს დო მუსლიმანურ ოქიანუს რეგიონულ პოლიტიკურ ნძალათ იკოროცხუ, თაშნეშე მოსოფელიშ ოშქაშე ჟისახენწჷფოთ. [[ისლამი]] რე [[სახენწჷფო რელიგია|ოფიციალური რელიგია]], [[არაბული ნინა|არაბული]] — ოფიციალური ნინა. ეგვიპტე რე გეჸვენჯი ერეფოშქაშე დო რეგიონალური ორგანიზაციეფიშ დჷმარსხუაფალი მაკათური: [[გოერო]], [[უგინობირაფუობაშ ყარაფი]], [[არაბული ქიანეფიშ ლიგა]], [[აფრიკაშ რსხუ]], [[ისლამური წოროხანდაშ ორგანიზაცია]], [[მოსოფელიშ ახალნორდული ფორუმი]] დო [[BRICS]]-იშ მაკათური.<ref name="CoARE">{{cite web |title=Constitution of The Arab Republic of Egypt 2014 |url=http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150718052913/http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf |archive-date=18 July 2015 |access-date=13 April 2017 |website=sis.gov.eg}}</ref><ref>{{Cite journal |title=Lessons from/for BRICSAM about south–north Relations at the Start of the 21st Century: Economic Size Trumps All Else? |journal=International Studies Review |volume=9}}</ref><ref name="IMFOCT2024">{{cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=469,&s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,PPPGDP,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPRPPPPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,NGSD_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,TM_RPCH,TMG_RPCH,TX_RPCH,TXG_RPCH,LUR,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGSB,GGSB_NPGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDN,GGXWDN_NGDP,GGXWDG,GGXWDG_NGDP,NGDP_FY,BCA,BCA_NGDPD,&sy=2023&ey=2024&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |website=IMF |access-date=24 October 2024 |language=en}}</ref> == ჯოხოდვალა == * '''ოფიციალურო''': ეგვიპტეშ არაბული რესპუბლიკა. * '''არაბულო''': Al-Jumhuriyat Misr al-Arabiyah. * '''ეტიმოლოგია''': [[ფარაონი|ფარაონეფიშ]] ფარანიშ მახორობა მუნეფიშ ქიანას „კემეს“ უძახჷნა, ნამუთ „უჩადიხას“ შანენს. Aigyptos ანუ „ეგვიპტე“ ჯვეში [[ბერძენეფი|ბერძენეფქ]] გიორთვეს. ოეგებიეთ თენა მეღებული რე Hikuptah-შ დამახინჯებით, ნამუთ შანენს „უჟინაშ ღორონთიშ პტაშ შურიშ ოხვამეს“. ამდღანერი არაბულნინამი მახორობა მუნეფიშ ქიანას უძახჷნა „მისრს“. თაურეშერე ჯვეშქორთული „მისრეთი“. * '''ქიანაშ კოდი''': EG. == გეოგრაფია == [[ფაილი:Egypt Topography.png|thumb|left|210px|ეგვიპტეშ გეოგრაფიულ რუკა]] ქიანა იდვალუაფუ ჟირ კონტინენტის — აფრიკას (ოორუე-ბჟაეიოლ რეგიონი) დო აზიას (ობჟათე-ბჟადალ რეგიონი). ობჟათეშე ომძღჷ სუდანი (თანჯაშ სიგინძა რე 1273 კმ), ბჟადალშე — [[ლიბია]] (1150კმ), ბჟაეიოლშე — [[ისრაელი]] (255კმ) დო პალესტინა (11კმ). ბჟაეილშე ომძღჷ [[დინცხფერი ზუღა]], ოორუეშე — [[სქირონაშქა ზუღა]]. ქიანაშ ტერიტორიაშ დოხოლაფირო 96% ტიოზი (უდაბნო) რე. ეგვიპტეს არძაშე უგჷნძაში ხურგი უღჷ [[სუდანი|სუდანწკჷმა]] — 1273 კილომეტრი, არძაშე უკუნტაში [[ისრაელი|ისრაელწკჷმა]] — 266 კმ. ეგვიპტეს ფართო გიშაულარი უღუ მუჭოთ [[სქირონაშქა ზუღა]]შა, თეშ [[ჭითა ზუღა|ჭითა ზუღაშა]]. ქიანაშ აფრიკულ დო აზიურ რეგიონეფს ართიანშე გჷშართუნს [[სუეციშ სვირი]], ნამუშ სიგჷნძა რე 160 კილომეტრი ([[პორტ-საიდი|პორტ-საიდიშე]] [[სუეცი|სუეციშა]]). სვირი ართიანს მეთმურსხუანს სქირონაშქა დო ჭითა ზუღეფს. სვირქ გინწყჷ [[1869]] წანას. [[1956]] წანას მოხვადჷ სვირიშ ნაციონალიზაციაქ. * '''ფართობი''': 1.001 ვითოში კვ.კმ. * '''ორთა''': ''გეოგრაფიული რაიონეფი'' - [[ნილოსი]]შ ლეხერი, კატარაშ ქვაბული, ბჟადალ ტიოზი, ბჟაეიოლ უდაბნო. ''უმაღალაში კინწი'' - ჯებელ კატერინა 2.638 მ.; ''უდიდაში წყარმალუ (კმ) '' – [[ნილოსი]] 1.550 (გვალე 6.671); ''უდიდაში ტობა (კვ.კმ) '' - ნასერი 5.500 (ხელოვნურ); ''უდიდაში კოკი'' - ჯაზირათ შადვანი; ''კლიმატი'' - სქირონაშქაზუღური, სქირე. * '''ორთაშობური რესურსეფი''': ნაფთობი, ორთაშობური აირი, რკინაშ მადანი, ფოსფატეფი, მანგანუმი, კირქუა, თაბაშირი, ტალკი, აზბესტი, ტყვია, თუთია. == სახენწჷფო == * '''სახენწჷფო სისტემა''': დემოკრატიული რესპუბლიკა. * '''სახენწჷფოშ მადუდე''': [[პრეზიდენტი]]. * '''კანონმადვალუ ორგანო''': ჟირპალატამი [[პარლამენტი]] (454+264 მაკათური). * '''ადმინისტრაციული რთუალა''': ქიანაშ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ართურეფი რე 28 პროვინცია (Muhafazah). == დემოგრაფია == ეგვიპტე რე არძაშე უმოსი დოხორინელი ქიანა რე შქაგურ ბჟაეიოლს დო მასუმა არზაშე უმოსი დოხორინელი [[აფრიკა|აფრიკაშ]] კონტინენტის, 77 მილიონი მახორუთ ([[2009]] წანაშ [[პირელი]]შ მუნაჩემეფით). ეკონია 40 წანაშ მალობას იგინაფუაფუდუ მახორობაშ მალას რდუალა მედიცინაშ წოხლე მიწოკინათ დო ოფუტეშ მეურნობაშ წარმოებელურობაშ გოვითარაფაშ გეშა. მუ ბორჯისჷთ [[ნაპოლეონ ბონაპარტი|ნაპოლოენქ]] გეჭოფუ ქიანა, თიშ მახორობა რდჷ ხვალე 3 მილიონი. მახორობაშ 90% ართგურენს [[ისლამი|ისლამს]] დო დჷნოსქილედი ნორთიშ უმენტაშობა [[ქირსიანობა|ქირსიანი]] რე. * '''მახორობა''': 77,4 მლნ (2003), თინეფს შქას [[ეგვიპტარეფი|ეგვიპტარი არაბეფი]] 99,1%, ნუბიარეფი 0,9%. ქიანაშ მახორობაშ ძინაშ ტემპეფი ძალამი მაღალი რე (ირი 7 თუთას 1 მლნ). მახორობაშ მეჭედალა 1 კვ.კმ-ს 74 კოჩის აკმადგინანს. * '''ნინეფი''': [[არაბული ნინა|არაბული]]. ინგლისური დო ფრანგული იგურაფუაფუ. * '''რელიგია''': [[ისლამი|მუსლიმეფი]] 90%, [[ქირსიანობა|ქირსიანეფი]] მეხოლაფირო 10%. * '''ნოღეფი (ვთშ.) ''': [[კაირო]] (7.938; აგლომ. 15.892), [[ალექსანდრია]] (3.891; აგლომ. 4.443), ალ-ჯიზა (გიზა, 2.598), შუბრა ალ-ჰაიმა (870; აგლომ. 1.070), [[პორტ-საიდი]] (549), ას-სუვეისი (სუეცი, 4.880). == ეკონომიკა == * '''ერუანული პროდუქტი''': ''მოცულობა'' - 72 მლრდ $ (42-ა აბანი); ''1 შურ მახორუშე'' - 1.200 $; ''სტრუქტურა (%)'' - ოფუტეშ მეურნობა 16, ხერეჭუა 34, ნინალა 50. * '''ექსპორტი''': ნაფთობი, ბამბე, ოფეიქარე ნაწარმი, ხილი. * '''ბიუჯეტი''': 21,500 მლნ $. * '''ვალუტა''': [[ეგვიპტური ფუნტი]] (EGP). === ტურიზმი === [[ფაილი:Egypt.Giza.Sphinx.02.jpg|200px|thumb|დიდი სფინქსი]] ეიოშანალი რე თინა, ნამდა ეგვიპტე ხვალე ართი მუსლიმური ქიანა რე, ნამუთ აქტიურო რე ჩართული ტურისტულ სფეროს. თეს დიდი გოლინა უღუ ქიანაშ ეკონომიკას, ღალაშ უმეტაში ნორთი თე სფეროშე მოურს. [[კაირო]] ეგვიპტეშ [[ნანანოღა]] ართ–ართი უსკვამაში რე რე ნთელ მოსოფელს. წჷმარინუანს არაბული ოქიანუშ კულტურულ და კომერციულ ცენტრის. ართ–ართი უშხუაში ნოღა რე [[აფრიკა]]ს დო ხოლო ბჟაეიოლს. თენა ეგაფილი რე [[ნილოსი]]შ წყარპიჯის, წჷმორინაფილი რე მაღალი ნოდგჷმეფით, თაქ რე უჯგუში სასუმაროეფი, მაღაზიეფი, რესტორანეფი. კაიროშ ალმახანურ ცენტრო იკოროცხუ ალ-ტაჰრირიშ მოედანი, თაქ რე არძა თარი ოთარობე დო ვასათარობო ორგანიზაციაშ შტაბბინა. ეიოშანალი რე [[არაბული სახენწჷფოეფიშ ლიგა]]. ტურისტეფიშ გურიშ გოჩამაშ ობიექტი რე [[კაიროშ ერუანული მუზეუმი]], სოდე ჯვეშ ევიპტეშ ფარაონეფიშ, ბერძნულ-რომაულ პერიოდიშ ოგანძე რე თხილერი. 155 ვითოშ ექსპონატის შქას რე ფარაონ [[ტუტანხამონი]]შ აკარდამაშ განძი. ეგვიპტეშ ცივილიზაციაქ დიჭყჷ ჯვეშ წანაშ ეჭარუაშ [[V]] ანთასწანურას დო ითუ ახალ წანაშ ეჭარუაშ [[332]] წანას. თენა ალექსანდრე დიდ მაკედონარქ ეჭოფუ (თეშე უმოს ფირჩას თუდო ). ჯვ. წ. III ანთასწანურას ფარაონ [[ნარმენი|ნარმენქ]] აკაშქუ ჟიდონი დო თუდონი ომეფეფი. ეგვიპტე ირთუ 3 პერიოდო: 1. ჯვეში ომაფე - ჯვ. წ. 3 000 წ. - [[ნანანოღა]] [[მემფისი]]. 2. შქა ომაფე - ჯვ. წ. 2 000 წ. - [[ნანანოღა]] [[თებე]]. 3. ახალი ომაფე - ჯვ. წ. XVII-XIV აა. - [[ნანანოღა]] [[თებე]]. ეიოშანალი რე ეგვიპტური პირამიდეფი, ნამუეფით ჯვეშ ომაფეს ეიგაფუდუ დო თინეფი ამდღანერ დღაშა რენა მიკოსქილადირი. მაართა [[პირამიდა]] რდჷ [[ჯოსერი]], ნამუთ [[ფარაონი ჯოსერი|ფარაონ ჯოსერიშ]] საპატიცემოთ, გინოჩამუშ ყუნათ, ქურუმქ [[იმჰოტეპი|იმჰოტეპქ]] ეიოგჷ. თიშ სიმაღალა 60 მ. ქირსეშ დაბადებაშა 5 000 წანას [[სქირონაშქა ზუღა]]შე, [[პალესტა|პალესტინაშე]] დო [[ნუბია|ნუბიაშე]] გეგნიხორეს ურცხო ტომეფქ დო დიხორეს [[ნილოსი|ნილოსიშ]] წყარპიჯის, ემაღალაფირ აბანს. ინეფქ ეიონწყუეს დორშვილი ქოხეფი დო თინეფქ გინირთეს მაართა ეგვიპტარეფო. მირჩქვანეს ორინჯეფი, მოჸუნდეს მუნაწიი, მეჸუნდეს მეორინჯობას დო ოფუტეშ მეურნობას. გორჩქინდჷ ჟირ ომაფექ - ჟიდონქ დო თუდონქ. === ჯვეში ეგვიპტე === ჯვეში ეგვიპტე რდჷ ქიანა [[აფრიკა|აფრიკაშ]] ოორუე-ბჟაეიოლ ნორთის, ნამუქჷთ ჯვ. წ. 525 წანას რინა მეჭყვიდჷ. ჯვეშ ეგვიპტეშ ისტორია ირთუ დინასტიაშახ (სოდგარენ [[ჯვ. წ. 3000]] წანა) დო უკულიან პერიოდეფო (გვალო რდჷ 30 დინასტია<ref>კჷნე ართი საგვარეულოშ მაფეეფი, ნამუეფჷთ მენწყილო ოთირუდეს ართიანს ხვისტას, მოჯგირეობაშ დო მონძეობაშ ოსხირით</ref>). თე პერიოდეფი იგინძორებუ [[ჯვ. წ. III ვითოშწანა|ჯვ. წ. III]] - [[ჯვ. წ. I ვითოშწანა|ჯვ. წ. I]] ვითოშწანეფს. პერიოდეფი მუშ განშე თაშ ირთუ: ორდოიანი ომაფე (I-II დინასტია); ჯვეში ომაფე (III - VI დინასტია); მაართა გინმაულარი პერიოდი (VII-X დინასტია); შქა ომაფე(XI-XII დინასტია); მაჟია გინმაულარი პერიოდი (XIII-XVII დინასტია); ახალი ომაფე (XVIII-XX დინასტია); გვიანი პერიოდი (XXI-XXVI დინასტია); ასურელეფიშ ნჯღვერობუა ([[ჯვ. წ. 664|ჯვ. წ.-შა 664]]-[[ჯვ. წ. 656|656]]); სპარსალეფიშ ნჯღვერობუა (XXVII დინასტია), [[ჯვ. წ. 525|ჩქ. წ.-შა 525]]-[[ჯვ. წ. 404|ჩქ. წ.-შა 404]]); სპარსალეფის მაჟია ნჯღვერობუა (XXVIII-XXX დინასტია, [[ჯვ. წ. 343|ჩქ. წ.-შა 343]]-[[ჯვ. წ. 332|ჩქ. წ.-შა 332]]); მაკედონარეფის ნჯღვერობუა ([[ჯვ. წ. 332|ჩქ. წ.-შა 332]]-[[ჯვ. წ. 305|ჩქ. წ.-შა 305]]); პტოლემეეფიშ ნჯღვერობუა ([[ჯვ. წ. 305|ჩქ. წ.-შა 305]]-[[ჯვ. წ. 30|ჩქ. წ.-შა 30]]). === ალმახანური ეგვიპტე === [[1922]] წანაშე ეგვიპტე ზოხორინელი სახენწჷფო რე, 50-იან წანეფს რესპუბლიკათ გინირთჷ [[გამალ აბდელ ნასერიშ]] დუდალათ. ხოლო ულირს თინა აწარმენდჷ ლჷმას [[ისრაელი|ისრაელწკჷმა]], მარა [[1977]] წანას [[ანვარ სადათი]]შ პრეზიდენტობაშ ბორჯის გაფორმუ თიწკჷმა ომშვიდობე აპიჯაფა. თექ გჷმიჭანუ ეგვიპტეშ გჷშარიცხუა არაბულ სახენწჷფოეფიშ ლიგა. [[1981]] წანას ექსტრემისტ-ისლამისტეფქ დოჸვილეს სადათი, თიშ აბანი დეკინჷ ჰოსნი მუბარაქიქ, ნამუთ უმოს ზომიერ ღოზის მეჸუნდუ. [[1987]] წანას ეკანწყუ ურთიართალეფი არაბულ ქიანეფწკჷმა. [[1991]] წანას მონაწილენდჷ [[სპარსეთიშ ჸუჯი]]შ ლჷმას [[ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი|ააშ-იშ]] განშე. ეგვიპტე ლაჸაფენს თარ როლს ხოლო ბჟაეიიოლიშ ომშვიდობე მოწესრიგებაშ პროცესის. == ეგვიპტეშ ტერიტორიული მონწყილობა == ეგვიპტე ტერიტორიულო ირთუ 29 [[ეგვიპტეშ ოგუბერნატორე|ოგუბერნატორეეფო]]. ოგუბერნატორე ხოლო ირთუ [[მარკაზი|მარკაზეფო]] (რაიონეფო). რაიონეფიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს ოფოტუეფიშ სუბექტეფი. არძა ოგუბერნატორეს უღუ მუში ადმინისტრაციული ცენტრი, ფშხირას თე ცენტრეფიშ ჯოხოეფი კინ ოგუბერნატორეეფს ხოლო ჯოხონა. [[2008]] წანაშ პირელს, [[კაირო (მუჰაფაზა)|კაირო]]ს დო [[გიზა (მუჰაფაზა)|გიზა]]ს გაგშერთჷ 4 ტერიტორიაქ დო დირსხუ ახალ ოგუბერნატორეეფქ: [[6 გჷმათუთა (მუჰაფაზა)|6 ემათუთა]], [[ჰელუანი (მუჰაფაზა)|ჰელუანი]], [[კაირო (მუჰაფაზა)|კაირო]] დდო [[გიზა (მუჰაფაზა)|გიზა]]. {| style="background:transparent; font-size:95%;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- valign="top" | {| class="wikitable" border="1" |- ! ოგუბერნატორეეფი !! ნანანოღა !! აკანი</tr> | [[ალექსანდრია (მუჰაფაზა)|ალექსანდრია]] || [[ალექსანდრია (ეგვიპტე)|ალექსანდრია]] || ოორუე</tr> | [[ასუანი (მუჰაფაზა)|ასუანი]] || [[ასუანი]] || ობჟათე</tr> | [[ასიუტი (მუჰაფაზა)|ასიუტი]] || [[ასიუტი]] || ცენტრალური</tr> | [[ბეჰეირა (მუჰაფაზა)|ბეჰეირა]] || [[დამანჰური]] || ბჟადიიოლ</tr> | [[ბანი-სუაფი (მუჰაფაზა)|ბანი-სუაფი]] || [[ბანი-სუაფი]] || ცენტრალური</tr> | [[კაირო (მუჰაფაზა)|კაირო]] || [[კაირო]] ||ოორუე</tr> | [[დაკაჰლია (მუჰაფაზა)|დაკაჰლია]] || [[ელ-მანსურა]] || ოორუე</tr> | [[დუმიატი (მუჰაფაზა)|დუმიატი]] || [[დუმიატი]] || ოორუე</tr> | [[ელ-ფაიუმი (მუჰაფაზა)|ელ-ფაიუმი]] || [[ფაიუმი]] || ოორუე</tr> | [[გარბია (მუჰაფაზა)|გარბია]] || [[ტანტა]] || ოორუე</tr> | [[გიზა (მუჰაფაზა)|გიზა]] || [[გიზა]] || ოორუე</tr> | [[ჰელუანი (მუჰაფაზა)|ჰელუანი]] || [[ჰელუანი]] || ოორუე</tr> | [[ისმაილია (მუჰაფაზა)|ისმაილია]] || [[ისმაილია]] || ბჟაეიიოლ</tr> | [[ქაფრ-ელ-შაიხი (მუჰაფაზა)|ქაფრ-ლ-შაიხი]]|| [[ქაფრ-ელ-შაიხი]] || ოორუე</tr> |} | {| class="wikitable" border="1" |- ! ოგუბერნატორე !! ნანანოღა !! აკანი</tr> | [[მატრუჰი (მუჰაფაზა)|მატრუჰი]] || [[მარსა-მატრუჰი]] || ბჟადიოლ</tr> | [[ელ-მინია (მუჰაფაზა)|ელ-მინია]] || [[ელ-მინია]] || ცენტრალურ</tr> | [[მონუფია (მუჰაფაზა)|მონუფია]] || [[შიბინ-ელ-ქუმი]] || ოორუე</tr> | [[ახალი ველი (მუჰაფაზა)|ახალი ველი]] || [[ელ-ხარგა]] || ობჟათე</tr> | [[ჩრდილოეთ სინაი (მუჰაფაზა)|ჩრდილოეთ სინაი]] || [[ელ-არიში]] || ბჟაეიოლი</tr> | [[პორტ-საიდი (მუჰაფაზა)|პორტ-საიდი]] || [[პორტ-საიდი]] || ოორუე</tr> | [[კალიუბია (მუჰაფაზა)|კალიუბია]] || [[ბანჰა]] || ოორუე</tr> | [[კენა (მუჰაფაზა)|კენა]] || [[კენა]] || ცენტრალური</tr> | [[ჭითა ზუღაა (მუჰაფაზა)|ჭითა ზუღა]] || [[ჰურგადა]] || ობჟათე-ბჟაეიოლი</tr> | [[შარკია (მუჰაფაზა)|შარკია]] || [[ელ-ზაკაზიკი]] || ოორუე</tr> | [[სუჰაგი (მუჰაფაზა)|სუჰაგი]] || [[სუჰაგი]] || ცენტრალური</tr> | [[ობჟათე სინაი (მუჰაფაზა)|ობჟათე სინაი]] || [[ელ-ტური]] || ბჟაეიოლი</tr> | [[სუეცი (მუჰაფაზა)|სუეცი]] || [[სუეცი]] || ბჟაეიიოლი</tr> | [[6 გჷმათუთა (მუჰაფაზა)|6 გჷმათუთა]] || [[6 გჷმათუთა (ნოღა)|6 გჷმათუთა]] || ოორუე</tr> |} |style="padding-top:8px;"| |} == მონძალა == * '''[[კაირო]]''' - ერუანული მუზეუმი ტუტანხამონიშ აკარდამაშ ძვირფასეულობათ, ეგვიპტური მუზეუმი, ისლამური კაირო; * '''[[ლუქსორი]]''' - ლუქსორიშ დო კარნაკაშ ოხვამეეფი, მაფეფიშ მინდორი; * '''[[ელ-გიზა]]''' - პირამიდეფი დო დიდი სფინქსი; * '''[[ასუანი]]''' - აბუ-სიმბალიშ ოხვამე; * '''[[სინაი]]''' - ჭითა ზუღაშ ქორალური ბაღეფი. == ჩინებული ეგვიპტარეფი == * '''[[პოლიტიკოსეფი]]''' – გამალ აბდელ ნასერი, ანვარ სადათი; * '''[[დიპლომატეფი]]''' – ბუტროს გალი; * '''[[მაჭარუეფი]]''' – ნაგიბ მაჰფუზი; * '''[[მსახიობეფი]]''' – ომარ შარიფი, სუად ჰუსნი; * '''[[ბიზნესმენი]]''' – მოჰამედ ალ-ფაიედი. == რესურსეფი ინტერნეტის == ;თარობა * [http://www.egypt.gov.eg/english/ Egypt's Government Services Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060320212726/http://www.egypt.gov.eg/english/ |date=2006-03-20 }} არაბული, ინგლისური * [http://www.eip.gov.eg/ Egypt Information Portal] არაბული, ინგლისური * [http://www.idsc.gov.eg/ Egypt Information and Decision Support Center] არაბული, ინგლისური * [http://www.sis.gov.eg/ Egypt State Information Services] არაბული, ინგლისური, ფრანგული * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-e/egypt.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121119025919/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-e/egypt.html |date=2012-11-19 }} * [http://www.egypt.travel/ Egyptian Tourist Authority] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120503222352/http://www.egypt.travel/ |date=2012-05-03 }} ;ზოგადი * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/middle_east/country_profiles/737642.stm Country Profile] [[BBC News]]-შე ;შხვა * Leonard William King, ''History of Egypt'', [[Chaldea]], [[Syria]], [[Babylonia]], and [[Assyria]] in the Light of Recent Discovery'', [http://www.gutenberg.org/etext/17321 Project Gutenberg]. * [http://www.ibtada.com/ibtada.php?cur_page=main&sub=submain&mainpage=ajaib_ghar&page=qadeem_mesar&pgno=1 Egyptian History (urdu)] * [http://fax.libs.uga.edu/DS49xB8x1920/ By Nile and Tigris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121055457/http://fax.libs.uga.edu/DS49xB8x1920/1f |date=2008-11-21 }}, a narrative of journeys in Egypt and Mesopotamia on behalf of the British museum between the years 1886 and 1913, by Sir [[E. A. Wallis Budge]], 1920 ''(a searchable facsimile at the University of Georgia Libraries; [[DjVu]] &[http://fax.libs.uga.edu/DS49xB8x1920/1f/ layered PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121055457/http://fax.libs.uga.edu/DS49xB8x1920/1f/ |date=2008-11-21 }} format)'' * [http://arthistory.about.com/od/from_exhibitions/ig/Napoleon-on-the-Nile/Joseph--1874.htm Napoleon on the Nile: Soldiers, Artists, and the Rediscovery of Egypt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602082144/http://arthistory.about.com/od/from_exhibitions/ig/Napoleon-on-the-Nile/Joseph--1874.htm |date=2008-06-02 }}. == სქოლიო == <references/> [[კატეგორია:ეგვიპტე| ]] [[კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ხოლო ბჟაეიოლიშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:არაბულნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] 9d9p8k3x2jrae5iv3oiqwhdye1a0nxs 0 4782 252113 211905 2026-08-13T01:41:52Z InternetArchiveBot 15194 Add 6 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252113 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = ''Rapa Nui </br> Isla de Pascua'' |ედომუშამი_ჯოხო = თანაფაშ კოკი |ოართე_ჯოხო = თანაფაშ კოკი |შილა = Flag of Rapa Nui, Chile.svg |გერბი = Escudo de la Isla de Pascua.svg |რუკა = Easter Island map-ka.svg |ჰიმნი = |დევიზი = |ოფიციალური_ნინეფი = [[ესპანური ნინა|ესპანური]], [[რაპანუი (ნინა)|რაპანუი]]<ref>{{cite web |url=http://www.portalrapanui.cl/rapanui/informaciones.htm |title=Isla de Pascua - Easter Island - Rapa Nui, Informaciones |publisher=PortalRapaNui.cl |accessdate=2011-11-11}}</ref> |რელიგია= |ნანანოღა= [[ჰანგა-როა]] |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |უდიდაში_ნოღა = |თარობაშ_ტიპი = ჩილეშ სპეციალური ტერიტორია<ref>სპეციალური კანონიშ მეღებაშ მოლებს, კოკი კინე იმართუ მუჭოთ [[ვალპარაისო (რეგიონი)|ვალპარაისოშ რეგიონიშ]] ართ-ართი [[ჩილეშ პროვინციეფი|პროვინცია]].</ref> |ლიდერიშ_ტიპი_1 = პროვინციული გუბერნატორი |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[კარმენ კარდინალი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = მერი |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =ლუს ზასო პაოა |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = |ფართობი = |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =5 034<ref>{{cite web |url=http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/MenPrincOK.xls |title=National Statistics Office |publisher=INE.cl |accessdate=2011-11-11 |format=xls}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2011 |მახორობაშ_ცენზი = 3 791 |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2002 |მახორობაშ_მეჭედალა = 30.77 ად |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = |ედპ_ppp_წანა = |ედპ_ppp = |ედპ_ppp_რანგი = |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე = |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი = |აგი_ტენდენცია =(ათაქ ქენაჭარით თანგი {{ძინა}} ვარა {{რკება}}) |აგი_კატეგორია = <font color="#009900">მაღალი</font> |აგი_რანგი = |აგი_წანა = |ვალუტა= [[ჩილეშ პესო|პესო]] |ვალუტაშ_კოდი =CLP |ქიანაშ_კოდი =CHL |ბორჯიშ_ორტყაფუ = ([[მოსოფელიშ კოორდინირაფილი ბორჯი|UTC]] -6სთ.) |ზარხულიშ_ბორჯი = ([[მოსოფელიშ კოორდინირაფილი ბორჯი|UTC]] -6სთ.) |cctld = [[.cl]] |ოტელეფონე_კოდი =+56 32 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} [[File:Easter island and south america.jpg|220პქ|მინი|მარჯვნივ|ბჟაეიოლი კოკი სალა-ი-გომესი]] [[File:Orthographic projection centred over Easter Island.png|220პქ|მინი|მარჯვნივ|ორთოგრაფიული პროექცია თანაფაშ კოკით ცენტრის]] '''თანაფაშ კოკი,''' '''რაპანუი''' ({{lang-es|Isla de Pascua}}, [[რაპანუი (ნინა)|აბანობურო]]. Rapa Nui) — [[ვულკანი|ვულკანური]] გორჩქინაშ [[კოკი]] [[რჩქალი ოკიანე]]შ ბჟაეიოლ ნორთის. 1888 წანაშე ორხველჷ [[ჩილე]]ს. კოკიშ ფართობი რე 165,5 კმ². უმაღალაში ჭურჭულიშ სიმაღალა [[ზუღაშ დონე]]შე დოხოლაფირო 539 მეტრას იდვალუაფუ. კოკიშ ტერიტორიას ბრელი რე შქჷრატილი ვულკანი. ჰავა რე ლამე-ტროპიკული, ნოლექეფიშ ოშქაშე წანამოწანური მაძირაფალი 1300 მმ რე. ორთაშობური ჩანარეფშე ჩანს ბართვეფი დო დოლოეფი. თანაფაშ კოკი ჩინებული რე უჯვეშაში ქუაშ ნოჭახნაკუეფით დო იეროგლიფური ჭარალუეფით. თე კულტურაშ ნოსქილედეფს გურაფულენდეს ინგლისური (1914-1915), ფრანგული დო ბელგიური (1934-1935) ექსპედიციეფი. 1955-56 წანეფს არქეოლოგიურ გონთხორუეფს აწარმენდჷ ნორვეგიულ-ამერიკული ექსპედიცია [[თურ ჰეიერდალი]]შ ხემანჯღვერალათ. თანაფაშ კოკიშ დოხორალაშ ისტორია წიაკალშახ ვარე გჷთოგორილი. თანაფაშ კოკი მერჩქინელი რე, მუჭოთ [[მოსოფელი]]შ არძაშე უმოსი შორული დოხორინელი კოკი.<ref>cite web |url=http://www.portalrapanui.cl/easterisland/index.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111101221510/http://www.portalrapanui.cl/easterisland/index.htm |date=2011-11-01 }} |title=¡WELCOME TO RAPA NUI - ISLA DE PASCUA - EASTER ISLAND! |publisher=PortalRapaNui.cl |accessdate=2011-11-11</ref> კოკის დორსხუაფილი [[რაპა-ნუიშ ერუანული პარკი]] 1983 წანას [[იუნესკო]]ქ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ერკებულშა გემშეღჷ. ==ჯოხოდვალა== ჯოხო "თანაფაშ კოკი" კოკის ოფიციალურო მაართათ ევროპალ მაძირაფუქ, ჰოლანდიარ კჷლმაგორუქ [[იაკობ როგევენი|იაკობ როგევენქ]] გიოდუ, ნამუქჷთ ოგურიათ მოხვადჷ 1722 წანაშ [[თანაფა]] დღას, მუჟამსჷთ თინა დეივისიშ კოკეფს გორჷნდჷ. როგევენქ თეს ''პააშ-ეილანდი'' გიოდუ (XVIII ოშწანურაშ ჰოლანდიურ ნინაშა "თანაფაშ კოკი").<ref name=jrjournal>იაკობ როგევენიშ ჰოლანდიური ჟურნალიშ ორიგინალიშ ნათანგას ინგლისურო, შხვა ინტერესუან ინფორმაციაწკჷმა ართო იჸუ გჷმობჟინაფილქ: Andrew Sharp (ed.), The Journal of Jacob Roggeveen (Oxford 1970).</ref> თეს ამანგანს კოკიშ ოფიციალური [[ესპანური ნინა|ესპანური]] ჯოხოდვალა ისლა-დე-პასკუა ხოლო (''Isla de Pascua''). თეჟამურ [[პოლინეზია|პოლინეზიურ]] ჯოხო რაპანუიქ კოკის 1860-იან წანეფს გიადუ დო მოურს მუში ტოპოგრაფიული მანგურობაშე [[ტუბუაი]]შ კოკეფიშ ბუნაშ [[ბასიშ კოკეფი|ბასიშ კოკეფს]] დვალირ კოკი [[რაპა-იტი|რაპა-იტიწკჷმა]].<ref>{{cite web |author=William Thompson |year=1891 |url=http://www.rongorongo.org/thomson/453.html |archiveurl=http://web.archive.org/web/20071224061303/http://www.rongorongo.org/thomson/453.html |archivedate=2007-24-12 |title=Easter Island: Early Witnesses |publisher=Rongorongo.org |accessdate=2011-11-11}}</ref> თეშ უმკუჯინუო, [[თურ ჰეიერდალი]] ანტკიცენდჷ, ნამდა რაპა კოკიშ დუდშეიანი ჯოხო რე დო რაპა-იტის თე ჯოხოქ თე კოკიშე ნარტინეფქ გიოდვეს. მიარე ვერსია რე ჩინებული კოკიშ "დუდშეიან" პოლინეზიურ ჯოხოშე. თინეფ შქას რე ჯოხო ''ტე-პიტი-ო-ტე-ჰენუა'', მუთ "სქირონაშ ჩუპას," ვარა "სქირონაშ დალიერს" შანენს. პიტო შანენს ქოთ ჩუპას, ვარა უმპას (ჭიპლარი), მუთ მირჩქინუაფუდჷ ოქიანუშ (სამყარო) დო შურეფიშ ოქიანუ პოშ მიმარსხუაფალო, ნამუთ გინოზინდილი რდჷ ოკიანეშ სიტომბაშა, შორეულ ბჟაეიოლშა. თიშენ, ნამდა თანაფაშ კოკი [[პოლინეზია|პოლინეზიაშ]] არძაშე ბჟადალშე დვალირი კოკი რე, შილებე თე ჯოხო თეს ხოლო მიარსხუაფუდას, დჷნოსქილედი მოსოფელიშ "დალიერიშ" განშე დვალაშ გეშა. მუჟამსჷთ კოკიშ ჯოხო [[ალფონს პინარი|ალფონს პინარქ]] მუშ 1877 წანას გჷმობჟინაფილ წინგის ''შარალუა თანაფაშ კოკიშა'' ({{lang-fr|Voyage à l'Île de Pâques}}) გინოთანგჷ, მუჭოთ "სქირონაშ ჩუპა," მუშ მაჟირა შანულობაქ გვალო მედინჷ. კანკალე გინოჩამაშ მეჯინათ, კოკის მაართათ ''ტე-პიტო-ო-ტე-კაინგა-ა-ჰაუ-მაკა'' ანუ "ჰაუ მაკაშ დიხაშ ჭიჭე ნოსოფი" ჯოხოდჷ.<ref>{{cite book |author=Thomas S. Barthel |title=The Eighth Land: The Polynesian Settlement of Easter Island |url=https://archive.org/details/eighthlandpolyne0000bart |location=Honolulu |publisher=University of Hawaii |year=1978}}(დუდშე გჷშაშქუმალირქ იჸუ გერმანიას 1974 წანას)</ref> შხვა ჯოხო ''მატა-კი-ტე-რანგი'' "ცაშა მაჯინუ თოლეფს" შანენს. ==აბანდვალა დო ფიზიკური გეოგრაფია== თანაფაშ კოკი მოსოფელს ართ-ართი არძაშე იზოლირაფილი დოხორელი კოკი რე. მუში უხოლაში დოხორელი მეძობელი რე [[პიტკერნიშ კოკეფი]], ნამუეფით თიშე 2 075 კილომეტრით ბჟადალშე იდვალუაფუ, თიშ მახორობა ხვალე 100 ადამიერი რე. თანაფაშ კოკი [[ჩილე]]შ ნოღა [[კალდერა (ჩილე)|კალდერაშ]] [[განედი|განედის]] იდვალუაფუ დო კონტინენტური ჩილეშ უხოლაშ ჭურჭულშე დოშორაფილი რე 3 510 კილომეტრით. თიშე არძაშე უმოს ხოლოს, 415 კილომეტრით ბჟადალშე იდვალუაფუ კოკი [[სალა-ი-გომესი]], ნამუთ უბირული (უდუხორინუ) რე. კოკიშ მაქსიმალური სიგინძა 24,6 კმ რე, სიგანა 12,3 კმ. უღჷ სუმკუნთხულიშ ფორმა. ედომუშამი ფართობი 163,6 კმ² რე, უმაღალაში კონკა [[ზუღაშ დონე]]შე 507 მეტრას იდვალუაფუ. კოკის რე სუმი ''რანო'' (კრატერიშ ლჷგე ტობეფი) — [[რანო-კაუ]], [[რანო-რარაკუ]] დო რანო-აროი, მარა ნამთინი ვარა ირალი მაფერი, ვარა წყარმალუ. == კლიმატი დო ტაროსი== თანაფაშ კოკიშ კლიმატი ლამე სუბტროპიკული რე. არძაშე დაბალი ტემპერატურა იფიქსირებუ [[მანგი]]ს დო [[მარაშინათუთა]]ს (18 °C - 64 °F) დო არძაშე მაღალი [[ფურთუთა]]ს<ref>{{cite web |url=http://www.enjoy-chile.org/easter-island-climate-chile.php |title=EASTER ISLAND - WEATHER AND CLIMATE |publisher=Enjoy-Chile.org |accessdate=2011-11-11}}</ref> (მაქსიმალური 28 °C - 82 °F), ობჟათე გვერდოსფეროს [[ზარხული|ზარხულს]]. [[ზოთონჯი]] ალაზიმაფათ ლჷბუ რე.<ref>{{cite web |url=http://www.letsgochile.com/locations/central-zone/pacific-islands/easter-island |title=Easter Island |publisher=Letsgochile.com |accessdate=2011-11-11}}</ref> ნოლექეფიშ წანამოწანური გუმნაულაშ თოლონჭაფუთ, არძაშე ჭვემამი თუთა რე [[პირელი]]. კოკიშ იზოლირაფილი აბანდვალაშ გეშა ირქენს ბორიეფი, მუშ გეშათ კოკის დაბალი ტემპერატურა რე. კანკალეშა კოკის რე ზღველა, მერეხი ჭვემეფი დო ჭვემაშ შტორმეფი. თენა უმოსო ხვადუ ზარხულიშ თუთეფს (მანგი-მარაშინათუთა). კოკი იდვალუაფუ ობჟათე რჩქალი ოკიანეშ სუბტროპიკული ანტიციკლონიშ ძგას დო ეკვატორული კონვერგენციული ზონაშ მელე, თეშ გეშა კოკიშ მუკი-მუკის ვაუჩქჷ [[ციკლონი|ციკლონეფი]] დო [[ტროპიკული ციკლონი|ტროპიკული ციკლონეფი]].<ref>{{cite web |url=http://www.islandheritage.org/vg/vg06.html |title=Weather |archiveurl=http://web.archive.org/web/20091002040056/http://www.islandheritage.org/vg/vg06.html |archivedate=2009-10-02 |publisher=islandheritage.org |accessdate=2011-11-11}}</ref> <center> {| class="wikitable" border="1" |- |align=center colspan=14|'''თანაფაშ კოკიშ კლიმატი'''<ref>მუნაჩემეფი ეჭოფილი რე 1942—1990 წანეფს მატავერაშ მეტეოროლოგიურ სადგურს. წყუ: {{cite web|url=http://www.worldclimate.com/cgi-bin/grid.pl?gr=S27W109|publisher=WorldClimate.com|title=Climate data for 27°S 109°W|accessdate=2011-06-09}}</ref> |- ! !![[ღურთუთა|ღურ]]!![[ფურთუთა|ფურ]]!![[მელახი|მელ]]!![[პირელი|პირ]]!![[მესი|მეს]]!![[მანგი|მან]] ![[კვირკვე|კვი]]!![[მარაშინათუთა|მარ]]!![[ეკენია|ეკე]]!![[გჷმათუთა|გჷმ]]!![[გერგობათუთა|გერ]]!![[ქირსეთუთა|ქირ]]!!წანამოწანური |- align=right |align=left|[[ტემპერატურა|ოშქაშე ტემპერატურა]]&nbsp;(°C)||23.3||23.7||23.1||21.8||20.3||18.8||18.2||18.0||18.4||19.2||20.4||21,8||20.5 |- align=right |align=center|ნოლექეფი&nbsp;([[მილიმეტრი|მმ]])||92,2||86,9||86,4||117,5||127,9||102,3||93,9||85,5||84,3||73,1||80,0||92,4||1124,7 |} </center> == გეოლოგია == თანაფაშ კოკი [[ვულკანი|ვულკანური]] გორჩქინაშ მაღალი კოკი რე. ჯინჯიერო აკმოდირთუ სუმი შქჷრატლი აკოშქუმალირ ვულკანშე, თენეფ შქას უდიდაში რე [[ტერევაკა]] (სიმაღალა 507 მ). დჷნოსქილედი ჟირი ვულკანი რე [[პოიკე]] დო [[რანო-კაუ]] ბჟაეიოლ დო ობჟათე ნორთეფს, ნამუეფით კოკის სუმკუნთხულიშ ფორმას არზენა. თენეფიშ გინაწონს ჭიჭე კონუსეფი დო ვულკანური წჷმჷნაქიმინეფი იკათუანს [[რანო-რარაკუ|რანო-რარაკუშ კრატერს]], წიდაშ კონუს პუნა-პუნას დო შხვა მიარე ვულკანურ ფოთქვეფს, ნამუეფით იკათუანა ლავაშ სვირეფს.<ref>{{cite web|url=http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=1506-011|title=Easter Island, Global Volcanism Program |publisher=volcano.si.edu |accessdate=2010-03-18}}</ref> ულირს [[პოიკე]] რდჷ მუჭოთ ზოხო კოკი, სოიშა [[ტერევაკა|ტერევაკას]] ვულკანური მასა მუს უმოს დიდ კოკიწკჷმა აკმაშქვანდჷ. კოკის დომინირენს ჰავაიიტეშ დო ბაზალტიშ ნადუეფი, ნამუეფით დიდარი რე რკინათ დო ქოგჷნა [[გალაპაგოსიშ კოკეფი]]შ მაგმურ კჷრდეეფს.<ref>{{cite journal|url=http://www.springerlink.com/content/q752224584lr8qk1/fulltext.pdf|author=P. E. Baker|coauthors=F. Buckley, J. G. Holland |title=Petrology and geochemistry of Easter Island|journal= Contributions to Mineralogy and Petrology|volume=44|pages=85–100|year=1974|doi=10.1007/BF00385783|bibcode=1974CoMP...44...85B}}</ref> თანაფაშ კოკი გოხურგილი რე თიჯგურა ჭიჭე კოკეფით, მუჭომეფით რე [[მოტუ-ნუი]] დო [[მოტუ-იტი]], ნამუეფით ოკიანეშ ქვინჯიშე 2 000 მეტრაშ სიმაღალაშა რენა ერხინილეფი დო კონკეფს წჷმარინუანა. გვალა სალა-ი-გომესის გვალაგჷროხილიშ (უმოსო წყარიშთუდონი) ნორთი რე, გვალაშ მასივიშ, ნამუთ დიდი მუდანობათ იკათუანს წყარიშთუდონ გვალეფს. მასივი გინოზინდილი რე 2 700 კმ-ს ბჟაეიოლ ჸურე, ნასკაშ გვალაგჷროხილშახ დო ორხველჷ კოკიშ ბჟადალშე დვალირი წყარიშთუდონი კონკეფი პუკაო დო მოაი.<ref name=petro1>{{cite web |author=KARSTEN M. HAASE, PETER STOFFERS, C. DIETER GARBE-SCHÖNBERG |year=1997 |url=http://www.oxfordjournals.org/our_journals/petroj/online/Volume_38/Issue_06/html/ega038_gml.html#hd1 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20110524082519/http://www.oxfordjournals.org/our_journals/petroj/online/Volume_38/Issue_06/html/ega038_gml.html |archivedate=2011-05-24 |title=The Petrogenetic Evolution of Lavas from Easter Island and Neighbouring Seamounts, Near-ridge Hotspot Volcanoes in theSE Pacific |publisher=Oxford University Press |accessdate=2011-11-11}}</ref> გვალაგჷროხილიშ ფორმირაფაქ მოხვადჷ [[ნასკაშ ფილა|ნასკაშ ფილაშ]] ბჟაეიოლ [[ჩხე ჭურჭულეფი (გეოლოგია)|ჩხე ჭურჭულშე]] მოხარცქაშ შედეგო.<ref name=petro1/> ნასკაშ გინოაბანაფაქ დო [[ფარალონიშ ფილა|ფარალონიშ ფილაშ]] ფორმირაფაქ გინძე წყარსთუდონი გვალაგჷროხილი წჷმოქიმინჷ. პუკაოქ, მოაიქ დო თანაფაშ კოკიქ 750 000 წანაშ წოხლე აკიქიმინეს დო გვალაგჷროხილიშ არძაშე ახალ კოკეფს წჷმარინუანა. ვულკანიშ ეკონია ეშაგორგოთიქ მოხვადჷ 100 000 წანაშ წოხოლე. XX ოშწანურაშ მაართა გვერდის, რანო-კაუშ კრატერიშ კჷდალეფშე გჷშმეშჷ ორქი, მუთ კოკიშ მამართვალქ ფოტოკამერას დაფიქსირჷ.<ref>{{cite web|url=http://libweb.hawaii.edu/digicoll/rapanui/Box13E01.html |title=Rapanui: Edmunds and Bryan Photograph Collection. |publisher=Libweb.hawaii.edu |accessdate=2010-11-06}}</ref> [[გეოლოგია|გეოლოგეფიშ]] აზრით, ეკონია ვულკანური აქტივობა თანაფაშ კოკის რდჷ 10 000 წანაშ წოხოლე. {{wide image|Pano Rano Kao Hanga Roa.jpg|2000px|<center>რანო-კაუშ კრატერიშ ტობა</center>}} ==ისტორია== {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" style="margin-left:1em; background:#f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" ! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" | '''რაპა-ნუიშ ერუანული პარკი'''<br />[[მოსოფელიშ მონძალა|იუნესკოშ მოსოფელი მონძალაშ ობიექტი]] |---- ! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" | [[ფაილი:Moai Rano raraku.jpg|250px|]] |---- |ქიანა || [[ჩილე]] |---- | ტიპი|| კულტურული |---- | კრიტერიუმეფი|| i, iii, v |---- |ერკებული|| [http://whc.unesco.org/en/list/ იუნესკოშ ერკებული 274 274] |---- | align="center" style="background:#e3e3e3;" colspan="2" style="border-bottom:3px solid grey;" | |} [[File:Hodges easter-island.jpg|250პქ|მინი|მარცხნივ|ბჟაეიოლ კოკიშ მაართა ჩინებული ნახანტა, 1775 წანა, უილიამ ჰოჯსი]] თანაფაშ კოკიშ ისტორია ძალამი დიდარი, მარა სანირზო რე. მუში მახორობაქ გაურზუ შქჷრენეფს, ეპიდემიეფს, მენოღალურ ლჷმას, დოლმახორეეფითვაჭრუას, კოლონიალიზმის დო დეფორესტაციას. თეშ უმკუჯინუო, ართ დღას, თიქ დეჩიჩიუ. კოკარეფს მუნეფიშ კულტურულ მონძეობაქ ოქიანეთ გოუჸოთჷ ჯოხო, თე მონძეობაშ მუდანობაშ დო ხარისხიშ ვაპროპორციულობაშ უმკუჯინუო თე თიიშ მუდანობაწკჷმა. [[ფაილი:AhuTongariki.JPG|მინი|მარცხნივ|250პქ|[[აჰუ-ტონგარიკი]] [[რანო-რარაკუ]]შ გოხოლუას. 1990-იან წანეფს მეგორაფილი დო ეკონწყილი [[მოაი]]შ 15 ნოჭახნაკუ]] კოკიშ დუდშეიანი ხორუეფი ოეგებიეთ ახ. წ. 300-1200 წანეფით ითარიღებუ, მუთ დოხოლაფირო მეურე მაართა მახორუეფიშ მუკორჩქინას [[ჰავაი (კოკი)|ჰავაის]]. რადიომ-ნოშქერბადიშ მეთოდით დოთარიღაფაქ დოთირუ [[პოლინეზია|პოლინეზიაშ]] ორდოიანი ხორუეფიშ თარიღეფიშ თეიშა ჩინებული დახე არძა პოსტულატი. თეჟამო მერჩქინელი რე, ნამდა თანაფაშ კოკიქ დიხორჷ ახ. წ. დოხოლაფირო 700-1100 წანეფს. თეშ უმკუჯინუო, არქეოლოგეფიშ — ტერი ჰანტიშ დო კარლ ლიპოშ მიმალი გჷმორკვიებეფი მარზიენა ონდეთ გვიან თარიღის: „[[ანაკენა]]ს ორდოული სტრატიგრაფიული ფალეფიშ რადიუმ-ნოშქერბადიშ თარიღეფი ოძირანა, ნამდა კოკიშ კოლონიზაციაქ მოხვადჷ მოგვიანაფილო, ახ. წ. 1200 წანას.“<ref name=huntlipo2006>{{cite journal|author=T. L. Hunt, C.P. Lipo|title=Late Colonization of Easter Island|journal=Science|volume=311|issue=5767|pages=1603|year=2006|pmid=16527931|doi=10.1126/science.1121879}}</ref><ref name=huntlipo2011>{{Cite book | publisher = Free Press | isbn = 1-43915031-1 | author= Terry Hunt, Carl Lipo | title = The Statues that Walked: Unraveling the Mystery of Easter Island | url = https://archive.org/details/statuesthatwalke0000hunt | year = 2011 }}</ref> გინოჩამეფიშ მეჯინათ, კოკის მაართა დოხორალა რდჷ [[ანაკენა]]. მუჭოთ [[ჯარედ დაიმონდი]] იჩიებუ, კალეტა-ანაკენაშ ტერიტორია წჷმარინუანდჷ არძაშე უჯგუშ დუდიშმითაფორაფალს გოპატჷნაფილი სუკეფშე, თეშ, მუჭოთ მუში ქვიშამი წყარპიჯეფი კანოეეფიშ ზუღაშა გატებელო, თეშენი შილებე, გვალო თე აბანს გოჭყაფედჷკო მაართა დოხორალა.<ref>''{{cite book |year=2005 |author= Jared M. Diamond |title=Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Collapse:_How_Societies_Choose_to_Fail_or_Succeed |publisher= Viking Press |isbn= 0-14-303655-6 |oclc =62868295}}</ref> თეშ უმკუჯინუო, თე ჰიპოთეზა ვემურე რადიოკარბონულ დოთარიღაფას, ნამუშ მეჯინათ, ბრელ წანათ ორდო დოხორაფეფი რდჷ, გჷშაკერძაფილო ტაჰაის, ნამუშ რადიოკარბონული თარიღეფი [[ანაკენა]]ს მუდგაზმარენი ოშწანურათ უწორუანს. არძაშე უმოსი შელებუანი ვერსიათ, კოკიქ დოხორინელქ იჸუ [[პოლინეზია|პოლინეზიარეფით]], ნამუეფქჷთ კანოეეფით ვარა კატამარანეფით მორთეს 3 200 კმ-ით დოშორაფილი [[მარკიზიშ კოკეფი]]შე, ვარა 2 600 კმ-ით დოშორაფილი [[გამბიეშ კოკეფი]]შე (კოკი მანგარევა). მუჟამსჷთ კოკიშა [[ჯეიმზ კუკი]]ქ მორთჷ, მუში ეკიპაჟიშ ართ-ართ პოლინეზიარ მაკათურს კოკი [[ბორა-ბორა]]შე, თაქიანეფწკჷმა კომუნიკაცია ვაგაჭირებუ, თენეფიშ ნინაქ თიშო გაგებუანქ იჸუ. [[რაპანუი (ნინა)|რაპანუიშ ნინა]] გასაკვირო ხოლოს რდჷ მანგარევანულ ნინაწკჷმა, მუში ლექსიკაშ 80% თე ნინაშის მეგჷდჷ. 1999 წანას, პოლინეზიარეფიშ ნიშეფიშ რეკონსტრუქციეფით იშარეს დო თანაფაშ კოკის 19 დღაშა მიოჭირინდეს.<ref>{{cite web|title=The Voyage to Rapa Nui 1999–2000|url=http://honolulu.hawaii.edu/hawaiian/voyaging/pvs/rapanuiback.html|publisher=Polynesian Voyaging Society |accessdate=2011-11-12}}</ref> გინოჩამეფიშ მეჯინათ, ნამუეფით 1860-იან წანეფს მისიონერეფქ ინიჭარეს, კოკის დუდშე ძალიერი კლასობური სისტემა უღუდუ. უმაღალაშ მამართვალ ''არიკის'' უღუდუ დიდი ნძალანება დჷნოსქილედ ჩხორო კლანშე დო მუნეფიშ მამართვალეფშე. უმაღალაში მამართვალი კოკიშ ლეგენდარული გჷმაჭყაფალიშ — [[ჰოტუ მატუა]]შ ბონი გამნარყი რდჷ. კულტურაშ არძაშე გჷშაგორილი ელემენტი რდჷ სტატუეტეფიშ მასივეფიშ — [[მოაი]]შ წარმება, ნამუეფით გოღორონთაფილ კჷნოხონეფს წჷმარინუანდეს. ჯერდეს, ნამდა შურდგჷმილეფს უღუდეს სიმბიოზური ურთიართალა ღურელეფწკჷმა, სოდეთ ღურელეფი მუკურდეს ირფელს, მუსჷთ შურდგჷმილეფი ოხვილჷდეს (ჭყანათელობა, დიხაშ ნოჸოფიერობა, ეღბალი დო შხვა). თეშენი შურდგჷმილეფი ოცადჷდეს ღურელეფიშ ქუას უღურალო გინოშქუმალას, მუთ თინეფს შურეფიშ ქიანას უჯგუში აბანიშ მოკინდაფაშ კვარზალს არზენდჷ. დოხორაფეფი წყარპიჯიწკჷმა რდჷ მონწყილი, თეშ გეშა ნოჭახნაკუეფი წყარპიჯიშ ღოზიშ მანგის რდჷ ინორანწკილი თეში, ნამდა დოხორალას დო მუნეფიშ გამნარყეფს გინაჯინედეს, ოჭიში ზუღაჸურე, შურეფიშ ქიანაშა აფუდეს ჭოფაფილი. ჯარედ დაიმონდიშ აზრით, [[მოაი]]შ კიდანჯალაშ უკული კოკის აბანი უღუდუ [[კანიბალიზმი|კანიბალიზმის]], მუთ გჷმოჭანაფილი რდჷ ორთაშობური გარემოშ დეგრადაციათ დო [[დეფორესტაცია|დეფორესტაციათ]], მუქჷთ გჷმიჭანუ ეკოსისტემაში ედომუშამი დესტაბილიზაცია.<ref>{{cite book |author= Bo Rothstein |year=2005 |url=http://books.google.com/books?id=ECQY4M13-yoC&pg=&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false |title=Social traps and the problem of trust |publisher= Cambridge University Press |page=20 |isbn= 0521848296}}</ref> ბარბარა ვესტი ჭარნჷს: „თანაფაშ კოკიშა ევროპალეფიშ მოულაშა გარკვეული ხანით ორდო, რაპანიუს მოხვადჷ სოციალური სისტემაშ მერმენწა ნწალუაქ, მუთ გჷმოჭანაფილი რდჷ კოკიშ ეკოლოგიაშ თირუათ... 1722 წანას ევროპალეფიშ მოულაშ ბორჯის, კოკიშ მახორობა მორკებული რდჷ 2 000-3 000-შა, თიწკჷმა, მუჟამსჷთ წოხოლენ ოშწანურას მახორობაშ მუდანობაშ 15 000-ს ოჭირინდუანდჷ.“<ref>{{cite book |author=Barbara A. West |year=2008 |url=http://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |publisher= Infobase Publishing |page=684 |isbn= 0816071098}}</ref> [[File:APinart.jpg|250პქ|მინი|მარჯვნივ|"დიაფალი ნანა" კორეტო მუშ ცირეფწკჷმა, "დიაფალ" კაროლინა დო ჰერიეტიწკჷმა 1877 წანას]] მუჟამსჷთ კოკიშ მახორობაქ მირდჷ დო რესურსეფქ მირკჷ, მალიმორეფქ, ნამუეფით ''მატატოაშ'' ჯოხოთ რენა ჩინებული, ხეშა ქაშეჸოთეს უმოსი ნძალანება დო თე ბორჯის გეთუ კჷნოხონეფიშ კულტიქ, ნამუთ ადამიერი-მაფურინჯეშ კულტიქ დოთირუ. ბევრელი ჰუანი ჭარჷნს: „მანაშ (ნძალანებაშ) ცნება, ნამუთ გერსხუაფილი რდჷ მონძეობით ლიდერეფშა, გინილჷ ადამიერი-მაფურინჯეშ პერსონაშ ხეშა, მუქჷთ დოხოლაფირო 1540 წანას მოხვადჷ დო იგინძორებუდუ მოაიშ პერიოდიშ ფინალურ ეტაპიშახ.“<ref>{{cite book |author=Beverley Haun |year=2008 |url= http://books.google.com/books?id=jHItbEsAQxMC&pg=&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false |title=Inventing 'Easter Island' |publisher= University of Toronto Press |page= 8 |isbn=0802098886}}</ref> თე კულტი მუჭოთ აწესენდჷ, ღურელ კჷნოხონეფწკჷმა კავშირშო ვარდჷ ოხვილური გჷნძე სტატუეტეფი. თეშ უკული, ადამიერეფქ ნირზი ქჷდიჭყეს. თე პრეოცესის დიდი როლი ილაჸაფუ ღორონთ [[მაკემაკე (მითოლოგია)|მაკემაკექ]], ნამუსჷთ მიაჭარუაფუდუ ადამიერიშ გოჭყაფა. კეტრინ რუტლედჯი, ნამუთ 1919 წანაშ მუშ ექსპედიციაშ<ref name=routledge>{{harvnb|Routledge|(1919)}}</ref> მალობას სისტემატურო გორჷნდჷ კოკიშ ტრადიციეფს, ჭარჷნს, ნამდა ადამიერ-მაფურინჯეფშა ([[რაპანუი (ნინა)|რაპანუიშ ნინაშ]] ''tangata manu'') მეჯღუნილ ნირზეფქ დიჭყჷ დოხოლაფირო 1760 წანაშო, ევროპალეფიშ მუკორჩქინაშ უკული დო მეჭყორდჷ 1878 წანას, მუჟამსჷთ [[კათოლიკეფი|კათოლიკე]] მისიონერეფქ, ნამუეფქჷთ კოკის 1864 წანას მუკორჩქინდეს, მაართა ეკლესია დოკჷდეს. [[პეტროგლიფი|პეტროგლიფეფი]], ნამუეფით თანაფაშ კოკის ადამიერ-მაფურინჯეს ასახიერენა, აბსოლოტურო გჷ [[ჰავაი]]ს მეგორაფილ კანკალე პატროგლიფის, მუთ თიშა მიოწურუანს, ნამდა თიში ცნება კოკიშ მაართა მახორუეფქ მიღეს. ჰანტიშ დო ლიპოშ დოკუმენტაცია, ნამუქჷთ გჷშაშქუმალა Science-ს იჸუ გჷმობჟინაფილქ,<ref name=huntlipo2006/> ბთავაზენა, ნამდა დაიმონდიშ თეზისის ვადასურენს არქეოლოგიური ნტკიცალუეფი. ჰანტის დო ლიპოს ვემიაგორეს 1 200 წანაშახიან ადამიერიფიშ რინაშ მუთუნნერ ნოქურიშა. მანგიორი, თინეფი მარზიენა მოსაზრებას, ნამდა კოკიშ ჯარალუაშ კოლაფსიშ თარი ბაძაძიქ იჸუ [[პოლინეზიური ჸორჭუკი|პოლინეზიურ ჸორჭუკიქ]], ნამუქჷთ ორდოულ მახორუეფიშ ნიშეფს მაჸუნუ. მუნეფიშ ჰიპოთეზათ, ვირეფქ თეშ გემიარეს, ნამდა 20 მილიონ ართურს ქიმიოჭირინდეს დო უკული ხელათ, ედომუშამო მოჯალაგეს აბანობური პალმაშ თასი, მუქჷთ კოკიშ საკვებით აკონაზჷრუაშ კოლაფსი გჷმიჭანუ. მუნეფიშ 1722-1770 წანეფიშ ანგარიშეფს ევროპალეფი შინანა კუჩხის გემარინჯ ნოჭახნაკუეფს, მარა [[ჯეიმს კუკი]]შ 1774 წანაშ ექსპედიციაშ ბორჯის მოაიშ გარკვეული ნორთი დონჯირაფილი რდჷ სახეთ გიმე, მუშ ბაძაძით ლჷმა რდჷ. კოკიშ ისტორიაშე დაიმონდიშ დო თურ ჰეიერდალიშ ვერსიეფიშ მეჯინათ, ''ჰური მოაი'' — ანუ ნოჭახნაკუეფიშ ეკორთინაფა მიშჷ 1830-იან წანეფს, მუთ დინოხოლენი ლჷმათ რდჷ გჷმოჭანაფილი. 1838 წანას დოსქილადირი რდჷ ხვათახვალო ართი კუჩხიშ გემარინჯი მოაი, ნამუთ [[რანო-რარაკუ]]შ კადას (ფერდის) იდვალუაფუდუ. ჩინებული რე კოკიშ ევროპალეფშახიანი ჯარალუაშობური კოლაფსიშ მორჩილი არქეოლოგიური ნტკიცალუა. თე პერიოდიშ კოკიშ მახორუეფიშ ძვალეფიშ პათოლოგიაშ დო ოსტეომეტრული მუნაჩემეფი სინთელუანო ოძირანა, ნამდა თე უბადობეფი შილებე მანგას რდჷკო მერსხუაფილი ძალადობუაწკჷმა. კოკიშ მახორუეფიშ მაართა დოფიქსირაფილ კონტაქტიქ ევროპალეფწკჷმა 1722 წანაშ [[5 პირელი|5 პირელს]] (თანაფა დღას) აკოდირთჷ, მუჟამსჷთ კოკის ჰოლანდიარ მეშარე იაკობ როგევენქ ეჭანუ. თე ბორჯიშო კოკიშ მახორობა დოხოლაფირო აკმადგინანდჷ 2 000-3 000 ადამიერს. თე რიცხუ შილებე უმოსი ხოლო ჸოფედჷკო, მარა შილებე, მახორობაშ გარკვეული ნორთი როგევენიშ ბუნაშ მუკორჩქინაშ გეშა ეტახილ გაუგებრობათ შქურნაფილი დოტყობინელედჷკო. გეჸვენჯ ურცხოალ მაძირაფუეფქ 1770 წანაშ [[15 გერგობათუთა]]ს კოკის ჟირ ესპანურ გემით — ''სან-ლორენცოთ'' დო ''სანტა-როსალიათ'' მიოდირთეს. ესპანარეფქ კოკი ეჭარეს, მუჭოთ მასიურო დამუშებელი, ნამუშ წყარპიჯიშ ზოლსჷთ ქუაშ ნოჭახნაკუეფი რდჷ ინორანწკილი. [[ფაილი:Rano-Kau-2b-Birdman-Cult.JPG|მინი|მარცხნივ|250პქ|ჭიჭე კოკი [[მოტუ-ნუი]], ადამიერი-მაფურინჯეშ კულტიშ ცერემონიაშ ნორთი]] ოთხი წანაშ უკული, 1744 წანას, კოკის ბრიტანალ მარკვიებელ [[ჯეიმზ კუკი]]ქ ეჭანუ, ნამუთ იუჭყაფუდუ, ნამდა კანკალე ნოჭახნაკუ მერეხელი რდჷ. 1825 წანას კოკის ქჷმადირთჷ ბრიტანული ხვამარდი HMS Blossom-ქ, ნამუშ მაკათურეფიშ ეჭარუათ, მუნეფქ კოკის კუჩხის გემარინჯი ნოჭახნაკუეფი ვაძირეს. თანაფაშ კოკიქ XIX ოშწანურაშ მალობას კინე ანდაშა იჸუ ძირაფილქ, მარა თე ბორჯიშო კოკარეფი ვეგმირჩქინდანსეს მაჸალურ მერინას მუნაულეფიშ ჸურე, მუშ გეშათ 1860-იან წანეფშა კოკიშე ძალამი ნორკე ინფორმაცია რდჷ ჩინებული. 1860-იან წანეფს მიმალი მუმაჯალაგარი მოლინეფიშ სერიაქ კოკიშ მახორობაშ უდიდაში ნორთი ქეკიდინუ, ვარა კოკი ქჷდატებაფუ. 1862 წანას მოხვადჷ [[პერუ|პერუალი]] დოლმახორეეფითმოვაჭარეეფიშ გენთხაფაქ. კათაშ ჭოფუეფი თუთეფიშ მალობას იგნიძორებუდუ, მუ ბორჯისჷთ ჭოფილქ იჸუ მახორობაშ გვერდიქ — 1500 კოჩქ დო ოსურქ.<ref>{{harvnb|Diamond|(2005)|ხს=171}}</ref> ჭოფილეფს შქას რდჷ კოკიშ უმაღალაში მამართვალი, მუში ჩილი დო თი ადამიერეფი, ნამუეფსჷთ უჩქჷდეს [[რონგორონგო]]შ ჭარალუაშა ჭარუა დო კითხირი. მუჟამსჷთ დოლმახორეეფითმოვაჭარეეფქ გინოჭყვიდეს ხვამილაფირი კათაშ უკახალე დორთინაფა, კოკიშა თინეფქ კოკიშა დიდპატჷნეფიშ ეპიდემია გემშეღეს, მუქჷთ გეგნადუ კოკის დოსქილადირ მორჩილ მახორობას ხოლო. ეპიდემიაქ გიფაჩჷ თანაფაშ კოკიშე [[მარკიზიშ კოკეფი|მარკიზიშ კოკეფშა]]. თანაფაშ კოკიშ მახორობაქ თი მუდანობაშა მირკჷ, ნამდა ფშხირას ღურელეფიშ მანთხორალი ხოლო მითინი ვარდჷ. XIX ოშწანურაშ შქა წანეფს ვერშაპიშმაჭოფალ გემეფქ კოკიშა [[ტუბერკულიოზი]] გემშეღეს, მუქჷთ თაშნეშე მიარე ადამიერი ქეკიდინუ, თინეფ შქას რდჷ მაართა ქირსიანი მისიონერი ეჟენ ეირო, ნამუქჷთ ლახარათ დოღურუ 1867 წანას. მუს ქიგიაჸუნუ კოკიშ მახორობაშ დოხოლაფირო ნანთხალ ნორთიქ. გეჸვენჯ წანეფს, მეშხურეობაშ ფერმეფიშ მამართვალეფქ დო მისიონერეფქ ღურელეფიშ დიხეფიშ ჸიდირი ქჷდიჭყეს, მუქჷთ ახალმუნაულეფს დო თაქიანეფს შქას დიდი ბანძღი გჷმიჭანუ. [[ჟან-ბაპტისტ დიუტრუ-ბორნიე]]ქ მისიონერეფშე ქიჸიდჷ [[ჰანგა-როა]]შ მუკი-მუკის დვალირი თინეფიშ ტერიტორიეფი დო უკული ოში ჭკობა აბანობური მახორუ კოკი [[ტაიტი]]ს დო მიდეჸონჷ მუშ უნჩაშეფშა ომუშებუშა.<ref>{{harvnb|Routledge|(1919)|ხს=208}}</ref> 1871 წანას დიუტრუ-ბორნიეს მისიონერეფქ ხოლო ქიმუგურეს დო 171 მახორუ [[გამბიეშ კოკეფი]]შა მიდეჸონეს. დოსქილადირეფს შქას უმოსო რჩჷნჷ კოჩეფქ დოსქიდეს. ამშვი წანაშ უკული, თანაფაშ კოკის ხვალე 111 ადამიერი ოხორანდჷ, ნამუეფშეთ ხვალე 36-ს შეულებუდუ გამნარყობაშ გოგინძორაფა.<ref>{{cite web |url=http://www.rongorongo.org/cooke/712.html |title=Easter Island: Early Witnesses |archiveurl=http://web.archive.org/web/20090411204430/http://www.rongorongo.org/cooke/712.html |archivedate=2009-04-11 |author= George Cooke |publisher= Rongorongo.org |accessdate= 2011-11-12}}</ref> გეჸვენჯ დეკადაშე ნორკე პერიოდის, მახორობაშ 97%-ქ დიღუპუ ვარა მიდართჷ, თაშ ნამდა, კოკიშ კულტურული რჩქინაშ უდიდაშ ნორთიქ თინეფწკჷმა ართო მედინჷ. [[ალექსანდრე სალმონი]], ინგლისარი ურია ვაჭარიშ დო [[ტაიტი]]შ [[ტაიტის ომაფე|პომარეშ დინასტიაშ]] პრინცესაშ სქი, ირიათო ოცადჷდჷ მონძეობათ მეღებული კოპრაშ პლანტაციეფშე საბოლოთ დურთინუაფუდუკო მუშეფი ოდაბადეშა. მუქ გეშეჸიდჷ კოკიშ დიხეფიშ უდიდაში ნორთი დო აკა სამუშათ დჷმაქირაფალო გინირთჷ. თინა ბრელს მუშენდჷ თანაფაშ კოკის ტურიზმიშ გოვითარაფაშო, თე ბორჯის თინა თარი ინფორმატორი რდჷ კოკის მომუშე ბრიტანული დო გერმანული არქეოლოგიურ ექსპედიციეფშო. 1888 წანაშ [[2 ღურთუთა]]ს, სალმონქ კოკიშ დიხეფიშ დორხველი ნორთი [[ჩილე]]შ თარობას ქიმეჸიდჷ დო მუქ ხე ქჷმაჭარჷ, მუჭოთ მოწმექ, კოკიშე ნებეფიშ გინოჩამა ბორჯის. თიმ წანაშ ქირსეთუთას, მუქ ტაიტიშა დირთჷ. თანაფაშ კოკის რეალური მუ 1878 წანაშე 1888 წანაშა მართუნდუ, სოიშახ თიშე ნებეფს ჩილეს გინოჩანდჷ. [[ფაილი:Policarpo Toro.jpg|მინი|150პქ|პოლიკარპო ტორო]] კოკიშ ედომუშამი ანექსია [[ჩილე]]ქ 1888 წანაშ [[9 ეკენია]]ს მახვამილუ, ოზუღე ოფიცერ [[პოლიკარპო ტორო]]შ ხემანჯღვერობათ დო „კოკიშ მოძინაშ აპიჯაფათ" ({{lang-es|Tratado de Anexión de la isla}}). პოლიკარპო ტორო, მამუთ წჷმარინუანდჷ ჩილეშ თარობას ატამუ ტეკენაწკჷმა ხეშმოჭარაშ ბორჯის, უმაღალაშ მამართვალიშ დო მუშ ოჯახობაშ ღურაშ უკული, ჩილეშ თარობაშე „მაფათ“ იჸუ დოშანაფილქ. თე აპიჯაფაშ კანონიერებას კოკიშ კანკალე მახორუ ამდღარშა ეჭვიშ თუდო გიორინუანს. ოფიციალურო, ჩილექ იჸიდჷ ხვალე მეზონ-ბრანდერიშ შხურეფიშ რანჩო ელ-მოლიშ ტერიტორიეფით, ნამუეფით ნაჸიდერი რდჷ კოკიშ ეპიდემიათ ღურელი მახორუეფიშ გამნარყეფშე, უკულიანშო [[სუვერენიტეტი]] თელ კოკის გოფაჩჷ. 1960-იან წანეფშა, რაპანუიშ გინოსქილადირი წჷმმარინაფალეფი ხვალე [[ჰანგა-როა]]ს ოხორანდეს. კოკიშ დოსქილადირი ნორთი 1953 წანაშა იჯარათ რდჷ გინოჩამილი უილიამსონ-ბალფურიშ კომპანიაშა, მუჭოთ შხურეფიშ ფერმა.<ref>{{cite web |author= G. Lee |url=http://www.netaxs.com/~trance/annex.html|title=Annexation by Chile |publisher= Netaxs.com |accessdate=2011-11-12}}</ref> 1966 წანაშა კოკის მართუნდუ ჩილეშ ოზუღე-ოურდუმე ძალეფი, თე წანაშე თიქ ედომუშამო რღიათ გინირთჷ დო ჩილეშ მენოღალეეფს გეგნაჩეს დორხველობაშა.<ref>{{harvnb|Diamond|(2005)|ხს=112}}</ref> === XXI ოშწანურა === 2007 წანაშ [[30 მანგი]]ს, [[ჩილეშ კონსტიტუცია|კონსტიტუციური]] რეფორმაშ ძალათ თანაფაშ კოკის დო [[ხუან-ფერნანდესიშ არქიპელაგი|ხუან-ფერნანდესიშ კოკეფს]] (თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ [[რობინზონ კრუზოშ კოკი]]) ჩილეშ „სპეციალური ტერიტორიეფიშ“ სტატუსიქ გეგნაჩეს. სპეციალური კანონიშ მეღებაშ მოლებას, კოკი კინე იმართუ, მუჭოთ [[ვალპარაისო (რეგიონი)|ვალპარაისოშ რეგიონიშ]] ართ-ართი [[ჩილეშ პროვინციეფი|პროვინცია]].<ref>{{cite web |url=http://www.bcn.cl/leyes/pdf/original/263040.pdf |title= Chilean Law 20,193 |publisher= ჩილეშ ერუანული კონგრესი |accessdate=2011-11-12}}</ref> 2010 წანაშ [[11 კვირკვე]]ს, კოკიშ ბორჯით 18:15:15-ს მაართათ დეფქისირჷ 1 300 წანაშ უკული [[ბჟაშ სერუა|ბჟაშ ედომუშამ სერუაქ]].<ref>{{cite web|url=http://www.msnbc.msn.com/id/38166769/ns/technology_and_science-space/|title=Eclipse fever focuses on remote Easter Island|publisher=Msnbc.msn.com |accessdate= 2011-11-12}}</ref> [[BBC]]-შ ინფორმაციათ, 2010 წანაშ [[3 ქირსეთუთა]]ს 25 ადამიერქ დეზიანჷ ჩილეშ პოლიციაშე რიზინიშ ტყვიეფიშ გჷმორინაფა ბორჯის, მუჟამსჷთ თინეფიშ თაქიანეფიშ გარკვეული ბუნაშ თი ნოდგჷმშე გინოხორაფას ოცადჷდეს, ნამუთ მუნეფს სუმ თუთაშ მალობას უკჷნებუდეს დო აცხადენდეს, ნამდა თინეფი თი დიხას რდჷ ეგაფილი, სოდეთ მუნეფიშ კჷნოხონეფს უკანანოთ მიდუღეს დიხეფი.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11917511|title=Easter Island land dispute clashes leave dozens injured|publisher=www.bbc.co.uk |accessdate= 2011-11-12}}</ref> == ეკოლოგია == [[ფაილი:RapaNui L7 03jan01.jpg|მინი|250პქ|მარცხნივ|თანაფაშ კოკიშ გინოჯინუ ალმაშარეშე, 2001 წანას]] თანაფაშ კოკი მუშ უხოლაშ მეძობელ, 415 კილომეტრით ბჟაეიოლშე დვალირ მორჩილ კოკი [[სალა-ი-გომესი|სალა-ი-გომესწკჷმა]] ართო, ეკოლოგეფშე გოშხვანაფილ, რაპანუიშ სუბტროპიკული [[ფართოფურცელამი ტყა|ფართოფურცელამი ტყალეფიშ]] ეკორეგიონო მირჩქინუაფუ. დუდშეიანი, სუბტროპიკული ლამე ფართოფურცელამი ტყალეფი ამდღარშო ვამხვადუნა, მარა ლავაშ ნადუეფს მეგორაფილ ონთხორუეფი, პეულიშ ტვერიშ დო ჯაშ პალეობოტანიკური რკვიებეფი მოიწურუანა, ნამდა კოკი კჷნოხ ტყალამი ჸოფე, ჯალეფიშ მასივით, ბართვეფით, ოდიარეეფით ფორილი. მუჭოთ ნანთხორეფშე ირკვიებუ, კოკის ართ-ართი დომინანტი ჯაშ ჯიშეფი ჸოფე თეჟამო ეშალაფირი პალმა ''Paschalococos disperta'', დო ჩილეური ღვინიშ პალმა (''Jubaea chilensis''). თე ჯალეფი ოშქაშე სიმაღალაშა მიოჭირინდაფალო ოხვილჷდეს დოხოლაფირო 100 წანას. [[პოლინეზიური ჸორჭუკო|პოლინეზიურ ჸორჭუკიქ]], ნამუთ მაართა მახორუეფს მაჸუნეს თაქი, დიდი როლი ილაჸაფეს რაპანუიშ პალმაშ ქჷრაფას. ჸორჭუკიშ კიბირეფი ფოთქვეფს დო შხვა აბანეფს რე ძირაფილი. ჸორჭუკი სერიოზულო ოცილჷდჷ პალმეფიშ გომიარაფას. თე ფაქტიქ დო თაშნეშე მახორუეფიშ განშე პალმეფიშ გოჭვარუაქ, დოხოლაფირო 350 წანაშ წოხლე თე კოკის ჩანარიშ ეშალაფა გჷმიჭანუ.<ref>{{cite web |author=C. Michael Hogan |date=2008-12-18 |url=http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=82831 |title=Chilean Wine Palm: Jubaea chilensis |publisher= GlobalTwitcher.com |accessdate=2011-11-12}}</ref> პრეისტორიული ხანაშე, კოკის ირდუდუ ტრომირიშ ჯა (''Sophora toromiro''), მარა თეჟამო თინა ვულურო მარდუო ვამხვადუნა. თეშ უმკუჯინუო, [[კიუშ ომაფე ბოტანიკური ბაღეფი]] დო [[გოტენბურგიშ ბოტანიკური ბაღი]] თანაფაშ კოკის თე ჩანარიშ კინე გოშენაფაშ ღანკით ომენცარე პროგრამას ახორციელენა. პალმაშ დო ტორომიროშ ფაქტიურო ქჷრაფაშ უკული კოკის შანულამო ნორკე ნოლექი რე, მუთ ნორკე კონდენსაციათ რე გჷმოჭანაფილი. თიშ უკული, მუთ დახე თელი ოშწანურაშ მალობას კოკი გჷმირინუაფუდუ ანთასობათ შხურიშ ოდიარაფალო, 1900-იანი წანეფიშ ოშქაშეთ, კოკი ოდიარეთ დო ტოტორათ (Schoenoplectus californicus tatora) უმოსო [[რანო-რარაკუ]]შ დო [[რანო-კაუ]]შ კრატერული ტობეფიშ გოხოლუას რდჷ ფორილი. თი ფაქტი, ნამდა კოკის თე ლარჭემეფი ირდუ, ნამუეფსჷთ [[ანდეფი|ანდეფს]] ტოტორას უძახჷნა, მოჸუნდეს თიშ თარ არგუმენტო, ნამდა ნოჭახნაკუეფიშ ემაკჷდალეფი [[ობჟათე ამერიკა]]შე რდეს ბადებათ (ბადება-წარმოშობა), მარა მუჭოთ ტობაშ სედიმენტეფიშ დო პეულიშ ტვერიშ ანალიზეფქ ოძირუ, თე ლარჭემეფი კოკის უკვე 30 000 წანა რე, მუთ ირდუნ. ადამიერეფიშ მოულაშა, თანაფაშ კოკის აკმიშაყარუდუ ზუღაშ მაფურინჯეფიშ დიდი კოლონიეფი, ნამუეფ შქას 30 აბანობური სახეობაშ რდჷ. ნანთხორა ტკიცაფილობეფი მოიწურუანს ხუთი ბუნაშ სქირონაშ მაფურინჯეშა (ჟირი [[ლაინაშობურეფი|ლაინა]], ჟირი [[თუთიყუშიშობური|თუთიყუში]] დო ართი [[ჸანჩაშობურეფი|ჸანჩა]], ნამუეფშეთ ამდღარშო თაქ არძა ეშაჭყვადილი რე.<ref>{{Cite|Steadman|(2006)|გვ=248–252}}</ref> იმუნოსუპრეზანტულ ნარკოტიკ სიროლიმუსის მაართათ თანაფაშ კოკიშ ნერჩიშ სინჯეფს, სტრეპტომიცეტიშ (''Streptomyces hygroscopicus'') [[ბაქტერიეფი|ბაქტერიეფს]] მიოგორეს. თეშ გეშა, თე ნარკოტიკი ჩინებული რე, მუჭოთ რაპამიცინი.<ref>{{cite web |url=http://www.ch.ic.ac.uk/local/projects/russell/index.html |title=Rapamycin — Introduction| |author= Joanna Russell |accessdate=2009-07-10}}</ref> თეჟამო თის სიცოცხალაშ გოხანგინძორაფაშ ღანკით ჭუკეფშე ამორსენა.<ref>{{cite web |title=Rapamycin Extends Longevity in Mice |author= Charles Bankhead, Staff Writer |url=http://www.medpagetoday.com/Geriatrics/GeneralGeriatrics/15016 |publisher=Medpagetoday.com |date= 2009-07-09 |accessdate=2011-11-12}}</ref> {{wide image|Pano Anakena beach.jpg|1500px|თანაფაშ კოკიშ [[ანაკენა|ანაკენაშ პლაჟიშ]] პანორამა. ნაძირეფი ნოჭახნაკუეფი მაართა რდჷ, ნამუეფით 1955 წანას აბანობურეფქ ჯვეში მეთოდიშ გჷმორინაფათ ეიოპონეს მუნეფიშ დუდშეიან აბანეფს.}} კოკის ჯალეფი თხჷთხას რე, ვანაფერო რე ორთაშობური ჭალეეფი. თე ირფელიშ ბაძაძი თინა რე, ნამდა თაქიანეფქ ნოჭახნაკუეფიშ კიდანჯალაშ პროცესის კოკი უდუნდებუო გოჭვარეს.<ref name=Jones>{{cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_7052/is_2007_Nov_6/ai_n28472343/pg_1 |title=Easter Island, What to learn from the puzzles? |work=American Diplomacy |last=David T. Jones |year=2007 |publisher=findarticles.com |accessdate=2011-11-12}}</ref> ექსპერიმენტულ არქეოლოგიაქ ოძირუ, ნამდა კანკალე ნოჭახნაკუს შილებე ინახუნუანდეს Y-იშ ფორმაშ ჯაშ ჩარჩოს, ნამუსჷთ ''მირო მანგა ერუას'' უძახჷდეს დო უკული თინეფიშ მოხვარათ დგჷნდეს საბოლოთ ოცერემონიე აბანეფს.<ref name=Jones>{{cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_7052/is_2007_Nov_6/ai_n28472343/pg_1 |title=Easter Island, What to learn from the puzzles? |work=American Diplomacy |last=David T. Jones |year=2007 |publisher=findarticles.com |accessdate=2011-11-12}}</ref> შხვა თეორიაშ მეჯინათ გჷმირინუანდეს ჯაშ ჟირ პარალელურ რელსის, ნამუეფით გინუღუდეს ნოჭახნაკუეფი.<ref name=Diamond>{{Cite|Diamond|(2005)|გვ=107}}</ref> [[რაპანუი (კათა)|რაპანუიშ]] ტრადიციეფი მეტაფორიულო ნწყჷნს შურიელ ნძალააობას (მანა) მუჭოთ საშუალებას, ნამუთჷთ მოაი „გინიაბანაფუდუ“ ოტახჷრეშე. ობჟათეშ განედის დვალაფაშ გეშა, მორჩილი აკოჸინალუაშ პერიოდის (დოხოლაფირო 1650-1850 წ.წ.) [[კლიმატი|კლიმატურ]] ეფექტეფქ დეფორესტაციაშ პროცესი ხოლო უმოსო გაწვავჷ, თეშ უმკუჯინუო, თე მოლინაშ ნოქური დიდო ვეგინაფუ.<ref name=Jones/> ბრელი მარკვიებელი<ref>Finney (1994), Hunter Anderson (1998); P.D. Nunn (1999, 2003); Orliac and Orliac (1998)</ref> მორჩილ აკოჸინალუათ გჷმოჭანაფილ ტემპერატურაშ დოლაფას რესურსეფიშ გჷმოლიებაშ დო პალმაშ ჯალეფიშ ქჷრაფაშ პროცესის დჷმახვარე ფაქტორო მირჩქინანს. თე მოსაზრებას მენცარეფი ვეზიარენა, მუთ ოწაწჷ პალმეფიშ ქჷრაფას. [[ჯარედ დაიმონდი]] მუშ წიგნის ''[[კოლაფსი (წიგნი)|კოლაფსი]]'', ნამუსჷთ აფასენს ჯვეში თანაფაშ კოკიშ კჷნოხ კოლაფსის, კოკის მოხვალამირ დეფორესტაციაშ უთარაშ ბაძაძო კლიმატურ თირაფას მირჩქინანს. დაიმონდი იჩიებუ, ნამდა ჯალეფიშ ქჷრაფა მეურე მუში ცივილიზაციაშ დაკნინებას XVII-XVIII ოშწანურეფს. თენა იჩიებუ, ნამდა თინეფქ მეჭყვიდეს თე პერიოდის ნოჭახნაკუეფიშ კიდანჯალა დო დიჭყეს ''აჰუეფიშ'' (პლატფორმა, ნამუსჷთ ნოჭახნაკუეფი გედგჷდჷ) აკორღვაფა. თე მოარზაფა ბაჩილა რე, თე პერიოდის ივითარებუდუ ადამიერი-მაფურინჯეშ კულტი, თაშნეშე დიდი გოლინა იღვენუ მარკვიებელეფიშ, ვეშაპიშმაჭოფალი გემეფიშ, სანდლიშ ჯალეფით დო დოლმახორეეფითმოვაჭარეეფიშ მუკორჩქინაქ. სანცხვარებელი ნოსქილედეფიშ გვამორღვაფუეფს იძირებე ჩხომიშ დო ფურინჯეფიშ ძვალეფიშ ალამო რკება, მუშ ბაძაძით რდჷ კოკიშ მახორუეფშე ოჩხომე ხვამარდეფიშ კიდანჯალაშ საშუალებეფიშ დინაფა, მაფურინჯეფქ მიოდინეს ბუდეშ ოგვაჯეშ აბანეფი. კანკალე აბანეფს იძირებე ნერჩიშ ეროზიაშ ნოქური, მუთ ჯალეფიშ სინორკათ რე გჷმოჭანაფილი. დჷნოლექეფიშ მინუშეფი ადასურენა, ნამდა აბანურ ჩანარეფიშ ბუნეფიშ გვერდიშ უმოსიქ გეშალჷ დო კოკიშ ჩანარულ ოფორუქ რადიკალურო დითირჷ. პოლინეზიარეფი დუდშე ფერმერეფი რდეს დო ვართ მეჩხომეეფი, მუნეფიშ საკვები აკმოდირთუდუ თიცალი ჩანარეფიშ პროდუქტეფშე, მუჭომეფით რე ტარიშ ჩხვიჩხვეფი, [[ბატატი|ჰამო კარტოფილი]], [[მანიოკი]], იამსი დო [[ბანანი]]. [[პროტეინი|პროტეინიშ]] დუდი წყუ რდჷ ქოთომი დო ვართ ჩხომი. პოლინეზიაშ არძა კოკის დო თინეფ შქას თანაფაშ კოკის ხოლო აბანი უღუდუ კანიბალიზმის, ხვეიანმუნაწიშობაშ დო შქჷრენაშ პერიოდიშ უგშუგორუო. [[ფაილი:EasterIslandInterior.jpg|მინი|300პქ|მარცხნივ|კოკიშ დინოხოლენი ნორთიშ გინაჯინუ]] [[ანთროპოლოგია|ანთროპოლოგი]] [[ბონი პეისერი]]შ აზრით, კოკის დასაბაღო რდჷ რესურსეფი თი ბორჯიშო, მუჟამსჷთ თაქ ევროპალეფქ მორთეს მაართათ. კოკის დიო ხოლო რდჷ ჭიჭე ჯალეფი, უმოსო ტორმირო, ნამუქჷთ XX ოშწანურას გეშალჷ ოეგებიეთ ნელი რდუალაშე დო კოკიშ ეკოსისტემაშ თირაფაშ გეშა. [[იაკობ როგევენი]]შ კაპიტანი კორნელიუს ბუმენი მუშ ლუბაშ წინგაკის ჭარჷნს: „ჩქი ბძირით [[იამსი]], [[ბანანი|ბანანეფი]] დო ჭე [[ქოქოსიშ პალმა|ქოქოსიშ პალმეფი]] დო ვაჸოფე მუთუნნერი ჯა, ვარა კულტურა“. როგევენიშ ოფიცერი კარლ ფრიდრიხ ბეჰრენსი იჩიებუ: „თაქიანეფი ბთავაზენდეს პალმაშ ჸალეფს რჩქალებაშ შინო“. [[ეთნოგრაფია|ეთნოგრაფ]] ალფრედ მეტრო იჩიებუ, ნამდა ოხორუ ჸუდეეფიშ არძაშე გოფაჩილ ტიპის უძახჷდეს „ჰარე პაენგას“ (ამდღარშო ჩინებული, მუჭოთ „ნიში ჸუდე“), თიშენ, ნამდა მუში ორთვალი გინორთინაფილ ნიშის მოგენდჷ. ჸუდეეფიშ სარწკველო გჷმორინაფილი რდჷ ბაზალტიშ ფილეფი, ნამუეფსჷთ ჯაშ კონჭეფშო დოსქილადირი აფუდუ რხვილეფი, ნამუეფით თარი ბიჯგიშ ფუნქციას ასრულენდეს. თე ირფელს უკული რთუნდეს ტოტორაშ ჭაშ ფათ, მუსჷთ უკული ბეჭილი შანქარიშ ლარჭემიშ ფურცელეფიშ ფა მოჸუნდუ, გვალო ბოლოს — ბეჭილი ოდიარეშ ფა. თი ბორჯიშ ევროპალი მაძირაფუეფი იჩიებუდეს, ნამდა მუნეფქ ძირეს „პალმაშ ჯალეფიშ დიდი ჯიკი.“ პეისერიშ ტკიცაფათ, თენა თიშე მიოწურუანს, ნამდა თე ბორჯიშო დიდი ჯალეფი დიო ხოლო ქორდჷ თაქი, მუთ ვემურე ბოუმანიშ ჟიდოთქუალირ ციტატას. პლანტაციეფი უმოს ფშხირას კოკიშ დინოხოლენ ნორთის იდვალუაფუდუ, სუკეფს მელე, დუდრღია ლავაშ სვირეფს დო შხვა — ჯიმუამი ბორიეფიშ დო წყარპიჯიშე მუმალი წყჷთე ჩხაპეფიშე თხილერ აბანეფს. შილებე, ნამდა ბრელი ევროპალი კოკიშ დინოხოლენ ნორთეფშა მიშულას ვარისკჷნდეს. ევროპალეფშო XIX ოშწანურაშა უგმურკვიებუ სქიდუდუ ნოჭახნაკუეფიშ ოტახჷრე, ნამუთ წყარპიჯიშე ართი კილომეტრიშ დოშორაფათ, ქვერსემ, 100 მეტრაშ სიმაღალაშ კჷრდეს იდვალუაფუდუ. ეკონია ოშწანურეფს კოკის აბანი უღუდუ ნერჩიშ მასშტაბურ ეროზიას, მუთ ოეგებიეთ დიხაშმოქმენდალათ დო მასიური დეფორესტაციათ რე გჷმოჭანაფილი. მუჭოთ რჩქჷ, თე პროცესი ჭიე-ჭიეთ მიშჷ დო შილებე თინა ხოლო უმოსო გაუფრაშჷკო XX ოშწანურას შხურეფიშ დოჭყანაფაქ. მუჭოთ იაკობ როგევენი იჩიებუდუ, ნამდა თანაფაშ კოკი გჷშაკერძაფილო ნოჸოფიერი რდჷ: აკა მაფურინჯე, მუსჷთ თინეფი რდჷნდეს, რდჷ ქოთომი. მუნეფს მოჸუნდეს ბანანი, შანქარიშ ლარჭემი დო ჰამო კარტოფილი. 1876 წანას კოკის ეჭანუ ფრანგი ოზუღე ოფიცერქ დო მარკვიებელქ ჟან-ფრანსუა დე ლაპერუზიქ. მუჭოთ მუში მებაღე იჩიებუ, წანამოწანას სუმი დღაშ მუშობა რდჷ ბაღჷდჷ მახორუეფიშ ეიოჯუმალარო. ლაპერუზიშ ექსპედიციაშ მაიორი როლენი ჭარჷნს: „შქჷრენშე დაღამაკებული ადამიერეფიშ მანგიორო, ჩქიმ თოლიშ წოხოლე გვალო შხვა სურათიქ გეგნიფაჩჷ — დიდი მუდანობაშ მახორობა, ნამუთ გჷშეგორუდუ უმოსი სისქვამეთ, ვინდარო შხვა ნამთინ კოკის. ნერჩი, გვალო ჭიჭე მუშობაშ უკულ ხოლო ირზენდჷ მახორობაშ ეჯუმალაშ საშუალებას, დოვლათი მიშჷ თიშ უმოსი, მუთ რდჷ ოხვილური კოკიშ მახორუეფშო“.<ref>{{Cite|Heyerdahl|(1961)|გვ=57}}</ref> დაიმონდიშ მეჯინათ, კოკიშ ალმახანური მახორუეფიშ ზეპირ ტრადიციეფს რჩქჷ [[კანიბალიზმი]]შ შანეფი, მუსჷთ თინა კოლაფსიშ დჷმაჩქარაფალ ტკიცაფილობათ მირჩქინანს. მაგალითიშო, თინა იშინანს, მუჭო უწუ ართ კონწარო გურმოულირ მახორუქ მუშ ტერს: „დიასქანიშ ხორცი ჩქიმ კიბირეფს შქას გიჭკადუ“. დაიმონდიშ ტკიცაფათ, თენა თიშა მიოწურუანს, ნამდა საკვებიშ მარაგიქ საბოლოთ გოქჷრჷ.<ref>{{cite web |url= http://sscl.berkeley.edu/~oal/background/pacislands.htm |title=Introduction to Pacific Islands Archaeology |archiveurl= http://web.archive.org/web/20081206100604/http://sscl.berkeley.edu/~oal/background/pacislands.htm |archivedate= 2008-12-06 |author= Patrick V. Kirch |work=University of California |publisher=Berkeley.edu |accessdate= 2011-11-12}}</ref> თაქ ოკო ეიშანას, ნამდა პოლინეზიურ კულტურეფს კანიბალიზმი ფართას რდჷ გოფაჩილი.<ref>{{cite web |url= http://sscl.berkeley.edu/~oal/background/pacislands.htm |title=Introduction to Pacific Islands Archaeology |archiveurl= http://web.archive.org/web/20081206100604/http://sscl.berkeley.edu/~oal/background/pacislands.htm |archivedate= 2008-12-06 |author= Patrick V. Kirch |work=University of California |publisher=Berkeley.edu |accessdate= 2011-11-12}}</ref> ადამიერეფიშ ძვალეფშა მეგორაფილი რე რელიგიური პლატფორმეფიშ უკახალე, მუთ თიშა მიოწურუანს, ნამდა თანაფაშ კოკის კანიბალიზმი რიტუალურ ადათიშ ხასიათის ატარენდჷ. ალმახანური [[ეთნოგრაფია|ეთნოგრაფიული]] რკვიებეფი ნამთინ პერიოდის ფართო კანიბალიზმიშ არსებობას ეჭვიშთუდო გიორიანუანა. კოკიშ მაართა მენცარული გჷმორკვიება (1914) ოძირანს, ნამდა თაქიანი კათა კონწარო გინივარანდჷ მუნეფიშ, ვარა მუნეფიშ კჷნოხონეფიშ კანიბალიზმიშ მეთხოზინს.<ref name=routledge/> == კულტურა == === მითოლოგია === არძაშე თარი მითოლოგიური პერსონაჟეფი რენა: *''[[ტანგატა-მანუ]]'' — ადამიერი-მაფურინჯე, ნამუსჷთ დოჸონს ჩანდეს (ქორთ. თაყვანს სცემდნენ) 1860-იან წანეფშა. *''[[მაკემაკე (მითოლოგია)|მაკემაკე]]'' — ნიშულამი ღორონთი *''აკუ-აკუ'' — ფაქვეფიშ მათხილე *''მოია-კავა-კავა'' — ჰანაუ-ეპეშ (გჷნძეჸუჯამეფიშ) ლანდი. *''ჰეკაი იტე უმუ პარე ჰაონჰა ტაკაპუ ჰანაუ ეპე კაი ნორუეგო'' — წიმინდე შელორსა, ნამუსჷთ ფაქვაშა მითულაშა აკუ-აკუშ დარჩქიალაფარო თქუანდეს. === ქუას მუშობა === [[რაპანუი (კათა)|რაპანუიშ კათა]] ფაქტიურო [[ქუაშ ხანა|ქუაშ ხანაშ]] ცივილიზაცია რდჷ დო თინეფი ფართას გჷმირინუანდეს აბანობურ შხვადოშხვა სახეშ ქუას: *[[ბაზალტი]] — ბერჯეკი ქუა, გჷმორინაფილი რე [[მოაი]]შ ხვალე ართ ნოჭახნაკუს, ნამუთ ამდღა [[ლონდონი]]შ მუზეუმს იჩუალუაფუ. *[[ობსიდიანი]] — [[ვულკანი|ვულკანური]] შუშა, ნამუშ კვათიერ პიჯისჷთ ოჭკირალ ანჯარო გჷმირინუანდეს. თაშნეშე, თიშე გოხაზჷრაფილ თოლეფს ინახუნუანდეს ნოჭახნაკუეფს. *ჭითა სკორია [[ჰანგა-როა]]შ კრატერიშ, პუნა-პაუშ ოტახჷრეშე — ბარჩხალა ჭითა ქუა, ნამუსჷთ პუკაოთ (ნოჭახნაკუშ ქუდი) გჷმირინუანდეს. თაშნეშე თიშე რე გოხაზჷრაფილი მუდგაზმარენი ნოჭახნაკუ. *[[ტუფი]] — [[რანო-რარაკუ]]შ კრატერშე ბრელით უმოს ეფას დასამუშებელი ქუა, ვინდარო ბაზალტი. თიშე რე გოხაზჷრაფილი ნოჭახნაკუეფიშ უმეტაში ნორთი. ==== მოაი (ნოჭახნაკუეფი) ==== [[ფაილი:Kneeled moai Easter Island.jpg|მინი|250პქ|ტუკუტური — ვანაფერი, ბირგულდოშქუმალირი ბჟაკეამი მოაი]] ქუაშ ქვერსემი ნოჭახნაკუეფი (მოაი), ნამუეფიშ ჭყოლოფათ თანაფაშ კოკი მოსოფელს რე ჩინებული, ახ. წ. 1100-1680 წანეფს ეიოგეს. გვალო რენჯი 887 მონოლითური ქუაშ ნოჭახნაკუ ათეჟამო დვალირი რე მუჭოთ კოკის, თაშნეშე თიშე დოშორაფილ მუზეუმეფს.<ref>{{cite web|url=http://www.sscnet.ucla.edu/ioa/eisp/|title=Easter Island Statue Project|accessdate=2009-03-30}}</ref> თიშ უმკუჯინუო, ნამდა ნოჭახნაკუს ფშხირას მიშინუანა, მუჭოთ „თანაფაშ კოკიშ დუდეფი“, თინეფი ედომუშამ ასაგასას წჷმარინუანა. კანკალე ნოჭახნაკუს მინდორს აფუ ბირგული დოშქუმალირი, ხელეფი ქვარაშა აფუ გენწყილი.<ref>Skjølsvold, Arne "Report 14: The Stone Statues and Quarries of Rano Raraku In Thor Heyerdahl and Edwin N. Ferdon Jr. (eds.) 'Reports of the Norwegian Archaeological Expedition to Easter Island and the East Pacific'", Volume 1, ''Archaeology of Easter Island'', ამერიკული რკვიებაშ სკოლაშ დო ახალი მეხიკოშ მუზეუმიშ მონოგრაფიეფი, ნომერი 24, ნორთი 1, 1961, ხასჷლა 339-379. (ხასჷლა 346 ნოჭახნაკუეფიშ ზოგადი ეჭარილობაშ დო ნახ.91-შო, ხასჷლა 347, ხასჷლა 360-362 ბირგულდოშქუმალირი ნოჭახნაკუეფიშ ეჭარილობაშო)</ref><ref>{{cite book |author= Van Tilburg, Jo Anne |title=Easter Island. Archaeology, Ecology and Culture |publisher= British Museum Press |year=1994 |page= 134-135, ნახ. 106}}</ref> მიმაცაცუ ნერჩეფიშ გეშა, კანკალე ნოჭახნაკუ კჷსერშახ დიხას რე ინოციკაფილი. დახე არძა მოაი (95%) ეშაკვათილი შხვადოშხვანერო, დოპრესილი, ეფას დამუშებადი გოსკენჩერაფილი [[ვულკანი|ვულკანური]] ფრაველიშე, ვარა ტუფიშე, ნამუეფსჷთ ხვალე აკა ართ აბანს, შქჷრატილ ვულკან რანო-რარაკუს მიპალუანდეს. თაქიანეფი, ნამუეფით თინეფს ჭახნაკანდეს, გჷმირინუანდეს ხვალე ქუაშ ანჯარეფს, უმოსო ბაზალტიშის, ნამუთ კოკის დიდი მუდანობათ რე. მუჟამსჷთ ანჯარეფი დირგალუდუ, თინეფს ახალშო ულასჷრანდეს პიჯის. ეშაკვათუაშ დოჭყაფაშ წოხლე, ვულკანურ ქუას წყარს ორტუანდეს, მუსჷთ სამუშაშ პროცესის პერიოდულო კინე ორტუანდეს. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა ართ დო კინ თი ბორჯის შხვადოშხვანერ ნოჭახნაკუეფშე ბრელი ბუნა მუშენდჷ, 5-6 კოჩამი ბუნა ართი მოაიშ ოხაზჷრაფალო დოხოლაფირო ართი წანას ოხვილჷდჷ. ირი ნოჭახნაკუ საგვარეულოშ ღურელ მამართვალს წჷმარინუანდჷ. [[ფაილი:Hangaroa Moais.jpg|მინი|250პქ|ნოღა [[ჰანგა-როა|ჰანგა-როაწკჷმა]] დვალირი ჟირი აჰუ ნოჭახნაკუეფამო]] ეიოშანალი რე, ნამდა ნოჭახნაკუეფიშ ხვალე ნაოთხარქ იჸუ გერინაფილქ, მუჟამს დოხოლაფირო გვერდიქ დოსქიდჷ რანო-რარაკუშ ოტახჷრეს დო შხვადოშხვა აბანეფს, ოეგებიეთ, მუნეფიშ საბოლო აბანშა მიმაულარ შარას. უდიდაში ნოჭახნაკუ გედგჷმილი რე პლატფორმას, ნამუსჷთ „პაროს“ უძახჷნა. თიში წონა რე 82 ტონა დო 9,8 მეტრაშ სიგინძაშ რე.<ref>{{cite web |url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/easter/explore/paro.html |title=Paro |publisher= Pbs.org |accessdate= 2010-11-06}}</ref> თე წონაშ შხვა მუდგაზმარენი ნოჭახნაკუ დოდგჷმილი რე ოორუე დო ობჟათე წყარპიჯეფს. ამდღაშა უჩინებუ რე ნოჭახნაკუეფიშ გინოღალაშ მეთოდეფი. შელებუან ვარიანტეფს შქას ართ-ართო მირჩქინანა თ.ჯ. ''მირო მანგა ერუას'', Y-შ ფორმაშ მარხილს გინოჯვარედინაფილი ნორთეფით, ნამუსჷთ ნოჭახნაკუეფს ჰაუ-ჰაუშ ჯაშ დჷრიკადი დო სკენჩერე ქერქიშ თოკეფიშ კჷსერს გოქუნუათ გიოკირანდეს.<ref>{{cite journal|author=J. R. Flenley, Sarah M. King |title=Late Quaternary pollen records from Easter Island|journal=Nature|volume=307|page=47|year=1984|doi=10.1038/307047a0|issue=5946}}</ref> [[მოაი]]შ ზომეფიშ მეჯინათ ირაგადე, ნამდა თინა უღალჷდჷკო ოკო 180-250 ადამიერს. დოხოლაფირო 50 ნოჭახნაკუქ ჩქინ ბორჯის ხეახალშო იჸუ ეპონილქ მუნეფიშ დუდშეიან აბანეფს. თენეფ შქას მაართა რდჷ ''აჰუ ატურე ჰუკე'' [[ანაკენა]]შ პლაჟის 1958 წანას. მუში გერინაფაქ თურ ჰეიერდალიშ ექსპედიციაშ ბორჯის მოხვადჷ დო გჷმორინაფილქ იჸუ ტრადიციულ მეთოდეფქ. ==== აჰუ ==== [[ფაილი:Ahu-Akivi-1.JPG|მინი|250პქ|აჰუ აკივი — ართ-ართი კოკიშ დინოხოლენ ნორთის დვალირი მუდგაზმარენი აჰუშე. თინა ართკაკალია რე, ნამუშ ნოჭახნაკუეფით ოკიანეშა იჯინენა]] თანაფაშ კოკის აჰუს უძახჷდეს ქუაშ პლატფორმეფს. ნოჭახნაკუეფიშ კიდანჯალაშ პერიოდის დო თიშ უკულით ბრელი შხვადოშხვანერი აჰუ ეიოგეს. ბრელ ნოჭახნაკუს გჷმირინუანდეს ადამიერიშ გასაშ (ჩონჩხიშ) ოჩუალარო. ართი ნოჭახნაკუ უკული დინამიტით აფეთქეს; აჰუ ტუნგარიკი ცუნამქ კოკიშ დინოხოლენ ნორთიშა გეგნააბანჷ. 313 ჩინებული აჰუშე 125-ს გერინაფილი რდჷ მოაი — ჯინჯიერო ხვალე ართი, მუშ ბაძაძით ოეგებიეთ მოაიშ კიდანჯალაშ სიკუნტალა დო თინეფიშ გინოაბანაფაწკჷმა მერსხუაფილი სირთულეეფი რე. რანო-რარაკუშე ართ კილომეტრის დვალირ აჰუ ტონგარიკის გერინაფილი რდჷ არძაშე მეტი დო არძაშე უმოსი მაღალი ნოჭახნაკუეფი, გვალო 15 კაკალი. მოაიშ შხვა გჷშაგორილი აჰუეფი რე აჰუ ავივი, ნამუთ გაგშანწყუ 1960 წანას უილიამ მენოიქ, ნაუ-ნაუ ანაკენაშ წყარპიჯის დო ტაჰაი. კანკალე ნოჭახნაკუ, ნამუთ შილებე ჯაშე რდჷკო გოხაზჷრაფილი, დინაფილი რე. [[ფაილი:Ahu Tongariki.jpg|მინი|250პქ|აჰუ ტონგარიკიშ მოაი (ნაძირეფი რე 6 მოაი გვალო არსებული 15-შე)]] აჰუშ მუნაღაზაშ კლასიკური ელემენტეფი რე: *მუდგაზმარენი [[ფუტი]]შ სიმაღალაშ გიობიჯალი კიდალა, ნამუთ მუჭოთ წესი, [[ზუღა]]ს გინაჯინე. *ფორმიაშ [[ბაზალტი]]შ ფილეფით ეგაფილი ფასადური სუმკუნთხული კიდალა, ნამუსჷთ ''პაენგას'' უძახჷდეს *ჭითა სკორიაშე გოხაზჷრაფილი აბრა, ნამუთ ფასადის რდჷ მიკომარგებული *გინოწონილობა კოკიშ დინახანლენ განშე, ნამუთ მეგჷდჷ გოფაჩილ ფსუალეფს *ზომეფიშ მეჯინათ დონწყილი წყარშე შჷრილი კვარკვალია ქუალეფშე აკოქიმინელი ქუაფინილი *ქუალეფიშ რანწკი გინოწონილობაშახ *მორაწკილი მოედანი აჰუშ წოხლე. მუს ''მარაეს'' უძახჷდეს *აჰუშ დინოხოლენი ნორთი ეფშა რდჷ როხეფით ბრელი აჰუშ წვანდის იდვალუაფუდუ: *ოთხკუნთხული პიედსტალს გერინაფილი, კოკიშ დინოხოლენ ნორთიშა მაჯინუ მოაი *პუკაო (ქუდეფი) მოაიშ დუდის (1300 წანაშ უკული ეგაფილ პლატფორმას) *ცერემონიაშ მიმალობაშ ბორჯის, ნოჭახნაკუს თოლეფს ინუხუნუანდეს. თოლიშ ჩე ნორთი გოხაზჷრაფილი რდჷ მარჯანშე, ირისი - ობსიდიანიშ ვარა ჭითა სკორიაშე. აჰუქ გევითარჷ პოლინეზიურ ტრადიციულ მარაეშე. თე კონტექსტის, აჰუ რდჷ ჭიჭე სტრუქტურა, კანკალეშა ჭათ გინორთვილი, სოდეთ წიმინდე მოღეეფი, თენეფ შქას სტატუეტეფი რდჷ ინონწყილი. მუჭოთ წესი, აჰუ, მარაეშ ვარა თარი მოედანიშ ხასჷლას იდვალუაფუდუ, სოდეთ ინწყაფუდუ ცერემონიეფი. თეშ უმკუჯინუო, თანაფაშ კოკის აჰუქ დო მოაიქ ბრელით ფართო ზომეფი ქიმიღეს. თაქ მარაე აჰუშ წოხლე დვალირ მორაწკმოედანს წჷმარინუანს. უდიდაში აჰუშ სიგინძა 220 მეტრა რე დო 15 ნოჭახნაკუს ინტჷრინუანს, ნამუეფშეთ კანკალეშ სიმაღალა 15 მეტრა რე. აჰუშ კიდანჯალაშო გჷმორინაფალი ქუალეფი მუჭოთ წესი ბრელით უმოს ჭიჭე რე, ვინდარო მოაი, თეშენი მოღეეფიშ მონთჷრუა ნორკე ხანდას თხულენდჷ, მარა ძალამ ხანდას ოხვილჷდჷ მუშ წოხლე დვალირი ხელობური მოედანიშ მონწყუალა. აჰუეფი უმოსო წყარპიჯეფს რე ინორანწკილი, ტერევაკაშ გვალაშ ბჟადალ კართეეფს დო რანო-კაუშ დო [[პოიკე]]შ სუკეფიშ მოხ. ართი აჰუ ნოჭახნაკუეფწკჷმა ართო 1880-იან წანეფს ეჭარილი რდჷ რანო-კაუწკჷმა დვალირ კჷრდეეეფს, მარა კატერინ რუტლეჯიშ ექსპედიციაშახ თიქ წყარპიჯიშა გალენწყუ. ==== მოსოფელიშ ჩუპა ==== [[ფაილი:AhuTePitoKura.jpg|მინი|300პქ|„მოსოფელიშ ჩუპა“]] [[ანაკენა|ანაკენაშ პლაჟიშ]] გოხოლუას, აჰუ ტე პიტო კლურაშ ხასჷლას იდვალუაფუ ურჩქვანჷ ქუაშ ძეგლი, ნამუთ წჷმარინუანს წყარშე შჷრილ პლაჟიშ ქუას, მუში მაგურიშა თაშნეშე მეგორაფილი რე [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიას]]. მუჭოთ ამდღა თაქიანეფი რაგადანა, ცენტრალური კვარკვალია ქუა [[ჰოტუ მატუა]]ქ მიღჷ მუში შურობუმუშე. [[გეოლოგია|გეოლოგეფს]] მიორჩქჷნა, ნამდა ქუა აბანობური გორჩქინაშ რე, მუთ თაშნეშე მეურე ორდოულ ზეპირ გინოჩამეფს. თე გინოჩამფიშ მეჯინათ, თე კჷრდე დარცხუ კლანქ, ნამუთ თის თანჯაშ ეიოღანკალო გჷმირინუანდჷ. უკულიანშო თინა მუნეფს ოორუეშ კლანეფიშ აკოშქუმალა მირუქ მიდუღუ, ნამუეფქჷთ თინა ტე პიტო კურაშა მიდეღეს, მუჭოთ ლჷმაშ ბორჯის აშნაჸათემი ნორჩვი. თი ფაქტი, ნამდა ქუა რე დიდი დო ორთაშურო კვარკვალია, მიოწურუანს, ნამდა თინა „მანაშ“ ფუნქციეფით რდჷ დოხარგელი დო გჷმირინუაფუდუ, მუჭოთ თილისმა. „ჩუპა“ ქუა იკათუანს რკინას დო გაჩქჷ ჭაჭმენტური მეზინდაფა. ==== ქუაშ კჷდალეფი ==== თანაფაშ კოკიშ ქუათ კიდანჯალაშ ართ-ართი უმაღალაში ხარისხიშ მაგალითი რე ვინაპუშ აჰუშ კჷდალა. თინა ეგაფილი რე კირნწყჷმილიშ უმუშეთ, დამუშებული ბაზალტიშ ნატახერეფშე, ნამუეფით ზომათ ზუსტას ართიანიშ მანგი რე დო დოხოლაფირო 7 ტონა რენა წონათ. მუს გარკვეული ანგარიული მაგურობა უღუ [[ობჟათე ამერიკა]]ს რინელ [[ინკეფიშ ცივილიზაცია|ინკეფიშე]] ენაგეფუ კანკალე ქუაშ კჷდალაწკჷმა. ==== ქუაშ ჸუდეეფი ==== [[ფაილი:Rapa nui cyark 2.jpg|მინი|300პქ|''ჰარე მოა'' — ოკარიე. 3D ლაზერული სკანერით მეღებული ფოტო]] თანაფაშ კოკის კჷნოხ ჸუდეეფიშ ჟირი ტიპი რდჷ გოფაჩილი: ''ჰარე პაენგა'' — ჸუდე ოვალური ოსხჷრით, ეგაფილი ბაზალტიშ ფილეფით დო გინორთვილი ჭათ, მუშ გეშათ მუნორთინაფილ ნიშის აგურუდუ დო ''ჰარე ოკა'' — ქუაშ კვარკვალია სტრუქტურა. ხოლო ართი სახეობაშ ქუაშ სტრუქტურეფს ''ტუპას'' უძახჷდეს, მუთ ძალამო ქოგჷდჷ ''ჰარე ოკას''. ტუპას ასტრონომი-ქურუმეფი ოხორანდეს წყარპიჯიწკჷმა, სოჸურეშეთ მურიცხეფიშ ყარაფიშა დაკვირა ეფას შილებედჷ. ხორუეფი თანშენშე იკათუანდჷ ''ჰარე მოას'', ქუაშ ლაგინძია სტრუქტურეფს, ნამუეფსჷთ ოკარიეეფო გჷმირინუანდეს. უნიკალური რე ოცერემონიე ოფუტე ორონგოშ ჸუდეეფი, თიშენი, ნამდა თინეფი ელაგენა ''ჰარე პაენგას'', მარა ეგაფილი რე ბაზალტიშ ბირტყა ფილეფით, ნამუსჷთ რანო-კაუშ კრატერს მიპალუანდეს. არძა ტიპიშ ჸუდეშა მინაულარი ძალამი დაბალი რე დო დინოხოლე მინულა ხვალე მინოხოხუათ რე შელებუანი. გოფაჩილი ინფორმაციათ, რაპანუიშ ორდოიანი ხანაშ [[რაპანუი (კათა)|თაქიანი მახორობა]] ღურელეფს ჭიჭე ორგუალი კანოეთ ზუღაშა უტენდჷ, თეშ მუჭოთ პოლინეზიაშ შხვა კოკეფს მახორუ მუნეფიშ მოჯიმალეეფი. მოგვიანაფილო მუნეფქ ღურელეფიშ ნაფულ ფაქვას ჭუალა ქჷდიჭყეს თეში, ნამდა ძვალეფი ტერშე შებღალუაშე დოუთხილუდესკო. XVIII ოშწანურაშ გვიანი პერიოდიშ რიაშ ბორჯის, კოკარეფქ ღურელეფიშ ჭუალა ეკორთინაფილ მოაიშ დო სტრუქტურაშ წოხოლენ კიდჷალას შქას ქჷდიჭყეს. [[ეპიდემია|ეპიდემიაშ]] შხაფაშ ბორჯის ეიოგანდეს მასიურ საფულეეფს, ნამუთ გვერდო პირამიდაშ ფორმაშ ქუაშ სტრუქტურას წჷმარინუანდჷ. ==== პეტროგლიფეფი ==== [[პეტროგლიფი|პეტროგლიფეფი]] ქუას ეშაკვათილ სურათეფს ჯოხო. თანაფაშ კოკის თინეფიშ ართ-ართი უდიდარაში კოლექცია აპალუ თელი პოლინეზიაშ მასშტაბით. კატალოგიშა მიშაღალირი რე დოხოლაფირო 1 000 აბანიშ 4 000-შ უმოსი პეტროგლიფი. ნოღაზეფს დო სურათეფს ქუას მიარე ბაძაძით ეშმაკვათჷნდეს, თენეფ შქას რე: აკუქიმინჷდესკო [[ტოტემიზმი|ტოტემეფი]], დოუშანჷდესჷკო ტერიტორია, ვარა უღურალო გუშქვაფუდესჷკო პიროვნება, ვარა მუთუნი მოლინა. კოკის პეტროგლიფეფიშ გჷშაკერძაფილი თემეფიშ სიშხირაშ გოშხვანაფილი ვარიაციეფი რე, ნამუეფით უმეტაშო ადამიერი-მაფურინჯეშ თემატიკაშა რე ღოლამირი დო აკოკათინელი რე ორონგოს. შხვა თემატიკეფს შქას რე ზუღაშ კუეფი, კომარი (ოსურიშ გალეიანი სასქესო ორგანოეფი) დო [[მაკემაკე (მითოლოგია)|მაკემაკე]] — ადამიერი-მაფურინჯეშ კულტიშ უმაღალაში ღორონთი.<ref>{{Cite|Lee|(1992)}}</ref> პეტროგლიფეფი თაშნეშე დჷმახასიათაფალი რე [[მარკიზიშ კოკეფი|მარკიზიშ კოკეფშო]]. <!--spacing--> <center><gallery widths="300px" heights="200px"> File:Makemake.jpeg|ჭითა სკორიას ეშაკვათილი [[მაკემაკე (მითოლოგია)|მაკემაკე]] ჟირ ადამიერ-მაფურინჯეწკჷმა ართო File:Ahu-Tongariki-4-Petroglyph.JPG|აჰუ ტონგარიკიშ გოხოლუას მეგორაფილი ჩხომიშ პეტროგლიფი </gallery></center> ==== ფაქვეფი ==== თანაფაშ კოკის დო მუშ მეძობელ ჭიჭე კოკი [[მოტუ-ნუი]]ს გჷშაკერძაფილო დიდი მუდანობათ რე ფაქვეფი. ბრელ ფაქვას იძირებე ადამიერეფშე თინეფიშ გჷმორინაფაშ ნოქური, მუჭოთ ჩანარეფიშ მაჸონაფალო, თეში ოფორტიფიკაციეთ. თინეფი იკათუანა ონჭირე მითაულარეფს დო მითაფორაფალ აბანეფს. ბრელი ფაქვა მოშინაფილი რე რაპანუიშ მითეფს დო ლეგენდეფს. [[ფაილი:Rongo-rongo script.jpg|მინი|200პქ|მარცხნივ|რონგორონგოშ მინუში]] === რონგორონგო === უჩინებუ რე თანაფაშ კოკიშ ამდღარშა უგუშიფრუ ჭარალუაშ — [[რონგორონგო]]შ გოჭყაფაშ ისტორია — გოჭყაფილქ იჸუ თიქ გალენ გოლინათ, დო ვარ ევროპალეფწკჷმა კონტაქტიშ უკული. ბჟადალური ჭარალუაშ გაჩინებაფაქ 1970 წანაშ ესპანარეფიშ ვიზიტიშ ბორჯის, შილებე კოკიშ მამართვალ კლასის ქაფიქრებაფუ რონგორონგოშ, მუჭოთ რელიგიური ანჯარიშ გოჭყაფა.<ref>{{Cite|Fischer|(1997)|გვ=63}}</ref> რონგორონგოშ გარკვეული მანგურობა უღუ პეტროგლიფეფიშ მოჸონილობაწკჷმა,<ref>{{Cite|Fischer|(1997)|გვ=31, 63}}</ref> მარა ანთასობათ პეტროგლიფიშე გოშხვანაფათ, მუში ნამთინი მინუში ქუას ვარე ეშაკვათილი. რონგორონგოშე მაართათ 1864 წანას [[ფრანგეფი|ფრანგი]] მისიონერი [[ეჟენ ეირო]] იუჭყაფუ. თე ბორჯიშო, მუდგაზმარენი კოკარი აცხადენდჷ, ნამდა მუნეფს შეულებუდეს ნაჭარაშ გაგება, მარა თიში გოშიფრუაშ ირი ცადაქ უმოღექ გჷშართჷ. ტრადიციაშ მეჯინათ, ჭარუა-კითხირი ხვალე მამართვალ ფანიეფს დო პაპეფს უჩქჷდეს. გვალო თექ გინირთჷ რონგორონგოს კითხირიშ ედომუშამი რჩქინაშ დინაფაშ ბაძაძიქ, თიშენ, ნამდა 1860-იან წანეფს კოკიშ ელიტა მოსპეს ედომუშამო. რონგორონგოშ ოშობათ ძირაფილი მინუშიშე (უმოსო ჯაშ დაფეფი, ლაბაშეფი დო სკულპტურეფი) ხვალე 28-ქ გინასქიდჷ, თიშენ, ნამდა მისიონერეფქ თინეფიშ უდიდაში ნორთი მოჯჷლიკეს. თინეფი ამდღა თელი მოსოფელიშ მასშტაბით, შხვადოშხვა მუზეუმეფს რე მიკოცჷმილი, ხვალე მუდგაზმარენი მინუში სქჷდუ თანაფაშ კოკის. ნინა ამდღარშა უგუშიფრუ სქჷდუ. აკა ართი მუდგარენი, მუშეთ გურაფილეფი ითანხმებუნან თინა რე, ნამდა რონგორონგო პიქტოგრაფიული ჭარალუა რე დო [[ბუსტროფედონი]]შ სტილს იკითხირუაფუ, ანუ ჭარუაშ გეზა თირაფადი რე ღოზეფიშ მეჯინათ. === ჯას ეშაკვათუა === [[ფაილი:Fat wooden Moai.JPG|მინი|120პქ|ვატიპური ბურწემიშობური სტატუეტი]] [[ფაილი:Skeletal easter island statue.JPG|მინი|100პქ|მარცხნივ|დაღარი სტატუეტი]] XVIII-XIX ოშწანურეფს თანაფაშ კოკის ჯა-მოღე დიდი ვანაფერობა რდჷ, მარა ჯას ეშაკვათილ მაღალ დონეშ ორნამენტეფქ კოკიშე იშენ ქუმოხვადეს მოსოფელიშ შხვადოშხვა მუზეუმეფს. თენეფ შქას გჷშაკერძაფილეფი რე:<ref>{{Cite|Routledge|(1919)|გვ=268}}</ref> *[[რემირო]] — მაგანაშნერი თუთარჩელაშ ფორმაშ ჸაბუმუშ (ყელსაბამი) ორნამენტი,<ref>{{cite web |url= http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/aoa/w/wooden_gorget_rei_miro.aspx |title= Wooden gorget (rei miro) |work= ბრიტანეთიშ მუზეუმი |publisher= Britishmuseum.org |accessdate=2011-11-12}}</ref> ნამუთ თაშნეშე გჷმოსახილი რე რაპანუიშ შილას. თეჟამო ბრიტანეთიშ მუზეუმს ჟირი რემირო იჩუალუაფუ, ნამუეფსჷთ თან [[რონგორონგო]]შ ჭარალუაშა ღოლამირი ეჭარუა ოხოლჷ. *მოკო მირო — ხვილარიშდუდამი კოჩი *[[მოაი კავაკავა]] — ტორომიროშ ფაჭვაშე ეშაკვათილი ადამიერიშ მაღალდეტალური [[გროტესკი|გროტესკული]] ფიგურეფი, ნამუეფით კჷნოხონეფს ასახიერენა. უმოსი ორდოიანი ფიგურეფი მუჭოთ წესინ ვანაფერი რე დო თინეფი უმოსო ოსურეფს სახენა, ჭკოლა ასაგასათ დო ესპანიოლათ. ფიგურეფიშ ფერცხალეფი დო მალეფი ტარკალე რე. თინეფიშ ასაგასეფი უმოსი ბირტყა რე დო ფშხირას ასაგასაშ გინოკვათუას გჷმოსახილი რე ოსურიშ ხე. თე ფიგურეფს, უმკუჯინუო კანკალეშ დიდი ზომაში, კჷსერს გოქუნილს ატარენდეს ტომიშ მაკათურეფი. უმოსი ფიგურაშ მატარაფალი, უმოს ნიშულამ ადამიერს წჷმარინუანდჷ. *[[აო]] — ოსხაპალი ფაფალამი თვათვეფი === XXI ოშწანურაშ კულტურა === [[რაპანუი (კათა)|რაპანუიშ კათა]] ირწანურო ონწყჷნს ფესტივალ ''ტაპატის'', ნამუთ 1975 წანაშე ინწყუაფუ ფურთუთას დო წჷმარინუანს რაპანუიშ კულტურაშ დღასანწალს. კოკარეფს თაშნეშე დორსხუაფილი აფჷნა თანაფაშ კოკიშ ოკუჩხბურთე ნაშაყარა. ნოღა [[ჰანგა-როა]]ს მოქმედალენს სუმი დისკო-კლუბი. შხვა კულტურულ საქვარუეფშა მიშმურს მუსიკალური ტრადიციეფი, ნამუთ რე ობჟათე ამერიკაშ დო პოლინეზიურ მუსიკაშ ტრადიციეფიშ გოლინაშ თუდო. == დემოგრაფია == === 2002 წანაშ ეჭარუა === 2002 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, კოკიშ მახორობა 3 791 ადამიერს აკმადგინანდჷ, თენეფშე [[რაპანუი (კათა)|აბანობური]] რდჷ 60%; [[ჩილეშ დემოგრაფია|ჩილეური]], ევროპული ვარა კასტისური (ევროპალიშ დო მეტისიშ ნაკათეფი) ბადებაშ 39%; დჷნოსქილედი — 1% ამერიკაშ აბანობურეფი კონტინენტური [[ჩილე]]შე.<ref>[[ესპანური ნინა|ესპანური]] {{cite web |url=http://www.estrellavalpo.cl/site/edic/20020611093623/pags/20020611124031.html |title=Primeros datos del Censo: Hay 37.626 mujeres más que hombres en la V Región |date=2002-06-11 |publisher= Estrellavalpo.cl |accessdate=2010-11-06}}</ref> თაშნეშე ეკმიშანუ რაპანუიშ კათაშ [[მიგრაცია]] კოკიშ ფარგალეფს გალე. მახორობაშ მეჭედალა აკმადგინანს 23 ადამიერს კმ²-ს. ამდღარშო, აბანობურეფი ოცადჷნა კონტინეტური ჩილეშე იმიგრაციაშ აკობორკუას, მუსჷთ თხულენს ჩილეშ კონსტიტუციაშა მიშაღალირი თირაფა. === დემოგრაფიული ისტორია === 1982 წანას კოკიშ მახორობა 1 936 ადამიერს აკმადგინანდჷ. უკულიან ეჭარუას მახორობაშ მოძინა გოპიჯალაფირი რდჷ კონტინენტური [[ჩილე]]შე ევროპული დო კასტისური ბადებაშ კათაშ გინოხორაფათ. ეკაშანალი რე, ნამდა თინეფიშ უმეტაშობა ნორთიქ აბანობურეფშე იქორწინჷ. თე ბორჯიშო, მახორობაშ დოხოლაფირო 70% [[რაპანუი (კათა)|აბანობური]] რდჷ. ევროპალეფიშ მოულაშა, კოკიშ მახორობა ოეგებიეთ 7 000-17 000 ადამიერს აკმადგინანდჷ. კოკიშ ისტორიას მახორობაშ არძაშე დაბალ მაძირაფალქ 1877 წანას დეფიქსირჷ — 111 ადამიერი, ნამუეფშეთ გამნარყეფი ხვალე 36-ს ჸუნდუ. ამდღარშო, რაპანუიშ არძა აბანობურს დუდი ზუსტას თი 36 ადამიერიშ გამნარყო მოირჩქჷ. === ნინა === კოკიშ ოფიციალური ნინა რე [[ესპანური ნინა|ესპანური]], მარა ირდღალურ რინას მახორობა უმოსო გჷმირინუანს [[რაპანუი (ნინა)|რაპანუის]] — ბჟაეიოლ პოლინეზიური ნინაშ ართ-ართ დიალექტის. [[File:HangaroaAlcaldía.jpg|მინი|250პქ|[[ჰანგა-როა]]შ ნოღაშ ჰოლი]] == ადმინისტრაცია დო სამართალებური სტატუსი == [[ხუან-ფერნანდესიშ კოკეფი|ხუან-ფერნანდესიშ კოკეფწკჷმა]] ართო, თანაფაშ კოკის უღუ ''სუი გენერისი'' ([[ლათინური ნინა|ლათ]]. sui generis) ოკონსტიტუციე სტატუსი — „ჩილეშ სპეციალური ტეროტორია“, მუქჷთ თინეფს 2007 წანას მიაჩეს. თეშ უმკუჯინუო, ოკონსტიტუციე თირაფაშ თე ოკითხუეშა მეძღვინილი დუდი ამდღა ხოლო განსჯაშ საგანი რე, მუშ გეშათ კოკი კინე სქჷდუ მუჭოთ [[ვალპარაისო (რეგიონი)|ვალპარაისოშ რეგიონიშ]] ართ-ართი [[ჩილეშ პროვინციეფი|პროვინცია]]; უღუ ხვალე ართი კომუნა. თეშ მოხ, არძა შხვა ჩილეშ პროვინციას ართიშ უმოსი კომუნა გაჩქჷ. პროვინციასჷთ დო კომუნასჷთ ჩილეს ''Isla de Pascua''-ს უძახჷნა დო თინა იკათუანს მუჭოთ ედომუშამო კოკის, თეშით გოხოლუას დვალირ ჭიჭე კოკეფს დო კჷრდეეფს, თაშნეშე 380 კმ-ით ბჟაეიოლშე დვალირ კოკი [[სალა-ი-გომესი|სალა-ი-გომესის]].<ref name=INE>[[ესპანური ნინა|ესპანური]] {{cite web |url=http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/territorio/division_politico_administrativa/pdf/DPA_COMPLETA.pdf |format=PDF |title=Territorial division of Chile |accessdate=2011-03-14 |work=ჩილეშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტი |publisher= INE.cl |year=2007}}</ref> === ომენოღალე მართუალა === [[ჩილე]]შ ოგიშაგორუე დორთუალაშ მეჯინათ, თანაფაშ კოკი წჷმარინუანს მა-13 ოგიშაგორუე რაიონს დო მა-6 ოგიშაგორუე ოლქის. [[ხუან-ფერნანდესიშ კოკეფი|ხუან-ფერნანდესიშ კოკეფიშ]] კომუნაწკჷმა ართო, მახორობას ჸუნსუ ჟირი წჷმმარინაფალი დეპუტატეფიშ პალატას, თაშნეშე ჟირი წჷმმარინაფალი სენატორი ჩილეშ სენატის. *პროვინციული გუბერნატორი: პედრო პაბლო ედმუნდს პაოა (2010 —) — დოშანაფილი ჩილეშ პრეზიდენტიშე.<ref name=Gobernadores>[[ესპანური ნინა|ესპანური]] {{cite web |url=http://www.subdere.gov.cl/1510/w3-article-67516.html |title=Gobernadores |archiveurl=http://web.archive.org/web/20110722185206/http://www.subdere.gov.cl/1510/w3-article-67516.html |archivedate= 2011-07-22 |accessdate=2011-11-12 |work=ჩილეშ თარობა |publisher=Subdere.gov.cl}}</ref> *მერი: ლუის ზასო პაოა — ბონი ეშაგორუეფიშ შარათ ეშაგორილი ოთხი წანაშ ვადათ (2010-2012). მართუალა იხორციელებუ [[ჰანგა-როა]]შე. *მუნიციპალური სხუნუ — ბონი ეშაგორუეფიშ შარათ ეშაგორილი ოთხი წანაშ ვადათ (2010-2012): [[File:EasterIslandsFishingBoats.jpg|მინი|250პქ|ოჩხომე ნიშეფი თანაფაშ კოკის]] **მარტა რაკელ ოტუს ტუკი **ხიმენა ტრენგოვე ვალეხოსი **ხულიო არაკი ტეპანო **ელიანა ამელია ოლივარეს სან ხუანი **ალბერტო ოტუს ჩავესი **მარსელო პონტ ილი === რელიგიური მართუალა === თანაფაშ კოკიშ [[კათოლიკური ეკლესია|კათოლიკური]] ოჭყიშე თეჟამო [[ჩილე]]შ [[ვალპარაისო (რეგიონი)|ვალპარაისო]]შ ეპარქიას ორხველჷ, მარა 1911 წანაშე თინა კოკი [[ტაიტი]]შ ეკლესიაშ დორხველობაშა მიშმეშჷ. 1934 წანაშ [[24 გჷმათუთა]]ს მიშელჷ ჩილეშ [[არაუკანია (რეგიონი)|არაუკანიაშ]] ეპარქიაშ აკოდგინალუაშა, 2002 წანაშე გინილჷ ვალპარაისოშ ეპარქიაშა. == ეკონომიკა == [[ფაილი:Mataveri Airport Easter Island Chile.jpg|მინი|250პქ|მატავერაშ აეროპორტიშ გინაჯინუ]] === ინფრასტრუქტურა === [[ფაილი:HangaroaHospital.jpg|მინი|250პქ|[[ჰანგა-როა]]შ ოლეხე]] [[ფაილი:HangaroaCallePrincipal.jpg|მინი|250პქ|ჰანგა-როაშ თარი შოშე — ატამუ ტეკენაშ პროსპექტი]] 1970-იან წანეფს [[ნასა]]ქ კოკის დვალირ მატავერაშ აეროდრომი გაფართინუ დო ქჷდარსხუ კოსმოსური [[შატლი]]შო უციო ეიოფურინალი საროტი, მუშ გეშათ, ამდღა კოკის დიდ ფურინჯეფს ხოლო შეულებუნა დოხუნა. თეშ უკული, ძალამ ჩქარას დიჭყჷ რდუალა [[ტურიზმი|ტურიზმიქ]], მუთ ამდღარშა სქჷდუ კოკიშ ღალაშ დუდი წყუთ. შხვა მასვანჯებუ კოკეფშე გოშხვანაფათ, ტურისტეფიშ მუდანობა ლიმიტირაფილი რე. ბოლო პერიოდის, მინწყუ წყარითმოხაზჷრაფაშ ცენტრალურ სისტემაქ. [[ჰანგა-როა]]შ დო მატავერაშ აეროდრომიშ გოხოლუას დვალირ შარეფი მოასფალტაფირი რე. თაშნეშე მოასფალტაფირი რე [[ჰანგა-როა]]შე [[ანაკენა|ანაკენაშ პლაჟიშა]] მიმალი დო წყარპიჯიშ მანგის, ობჟათეშე, პოიკეშ ჩქონშა მიმალი შარეფი. [[ჰანგა-როა]]შ სკოლას განათლებაშ მეღება შილებე ''პრუებლაშ'' დონეშა, მუთ ფრანგული ბაკალავრიატიშ ექვივალენტური რე. პროფესიული დო უმაღალაში განათლებაშ მეღებაშ აკა შარა რე ოგურაფუშა კონტინენტშა ულა. თაქნე ეიოღანკალი რე, ნამდა [[იუნესკო]] ხუჯის უკინანს ჟირნინამ გურაფას, მუჭოთ[[ესპანური ნინა|ესპანურო]], თეში [[რაპანუი (ნინა)|რაპანუიშა]]. ომედიცინე სერვისი თიშე ბრელით უჯგუში რე, ვინდარო [[ჩილე]]შ შხვა მოშორაფილ ტერიტორიეფს. ჭიჭე ოლეხეს ჸუნსუ ექიმი, სტომატოლოგი დო მედდა. თაშნეშე მოქმენდალენს სასწრაფო მოხვარაშ სერვისი. 1970-იან წანეფშე გეუჯგუშუ შხვა ინფრასტრუქტურაქ ხოლო, თიშნერეფქ, მუჭომეფით რე ეკლესია, ფოსტა, ობანკე მოინალეობა, აფთიაქეფი, ჭიჭე მაღაზიეფი, სუპერმარკეტი, ბარეფი დო რესტორანეფი, მუქჷთ უმოსო ტურისტეფიშ მოთხუალეფიშ დობაღინაფაშ ღანკით მოხვადჷ. თაქნე შელებუანი რე ხოლო შხვა მოინალეობეფი, მაგალითო ტელეფონი დო [[ინტერნეტი]]. მარდუ თაობეფშო ეიოგეს სერიშ კლუბი. === ტურიზმი === 1967 წანას [[სანტიაგო]]შე გოხორციალაფირი მაართა ფურინუაშ უკული, კოკის ტურიზმიქ ჩქარი ტემპეფით დიჭყჷ რდუალა. მუს წანამოწანას დოხოლაფირო 40 000 მაძირაფუ მიაკათუ დო გვალო ტურიზმი წჷმარინუანს კოკიშ ჯინჯიერ რესურსის. 2008 წანაშე ფურინუეფს ახორციელენს ხვათახვალო ართი ავიაკომპანია ჩილეური LAN ავიაღოზეფი. სანტიაგო-[[პაპეეტე|პაპეეტეშ]] რეისი თანაფაშ კოკიშ გოულათ მარას ჟირშა ისრულებუ, მუშ ბორჯისჷთ მეშარეეფს საშუალება ერზიებუნა კოკის დოსქიდანი სუმ დღათ, სოიშა ფურინჯი შარას გაგინძორენს. მატავერაშ ოერეფოშქარე აეროპორტიშ საროტი [[ორონგო]]ს, ადამიერი-მაფურინჯეშ ოფუტეს იდვალუაფუ. კოკის ხვათახვალო ართი ონიშოლი უღუ ჭიჭე გემეფშო. ოკრუიზე გემეფიშ მეღება [[ჰანგა-როა]]შ ონიშოლს ხვადუ. მეშარეეფიშ გჷმახუნაფა ფშხირას ბონას რღია ზუღას ხვადუ, მუთ ვართ ფერი ჰამო პროცესი რე. ტურისტეფს აინალჷნა მუჭოთ კერძო ჸუდეეფი, თეშით სასუმაროეფი, ნამუეფით სუმმურიცხამ კატეგორიას მეურენა. კოკის ფასეფი ძალამი მაღალი რე შხვადოშხვა პროდუქტეფშე, მუშ ბაძაძით რე თინეფიშ კონტინეტშიშე იმპორტირაფა. ტურიზმი მახორობაშ ჯინჯი დარინჯი (თაქ. საარსებო) საშუალება რე. კოკის ბრელი რე არძა ძირითადი ნინაშა მაჩიებე დო ტურიზმიშ სფეროშ ჯგირო მარჩქინე აბანობური გიდეფი. შხვადოშხვა ტურისტულ ოძირაფუეფშა მეულაშ დუდი საშუალება რე ცხენი, მარა გჷმნაცად მეშარეეფს კუჩხით მეულა ხოლო შეულებუნა. == ქოძირით თაშნეშე== * [[მოაი]] * [[ჩილეშ კოკეფიშ ერკებული]] * [[მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას]] * [[იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ჩილეს]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{commons|Easter Island}} {{wikivoyage|Easter Island}} * [http://www.portalrapanui.cl/easterisland/index.htm კოკიშ პორტალი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111101221510/http://www.portalrapanui.cl/easterisland/index.htm |date=2011-11-01 }} * [http://archive.cyark.org/rapa-nui-info კოკიშ ციფრული მედია არქივი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130808034108/http://archive.cyark.org/rapa-nui-info |date=2013-08-08 }} * [http://www.easterislands.net/ თანაფაშ კოკი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304121837/http://www.easterislands.net/ |date=2016-03-04 }} ==ლიტერატურა== === ქორთული === *''ჰეიერდალი ტ.'', აღდგომის კუნძულის საიდუმლოება, თბ., 1962; *{{ქსე|2|48}} === ინგლისური === * {{cite book|authorlink=Jared Diamond|last=Diamond|first= Jared|year=2005|title=[[:en:Collapse (book)|Collapse. How Societies Choose to Fail or Succeed.]]|location=New York|publisher=Viking|isbn=0-14-303655-6 |ref=CITEREFDiamond(2005)}} * {{cite journal|last= Fischer|first= Steven Roger|year= 1995|title= Preliminary Evidence for Cosmogonic Texts in Rapanui’s Rongorongo Inscriptions|journal= Journal of the Polynesian Society |issue=104|pages=გვ. 303–21}} * {{cite book|last= Fischer|first= Steven Roger|year= 1997|title= Glyph-breaker: A Decipherer's Story|location=New York| publisher=Copernicus/Springer-Verlag}} * {{cite book|last=Fischer|first=Steven Roger|year= 1997|title= RongoRongo, the Easter Island Script: History, Traditions, Texts|location= Oxford and New York|publisher=Oxford University Press|isbn=0198237103 |ref=CITEREFFischer(1997)}} * {{cite book|authorlink=თურ ჰეიერდალი|last=ჰეიერდალი|first=თურ |year=1961|title=The Concept of Rongorongo Among the Historic Population of Easter Island|editor=Thor Heyerdahl & Edwin N. Ferdon Jr.|location=Stockholm|publisher=Forum |ref=CITEREFHeyerdahl(1961)}} * ჰეიერდალი, თურ''Aku-Aku; The 1958 Expedition to Easter Island.'' * {{cite journal|authorlink=Alfred Metraux|last=Metraux|first=Alfred|year=1940|title=Ethnology of Easter Island|journal=Bernice P. Bishop Museum Bulletin |issue=160|location= Honolulu|publisher= Bernice P. Bishop Museum Press}} * {{cite book|authorlink=Katherine Routledge|last=Routledge|first=Katherine|year=1919|title= The Mystery of Easter Island. The story of an expedition|url=https://archive.org/details/mysteryofeasteri0000rout_y5e4|location= London|isbn=0404142311 |ref=CITEREFRoutledge(1919)}} * {{cite book|authorlink=David Steadman|last=Steadman|first=David|year=2006|url=http://books.google.com/?id=vBZXJQ3HDg0C|title=Extinction and Biogeography in Tropical Pacific Birds|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-77142-7 |ref=|ref=CITEREFSteadman(2006)}} * {{cite book|last=Altman|first= Ann M.|year= 2004|title= Early Visitors to Easter Island 1864–1877 (translations of the accounts of Eugène Eyraud, Hippolyte Roussel, Pierre Loti and Alphonse Pinart; with an Introduction by Georgia Lee)|location=[[Los Osos]]|publisher=Easter Island Foundation}} * {{cite book| last=Englert|first=Sebastian F. |year=1970|title=Island at the Center of the World| url=https://archive.org/details/islandatcenterof00seba|location=New York|publisher=Charles Scribner's Sons}} * {{cite journal|last=Hunt|first=Terry L.|title=Rethinking the Fall of Easter Island|journal=American Scientist|issue=94|page=p. 412|date=September–October 2006}} * {{cite book|last= Lee|first= Georgia|year= 1992|title= The Rock Art of Easter Island. Symbols of Power, Prayers to the Gods|url= https://archive.org/details/rockartofeasteri0000leeg|location= Los Angeles|publisher= The Institute of Archaeology Publications|isbn= 0917956745 |ref=CITEREFLee(1992)}} * {{cite journal|last= Thomson|first=William J. |year=1891|title=Te Pito te Henua, or Easter Island. Report of the United States National Museum for the Year Ending June 30, 1889|journal=Annual Reports of the Smithsonian Institution for 1889|pages=გვ. 447–552|location=Washington|publisher=Smithsonian Institution}}[http://books.google.com/books?id=8gKvwnWvwjsC in Google Books] * {{cite book|last= van Tilburg|first=Jo Anne|year=1994|title=Easter Island: Archaeology, Ecology and Culture|url= https://archive.org/details/easterislandarch0000joan|location=Washington D.C.|publisher=Smithsonian Institution Press|isbn= 0714125040}} * Vergano, Dan. [http://www.usatoday.com/tech/science/columnist/vergano/2009-11-13-easter-island_N.htm "Were rats behind Easter Island mystery?"] ''USA Today'' (November 15, 2009) ==სქოლიო== <references/> [[კატეგორია:ჩილე]] [[კატეგორია:თანაფაშ კოკი]] nxo1sxrybtkzbb7dsk02a8il9m9jlzq 10 4817 251992 240233 2026-08-12T13:50:51Z CommonsDelinker 2867 Replacing Flag_of_Afghanistan_(1919–1921).svg with [[File:Flag_of_Afghanistan_(1909–1926).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · This flag of Afghanistan w 251992 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ავღანეთი | link alias-s = ავღანეთიშ | flag alias = Flag of the Taliban.svg | flag alias-1880 = Flag of Afghanistan (1880–1901).svg | flag alias-1901 = Flag of Afghanistan (1901–1919).svg | flag alias-1919 = Flag of Afghanistan (1909–1926).svg | flag alias-1926 = Flag of Afghanistan (1926–1928).svg | flag alias-1928a = Flag of Afghanistan (1928).svg | flag alias-1928 = Flag of Afghanistan (1928–1929).svg | flag alias-1929a = Flag of Afghanistan (1929).svg | flag alias-1929 = Flag of Afghanistan (1929–1931).svg | flag alias-1930 = Flag of Afghanistan (1931–1973).svg | flag alias-1973 = Flag of Afghanistan (1973–1974).svg | flag alias-1974 = Flag of Afghanistan (1974–1978).svg | flag alias-1978a = Flag of Afghanistan (1978).svg | flag alias-1978 = Flag of Afghanistan (1978–1980).svg | flag alias-1980 = Flag of Afghanistan (1980–1987).svg | flag alias-1987 = Flag of Afghanistan (1987–1992).svg | flag alias-1992a = Flag of Afghanistan (1992).svg | flag alias-1992 = Flag of Afghanistan (1992–2001).svg | flag alias-1996 = Flag of Taliban (original).svg | flag alias-1997 = Flag of the Taliban.svg | flag alias-2001 = Flag of Afghanistan (2001–2002).svg | flag alias-2002 = Flag of Afghanistan (2002–2004).svg | flag alias-2004 = Flag of Afghanistan (2004–2013).svg | flag alias-2013 = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg | flag alias-Taliban = Flag of the Taliban.svg | link alias-military = Afghan Armed Forces | link alias-army = Afghan Army{{!}}Islamic National Army | flag alias-army = Military Flag of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg | flag alias-air force = Flag of the Taliban (Shahada v2).svg | link alias-air force = Afghan Air Force | flag alias-Islamic Emirate = Flag of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg | flag alias-football = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg | flag alias-cricket = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} | var1 = 1880 | var2 = 1901 | var3 = 1919 | var4 = 1926 | var5 = 1928a | var6 = 1928 | var7 = 1929a | var8 = 1929 | var9 = 1930 | var10 = 1973 | var11 = 1974 | var12 = 1978 | var13 = 1978a | var14 = 1980 | var15 = 1987 | var16 = 1992a | var17 = 1992 | var18 = 1996 | var19 = 1997 | var20 = 2001 | var21 = 2002 | var22 = 2004 | var23 = 2013 | var24 = Taliban | var25 = Islamic Emirate | var26 = football | var27 = cricket | redir1 = AFG | related1 = ავღანეთიშ საამირო | related2 = ავღანეთიშ ომაფე | related3 = ავღანეთიშ საამირო (1929) | related4 = ავღანეთიშ რესპუბლიკა (1973–1978) | related5 = ავღანეთიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა | related6 = ავღანეთიშ რესპუბლიკა (1987–1992) | related7 = ავღანეთიშ ისლამური სახენწჷფო | related8 = ავღანეთიშ ისლამური საამირო (1996–2001) | related9 = ავღანეთიშ გინმაულარი ისლამური სახენწჷფო | related10 = ავღანეთიშ ისლამური რესპუბლიკა | related11 = თალიბანი | cat = ავღანეთი }} s69gvd3b9yf98wzrndy5arkwuv9mmh8 0 4823 252116 242933 2026-08-13T01:44:51Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252116 wikitext text/x-wiki {{Short description|კოკ სახენწჷფო რჩქალ ოკიანეს}} {{About|კოკ სახენწჷფოშ|შხვა შანულობეფიშ გეშა|ნიუ ზილანდი (მიარეშანულამი)}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-mi|Aotearoa}} |ედომუშამი_ჯოხო = New Zealand |ოართე_ჯოხო =ახალ ზელანდია |შილა = Flag of New Zealand.svg |გერბი = Coat of arms of New Zealand.svg |რუკა = NZL_orthographic NaturalEarth.svg |ჰიმნი = [[ღორონთ დოთხილე ახალ ზელანდია]]<br />({{Lang-mi|Aotearoa|link=no}})<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[ფაილი:New Zealand national anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</div><br /><!-- DO NOT REMOVE "GOD SAVE THE KING" -->[[God Save the King]]{{refn|1="God Save the King" — ახალ ზელანდიაშ ჟირ ოფიციალურ ერუანულ ჰიმნშე ართ-ართ რე, მარა მუჭოთ წესჷნ, გჷმირინუაფუ მონარქწკჷმა მერსხილ სიტუაციეფს.<ref>{{cite web |url=http://www.mch.govt.nz/nz-identity-heritage/national-anthems/protocols |title=Protocol for using New Zealand's National Anthems |publisher=[[Ministry for Culture and Heritage]] |access-date=17 February 2008 |archive-date=11 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511022303/http://www.mch.govt.nz/nz-identity-heritage/national-anthems/protocols |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=New Zealand's national anthems |url=https://nzhistory.govt.nz/media/video/new-zealands-national-anthems |website=NZHistory |publisher=[[New Zealand Ministry for Culture and Heritage]] |access-date=18 September 2024 |language=en |archive-date=13 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230613140345/https://nzhistory.govt.nz/media/video/new-zealands-national-anthems |url-status=live }}</ref>|group=n}}<br />({{Lang-mi|Me tohu e te Atua|link=no}})<!-- DO NOT add a media file without discussing on the talk page first --> |დევიზი = |ზოხორინალაშ თარიღი = |ოფიციალური_ნინეფი =[[ინგლისური ნინა|ინგლისური]], [[მაორი (ნინა)|მაორი]] |რელიგია= {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |51.6% [[ვარელიგიურობა ახალ ზელანდიას|ვა რელიგიური]] |32.3% [[ქირსიანობა ახალ ზელანდიას|ქირსიანობა]]{{refn|მაორიშით დჷნარსხუებუ [[რატანა]]შ დო [[რინგატუ]]შ ოხვამეეფიშ მოხ|group=n|}} |2.9% [[ინდუიზმი ახალ ზელანდიას|ინდუიზმი]] |6.3% [[რელიგია ახალ ზელანდიას|შხვა]] |6.9% უგამუ }} |ნანანოღა= [[ველინგტონი]] |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |უდიდაში_ნოღა =[[ოკლენდი]] |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[ვესტმინსტერიშ საპარლამენტო სისტემა|საპარლამენტო]] [[კონსტიტუციური მონარქია|კონსტიტუციურ მონარქია]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[მონარქია|მონარქი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ჩარლზ III]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ახალ ზელანდიაშ გენერალ-გუბერნატორი|გენერალ-გუბერნატორი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[სინდი კირო]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[ახალ ზელანდიაშ პრემიერ-მონისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[კრისტოფერ ლუქსონი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 75-ა |ფართობი =263,310<ref>{{cite web |title=New Zealand Population |url=https://www.worldometers.info/world-population/new-zealand-population/ |website=Worldometers |access-date=14 December 2024 |date=14 December 2024 }}</ref> |წყარი_% = 1.6 |ოეგებიე_მახორობა = 5,334,270 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 121-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2025 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 19.7 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 204-ა |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = $298.93 მილიარდი |ედპ_ppp_რანგი = 67-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$55,450 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 36-ა |აგი =0.938 |აგი_ტენდენცია ={{რკება}} |აგი_კატეგორია = ძალამ მაღალი |აგი_რანგი =17-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ახალზელანდიური დოლარი]] |ვალუტაშ_კოდი =NZD |ქიანაშ_კოდი =NZ |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+12:00|UTC+12]] |ზარხულიშ_ბორჯი =[[UTC+13]] |cctld = .nz |ოტელეფონე_კოდი =+64 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q664|text=<center>ახალ ზელანდიაშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''ახალ ზელანდია''' ({{lang-mi|{{აუდიო|Aotearoa Pronunciation.wav|Aotearoa}}}}; {{lang-en|New Zealand}}) — [[კოკი სახენწჷფო|კოკ სახენწჷფო]] [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეშ]] ობჟათე-ბჟადალშე. აკმოდირთუ ჟირ თარ სქირონიშ მასივშე — [[ოორუე კოკი|ოორუე კოკშე]] ({{lang-mi|Te Ika-a-Māui}}), [[ობჟათე კოკი|ობჟათე კოკშე]] ({{lang-mi|Te Waipounamu}}) დო [[ახალ ზელანდიაშ კოკეფიშ ერკებული|600-შე უმოს მორჩილ კოკშე]]. ფართობიშ მეჯინათ [[კოკი სახენწჷფოეფიშ ერკებული|მაამშვა კოკ სახენწჷფო]] რე, იდვალაუფუ [[ავსტრალია]]შ ბჟაეიოლშე [[ტასმანიაშ ზუღა]]შით, [[ახალი კალედონია|ახალ კალედონიაშ]], [[ფიჯი]]შ დო [[ტონგა]]შ კოკეფიშ ობჟათეშე. [[ახალ ზელანდიაშ გეოგრაფია|ქიანაშ ანდაკორობამ ტოპოგრაფია]] დო არგამა გვალაშ კონკეფი, თინეფს შქას [[ობჟათე ალპეფი]] ({{Lang-mi|Kā Tiritiri o te Moana}}), [[ტექტონიკური ეკინეფი|ტექტონიკურ ეკინეფიშ]] დო ვულკანურ ეშაგორგოთუეფიშ დოინალაფა რე. ქიანაშ ნანანოღა რე [[ველინგტონი]] დო [[ახალი ზელანდიაშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] — [[ოკლენდი]]. ახალ ზელანდიაშ კოკეფ რდეს ეკონია კაბეტ დახორალო ორგებელ აბანეფი, სოდე ადამიერეფქ დიხორესჷნ. [[1280]]-[[1350]] წანეფიშ ოშქაშეთ, [[პოლინეზიარეფი|პოლინეზიარეფქ]] კოკეფს ქიდიხორეს დო უკულიანს გიშაკერზაფილ [[მაორიშ კულტურა]] განჭეს. [[1642]] წანას, ჰოლანდიარ მარკვიალ [[აბელ ტასმანი]] რდჷ პირველ ევროპალი, ნამუქჷთ ახალ ზელანდია ძირჷ დო დინიჭარჷნ. [[1769]] წანას, ბრიტანალ მარკვიალ [[ჯეიმზ კუკი|კაპიტან ჯეიმს კუკი]] რდჷ პირველ ევროპელი, ნამუქჷთ ახალ ზელანდიას კუჩქ გედგჷ დო რუკა გაჭყჷნ. [[1840]] წანას, გოართოიანაფილ ომაფეშ დო [[მაორი]]შ ნჯღვერეფიშ წჷმმარინაფალეფქ ხე მაჭარეს [[ვაიტანგიშ ხეკულუა]]ს, ნამუჷთ რზა გოუნწყჷ ბრიტანეთიშ სუვერენიტეტიშ გჷმოცხადებას თიმ წანას დო [[1841]] წანას [[ახალ ზელანდიაშ კოლონია|ახალ ზელანდიაშ გურგინიშ კოლონიაშ]] დორსხუაფას. უკულიანს, კოლონიურ თარობაშ დო მაორიშ თურეფს შქას [[ახალ ზელანდიაშ ლჷმეფი|კონფლიქტეფიშ სერიაქ]] გჷმიჭანუ მაორიშ დიხეფიშ კაბეტ ნორთიშ [[ახალ ზელანდიაშ დიხაშ კონფისკაცია|გიმოჩამა დო კონფისკაცია]]. [[1907]] წანას ახალ ზელანდიაქ [[ახალ ზელანდიაშ დომინიონი|დომინიონო გჷნირთუ]]; [[1947]] წანას [[ახალ ზელანდიაშ ზოხორინალა|რსულ ზოხორინალა მიპალჷ]], მონარქიქ — სახენწჷფოშ მადუდეშ პოსტ ქეიტჷ. ასე, ახალ ზელანდიაშ დოხოლფირო 5.3 მილიონ მახორობაშ უმენტაშობა [[ევროპაშ ახალ ზელანდიარეფი|ევროპულ გოჭყაფაშ]] რე; ჯინჯიერ მაორეფ არძაშე უკაბეტაშ უჭიჭაშობას წჷმარინაუნა, ნამუეფსჷთ გეჸუნა აზიალეფ დო პასიფიკეფი (რჩქალ ოკიანეშ ახალ ზელანდიარეფი). თეშ გათოლწონუათ, [[ახალ ზელანდიაშ კულტურა]] თარო მაორეფიშ დო ორდოიან ბრიტანალ მახორუეფშე ეთმეჭოფუნს ოდუდეს, მარა ეკონია ბორჯის გიძინჷ მაძინუ იმიგრაციაშ გეშა. [[ახალ ზელანდიაშ ნინეფი|ოფიციალურ ნინეფ]] რე [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]], [[მაორი (ნინა)|მაორი]] დო [[ახალ ზელანდიაშ ჟესტეფიშ ნინა]], სოდე დომინანტურ რე [[ახალ ზელანდიური ინგლისური ნინა|ინგლისურ ნინაშ აბანობურ დიალექტი]]. [[წუმოძნელი ქიანა|წუმოძინელ ქიანა]], ახალ ზელანდია, პირველ რდჷ, ნამუქჷთ [[მინიმალური ხეშქირა|მინიმალურ ხეშქირა]] მიშეღჷნ დო ოსურეფს ხონარიშ მეჩამაშ ნება მეჩჷნ. ქიანაშ რინაშ ხარისხიშ დო ადამიერიშ ნებეფიშ ერეფოშქაშე ოზჷმალეფს ძალამ მაღალ აბანს იკენს დო მოსოფელს კორუფციაშ გოჩამაშ ართ-ართ არძაშე დაბალ დონე უღჷ. ქიანას იძირებე უწორწალაშ კარაკან დონე, თინეფს შქას სტრუქტურულ უწორწალა ქიანაშ მაორ დო ევროპულ მახორობაშ შქას. 1980-იან წანეფს ახალ ზელანდიას შანულამ ეკონომიკურ თირუეფქ იმანჯჷ, ნამუქჷთ ქიანა პროტექციონისტულშე ლიბერალიზებულ დუდიშლ ვაჭრუაშ ეკონომიკაშა გეგნიჸონჷ. ქიანაშ ეკონომიკას დომინირენს ნინალაშ სექტორი, ნამუსჷთ მოჸუნს ოხერეჭე სექტორ დო ოფუტეშ მეურნობა; ერეფოშქაშე ტურიზმ თაშნეშე მიშნაველიშ შანულამ წყუ რე. ახალ ზელანდიას დო ავსტრალიას მეჭედელ ურთიართობა უღჷნა დო იკოროცხუ, ნამჷ-და თინეფს უღჷნა ჸონიერ ტრანს-ტასმანიურ იდენტობა, ნამუთ ოდუდეს ეთმეჭოფუნს ბრიტანულ კოლონიზაციაშ ოშწანურეეფშე. ქიანა ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ დო ფორუმიშ მაკათურ რე. ეროვნულ დონეშა, კანონმადვალ ხეშუულებაშა გინოჩამილჷ რე გიშაგორუ, ართპალატამ პარლამენტი, ემაჸონაფალ პოლიტიკურ ხეშუულებას მანჯენს თარობა, ნამუსჷთ დუდენს პრემიერ-მინისტრი, ნამუთ ასეშო რე [[კრისტოფერ ლუქსონი]]. ქიანაშ მაფა რე [[ჩარლზ III]]. ნამუთ ქიანას წჷმორინელ რე გენერალ-გუბერნატორ, [[სინდი კირო]]შ სახეთ. ახალ ზელანდია ირთჷ რე 11 რეგიონულ სხუნუთ დო 67 ტერიტორიულ ორგანოთ აბანობურ დუდგამაგალაშ ღანკეფით. [[ახალ ზელანდიაშ ომაფე]] თაშნეშე იკათუანს [[ტოკელაუ]]ს ([[დოჸუნელი ტერიტორია]]); კუკიშ კოკეფს, [[ნიუე]]ს (დუდგამაგე სახენწჷფოეფ ახალ ზელანდიაწკჷმა დუდიშულ ასოციაციას) დო [[როსიშ ტერიტორია]]ს, ნამუთ წჷმარინუანს ახალ ზელანდიაშ ტერიტორიულ პრეტენზიას ანტარქტიდას. ==ეტიმოლოგია== <!--linked--> {{ქოძირით|ახალ ზელანდიაშ ტოპონიმეფი}} [[File:Nova Zeelandia by Janssonius(134121958).jpg|thumb|left|1666 წანაშ რუკაშ ფრაგმენტი, ნამუთ ოძირანს {{lang-la|Nova Zeelandia}}-შ ბჟადალ წყარპიჯის (თე რუკას, ოორუე გიმე რე)|alt=Brown square paper with Dutch writing and a thick red, curved line]] პირველ ევროპულ მოშარეეფი, ნამუეფქჷთ ახალ ზელანდიას ესურესჷნ რდეს ჰოლანდიარ მოშარე [[აბელ ტასმანი]], ნამუქჷთ კოკეფს გიოდჷ ჯოხო ''სტეტენ-ლენდი'' (''Staten Land''), ანდანე მიოჩქუდჷ, ნამჷ-და თინეფ სტეიტენ-ლენდიშ ნორთ რდჷნ დო [[იაკობ ლემერი|იაკობ ლემერქ]] კოკეფს [[ობჟათე ამერიკა]]შ ობჟათე მუხურშე თოლ მაკინდჷნ.<ref name="StatenLandt">{{cite book |first=John |last=Wilson |chapter=European discovery of New Zealand – Tasman's achievement |title=[[Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand]] |date=March 2009 |chapter-url=http://www.teara.govt.nz/en/european-discovery-of-new-zealand/3 |access-date=24 January 2011 |archive-date=6 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120106180047/http://www.teara.govt.nz/en/european-discovery-of-new-zealand/3 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://nzetc.victoria.ac.nz//tm/scholarly/tei-Stout44-t2-body-d1-d1.html |title=The Pamphlet Collection of Sir Robert Stout: Volume 44. Chapter 1, Discovery and Settlement |first=John |last=Bathgate |publisher=NZETC |quote=He named the country Staaten Land, in honour of the States-General of Holland, in the belief that it was part of the great southern continent. |access-date=17 August 2018 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724203829/http://nzetc.victoria.ac.nz//tm/scholarly/tei-Stout44-t2-body-d1-d1.html |url-status=live }}</ref> გეჸვენჯ [[1643]] წანას, [[ჰენდრიკ ბროუვერი|ჰენდრიკ ბროუვერქ]] დანტკიცჷ, ნამჷ-და ობჟათე ამერიკაშ დიხა ხვალე მორჩილ კოკ ვა რდჷნ დო ჰოლანდიარ [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფეფქ]] ომანგეთ ტასმანიშ მენაგორეფ კოკის {{lang|la|''Nova Zeelandia''}} ჯოხო გინუდვეს [[ზელანდიაშ საგრაფო|ჰოლანდიურ საგრაფო]] [[ზელანდია]]შ პატიოცემელო.<ref name="StatenLandt" /><ref>{{cite book |last=Mackay |first=Duncan |chapter=The Search for the Southern Land |date=1986 |editor-last=Fraser |editor-first=B. |title=The New Zealand Book of Events |url=https://archive.org/details/newzealandbookof0000fras |location=Auckland |publisher=[[Methuen Publishing|Reed Methuen]] |pages=[https://archive.org/details/newzealandbookof0000fras/page/52 52]–54}}</ref> მოგვინაეთ თე ჯოხოქ გაინგლისურებულქ იჸუ დო ''ახალ ზელანდიათ'' გჷნირთუ.<ref>{{cite book |url= https://archive.org/stream/b24850366#page/n6/mode/1up |page=iii |first=James |last=Wood |title=The Nuttall Encyclopaedia: Being a Concise and Comprehensive Dictionary of General Knowledge |publisher=[[Frederick Warne & Co]] |date=1900 |location=London and New York |access-date=10 October 2016}}</ref><ref name="Names">{{cite book |first=Malcolm |last=McKinnon |author-link=Malcolm McKinnon |chapter=Place names – Naming the country and the main islands |title=[[Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand]] |date=November 2009 |chapter-url=http://www.teara.govt.nz/en/place-names/1 |access-date=24 January 2011 |archive-date=13 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613111940/https://teara.govt.nz/en/place-names/page-1 |url-status=live }}</ref> [[მაორი (ნინა)|მაორულ ნინაშა]] ახალ ზელანდიაშ ჯოხოდვალა იჭარუაფუდჷ მუჭოთ ''Nu Tireni'' (''Nu Tirani'' გჷმირაგადუაფუდჷ Te Tiriti o Waitangi). [[1834]] წანას, მაორულ ნინაშა ჭარილ დოკუმენტიქ "{{lang-mi|He Wakaputanga o te Rangatiratanga o Nu Tireni}}", გინოთანგილქ იჸუ ინგლისურ ნინაშა მუჭოთ [[ახალ ზელანდიაშ ზოხორინალაშ დეკლარაცია]]. დოკუმენტ გახაზირეს {{lang|mi|Te W(h)akaminenga o Nga Rangatiratanga o Nga Hapu o Nu Tireni}}, [[ახალ ზელანდიაშ აკოკათელ თურეფი|ახალ ზელანდიაშ აკოკათელ თურეფქ]] დო ანგიქ ჯღონილქ იჸუ მაფა [[უილიამ IV]]-შა, ნამუსჷთ აღიარებულ აფუდჷ ახალ ზელანდიაშ აკოკათელ თურეფიშ შილა დო აღიარჷ დეკლარაცია [[ჩარლზ გრანტი (გლენელგიშ 1 ბარონი)|ლორდ გლენელგიშა]] მენაჭარას.<ref name=glenelgletter>{{cite web |last=Grant (Lord Glenelg) |first=Charles |author-link=Charles Grant, 1st Baron Glenelg |date=1836 |title=Extract of a Despatch from Lord Glenelg to Major-General Sir Richard Bourke, New South Wales |via=Waitangi Associates |url=http://www.waitangi.co.nz/declarationindependence.htm#Extract |access-date=20 March 2021 |archive-date=8 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208175521/http://www.waitangi.co.nz/declarationindependence.htm#Extract |url-status=live }}</ref>{{sfn|პალმერი|2008|ხს=41}} == დემოგრაფია == ახალ ზელანდიაშ [[მახორობა|მახორობაშ]] მუდანობა 2009 წანაშ მუნაჩამეფით აკმადგინანს 4,213.418 ადამიერს. 1995 წანას მახორობაშ მუდანობა რდჷ 2,717,625, 2004 წანას 3,993,800, 2005 წანას 3,035,461, ედომუშამო ბოლო 12 წანაშ მალობას ახალ ზელანდიაშ მახორობაქ მირდჷ 1,485,793-ით, 2,8-შა. ოშქარე წანიერი რდუალა 0,92 %-იე (2007), 0,97% (2008), ანუ ბოლო 12 წანაშ გოძვენაშა ოშქაშე წანიერი რდუალა 1,42-იე. ახალ ზელანდიას [[სქირალა|სქირალაშ]] კოეფიციენტი 2009 წანაშ მუნაჩამუეფით 13,94-იე ირი 100 კვ.კმ-ის, ღურალაშ კოეფიციენტიე 7 ირი 1000 კოჩის. ბოლო 12-20 წანაშ მალობას [[სქირალა|სქირალაშ]] დონე ლაჸაფენს 16,24-13,72-იშ ფარგალეფს. 1995 წანას დებადჷ 16 ადამიერქ ირი 1000 კოჩის, დო 2008 წანას -14 ირი 1000 კოჩის. სქირალა ოშქარი დონეს ინარჩუნენს, ღურალაქ მირკჷ - 1995 წანას 95 კოჩიქ დოღურ 1000 კოჩის, დო 2008 წანას 7 ადამიერქ ირი 1000 კაჩის. ორთაშობური რდუალაშ კოეფიციენტი 0,8-ის აკმადგინანს. ახალ ზელანდიას იბადებუ უმოსი ქომოლკოჩი, ვინდარო ოსური, მეხოლ. 23 ანთასით უმოსი. 15-64 წანაშ ასაკიშო ქომოლკოჩეფიში დო ოსურეფიშ მუდანობა დახე იმანგებუ (მორჩილ მუდანობათ უპირატესობა უღუნა ქომოლკოჩეფს). მახორობაშ ხანობური სტრუქტურა 2009 წანაშ მუნაჩამუეფით თენერიე, 14 წანაშ ასაკიშ მეკოროცხუათ 66,5 % (თაიშე ქომოლკოჩეფი 1,404,143 დო ოსურეფი 1,399,530), 65 წანაშ ასაკიშ ჟიდო 12,8%-იე (ქომოლკოჩეფი 244,986, ოსურეფი 293,063). ახალ ზელანდიაშ მახორობაშ რინაშ ოშქაშე ხანი 2009 წანაშ მუნაჩამეფით 80,36 წანა რე, ქომოლკოჩეფიშ 78,43 ,დო ოსურეფიშ 82,39. ოსურეფი უმოს ხანს ცხოვრენა ვინდარო ქომოლკოჩეფი. ჩვილეფიშ ღურალაშ კოეფიციენტი ირი 1000 ახალდჷნაბადშე 4,92-იე, თენეფშე ქომოლკოჩეფი 5,53, ოსურეფი 4,27. == რელიგია == 2006 წანაშ მუნაჩამუეფით ახალ ზელანდიაშ მახორობაშ მეხოლ.56%, [[ქირსიანობა]]შ არძაშე უმოსი დენომინაციეფი წჷმორინაფილიე ანგლიკანეფით (14,9%), ლათინური გეზაშ [[კათოლიკეფი|კათოლიკეფით]] (12,4%), პრესვიტერიანეფი (10,9%), მეტოლისტეფით (2,9%), ბაპტისტეფით (1,3 %), შხვა ქირსიანეფით (9,4%), ახალ ზელანდიას ინდუიზმიშ დო [[ისლამი|ისლამიშ]] წჷმმარინაფალეფი შხუ რელიგიურ თემეფს წჷმარინუანა. შხვა [[რელიგია|რელიგიეფიში]] დო კონცეფციეფიშ წჷმმარინაფალეფიშ მუდანობა 0.5%-იე. ქიანას მოქმედენს [[მაორეფი|მაორეფიშ]] [[სექტა|სექტეფი]]-რაიტანა დო რინგაუ, ნამუშ გურაფა წჷმარინუანს კვიდრეფიშ რელიგიაშ დო ქირსიანეფიშ დორხველ დუს. ახალ ზელანდია რელიგიური კუნთხუთი მიარეფერუანი რე, თაქ ქირსიანობაშ დო კვიდრი მახორობაშ რელიგიური სიწიმინდეეფი ართიანშა აკმიწყორუ. თაშნერი ანალოგიური მოლინა ლაოსიშ რელიგიურ სტრუქტურეფს ვეგორე. ==კომენტარეფი== <references group="n"/> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://newzealand.govt.nz/ ახალ ზელანდიაშ თარობაშ ვებ-პორტალი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813175450/http://newzealand.govt.nz/ |date=2007-08-13 }} * [http://www.mch.govt.nz/ კულტურაშ დო მონძალაშ სამინისტრო] * [http://www.stats.govt.nz/ Statistics New Zealand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226234248/http://stats.govt.nz/ |date=2011-02-26 }} * [http://www.newzealand.com/ ტურიზმი ახალ ზელანდიას] * [http://www.teara.govt.nz/ Te Ara — ახალ ზელანდიაშ ენციკლოპედია] * [http://www.nzhistory.net.nz/ NZHistory.net.nz ახალ ზელანდიაშ ისტორიაშ ვებ-ხასჷლა] * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/newzealand.htm New Zealand]\ * [http://www.metservice.co.nz/ ტაროსი ახალ ზელანდიას] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ახალი ზელანდია| ]] [[კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] lya3g6d18vxmvq0qe0t51rbzz8961yi 0 4910 252054 235334 2026-08-13T01:07:05Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252054 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|250პქ|მინი|მარჯვნივ|რონალდ რეიგანი 1981 წანას]] '''რონალდ უილსონ რეიგანი''' ({{lang-en|Ronald Wilson Reagan}}; დ. [[6 ფურთუთა]], [[1911]] – ღ. [[5 მანგი]], [[2004]]) — [[ააშ]]-შ მა-40 [[ააშ-შ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] (1981–1989) დო [[კალიფორნია|კალიფორნიაშ]] 33-ა გუბერნატორი (1967–1975). რონალდ რეიგანი 30-ამი წანეფშე [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესის]] ოხორანდჷ, სოდეთ თიქ არტისტო გინირთჷ. რდჷ კინოარტისტეფიშ გილდიაშ პრეზიდენტი, უკული ფირმა "[[ჯენერალ ელექტრიკი]]შ" სპიკერი. პოლიტიკას თე ბორჯიშე ქაკათჷ. დუდშე რეიგანი [[დემოკრატიული პარტია (ააშ)|დემოკრატიული პარტიაშ]] მაკათური რდჷ, 1962 წანაშე თიქ [[ააშ-შ რესპუბლიკური პარტია|რესპუბლიკარო]] გინირთჷ. თეშ უკული თინა ჟირი ვადათ კალიფორნიაშ გუბერნატორი რდჷ. მუს ჟირშა, 1968 დო 1976 წანეფს უღუდჷ ოპრეზიდენტე ეშაგორუეფს რესპუბლიკარეფიშ ნომინაციაშ მოპალაფაშ უწჷმუძინუ ცადუა. 1980 წანაშ ეშაგორუეფს მუქ ნომინაცია მიპალუ დო უკული [[ჯიმი კარტერი]]შ დომარცხაფათ, 69 წანაშ ასაკის, ააშ-შ პრეზიდენტო გინირთჷ. მუ ამერიკაშ ისტორიას არძაშე ხანიერი კოჩი რდჷ, ნამუქჷთ პრეზიდენტიშ პოსტი დეკინჷ. პრეზიდენტიშ რანგის რეიგანქ ახალი პოლიტიკური დო ეკონომიკური ინიციატივეფი წჷმარინუ. მუში ეკონომიკური პოლიტიკა, ნამუსჷთ [[რეიგანომიკა]]ს უძახჷდეს, ითოლწონენდჷ ბიზნესიშ რეგულაციაშ მორკებას, ინფლაციაშ კონტროლს, სათარობო ხარჯეფიშ მორკებას დო გინაგაფუეფიშ მორკებათ ეკონომიკაშ რდუალაშ სტიმულირაფას. მაართა ვადაშ ბორჯის რეიგანს ქიგიანთხეს ოჸვილარო, მუქ დიჭკირჷ, მარა ოღურალეთ ვარ. 1983 წანას მუქ [[გრენადა]]შა მიშაჭკირუა ზოჯჷ. მუქ სხუნუეფიშ რესპუბლიკას მაართათ გიოდუ „უბადობაშ იმპერია“. 1984 წანას ეშაგორუეფს მუქ დიდი უპირატესობთ გიმორძგუ. მუში მაჟირა ვადაქ უმოსო გალეიანი მოლინეფით ეიღანკჷ: [[ჩხურუ ლჷმა]]შ თებაშა გინოდგჷმილი დიდი ბიჯგი, ლიბიაშ ბომბუა დო [[ირან-კონტრაშ სკანდალი]]შ გოხონარაფა. რეიგანიშ პოლიტიკაშ უკული ნავთობიშ ფასიქ გენასუმორჷ, მუქჷთ სხუნუეფიშ ეკონომიკას დიდო ქიგიაშქუ.<ref name="Gaidar">{{Cite book|author=Gaidar, Yegor|title=Collapse of an Empire: Lessons for Modern Russia|url=https://archive.org/details/collapseofempire0000gaid|publisher=Brookings Institution Press |year=2007 |isbn=5824307598|language=Russian|pages=[https://archive.org/details/collapseofempire0000gaid/page/190 190]–205}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.iet.ru/files/persona/gaidar/un_en.htm|title=Public Expectations and Trust towards the Government: Post-Revolution Stabilization and its Discontents|accessdate=March 15, 2008|author=Gaidar, Yegor}}</ref> მუქ სხუნუეფიშ ლიდერ [[მიხეილ გორბაჩოვი|მიხეილ გორბაჩოვწკჷმა]] მორაგადაფეფიშ სერია მანწყუ, ნამუშ კულმინაციატ ოშქარი დო კუნტა სიშორაშ რაკეტეფიშ ლიკვიდაციაშ აპიჯაფა დო ჟირხოლო ქიანაშ ბირთვული არსენალიშ მორკება რდჷ. რეიგანქ პრეზიდენტიშ პოსტი 1989 წანას დიტუ. 1994 წანას მუს [[ალცეიმერიშ ლახარაშ]] დიაგნოზი ქუდუხუნეს. მუქ 2004 წანას, 93 წანაშ ხანს დოღურჷ. რეიგანი ააშ-შ ართ-ართ არძაშე წჷმოძინელ პრეზიდენტო მირჩქინუაფუ. == ინტერესუანი ამბეეფი == 2011 წანაშ [[23 გერგობათუთა]]ს [[საქორთუო]]ს, [[ქართი]]ს, [[რიყე (ქართიი)|რიყეშ]] პარკის რონალდ რეიგანიშ ნოჭახნაკუქ გინწყჷ.<ref>[http://www.pirweli.com.ge/index.php?option=com_content&task=view&id=82965 საქორთუოშ პრეზიდენტიქ რიყეშ პარკის რონალდ რეიგანიშ ნოჭახნაკუქ გონწყჷ // Information Agency 'PirWeli'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202194947/http://www.pirweli.com.ge/index.php?option=com_content&task=view&id=82965 |date=2022-12-02 }}</ref><ref>[http://www.pirweli.com.ge/index.php?option=com_content&task=view&id=82976 დევიდ დრეიერი: "რეიგანშე მუთუნი ვეჸიდჷ თიშე ამატოტებელი, ვინდარო თინა, ნამდა სტალინიშ ოდაბადურ ქიანას მუში ნოჭახნაკუქ ქჷდიდგჷ" // Information Agency 'PirWeli'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202203129/http://www.pirweli.com.ge/index.php?option=com_content&task=view&id=82976 |date=2022-12-02 }}</ref> ==ქოძირით თაშნეშე== * [[ამერიკაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული]] == სქოლიო == <references/> ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.whitehouse.gov/about/presidents/ronaldreagan/ რონალდ რეიგანი (1981–1989)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122181836/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/ronaldreagan/ |date=2009-01-22 }} [[WhiteHouse.gov]] *[http://www.reaganlibrary.com/ რონალდ რეიგანიშ ოპრეზიდენტე ბიბლიოთეკა] *[http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/major.html რონალდ რეიგანიშ შანულამი გჷშულეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410031315/http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/major.html |date=2014-04-10 }} *[http://reagan.eureka.edu/ რონალდ რეიგანი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200219081342/http://reagan.eureka.edu/ |date=2020-02-19 }} [[ევრიკაშ კოლეჯი]] {{მერკე}} {{ააშ-შ პრეზიდენტეფი}} [[კატეგორია:ამერიკალეფი]] [[კატეგორია:ააშ-იშ პრეზიდენტეფი]] [[კატეგორია:კალიფორნიაშ გუბერნატორეფი]] [[კატეგორია:რგილი ლჷმაშ ლიდერეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1911]] [[კატეგორია:ნაღურა 2004]] m4cz00bszscj4wyljafhjcxx0p5aeib 0 4933 252109 251841 2026-08-13T01:38:47Z InternetArchiveBot 15194 Add 10 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252109 wikitext text/x-wiki {{გიშნაგორა}} {{მაიათ}} [[ფაილი:Uxmal, Nunnery Quadrangle.jpg |250px|thumbnail|[[უშმალი]]]] [[ფაილი:Piedrasnegrastrono.jpg |250px|thumbnail|ომაფე ხვისტა პიედრას–ნეგრასიშე]] '''მაიაშ ცივილიზაცია''' — მესოამერიკული ცივილიზაცია, ნამუთ ჩინებული რე თე ცივილიზაციეფ შქას არძოშე გოვითარაფილ დო ხალიწერ [[მაიაშ ჭარალუა|ჭარალუათ]], თაშინეშე [[მაიაშ ხელუანობა|ხელუანობათ]], [[მაიაშ არქიტექტურა|არქიტექტურათ]], მერეთი კაბეტი [[მათემატიკა|მათემატიკური]] დო [[ასტრონომია|ასტრონომიული]] რჩქინათ. თიშ უმუკუჯინუო, ნამჷ-და ცივილიზაცია სქიდუდჷ პრეკლასიკურ პერიოდისჷნ, გოვითარაფაშ კონკას მიოჭირინდუ კლასიკურ პერიოდის (დოხოლ. ჩქ. წ. 250-900 წწ.) დო აგჷნძორენდჷ სქილადას პოსტკლასიკურ პერიოდის, [[ესპანარეფი|ესპანარეფიშით]] [[იუკატანიშ ჩქონი]]შ ეჭოფუაშახ. გოვითარაფაშ აპოგეას მაია წჷმარინუანდჷ ართ-ართი არძოშე წირილი კულტურაშ მაღვენჯ, მეჭედას დოხორინელ ჯარალუას. მაიაშ ჯარალუა დო მესოამერიკაშ შხვა ცივილიზაციეფ შქას რდჷ გარკვიული კულტურული დო რელიგიური გვენა. ჭარალუაშ, ეპიგრაფიაშ, კალენდარიშ აკოდგინა ვა შილებე ედომუშამო მაიას მივოჭარათჷნ, თინეფქ მაღალ დონეშა დამუშუეს და საჩემაროთ დოხალიწეს თინეფი. მაიაშ რეგიონი ფართობით არძოშე უკაბეტაში რე [[მესოამერიკა]]ს, სიერა-მადრეშ გვალამ მუხურშე მოჸუნაფილი — ოორუე იუკატანიშ რზენეფშახ, მორო თე ცივილიზაციაშ გულაშ სფერო ოჭირინუანდჷ ცენტრალურ [[მექსიკა]]შახ, გოხოლუას დვალირ არანეფს იგინაფუაფუ მაიაშ ხელუანობაშ დო არქიტექტურაშ გულა მუთ გჷშაჭანაფილი ოკო ორდას მუჭოთ ვაჭრუათ, თეშინეშეს გალენ ტერიტორიეფიშ ეჭოფუეფით. მაიაშ კათა დღას ვა „გონქირაფე“ - ვართ კლასიკურ პერიოდიშ ბოლოს, ვართ ესპანარეფიშით იუკატანიშ ეჭოფუაშ დო კოლონიზაციაშ პერიოდის. [[მექსიკა|მექსიკაშ]] დო [[ბელიზი]]შ ტერიტორიას მორჩილ ხორუეფით ამუდღა ხოლო ოხორანს კათა, ნამუეფიშ ნინა, რწუმა-წჷმორინაფეფი, ადათეფი ოდო ანგარია ხოლო 2000 წანაშ მეძენას ვა თირელე. [[მაიაშ ნინეფი|ნინა]] ორხველჷ მაია-კიჩეშ ნინეფიშ ფანიას. ნორთის უჩქჷ [[ესპანური ნინა|ესპანურით]]. რელიგიათ ფორმალურო [[კათოლიციზმი|კათოლიკეეფი]] რენა, ფაქტობურო ეთმისქილიდუანა წოხოლენქირსიანულ რწუმეფიშ მუკნასქილედეფს. ალმახანურ მაიაშ ჯინჯიერ საქვარუა რე დიხასაქვარუა. == გეოგრაფიული ორენი == [[ფაილი:Mayamap.png|250px|thumbnail|მაიაშ არანი]] მაიაშ ცივილიზაციაშ გეოგრაფიული არანი, ჩინებული „მაიაშ რეგიონიშ“ (არანიშ) ჯოხოდვალათ, ფორჷნს [[მექსიკა|მექსიკაშ]] ობჟათე შტატეფს: [[ჩიაპასი (შტატი)|ჩიაპასი]], [[ტაბასკო (შტატი)|ტაბასკო]] დო [[იუკატანიშ ჩქონი]]შ შტატეფს: [[კინტანა-როო (შტატი)|კინტანა-როო]], [[კამპეჩე (შტატი)|კამპეჩე]] დო [[იუკატანი (შტატი)|იუკატანი]]. მაიაშ არანი ოჭირინდუანს [[ცენტრალური ამერიკა|ცენტრალურ ამერიკაშ]] ოორუე რეგიონშახ, [[გვატემალა]], [[ბელიზი]], [[სალვადორი]] დო ბჟადალ [[ჰონდურასი]]. მუჭოთ ფართობით არძოშე კაბეტის მესოამერიკასჷნ, მაიაშ რეგიონს უკებჷ ფართო არანი მოჸუნაფილ [[სიერა-მადრე]]შ გვალონაშე ოორუე იუკატანიშ გვერდოსქჷრე [[რზენი|რზენეფშახ]]. [[კლიმატი]] მაიაშ რეგიონს საჩემაროთ მარყე რე. ობჟათე არანეფს შხირი რე [[წალიკონი]], [[ტროპიკული შტორმი]], მუთ [[კარიბიშ ზუღა|კარიბიშ ზუღაპიჯიშო]] რე დჷმახასიათაფალი. მაიაშ რეგიონი პიჯალურო 3 ზონათ ირთუ - ობჟათე [[ზუკი|ზუკეფი]], ობჟათე (ვარ-და ცენტრალური) რზენეფი დო ოორუე რზენეფი. ობჟათე ზუკეფი ფორჷნს გვატემალაშ დო [[ჩიაპასი]]შ კურზულე ტერიტორიეფს, ოდო ობჟათე რზენეფი თე კურზულეფიშ ოორუეშე იდვალუაფუ დო ფორჷნს: კამპეჩეს, კინტანა-როოს, ოორუე [[გვატემალა|გვატემალაშ]] ტერიტორიეფს, თაშინეშე ბელიზის, სალვადორს. მაიაშ არანიშ ოორუე რზენეფი ფორჷნს იუკატანიშ ჩქონიშ დოსქილადირ ტერიტორიას [[პუკი]]შ სუკიეფიშ მეკოროცხილო. == ისტორია == [[ფაილი:Caana Caracol.jpg|მინი|250პქ|140 ფუტიანი „კაანა“]] მენცარეფქ ისტორიული გოვითარაფაშ თენერი ჯაჭვი „გაკანწყის“: დოხოლაფირო 10 000 წანაშ წოხოლე, მუჟამც მითუ ეკონია [[გოჸინუალა|გოჸინუალაშ]] პერიოდიქჷნ, ადამიერეფქ [[ამერიკა|ამერიკაშ კონტინენტშა]] ოორუეშე ობჟათეჸურე ეყარეს. გეჸვენჯი 6 000 წანაშ განწხანს თინეფქ ქჷდიგურეს [[დიხასაქვარუა]], მარენჯულ რინა. მაიაშ ცივილიზაციაშ თუდონი ქრონოლოგიურ სანძღოთ მირჩქინანა ჩქინ ერაშახ II ვითოშწანურას, ნამუთინეშა III ვითოშწანურასჷთ, ოდო ჟინი თანჯათ ახ. წ. X ოშწანურას. თე ცივილიზაციაშ გოპეულუაშ ხანა მოურს ახ. წ. VII-VIII ოშწანურეფშა. ახ. წ. დოხოლაფირო 900 წანას დიჭყჷ მაიაშ ცივილიზაციაშ ბჟაშ დინოსვანჯაფაქ: ორთაშობურ რესურსეფქ გჷმიფიტჷ დო ვარი, ურცხო ტომეფქ მუშეჭკირესჷნ, მითინს ვა უჩქჷ, მარა ნოღეფქ დიჩოლჷ დო მაიაშ ცივილიზაციაქ [[იუკატანიშ ჩქონი|იუკატანიშ ჩქონშა]] გჷნილჷ. მარა სახენწჷფო ნწყილობაქ, მუთ მაიაშ ცივილიზაციაშო რდჷ დჷმახასიათაფალინ, ბოლო-ბოლო თაქჷთ ქჷდიხუ. === პრეკლასიკური პერიოდი === ჩქ. წანეფიშეკოროცხუაშახ 1500 წანას, პრეკლასიკური პერიოდიშ დოჭყაფუს გჷთმორჩქინდუ მაიაშ ცივილიზაცია. გეფალეს შხუ ცენტრეფქ – [[ნაკბე]], [[ელ-მირადორი]], [[ტიკალი]]. გჷმირინუაფუ რიტუალური, ბჟაშ დო თუთაშ კალენდარეფი, ივითარებუ იეროგლიფური ჭარალუა, ეთმიგაფუაფუ ოხიდეფი. ჯარალუა ირთუ მადუდე ელიტათ დო მასათ (დიხამოქიმინჯეეფი, მოხელეეფი, ვაჭარეფი) === კლასიკური პერიოდი === [[ფაილი:Altar 13 Mesoamerican Gallery.JPG|მინი|250პქ|ოწანაფე, ახ. წ. 830 წ.]] ორდოშიან კლასიკური პერიოდიშე (ახ. წ. 250-600 წ.წ.) კაბეტი მუდანობათ წჷმოსქიდჷ პირამიდა ოხიდეფქ მუკნაჭარეფით დო მადუდეეფიშ სურათეფით. არძოშე ორდოშიანი (292 წ) ნაძირეფუ რე [[ტიკალი|ტიკალს]] დო თის გჷშახანტილი რე დინასტიაშ დჷმარსხუაფალიშ, მადუდე [[იაშ-მოშ-შოკა]]შ მონძეშ პორტრეტი. გვიანიშ კალსიკური პერიოდი (ახ. წ. 600-900 წ.წ.) რე კაბეტი ფალუაშ ეპოქა, მუჟამსჷთ გჷმორჩქინდჷ კულტურაშ ახალი ჯაკონეფქ [[პალენკე]]ქ დო [[კოპანი|კოპანქჷნ]], ოდო ხელუანობაქ უკაბეტაშ ეკიულას მიოჭირინუ. მარა, მუჭოთ რჩქჷნ, ორთაშობური რესურსეფქ გეგმირცუ, მუქჷთ გჷშეჭანუ [[ოფუტეშ მეურნობა|ოფუტეშ მეურნობაშ]] დონთხაფა, დო უკვე პოსტკლასიკურ პერიოდის უმუჭყვიდუ შქირენეფქ, ეპიდემიეფქ, ურცხოარ ემაჭოფალეფქ, უმუჭყვიდუ ლჷმეფქ, - ირფელქ ათექ ეკონია მუკათუ მაიაშ ცივილიზაციას. მორო ცივილიზაცია იშენი აგჷნძორენდჷ სქჷლადას [[იუკატანიშ ჩქონი|იუკატანიშ]] ოორუე ნორთის. თაქ უსქვამაში ნოღეფი – [[უშმალი]], [[კაბახი]], [[საიილი]], [[ლაბნა]] – აგჷნძორენდეს შურდგჷმას 1000 წანაშახ, ოდო ნოღა [[ჩიჩენ-იცა]]შო გოპეულუაშ პერიოდიქჷთ ქჷდოდირთჷ. მარა ჩიჩენ-იცაშ უნელო მიკოდინაფაშ უკული, იუკატანიშ თარ ნოღათ გჷნირთჷ [[მაიაპანი|მაიაპანქ]]. კოკომეფიშ დინასტიაშ 250 წანაშ პატჷნალაშ უკული, მაიაპანი გაკარღვეს არყებულ მეძობელ ნოღეფიშ ნჯღვერეფქ, მუშ უკულით, ჸოფილი სახეთ მაიაშ ცივილიზაციას ვა მუწადგინჷ კუჩხიშა, ოდო საბოლათ თინა ესპანარ კონკისტადორეფქ მოჯილიკუეს. === კოლონიზაციაშ პერიოდი === [[ფაილი:Maya Presentation of Captives detail 2 Kimbell.jpg|მინი|250პქ|ჭკორეფიშ წჷმორინაფა მაიაშ მადუდეშ წოხოლე, ახ. წ. 785 წ.]] ჟირი ცივილიზაციაშ, ევროპული დო ამერიკული (''თე შვანს მაიაშ ცივილიზაცია'') მაართა აკოხვალამაქ აკოდირთჷ [[ქრისტეფორე კოლუმბი]]შ კათაფათ, მუჟამცჷთ მუში მაანთხა ნჩურუაშ ბორჯის ინდოეთის (''კოლუმბის წანდჷ, ნამჷ-და მუში კილაძირაფილ დიხა [[ინდოეთი]] რდჷნ''), მუში ხვამარდეფქ ალულუეს ალმახანური [[ჰონდურასი]]შ ოორეუ ნორთის დო კოკი [[გუანაია|გუანაიაწკჷმა]] აუხვადეს ცალფა ჯას ეშაჭკირილ [[კანოე]]ქჷნ, სიგანათ 1,5 მ. თენა რდჷ ოვაჭარე [[ნიში]], ნამუდგაშ მერზეეფქჷთ ევროპალეფს გჷწარზის [[ლინჯი]]შ ფურცელეფი, ხეშ კვაღეფი, კერამიკული ნახელუეფი, [[კაკაო]]შ კაკალეფი დო ბამბაიეფი. მუჟამცჷთ [[ერნან კორტესი|ერნან კორტესიქ]] [[აცტეკეფიშ ცივილიზაცია|აცტეკეფიშ]] კაბეტი [[იმპერია]] ეჭოფუნ, თიქ ართ-ართი მუში რაზმიშ მადუდე მიდაჯღონჷ ობჟათეშა, ახალი ტერიტორიეფიშ ეიოჭოფუშა. [[1547]] წანაშო, ესპანარეფქ მათუეს მაიაშ კათეფიშ ეჭოფუა, მორო ნამუთინე ტომქ დუდი ქჷმკაფორუ [[იუკატანიშ ჩქონი]]შ ცენტრალურ ნორთიშ [[ტყა]]ლეფს დო ხოლო 150 წანაშ მალობას აგჷნძორენდჷ ლჷმას. ესპანარეფიშით მუშაღალირი [[პატონეფი (ეპიდემია)|პატონეფიშ]], [[წითელე]]შ დო [[გრიპი]]შ ეპიდემიეფი, ნამუეფსჷთ თექიანი მახორობა ვა ჩინებულენდჷნ, მილიონობათ ინდიარს მუთმოცალუნდჷ [[ღურა]]შ ცელით. ესპანარეფი თე ბორჯისჷნე კონწარას თხოზუდეს თინეფიშ [[რელიგია]]ს: აკმარღვანდეს ოხიდეფს, წიმინდე არდგილეფს რჩუნდეს, ოდო თინეფს, მით მეკაპუობაშა რდჷ გეჭოფილინ, [[კათოლიკე]] [[მისიონერი]] ბერეფი მუკმაშქვანდეს ჯალს, დუღუნდეს ჩხე წყარით, ლახუნდეს მართახით. თე მისიონერეფს ხემანჯღვერენდჷ [[ფრანცისკანარეფიშ ორდენი|ფრანცისკანარ]] ბერი [[დიეგო დე ლანდა]], ვაორდინარული დო რთული კოჩი. თინა გურაფულენდჷ აბანობური მახორობაშ ჸოფას, ოცადუდჷ ქჷმეუგორაფუდუკო მაიაშ ჭარალუაშ სალამუსობაშ ეშანწყუმალშა დო გაკლაძირჷ ონოფულე ოტყობენჯი, სოდეთ 30 იეროგლიფური [[წინგი]] იჩუალუაფუდჷნ. თე წინგეფი ხელუანობაშ გოსოფურ მინუშეფს წჷმარინუანდჷ: უჩა დო ჭითა შანეფი კალიგრაფიშ ხეთ რდჷ გჷშაჸონაფილი ღია ფერიშ ქაღარდიშა, ნამუსჷთ ახაზირენდეს [[ლუღი]]შ ვარ-და [[ჯამპი|ბჟოლიშ]] თუდონი ნორთიშე. თვითან წინგეფი კიჩილი რდჷ „გარმონცალო“, ოდო გალენკაბრა [[იაგუარი]]შ ტყებიშე რდჷ ხაზირელი. თე ბერქ გჷნოჭყვადჷ, ნამჷ-და მაიაშ წინგეფს ეზოთერული რჩქინაშ მაღვენჯი, მაზაკვალიშ მაჩილითაფარი მოღე იჸუაფუდჷნ დო ზოჯჷ თინეფიშ ჭუალა, მუქჷთ „მაიაშ კათას ზარი დო ჯაბი მუკათუ“. 1562 წანას, დიეგო დე ლანდაშ სუმთუთაშ [[ინკვიზიცია|ინკვიზაციაშ]] ბორჯის, თიშ ხემანჯღვერალათ აწამეს 5 000 ინდიარი, ნამუეფშეთ 158-ქ დოღურჷ. თე კონწარალაშ გეშა, დე ლანდა უკოხოლე, [[ესპანეთი|ესპანეთშა]] გაგშეჭანეს, მარა თექ გამართეს დო გვალო მალას უკვე [[ეპისკოპოსი]]შ რანგშა დართინეს. კონკისტადორეფი არძო შელებუანი მოხუჯეფით დო მერინეფით მუთმოჯილიკანდეს ინდიარეფიშ კულტურას. ესპანარეფიშ მოულაშე უკვე ოში წანაშ უკული, მაიაშ დიდებუანი ულირიშ გეშა გოშინეფქჷთ ვა დოსქიდჷ. მითინს ვაწარინნედჷ თოლშა, ნამჷ-და ადამიერშო დახე ეუჭოფუ, თე ტროპიკულ კლიმატის უმაღალაშ [[ცივილიზაცია]] სქიდუდჷნ. == ჯარალუა == მაიაშ [[ცივილიზაცია|ცივილიზაციაშ]] გოვითარაფა მითმიშჷ კონწარას რეგლამენტირაფილი, კლასობური [[რჩქინა (ჯარალუა)|ჯარალუაშ]] ევოლუციაშ მეთხოზინალათ. მადუდეეფი, ნამუეფიშ გამნარყი, მუჭოთ მაიაშ კათას მიორჩქჷდჷნ, ღორონთეფშე მუთმოურდჷნ, ხემანჯღვერენდეს ადამიერეფს, დოჭყაფილი ოფუტეშ მეურნობაშ საქვარუათ დო მოთებული ოურდუმე ლოშქუეფით. ჯარალუობური პირამიდაშ უმაღალაშ კონქას გერდჷ უჟინაში მადუდე, შხვა ოქიანუეფწკჷმა მერსხილი, მუსჷთ ღოზი მუკოქვენჯეფით ხოლო ათმასუმალუდჷ კიდირს გემარგებული უციო სარკეთ. უჟინაშ მადუდეს მაიაშ კათეფი „კათაშ სარკეს“ უძახუდეს. == ხელუანობა == [[ფაილი:Palenque Relief.jpg|მინი|250პქ|რელიეფი [[პალენკე]]შე]] მაიაშ კათეფიშ რინაშ გურგაჩამალ ნორთის აკმადგინანდჷ [[მუსიკა]] დო სხაპუეფი, ნამუეფიშ მეშქაშალათ თინეფი ღორონთეფს მარდის უჯღუნანდეს. მუსიკაშ ჰანგეფი დო ქორეოგრაფიული სურთეფი ოხოლუდჷ მაიაშ არძო მასობურ გიშულეფს: რჩქალობაშ ბორჯის დო ვარ ოურდუმე ლოშქუეფს, [[ჯინუა]]ს დო ვარ მინდორიშ სამუშეფს, ოკულტე ცერემონიეფს. მასხაპალეფი დო მუსიკოსეფი გჷშახანტილი რენა დოხორეეფიშ კიდალეფს, მოხანტილ ბინეხეფს, სკულპტურეფს. სანარღოთ, ჩქი ამუდღა ვა შემილებუნა ქჷმიფრჩქილუათ მუსიკა, ნამუთ თიკწჷმა ისჷმედჷნ ვარ-და ქაწიბრინუათ თოლშა მასხაპალეფიშ რიტმული ჸარებეფინ. გიოშქუმალარ მუსიკალურ ინსტრუმენტეფს ახაზჷრენდეს ჯაშე, ჭუბერიშ ვარ-და ოკიანეშ [[კუ]]შ ფორიშე. ინანბარალ ინსტრუმენტეფს ახაზირენდეს გჷრძე, გჷშასქჷრაფილ [[კოპეშია|კოპეშიეფშე]], ნამუეფით ჯაშ სვირეფშა რდჷ წჷმოციკაფილინ. სალამურეფს დო ოჸეეფს აკეთენდეს [[ირემი|ერემიშ]] ყვილეფშე ვარ-და ჯაშე. <gallery widths="140px" heights="140px" perrow="4"> File:Ahkal Mo' Naab III.jpg|პალენკეშ მაფა აჰკალ მო' ნააბ III, VIII ოშწანურა File:Jaina Island type figure, Art Institute.jpg|ფიგურა კოკი ჰაინაშე, ახ. წ. 650-800 File:PalenqueAc.jpg|მობათქაშებული ილუსტრაცია [[პალენკე]]შე, ახ.წ. 670 </gallery> == არქიტექტურა == [[ფაილი:Palenque Ruins.jpg|მინი|250პქ|[[პალენკე]]შ აკნაცჷმეფი]] [[ფაილი:Tikal Ballcourt.jpg|მინი|250პქ|ბურთიშ ოლაჸაფე მოედანი [[ტიკალი|ტიკალს]], [[გვატემალა]]]] არქეოლოგეფქ, მუკოჸუნაფილ გონთხორუეფიშ ოსხირშა გიშეღეს დუნასქვი, ნამჷ-და მაიაშ პირამიდეფი, თეშინეშეს მუჭოთ ეგვიპტურინ, წჷმარინუანდეს ჟინოსქუალეფიშ აკარდამეფს. ხანტუეფიშ, ქუაშ მათოლარეფიშ, მუშეფიშ ქვერსემი არმია ხეს მუთმოთხუნდჷ სარიკოთ რთულ საქვარს, თიშო ნამჷ-და ეკონია პატი გინუგაფუდესკო აკა ადამიერშან. სამანგათ, [[პაკამა]]ს (დუდენდჷ 615-683 წ.წ.) – [[პალენკე]]შ უჟინაში მადუდეშ [[აკარდამა]]ქ აორცება გჷშეჭანუ მუში ღმალიერი ონთხორუეთ. პაკამაქ ეიოგჷ დოხორეეფი, ოხიდეფი, ეიორხინჷ მუკნაჭარეფამი სტელეფი, ნამუეფით ძალამ ოხვილურ ინფორმაციას ირზენა მაიაშ გეშა. <gallery> File:Lamanai Mask.jpgდეტალი ნოღა [[ლამანაი]]შე File:Xunantunich El Castillo 2011.jpg|„ელ–კასტილიო“ ნოღა შუნანტუნიჩწკჷმა, სიმაღალა 132 ფუტი File:Belize-elcastillo.jpg|„ელ–კასტილიო“ File:Grosser Tempel in Palenque.jpg|პალენკეშ თარი დოხორე, ახ. წ. VII ოშწანურა File:Governor's Palace rear view and details, Uxmal.jpg|მადუდეშ დოხორე, [[უშმალი]], X ოშწანურა. </gallery> == მეურნალა == მაიაშ ცივილიზაციაშ სქჷლადაშო ოხვილური რდჷ მუდგარენი ეკონომიკური ოსხირი, მარა მაიაშ კათეფს ვა უჩქუდჷ [[ლითონი]], ოხონური, ბარბალამი ოჭიეეფი, შინური ჩხოლარეფი, სამეთუნეო [[ბარბალი]]. ფაქტობურო, თინეფიშ სამუშა ხესახვარეფიშ მეჯინათ ქიბჩიით-და, თინეფი რდეს [[ქუაშ ხანა|ქუაშ ხანაშ]] ადამიერეფი. XX ოშწანურაშ 60-იან წანეფშახ მიორჩქუდეს, ნამჷ-და მაიაშ ტომეფი, თეშინეშეს მუჭოთ თინეფიშ ალმახანური გუმნარყეფინ, [[ოჭვარუე დიხაქიმინჯალა]]ს მეთხოზუდეს: მოჩამილ ნოკვეთის [[ტყა]]ს გოჩეხუნდეს, უკულ მოჭკირილ ჯალეფს დო ბართვონს ჭუნდეს, ტუტათ გუპატიებდესკონ დიხა. ტროპიკული ტყალეფიშ დიხა ღარიბი რე, ფინა ვა რე ტომბა, ათეშენ თინა მალას, ჟირ-სუმ წარმოწანას გჷმიფიტუ. თეშ უკული ნოკვეთის იტენდეს თეიშახ, ვინდარო თინა კჷნე ვა დიფორუდჷ ჯალეფით დო უკული ირფელი დუდშე იჭყაფუდჷ. ბორჯიშ განწხანს მაიაშ [[მახორობა]] იძინანდჷ. გეთოლწონჷ ნამჷ-და დიხაშ [[ეროზია]], ნამუთ ოჭვარუე დიხაქიმინჯალაშ ბორჯის აკმიქიმუნდჷნ, მაიაქ ქჷდიჭყჷ გვალაშ ფერდიეფს აკიბურ დიხაქიმინჯალაშ გჷმორინაფა. ჯვეში მაიაშ კათეფი ეკონელ მინდორიშ პრინციპისჷთ ირინუანდეს, მუჟამც ჭყონჭო არდგილეფშა მიშმუღუდეს დიხან დო აკმოქიმინუნდეს გუძუბეფს. მაიაშ ტომეფს ობაღინაფალო რთული ოირიგაციე სისტემეფით უღუდეს. სამანგათ, კილაძირაფილქ იჸუ 90 მეტრა სიგანაშ დო 11 კმ სიგჷრძაშ არხიქ, ნამუთ ნოღას წყარმალუწკჷმა მითმიორსხუანდჷნ. ნოღა [[ეცნა]]შ ცენტრიშე, ოორუეთ, გონთხორილი რდჷ უმოს მორჩილ ზჷმაშ შქვით არხი, ნამუდგეფით წყარი შხვადოშხვა ზჷმაშ რეზერვუარეფს ეთმიოფშანდჷნ. არძოშე უკაბეტაში თე რეზერვუარეფშე 120 მლნ კუბურ მეტრა წყარს ინტირინუანდჷ. არქეოლოგეფიშ გჷშაკოროცხუათ, თე სისტემაშ კიდანჯუას ნოღაშ მახორუეფქ 1,68 მლნ კოჩ-დღა ახარჯეს. ირფელქ ათექ ეგაფილქ იჸუ ხეთ, პრიმიტიული ხესახვარეფით. [[წყარმალუ]]ეფს დო არხეფს გჷნოაბანუაშ აკა მეშქაშალას წჷმარინუანდჷ [[კანოე]], ნამუთ ცალფა ჯაშე რდჷ გჷშათოლირინ, სიგჷრძას რდჷ 12 მ. დო 50 კოჩის ინტირინუანდჷ. == ვაჭრუა == ქიანაშ სიტომბაშა წყარპიჯეფშე მუშმუღუდეს შხვადოშხვა პროდუქტი: [[ჩხომი]], [[ზუღაშ ბჟაშუმუეფი]], ალიშკიბირეფი, [[ზვიგენი]]შ კიბირეფი, [[ჯიმუ]] – ნამუთ ართნერ [[ფარა]]შ როლს ლაჸაფენდჷ. [[იუკატანიშ ჩქონი|იუკატანიშ]] ბჟაეიოლ ოძგალეს, ნოღა სოროსის დირსხჷ ოვაჭრე ცენტრიქ. არძოშე ანდაღებული პროდუქტი, ნამუთ სოროსიშ გულათ ედომუშამ ქიანას გუთმიფაჩუდჷნ, რდჷ [[ნეფრიტი]] დო [[ობსიდიანი]], ნამუეფით [[მექსიკა|მექსიკაშ]] შქა ნორთიშე დო [[გვატემალა|გვატემალაშ]]ე მოუღუდეს. ობსიდიანი, უჩა ვულკანური გოჭყაფაშ შუშა, იმუშებაფუაფუდჷ თეში, ნამჷ-და თიში პიჯი ხამუცალო კვათირო გჷნმირთუდჷ. თიშე ახაზირენდეს ანჯარს დო ოჭკირალ ინსტრუმენტეფს. ნეფრიტი, მოღე რდჷ მუჭოთ რიტუალური ქუა დო თიშე კაბეტი მოთხუალა რდჷ ქიანაშ ედომუშამ ტერიტორიას. ათე დო შხვა ღირუან პროდუქტიშ მანგიორო, რზენ აბანეფს მახორუ ადამიერეფი ირზენდეს ოჭკომალ პროდუქტეფს, [[ბამბე]]ს, თაშნეშე [[იაგუარი]]შ ტყების დო [[კეტცალი]]შ ბურდღას. == ჭარალუა == {{თარი|მაიაშ ჭარალუა}} [[ფაილი:Cancuenpanel3.jpg|250px|მინიატიურა|მაიაშ მუკნაჭარეფი მაფა ტაჰ აკ ჩაანიშ გჷმოსახილობათ]] მუჟამცჷთ [[ესპანარეფი|ესპანარეფქ]] [[იუაკატანიშ ჩქონი|იუკატანშა]] მორთესჷნ, მაიაშ კათეფს ვითოშობათ ხეშნაჭარა წინგი აპალუდეს, ნამუეფიშ უკაბეტაშ ნორთიქჷთ დიიჭჷ. [[XIX ოშწანურა]]ს მენცარეფი იჩინენდეს ხვალე სუმი წინგის – კოდექსეფიშ გეშა, ნამუეფსჷთ თი ნოღეფიშ ჯოხოეფქ მიაჩეს, სოდეთ თინეფი კილაძირესჷნ. 14 წანაშ განწხანს გურაფულენდჷ დრეზდენს, ომაფე ბიბლიოთეკაშ ბიბლიოთეკარი [[ერნესტ ფორსტემანი]] კოდექსის დო მაიაშ კალენდარიშ ქიმინჯალაშ პრინციპის, ოდო [[იური კნოროზოვი]]შ დო [[ჰენრიხ ბერლინი]]შ გჷმორკვიეფქ ახალი ფურცელი გეგნოფაჩეს ალმახანური [[მაიანისტიკა]]ს. მიორჩქუნა, ნამჷ-და ამუდღარშო ეშაჩინებული რე მაიაშ იეროგლიფეფიშ 80%-შე უმოსი, ოდო არქეოლოგეფქ მაიაშ მატერიალური კულტურაშ ანდა, გოსოფური ძეგლი კილაძირეს. == ასტრონომია == [[ფაილი:Maya.svg |250px|მინიატიურა|მაიაშ ციფრეფი]] მაიაშ [[ქურუმი|ქურუმეფი]] უჯვეშაში ბორჯიშე უჸუნუანდეს თოლს ცაშურ რსხულეფს. ონოფულე რჩქინას მურიცხეფიშ დო პლანეტეფიშ გეშა ქურუმეფი ენმიჭარანდეს კოდექსეფშა, ნამუეფქჷთ წჷმომიტეს მაიაშ კალენდარეფიშ რთული სისტემა, ნამუთ მერსხილი რდჷ ბჟაშ, თუთაშ დო პლანეტა [[მორღა]]შ ჸარებაწკჷმა. მაიაქ ხვალე ბჟაშ [[კალენდარი]] 365 დღათ ვა აკოქიმინჷნ, ვარინ უკაბეტაში აიწორალათ გოხურგუ [[თუთა (ალმაშარე)|თუთაშ]] [[თუთა]] ხოლო (''ალმახანური გჷშაკოროცხუეფით გვალო 23 მერქაშ ჩილათაფათ''). მარა რინაშულო არძოშე გურგაჩამალი კალენდარი, ნამუთ ირი კუჩხიშ ბიჯგის გჷთმოხურგანდჷ ადამიერიშ ჭარას დო თი წიაკალი ნობიჯგუსჷნ, მაიაშ კათაშო რდჷ ასტროლოგიური, ვარ-და რიტუალური კალენდარი, ნამუთ 260 დღალამ ციკლეფშე აკმოდირთუუდჷ. ალმახანური მუნაჩემეფით ძნელი რე თე კალენდარიშ გორჩქინაშ აიწორი გოხურგუა. ნამთინეეფს მიორჩქუნა, ნამჷ-და თის ოსხირო ათუძჷ [[სასქუო]]შ ნაჸოფიშ გოვითარაფაშ პერიოდი – ენოსახუაშე დაბადებაშახ. ჯვეში მაიაშ წჷმმარინაფალეფი, თეშინეშეს მუჭოთ ალმახანური ადამიერეფი, რგებაფულენდეს [[ჰოროსკოპო|ჰოროსკოპეფით]], რიტუალური კალენდარით გჷთმოხურგანდეს ედორია დღალეფს მუდგარენი გარკვიული საქვარეფიშ წჷმაჭყაფალო. თეშ გალე, მაიაშ ქურუმი ასტრონომეფქ აკარსხუეს რთული კალენდარი, სოდეთ ართბორჯულო გჷმირინუაფუდჷ ბჟაშ, რიტუალური დო [[პლანეტა]] მორღაშ ციკლეფი. თიშ მეჯინათ, ქურუმეფი გჷთმოხურგანდეს ლჷმეფიშ დო გეჸვილაფეფიშ ბორჯის. თე კაბეტი კალენდარი აკმოდირთუუდჷ 104 წანაშე, მორღაშ ყარაფიშ 65 პერიოდიშ დო ადამიერიშ ნაჸოფიშ მონჭაფაშ 146 პერიოდიშე. თიშ მეჯინათ, ირი 173,3 დღაშ უკული, შილებედჷ ოლებერი ბჟაშ დო ვარ თუთაშ გეუკუმელაფაშ აწოჩამა, მუთ უბრალე კათაშა [[მაგია|მაგიურ]] ინოჩამას ოხვამილუანდჷ. ჯვეში მაიაშ ქურუმეფს წანდეს, ნამჷ-და თინეფს უჩქუდეს ქიანაშ გორჩქინაშ აიწორი თარიღი (''იულიანური კალენდარიშ მეჯინათ ჯვ.წ. 3114 წანაშ 11 მარაშინათუთა''), ოდო თინეფიშ კოსმოსური ციკლეფიშ თეორიაშ მეჯინათ, [[2012]] წანაშ [[21 ქირსეთუთა]]ს, თე ქიანა ოკო მოსპელედჷკო. მორო მაიაშ კათეფშო რეალური სპუალაქ უმოსი ორდო – XVI ოშწანურას მოხვადჷ, მუჟამცჷთ თინეფიშ ოძგალეს ესპანარი [[კონკისტადორეფი|კონკისტადორეფქ]], პაპეფქ დო კოლონისტეფქ მადირთესჷნ. == ოურდუმე საქვარუა == ოგალენე ოურდუმე კონფლიქტეფიშ ნოქური დო დუდიშთხილუააშ ნოდგჷმეფიშ ვარინელობაქ, არქეოლოგეფს ოფირქებაფუ, ნამჷ-და მაიაშ კათა, აცტეკეფშე გინორთათ, მეთხოზუდეს რჩქალი, დახე იდილიურ რინას, მარა მაიაშ ხელუანობაწკჷმა უმოსი ხოლოს ნაჩინებუობაქ გვალო შხვანერო წჷმარჩქინჷ თე ცივილიზაციას მახორუ ჯარალუა. მაიაშ ოურდუმე ლოშქუეფს უღუდჷ რიტუალური ხასიათი. თენა რდჷ ვარჩქვანელობური ლჷმეფი: ხაზირუა მერეთი პომპეზური რდჷ, ოჩხუპერ რაგვინეფი ძალამ ხანკუნტა დო კაბეტი მუდანობაშ ჭკორი, ნამუეფსჷთ ღორონც გიოჸვილანდესჷნ. == რელიგია == [[ფაილი:Maya Priester.jpg|მინი|250პქ|მაიაშ ქურუმიშ ფიგურა]] [[ფაილი:Crazy stuff.jpg|მინი|250პქ|ახალი წანაშ რიტუალი]] ადამიერეფშო ოხიდეფი წჷმარინუანდეს თი აბანს, სოდეთ მითმეურდჷ მაიაშ ართ-ართი არძოშე გურგაჩამალი რიტუალი — ღორონთწკჷმა დო კინოხონეფწკჷმა აკოწყორუა, მუსჷთ „დიხაშთუდო შარალუა“ ჯოხოდჷ. თენერი შარალუაშ ორსულებერო მადუდეს ოკო მიშურთუმუდჷკო ეგზალტაციაშ უმაღალაშ სტადიაშა, მუდგაშ ბორჯისჷთ ჰალუცინაციეფი იჭყაფუ. თეშ მეჭირინდაფა შქირენათ დო [[ზისხირი]]შ კჷლაშქუმალათ შილებედჷ. მადუდე მუში ზისხირამ ადათის ორთუდჷ ხვალახეთ, ჭიჭე ოთახის, ოდო უკული ზისხირით მოწიკვილი, ჩე მუკოქვენჯით გჷმორჩქინდუდჷ ოხიდაშ ეშალუეფიშ ჟილენ მოედანს დო თეჸურეშე იჭყანდჷ „ღორონთშა ეშულას“. ალმახანური ადამიერშო ზისხირიშ კჷლაშქუმალაშ პრაქტიკა ოშქურანჯი დო ტყარობა რე, მარა მაიაშ კათაშო თენა უციობას წჷმარინუანდჷ. თინეფს წანდეს, ნამჷ-და [[ოქიანუ]]ს მოდვალირი რე ოშქურანჯი დო უბადო ძალეფი, ნამუეფიშ აკოკჷნებათ ხვალე გარკვიული რიტუალეფიშ რსულებათ შილებე. მურიცხეფიშ დო პლანეტეფიშ ყარაფის თინეფი ღორონთეფიშ ნებას მიოჭარანდეს. [[ბჟაშ გეუკუმელაფა]], სამანგათ, თინეფიშთ მირჩქინუაფუდჷ მუჭოთ ოხვამერიშ ღურაშ მუდგარენი ფორმათ, მუდგაშ გეშათ [[ბჟა]] ირიათონო შილებედჷ გოდინაფედჷკონ. ოჭუმარეშ [[მურიცხი]]შ (თენერო თინეფს მორღა მიორჩქუდეს) მაართა მუკორჩქინა ცას ხანგინძე ბორჯიშ უკული, თინეფშო მოხოლაფირ [[ლჷმა]]შ შანი რდჷ. მეუჸუნუანდეს მუ ზისხირიშ კჷლაშქუმალაშ ცერემონიას ნამუდგაინ ცაშურ ჸოფირებას, მაიაშ მადუდეეფი ოცადუდეს მუდგაიჸინნერო გულა მოუხვამილუაფუდესკონ ოლებერ ჸოფირებეფშა დო წანდეს, ნამჷ-და თეშა რდჷ მუკობუნაფილი ქიანაშ [[ჭარა]]ნ. მაიაშ კათეფიშ არზით, ონოფულე რსხუ შურდგჷმილ ადამიერეფ დო ღორონთეფ შქას ირსხუაფუდჷ რიტუალურ აქტეფიშ ბორჯის, ნამუეფსჷთ ადამიერეფშა ოკო მეუჩამუდესკონ შურდგჷმილი ოქიანუშე შურეფიშ ოქიანუშა გჷშულაშ მეშქაშალა. თე კათეფიშ წჷმმარინაფალეფს სპეციალურო მეჸუნდეს მუნეფიშ დუდი თი დგომარობაშა, მუჟამც აბორჯებულ ჰონიას რჩქინდუდჷ მუდგარენი აწოძირაფეფი, მუთ შანენდჷ შხვა ოქიანუშა გჷნულას. თენერი რიტუალეფიშ მუკოჸონაფაშ ბაძაძეფი მირყას რდჷ: დაბადება დო ვარი [[ღურა]], [[ლაიტი]]შ თასუა დო ვარი მადუდეშ ხვისტაშა ეშულა – ირფელი ითხიინდჷ ზისხირიშ კჷლაშქუმალას, ანუ ღორონთეფშო თი არძოშე ანდაღებულ გიოკიბირალს, ნამუთ თინეფს აპალუდესჷნ. კჷლაძირაფილი რე ქუაშე გჷშათოლირ ადამიერიშ ჭიჭე ფიგურა, ნამუთ ზისხირიშ კჷლაშქუმალაშ წესის არსულენსჷნ. დუდიშ გიოფორაფალი, სამკაულეფი, ჩხეშეფშა გოკარკატელი ნოჭკერი, ირფელი თენა მიოწურუანდჷ, ნამჷ-და თინა დჷნოშურეფშო ცოდეფს ნარღენდჷნ. ირხუნდჷ მუ გენიტალიეფს (ნამუთინეშა ირხუნდეს ნინას ვარ-და ჸუჯეფს), თინა უჯინედჷ, ვინდარო ზისხირით ვა მიღაფუდჷ ჯაშე ხაზირელი ქაღარდინ. მუჟამსჷთ ქაღარდი ზისხირით მიღაფუდჷნ, თის ჭუნდეს დო თეჸურეშე გჷმულირი კუმა, ნამუთ ეშე, ცაშა მიშჷნ, წჷმარინუანდჷ ღორონთეფიშ ოსქჷლადირეს. მაიაშ კათეფი ოქიანუს უჯინედეს ართბორჯულო ეფურინათ დო შქურინით ხოლო. თინეფიშ წჷმორინაფეფით, [[კოსმოსი]] სუმი დონეშე აკმოდირთუდჷ: ჟილენი, ცაშ დონეშ, ოშქაშე, დიხაშ ოქიანუშე დო ქვერსემიაშე, სოდეთ ღურელეფი ოხორანდესჷნ. ოქიანუშ წესრიგი ასქილიდაფირი რდჷ თი ჩეჟიერ ურთიართალეფით, ნამუეფით ღორონთეფ დო ადამიერეფ შქას ორდჷნ. ღორონთეფი მაიაშ კათეფს არზენდეს ოჭკომალს, გამუნარყის, ბჟაშ სინთეს, [[ჭვემა]] დო შხვა რინაშულ ჩეჟიერალეფს აღიარაფაშ, პატიშ დო თაყვანიშ გჷნოგაფაშ მანგიორო. == ართუაფა == ჩქინშახ მაჭირინდუ მაიაშ ართ-ართი ართუაფალქ – ბურთით ლაჸაფიქ. სპეციალურ ქუაშ მოედანეფს ნირზის მოკათაფუეფი წჷმარინუანდეს მითოლოგიურ სიუჟეტის გერგეზი ნაჟირუა ჯიმალეფიშ გეშა, ნამუეფით დიხაშთუდო, ღორონთეფს ბურთის ოლაჸაფუდესჷნ. დო აიწორო თეშინეშეს, მუჭოთ მითოლოგიურ ნარაგადუს, სოდეთ ჩიება რდჷ ღურა დო თელარა შქას სხუნაშ გეშა, რეალურ ნირზის დომარცხაფილს გიოჸვილანდეს ვარ-და ოღურალო ლახუნდეს მონკა ბურთით, ვარ-და დუც კვათუნდეს. ნამუთინეშა დომარცხაფილს უბრალეთ აკოკირუნდეს დო აკეთენდეს მუ თიშე ართნერ შურდგჷმილ ბურთის, ქჷგიოკერკელუანდეს ოხიდაშ ეშალუეფს ვარ-და ღურაშა ორულაფუანდეს მოედანს. == მაიაშ ნოღაშ კილაძირაფა == [[XVIII ოშწანურა|XVIII ოშწანურაშ]] ლიაშე კჷნე იჭყაფუ მაიაშ ცივილიზაციათ დოინტერესაფა დო ბრელ მუდგარენეფი კილმურს დღაშ სინთეშა. მაიაშ ულირიშ მაართა მარკვიე რდჷ ესპანეთიშ არმიაშ კაპიტანი [[ანტონიე დელ რიო]], მიქჷთ კილაძირჷ მაიაშ ნოღა [[პალენკე]] დიდებუანი პირამიდეფით დო დოხორეეფით. 20 წანაშ უკული, თის ქეკაჸუნჷ ესპანარეფიშ ოინალუს რინელი ჰოლანდიარი [[გილერმო დიუპე]]ქ, მიქჷთ ესპანეთიშ მაფა [[კარლოს IV]]-შე ეჭოფჷ დავალება ქჷდოუგურუაფუდჷკო [[მექსიკა|მექსიკაშ]] სიჯვეშეეფინ. უკულნეშის დიუპეშ საქვარი აგჷნძორჷ [[გვატემალა|გვატემალაშ]] გუბერნატორქ [[ხუან გალინდო]]ქ დო ბოლოს სტეფენსიქ დო კაზერვუდიქ. თინეფიშ ექსპედიციფიშ უკული, მაიაშ ცივილიზაციაშ გეშა არძოქ ქჷდიჭყჷ ჩიება. 1885 წანას, ამერიკაშ ანტიკვარულ ჯარალუაქ დო ჰარვარდის პიბოდიშ მუზეუმქ იუკატანშა მიდაჯღონეს სპეციალური ექსპედიცია ახალნორდი მენცარიშ – ედვარდ გ. ტომსონიშ ხემანჯღვერალათ, მით 40 წანაშ მეძენას არკვიენდჷ მაიაშ ცივილიზაციას. მარა მაიაშ ისტორიაშ კილაქ ძირაფილქ იჸუ თიშ უკული, მუთ [[კიჩეშ ტომი]]შ ინდიარქ, მისჷთ უჩქუდჷ ჯვეში ჭარალუან, ლათინური შრიფტით ინიჭარჷ კიჩეშ კათაშ წიმინდე წიგნი “პოპოლ-ვუხი” (“კათაშ წიგნი” – მითეფიშ დო ლეგენდეფიშ კათელი). სანარღოთ, ორიგინალქ მედინჷ დო წჷმოსქიდჷ ხვალე თე წიგნიშ ლათინურ [[ტრანსკრიპცია]]ქ. === მაიაშ ნოღეფიშ ერკებული === რე ოშობათ მაიაშ ნოღა დო ვითოშობათ მორჩილ დოხორინი, თინეფ შქას არძოშე გურგაჩამალი რე: [[ფაილი:Nakbe str.JPG|250px|მინიატიურა|შქა პრეკლასიკურ პერიოდიშ დოხორეშ სტრუქტურა ნოღა ნაკბეს]] *[[კალაკმული]] *[[ჩიჩენ-იცა]] *[[კობა (ნოღა)]] *[[კომალკალკო]] *[[კოპანი]] *[[პალენკე]] *[[კირიგუა]] *[[ტიკალი]] *[[ტულუმი (მაია)]] *[[უშმალი]] == ლიტერატურა == *{{cite book |last=Braswell |first=Geoffrey E. |title=The Maya and Teotihuacan: Reinterpreting Early Classic Interaction |url=https://archive.org/details/mayateotihuacanr0000unse |year=2003 |edition= |publisher=University of Texas Press |location=Austin, Texas |isbn=0-292-70914-5 |oclc=49936017}} *{{cite book |last=Christie |first=Jessica Joyce |title=Maya Palaces and Elite Residences: An Interdisciplinary Approach |url=https://archive.org/details/mayapalaceselite0000unse |year=2003 |publisher=University of Texas Press |location=Austin, Texas |isbn=0-292-71244-8 |oclc=50630511}} *{{cite book |last=Demarest |first=Arthur Andrew |title=Ancient Maya: The Rise and Fall of a Rainforest Civilization |url=https://archive.org/details/ancientmayarisef0000dema |year=2004 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, England; New York |isbn=0-521-59224-0 |oclc=51438896}} *{{cite book |last=Demarest |first=Arthur Andrew, Prudence M. Rice, and Don Stephen Rice |title=The Terminal Classic in the Maya Lowlands: Collapse, Transition, and Transformation |url=https://archive.org/details/terminalclassici0000unse |year=2004 |publisher=University Press of Colorado |location=Boulder, Colorado |isbn=0-87081-739-6 |oclc=52311867}} *{{cite book |last=Garber |first=James |title=The Ancient Maya of the Belize Valley: Half a Century of Archaeological Research |year=2004 |publisher=University Press of Florida |location=Gainesville, Florida |isbn=0-8130-2685-7 |oclc=52334723}} * William F. Hanks, ''Converting Words: Maya in the Age of the Cross'' (Berkeley, University of California Press, 2010) (The Anthropology of Christianity). *{{cite book |last=Herring |first=Adam |title=Art and Writing in the Maya cities, AD 600-800: A Poetics of Line |year=2005 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, England; New York |isbn=0-521-84246-8 |oclc=56834579}} *{{cite book |last=Lohse |first=Jon C. and Fred Valdez |title=Ancient Maya Commoners |url=https://archive.org/details/ancientmayacommo0000unse |year=2004 |publisher=University of Texas Press |location=Austin, Texas |isbn=0-292-70571-9 |oclc=54529926}} *{{cite book |last=Lucero |first=Lisa Joyce |title=Water and Ritual: The Rise and Fall of Classic Maya Rulers |url=https://archive.org/details/waterritualrisef00luce |year=2006 |publisher=University of Texas Press |location=Austin, Texas |isbn=0-292-70999-4 |oclc=61731425}} *{{cite book |last=McKillop |first=Heather Irene |title=In Search of Maya Sea Traders |year=2005 |publisher=Texas A & M University Press |location=College Station, Texas |isbn=1-58544-389-1 |oclc=55145823}} *{{cite book |last=McKillop |first=Heather Irene |title=Salt: White Gold of the Ancient Maya |url=https://archive.org/details/saltwhitegoldofa0000mcki |year=2002 |publisher=University Press of Florida |location=Gainesville, Florida |isbn=0-8130-2511-7 |oclc=48893025}} *{{cite book |last=McNeil |first=Cameron L. |title=Chocolate in Mesoamerica: A Cultural History of Cacao |url=https://archive.org/details/chocolateinmesoa0000unse |year=2006 |publisher=University Press of Florida |location=Gainesville, Florida |isbn=0-8130-2953-8 |oclc=63245604}} *{{cite book |last=Rice |first=Prudence M. |title=Maya Political Science: Time, Astronomy, and the Cosmos |url=https://archive.org/details/mayapoliticalsci0000rice |year=2004 |edition=1st |publisher=University of Texas Press |location=Austin, Texas |isbn=0-292-70261-2 |oclc=54753496}} *{{cite book |last=Sharer |first=Robert J. and Loa P. Traxler |title= The ancient Maya |url=https://archive.org/details/ancientmaya0006shar |year=2006 |edition=6th |publisher=Stanford University Press |location=Stanford, California |isbn=0-8047-4816-0 |oclc=57577446}} *{{cite book |last=Tiesler |first=Vera and Andrea Cucina |title= Janaab' Pakal of Palenque: Reconstructing the Life and Death of a Maya Ruler |year=2006 |publisher=University of Arizona Press |location=Tucson, Arizona |isbn=0-8165-2510-2 |oclc=62593473}} *{{cite web |title=Painted Metaphors: Pottery and Politics of the Ancient Maya |url=http://www.upenn.edu/almanac/volumes/v55/n28/maya.html |date=4/7/2009 |work=University of Pennsylvania Almanac |publisher=University of Pennsylvania |accessdate=2009-06-17}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons category|Maya}} *[http://www.famsi.org/ Foundation for the Advancement of Mesoamerican Studies, Inc (FAMSI)] *[http://www.mayaweb.nl/ Mayaweb (Dutch and English)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110011355/http://www.mayaweb.nl/ |date=2010-01-10 }} *[http://www.authenticmaya.com/ Guatemala, Cradle of The Maya Civilization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718071547/http://www.authenticmaya.com/ |date=2007-07-18 }} *[http://worldmuseumofman.org/mayan1.htm The Maya at the World Museum of Man] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100219222757/http://worldmuseumofman.org/mayan1.htm |date=2010-02-19 }} *[http://www.nga.gov/exhibitions/2004/maya/lifeatcourt.shtm Courtly Art of the Ancient Maya at the National Gallery of Art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725052215/http://www.nga.gov/exhibitions/2004/maya/lifeatcourt.shtm |date=2008-07-25 }} *[http://www.mexconnect.com/articles/539-primary-sources-of-maya-history-part-one Primary sources of Maya history - part one by Ronald A. Barnett] *[http://www.mesoweb.com/ Mesoweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128233834/http://www.mesoweb.com/ |date=2011-01-28 }} *[http://www.gomaya.com/glyph The Daily Glyph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121126015635/http://www.gomaya.com/glyph/ |date=2012-11-26 }} *[http://radio.echoditto.com/junglecast Junglecasts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090517065940/http://radio.echoditto.com/junglecast |date=2009-05-17 }} *[http://www.mayamap.org/ Maya Map] [[კატეგორია:მაია]] [[კატეგორია:ცივილიზაციეფი]] [[კატეგორია:ამერიკაშ კათეფი]] ryu0vihz8o5zktcikrsx3k1r2vt6nj7 0 4967 252068 237325 2026-08-13T01:13:47Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252068 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" style="margin-left:1em; background:#f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" ! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" | '''კოლოსეუმი'''<br />'''Colosseum''' |---- ! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" | [[ფაილი:Colosseo 2020.jpg|300px|]] |---- |აბანდვალა || [[რომი]] |---- |ეგაფა|| 70–80 წწ. |---- |ემაგაფალეფი|| [[ვესპასიანე ფლავიუსი|ვესპასიანე]], [[ტიტუსი]] |---- |სტრუქტურაშ ტიპი|| ამფითეატრი |---- | align="center" style="background:#e3e3e3;" colspan="2" style="border-bottom:3px solid grey;" | |} [[ფაილი:Rom (IT), Kolosseum -- 2024 -- 0610.jpg|300პქ|მინი|მარჯვნივ|კოლოსეუმი სერით]] '''კოლოსეუმი''' ([[ლათინური ნინა|ლათინურო]] colosseum), ''ფლავიუსეფიშ ამფითეატრი'' — ქვერსემი ამფითეატრი [[რომი|რომს]], [[იტალია]]ს, არძაშე უდიდაში, ნამუთ ეგაფე [[რომიშ იმპერია]]შ ისტორიას. მერჩქინელი რე რომაული არქიტექტურაშ დო რომაული ინჟინერიაშ შედევრო. კოლოსეუმიშ ეგაფაქ დიჭყჷ დოხოლაფირო ახ.წ. 70 წანას დო ითუ ახ.წ. 80 წანას<ref>{{cite book|title=The Colosseum|year=2005|publisher=Harvard University Press|isbn=0674018958|page=2|url=http://books.google.com/?id=dBSCMu9juPcC&pg=PR7&dq=Colosseum+started#v=snippet&q=Colosseum%20AD%2072&f=false|coauthors=Hopkins, Keith and Beard, Mary|accessdate=19 January 2011}}</ref> [[რომიშ იმპერატორეფიშ ერკებული|იმპერატორ]] [[ვესპასიანე ფლავიუსი|ვესპასიანეშ]] ბორჯის დო ითუ 80 წანას [[ტიტუსი]]შ ბორჯის.<ref>[http://www.bbc.co.uk/history/ancient/romans/colosseum_02.shtml BBC.co.uk], BBC's History of the Colosseum p. 2.</ref> იმპერატორ [[დომიციანე]]ქ მიშეღჷ მუდგაზმარენი თირაფა (81–96).<ref name="roth">{{Cite book| first=Leland M. | last=Roth | year=1993 | title=Understanding Architecture: Its Elements, History and Meaning | edition =First | publisher=Westview Press | location=Boulder, CO | isbn=0-06-430158-3 }}</ref> კოლოსეუმს უღუდუ 50 000 კოჩიშ დახვენჯი.<ref>William H. Byrnes IV (Spring 2005) "Ancient Roman Munificence: The Development of the Practice and Law of Charity". ''Rutgers Law Review'' vol. 57, issue 3, pp. 1043–1110.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/history/ancient/romans/colosseum_01.shtml BBC.co.uk], BBC's History of the Colosseum p. 1.</ref> კოლოსეუმს დუდშე '''ფლავიუსეფიშ ამფითეატრი''' ჯოხოდჷ ([[ლათინური ნინა|ლათინურო]] ''' Amphitheatrum Flavium'''). თე ჯოხოდვალა მოურს ვესპასიანე დო ტიტუს ფლავიუსეფშე. კოლოსეუმი გჷმირინუაფუდჷ გლადიატორეფიშ ნირზიშო დო შხვა ოძირაფუეფშო, წჷმორინაფეფშო, დგჷნდეს დიდი ლჷმეფიშ სცენეფს დო დრამეფს კლასიკური მითოლოგიაშე. კოლოსეუმშა მინულა რომიშ კათას შეულებუდჷ დუდიშულო, ირნერი გინაგაფურიშ უმუშოთ. შქა ოშწანურეფს კოლოსეუმი ვა გჷმირინუაფუდჷ წჷმორინაფეფშო. თე პერიოდეფს გჷმირინუაფუდჷ მუჭოთ ოხორუ, ქირსიანული სიწიმინდე, ოფორტიფიკაციე ნოგაფუ დო შხვა. მუშენდჷ 500 000 კოჩი დო ართი მილიონიშ უმოსი ნოტყი რე ნაჭყვიდა კოლოსეუმიშ ლაჸაფეფს.<ref> {{cite web |url=http://www.kidcyber.com.au/topics/colosseum.htm |title=COLOSSEUM |publisher=www.kidcyber.com.au |accessdate=2009-07-29 |last=Sydenham |first=Shirley }} </ref><ref>[http://ocw.kfupm.edu.sa/user%5CARC11001%5CHTML%20Notes%5CM7_html_notes/Roman%20Buildings.htm Colosseum Rome 72-80 A.D.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090309235147/http://ocw.kfupm.edu.sa/user%5CARC11001%5CHTML%20Notes%5CM7_html_notes/Roman%20Buildings.htm |date=2009-03-09 }}, Department of Architecture, King Fahd University of Petroleum and Minerals</ref> 21-ა ოშწანურას კოლოსეუმიშ ნორთი აკორღვაფილი რე დიხაშნწალუეფიშ დო ქუალეფიშ ეჭოფუაშ გეშა. თინა მიკმიჭოფანს მიარე ტურისტის. ირი ობიშხა ჭითას აკმიშაყარუ დიდი მუდანობაშ კათა. == ისტორია == === ანტიკური ხანა === [[ფაილი:Map of downtown Rome during the Roman Empire large.png|200პქ|მინი|მარჯვნივ|ანტიკური რომიშ რუკა კოლოსეუმწკჷმა ართო]] კოლოსეუმიშ ეგაფაქ დიჭყჷ იმპერატორ [[ვესპასიანე ფლავიუსი|ვესპასიანეშ]] ბორჯის 70-72 წანეფს. თექი მაფერი მიხარჩალჷდჷ ვეს, მარა გეგნაწურეს არხიშა. თე აბანეფს კათა ოხორანდჷ 200 წანას, მარა ოხორუეფქ გეგნოჭუ 64 წანას გორჩქინელ დაჩხირქ. [[ნერონი|ნერონქ]] გეჭოფუ თე აბანეფიშ დიდი ნორთი მუში დორხველობაშა. მუქ დოკიდჷ ქვერსემი დოხორე (''Domus Aurea''), სოდეთ რდჷ ტობა, ბაღეფი, გინოფორილი საროტეფი, ნამუეფიშ ორთვალეფი გოძჷდჷ სჷმეტეფს, პავილიონეფი. თაქი რდჷ თაშნეშე ნერონიშ ბრინჯაოშ ნოჭახნაკუ, კოლოსი, ნამუთ ეპონილი რდჷ ნერონიშ ორქოშ ჸუდეშ მინალს.<ref name="claridge">{{Cite book| first=Amanda | last=Claridge | year=1998 | title=Rome: An Oxford Archaeological Guide | url=https://archive.org/details/romeoxfordarchae00aman | edition =First | publisher=Oxford University Press, 1998 | location=Oxford, UK | isbn=0-19-288003-9 | pages=[https://archive.org/details/romeoxfordarchae00aman/page/276 276]–282}}</ref> თიშ უმკუჯინუო, ნამდა კოლოსი ჯგირო რდჷ თხილერი, ორქოშ ჸუდეშ უდიდაში ნორთიქ აკოციუ. ტობაქ აკიფშჷ დიხათ დო თე აბანქ გჷმორინაფილქ იჸუ კოლოსეუმშო. გლადიატორეფიშ სკოლეფი დო შხვა ნოდგჷმეფი დოკიდეს ორქოშ ჸუდეშ ბაღეფს. კოლოსი ქჷდიტეს მუშ აბანს, მარა ნერონიშ დუდი გეგნიღეს. ვესპასიანექ უკული გეგნუთირუ ჯოხო ბჟაშ ღორონთიშ, ''ჰელიოსიშ'' ჯოხოშა (Colossus Solis). ბრელ ისტორიკოსის მოირჩქჷ, ნამდა ჯოხოდვალა კოლოსეუმი მოურს ნოჭახნაკუშე, კოლოსიშე.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Colossus_Neronis.html Samuel Ball Platner and Thomas Ashby, 1929. ''A Topographical Dictionary of Ancient Rome,'' (London: Oxford University Press), ''s.v.'' "Colossus Neronis"].</ref> რომიშ იმპერიაშ ნოღეფს ამფითეატრეფი იგაფუდუ ნოღეფიშ ძგალეფს, მარა კოლოსეუმი დოკიდეს ნოღაშ ცენტრის, ფაქტიურო რომიშ სიმბოლურ გურს. კოლოსეუმიშ დოკიდუაქ ფაქტიურო ითუ ვესპასიანეშ ღურაშ ბორჯის, 79 წანას. კიდანჯალაშ ეკონია ეტაპიშ მოთებაქ დო გონწყჷმაქ მოხვადჷ მუშ სქუაშ, [[ტიტუსი]]შ ბორჯის, 80 წანას.<ref name=roth/> დიოს კასიუსიშ ნარაგადით, 9 000 ნოტყი გოჭყვიდეს გონწყჷმაშ ლაჸაფეფს. კოლოსეუმი დოთირუ ვესპასიანეშ უკლაშ სქუაქ, [[დომიციანე]]ქ, ნამუქჷთ გეუძინჷ [[ჰიპოგეუმი|ჰიპოგეუმეფი]], დიხაშთუდონი ტუნელეფი, ნამუთ გჷმირინუაფუდჷ ნოტყეფშო დო დოლმახორეეფშო. მუქ თაშნეშე გეუძინჷ დახვენჯეფი. 217 წანას კოლოსეუმი დოგიბუ გორჩქინელ დაჩხირქ. დიოს კასიუსიშ მეჯინათ, დაჩხირი გჷმიჭანუ ვალუაქ.<ref>Cass. Dio lxxviii.25.</ref> დაჩხირქ გეგნოგიბუ ამფითეატრიშ ჯათ ღოლამირი ჟინი ნორთი. თინა ედომუშამო აკანწყუეს კინე 240 წანას, უკული 250, ვარა 252 წანას დო კინე 320 წანას. 443 წანას დიხაშ ნწალუაქ დომერეხუ ამფითეატრი, უკული 484 დო 508 წანეფს გაგშანწყუეს. გლადიატორეფიშ ეკონია ბურჯაფიქ მოხვადჷ 435 წანას.<ref name="claridge" /> === შქა ოშწანურეფი === [[ფაილი:Coliseo medieval.jpg|left|thumbnail|შქა ოშწანურეფიშ რომიშ რუკა, კოლოსეუმი]] კოლიზეუმქ გინიღჷ დიდი თირაფეფი შქა ოშწანურეფს. მაამშვა ოშწანურაშ დაჭყაფუს, ჭიჭე ეკლესიაქ იჸუ დოკიდილქ კოლოსეუმიშ დინოხოლე. არენა რდჷ გჷმორინაფილი, მუჭოთ საფულე. დახვინჯეფიშ აბანეფქ გჷმორინაფილქ იჸუ ჸუდეეფო. მოჭირინდაფილი რე მუდგაზმარენი ნაჭარა, ნამუეფიშ მეჯინათ ამფითეატრი გაქირებული რდჷ 1100 წანას. 1200 წანას [[ფრანგიპანეფიშ ფანია]]ქ გეჭოფუ ამფითეატრი დო გინაშქუ ჯიხათ. 1349 წანას მოხვალამირ დიდ დიხაშნწალუაქ, ობჟათეშ ნორთი აკარღუ. ბრელ დოციმილ ქუაქ გჷმორინაფილქ იჸუ დოხორეეფიშ, ოხვამეეფიშ, ოლეხეეფიშ დო შხვა ნოდგჷმეფიშ ოკიდალო. 1300-ამი წანეფიშ ოშქაშეთ, [[რელიგია|რელიგიურ]] ბუნაქ მინილ ოორუე ნორთიშა, სოდეთ რდჷ 1800 წანაშახ. [[მარმარილო]]შ ფასადეფქ ჭვილქ იჸუ კალციუმიშ ოქსიდიშ მიოღებელო.<ref name="claridge" /> === ახალი ისტორია === [[ფაილი:Cole Thomas Interior of the Colosseum Rome 1832.jpg|right|thumbnail|200პქ|''კოლოსეუმიშ ინტერიერი, რომი'''. [[ტომას კოული]], 1832.]] მა-16 დო მა-17 ოშწანურეფს ეკლესიაშ წჷმმარინაფალეფს თოლი გეუძჷდეს ამფითეატრიშა დო ოცადჷდეს აკოცჷმილი შენობაშ გჷმორინაფას. [[სიქსტუს V|პაპი სიქსტუს V]]ს (1585–1590) ოკოდჷ, ნამდა მინულებუდუკო კოლოსეუმშა მონტყორიშ ქარხანას დო გოჭყაფედჷკო ომუშებელი აბანეფი რომიშ პროსტიტუტეფშო, მარა მალას თიქ დოღურუ დო ოდეაქ ხოლო იდეათ ქჷდოსქიდჷ.<ref>"Rome." ''Encyclopædia Britannica''. 2006.</ref> 1671 წანას კარდინალ ალტიერიქ თქუ, ნამდა კოლოსეუმიშ გჷმორინაფა შილებედჷ [[კორიდა]]შო. [[ფაილი:Giovanni Battista Piranesi, The Colosseum.png|კოლოსეუმი 1757 წანას, ჯოვანი ბატისტა პირანეზი|thumbnail|left|200px]] ბრელ კოჩიქ იჸუ თე იდეაშ მოვარიექ დო თე იდეაქ ხოლო დოღურუ. 1749 წანას [[ბენედიქტე XIV|პაპი ბენედიქტე XIV-ქ]] თქუ, ნამდა კოლოსეუმი რდჷ საკრალური აბანი, სოდეთ წოხლე ქირსიანეფი რდეს ნაჸვილა დო ნაწამებუ. მუქ მიოჭყვიდაფუ კოლოსეუმიშ ტერიტორიაშე ქუალეფიშ ეჭოფუა დო ღალა. თეშ უმკუჯინუო, მუთუნნერი ისტორიული წყუ ვარე ჩინებული, მუთ დადასურენს ქირსიანეფიშ ჸვილუას თე აბანს. გეჸვენჯი პაპეფქ ცადეს კოლოსეუმიშ ჯვეში ანგარიაშ აკონწყუალა დო აკოციმაშე თხილუა. მუნეფქ დუთხინეს ბრელი ჩანარი, ნამუეფით ჩანდჷ დინოხოლე. თეთ გჷმიჭანეს კოლოსეუმიშ ხოლო უმოსო მერეხუა. 1807 დო 1827 წანეფს გამანგარეს ფასადეფი. დინოხოლე არემონტეს 1831, 1846 დო 1930 წანეფს. დიხაშთუდონი არეეფი გონთხორეს 1810–1814 დო 1874 წანეფს. არქეოლოგიური გონთხორუეფი მასურუ [[ბენიტო მუსოლინი]]ქ 1930 წანას.<ref name="claridge" /> == კოლოსეუმი ამდღა == კოლოსეუმი ამდღა ანთასობათ ტურისტის მიკმიჭოფანს ირ წანას, ნამუეფით გაფულენა დინოხოლენ მინაულარო, მარა ევრორსხუშ მენოღალეეფშო მოქმენდალენს შეღავათეფი, თაშნეშე 18-წანაშახიანეფშო დო 65 წანაშ ეშეიანეფშო მინულა შელებუანი რე დუდიშულო, ირნერი ოგაფალიშ უმუშეთ.<ref>[http://www.the-colosseum.net/idx-en.htm The Colosseum.net : The resourceful site on the Colosseum<!-- Bot generated title -->].</ref> თაქი იდვალუაფუ მუზეუმი, ნამუთ მეჯღუნელი რე [[ეროსი (მითოლოგია)|ეროსიშა]] მეჯღუნელი მუზეუმი. არენაშ გესვარონიშ (იატაკი) ნორთი ხეახალშო რე გინარჩეფი. მა-20 დო 21-ა ოშწანურეფს კოლოსეუმს მანწყუეს მუდგამზარენი კათოლიკური რელიგიური ცერემონია. 2011 წანას [[დიეგო დელა ვალე]]ქ, ''ტოდ'ს-იშ'' ჩაფლეფიშ ფირმაშ დჷმარცხუაფალქ მიოჭირინდუ აპიჯაფას აბანობურ ხეშუულობაწკჷმა, ნამდა €25 მილიონით დასპონსორენს კოლოსეუმიშ რემონტუას. თექ პროცესიქ 2011 წანაშე მოჸუნაფილი ჟირ წანა დო გვერდის იგინძორას ოკო.<ref>BBC: Rome Colosseum repair to be funded by Tods shoe firm (Jan 2011) [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-12256813]</ref> [[ფაილი:Colosseo di Roma panoramic.jpg|thumb|450px|center|კოლოსეუმიშ ინტერიერიშ პანორამა 2011 წანას]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.artlex.com/ArtLex/r/images/roman_colosse.cutaway.gif Cross-section view of the Colosseum] * [http://www.worldstadia.com/stadium/Italy/Flavian%20Amphitheatre%20(Colosseum)/896.php Information about the Colosseum and photo gallery] * [http://www.lauralee.com/news/romanplants.htm The flora of the Colosseum] * [http://roma.arounder.com/colosseo/index.html Virtual tour of the Colosseum] * [http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/gladiators/colosseum.html LacusCurtius entry on the Colosseum] * [http://www.bestofrome.eu/pho/pho_for.html Images and audio guide] * [http://www.freereservation.com/roma2/17.htm Photos of the Colosseum] * [http://www.italyguides.it/us/roma/colosseum.htm Virtual reality movies and audio guide for iPod or MP3] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/result.htm?alt=Coliseum&pnumber=20 Views of the Flavian Amphitheatre (Coliseum)] * [http://www.the-colosseum.net/idx-en.htm The colosseum] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ახალი შკვითი სამანცარობა}} [[კატეგორია:ჯვეში რომი]] [[კატეგორია:არქეოლოგიური ობიექტეფი]] db17jutoin7djqiq5hermb5ozndkpdt 0 5023 252073 105167 2026-08-13T01:16:35Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252073 wikitext text/x-wiki თაქ წჷმორინაფილი რე ბუნა '''[[პინქ ფლოიდი|პინქ ფლოიდიშ]]''' ობირეშეფიშ ერკებული, <ref>{{Cite book | last = სტრონგი | first = მარტინ | title = The Great Rock Discography | publisher = [[Canongate Books]] | location = ედინბურგი | isbn = 1-84195-551-5 | page = 1177 | date = 2004 | edition = 7-ე }}</ref><ref>{{Cite book | last = მებეტი | first = ენდი | title = The Complete Guide to the Music of Pink Floyd | url = https://archive.org/details/completeguidetom0000mabb | publisher = [[Omnibus Press]] | location = ლონდონი | isbn = 0-7119-4301-X | date = 1995 }}</ref> ნამუშ დოხარისხაფათ შილებე შხვადოშხვა პარამეტრიშ მეჯინათ. *სჷმეტი '''ობირეში''' - ობირეშიშ დუდჯოხო *სჷმეტი '''ავტორ(ეფ)ი''' - ბუნაშ ნამუ მაკათურიშ ნაჭარა რე თე ობირეში. *სჷმეტი '''ვოკალ(ეფ)ი''' - მის ორხველჷ ვოკალი თე ობირეშის. ინსტრუმენტული კომპოზიციაშ შვანს მეწურაფილი რე, ნამდა ვოკალი ვა ჟღერს. *სჷმეტი '''ალბომი''' - ალბომი, ნამუშათ მიშაღალირი რე თე ობირეში. *სჷმეტი '''წანა''' - ობირეშიშ გჷშაშქუმალაშ წანა. ::ობირეში ოფიციალურო ვა გჷშაშქუმალე და, '''წანა''' ეთმეშანჷნს მუშ ინოჭარუაშ თარიღის. *სჷმეტი '''ხანგჷნძალა''' - ობირეშიშ ედომუშამი ხანგჷნძალა. თეჟამო ერკებულს 161 ობირეში/ინსტრუმენტული კომპოზიცია რე. ==სტუდიური იინაჭარეფი== {| class=wikitable sortable style=margin:0.5em auto; clear: both; text-align: left; width:100% ! |ობირეში ! |ავტორ(ეფ)ი ! |ვოკალ(ეფ)ი ! |ალბომი ! |წანა ! |ხანგჷნძალა |- | [[A Great Day for Freedom]] | გილმორი, [[პოლი სემსონი]] | გილმორი | ''[[The Division Bell]]'' | 1994 | 04:18 |- | [[A New Machine|A New Machine (Part 1)]] | გილმორი | გილმორი | ''[[A Momentary Lapse of Reason]]'' | 1987 | 01:46 |- | [[A New Machine|A New Machine (Part 2)]] | გილმორი | გილმორი | ''[[A Momentary Lapse of Reason]]'' | 1987 | 00:38 |- | [[A Pillow of Winds]] | გილმორი, უოტერსი | გილმორი | ''[[Meddle]]'' | 1971 | 05:11 |- | [[A Saucerful of Secrets (ობირეში)|A Saucerful of Secrets]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | გილმორი | ''[[A Saucerful of Secrets]]'' | 1968 | 11:59 |- | [[A Spanish Piece]] | გილმორი | გილმორი | ''[[Soundtrack from the Film More|More]]'' | 1969 | 01:05 |- | [[Absolutely Curtains]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | ვა რე | ''[[Obscured by Clouds]]'' | 1972 | 05:52 |- | [[Alan's Psychedelic Breakfast]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | ალან სტაილზი | ''[[Atom Heart Mother]]'' | 1970 | 13:01 |- | [[Another Brick in the Wall|Another Brick in the Wall, Part I]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 03:31 |- | [[Another Brick in the Wall|Another Brick in the Wall, Part II]] | უოტერსი | გილმორი, ისლინგტონიშ წვანე სკოლაშ სტუდენტეფი, უოტერსი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 03:59 |- | [[Another Brick in the Wall|Another Brick in the Wall, Part III]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 01:48 |- | [[Any Colour You Like]] | გილმორი, მეისონი, რაიტი | ვა რე | ''[[The Dark Side of the Moon]]'' | 1973 | 03:25 |- | [[Apples and Oranges (ობირეში)|Apples and Oranges]] | ბარეტი | ბარეტი | ''[[The Early Singles (პინქ ფლოიდიშ ალბომი)|The Early Singles]]'' | 1992 | 03:01 |- | [[Arnold Layne]] | ბარეტი | ბარეტი | ''[[Relics (პინქ ფლოიდიშ ალბომი)|Relics]]'' | 1973 | 02:51 |- | [[Astronomy Domine]] | ბარეტი | ბარეტი, რაიტი | ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]'' | 1967 | 04:12 |- | [[Atom Heart Mother (სუიტა)|Atom Heart Mother]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი, [[რონ გისინი]] | [[John Alldis Choir]] | ''[[Atom Heart Mother]]'' | 1970 | 23:39 |- | [[Biding My Time]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[Relics (პინქ ფლოიდიშ ალბომი)|Relics]]'' | 1973 | 05:18 |- | [[Bike (ობირეში)|Bike]] | ბარეტი | ბარეტი | ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]'' | 1967 | 03:21 |- | [[Brain Damage (ობირეში)|Brain Damage]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Dark Side of the Moon]]'' | 1973 | 03:50 |- | [[Breathe (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Breathe]] | გილმორი, უოტერსი, რაიტი | გილმორი | ''[[The Dark Side of the Moon]]'' | 1973 | 03:57 |- | [[Bring the Boys Back Home]] | უოტერსი | უოტერსი, ნიუ იორკიშ ოპერაშ ბუნა | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 01:21 |- | [[Burning Bridges (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Burning Bridges]] | უოტერსი, რაიტი | გილმორი, რაიტი | ''[[Obscured by Clouds]]'' | 1972 | 03:29 |- | [[Candy and a Currant Bun]] | ბარეტი | ბარეტი | ''[[The Early Singles (პინქ ფლოიდიშ ალბომი)|The Early Singles]]'' | 1992 | 02:47 |- | [[Careful with That Axe, Eugene]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | უოტერსი, გილმორი | ''[[Relics (პინქ ფლოიდიშ ალბომი)|Relics]]'' | 1973 | 05:45 |- | [[Chapter 24]] | ბარეტი | ბარეტი | ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]'' | 1967 | 03:42 |- | [[Childhood's End (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Childhood's End]] | გილმორი | გილმორი | ''[[Obscured by Clouds]]'' | 1972 | 04:31 |- | [[Cirrus Minor (ობირეში)|Cirrus Minor]] | უოტერსი | გილმორი | ''[[Soundtrack from the Film More|More]]'' | 1969 | 05:18 |- | [[Cluster One]] | გილმორი, რაიტი | ვა რე | ''[[The Division Bell]]'' | 1994 | 05:58 |- | [[Come in Number 51, Your Time Is Up]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | ვა რე | ''[[Zabriskie Point]]'' | 1970 | 05:01 |- | [[Comfortably Numb]] | გილმორი, უოტერსი | უოტერსი, გილმორი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 06:24 |- | [[Coming Back to Life]] | გილმორი | გილმორი | ''[[The Division Bell]]'' | 1994 | 06:19 |- | [[Corporal Clegg]] | უოტერსი | გილმორი, მეისონი, რაიტი | ''[[A Saucerful of Secrets]]'' | 1968 | 04:13 |- | [[Crumbling Land (ობირეში)|Crumbling Land]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | გილმორი, რაიტი | ''[[Zabriskie Point]]'' | 1970 | 04:13 |- | [[Crying Song]] | უოტერსი | გილმორი | ''[[Soundtrack from the Film More|More]]'' | 1969 | 03:33 |- | [[Cymbaline]] | უოტერსი | გილმორი | ''[[Soundtrack from the Film More|More]]'' | 1969 | 04:50 |- | [[Dogs (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Dogs]] | გილმორი, უოტერსი | უოტერსი, გილმორი | ''[[Animals (ალბომი)|Animals]]'' | 1977 | 17:04 |- | [[Don't Leave Me Now (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Don't Leave Me Now]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 04:16 |- | [[Dramatic Theme]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | ვა რე | ''[[Soundtrack from the Film More|More]]'' | 1969 | 02:15 |- | [[Echoes (ობირეში)|Echoes]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | გილმორი, რაიტი | ''[[Meddle]]'' | 1971 | 23:31 |- | [[Eclipse (ობირეში)|Eclipse]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Dark Side of the Moon]]'' | 1973 | 02:06 |- | [[Embryo (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Embryo]] | უოტერსი | გილმორი | ''[[Works (პინქ ფლოიდიშ ალბომი)|Works]]'' | 1983 | 04:39 |- | [[Empty Spaces]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 02:10 |- | [[Fat Old Sun]] | გილმორი | გილმორი | ''[[Atom Heart Mother]]'' | 1970 | 05:24 |- | [[Fearless (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Fearless]] | გილმორი, უოტერსი | გილმორი | ''[[Meddle]]'' | 1971 | 06:08 |- | [[Flaming (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Flaming]] | ბარეტი | ბარეტი | ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]'' | 1967 | 02:46 |- | [[Free Four]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[Obscured by Clouds]]'' | 1972 | 04:52 |- | [[Get Your Filthy Hands Off My Desert]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Final Cut (ალბომი)|The Final Cut]]'' | 1983 | 01:19 |- | [[Give Birth to a Smile]] | უოტერსი | ვა რე | ''[[Music from The Body]]'' | 1970 | 02:49 |- | [[Goodbye Blue Sky]] | უოტერსი | გილმორი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 02:45 |- | [[Goodbye Cruel World (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Goodbye Cruel World]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 00:48 |- | [[Grantchester Meadows]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[Ummagumma]]'' | 1969 | 07:26 |- | [[Green Is the Colour]] | უოტერსი | გილმორი | ''[[Soundtrack from the Film More|More]]'' | 1969 | 02:58 |- | [[Have a Cigar]] | უოტერსი | როი ჰარპერი | ''[[Wish You Were Here (ალბომი)|Wish You Were Here]]'' | 1975 | 05:08 |- | [[Heart Beat, Pig Meat]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | ვა რე | ''[[Zabriskie Point]]'' | 1970 | 03:11 |- | [[Hey You (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Hey You]] | უოტერსი | გილმორი, უოტერსი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 04:40 |- | [[High Hopes (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|High Hopes]] | გილმორი, [[პოლი სემსონი]] | გილმორი | ''[[The Division Bell]]'' | 1994 | 08:32 |- | [[Ibiza Bar]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | გილმორი | ''[[Soundtrack from the Film More|More]]'' | 1969 | 03:19 |- | [[If (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|If]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[Atom Heart Mother]]'' | 1970 | 04:31 |- | [[I'm a King Bee]] | სლიმ ჰარპო | ბარეტი | ვა რე | 1965 | 03:04 |- | [[In the Flesh]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 04:13 |- | [[In the Flesh?]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 03:16 |- | [[Interstellar Overdrive]] | ბარეტი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | ვა რე | ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]'' | 1967 | 09:41 |- | [[Is There Anybody Out There?]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 02:44 |- | [[It Would Be So Nice]] | რაიტი | რაიტი | ''[[The Early Singles (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|The Early Singles]]'' | 1992 | 03:46 |- | [[Jugband Blues]] | ბარეტი | ბარეტი | ''[[A Saucerful of Secrets]]'' | 1968 | 03:00 |- | [[Julia Dream]] | უოტერსი | გილმორი | ''[[Relics (პინქ ფლოიდიშ ალბომი)|Relics]]'' | 1973 | 02:37 |- | [[Keep Talking]] | გილმორი, რაიტი, [[პოლი სემსონი]] | გილმორი, [[სტივენ ჰოუკინგი]] | ''[[The Division Bell]]'' | 1994 | 06:11 |- | [[Learning to Fly (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Learning to Fly]] | გილმორი, [[ჯონ კერინი]], [[ბობ ეზრინი]], [[ენთონი მური]] | გილმორი, მეისონი (ჩიარი) | ''[[A Momentary Lapse of Reason]]'' | 1987 | 04:53 |- | [[Let There Be More Light]] | უოტერსი | გილმორი, რაიტი, უოტერსი | ''[[A Saucerful of Secrets]]'' | 1968 | 05:38 |- | [[Lost For Words (ობირეში)|Lost for Words]] | გილმორი, [[პოლი სემსონი]] | გილმორი | ''[[The Division Bell]]'' | 1994 | 05:15 |- | [[Love Scene (Version 4)]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | ვა რე | ''[[Zabriskie Point]]'' (1997 წანაშ ფირჩა გჷშაშქუმალა) | 1997 | 06:45 |- | [[Love Scene (Version 6)]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | ვა რე | ''[[Zabriskie Point]]'' (1997 წანაშ ფირჩა გჷშაშქუმალა) | 1997 | 07:26 |- | [[Lucifer Sam]] | ბარეტი | ბარეტი | ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]'' | 1967 | 03:07 |- | [[Lucy Leave]] | ბარეტი | ბარეტი | ვა რე | 1965 | 02:52 |- | [[Main Theme]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | ვა რე | ''[[Soundtrack from the Film More|More]]'' | 1969 | 05:28 |- | [[Marooned (ობირეში)|Marooned]] | გილმორი, რაიტი | ვა რე | ''[[The Division Bell]]'' | 1994 | 05:29 |- | [[Matilda Mother]] | ბარეტი | ბარეტი, რაიტი | ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]'' | 1967 | 03:08 |- | [[Money (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Money]] | უოტერსი | გილმორი | ''[[The Dark Side of the Moon]]'' | 1973 | 06:24 |- | [[More Blues]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | ვა რე | ''[[Soundtrack from the Film More|More]]'' | 1969 | 02:12 |- | [[Mother (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Mother]] | უოტერსი | უოტერსი, გილმორი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 05:32 |- | [[Mudmen (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Mudmen]] | გილმორი, რაიტი | ვა რე | ''[[Obscured by Clouds]]'' | 1972 | 04:20 |- | [[Nick's Boogie]] | მეისონი | ვა რე | ''[[Tonite Let's All Make Love in London]]'' | 1968 | 11:50 |- | [[Nobody Home]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 03:26 |- | [[Not Now John]] | უოტერსი | გილმორი, უოტერსი | ''[[The Final Cut (ალბომი)|The Final Cut]]'' | 1983 | 05:01 |- | [[Obscured by Clouds (ობირეში)|Obscured by Clouds]] | გილმორი, უოტერსი | ვა რე | ''[[Obscured by Clouds]]'' | 1972 | 03:03 |- | [[On the Run (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|On the Run]] | გილმორი, უოტერსი | ვა რე | ''[[The Dark Side of the Moon]]'' | 1973 | 03:35 |- | [[On the Turning Away]] | გილმორი, [[ენთონი მური]] | გილმორი | ''[[A Momentary Lapse of Reason]]'' | 1987 | 05:42 |- | [[One of My Turns]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 03:35 |- | [[One of the Few]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Final Cut (ალბომი)|The Final Cut]]'' | 1983 | 01:26 |- | [[One of These Days]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | მეისონი | ''[[Meddle]]'' | 1971 | 05:57 |- | [[One Slip]] | გილმორი, [[Phil Manzanera]] | გილმორი | ''[[A Momentary Lapse of Reason]]'' | 1987 | 05:10 |- | [[Outside the Wall]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 01:41 |- | [[Paint Box (ობირეში)|Paint Box]] | რაიტი | რაიტი | ''[[Relics (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Relics]]'' | 1973 | 03:33 |- | [[Paranoid Eyes]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Final Cut (ალბომი)|The Final Cut]]'' | 1983 | 03:40 |- | [[Party Sequence]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | ვა რე | ''[[Soundtrack from the Film More|More]]'' | 1969 | 01:07 |- | [[Pigs (Three Different Ones)]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[Animals (ალბომი)|Animals]]'' | 1977 | 11:22 |- | [[Pigs on the Wing|Pigs on the Wing (Part 1)]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[Animals (ალბომი)|Animals]]'' | 1977 | 01:25 |- | [[Pigs on the Wing|Pigs on the Wing (Part 2)]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[Animals (ალბომი)|Animals]]'' | 1977 | 01:25 |- | [[Point Me at the Sky]] | გილმორი, უოტერსი | გილმორი, უოტერსი | ''[[The Early Singles (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|The Early Singles]]'' | 1992 | 03:35 |- | [[Poles Apart]] | გილმორი, რაიტი, [[Nick Laird-Clowes]], პოლი სემსონი | გილმორი | ''[[The Division Bell]]'' | 1994 | 07:04 |- | [[Pow R. Toc H.]] | ბარეტი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | ვა რე | ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]'' | 1967 | 04:26 |- | [[Quicksilver (ობირეში)|Quicksilver]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | ვა რე | ''[[Soundtrack from the Film More|More]]'' | 1969 | 07:13 |- | [[Remember a Day]] | რაიტი | რაიტი | ''[[A Saucerful of Secrets]]'' | 1968 | 04:33 |- | [[Run Like Hell]] | გილმორი, უოტერსი | უოტერსი, გილმორი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 04:19 |- | [[San Tropez (ობირეში)|San Tropez]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[Meddle]]'' | 1971 | 03:43 |- | [[Scream Thy Last Scream]] | ბარეტი | ბარეტი, მეისონი | ვა რე | 1967 | 04:30 |- | [[Seamus (ობირეში)|Seamus]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | გილმორი, შიმუსი (ჯოღორი) | ''[[Meddle]]'' | 1971 | 02:15 |- | [[See Emily Play]] | ბარეტი | ბარეტი | ''[[Relics (პინქ ფლოიდიშ ალბომი)|Relics]]'' | 1973 | 02:53 |- | [[See-Saw (ობირეში)|See-Saw]] | რაიტი | რაიტი | ''[[A Saucerful of Secrets]]'' | 1968 | 04:36 |- | [[Set the Controls for the Heart of the Sun]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[A Saucerful of Secrets]]'' | 1968 | 05:28 |- | [[Several Species of Small Furry Animals Gathered Together in a Cave and Grooving with a Pict]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[Ummagumma]]'' | 1969 | 04:59 |- | [[Sheep (ობირეში)|Sheep]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[Animals (ალბომი)|Animals]]'' | 1977 | 10:24 |- | [[Shine On You Crazy Diamond#Parts I–V|Shine On You Crazy Diamond (Parts I–V)]] | გილმორი, უოტერსი, რაიტი | უოტერსი | ''[[Wish You Were Here (ალბომი)|Wish You Were Here]]'' | 1975 | 13:34 |- | [[Shine On You Crazy Diamond#Parts VI–IX|Shine On You Crazy Diamond (Parts VI–IX)]] | გილმორი, უოტერსი, რაიტი | უოტერსი | ''[[Wish You Were Here (ალბომი)|Wish You Were Here]]'' | 1975 | 12:31 |- | [[Signs of Life (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Signs of Life]] | გილმორი, [[ბობ ეზრინი]] | მეისონი | ''[[A Momentary Lapse of Reason]]'' | 1987 | 04:24 |- | [[Sorrow (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Sorrow]] | გილმორი | გილმორი | ''[[A Momentary Lapse of Reason]]'' | 1987 | 08:45 |- | Soundscape | ვა რე | ვა რე | ''[[P•U•L•S•E|Pulse]] (ხვალე აუდიოკასეტას)'' | 1994-1995 | 22:00 |- | [[Southampton Dock (ობირეში)|Southampton Dock]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Final Cut (ალბომი)|The Final Cut]]'' | 1983 | 02:10 |- | [[Speak to Me]] | მეისონი | ვა რე | ''[[The Dark Side of the Moon]]'' | 1973 | 01:30 |- | [[Stay (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Stay]] | უოტერსი, რაიტი | რაიტი | ''[[Obscured by Clouds]]'' | 1972 | 04:07 |- | [[Stop (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Stop]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 00:30 |- | [[Summer '68]] | რაიტი | რაიტი | ''[[Atom Heart Mother]]'' | 1970 | 05:28 |- | [[Sysyphus]] (Parts 1-4) | რაიტი | ვა რე | ''[[Ummagumma]]'' | 1969 | 13:28 |- | [[Take It Back]] | გილმორი, ბობ ეზრინი, Nick Laird-Clowes, პოლი სემსონი | გილმორი | ''[[The Division Bell]]'' | 1994 | 06:12 |- | [[Take Up Thy Stethoscope and Walk]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]'' | 1967 | 03:06 |- | [[Terminal Frost]] | გილმორი | ვა რე | ''[[A Momentary Lapse of Reason]]'' | 1987 | 06:17 |- | [[The Dogs of War (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|The Dogs of War]] | გილმორი, ენთონი მური | გილმორი | ''[[A Momentary Lapse of Reason]]'' | 1987 | 06:05 |- | [[The Final Cut (ობირეში)|The Final Cut]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Final Cut (ალბომი)|The Final Cut]]'' | 1983 | 04:46 |- | [[The Fletcher Memorial Home]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Final Cut (ალბომი)|The Final Cut]]'' | 1983 | 04:12 |- | [[The Gnome]] | ბარეტი | ბარეტი | ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]'' | 1967 | 02:14 |- | [[The Gold It's in the...]] | გილმორი, უოტერსი | გილმორი | ''[[Obscured by Clouds]]'' | 1972 | 03:08 |- | [[The Grand Vizier's Garden Party]] (Parts 1–3) | მეისონი | ვა რე | ''[[Ummagumma]]'' | 1969 | 08:46 |- | [[The Great Gig in the Sky]] | რაიტი, [[კლერ ტორი]] | [[Clare Torry]] | ''[[The Dark Side of the Moon]]'' | 1973 | 04:39 |- | [[The Gunner's Dream]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Final Cut (ალბომი)|The Final Cut]]'' | 1983 | 05:18 |- | [[The Happiest Days of Our Lives]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 01:49 |- | [[The Hero's Return]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Final Cut (ალბომი)|The Final Cut]]'' | 1983 | 02:43 |- | [[The Merry Xmas Song]] | მეისონი | მეისონი | ვა რე | | 02:06 |- | [[The Narrow Way]] (Part 1–3) | გილმორი | გილმორი დო რაიტი | ''[[Ummagumma]]'' | 1969 | 12:17 |- | [[The Nile Song]] | უოტერსი | გილმორი | ''[[Soundtrack from the Film More|More]]'' | 1969 | 03:26 |- | [[The Post War Dream]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Final Cut (ალბომი)|The Final Cut]]'' | 1983 | 03:00 |- | [[The Scarecrow (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|The Scarecrow]] | ბარეტი | ბარეტი | ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]'' | 1967 | 02:11 |- | [[The Show Must Go On (პინქ ფლოიდის სიმღერა)|The Show Must Go On]] | უოტერსი | გილმორი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 01:35 |- | [[The Thin Ice]] | უოტერსი | გილმორი, უოტერსი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 02:28 |- | [[The Trial (ობირეში)|The Trial]] | უოტერსი, [[ბობ ეზრინი]] | უოტერსი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 05:20 |- | [[Time (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Time]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | გილმორი, რაიტი | ''[[The Dark Side of the Moon]]'' | 1973 | 07:05 |- | [[Two Suns in the Sunset]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Final Cut (ალბომი)|The Final Cut]]'' | 1983 | 05:14 |- | [[Unknown Song]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | ვა რე | ''[[Zabriskie Point]]'' (1997 წანაშ ფირჩა გჷშაშქუმალა) | 1997 | 06:01 |- | [[Up the Khyber]] | მეისონი, რაიტი | ვა რე | ''[[Soundtrack from the Film More|More]]'' | 1969 | 02:12 |- | [[Us and Them (ობირეში)|Us and Them]] | უოტერსი, რაიტი | გილმორი, რაიტი | ''[[The Dark Side of the Moon]]'' | 1973 | 07:41 |- | [[Vegetable Man]] | ბარეტი | ბარეტი | ვა რე | 1967 | 02:23 |- | [[Vera (ობირეში)|Vera]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 01:33 |- | [[Waiting for the Worms]] | უოტერსი | უოტერსი, გილმორი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 03:56 |- | [[Wearing the Inside Out]] | რაიტი, [[ენთონი მური]] | რაიტი, გილმორი | ''[[The Division Bell]]'' | 1994 | 06:49 |- | [[Welcome to the Machine]] | უოტერსი | გილმორი | ''[[Wish You Were Here (ალბომი)|Wish You Were Here]]'' | 1975 | 07:27 |- | [[What Do You Want from Me (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|What Do You Want from Me]] | გილმორი, რაიტი, პოლი სემსონი | გილმორი | ''[[The Division Bell]]'' | 1994 | 04:21 |- | [[When the Tigers Broke Free]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Final Cut (ალბომი)|The Final Cut]]'' | 1983 | 03:17 |- | [[When You're In]] | გილმორი, მეისონი, უოტერსი, რაიტი | ვა რე | ''[[Obscured by Clouds]]'' | 1972 | 02:28 |- | [[Wish You Were Here (პინქ ფლოიდიშ ობირეში)|Wish You Were Here]] | გილმორი, უოტერსი | გილმორი | ''[[Wish You Were Here (ალბომი)|Wish You Were Here]]'' | 1975 | 05:40 |- | [[Wot's... Uh the Deal?]] | გილმორი, უოტერსი | გილმორი | ''[[Obscured by Clouds]]'' | 1972 | 05:09 |- | [[Yet Another Movie]] | გილმორი, [[პატრიკ ლეონარდი]] | გილმორი | ''[[A Momentary Lapse of Reason]]'' | 1987 | 07:28 |- | [[Young Lust (ობირეში)|Young Lust]] | უოტერსი, გილმორი | გილმორი | ''[[The Wall]]'' | 1979 | 03:30 |- | [[Your Possible Pasts]] | უოტერსი | უოტერსი | ''[[The Final Cut (ალბომი)|The Final Cut]]'' | 1983 | 04:26 |} == სქოლიო == <references/> [[კატეგორია:პინქ ფლოიდიშ ობირეშეფიშ ერკებული]] gn5h1mwo9of7iz829hd20ef4p24bpaa 0 5308 252086 225969 2026-08-13T01:21:43Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252086 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" style="margin-left:1em; background:#f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |---- ! colspan="2" bgcolor=#79BAEC | <font size="+0" color=black>ბოლსენა</font><br/>Lago di Bolsena |---- ! colspan="2" align="center" |[[ფაილი:Lake Bolsena from Montefiascone.jpg|250px]] |---- ! colspan="2" bgcolor=#FFFFFF | [[გეოგრაფიული კოორდინატეფი|კოორდინატეფი:]] <br/> [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=ka&pagename=%E1%83%91%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%A1%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%A2%E1%83%91%E1%83%90&params=42.60000001_N_11.933333343333_E_type:waterbody_scale:100000 42°36′00″ ოორ. გ. 11°56′00″ ელ. გ.] |---- |სიგინძა || 13 [[კილომეტრი|კმ]] |---- |სიგანა || 11 [[კილომეტრი|კმ]] |---- |ფართობი || 113,5 კმ² |---- |მაქსიმალური სიტომბა|| 150 [[მეტრა|მ]] |---- |ღანჩოშ ფართობი || 159,5 კმ² |---- |გჷშმალი წყარმალუ || მარტა |---- | align="center" style="background:#e3e3e3;" colspan="2" style="border-bottom:3px solid gray;" | |} '''ბოლსენა''' ([[იტალიური ნინა|იტალიურო]] Lago di Bolsena) — [[ვულკანი|ვულკანური]] გორჩქინაშ [[ვულკანური კრატერი|კრატერული]] [[ტობა]] ცენტრალურ [[იტალია]]ს, ნამუქჷთ იფორმირჷ 370 000 წანაშ წოხოლე [[ვულზინი]]შ ვულკანურ კომპლექსის, წყარიმიშმაკათაფალ ჰორიზონტის მოხვალამირი [[კალდერა|კალდერაშ]] კოლაფსიშ მოღალუთ. ჯვ.წ. 104 წანაშო, [[ჯვეში რომი|რომალული]] ინნაჭარეფი მიოწურუანა ვულზინიშ ვულკანიშ აქტივობაშე, მუშ უკულით თიქ ქჷდირულუ. კალდერაშ კოლაფსიშ უკული გჷშაჭანაფილი წყარიშთუდონი ეშაგორგოთეფიშ გეშა ტობას ობჟათე ნორთის ჟირი კოკიქ წჷმიქიმინჷ. ტობა ედომუშამო აკმინაზირუ წყარიშმიშმაკათაფალ ჰორიზონტიშე, ჭვემაშ წყარით დო ლანქერეფით, თიშე ხვალე ართი ნადუ გიშმურს, ობჟათეშ ნორთიშ კჷრდეშე. ტობაშ ელჷ-მოლს დვალირ დოხორალეფშე, ბოლსენაშა ინმურს დოწიმდორაფილი წყარეფი, უმოსო ინორჩხილი სასუქეფი. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა ტობაშ მუკი-მუკის დვალირ სადგიმეფშე კონწარო იკონტროლებუ წყარიშ ქიმიური აკოდგინალუა. ==გეოგრაფია== ტობას ოვალიშ ფორმა უღჷ, მუთ ტიპური რე კრატერიშ ტობაშო. ელიფსიშ გინძე ლირე გინონჯირელი რე ოორუე-ობჟათეშ გეზათ. ქვინჯი უხეში ცეკური რე დო მაქსიმალურ სიტომბას შქაგურს ოჭირინდუანს. ედომუშამო ტობას გარტყ გალეფი. აუზიშ ფარგალეფს ოხორანს 22000 ირალი მახორუ (2004 წ), ზარხულობათ თინეფიშ რიცხუ 35000-შახ ეშმურს. სიმაღალა ზუღაშ დონეშე უმოსი მეტი რე ოორუე ნორთის 702 მეტრას ოჭირინდუანს, თიწკჷმა, მუჟამს ტობაშ სიმაღალა ზოგადო 305 მეტრა რე. [[File:Bolsenasee nordhaelfte panorama.jpg|none|thumb|center|600px|ბჟადალი დო ოორუე წყარპიჯეფიშ გინაჯინუ ბჟაეიოლ წყარპიჯიშე. დიდი დოხორალა მარძგვანშე — ბოლსენა]] [[File:Panoramica lago bolsena.jpg|none|thumb|center|600px|ბჟაეიოლი წყარპიჯი]] [[File:Bolsenasee suedhaelfte panorama.jpg|none|thumb|center|600px|ოორუე ნორთიშ გინაჯინუ წყარმალუ მარტლაშ ელჷ-მოლეფშე]] ==ქოძირით თაშნეშე== *[[იტალიაშ ტობეფიშ ერკებული]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.lagodibolsena.org/note_ambientali/5_apparato_vulcanico_vulsinio.pdf www.lagodibolsena.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420075418/http://www.lagodibolsena.org/note_ambientali/5_apparato_vulcanico_vulsinio.pdf |date=2014-04-20 }} * [http://www.lago-bolsena.it/ ტურუსტული ხასიათიშ ინფორმაცია დო ფოტოეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070602114421/http://www.lago-bolsena.it/ |date=2007-06-02 }} იტალიურო * [http://www.navigabolsena.com სანავიგაციო მოინალობა ბოლსენიშ ტობას] იტალიურო * [http://www.tarquinia.net/citta/turismo/aree_protette_saline.asp ტარკვინიაშ კომუნა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050306231241/http://www.tarquinia.net/citta/turismo/aree_protette_saline.asp |date=2005-03-06 }} იტალიურო * [http://www.bolsenalive.com/ ახალი ოსინთური ბოლსენიშ ტობას] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928074247/http://www.bolsenalive.com/ |date=2007-09-28 }} ==ლიტერატურა== * {{cite journal|title=Lake Bolsena (Central Italy): an updating study on its water chemistry|first=Rosario|last= Mosello|coauthors=Silvia Arisci; Piero Bruni|journal=Journal of Limnology|volume=63| issue=1|pages= 1–12|date=2004|url=http://www.iii.to.cnr.it/pubblicaz/JL_63_1/01_Mosello.pdf}} * {{cite book|title=The Roman Comagmatic Region|url=https://archive.org/details/romancomagmatic03washgoog|first=Henry Stephens|last=Washington|publisher=Carnegie Institution of Washington|date=1906|location=Washington D.C.}} [[კატეგორია:იტალიაშ ტობეფი]] p4hzjds5e62y4rg3os5b1xhy0cewxsg 0 6812 252014 206678 2026-08-13T00:31:02Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252014 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Image Germania (painting).jpg|მინი|''[[გერმანია (ნახანტა)|გერმანია]]'', ავტორი: [[ფილიპ პეიტი]]]] [[ფაილი:Maerz1848 berlin.jpg|მინი|რევოლუციონერეფწკჷმა აკოხვამილაფა [[ბერლინი|ბერლინს]], [[1848]] წანაშ [[19 მელახი]]]] '''გერმანული ნოღეფიშ 1848 წანაშ რევოლუციეფი''' - [[1848 წანაშ რევოლუციეფი]]შ ნორთი, ნამუეფით დახე ედომუშამ ევროპას რდეს მოდვალირი. თენა რდჷ [[გერმანიაშ რსხუ]]შ დო [[ავსტრიაშ იმპერია|ავსტრიაშ იმპერიაშ]] ნოღეფს ფართას გოფაჩილი, ვა ორგანიზაფილი გჷშულეფი დო არყაფეფი. თე ყარაფიქ ხე აკუნწყუ [[პანგერმანიზმი]]შ დორსხუაფას, თაშნეშე წჷმარჩქინჷ მოჯვეშაფილი ავტოკრატული დუდალა კონფედერაციაშ 33 [[ზოხორინელი სახენწჷფო|ზოხორინელ სახენწჷფოს]], ნამუეფით აკმადგინანდეს ჸოფილ [[ოღორონთე რომიშ იმპერია]]ს. არყაფილეფი თხულენდეს უმოსი [[პოლიტიკური დუდიშალა|პოლიტიკურ დუდიშალას]], სახენწჷფო პოლისეფიშ ლიბერალიზაციას, [[დემოკრატია]]ს დო [[ნაციონალიზმი|ნაციონალიზმის]]. ოშქაშე კლასი თხულენდჷ [[ლიბერალიზმი|ლიბერალიზმის]] დო მუშეფიშ კლასი ოხორინალი დო სამუშა პიჯალეფიშ რადიკალურ თირაფეფს. თეშ უმკუჯინუო მუშეფიშ კლასი დო ოშქაშე ფინა გოართოიანაფილი რდჷ, საბოლოოთ თინეფი იშენი დამარცხჷ კონსერვატიულ არისტოკრატიაქ, მუდგაქჷთ ბრელი ლიბერალიშ თხოზინალაშა ულა გჷმიჭანუ. ==ლიტერატურა== * {{cite book|first=Justine |last=Davis Randers-Pehrson |title= Germans and the Revolution of 1848-1849 |url=https://archive.org/details/germansrevolutio0000rand |series= New German-American Studies/Neue Deutsch-Amerikanische Studien |location= New York |publisher=Peter Lang |year= 1999 |ISBN=0-8204-4118-X}} * Hahs, Hans J. ''The 1848 Revolutions in German-speaking Europe'' (2001) * {{cite book|editor=Evans, R. J. W.; Hartmut Pogge von Strandmann |title=The Revolutions in Europe, 1848-1849: From Reform to Reaction |url=https://archive.org/details/revolutionsineur0000unse |location= Oxford |publisher=Oxford University Press |year= 2000 |ISBN=0-1982-0840-5}} * {{cite book|first=Theodore |last=Hamerow |title= Restoration, Revolution, Reaction: Economics and Politics in Germany, 1815-1871 |url=https://archive.org/details/restorationrevol0000tsha |location= Princeton |publisher=Princeton University Press |year= 1967}} * Hewitson, Mark. "'The Old Forms are Breaking Up, … Our New Germany is Rebuilding Itself': Constitutionalism, Nationalism and the Creation of a German Polity during the Revolutions of 1848–49," ''English Historical Review,'' Oct 2010, Vol. 125 Issue 516, pp 1173–1214 *{{cite book|first=კარლ |last=მარქსი|authorlink=კარლ მარქსი|coauthors= [[ფრიდრიხ ენგელსი]] |title= Karl Marx and Frederick Engels: Collected Works |volume= 7}} ==რესურსეფი ინტერნეტის== * გერჰარდ რემპელი, [https://web.archive.org/web/20051210142541/http://mars.acnet.wnec.edu/~grempel/courses/germany/lectures/081848.html 1848: რევოლუცია დო რეაქცია] (ინგლისური) * [http://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/que/normal/que835.pdf გერმანიაშ იმპერიაშ კონსტიტუცია ("{{lang-de|Constitution of Paulskirche}}") 1849 წანაშ 28 მელახი, ედომუშამი ტექსტი] {{de icon}} [[კატეგორია:გერმანიაშ ისტორია]] bub071o7udc1cd0vndmzkmqimmiptjq 0 7205 252036 209519 2026-08-13T00:48:34Z InternetArchiveBot 15194 Add 7 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252036 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:AGMA Hérodote.jpg|thumb|ორჩანიეთ ჰეროდოტეშ ბიუსტი]] '''ჰეროდოტე ჰალიკარნასალი''' ([[ბერძენული ნინა|ბერძ.]] Ἡρόδοτος Ἁλικαρνᾱσσεύς; დ. დოხოლ. [[ჯვ. წ. 484]] – ღ. დოხოლ. [[ჯვ. წ. 425]]) — ჯვეში ბერძენი ისტორიკოსი, ბჟადალუშ კულტურას ოირკოჩეთ მირჩქინუაფუ, მუჭოთ "ისტორიაშ მუმა". თინა რდჷ მაართა ისტორიკოსი, მით მოღეს სისტემატურო აკმოშაყარანდჷნ, ამორსენდჷ თინეფიშ აკურატულობას შელებაშ დინახალე დო ახარისხენდჷ თინეფც კვათირას დოდგინელი სტრუქტურაშ მეჯინათ. [[ფაილი:Herodotus world map-ka.svg|250პქ|left|მინი|ჰეროდოტეშ რუკა]] ჰეროდოტე ჯინჯიერო ჩინებულიე ნახანდით "ისტორიეფი" (ბერძნ. ἱστορίαι, გორუეფი, ზიტყვა, ნამუთ [[ლათინური ნინა|ლათინურქ]] ისერსხჷ დო ამდღანერი ისტორიაშ შანულობა აკიძინჷნ), ნამუეფსჷთ კილმაგორუნც ჯვ.წ. 490 დო ჯვ.წ. 480 წანეფიშ [[საბერძნეთ-სპარსეთიშ ლჷმეფი]]შ ოჭყაფუეფც. თე ნახანდი გჷშაკერძაფილო შანულამიე, თიშენ ნამდა ჰეროდოტე თის თი პერიოდიშ რინაშ ასპექტეფსჷთ სხუნუნც კილ-კილშა, მუდგაშეთ შხვანერო ინფორმაცია ჩქინო გერსამი იჸუაფუდჷ. თის თინა თაშნეშე ეთმოჭარუნც მუში შარალუაშ პერიოდის ნაძირეფი აბანეფიშ დო კათეფიშ გეშა [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა]] დო [[უჩა ზუღა|უჩა ზუღეფიშ]] განმიკი დიხეფშე. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა თიში ნამთინე ისტორია სითახმუეს ორჩანიეთ ვა მანგჷნი, თინა თექინეშეს შინანც, ნამდა თინა ხვალე გჷნოჩანც თის, მუთ თის უწისჷნ. == ქოძირით თაშნეშე == * [[თუკიდიდე]] * [[ორთაშ ისტორია (პლინიუსი)]] * [[პლინიუს უფროსი]] == ლიტერატურა == * {{cite book|editor1-last=Bakker|editor1-first=Egbert J.|editor2-last=de Jong|editor2-first=Irene J.F.|editor3-last=van Wees|editor3-first=Hans|title=Brill's companion to Herodotus|url=https://archive.org/details/brillscompaniont0000unse_t8t0|year=2002|publisher=E.J. Brill|location=Leiden|isbn=90-04-12060-2}} * {{cite book|last=De Selincourt|first=Aubrey|title=The World of Herodotus|year=1962|publisher=Secker and Warburg|location=London}} * {{cite book|editor1-last=Dewald|editor1-first=Carolyn|editor2-last=Marincola|editor2-first=John|title=The Cambridge companion to Herodotus|url=https://archive.org/details/isbn_9780521536837|year=2006|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=0-521-83001-X}} * {{cite book|last=Evans|first=J.A.S.|title=The beginnings of history : Herodotus and the Persian Wars|url=https://archive.org/details/beginningsofhist0000evan|year=2006|publisher=Edgar Kent|location=Campbellville, Ont.|isbn=0-88866-652-7}} * {{cite book|last=Evans|first=J.A.S.|title=Herodotus|url=https://archive.org/details/herodotus0000evan_k0q5|year=1982|publisher=Twayne|location=Boston|isbn=0-8057-6488-7}} * {{cite book|last=Evans|first=J.A.S.|title=Herodotus, explorer of the past : three essays|url=https://archive.org/details/herodotusexplore0000evan|year=1991|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|isbn=0-691-06871-2}} * {{cite book|last=Flory|first=Stewart|title=The archaic smile of Herodotus|url=https://archive.org/details/archaicsmileofhe0000flor|year=1987|publisher=Wayne State University Press|location=Detroit|isbn=0-8143-1827-4}} * {{cite book|last=Fornara|first=Charles W.|title=Herodotus: An Interpretative Essay|url=https://archive.org/details/herodotusinterpr0000forn_w4b4|year=1971|publisher=Clarendon Press|location=Oxford}} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://lib.ge/body_text.php?7893 ჰეროდოტე: ისტორია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110602051204/http://lib.ge/body_text.php?7893 |date=2011-06-02 }} {{მერკე}} [[კატეგორია:ჯვეში ბერძენეფი]] [[კატეგორია:ბერძენი ისტორიკოსეფი]] 8bfdm9web5xhhq3mlgglagifmkr7kqg 0 7705 252143 240336 2026-08-13T02:00:46Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252143 wikitext text/x-wiki {| style="border: 1px solid #AAAAAA; clear: right; float: right; font-size: 90%; margin-bottom: 0.5 em; margin-left: 1em; padding: 0.4em; vertical-align: middle; width: 18em;" class="infobox" |- !style="background-color:#FFFFAE; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|ჯეკ ნიკოლსონი Jack Nicholson |- |align="center" colspan="2"|[[ფაილი:JackNicholsonMar10.jpg|250px|]] <small>ჯეკ ნიკოლსონი (2010)</small> |- |'''დაბადებაშ<br /> ჯოხო:''' |<span style="white-space: nowrap;">ჯონ ჯოზეფ <br />ნიკოლსონი</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''დაბადებაშ <br />აბანი:'''</span> |<span style="white-space: nowrap;"> [[ნიუ-იორკი]], [[ააშ]]</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''დებადჷ:'''</span> |<span style="white-space: nowrap;">[[22 აპრილი]], 1937</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''საქვარუა:'''</span> |<span style="white-space: nowrap;">[[არტისტი]],<br />[[რეჟისორი]]</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''ქარანუაშ<br /> წანეფი:'''</span> |<span style="white-space: nowrap;"> 1958–ამდღარშახ</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''ალმასქუ(ეფი)''' </span> |[[სანდრა ნაიტი]]<br /> (1962–68) |- !style="background-color:#FFFFAE; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|[[ოსკარი|აკადემიაშ ჯილდოეფი]] |- |<span style="white-space: nowrap;">[[ოსკარი უუჯგუშაში არტისტი ქომოლკოჩიშო|ოსკარი უუჯგუშაში არტისტი <br />ქომოლკოჩიშო]]'''</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">1975 - [[მიდგარენქ გუგულიშ ოგვაჯეს გეგნოფურინჷ|მიდგარენქ გუგულიშ <br />ოგვაჯეს გეგნოფურინჷ]]</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">1997 - [[უჯგუში ვა რე]]</span> |- |} '''ჯონ ჯოზეფ „ჯეკ“ ნიკოლსონი''' ({{lang-en|Jack Nicholson;}} დ. [[22 პირელი]], [[1937]]) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] [[არტისტი]], [[რეჟისორი]], [[პროდიუსერი]] დო [[ჭარუ]], თ.გ. „მეთოდური რსულებაშ“ სკოლაშ არტისტი, ჩინებული ნევროტული ხასიათეფიშ რუმე, კომედიური პორტრეტეფით. ამერიკაშ [[ოსკარი|კინოაკადემიაშ ჯილდოშა]] ვითოჟირშა რდჷ ნომინირაფილი (გიმორძგჷ 3-შახ), მუთ ნამდგარდია შხვა ქომოლკოჩი არტისტიშე უმოსი რე, დო კჷნასქიდჷ ხვალე [[მერილ სტრიპი|მერილ სტრიპის]] (17 ნომინაციაშე 3 ოსკარი) ოართე ნომინაციეფით. თის თაშნეშე ეჭოფილი აფუ 7 [[ორქოშ გლობუსი]] დო კენედიშ ცენტრიშ პრემია [[2001|2001 წანას]]. [[1994|1994 წანას]] გჷნირთჷ ართ-ართი არძოშე ახალნორდი არტისტო, ნამუსჷთ მიაჩჷ ამერიკაშ კინოაკადემიაშ პრემიაქ რინაშულ მეჭირინაფეფშო. ჯეკ ნიკოლსონი ოკათჷდჷ ჩინებული კინოფილმეფც ''„[[ხუთი ლექინი პიესა]]“'', ''„[[ჩინური კვარტალი (ფილმი)|ჩინური კვარტალი]]“'', ''„[[მიდგარენქ გუგულიშ ოგვაჯეს გეგნოფურინჷ (ფილმი)|მიდგარენქ გუგულიშ ოგვაჯეს გეგნოფურინჷ]] “'', ''„[[ფოშტალიონი ირო ჟირშა რეკჷნც]]“'', ''„[[ჭითეფი]]“'', ''„[[სინაზეშ ნინა]]“'', ''„[[ბეტმენი (1989 წანაშ ფილმი)|ბეტმენი]]“'', ''„[[მუსხირენი ჯგირი ბოში]]“'', ''„[[ჰოფა]]“'', ''„[[გერი (ფილმი)|გერი]]“'', ''„[[უჯგუში ვა რე]]“'', ''„[[შმიდტიშ გეშა]]“'', ''„[[ჸოროფა წესეფიშ მეჯინათ დო თინეფიშ უმუშოთ]]“'' დო ''„[[ღურელეფი]]“''. == ბიოგრაფია == ჯეკ ნიკოლსონქ დებადჷ [[1937]] წანაშ [[22 პირელი|22 პირელც]], ნიუ-იორკის, მასხაპალიშ ჯუნ ფრენსის ნიკოლსონიშ (ოსცენე ჯოხო ჯუნ ნილსონი) ფანიას.<ref name="cigar"/><ref>{{cite book|last=Douglas|first=Edward|title=Jack: The Great Seducer&nbsp;— The Life and Many Loves of Jack Nicholson|url=https://archive.org/details/jackgreatseducer0000doug_o7a2|publisher=Harper Collins|location=New York|year=2004|page=[https://archive.org/details/jackgreatseducer0000doug_o7a2/page/14 14]|isbn=0060520477}}</ref> ბაღანაშ დაბადებაშე ამშვი თუთათ ორდო, კერზოთ [[1936]] წანაშ [[16 გჷმათუთა|16 გჷმათუთას]] ჯუნ ნილსონქ ჩილო აჸუნჷ იტალო-ამერიკალ მასხაპალც დონალდ ფურჩილოს (ოსცენე ჯოხო დონალდ როუზი),<ref>Berliner, Eve. [http://www.evesmag.com/jackmarriage.htm Marriage certificate of June Nilson and Donald Furcillo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011021928/http://www.evesmag.com/jackmarriage.htm |date=2008-10-11 }}. ''Young Jack Nicholson: Auspicious Beginnings''. Evesmag.com. 2001.</ref> ნამუსჷთ უკვე ჩილი ჸუნდჷ დო თიშ უმკუჯინუო, ნამდა ალმასქუს თიქ უპიჯჷ ბაღანაშ ერდუალან, ჯუნიშ დიდაქ — ეთელქ მუქ გჷნოჭყვად ბაღანაში მუკოლუაფა, ოდო ჯუნს თეთ მეშქაშალა ქჷმეჩჷ გუგინძორებუდჷკო მუში ოსხაპუე კარიერა. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა ჯეკიშ მუმათ ფურჩილო რე მერჩქინელინ, ბიოგრაფი პატრიკ მაკჯილიგენი მუში წიგნის ''„ჯეკიშ რინა“'' ადასურენს, ნამდა ჯეკ ნიკოლსონიშ ბიოლოგიური მუმა შილებე ჸოფედჷკო ჯუნიშ მენეჯერი [[ლატვიარეფი|ლატვიური]] გამნარყიშ ედი კინგი.<ref name="bookbio1">{{cite book|last=McDougal|first=Dennis|title=Five Easy Decades: How Jack Nicholson Became the Biggest Movie Star in Modern Times|publisher=Wiley|year=2007|pages=8, 278|month=October|url=http://www.amazon.com/dp/0471722464|isbn=0471722464}}</ref> შხვა წყუეფიშ მეჯინათ, ჯუნს თვითან ვა უჩქუდჷ ჯეკიშ თახმი ბიოლოგიური მუმაშ მინობა.<ref name="cigar">{{cite web|author=Marx, Arthur|url=http://www.cigaraficionado.com/Cigar/CA_Profiles/People_Profile/0,2540,21,00.html|title=On His Own Terms|authorlink=Arthur Marx|publisher=Cigar Aficionado|year=1995}}</ref> ჯეკ ნიკოლსონიშ დიდა რდჷ [[ირლანდიარი ამერიკალეფი|ირლანდიური]], [[ინგლისარი ამერიკალეფი|ინგლისური]] და [[ჰოლანდიარი ამერიკალეფი|ჰოლანდიური]] გამნარყიშ,<ref name="adherents" /> მორო თვითან ჯეკი დო მუში ფანია ირწუმუაფუნა, ნამდა თინეფი ირლანდიური გამნარყიშ რენან.<ref name="parade">{{cite web|url=http://www.parade.com/celebrity/articles/071204-jack-nicholson.html|title='I Wasn't Inhibited by Anything'|publisher=Parade Magazine|date=December 4, 2007|accessdate=February 16, 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19831127/PEOPLE/40824003|title=Interview with Jack Nicholson|author=Ebert, Roger|authorlink=Roger Ebert|work=Chicago Sun-Times|date=November 27, 1983|accessdate=February 16, 2007}}</ref> [[ფაილი:Little Shop of Horrors Nicholson.JPG|მარცხნივ|მინი|220პქ|ჯეკ ნიკოლსონი ფილმის „ოშქურანჯუობეფიშ ჭიჭე მაღაზია“ ([[1960]] წ.), სოდეთ ლაჸაფენც უილბურ ფორსიშ როლს ჯეკ ნიკოლსონქ ირდჷ მუში ბაბუშ – ჯონ ჯოზეფ ნიკოლსონიშ (უნივერმაგიშ ოსინთეეფიშ მუმანწყუალი) დო ეთელ მეიშ (სტილისტიშ, კოსმეტოლოგიშ დო მოჸოროფული ხანტუშ) ჸუდეს. ჯეკ ნიკოლსონს მიორჩქჷდჷ, ნამდა თინეფი მუში მასქერეფი რენან. თიშ გეშა, ნამდა თიში მასქერეფი თახმო ვა რდეს დადი დო ბაბუნ, ოდო თახმო და რდჷ დიდან, თიქ ხვალე [[1974|1974 წანას]] გეგჷ, თაიმიშ ჟურნალისტიშე, ნამუთ თიშე სტატიას ჭარუნდჷნ.<ref name="oficialbio"> ''ჯეკ ნიკოლსონიშ გეშა'': [http://www.jack-nicholson.info/biography/ ჯეკ ნიკოლსონიშ ბიოგრაფია, ფაქტეფი]</ref> თი ბორჯიშო ჯეკიშ ბაბუ დო დადი ღურელეფი რდეს (ოსქვებურო [[1963]] დო [[1970]] წანეფც). ნიკოლსონიშ თქუმათ, თის ვა უჩქჷ მი რე თიში ბიოლოგიური მუმა, ოდო სიმართე ხვალე ეთელი დო ჯუნს უჩქუდეს, მორო თეშ გეშა თინეფი მითინწკჷმა ვარაგადანდეს.<ref name="oficialbio"/> ნიკოლსონქ ირდჷ ნეპტუნ-სიტის.<ref name=autogenerated1>{{cite book|last=McDougal|first=Dennis|coauthors=|title=Five Easy Decades: How Jack Nicholson Became the Biggest Movie Star in Modern Times|publisher=Wiley|year=2007|page=7|month=October|url=http://www.amazon.com/dp/0471722464|isbn=0471722464}}</ref> ერდეს [[კათოლიციზმი|კათოლიკური]] [[ეკლესია|ეკლესიაშ]] მეჯინათ.<ref name="adherents">{{cite web|url=http://www.adherents.com/people/pn/Jack_Nicholson.html|title=The Religious Affiliation of Jack Nicholson|publisher=Adherents.com|date=August 23, 2009}}</ref><ref name="parade"/>. თეიშა, სოიშახ სკოლაშა დიჭყჷ გილულან,თიში ფანიაქ ქჷდიხორჷ სპრინგ-ლეიკის ([[ნიუ-ჯერსი]]).<ref>{{cite book|last=McDougal|first=Dennis|authorlink=|coauthors=|title=Five Easy Decades: How Jack Nicholson Became the Biggest Movie Star in Modern Times|publisher=Wiley|year=2007|location=|page=16|month=October|url=http://www.amazon.com/dp/0471722464?qisbn=1196227407|id=ISBN 0-471-72246-4}} "When Jack was ready for high school, the family moved once more-this time two miles (3 km) farther south to old-money Spring Lake, Jersey's so called Irish Riviera, where Ethel May set up her beauty parlor in a rambling duplex at 505 Mercer Avenue."</ref><ref>Nicholson, Jack. [http://njmonthly.com/articles/lifestyle/people/no-getting-away-from-nj.html "No Getting Away From NJ: Hollywood legend Jack Nicholson attempts to elucidate the definitive quality of New Jersey."], ''New Jersey Monthly'', November 15, 2010. Accessed July 14, 2011. "I grew up on the Shore...in Neptune, Neptune City, Manasquan, and Spring Lake. Graduated from Manasquan [High School]. No offense to Atlantic City, but, where we grew up, we called it 'The Shore.'"</ref> „ნიკი“, მუჭოთ თის სკოლაშ მაჸალეეფი უძახდესჷნ, ხშირას ოსურუდჷ მანასქუანიშ ოშქარი სკოლას, სოდეთ [[1954]] წანაშ გჷმოშქუამალას თინა „კლასიშ კლოუნო“ გეგშეგორეს. თეატრალურ დო დრამატულ პრემიეფც სკოლას პატიჩამაშ ღანკით თიშ ჯოხოს გჷთმიოდვანდეს. == კარიერა == მუჟამცჷთ ჯეკ ნიკოლსონქ მაართათ ქჷმოხვადჷ [[ჰოლივუდი|ჰოლივუდისჷნ]] თინა კურიერო მუშენდჷ უილიამ ჰანაწკჷმა დო ჯოზეფ ბარბერაწკჷმა [[MGM]]-იშ ანიმაციურ სტუდიას. თექ მუშობაბორჯის ნიკოლსონს მიარზის დჷმაჭყაფუ ხანტუ მულტიპლიკატორიშ თანანდებობა, მორო ნიკოლსონქ უვარუ, რახან თის ხვალე არტისტობა ულამუდჷ. <ref>McGilligan, P. ''Jack's Life''. W.W. Norton & Company, 1994.</ref> [[კინო]]ს თიშ დებიუტიქ აკოდირთჷ მორჩილბიუჯეტამ დრამას, ჯოხოდვალათ ''„[[მანგარინჯე მაჸვილარი]]“'' ([[1958]]), სოდეთ ილაჸაფჷ თარი როლი. [[1960|1960 წანას]] როლი ეჭოფჷ [[როჯერ კორმანი]]შ ფილმის ''„ოშქურანჯუობეფიშ ჭიჭე მაღაზია“'', სოდეთ ილაჸაფჷ მაზოხისტიშ როლი. [[1963|1963 წანას]] როჯერ კორმანქ კჷნე ქჷმეჩჷ ნიკოლსონს როლი კინოს. თეჟამო არტისტის როლქ ხვადჷ ფილმის ''„[[ყვარანი (ფილმი)|ყვარანი]]“''. კჷნე თი წანას როლი ეჭოფჷ ფილმის ''„[[შქურინი]]“'', სოდეთ თიწკჷმა ართო ილაჸაფჷ თიშ მუმალი ალმასქუქ სანდრა ნაიტიქ. თიშ გეშა, ნამდა კარიერას პერსპექტივეფი ვა მიშეძირედჷნ, ნიკოლსონქ დახე დუდი ეკონიაშახ მეუჯღუნჷ სამუშას კამერაშ გინოხ – სცენარისტო დო რეჟისორო. მაართა წჷმოძინაქ ხვადჷ თიათ [[1967|1967 წანას]], მუჟამცჷთ გჷშართჷ ფილმიქ ''„[[ტრიპი]]“'', ნამუდგაშ სცენარიშ ავტორი ნიკოლსონი რდჷ. ფილმის თარი როლეფი ილაჸაფეს [[ჰენრი ფონდა]]ქ დო [[დენის ჰოპერი|დენის ჰოპერქ]]. ართი წანაშ უკული ნიკოლსონქ პროდიუსირო იმუშუ ფილმიშო ''„[[დუდი (ფილმი)|დუდი]]“'', სოდეთ ილაჸაფეს [[პოპ როკი|პოპ როკიშ]] ბუნაშ მაკათურეფქ [[The Monkees]]. ჰენრი ფონდაქ, დენის ჰოპერქ დო ჯეკ ნიკოლსონქ დუდი აკიშაყარეს ართო [[1969|1969 წანას]], მუჟამცჷთ თინეფც მოუხვადეს ლაჸაფიქ ფილმის ''„[[უნარღელი ცხენენჯი]]“''. ნიკოლსონქ ილაჸაფჷ ჯორჯ ჰენსონიშ როლი დო თენა რდჷ თიში მაართა ქვერსემშანულამი წჷმოძინა [[კინო]]ს. თე როლშო კარიერას მაართათ წჷმარინეს [[ოსკარი|ოსკარიშ ნომინაციას]]. ართი წანაშ უკული ნიკოლსონი კჷნე რდჷ ნომინირაფილი ოსკარიშ პრემიაშა. თეჟამო უუჯგუშაში არტისტიშ ჯილდოქ ნიკოლსონს ხვადჷ თიათ ფილმ „ხუთი ლექინი პიესა“-ს ლაჸაფებულ როლშო. ჯეკ ნიკოლსონიშ კანდიდატურა ისხუნუდჷ ფილმიშო ''„[[ეგზორცისტი]]“'', მორო დემიენ კარასიშ როლს არტისტი [[ჯეისონ მილერი]] ქჷდარინეს. [[1970]]-იან წწ. მაართა გვერდის ნიკოლსონიშ კინოროლეფშე ოშინალიე: ''„[[რსხულიშ რჩქინა]]“'', ''„[[პროფესია: რეპორტიორი]]“'', ''„[[ეკონია რაზმი]]“'', ''„[[ჩინური კვარტალი]]“''. თე ჟირ ეკონია ფილმის ლაჸაფებული როლშო ნიკოლსონი ნომინირაფილი რდჷ ოსკარიშ პრემიაშა. ნიკოლსონი მაჸალენდჷ [[რომან პოლანსკი]]შ ალმასქუწკჷმა შერონ ტეიტწკჷმა, ნამუქჷთ [[ჩარლზ მენსონი]]შ ოკიბირალო გჷნირთჷ. შერონ ტეიტიშ ღურაშ უკული ჯეკიქ პოლანსკის ხუც ქალუდირთჷ დო გურც ეთმუკინანდჷ თის.<ref>Dunne, Dominick. “Murder Most Unforgettable“, Vanity Fair, April 2001. კითხირიშ თარიღი: January 28, 2009. </ref><ref name="easy">{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=FMkTJzvSUqQC|title=Five easy decades: how Jack Nicholson became the biggest movie star in modern times|first=Dennis|last=McDougal|publisher=John Wiley and Sons|year=2007|ISBN=0471722464|pages=109–110}}</ref> [[ფაილი:Jack Nicholson.0920.jpg|მინი|მარცხნივ|170პქ|ჯე ნიკოლსონი კანიშ კინოფესტივალს ([[2002]] წ.).]] [[1975|1975 წელს]] ნიკოლსონქ ეჭოფჷ მუში მაართა ოსკარი თარი როლს ლაჸაფიშენ ფილმის ''„[[მიდგარენქ გუგულიშ ოგვაჯეს გეგნოფურინჷ (ფილმი)|მიდგარენქ გუგულიშ ოგვაჯეს გეგნოფურინჷ]]“''. ჯეკიქ ასახიერჷ რენდლი მაკმერფიშ როლი, ნამუთ ფსიქიატრიულ ოლეხეს მუთმოხვადუ. [[1976|1976 წანაშ]] ჭიჭე როლი ეჭოფჷ ფილმის „ეკონია მაგნატი“, სოდეთ თარი როლი თიხანც ახალნორდი [[რობერტ დე ნირო]]ქ ილაჸაფჷ. ჯეკ ნიკოლსონქ რანწკით მაჟირა [[ოსკარი]] ეჭოფჷ [[1983|1983 წანას]] ლაჸაფებული როლშო ფილმის „სინაზეშ ნინა“, ნამუდგაშ რეჟისორი გოხოლუდეს ჯეიმს ბრუქსი. ნიკოლსონი აგჷნძორენდჷ [[კინემატოგრაფია|კინემატოგრაფის]] ოჸოფარე მოღალეობას. [[1980]]-იან წწ. ფილმეფშე შანულამიე: ''„[[ნათება (ფილმი)|ნათება]]“'', ''„ფოშტალიონი ირო ჟირშა რეკჷნც“'', ''„სინაზეშ ნინა“'', ''„პრიციშ ფანიაშ ღრისება“'', ''„ისტვიკარი ალქაჯეფი“'', ''„ბეტმენი“'' დო შხვ. ფილმ „ბეტმენიშ“ უკული [[1996|1996 წანას]] ნიკოლსონი კჷნე წოროხანდენც რეჟისორ [[ტიმ ბარტონი|ტიმ ბარტონწკჷმა]], თეჟამო ჯეკიქ როლი ეჭოფჷ ფანტასტიკურ კომედიას „მარსი მუმანტუნა!“. გეჸვენჯი ოსკარიშ პრემიაქ ნიკოსლონს მიაჩჷ [[1997|1997 წანას]] ლაჸაფებულ როლშო ფილმის „უჯგუში ვა რე“, სოდეთ თის პარტნიორობა გუწუ [[ჰელენ ჰანტი|ჰელენ ჰანტიქ]]. რეჟისორი [[ჯეიმზ ბრუქსი]]. [[2002|2002 წანას]] გჷშმურც ფილმი „შმიდტიშ გეშა“, სოდეთ ნიკოლსონი გეჸვენჯი ოსკარიშ ნომინაციას წჷმარინეს. [[2006|2006 წანას]] ნიკოლსონქ დართჷ მუში ოარტისტე „უკუმელა განს“ ირლანდიარი მაფიოზიშ ფრენკ კასტელოშ როლს ოსკარამ ფილმის „ჟირმანგი ლაჸაფი“, სოდეთ დუდი აკიშაყარეს ჰოლივუდიშ არტისტეფქ [[მეტ დეიმონი|მეტ დეიმონქ]], [[ლეონარდო დიკაპრიო]]ქ, [[მარკ უოლბერგი|მარკ უოლბერგიქ]] დო შხვ. ნიკოლსონიშ ბოლო წანეფიშ ნახანდეფშე შანულამიე კინოფილმეფი: „ჸოროფა წესფიშ მეჯინათ დო თინეფიშ უმუშოთ“, „ჟირმანგი ლაჸაფი“, „სოიშახ ვაღურინ“ დო შხვ. თე ეკონია ფილმის მოხვადჷ ლაჸაფიქ ჰოლივუდიშ მურიცხი [[მორგან ფრიმენი|მორგან ფრიმენწკჷმა]]. == დორხველი რინა == ჯეკ ნიკოლსონი შხვადოშხვა ბორჯის რომანტიულ მაჸალუას რდჷ არტისტეფწკჷმა დო [[მოდელი (პროფესია)|მოდელეფწკჷმა]], თინეფ შქას რდეს: მიშელ ფილიპსი, ბებე ბუელი დო ლარა ფინ ბოილი. ხანგინძე ბორჯიშ მალობას ([[1973]]-[[1989]] წწ.) ნიკოლსონი ურთიართალას რდჷ არტისტ [[ანჟელიკა ჰიუსტონიcite|ანჟელიკა ჰიუსტონწკჷმა]]. მუსხირენ წანაშ განწხანც ჯეკ ნიკოლსონი დო [[მარლონ ბრანდო]] მეძობელო ოხორანდეს მალჰოლანდ დრაივს. ბრანდოშ ღურაშ უკული ჯეკიქ ქიჸიდჷ მეძობელიშ დორხველი ჸუდე $6.1 მლნ. დოლარშა. გოხოლუას ოხორანდჷ თაშნეშე არტისტი [[უორენ ბიტი]]. ნიკოლსონი მაჸალობურ ურთიართალას რდჷ ჟურნალისტ ჰანტერ თომპსონწკჷმა. == ფილმოგრაფია == {| class="wikitable sortable" |+ედომუშამი ფილმოგრაფია |- ! წანა ! ჯოხოდვალა ! როლი ! class="unsortable" | მიკოღანკუა |- | 1958 | ''[[მანგარინჯე მაჸვილარი]]'' | ჯიმი უოლესი | |- | 1960 | ''[[გვიანია ჸოროფაშო]]'' | ბადი | |- | 1960 | ''[[ბედინერი ფელურუა]]'' | ჯონი ვერონი | |- | 1960 | ''[[ოშქურანჯუობეფიშ ჭიჭე მაღაზია]]'' | უილბურ ფორსი | |- | 1960 | ''[[სტადს ლონიგანი]]'' | უირი რაილი | |- | 1962 | ''[[გოსოფილი დიხა]]'' | უილ ბროშესი | |- | 1963 | ''[[შქურინი (1963 წანაშ ფილმი)|შქურინი]]'' | ანდრე დიუვალიე | თაშნეშე ტიტრეფც მუჭოთ რეჟისორი |- | 1963 | ''[[ყვარანი (ფილმი)|ყვარანი]]'' | რექსფორდ ბედლოუ | |- | 1964 | ''[[ფურინუა ჭყორინიჸურე]]'' | ჯეი უიკჰემი | თაშნეშე სცენარიშ ავტორი |- | 1964 | ''[[პულვერიშ შანი]]'' | დოლანი | |- | 1964 | ''[[უკოხოლენი კარი ჯოჯოხეთიჸურე]]'' | ბარნეტი | |- | 1965 | ''[[ნტება სოთინი ვარ]]'' | უესი | მუჭოთ პროდიუსერი |- | 1966 | ''[[ჸოთამა მარცხებაშახ]]'' | ბილი სპირი | მუჭოთ პროდიუსერი |- | 1967 | ''[[სირუა წიმინდე ვალენტინიშ დღას]]'' | ჯინო | ვა მიშინუაფუ ტიტრეფც |- | 1967 | ''[[ჯოჯოხეთიშ მოტო–ანგელოზეფი]]'' | პოეტი | |- | 1967 | ''[[ტრიპი (1967 წანაშ ფილმი)|ტრიპი]]'' | | სცენარიშ ავტორი |- | 1968 | ''[[ფსიქ –აუტი]]'' | სტოუნი | |- | 1968 | ''[[დუდი (ფილმი)|დუდი]]'' | ჰიმსელფი | |- | 1969 | ''[[უნარღელი ცხენენჯი]]'' | ჯორჯ ჰენსონი | |- | 1970 | ''[[ნათერი დღას ქოძირუნქ ირიათონობას]]'' | ტედ პრინგლი | |- | 1970 | ''[[სირჩქალუეშ ამარყენჯეფი]]'' | ბანი | |- | 1970 | ''[[ხუთი ლექინი პიესა]]'' | რობერტი | |- | 1971 | ''[[რსხულიშ რჩქინა]]'' | ჯონათან ფერსტი | |- | 1971 | ''[[უშქურანჯი აბანი]]'' | მიტჩი | |- | 1971 | ''[[თიქ თქუ შარალუა]]'' | | |- | 1972 | ''[[მაფა მარვინ გარდენსი]]'' | დევიდ შტებლერი | |- | 1973 | ''[[ეკონია რაზმი]]'' | ბილი ბადასკი | |- | 1974 | ''[[ჩინური კვარტალი]]'' | ჯ.ჯ. ჯეიკ გიტსი | |- | 1975 | ''[[იღბალი (ფილმი)|იღბალი]]'' | ოსკარ სალივანი | |- | 1975 | ''[[მიდგარენქ გუგულიშ ოგვაჯეს გეგნოფურინჷ (ფილმი)|მიდგარენქ გუგულიშ ოგვაჯეს გეგნოფურინჷ]]'' | [[რენდლი მაკმერფი]] | |- | 1975 | ''[[პროფესია: რეპორტიორი (ფილმი)|პროფესია: რეპორტიორი]]'' | დევიდ ლოკი | |- | 1975 | ''[[ტომი (ფილმი)|ტომი]]'' | სპეციალისტი | |- | 1976 | ''[[მისურიშ მუკართაფუ]]'' | ტომ ლოგანი | |- | 1976 | ''[[ეკონია მაგნატი]]'' | ბრაიმერი | |- | 1978 | ''[[ობჟათეჸურე]]'' | ჰენრი ლოიდ მუნი | თაშნეშე რეჟისორი |- | 1980 | ''[[ნათება (ფილმი)|ნათება]]'' | [[ჯეკ ტორენსი]] | |- | 1981 | ''[[ფოშტალიონი ირო ჟირშა რეკჷნც]]'' | ფრენკ ჩამბერსი | |- | 1981 | ''[[რეგტაიმი (ფილმი)|რეგტაიმი]] '' | ყურსალი პლაჟის | ვა მიშინუაფუ ტიტრეფც |- | 1981 | ''[[ჭითეფი]]'' | [[იუჯინ ო’ნილი]] | |- | 1982 | ''[[თანჯა (ფილმი)|თანჯა]]'' | ჩარლი სმითი | |- | 1983 | ''[[სინაზეშ ნინა]]'' | გარეტ ბრიდლავი | |- | 1984 | ''[[ოხვამეშ ორეკეშიშ შქურინი]]'' | | |- | 1985 | ''[[პრიციშ ფანიაშ ღრისება]]'' | ჩარლი პარტანა | |- | 1986 | ''[[ეჭვება (ფილმი)|ეჭვება]]'' | მარკ ფორმანი | |- | 1987 | ''[[ისტვიკარი ალქაჯეფი]]'' | დერილ ვან ჰორნი | |- | 1987 | ''[[ტელეამბეფი]]'' | ბილ რორიჩი | |- | 1987 | ''[[ნარშავა]]'' | ფრენსის ფელანი | |- | 1989 | ''[[ბეტმენი (1989 წანაშ ფილმი)|ბეტმენი]]'' | [[ჯოკერი (კომიქსი)|ჯოკერი]] | |- | 1990 | ''[[ჟირი ჯეიკი]]'' | ჯ.ჯ. „ჯეიკ“ გიტსი | თაშნეშე მუჭოთ პროდიუსერი/რეჟისორი |- | 1992 | ''[[ქომოლკოჩური უჰამუობეფი]]'' | იუჯინ ერლ ექსლაინი/გერი ბლისი | |- | 1992 | ''[[მუსხირენი ჯგირი ბოში]]'' | ნათან ჯესეპი | |- | 1992 | ''[[ჰოფა]]'' | ჯიმი ჰოფა | |- | 1994 | ''[[გერი (ფილმი)|გერი]]'' | უილ რენდელი | |- | 1995 | ''[[პოლიციარი შარააკართუს]]'' | ფრედი გეილი | |- | 1996 | ''[[ზისხირი დო ღვინი]]'' | ალექს გეიტსი | |- | 1996 | ''[[ონჯუაშ მურიცხი]]'' | გარეტ ბრიდლავი | |- | 1996 | ''[[მარსი მუმანტუნა!]]'' | პრეზიდენტი ჯეიმზ დეილი / არტ ლენდი | |- | 1997 | ''[[უჯგუში ვა რე]]'' | მელვინ ადელი | |- | 2001 | ''[[პიჯუა]]'' | ჯერი ბლეკი | |- | 2002 | ''[[შმიდტიშ გეშა]]'' | უორენ შმიდტი | |- | 2003 | ''[[ჭყორინიშ მართუა]]'' | ბადი რაიდელი | |- | 2003 | ''[[ჸოროფა წესეფიშ მეჯინათ დო თინეფიშ უმუშოთ]]'' | ჰარი სენბორნი | |- | 2006 | ''[[ღურელეფი]]'' | ფრენსის „ფრენკ“ კასტელო | |- | 2007 | ''[[სოიშახ ვაღურინ]]'' | ედვარდ კოული | |- | 2010 | ''[[სოჸურეშე გიჩქუნა?]]'' | ჩარლზ მედისონი | |- | 2011 | ''[[ამერიკანა]]'' | ედგარ ჯონსონი | |} {{ორქოშ გლობუსი საუჯგურო არტისტი კოჩიშო დრამას}} == რესურსეფი ინტერნეტის == * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0000197/ ჯეკ ნიქოლსონი] — [[კინოფილმეფიშ ინტერნეტ-მუნაჩემეფიშ ბაზა]]ს * [http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800020346 ჯეკ ნიკოლსონი] {{en}} * [https://web.archive.org/web/20080306201050/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/jack_nicholson_secrets_of_the_great_seducer ჯექ ნიქოლსონი] {{en}} * [http://blogs.amctv.com/diagnosing_jack_nicholson/ ჯეკ ნიკოლსონი] {{en}} * [http://www.virtual-history.com/movie/person/33/ ჯეკ ნიკოლსონი] {{en}} == სქოლიო == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:ნიკოლსონი, ჯეკ}} [[კატეგორია:ამერიკალეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი]] [[კატეგორია:ოსკარიშ მაღვენჯი კინოარტისტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1937]] k3i8e1ftymavc1qmjmgcaiz6dnxii2i 0 8043 252040 245224 2026-08-13T00:51:00Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252040 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = [[ფაილი:Capital city marker.svg|25px|ნანანოღა]] |მარგალური ჯოხო = ერევანი |ოდაბადური ჯოხო =Երևան (Երեւան) |ქიანა = სომხეთი |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =Collage of attractions in Yerevan.png |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა = Flag of Yerevan.svg |შილმუკნაჭ = |გერბი = Coat of arms of Yerevan.svg |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = N|lat_deg= 40|lat_min= 10|lat_sec=11 |lon_dir = E|lon_deg= 44|lon_min= 31|lon_sec=12 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა = |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = |რეგიონი = |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = |რაიონი = |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = ჯვ. წ. 782 |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = ერებუნი, ერივანი |სტატუსი-შე = |ფართობი = 227 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=989.4 |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა=სომეხური |მახორობა = 1 060 138<ref>[http://www.armstat.am/file/doc/99478218.pdf ქალაქისა და სოფლის მიმდინარე და მუდმივი მოსახლეობა 2011 წლის აღწერის მიხედვით]</ref> |ეჭარუაშ წანა = 2011 |მეჭედალა = 4,896 |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +4 |DST = ქო |ოტელეფონე კოდი = +374 (10), +374 (60) |ოფოსტე ინდექსი = 0001—0099 |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = www.yerevan.am |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Yerevan |add1n= |add1= }} '''ერევანი''' ({{lang-hy|Երևան, Երեվան}}) — [[ნოღა]] [[სომხეთი]]ს, სომხეთიშ არძაშ უდიდაშ ნოღა დო სომხეთიშ ნანანოღა. [[2011]] წანაშ მუნაჩემეფით ნოღას ოხორანს 1 060 138 მახორუ. ერევანი სომხეთის ისტორიული, ეკონომიკური, ფინანსური დო კულტურული ცენტრი რე. ნოღა წყარმალუ [[რაზდანი (წყარმალუ)|რაზდანიშ]] წყარპიჯის იდვალუაფუ. ერევანი დოხოლაფირო 2,780 წანერი დო [[მოსოფელი]]შ ართ-ართი უჯვეშაში ნოღა რე. == ისტორია == ერევანი სომხეთიშ ისტორიაშ ლიტერატურას მაართაშე VI ოშწანურაშ დაჭყაფუშ იშინუაფუ. არქეოლოგიური გონთხორუეფიშ შედეგო მეგორაფილი მარჭვალურ მიკნაჭარეფიშ მეჯინათ, ურარტუშ მაფა [[არგიშთი I]]-ქ ჯვ. წ. 782 აკაგჷ ჯიხა ერებუნი, ნამუშ გოხოლუას დოდგუ თეხანური ერევანი.<ref>{{cite book|last=Katsenelinboĭgen|first=Aron|title=The Soviet Union: Empire, Nation and Systems|url=https://archive.org/details/sovietunionempir0000kats|publisher=Transaction Publishers|year=1990|location=New Brunswick|page=[https://archive.org/details/sovietunionempir0000kats/page/143 143]|isbn=0-88738-332-7}}</ref> [[XIII ოშწანურა|XIII ოშწანურაშე]] იძნანდჷ ერევანიშ ეკონომიკური დო პოლიტიკური შანულობა. [[1440]]-იან წანეფშე ბჟაეიოლ სომხეთიშ ადმინისტრაციული ცენტრო გჷნირთჷ. 1513 წანაშე 1735 წანაშახ ჯიხა დო ნოღა მიარეშა მოჯალაგეს [[ოსმალეთი|ოსმალეთიქ]] დო [[ირანი|ირანქ]]. 1604 წანას ერევანი ქჷდიჸუნუ [[აბას I (ირანი)|აბას I-ქ]] დო სომხეთიშ მახორობა ირანშა გეგნახორუ, მარა ნოღაქ მალას აკოდგინჷ დო [[ერევანიშ სახანო]]შ ცენტრო გჷნირთჷ. [[XVII ოშწანურა]]ს, ერევანს ეკონომიკურ ეჸონუაქ დიჭყჷ. [[1827]] წანაშ [[1 გჷმათუთა]]ს ნოღა [[რუსეთი]]შ ჯარქ ქჷდიჸუნუ დო თურქ-მანჩაიშ ზავით ბჟაეიოლ სომხეთიშ ტერიტორიაწკჷმა ართო რუსეთის ქჷმიარსხუ [[1828]] წანას. ერევანი დიო სამაზრო ნოღა რდჷ, 1849 წანაშე ერევანიშ გუბერნიაშ ცენტრო გჷნირთჷ. 1902 წანას ერევანქ რკინაშარათ ქიმიარსხუ [[ქართი]]ს, 1908 - [[ჯულფა]]ს, ნამუქჷთ ხე უნწყუ ნოღაშ ეკონომიკურ მოჭყანიარაფას. == დომაჸალაფირი დო პარტნიორი ნოღეფი == ერევანიშ [[დომაჸალაფირი ნოღეფი]] რე: {|class="wikitable" |- valign="top" | * {{flagicon|Madagascar}} [[ანტანანარივუ]], [[მადაგასკარი]] * {{flagicon|Lebanon}} [[ბეირუთი]], [[ლიბანი]] * {{flagicon|Slovakia}} [[ბრატისლავა]], [[სლოვაკეთი]] * {{flagicon|Argentina}} [[ბუენოს-აირესი]], [[არგენტინა]] * {{flagicon|Italy}} [[ვენეცია]], [[იტალია]] * {{flagicon|Italy}} [[კარარა]], [[იტალია]] * {{flagicon|იტალია}} [[ფლორენცია]], [[იტალია]] * {{flagicon|სირია}} [[დამასკო]], [[სირია]] * {{flagicon|ირანი}} [[ისპაანი]], [[ირანი]] * {{flagicon|საქორთუო}} [[ქართი]], [[საქორთუო]] || * {{flagicon|ააშ}} [[კემბრიჯი (მასაჩუსეტსი)|კემბრიჯი]], [[ააშ]] * {{flagicon|მოლდოვა}} [[კიშინიოვი]], [[მოლდოვა]] * {{flagicon|ააშ}} [[ლოს-ანჯელესი]], [[ააშ]] * {{flagicon|საფრანგეთი}} [[მარსელი]], [[საფრანგეთი]] * {{flagicon|კანადა}} [[მონრეალი]], [[კანადა]] * {{flagicon|საფრანგეთი}} [[ნიცა]], [[საფრანგეთი]] * {{flagicon|უკრაინა}} [[ოდესა]], [[უკრაინა]] * {{flagicon|რუსეთი}} [[დონიშ როსტოვი]], [[რუსეთი]] * {{flagicon|ბრაზილია}} [[სან-პაულუ]], [[ბრაზილია]] * {{flagicon|ლატვია}} [[რიგა]], [[ლატვია]] |} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://www.yerevan.am/am/ ოფიციალური ვებ-ხასლა] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გეოგრაფიული ორენი |ცენტრი = ერევანი |ოორუე = {{flagicon|საქორთუო}} [[ქართი]]<br>(287კმ) |ოორუე-ბჟაეიოლი = {{flagicon|ყაზახეთი}} [[ასტანა]]<br>(3917კმ) |ბჟაეიოლი = {{flagicon|აზერბაიჯანი}} [[ბაქო]]<br>(681კმ) |ობჟათე-ბჟაეიოლი = |ობჟათე = {{flagicon|ირანი}} [[თეირანი]]<br>(1146კმ) |ობჟათე-ბჟადალი = {{flagicon|სირია}} [[დამასკო]]<br>(1721კმ) |ბჟადალი = {{flagicon|თურქეთი}} [[ანკარა]]<br>(1490კმ) |ოორუე-ბჟადალი = {{flagicon|რუსეთი}} [[მოსკოვი]]<br>(2262კმ) }} {{commons|Yerevan|ერევანი}} {{მერკე}} {{ევროპაშ ნანანოღეფი}} {{აზიაშ ნანანოღეფი}} [[კატეგორია:სომხეთი]] [[კატეგორია:სომხეთიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ნანანოღეფი]] 4nykxk16aqandcmvrpft1o2ifbcag21 0 8246 252021 220814 2026-08-13T00:36:37Z InternetArchiveBot 15194 Add 4 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252021 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Emile Zola 2.jpg|thumb|right|ემილ ზოლა]] '''ემილ ფრანსუა ზოლა''' ({{lang-fr|Émile François Zola}}; დ. [[2 პირელი]], [[1840]], [[პარიზი]], [[საფრანგეთი]] — ღ. [[29 ეკენია]], [[1902]], პარიზი), [[ფრანგეფი|ფრანგი]] [[ჭარუ]] დო ნოველისტი. ჩინებული რე წიგნეფით: [[Thérèse Raquin]], [[Les Rougon-Macquart]]. == ბიოგრაფია == ემილ ზოლაქ დებადჷ [[1840]] წანაშ 2 [[პირელი|პირელს]]. მუმაქ ორდო დუღურუ. ემილ ზოლა გურაფლენდჷ შხვადოშხვა ლიცეუმეფს [[პარიზი]]ს დო [[მარსელი|მარსელს]]. ბაღანობას დიჭყჷ ზოლაქ ჭიჭე ნოველეფიშ ჭარუა. ზოლა ჯგირო იჩინენდჷ დო მაჸალობა უღუდჷ შინელი ფრანგი მახანტალი [[პოლ სეზანი|პოლ სეზანწკჷმა]]. == ბიბლიოგრაფია == *''Contes à Ninon'', (1864) *''La Confession de Claude'' (1865) *''[[Les Mystères de Marseille]]'' (1867) *''[[Thérèse Raquin]]'' (1867) *''Madeleine Férat'' (1868) *''Nouveaux Contes à Ninon'' (1874) *''Le Roman Experimental'' (1880) *''[[Les Rougon-Macquart]]'' **''[[La Fortune des Rougon]]'' (1871) **''[[La Curée]]'' (1871–72) **''[[Le Ventre de Paris]]'' (1873) **''[[La Conquête de Plassans]]'' (1874) **''[[La Faute de l'Abbé Mouret]]'' (1875) **''[[Son Excellence Eugène Rougon]]'' (1876) **''[[L'Assommoir]]'' (1877) **''L'Attaque du moulin'' (1877) **''[[Une Page d'amour]]'' (1878) ** ''[[L'Inondation]]'' (''The Flood'') novella (1880) **''[[Nana (novel)|Nana]]'' (1880) **''[[Pot-Bouille]]'' (1882) **''[[Au Bonheur des Dames]]'' (1883) **''[[La Joie de vivre]]'' (1884) **''[[Germinal (novel)|Germinal]]'' (1885) **''[[L'Œuvre]]'' (1886) **''[[La Terre]]'' (1887) **''[[Le Rêve (novel)|Le Rêve]]'' (1888) **''[[La Bête humaine]]'' (1890) **''[[L'Argent]]'' (1891) **''[[La Débâcle]]'' (1892) **''[[Le Docteur Pascal]]'' (1893) *''Les Trois Villes'' **''Lourdes'' (1894) **''Rome'' (1896) **''Paris'' (1898) *''Les Quatre Evangiles'' **''Fécondité'' (1899) **''Travail'' (1901) **''Vérité'' (1903) **''Justice'' == რესურსეფი ინტერნეტის == *[http://www.dreyfus.culture.fr/en/bio/bio-html-emile-zola.htm Dreyfus Rehabilitated] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311084659/http://www.dreyfus.culture.fr/en/bio/bio-html-emile-zola.htm |date=2012-03-11 }} *[http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/AUT851.HTM Émile Zola at InterText Digital Library] *[http://www.livres-et-ebooks.fr/auteur/%C3%89mile_Zola-804/ Émile Zola at Livres & Ebooks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504053945/http://www.livres-et-ebooks.fr/auteur/%C3%89mile_Zola-804/ |date=2016-05-04 }} *[http://expositions.bnf.fr/zola Émile Zola exhibition] at the [[Bibliothèque nationale de France]] *[http://www.litteratureaudio.com/livres-audio-gratuits-mp3/tag/emile-zola/ Livres audio gratuits pour Emile Zola] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231004120/http://www.litteratureaudio.com/livres-audio-gratuits-mp3/tag/emile-zola |date=2010-12-31 }} *[http://www.archive.org/search.php?query=subject:%22Zola,+Emile,+1840-1902%22 Works about Émile Zola] at the [[Internet Archive]] == ლიტერატურა == *{{cite book | last = Borie | first = Jean | authorlink = | title = Zola et les mythes: ou, de la nausée au salut | url = https://archive.org/details/bwb_P6-AAR-965 | trans_title = | publisher = [[Éditions du Seuil]] | location = Paris | series = Pierres vives | year = 1971 | doi = | isbn = | oclc = 299742040 | language = [[French language|French]] }} *{{cite book | last = Brown | first = Frederick | authorlink = | title = Zola: A Life | publisher = [[Farrar, Straus and Giroux]] | location = New York City|New York | series = | year = 1995 | doi = | isbn = 978-0-374-29742-8 | oclc = 31044880 }} *{{cite book | last = Ellis | first = Havelock | authorlink = Havelock Ellis | title = Affirmations | publisher = Walter Scott | location = London | series = | chapter = Zola | year = 1898 | pages = 131–157 | doi = | isbn = | oclc = | url = http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?seq=173&view=image&size=100&id=uc2.ark:/13960/t9q242r53&u=1&num=131 }} *{{cite book | last = Hemmings | first = F.W.J. | authorlink = | title = Émile Zola | url = https://archive.org/details/emilezola0000fwjh_i9y5 | publisher = [[Clarendon Press]] | location = Oxford | series = | year = 1966 | pages = | doi = | isbn = | oclc = 3383139 }} *{{cite book | last = Lukács | first = György | authorlink = György Lukács | others = Translated by Edith Bonee; foreword by Roy Pascal | title = Studies in European Realism: A Sociological Survey of the Writings of Balzac, Stendhal, Zola, Tolstoy, Gorki and Others | url = https://archive.org/details/studiesineuropea0000geor | publisher = Hillway Publishing | location = London | series = | year = 1950 | pages = | doi = | isbn = | oclc = 2463154 }} *{{cite book | last = Mitterand | first = Henri | authorlink = | others = | title = Zola et le naturalisme | trans_title = Zola and Naturalism | publisher = [[Presses Universitaires de France]] | location = Paris | series = Que sais-je? | year = 1986 | pages = | doi = | isbn = 978-2-13-039642-0 | oclc = 15289843 | language = French }} *{{cite book | last = Mitterand | first = Henri | authorlink = | title = Zola | url = https://archive.org/details/zola0000mitt | publisher = [[Fayard]] | location = Paris | series = | year = 1999 | pages = | doi = | isbn = 978-2-213-60083-3 | oclc = 659987814 | language = French }} *{{cite book | last = Newton | first = Joy | authorlink = | title = Cahiers naturalistes | chapter = Émile Zola: impressionniste | publisher = | location = | series = | volume = 33 | year = 1967 | doi = | isbn = | oclc = | pages = 39–52 | language = French }} *{{cite book | last = Newton | first = Joy | authorlink = | title = Cahiers naturalistes | chapter = | publisher = | location = | series = | year = 1967 | volume = 34 | doi = | isbn = | oclc = | pages = 124–38 | language = French }} *{{cite book | last = Wilson | first = Angus | authorlink = Angus Wilson | title = Émile Zola: An Introductory Study of His Novels | publisher = [[Secker and Warburg]] | location = London | year = 1952 | doi = | oclc = 818448 }} {{DEFAULTSORT:ზოლა, ემილ}} [[კატეგორია:ფრანგეფი]] [[კატეგორია:ფრანგი ჭარუეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1840]] [[კატეგორია:ნაღურა 1902]] jljcmz1arddmvukyjk6wdwjjkwzx525 0 8261 252063 247968 2026-08-13T01:11:37Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252063 wikitext text/x-wiki {{Short description|ამერიკალ ობურჯაფე ხელუანობაშ ორსანტ დო არტისტი (1940–2026)}} {{ინფოდაფა არტისტი | ფერი = #ED813E | ჯოხო = ჩაკ ნორისი | სურათი = Chuck Norris, The Delta Force 1986 (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა = | დუდჯოხო = ნორისი 1986 წანას | დაბადებაშ ჯოხო = კარლოს რეი ნორისი | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|10|3|1940}} | დაბადებაშ აბანი = რაიანი, [[ოკლაჰომა]], [[ააშ]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2026|3|19|1940|3|10}} | ღურაშ აბანი = კაუაი, [[ჰავაი]], [[ააშ]] | ღურაშ ბაძაძი = | სქესი = ქომოლკოჩი | მენოღალობა = {{შილა|ააშ}} | ერუანობა = ამერიკალი | რელიგია = ქირსიანი | სიმაღალა = | თოლიშ ფერი = | ჩინებული რე = „[[უოლკერი, ტეხასარი რეინჯერი]]“, ოურდუმე ხელუანობა | საქვარუა = არტისტი, ოურდუმე ხელუანობაშ ორსანტი, სცენარისტი | შხვა ჯოხოეფი = | აკოქიმინჯალაშ წანეფი = 1968–2026 | მასქერეფი = | ალმასქუ = {{unbulleted list | დაიან ჰოლჩეკი (1958–1989) | ჯინა ო'კელი (1998–2026) }} | სქუალეფი = 5 (თინეფს შქას [[მაიკ ნორისი]] დო [[ერიკ ნორისი]]) | გონათუა = | ოხორინალი აბანი = | ვებხასჷლა = | აკადემიაშ ჯილდოეფი = | ემმიშ ჯილდოეფი = | შხვა ჯილდოეფი = '''ოურდუმე ნინალა:''' [[ააშ-იშ ოჰეერე ნძალეფი]] (1958–1962)<br>'''ჩინი:''' პირველ კლასიშ ავიატორი (Airman first class) | BAFTA ჯილდოეფი = | ორქოშ გლობუსიშ ჯილდოეფი = | ტონიშ ჯილდოეფი = }} '''კარლოს რეი „ჩაკ“ ნორისი''' (დ. [[10 მელახი]], [[1940]] — ღ. [[19 მელახი]], [[2026]]) — ამერიკალ [[ობურჯაფე ხელუანობა|ობურჯაფე ხელუანობაშ]] ორსანტი, არტისტი, სცენარისტ დო ჭარუ. თის აპალუდჷ [[უჩა ორტყაფუ|უჩა ორტყაფუეფ]] [[კარატე]]ს, [[ტაეკვანდო]]ს, [[ტანგ სუ დო]]ს, [[ბრაზილიური ჯიუ-ჯიცუ|ბრაზილიურ ჯიუ-ჯიცუს]] დო [[ძიუდო]]ს. [[ააშ-იშ ოჰეერე ნძალეფი|ააშ-იშ ოჰეერე ნძალეფს]] ნინალაშ უკული, თიქ ოურდუმე ხელუანობაშ ანდა ჩემპიონატ მიგჷ, მოგვიანეთო ქჷდარსხუ მუშ პერსონალურ დისციპლინა — [[ჩუნ კუკ დო]]. ნორისქ [[ამერიკულ კინემატოგრაფია|ამერიკულ კინოინდუსტრიას]] მუშობა დიჭყჷ მუჭოთ ჩინებულ ადამიერეფიშ ობურჯაფე ხელუანობაშ ინსტრუქტორქ, სოიშა მუშ ეკრანულ დებიუტ ვაკინწყჷნ ჭიჭე როლით ფილმის „[[აკმარღვაფალ ბუნა (1968 ფილმი)|აკმარღვაფალ ბუნა]]“ (1968). თიშ მაჸალე დო კოლეგაქ, [[ბრიუს ლი]]ქ, თინა ქჷმიპეჯუ ართ-ართ თარ გლახა პერსონაჟიშ როლიშო ფილმის „[[დრაკონიშ რზა]]“ (1972). მარა, მუჟანსჷთ ნორის არტისტობას აგჷნძორენდჷნ, თიშ მაჸალე დო მოწაფექ, [[სტივ მაკქუინი|სტივ მაკქუინქ]], ელუჩჷ, ნამჷ-და თე საქვარს სერიოზულო ქემუდირთუკონ. ნორისქ თარ როლ ილაჸაფრჷ ექშენ-ფილმის „[[ბრეიკერ! ბრეიკერ!]]“ (1977), ნამუქჷთ ფინანსურ მოგება მიღჷ. თიშ მაჟირა თარ როლ ფილმის „[[ჯგირ ბოშეფს უჩეფ მუკაქუნა]]“ (1978) კაბეტ ჰიტო გინირთჷ დო ჩაკ ნორისიქ მალას მალიმორ (ექშენ) ფილმეფიშ პოპულარულ მურიცხო გინირთჷ. ნორისქ დუდს ქეგუდირთჷ კომერციულო წჷმოძინელ ზოხორინელ ექშენ დო ოურდუმე ხელუანობაშ ფილმეფიშ სერიას, თინეფს შქას რდჷ: „[[ართიშ ნძალა]]“ (1979), „[[ოქტაგონი (ფილმი)|ოქტაგონი]]“ (1980) დო „[[თოლი თოლიშ მანგიორო (1981 ფილმი)|თოლი თოლიშ მანგიორო]]“ (1981), ნამუქჷთ თინა ერეფოშქაშე ვარადებაშა ეკიჸონჷ. მოგვიანეთ თიქ თარ როლეფ ილაჸაფჷ სტუდიურ პროდუქციეფს: „[[რჩქალ ჟამარუა]]“ (1982), „[[ნანძალებუ ნჯარიშ ეშაღალა]]“ (1982) დო „[[ხვალახე ნგერი მაკქუეიდი]]“ (1983). თიშ წჷმოძინაშ გეშა, კინოსტუდია [[Cannon Films]]-ქ ნორისწკჷმა მუსხირენ ფილმიშა გაფორმჷ კონტრაქტი, ნამუქჷთ დიჭყჷ ფილმით „[[უნოქურეთ დინაფილი (ფილმი)|უნოქურეთ დინაფილი]]“ (1984). ათე ფილმიქ ოსხირ მეჩჷ ტრილოგიას დო ნორის 1980-იან წანეფიშ განწეხანს კომპანიაშ თარ მურიცხო გინაშქუ. ათე ბორჯიშ მუშ ნახანდეფ იკათუანს ფილმეფს: „[[მინოკათუა ააშ-შა (1985 ფილმი)|მინოკათუა ააშ-შა]]“ (1985), „[[დელტაშ რაზმი (ფილმი)|დელტაშ რაზმი]]“ (1986) დო „[[დაჩხირსმაულარი (ფილმი)|დაჩხირსმაულარი]]“ (1986). Cannon-იშ გალე, თიქ თაშნეშე ილაჸაფჷ ფილმის „[[სირჩქალეშ კოდი (1985 ფილმი)|სირჩქალეშ კოდი]]“ (1985), ნამუთ მუშ არძაშე ჸონიერ ნახანდო იკოროცხუ. 1990-იან წანეფს ნორისქ თარ როლ ილაჸაფჷ [[CBS]]-იშ განწეხანიშ სერიალს „[[უოლკერი, ტეხასარ რეინჯერი]]“ (1993–2001). თინა ექშენ-ფილმეფს ლაჸაფის 2006 წანაშა აგჷნძორენდჷ, მუშ ეკონია შანულამ კინოროლ რდჷ ფილმის „[[უშაფათუეფი 2]]“ (2012). არტისტობაშ მეხ, ნორისქ გინირთჷ [[The New York Times-იშ ბესტსელერეფიშ ერკებული|ბესტსელერეფიშ ავტორო]]. თიქ ჭარჷ წინგეფ ოურდუმე ხელუანობაშ, ვარდიშუაშ, ფილოსოფიაშ, კონსერვატიულ პოლიტიკაშ, ქირსიანულ ვესტერნულ პროზაშ, დუდმოხვარაშ დო ბიოგრაფიაშ გეშა. თაშნეშე თინა რეგულარულ სჷმეტის ჭარუნდჷ გიშაშქუმალა [[WorldNetDaily]]-იშო. ნორისქ გუმორჩქინდჷ ანდა რეკლამას, თინეფს შქას რდჷ ვარდიშუა სისტემა [[Total Gym]]-იშ ხანგჷნძე წჷმარინაფალ (სპიკერი). 2005 წანას ჩაკ ნორისიქ გინირთჷ ინტერნეტ-ციგანობეფიშ, „[[ფაქტეფ ჩაკ ნორისიშ გეშა|ჩაკ ნორისიშ ფაქტეფიშ]]“ (Chuck Norris facts) ობიექტო. თენა რდჷ [[ინტერნეტ-მემი]], ნამუთ იუმორისტულო გობარილ რდჷ თიშ ჭყანიერობაშ დო შელებუანობეფიშ გეშა. ნორისქ ხუჯ დუკინჷ თიჯგურა პროდუქტეფს, ნამუეფჷთ თე მემს გჷმირინუანდესჷნ; თე ფენომენქ ბიჯგ მეჩჷ მუსხირენ წინგიშ ჭარუას, ჟირ ვიდეო ლაჸაფის დო ანდა ტელე-შოუს გუმორჩქინას. == ორდოიან წანეფი == კარლოს რეი ნორისქ დებადჷ 1940 წანაშ 10 მელახის [[რაიანი (ოკლაჰომა)|რაიანს]], [[ოკლაჰომა]]ს,<ref name="Secret">{{cite book |last1=Norris |first1=Chuck |last2=Hyams |first2=Joe |title=The Secret of Inner Strength: My Story |edition=1st |year=1988 |publisher=Little, Brown and Co. |location=Boston |isbn=0-316-61191-3 |page=[https://archive.org/details/secretofinnerstr00norr/page/6 6] |chapter=1 |chapter-url=https://archive.org/details/secretofinnerstr00norr/page/6 }}</ref> უილმა ლის (აზაპალაშ გვარი: სკარბერი; 1921–2024) დო რეი დი ნორისიშ (1918–1971) ფანიას. მუამუშ [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ არმიაშ ვეტერანი რდჷ, ნამუთ მოგვიანეთ მექანიკოსო,<ref name=AgainstNorrisBio/> ავტობუსიშ ანკერო დო ხარგმანქანაშ მაჸონაფალო მუშენდჷ. დიამუშის ირლანდიურ წჷმოულობა უღუდჷ, მუამუშის — გერმანული, ბრიტანულ დო შორიშ ჩეროკულ ჯინჯეფი.<ref name=AgainstNorrisBio/><ref name="ADwCN">{{cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE0DE103CF931A25756C0A965958260 |title=At Dinner with: Chuck Norris |newspaper=[[The New York Times]] |date=May 12, 1993 |first=Ira |last=Berkow |access-date=February 15, 2017 |archive-date=May 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526210415/https://www.nytimes.com/1993/05/12/garden/at-dinner-with-chuck-norris-when-that-97-pound-weakling-grows-up.html |url-status=live|quote=Mr. Norris also grew up poor, with an alcoholic father, a Cherokee Indian, who was gone from home much of the time, and he and his brother Aaron, who directed 'Sidekicks', and a third brother, Wieland, were raised for the most part by their Irish mother.}}</ref> ნორისის ჯოხო კარლოს ბერიშ, მუამუშიშ პასტორიშ (მინისტრიშ) პატიოცემელო ქიგიადჷ.<ref name=AgainstNorrisBio>{{cite book |title=Against All Odds: My Story |url=https://archive.org/details/againstalloddsmy0000norr |last=Norris |first=Chuck |author2=Ken Abraham |publisher=[[Broadman & Holman Publishers]] |year=2004 |isbn=0-8054-3161-6}}</ref> თინა სუმ ჯიმაშე უნჩაშ რდჷ, უკულაშ ჟირ ჯიმა — უილანდი (1943–1970) დო [[აარონ ნორისი|აარონი]]. მუჟანსჷთ ნორის 16 წანაშ რდჷნ, მუამუშიქ დო დიამუშიქ ართიანს ჩეთხიეს.<ref name="CNSSP">{{cite news |title=Chuck Norris – Strong, Silent, Popular |newspaper=[[The New York Times]] |date=September 1, 1985}}</ref> მოგვიანეთ თიქ დიამუშ დო ჯიმალეფწკჷმა ართო პრეირი-ვილიჯშა (კანზასი), უკული — ტორანსიშა (კალიფორნია) გეგნორთეს დახორალო.<ref name="ADwCN" /> უილანდის მუშ უნჩაშ ჯიმაშა ურაგადუ, ნამჷ-და 27 წანერობაშა ვემიართედჷნ. თე უწმოხნარაგადუქ სიმართექ აჸუ, მუჟანსჷთ თიქ 1970 წანას, ვიეტნამიშ ლჷმას დოღურჷნ. ნორის მუში ბაღანობას ეთმეჭარუნდჷ მუჭოთ მონკას: თინა ვა რდჷ ათლეტური, რდჷ ონჯღორიან დო ოშქაშე მოგურაფუ.<ref>{{cite news |title=Chuck Norris Fights to Be a Better Actor in 'Hero and the Terror' Role |newspaper=[[Los Angeles Times]] |date=September 2, 1988 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-09-02-li-2090-story.html |access-date=February 20, 2020 |archive-date=August 23, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160826001219/http://articles.latimes.com/1988-09-02/news/li-2090_1_chuck-norris |url-status=live }}</ref> მუამუშ ბორჯგიშაშქუმალათ მუშენდჷ ავტომობილეფიშ მექანიკოსო დო მუსხირენ თუთაშ განწეხანს შუნდჷ. მუამუშიშ რექციათ დო ფანიაშ ფინანსურ გაჭირებათ შერცხუნელ ნორისის გეგმურჩქინდჷ აკმაშულიდარ ინტროვერსიაქ, ნამუთ ედომუშამ ბაღანობაშ განწეხანს გეგჷნძორუ.<ref>{{cite magazine |დუდჯოხო=Breaking the Silence: |url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20098746,00.html |magazine=People|access-date=December 11, 2015 |archive-date=August 26, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160826001219/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20098746,00.html |url-status=live }}</ref> == ფილმოგრაფია == {| class="wikitable" |- ! წანა !! ფილმი !! როლი !! |- | 1968 || ''[[The Green Berets (ფილმი)|The Green Berets]]'' || || |- | 1969 || ''[[The Wrecking Crew (1969 film)|The Wrecking Crew]]'' || || |- | 1972 || ''[[Way of the Dragon]]'' || Colt || |- | 1973 || ''[[The Student Teachers]]'' || კარატეშ ინსტრუქტორი || |- | 1974 || ''[[Slaughter in San Francisco]]'' || Chuck Slaughter/Chuck Norris || |- | 1976 || ''[[The Warrior Within]]'' || დოკუმენტური კინო || |- | 1977 || ''[[Bruce Lee, the Legend]]''|| დოკუმენტური || |- | 1977 || ''[[Breaker! Breaker!]] ||John David "J.D." Dawes || |- | 1978 || ''[[Good Guys Wear Black]]'' || John T. Booker || |- | 1979 || ''[[A Force of One]]'' || Matt Logan || |- | 1980 || ''[[The Octagon (ფილმი)|The Octagon]]'' || Scott James || |- | 1981 || ''[[An Eye for an Eye (1981 ფილმი)|An Eye for an Eye]]'' || Sean Kane || |- | 1982 || ''[[Silent Rage]]'' || Sheriff Dan Stevens|| |- | 1982 || ''[[Forced Vengeance]]'' || Josh Randall || |- | 1983 || ''[[Lone Wolf McQuade]]'' || J.J. McQuade || |- | 1984 || ''[[Missing in Action (ფილმი)|Missing in Action]]'' || Col. James Braddock || |- | 1985 || ''[[Missing in Action 2: The Beginning]]'' || Col. James Braddock || |- | 1985 || ''[[Code of Silence (ფილმი)|Code of Silence]]'' || Eddie Cusack || |- | 1985 || ''[[Invasion U.S.A. (1985 ფილმი)|Invasion U.S.A.]]'' || Matt Hunter || |- | 1986 || ''[[The Delta Force (ფილმი)|The Delta Force]]'' || Major Scott McCoy || |- | 1986 || ''[[Firewalker (ფილმი)|Firewalker]]'' || Max Donigan || |- | 1986 || ''[[Karate Kommandos]]'' || The leader of the Karate Kommandos. || |- | 1988 || ''[[Braddock: Missing in Action III]]'' || Col. James Braddock || |- | 1988 || ''[[Hero and the Terror]]'' || Danny O'Brien || |- | 1990 || ''[[Delta Force 2: The Colombian Connection]]''|| Col. Scott McCoy || |- | 1991 || ''[[The Hitman (ფილმი)|The Hitman]]''|| Cliff Garret|| |- | 1992 || ''[[Sidekicks (1992 ფილმი)|Sidekicks]]'' || Himself || |- | 1994 || ''[[Hellbound (ფილმი)|Hellbound]]'' || Frank Shatter || |- | 1995 || ''[[Top Dog (ფილმი)|Top Dog]]'' || Jake Wilder|| |- | 1996 || ''[[Forest Warrior]]'' || John McKenna || |- | 1998 || ''[[Logan's War: Bound by Honor]]'' || Jake Fallon || |- | 2000 || ''[[The President's Man]]'' || Joshua || |- | 2002 || ''[[The President's Man 2: A Line in the Sand]]'' || Joshua || |- | 2003 || ''[[Bells of Innocence]]'' || Jux Jonas|| |- | 2004 || ''[[DodgeBall: A True Underdog Story]]'' || || |- | 2005 || ''The Contender'' || Himself, 2 episodes || |- | 2005 ||''[[The Cutter]]'' || John Shepherd || |- | 2009 || ''[[Birdie & Bogey]]'' || ''პროდიუსერი''|| |- | 2012 || ''[[The Expendables 2]]'' |} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.chucknorris.com/ ოფიციალური ვებ-საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208162652/http://www.chucknorris.com/ |date=2011-02-08 }} [[კატეგორია:ამერიკალეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1940]] 9tj6jxugeayy9poxuk9z67jcmiehtbm 0 10383 252130 146022 2026-08-13T01:52:41Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252130 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი |ჯოხო = ჯვეში ნოღა იერუსალიმი |სურათი = [[ფაილი:Old City (Jerusalem).jpg|250პქ|]] |სურათიშ მუკნაჭარა = |რუკა= |რუკაშ_მუკნაჭარა = |რუკაშ ზჷმა = |ქიანა = {{შილა|ისრაელი}}<ref>http://whc.unesco.org/en/list</ref> |ტიპი=კულტურული |კრიტერიუმი=ii, iii, vi |ID = |რცხუ = |რეგიონი= აზია |კოორდინატეფი= {{coord|31|46|36|N|35|14|03|E|}} |წანა= 1981 |სესია= |ნომერი = 148 |საფრთხეშ თუდო = }} {{მოსოფელიშ მონძალა|148}} '''ჯვეში ნოღა''' ({{lang-he|העיר העתיקה}}, ''Ha'Ir Ha'Atiqah'', {{lang-ar|البلدة القديمة}}, ''al-Balda al-Qadimah'') — 0,9 კმ² ფართობიშ კიდაგოლუფაირი ტერიტორია [[იერუსალიმი|იერუსალიმს]].<ref>{{cite book |last=Kollek |first=Teddy |authorlink=Teddy Kollek |chapter=Afterword |editor=John Phillips |title=A Will to Survive - Israel: the Faces of the Terror 1948-the Faces of Hope Today|url=https://archive.org/details/willtosurvive0000phil |publisher=Dial Press/James Wade|year=1977|quote=about 225 acres}}</ref> ნოღაშ თე ნორთის მუსხირენი რელიგიაშ უშანულამაშ რელიგიური ობიექტი იდვალუაფუ: [[იუდაიზმი|იუდეველეფშო]] – [[მორიაშ გვალა]] დო [[ჸოთუაშ კიდა]], [[ქირსიანობა|ქირსიანეფშო]] – [[მანცხვარიშ საფლე]], [[ისლამი|მუსლიმეფშო]] – კიდაშ გულბანდი დო [[ალ-აქსაშ მეჩეთი]]. ტრადიციულო, ჯვეში ნოღა ოთხ ვაწორწო ნორთო ირთუდჷ, ოდო თეჟამიანი დორთუალაქ [[XIX ოშწანურა]]ს გიხურგუ.<ref>{{cite book |last=Ben-Arieh |first=Yehoshua |pages=[https://archive.org/details/jerusalemin19thc00bena/page/14 14] |editor=|title=Jerusalem in the 19th Century, The Old City|url=https://archive.org/details/jerusalemin19thc00bena |publisher=Yad Izhak Ben Zvi & St. Martin's Press|year=1984 | isbn = 0312441878}}</ref> ამდღარშო, თინა ირთუ მუსლიმანურ, ქირსიანულ, ურიულ დო სომეხურ ნორთეფო. [[1948]] წანაშ [[არაბ-ისრაელიშ ლჷმა 1948|არაბ-ისრაელიშ ლჷმაშ]] ბორჯის, ჯვეში ნოღაქ ედომუშამო [[იორდანია|იორდანიაშ]] განს მირთინუ. [[1967]] წანაშ [[ამშვდღალამი ლჷმა]]შ ბორჯის, მუჟამცჷთ მანცხვარიშ საფულე ხეშე ხეშა გინმიშუნ, [[ისრაელი|ისრაელქ]] იერუსალიმიშ ედომუშამი ჯვეში ნორთიშ ოკუპაცია მახვამილუ. [[1980]] წანას, იორდანიაქ [[იუნესკო]]ს გიწარზუ, ნამდა ჯვეში ნოღა [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ერკებულშა გემშუღალუდუკონ. <ref>[http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/148.pdf Advisory Body Evaluation] (PDF file)</ref> ორგანიზაციაქ თე თხუალა [[1981]] წანას დაბაღინუ.<ref>[http://whc.unesco.org/archive/repext81.htm#148 Report of the 1st Extraordinary Session of the World Heritage Committee]</ref> უკვე [[1982]] წანას, იორდანიაქ ჯვეში ნოღაშ ასე [[მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრთხეშ თუდო|საფრთხეშ თუდო რენჯი ობიექტეფიშ]] ერკებულშა გინოჸონაფა მითხუ. <ref>[http://whc.unesco.org/archive/repcom82.htm#jerusalem Justification for inscription on the List of World Heritage in Danger, 1982: Report of the 6th Session of the World Heritage Committee]</ref> ==ქოძირით თაშნეშე== *[[მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის]] == რესურსეფი ინტერნეტის == *[http://whc.unesco.org/en/list/148 ჯვეში ნოღა იუნესკოშ ვებ-ხასჷლას] *[http://www.3disrael.com/jerusalem/muslim_quarter.cfm Virtual tour of the Muslim Quarter] *[http://www.3disrael.com/jerusalem/Church_of_the_Holy_Sepulcher.cfm Virtual tour of the Church of the Holy Sepulchre] *[http://www.3disrael.com/jerusalem/cardo_inside.cfm Virtual tour of the Cardo] *[http://www.3disrael.com/jerusalem/damascus_gate.cfm Virtual tour of the Damascus gate] *[http://www.3disrael.com/jerusalem/kotel_prayer.CFM Virtual tour of the Kotel] <br><gallery class=center caption="ჯვეში ნოღა (იერუსალიმი)"> Jerusalem-Mauerrundgang-44-Damaskustor aussen-2010-gje.jpg Jerusalem-Mauerrundgang-40-Damaskustor-Tariq el-Wad-2010-gje.jpg Jerusalem-Mauerrundgang-52-Busbahnhof beim Damaskustor-Friedhoefe-1985-gje.jpg Jerusalem-Mauerrundgang-70-Innenhof-1985-gje.jpg Jerusalem-Mauerrundgang-76-Rockefellermuseum-2010-gje.jpg Jerusalem-Suq-34-Gewuerzhaendler-2010-gje.jpg Jerusalem-Suq-38-Metallwaren-2010-gje.jpg Jerusalem-Suq-10-Ausgang Baumwolltor-2010-gje.jpg </gallery> == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ისრაელს}} [[კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ისრაელს]] [[კატეგორია:იერუსალიმი]] 5xt7vmnkw1cpah0xj1lkfq0ud5bckad 0 11448 252049 250828 2026-08-13T01:03:14Z InternetArchiveBot 15194 Add 14 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252049 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიჯი |ჯოხო = ჩე გევარა |ოდაბჯოხო = |პორტრეტი = GuerrilleroHeroico.jpg |ზჷმა = 250პქ |მუკნაჭარა = [[ალბერტო კორდა]]შ ჯოხოშინელი ფოტო <br />''„[[გერილიერო ეროიკო]]“ ("Guerrillero Heroico")''<br />გჷნოღალირი რე 1960 წანაშ [[5 მელახი]]ს |დაბჯოხო = ერნესტო გევარა |მოღალობა = ექიმი, [[მარქსიზმი|მარქსისტი]] რევოლუციონერი, <br />პოლიტიკოსი |დაბ თარიღი = 1928 წანაშ [[14 კვირკვე]] |დაბ აბანი = [[როსარიო (არგენტინა)|როსარიო]], [[სანტა-ფეს პროვინცია (არგენტინა)|სანტა-ფე]], [[არგენტინა]] |განათება = მედიცინაშ დოქტორი |მენოღალობა = {{შილა|არგენტინა}}, {{შილა|კუბა}} |ნთხორ აბანი = [[ჩე გევარაშ მავზოლეუმი]], [[სანტა-კლარა (კუბა)|სანტა-კლარა]], [[კუბა]] |დოლმახორალა = |ერუანობა = [[არგენტინალეფი|არგენტინალი]] |ღურ თარიღი = 1967 წანაშ [[9 გჷმათუთა]] (39 წანერი) |ღურ აბანი = [[ლა-იგერა]], [[ვალიეგრანდეშ პროვინცია|ვალიეგრანდე]], {{შილა|ბოლივია}} |მუმა = ერნესტო გევარა ლინჩი |ნანა = სელია დე ლა სერნა ი ლიოსა |ალმასქუ = ილდა გადეა (1955–1959)<br /> ალეიდა მარჩი (1959-1967 თიშ დინაფაშახ) |სქუალეფი = ილდა (1956–1995), ალეიდა (დ. 1960)<br /> კამილო (დ. 1962), სელია (დ. 1963)<br /> ესნესტო (დ. 1965) |ჯილდოეფი = |ვებ-ხასჷლა = |შხვადოშხვა = }} '''ერნესტო გევარა''' (დ. [[14 მანგი]], [[1928]] — ღ. [[9 გჷმათუთა]], [[1967]]) — ირკოჩიშო ჩინებული, მუჭოთ „'''ჩე გევარა'''“, ვარა „'''ელ ჩე'''“ რდჷ [[არგენტინალეფი|არგენტინალი]] ექიმი, [[მარქსიზმი|მარქსისტი]] რევოლუციონარი, პოლიტიკოსი, [[კუბა|კუბაშ]] პარტიზანული ლიდერი. თიშ სტილიზაფირ სახექ გინირთჷ აწორინჯალაშ ირკოჩიშო მოდვალირ [[კონტრკულტურა|კონტრკულტურულ]] სიმბოლოთ დო კათეფიშ კულტურაშ გლობალურ შანო.<ref>[[#refCasey2009|Casey 2009]], ხს. 128.</ref> მუჭოთ ომედიცინე ფაკულტეტიშ ახალნორდი სტუდენტინ, გევარა ედომუშამი [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას]] შარალენდჷ დო თინა ნჭუაფილო გეგნოთირუ თი უღვენჯობაქ დო გოშხვაშთურაფაქ, მუსჷთ თინა თე შარალუაბორჯის აკმოხვადუდჷნ.<ref name="RevMedicine">[http://www.marxists.org/archive/guevara/1960/08/19.htm On Revolutionary Medicine] Speech by Che Guevara to the Cuban Militia on August 19, 1960.</ref> შარალუაბორჯის ეჭოფილ გუნამორსილობაქ დო დაკვირეფქ თის გჷშაღალაფუ დუნასქვი, ნამუდა რეგიონს ჩხვიჩხვგოდგჷმილი ეკონომიკური უწორწოობა [[კაპიტალიზმი]]შ, [[მონოპოლიზმი]]შ, [[ნეოკოლონიალიზმი]]შ დო [[იმპერიალიზმი]]შ მოღალუ რდჷნ, მუდგაშ აკა კაკალია წამალი [[მოსოფელიშ რევოლუცია]] იჸუაფუდჷ.<ref name="AfroAsian1965">[http://www.marxists.org/archive/guevara/1965/02/24.htm At the Afro-Asian Conference in Algeria] A speech by Che Guevara to the Second Economic Seminar of Afro-Asian Solidarity in Algiers, Algeria on February 24, 1965.</ref> თიში ტომბა რწუმაქ ქანჩი ქჷმეჩჷ თიშ მიშახოლინს [[გვატემალა|გვატემალაშ]] რეფორმეფშა [[გვატემალაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტ]] [[ხაკობო არბენს გუსმანი|ხაკობო არბენსიშ]] დუდალათ, ნამუდგაშ დოხუაფაშ უკულით, მუთ ოეგებიეთ [[ააშ]]-იშ [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე|ცენტრალურ ოთოლორანჯე ოაგენტეს]] მიაჭარუაფუნ, ჩე გევარაშ პოლიტიკურ იდეოლოგიაქ უმოსო გემეკენჯჷ. მოგვიანაფილო, მუჟამსჷთ [[მეხიკო]]ს ოხორანდჷნ, თიქ [[რაულ კასტრო|რაულ]] დო [[ფიდელ კასტრო]]ეფს აკოხვადჷ, ქახოლჷ [[26 კვირკვეშ ყარაფი]]ს დო თინეფწკჷმა [[კუბა|კუბაჸურე]] გონჩურჷ იახტა ''[[გრანმა (იახტა)|გრანმათ]]''. თინეფიშ ღანკი დიქტატორ [[ფულხენსიო ბატისტა]]შ რეჟიმიშ დოხუაფა რდჷ, ნამუსჷთ ოჭიშის ააშ არზენდჷნ.<ref>[[#refBeaubien2009|Beaubien, NPR Audio Report, 2009]], 00:09–00:13.</ref> გევარაქ გვალო მალას არყებულეფ შქას ქჷმიწიძინჷ, თინა მაჟირა რდჷ ნჯღვერალას დო გჷნმაჭყვადალი როლი ილაჸაფჷ ჟირწანამ პარტიზანულ ლჷმას, ნამუქჷთ საბოლათ ბატისტაშ რეჟიმი ქჷდახუ.<ref name="Castrosbrain1960">''"[[#refCastrosbrain1960|Castro's Brain]]"'' 1960.</ref> [[კუბაშ რევოლუცია|კუბაშ რევოლუციაშ]] უკული, გევარაქ ახალ თარობას მუსხირენი გიშნაგორა პოსტის გედირთჷ. თინეფ შქას რდჷ მაჸოთამალი რაზმეფიშ მადუდე თინეფიშ მეხჷ, მით ტრიბუნალქ ლჷმაშ დჷმაშებუთ მირჩქინჷნ;<ref name="ReferenceA">[[#refTaibo1999|Taibo 1999]], ხს. 267.</ref> რეწუალაშ მინისტრიშ პოსტის თიქ აგრარული რეფორმა ქჷმჷწიჭყჷ, ოხვარუდჷ ჭარუა-კითხირიშ გჷმაფაჩალ ოკათე კამპანიას, თაშნეშე მუშენდჷ კუბაშ ერუანული ბანკიშ პრეზიდენტო დო კუბაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ ოგურაფუ დირექტორო, თე ბორჯისჷნე, კუბური სოციალიზმიშ ჯოხოთ ედომუშამ მოსოფელს შარალენდჷ, მუჭოთ დიპლომატი. თეშნერი პოზიცია გევარას მეშქაშალას არზენდჷ ულაჸაფინუდჷკო ცენტრალური ფიგურაშ როლი მილიციური ნძალეფიშ წვართუასჷ, ნამუქჷთ მუკიჸონჷ [[ღეჯეფიშ ჸუჯი|ღეჯეფიშ ჸუჯიშ]] ოპერაცია<ref name="Kellner89pg69">[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 69–70.</ref> დო მუშეღჷ [[სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუ|სხუნუეფიშ]] [[ბირთვული ანჯარი|ბირთვული]] [[ბალისტიკური რაკეტა|ბალისტიკური ქობინეფი]] კუბაშა, მუდგაქჷთ გაუფრაშჷ [[1962]] წანაშ [[კარიბიშ კრიზისი]].<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 526–530.</ref> თეწკჷმა ართო, გევარა ჸოფიერი ჭარუ დო დღარეფიშ ავტორი რდჷ, აკოქიმინჷ ხეშნაჭარა პარტიზანულ ლჷმაშენ, თებორჯისჷნე თინა ავტორი რე ბესთსელერი მემუარული ნახანდიშ ახალნორდალას [[ობჟათე ამერიკა|ობჟათე ამერიკაშ]] ომანგაშეთ [[მოტოციკლისტიშ დღარეფი (წიგნი)|მოტოციკლით შარალუაშ]] გეშა. [[1965]] წანას ჩე კუბას იტალენს დო თანჯეფგალე მიშარუაფუ რევოლუციურ გინოქიმინუაშა თიაშ მიშაღალაშ ღანკით; მაართათ უმუწუძინუო [[კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაშა]] დო უკული [[ბოლივია]]შა, სოდეთ თინა [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე|ცენტრალურ ოთოლორანჯე ოაგენტეშ]] მორსხუე ბოლივიურ ნძალეფქ ოჭოფეს დო დოჸვილეს. <ref>[[#refRyan1998|Ryan 1998]], ხს. 4.</ref> გევარა ამუდღარშახ მინშო ოჸოროფული, ოდო მინშო ოლანძღარ ისტორიულ ფიგურათ სქიდუ, პოლარიზაფილი რე მიარე კოლექტიურ წჷმოსახუას, გჷშაკერზაფილო დიდი მუდანობაშ ბიოგრაფიეფს, მემუარეფს, ესეეფს, დოკუმენტურ ფილმეფს, ბირეფს დო ვარდა ხანტილურ ფილმეფს. თიშ გეშა, ნამუდა თინა მირჩქინუაფუ მუჭოთ წამებულინ, პოეტური ინოჩამეფი კლასობური ლჷმაშ მეხჷ დო ხვამილაფეფი „ახალი ადამიერიშ“ აკაქიმინალო უმოსო მორალს გეპონჷ, ვინდარო მატერიალურ მოტივეფს. ჩე გევარაქ ინოჩამაშ ხატო დო წყუთ გჷნირთჷ მიარე [[მეკვარჩხანობა|მეკვარჩხანე]] გეზაშ ყარაფიშო. ჟურნალ „[[ტაიმი (ჟურნალი)|ტაიმქ]]“ თინა [[XX ოშწანურა|XX ოშწანურაშ]] 100 არძოშე გოლინუამ ადამიერეფ შქას გიორინუ.<ref>[[#refDorfman1999|Dorfman 1999]].</ref> [[ალბერტო კორდა]]შით გინოღალირი თიში ფოტო ''[[გერილიერო ეროიკო]]'' (''Guerrillero Heroico'') ჩინებული რე „მოსოფელს არძოშე ჩინებულ ფოტოთ“.<ref>Maryland Institute of Art, referenced at [[#refBBCNews2001b|BBC News May 26, 2001]].</ref> == ორდოიანი რინა == [[ფაილი:Chefamily.jpg|thumb|250პქ|left|ბოშკოჩი ერნესტო (კვარჩხანშე) მასქერეფწკჷმა დო და-ჯიმალეფწკჷმა ართო, 1944 წ. თიშ ხასჷლას, კვარჩხანშე მარძგვანჸურე ხენა სელია (ნანა), სელია (და), რობერტო, ხუან-მარტინი, ერნესტო (მუმა) დო ანა-მარია]] [[ფაილი:Ernesto Guevara Acta de Nacimiento.jpg|მინი|მარცხნივ|250პქ|ჩე გევარაშ დაბადებაშ მოწმობა]] ერნესტო გევარაქ [[1928]] წანაშ [[14 მანგი|14 მანგის]], [[არგენტინა|არგენტინაშ]] ნოღა [[როსარიო (არგენტინა)|როსარიოს]] დებადჷ, სელია დე ლა სერნა ი ლიოსაშ დო ერნესტო გევარა ლინჩიშ ესპანურ-ბასკურ-ირლანდიური გამნარყიშ ფანიას.<ref>Che's last name ''"Guevara"'' derives from the [[Castilian Spanish|Castilianized]] form of the [[Basque language|Basque]] ''"[[Guevara, Spain|Gebara]]"'', a [[habitational name]] from the province of [[Álava]]. Through his grandmother, Ana Lynch, he was a descendant of [[Patrick Lynch (Argentina)|Patrick Lynch]], an emigrant from [[Galway]], Ireland in the 1740s.</ref> ფანიაშ ხუთ ბაღანა შქას თინა უნჩაში რდჷ. თიშ თახმი გვარს დო ჯოხოს შხირას გითმუძინანა მუში მასქერეფიშ გვარეფს დე ლა სერნას ვარა ლინჩის. ჩეშ უმუსვანჯებუ ბუნებას მუამუში გეჸვენჯიშორო ეთმონწყჷნდჷ:„თენა რე უმაართაში შანი თიში, ნამუდა ჩქიმი ბოშიშ ჯერღვეფს ირლანდიარი მეარყეეფიშ ზისხირი ფუნსჷნ“.<ref>[[#refLavretsky1976|Lavretsky 1976]].</ref> ერნესტიტოს (მუჭოთ თიწკჷმა უძახუდესჷნ) რინაშ ძალამი ორდოშიანი ეტაპის გევითარჷ უღვენჯეფიშ მეხჷ სიხოლაშ ღიაბიქ.<ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 23.</ref> მეკვარჩხანალაშ მათხოზინე ფანიას ერდილ ბაღანას დიო ხოლო დასაბაღას ახალნორდის თოლწოხ გეგნაფაჩჷ ფირჩა პოლიტიკური სპექტრიშ პერსპექტივეფქ.<ref>[http://www.time.com/time/printout/0,8816,872604,00.html Argentina: Che's Red Mother] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826054445/http://www.time.com/time/printout/0,8816,872604,00.html |date=2013-08-26 }} ''[[Time Magazine]]'', July 14, 1961.</ref> მუამუში, მუჭოთ [[ესპანეთიშ ომენოღალური ლჷმა]]შ რესპუბლიკარეფიშ დუდგინოდვალირი ხუჯიშ დუმაკინე, ფანიას შხირას ომენძელუდჷ თე კონფლიქტიშ ბრელ ვეტერანს.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 22–23.</ref> ერნესტოშ ნანა, სელია დე ლა სერნა თი ბორჯიშო არგენტინას ეჭოფილი ერთიშ ნორმეფიშ აწმარენჯი რდჷ, თის თუმა კუნტას აფუდჷ ღაჭილი დო ჸუნდჷ მუში მანქანა, მუთ თი ბორჯის [[არგენტინა]]ს ოსურკოჩიშო გასადღანო იკოროცხუდჷ. 2 წანაშ ხანს ერნესტოს [[ასთმა|ასთმაშ]] მაართა მოკათინი უღუდჷ. თე ლახალა თის რინაშ ლიაშახ ვადათხიებჷ დო გოლინა ხოლო იღვენუ მუშ პერსონაშა დო რინაშ უკულნეშიანი წჷმოძინაშა. [[1932]] წანას ერნესტოშ ფანიაქ ექიმიშ ზუკოლით ოხორინალო ნოღა [[ალტა-გრასია]]შა გეგნორთჷ. ლახალაშ გეშა სკოლაშა ვა გილართინედჷ დო ჸუდეს ნანა ამეცადინენდჷ. ჯანუდუნ, თინა ვარა კითხულენდჷ, ვარა მუმას ჭარდაკის ოლაჸაფუდჷ. თიშ უმკუჯინუო, ნამუდა [[ასთმა|ასთმაშ]] კონწარი მოკათინეფით იჭიროთუდუნ, მუდგასჷთ თინა ედომუშამი რინას კონწარას გინაფულენდჷნ, გევარა გიშმეგორუდჷ მუჭოთ ათლეტი, მეთხოზჷდჷ ნჩურუას, [[კუჩხბურთი|კუჩხბურთის]], [[გოლფი|გოლფის]] დო ჸოთამას, თე ბორჯისჷნე თიქ გჷნირთჷ „ურსხებუ“ ველოსიპედისტო.<ref>[[#refSandison1996|Sandison 1996]], ხს. 8.</ref><ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 24.</ref> უშულადუო ლაჸაფენდჷ [[რაგბი]]ს,<ref>[http://www.telegraph.co.uk/sport/columnists/brendangallagher/2322711/Argentine-rugby-inspired-by-Che-Guevara.html Argentine Rugby Inspired by Che Guevara] by Brendan Gallagher, ''[[The Daily Telegraph]]'', გჷმათუთა 5, 2007</ref> [[ბუენოს-აირესი]]შ ოუნივერსიტეტე კლუბის გიშმეშჷ fly-half-იშ პოზიციას.<ref>Cain, Nick & Growden, Greg "Chapter 21: Ten Peculiar Facts about Rugby" in ''Rugby Union for Dummies'' (2nd Edition), John Wiley and Sons, ISBN 978-0-470-03537-5, ხს. 293.</ref> ლაჸაფიშ სტილიშ გეშა ჩეს გეძინელი ჯოხო „''ფუსერი''“ ქჷგიოდვეს — ''El Furibundo''-შ (გაჸალებური) კუნტარაფილი ფორმა, აგრესიული ლაჸაფიშ სტილიშ გურშენი თაშნეშე უძახუდეს დიამუშიშ გვარს — დე ლა სერნას.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 28.</ref> გევარა მუამუშიშე [[ჭარდაკი]]შ ლაჸაფის გურაფულენდჷ დო 12 წანაშ ხანს უკვე ოკათუდჷ აბანობურ ტურნირეფს. ბოშალას დო უკული ედომუშამი რინაშ გოძვენას, თინა ხვამილაფირი რდჷ [[პოეზია|პოეზიათ]], გჷშაკერზაფილო უჸორდჷ [[პაბლო ნერუდა]], [[ჯონ კიტსი]], [[ანტონიო მაჩადო]], [[ფედერიკო გარსია ლორკა]], [[გაბრიელა მისტრალი]], [[სესარ ვალიეხო]] დო [[უოლტ უიტმენი]].<ref name="Hart 2004, ხს 98">[[#refHart2004|Hart 2004]], p. 98.</ref> შეულებუდჷ უგუჯინუო ქუკითხირუდუკო [[რადიარდ კიპლინგი]]შ პოემა ''„თუ“'' ("If—") დო [[ხოსე ერნანდესი]]შ ეპიკური პოემა ''„მარტინ ფიერო“''.<ref name="Hart 2004, ხს 98"/> გევარაშ ჸუდეს 3 000-შე უმოსი წინგი იჩუალუაფუდჷ, მუდგაქჷთ გაპიჯალჷ ჩეშ ენთუზიაზმით ეფშა დო ეკლექტიკურ მაკითხეთ გინორთინაფა; გჷშაკერზაფილ ინტერესის ირჩქინანდჷ [[კარლ მარქსი]]შ, [[უილიამ ფოლკნერი]]შ, [[ანდრე ჟიდი]]შ, [[ემილიო სალგარი]]შ დო [[ჟიულ ვერნი]]შ მეხჷ. <ref>[[#refHaney2005|Haney 2005]], ხს. 164.</ref> თეშ გეძინელო, თაშნეშე იხვამილუანდჷ [[ჯავაჰარლალ ნერუ]]შ, [[ფრანც კაფკა]]შ, [[ალბერ კამიუ]]შ, [[ვლადიმერ ლენინი]]შ დო [[ჟან-პოლ სარტრი]]შ ნახანდეფი, თეშინეშეს მუჭოთ [[ანატოლ ფრანსი]]შ, [[ფრიდრიხ ენგელსი]]შ, [[ჰერბერტ უელსი]]შ დო [[რობერტ ფროსტი]]შ ნახანდეფი.<ref name="ReferenceC">([[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 37–38).</ref> [[ფაილი:Checasa-AGracia-289716387.jpg|მინი|250პქ|გევარეფიშ ფანიაშ ოხორინალი ჸუდე ნოღა [[ალტა-გრასია]]ს, [[კორდობაშ პროვინცია]]]] რდუალაწკჷმა ართო, ჩეს ლათინოამერიკალი ჭარუეფიშ მეხჷ გურჩქინდჷ ინტერესიქ, თინეფ შქას რდეს [[ორასიო კიროგა]], [[სირო ალეგრია]], [[ხორხე იკასა]], [[რუბენ დარიო]] დო [[მიგელ ასტურიასი]].<ref name="ReferenceC"/> თე ჭარუეფიშ იდეეფს თინა მითმირჩქინანდჷ ლუბაშ წინგიას, სოდეთ თაშნეშე აწარმენდჷ გოხურგუეფიშ, კონცეფციეფიშ დო გოლინუამ ინტელექტუალეფიშ ფილოსოფიეფს; გიშმასხუნუნდჷ [[ბუდა]]შ დო [[არისტოტელე]]შობურ ანალიტიკურ მუნაღოზეფს, თეშინეს მუჭოთ სხუნუნდჷ [[ბერტრან რასელი]]შობურ ჸოროფას დო პატრიოტიზმისჷნ, [[ჯეკ ლონდონი]]შობურ ჯარალუას, [[ნიცშე]]შობურ ღურაშ იდეას. ჩე ხვამილაფირი რდჷ [[ზიგმუნდ ფროიდი]]შ იდეეფით თიზჷმაშა, ნამუდა თინა დუნასქვეფს ორთუდჷ თიშ შხვადოშხვა დუდეფშე [[თონწყუეფი]]შ, [[ლიბიდო]]შ, [[ნარცისიზმი]]შ დო [[ოიდიპოსიშ კომპლექსი]]შ გეშა.<ref name="ReferenceC"/> სკოლას თიშ ოჸოროფულ მეკონეფ შქას რდჷ [[ფილოსოფია]], [[მათემატიკა]], [[ინჟინერია]], [[პოლიტიკური მენცარალა|პოლიტიკური მენცარალეფი]], [[სოციოლოგია]], [[ისტორია]] დო [[არქეოლოგია]].<ref>[[#refSandison1996|Sandison 1996]], ხს. 10.</ref><ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 26.</ref> წანეფიშ უკული, [[1958]] წანაშ [[13 ფურთუთა|13 ფურთუთას]], [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე]]შით გჷმობჟინაფილი „ბიოგრაფიული დო პიჯიშობური მოშინაფა“ გევარას მირჩქინანდჷ ფართო სპექტრიშ აკადემიური დო ინტელექტუალური ინტერესეფიშ ადამიერო დო ეთმოჭარუნდჷ მუჭოთ „დიდო გურაფილს“, მორო თექინეშეს გითმეუძინანდჷ, ნამუდა „ჩე დასურო ინტელექტუალი რე, ოღონც ლათინოამერიკალეფ შქას“.<ref>[[#refRatner1997|Ratner 1997]], ხს. 25.</ref> === შარალუა მოტოციკლით === [[1948]] წანას, გევარაქ [[ბუენოს-აირესი]]შ უნივერსიტეტის მედიცინაშ ფაკულტეტის ქენირიცხჷ. „მოსოფელიშ აკოჩინებაშ ჸუმენქ“<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 64.</ref> ნჭაფიერო გეგშარაჸჷ თიში ოუნივერსიტეტე საქვარუეფი, უკოხოლენი პლანშა გეგნიღჷ ინტერესი გურაფაშ მეხჷ დო ბიჯგი მეჩჷ ხანგინძე მუშითდაკვირაშ შარალუაშა, ნამუქჷთ ფუნდამენტალურო დოთირუ თიში მეჯინეფი, გჷშაკერზაფილო [[ლათინური ამერიკა|ლათინური ამერიკაშ]] თიბორჯიშ ეკონომიკურ პიჯალეფწკჷმა რსხუაფათ. მაართა ექსპედიცია [[1950]] წანას მუკიჸონჷ ველოსიპედით, ნამუსჷთ ჭიჭე ქვარქვანტი გიონწყუნ;<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 59-64.</ref> 4 500 კმ მეძენას თიქ ხვალე იშარჷ ოორუე [[არგენტინა|არგენტინაშ]] [[არგენტინაშ პროვინციეფი|პროვინციეფშა]]. თეს მაჸუნჷ [[1951]] წანაშ ჩხოროთუთაშ კონტინენტური შარალუაქ მოტოციკლით დახე ედომუშამი [[ობჟათე ამერიკა|ობჟათე ამერიკაშ]] მასშტაბით; შარაშ სიგჷრძაქ 8 000 კმ აკადგინჷ. მოგვიანაფილო, თიქ ოგურაფუს 1-წანაშ მოსვანჯაშ ნება გეჭოფჷ, მუში მაჸალე [[ალბერტო გრანადო|ალბერტო გრანადოწკჷმა]] ართო [[პერუ]]შა, სან-პაბლოშა, წყარმალუ [[ამაზონი]]შ ოძგაშეეფწკჷმა დვალირ [[შატიბი|შატიბერჯეფიშ]] კოლონიაშა მიდურთუმუდჷკო მოხალისეთ ომუშებელონ. [[ფაილი:Che Guevara-Granado - Mapa 1er viaje - 1952 Ka.jpg|thumb|upright|left|230პქ|გევარაშ 1952 წანაშ შარალუაშ რუკა. ჭითათ ეშანილი რე ოჰეერე შარალუა]] [[ფაილი:CheOnRaft1952.jpg|thumb|250პქ|alt=black and white photograph of two men on a raft, fitted with a large hut. The far bank of the river is visible in the far distance|გევარა (მარძგვანშე) ალბერტო გრანადოწკჷმა ართო (კვარჩხანშე) მუნეფიშ „მამბო-ტანგო“ ტიის წყარმალუ ამაზონს, 1952 წანაშ [[მანგი]]. თე ტიი თი [[შატიბი|შატიბერჯეფიშ]] მენძული რდჷ, ნამუეფსჷთ თინეფი კურნალენდესჷნ.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 89.</ref>]] [[ჩილე]]ს, ჩე გევარა გეგნოლასჷ ანაკონდაშ დო ჩუკუკატამაშ ლინჯიშ ობადაშეშ მაღაროალეფიშ ომუშებელ პიჯალეფქ, თაშინეშეს წოხოლენი სერს [[ატაკამაშ ტიოზი]]ს აკოხვალამირ თხოზინელ [[კომუნიზმი|კომუნისტ]] ჩილ დო ქომონჯიქ, ნამუეფსჷთ მუნეფიშ მინაქუნალი ხოლო ვა აპალუდესჷნ, მიორჩქუდჷ მუ თინეფი მუჭოთ „ზისხირით დო ხორცით ეცანცალაფირ, კაპიტალისტურ ექსპლუატაციაშ სხვერპლეფო“.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 75-76.</ref> [[ანდეფი]]შ ლაკადას, [[მაჩუ-პიქჩუ|მაჩუ-პიქჩუჸურე]] მიმალი ჩე ხოლო ართიშა აანთხჷ ელჷ-მოლუშ დოხორინეფს ჸოფილ მუმალასარ უღვენჯობაქ, სოდეთ ფიოშეფი დინდარი დიხამინჯეეფიშ ჭიჭე ნოკვათეფს ხანდენდესჷნ.<ref name="Kellner89pg27">[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 27.</ref> შარალუაშ გეჸვენჯ ეტაპის, გჷშაკერზაფილო გურეკინელქ დოსქიდჷ შატიბერჯეფიშ კოლონიას მახორუეფიშ მაჸალურ მერინეფით, მუთ მირჩქინჷ მუჭოთ „ადამიერულ სოლიდარობაშ დო ართგურობაშ უმაღალაშ ფორმათ თეშინერ ხვალახურ დო მენდწაულირ კათაწკჷმა“.<ref name="Kellner89pg27" /> თე შარალუაბორჯის, გევარა ორთუდჷ ინნაჭარეფს, ნამუეფსჷთ„''[[მოტოციკლისტიშ დღარეფი (წიგნი)|მოტოციკლისტიშ დღარეფი]]''“ გიოდჷ დო ნამუეფქჷთ უკული „''[[ნიუ-იორკ ტაიმსი]]შ''“ ბესტსელერო გჷნირთჷ,<ref>NYT bestseller list: [http://www.nytimes.com/2005/02/20/books/bestseller/0220bestpapernonfiction.html #38 Paperback Nonfiction on 2005-02-20], [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D03E5D6123DF934A35752C1A9629C8B63&scp=5&sq=motorcycle+diaries+Ernesto+%28Che%29+Guevara&st=nyt #9 Nonfiction on 2004-10-07] and on more occasions.</ref> ოდო [[2004]] წანას თინეფშე გინოღალირ კჷნე თე ჯოხოდვალაშ ფილმიქ შხვადოშხვა ჯილდოეფი მიპალუ. ერნესტოქ დო ალბერტო გრანადოქ დოხოლაფირო 8 თუთაშ უკული მიოჭირინეს დუდშეიანი ღანკის, [[კარაკასი|კარაკასის]] — [[ვენესუელა|ვენესუელაშ]] ნანანოღას. კარაკასის გრანადოქ ოლეხეს ქჷდიჭყჷ მუშობა დო თექინეშეს დოსქილადა გჷნოჭყვადჷ. ერნესტოქ შარალუა ხვალე გაგჷნძორჷ. საბოლა ჯამს, შარალუაბორჯის ჩე გევარაქ მიკორთჷ [[არგენტინა]], [[ჩილე]], [[პერუ]], [[ეკვადორი]], [[კოლუმბია]], [[ვენესუელა]], [[პანამა]] დო [[მაიამი]], სოჸურეშეთ [[ბუენოს-აირესი|ბუენოს-აირესშა]] დიირთჷ. შარალუაშ ლიას, თინა [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას]] მირჩქინანდჷ ხვალე ზოხოშიანი ერეფიშ ართონობას ვარინ, მუჭოთ ართი ედომუშამობასჷნ თეშ, ნამუთ თხულენდჷ კონტინენტური მასშტაბიშ გოდუდიშალაფაშ სტრატეგიასჷნ. თიში კონცეფცია უხურგე, გოართოიანაფილი [[ესპანური ამერიკა|ესპანური ამერიკაშ]] გეშა, ნამუდგათ გეართონებუდჷ ოართე ლათინური მონძალათჷნ, თი ოკითხუ რდჷ, ნამუთ წოხოლენი პლანს გერდჷ თიშ გვიანიშიან რევოლუციურ საქვარუეფს. არგენტინაშა დორთაშ უკული, გევარაქ გეგნოჭყვადჷ მუთ შილებე ნჭაფიერო მუსურებუდჷკო გურაფან, რახან თის უკვე ახალი გეგმეფი უღუდჷ შარალუაწკჷმა რსხუაფათ. 1952 წანაშ მარაშინათუთას თიქ ბუენოს-აირესიშ უნივერსიტეტის გურაფა გაახალჷ დო [[1953]] წანაშ [[მანგი]]ს ომედიცინე ხარისხი გეჭოფჷ — ოფიციალურო გჷნირთჷ „დოქტორი ერნესტო გევარათ“.<ref>[http://www.newstatesman.com/200606120036 A Very Modern Icon] by [[George Galloway]], ''[[New Statesman]]'', June 12, 2006</ref> {{ინნართი | გოთინუა = right | სიგანა = 32% | სიმაღალა = | დუდჯოხო = | დუდჯოხო გიმე = | შქაგური = „მოტოციკლით შარალუაქ ობჟათე ამერიკაშ ომანგაშეთ, თის გურჩქინჷ გვერდსფეროს ააშ-იშ პატჷნალაშ უსამართობაშ ღიაბი დო კოლონიალიზმიშით თიში მახორუეფიშო მოღალირი ჭიროთი“. | მეჭყვადუაშ უმუშო = | შრიფტიშ ზჷმა = 80% | ხეშმოჭარუა = — [[ჯორჯ გალოუეი]], ბრიტანალი პოლიტიკოსი.<ref>[http://www.newstatesman.com/200606120036 A Very Modern Icon] by [[George Galloway]], ''[[New Statesman]]'', June 12, 2006</ref> }} მოგვიანაფილო გევარა ეთმოჭარჷნდჷ, ნამუდა [[ლათინური ამერიკა|ლათინური ამერიკაშ]] მუკი-მუკი შარალუაბორჯის თინა „უოშქარეთ აკმოხვადუდჷ უღვენჯობას, შქირენას დო ლახალას“, თეშინეშეს მუჭოთ „ბაღანაშ კურნალუაშ უანჯობას უფარობაშ გეშა“ დო „იროიანი შქირენით დო სარჯელით გჷშაჭანაფილ აჸონებას“, მუთ თის ბიჯგის არზენდჷ „თეში ენუჯინალუდჷკო ბოშიშ ღურაშა, მუჭოთ უმოღე მეკონიშ დინაფაშან“. წორას თე გუნამორსილობაქ დარწუმჷ გევარა ქუმუხვარებუდჷკო თე კათაშა, მუთ მედიცინაშ ოქიანუშ დოტებას დო აკოანჯარაფილი ლჷმეფიშ პოლიტიკურ არენაშა გინულას თხულენდჷნ.<ref name="RevMedicine" /> == გვატემალა == [[ფაილი:Che Guevara - 2do Viaje - 1953-55 Ka.png|thumb|upright|250პქ|ჩე გევარაშ 1953—1956 წანეფიშ შარალუაშ რუკა; თაშინეშეს ეშანილი რე შარალუა იახტა ''„გრანმათ“''.]] [[ფაილი:ChenGuatemala.jpg|მინი||250პქ|ჩე გევარაშ ზიტყვეფი მუში ოხორიწკჷმა [[გვატემალა]]ს, [[სანტა-კლარა (კუბა)|სანტა-კლარაშ]] მემორიალწკჷმა]] [[1953]] წანაშ [[7 მანგი|7 მანგის]], გევარა კჷნე შარალუას იჭყანს, თეჟამო [[ბოლივია]]შა, [[პერუ]]შა, [[ეკვადორი|ეკვადორშა]], [[პანამა]]შა, [[კოსტა-რიკა]]შა, [[ნიკარაგუა]]შა, [[ჰონდურასი|ჰონდურასშა]] დო [[სალვადორი|სალვადორშა]]. [[1953]] წანაშ [[10 ქირსეთუთა|10 ქირსეთუთას]], [[გვატემალა]]შა გინულაშ წოხოლე, [[სან-ხოსე (კოსტა-რიკა)|სან-ხოსეშე]] (კოსტა-რიკა) მუში დეის ბეატრისის გინაფა უჯღონჷ. მოგვიანაფილო, გევარა რაგადანს ''იუნაიტედ ფრუტ კომპანიშ'' (''United Fruit Company'') ომუშებელ დიაპაზონშენ, ნამუთ თის თიშ დჷმადასურაფალო მიორჩქჷდჷ, მუ ოშქურანჯი რდჷ კაპიტალისტური ბრუოკუჩხამინ“.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 126.</ref> თე გაჸალებას „დუდეფიშ ჯინუაშ ერი“ უღუდჷ, მუთ ჩექ მუში უმოსო კონსერვატიული მორსხუეფიშ ოშქურინაფალო გჷმირინუ, დო ბოლოს ახალნაღურა [[იოსებ სტალინი]]შ სურათიშ წოხოლე იფუჩუ, ნამუდა თინა „თე ბრუოკუჩხამს საბოლათ დამარცხენდჷ“.<ref>[[#refTaibo1999|Taibo 1999]], ხს. 31.</ref> ართი თუთაშ უკული, გევარაქ [[გვატემალა]]შა ინილჷ, სოდეთ პრეზიდენტ [[ხაკობო არბენს გუსმანი]]შ დემოკრატიულო ეშაგორილი თარობა დიხაშ რეფორმეფით დო შხვა ინიციატივეფით ოცადუდჷ საბოლათ მუსურებუდჷკო ''[[ლატიფუნდია|ლატიფუნდიური]]'' სისტემა. თეშ ბოლოშა მიოჸონაფალო, პრეზიდენტ არბენსიქ ეჭოფჷ დიხაშ რეფორმაშ გენერალური პროგრამა, ნამუდგაშ მეჯინათ მოხვადუდჷ არძო უდუმუშებუ დიხაშ შხუ მინჯალაშ კონფისკაცია დო თინა უდიხაწყარე ფიოშეფს გეგნაჩამუდჷ წიაკალო.<ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 31.</ref>თეშ გეშა, უდიდაში დიხამაღვენჯეფშე არძოშე უმოსო გავალერქ იჸუ ''იუნაიტედ ფრუტ კომპანიქ'', ნამუდგაშათ არბენსიშ თარობას უკვე გილაჭარილი აფუდჷ 225 000 აკრი (910 კმ²) უდუმუშებუ დიხა. თეთ ნაჰამებუ გევარაქ, ნამუდა ერიშ შარა თუდოშე იდუდუაფუდუნ, გვატემალას ქჷდიხორჷ, მუთ „უუჯგუშაში რდჷ თიშ თახმი რევოლუციონერო გინორთინაფაშო“.<ref name="Kellner89pg31">[[#refGuevaraLynch2000|Guevara Lynch 2000]], ხს. 26.</ref> ნოღა [[გვატემალა (ნოღა)|გვატემალას]], გევარაქ გეჩინებაფუ [[ილდა გადეა|ილდა გადეა აკოსტა]] — [[პერუ]]ალი ეკონომისტი, ნამუთ პოლიტიკურო [[მეკვარჩხანალა|მეკვარჩხანე]] გეზაშ [[ამერიკაშ ოკათე-რევოლუციური ალიანსი]]შ (''Alianza Popular Revolucionaria Americana APRA'') მაკათური რდჷ. თიქ გევარა არბენსიშ თარობაშ მაღალი რანგიშ ოფიციალურ აკოხვალამეფს გეჩინებაფუ. თეში უკული გევარა რსხუს ორსხუანს [[კუბარეფი|კუბარ]] თხოზინელეფიშ ბუნაწკჷმა, ნამუეფით [[ფიდელ კასტრო|ფიდელ კასტროწკჷმა]] დო [[1995]] წანაშ [[26 კვირკვე|26 კვირკვეს]] ნოღა [[სანტიაგო-დე-კუბა|სანტიაგო-დე-კუბაშ]] [[მონკადაშ ყაზარმა]]ს გენთხაფაწკჷმა რდეს რსხუსჷნ. თე პერიოდის, თის გიოდვეს მუში ჩინებული გეძინელი ჯოხო „ჩე“ თი ღანკით, ნამუდა თინა შხირას ირინუანდჷ არგენტინულ ოჸოროფულ ჯოხო ''ჩეს'' (''che''), ნამუთ გიმირინუაფუდჷ თოჸუჯიშ მიორინაფალო ვარა თიშ დადგინაფალო, გაგებული ქორდჷ დო ვარი ნათქუელინ.<ref>[[#refIgnacio2007|Ignacio 2007]], ხს. 172.</ref> უწჷმუძინუქ იჸუ გევარაშ ცადებეფქ პარალელურო უმუშებუდუკო ექიმონ, თეშ ოსქვებურო, თიშ ეკონომიკური სიტუაცია შხირას ვაოიმენდე რდჷ.<ref name=precarious>Anderson 1997, ხს. 139–141.</ref> [[1954]] წანაშ [[15 მესი|15 მესის]], [[პუერტო-ბარიოსი|პუერტო-ბარიოსიშა]] მიშილჷ [[კომუნიზმი|კომუნისტური]] [[ჩეხოსლოვაკია|ჩეხოსლოვაკიაშე]] არბენსიშ თარობაშო მოჯღონელი [[შკოდა]]შ ფირმაშ კუჩხორეფიშ დო ლექინი არტილერიაშ აკოანჯარაფაქ.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 144.</ref> თექ გიშეჭანუ თინა, ნამუდა ქიანაშა გამუშეჭკირჷ [[ააშ]]-იშ [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე]]შით დოფინასაფილ არმიაქ, ნამუქჷთ არბესნიშ თარობა ქჷდახუ დო პრეზიდენტო მემარძგვანე დიქტატორი [[კარლოს კასტილიო არმასი]] ქჷდარინუ.<ref name="Kellner89pg31" /> ეფურაფილი გევარა ხაზირი რდჷ არბენსიშ ხუჯდოხუჯის ულჷმუდჷკო დო თე ღანკით ქახოლჷ ახალნორდი კომუნისტეფიშით ორგანიზაფილ აკოანჯარაფილ მილიციას, მარა თე ბუნაშ უქიმინჯალობათ მენდწაულირი ჩექ მალასჷნე ომედიცინე საღალეეფს დართჷ. სახენწჷფო მინორთინაფაშ მიმალუობაბორჯის, თინა კჷნე ხაზირი რდჷ უჩხუპებუდუკო მუჭოთ მოხალისეს, მარა მალასჷნე, მექსიკაშ საელჩოს მილაჸურჩილ არბენსიქ მუშ ურცხოალ ხუჯიშ მიმაჩამალეფს ქიანაშ დოტება უზოჯჷ. გევარაშ აჩემებული აწორინაშ მოთხუალეფი, თოლშა უმულაფუთ ვა დოსქილადე მინორთინაფაშ მოხუჯეეფშო, თეშ გურშენი გინოჭყვადილი რდჷ თიში ჸვილუა.<ref name="Kellner89pg32">[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 32.</ref> თიშ უკული მუთ [[ილდა გადეა]] ოჭოფესჷნ, გევარაქ ოჸურჩე [[არგენტინა|არგენტინაშ]] ოკონსულეს ქიმლახვილჷ, სოდეთ თიქ თეიშახ დოსქიდჷ, სოიშახ მუსხირენი მარაშ უკული უშქურანჯი პასპორტის ეჭოფუნდუნ, მუდგაშ უკულით თიქ [[მექსიკა]]შა მიდეშარჷ.<ref>[[#refTaibo1999|Taibo 1999]], ხს. 39.</ref> [[1955]] წანაშ ეკენიას, მექსიკას, თიქ გადეა ქომიჸონჷ ჩილო.<ref name="Memoira">Snow, Anita. "[http://www.firstcoastnews.com/life/books/news-article.aspx?storyid=116566&catid=256 'My Life With Che' by Hilda Gadea]." ''[[Associated Press]]'' at ''[[WJXX-TV]]''. მარაშინათუთა 16, 2008. Retrieved on February 23, 2009.</ref> არბენსიშ რეჟიმიშ დოხუაფაშ უკული, გევარაშ მეჯინალას, [[ააშ]] ირიათონო გინირთჷ მუჭოთ [[იმპერიალიზმი|იმპერიალისტური]] ქიანაქ, ნამუთ აწმუდირთუდჷ დო მუთმოჯილიკანდჷ თი თარობეფს, ნამუეფით სოციოეკონომიკური უწორწობაშ გიშათინუას ზალამენდესჷნ, მუთ გჷშაკერძაფილო [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას]] დო შხვა გოვითარაფუან ქიანეფს იგინაფუაფუდჷნ. თე მინორთინაფაშე ჩიებაბორჯის, გევარა მიშმაშანანდჷ: {{ციტირაფა|ეკონია ლათინოამერიკული რევოლუციური დემოკრატიაქ — [[ხაკობი არბენსი]]შ რეჟიმქ — ააშ-იშ ოწმახგარძახებულ აგრესიაშ გეშა ქჷდიხუ. თეშ არგამა მადუდე რდჷ სახენწჷფო მელამოსე [[ჯონ ფოსტერ დალესი]], ნამუთ საჩემარი აკოხვამილაფათ, თე ბორჯისჷნე ''იუნაიტედ ფრუტ კომპანიშ'' აქციონერი დო ადვოკატი რდჷ<ref name="Kellner89pg32"/>|}} გევარაშ რწუმათ, აკოანჯარაფილი ჩხუპით მეჭირინაფილი დო აკოანჯარაფილი მახორობაშე თხილერი მარქსიზმი, აკა კაკალია გიშალი რდჷ თეშნერი ნწყილობაშ ოთხილარო დო განძალიერაფალო.<ref>[http://www.fsmitha.com/h2/ch24x.html Che Guevara 1960–67 by Frank E. Smitha].</ref> მოგვიანაფილო გადეა ჭარჷნდჷ: „წორას [[გვატემალა]]ს დერწუმჷ თიქ საბოლათ აკოანჯარაფილი ლჷმაშ დო [[იმპერიალიზმი]]შ მეხჷ გოლაშქუაშ უციობაშა. მუთ ბორჯი მიკმიშჷნ, თინა თეშა უმოსო ირწუმებუდჷ.“<ref>{{cite book |title=Che Guevara |url=https://archive.org/details/cheguevara00sinc |first=Andrew |last=Sinclair |publisher=The Viking Press |year=1970 |ხს=12}}</ref> == მეხიკო დო ოხაზირუ == [[ფაილი:Hilda Gadea y Che Guevara - Luna de miel - Yucatán 1955.jpg|thumb|upright|250პქ| გევარა ილდა გადეაწკჷმა ართო [[ჩიჩენ-იცა|ჩიჩენ-იცაწკჷმა]], თინეფიშ თოფურობათუთაშ შარალუაბორჯის]] [[1954]] წანაშ ეკენიაშ დაჭყაფუს ჩე გევარაქ [[მეხიკო]]შა ინილჷ, სოდეთ ცენტრალურ ოლეხეს [[ალერგია|ალერგიაშ]] გჷნართას მუშენდჷ. თეშ გეძინელო, თინა მექსიკაშ ერუანული ავტონომიური უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ ფაკულტეტის ლექციეფს კითხულენდჷ დო ''ლათინური ახალი ამბეფიშ ოაგენტეს'' ფოტოგრაფო მუშენდჷ.<ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 33.</ref> მუჭოთ მუში მაართა ჩილი ილდა მუშ მემუარულ ნახანდის ''ჩქიმი რინა ჩეწკჷმა ართო'' მიშმაშანანსჷნ, თე ბორჯის ჩექ აფრიკაშა ექიმო ომუშებუშა ულა გეგნოჭყვიდჷ, მუდგათ თინა აგინძორენდჷ თი ტომბა ჭიროთის მუში მუკი-მუკი ჸოფილ უღვენჯობაშენ, მუდგაშეთ თინა ირო ნერვიანენდჷნ.<ref name="RebelWife">[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/09/AR2008100902413.html Rebel Wife, A Review of ''My Life With Che: The Making of a Revolutionary'' by Hilda Gadea] by Tom Gjelten, ''[[The Washington Post]]'', October 12, 2008.</ref> დუდშენო, ჰილდა ეთმოჭარჷნს გევარაშ აჩემებულ არზეფს მუშ მენძელ ხანშამიშულირ რჩინჷ ოსურშე; მიშმაშანანს, ნამუდა თინა თის უჯინედჷ მუჭოთ „არძოშე უმოსო დოჭყოლიდაფირ დო ექსპლუატირაფილ კლასიშ წჷმმარინაფალს“. მოგვიანაფილო, ილდაქ ქოძირჷ პოემა, ნამუთ ჩექ თე რჩინჷ ოსურს მეუჯღუნჷნ, იკათუანდჷ „პიჯალას უჯგუში მოსოფელიშო ჩხუპის, უჯგუში რინას არძო ღარიბიშო დო ექსპლუატირაფილშო“.<ref name="RebelWife" /> [[ფაილი:M-26-7.svg|მინი|250პქ|მარცხნივ|1953 წანას [[ფიდელ კასტრო]]შ მუკი-მუკი აკოკოროფილი კუბარ ნაციონალისტეფიშით აკოქიმინელი [[26 კვირკვეშ ყარაფი|26 კვირკვეშ ყარაფიშ]] შილა]] თე ბორჯიშ გოძვენას, თიქ გაახალჷ მაჸალუა ნიკო ლოპესწკჷმა დო შხვა კუბარ თხოზინელეფწკჷმა, ნამუეფით [[გვატემალა]]ს გეჩინებაფუნ. ნიკოქ თის [[რაულ კასტრო]] გაჩინებაფუ, ნამუქჷთ მუშ ჸურეშე უკულნეშის ჩეს მუში უნჩაში ჯიმა, [[ფიდელ კასტრო]] გაჩინებაფუ — რევოლუციური ლიდერი, ნამუქჷთ დარსხუ [[26 კვირკვეშ ყარაფი]] დო ნამუთ ასე დიქტატორ [[ფულხენსიო ბატისტა]]შ რეჟიმიშ დოხუაფაშ გეგმას აკმადგინანდჷნ. ფიდელწკჷმა მაართა აკოხვალამაშ სერიშ ხანგინძე ჩიებაშ ბორჯის, გევარაქ გეგშიღჷ დუნასქვი, ნამუდა კუბაშ ამბე ართ-ართი თინეფშეიანი რდჷ, მუსჷთ თინა თესხი ხანს მეგორუნდჷნ დო დიო ხოლო იალონშახ, ხეშ მოჭარუათ დადასურჷ 26 კვირკვეშ ყარაფიშა მიშულა.<ref>[[#refTaibo1999|Taibo 1999]], ხს. 55.</ref> თიშ უმუკუჯინუო, ნამუდა თინეფი პიროვნულო გინორთელეფი რდესჷნ, თე მომენტიშე ჩექ დო ფიდელქ მაჸალუა ქჷდიჭყეს, მუსჷთ თინეფიშ ბიოგრაფი სიმონ რეიდ-ჰენრი უძახჷ „რევოლუციურ მაჸალუას, ნამუსჷთ მოსოფელიშ თირუა შეულებუდჷ“, მუთ იჸუაფუდჷ თინეფიშ საართო საღალეშ მოღალუ იმპერიალიზმიშ მეხჷ.<ref>[http://www.guardian.co.uk/books/interactive/2009/jan/09/fidel-castro-che-guevara-biography ''Fidel and Che: A Revolutionary Friendship'' by Simon Reid-Henry] audio slideshow by ''[[The Guardian]]'', January 9, 2009</ref> მუში რინაშ თე ეტაპის, გევარას მიორჩქჷდჷ, ნამუდა [[ააშ]] აკონტროლენდჷ [[კონგლომერატი|კონგლომერატეფს]] დო ედომუშამი მოსოფელიშ მასშტაბით ხუჯის არზენდჷ რეპრესიულ რეჟიმეფსჷნ. თე მეჯინალათ, [[ფულხენსიო ბატისტა|ბატისტა]] თის მიორჩქუდჷ „ააშ-იშ მარიონეტო, ნამუსჷთ თოკეფიშ მიშაჭკირუა ოსაჭირჷდჷ“.<ref>[[#refSandison1996|Sandison 1996]], ხს. 28.</ref> თიშ უმუკუჯინუო, ნამუდა ბუნეფიშ ოურდუმე ექიმობას ლამენდჷნ, გევარა ყარაფიშ შხვა მაკათურეფიშ ხასჷლას ოურდუმე წვართუეფსჷთ ოკათჷდჷ. გურაფაშ თარი ნორთი ოწაწჷდჷ გეშქუმალაშ დო უკოხოლე დახებაშ ტაქტიკას [[პარტიზანული ლჷმა|პარტიზანულ ლჷმას]]. გევარაქ შხვეფწკჷმა ართო კუჩხით მუკორთჷ 15 სათიშ მარშრუტი ფაფალა გვალეფს; გინოჭკირჷ წყარმალუეფი, შხირი ბართვონა დო თეშ გეშა, იგურუ დო მათუ გეტყობინიშ დო ნჭაფიერაშ უკოხოლე დახებაშ პროცედურეფი. წვართუეფიშ დაჭყაფუშენო გევარაქ [[ალბერტო ბაიო]]შ „გიშნაგორა სტუდენტო“ გჷნირთჷ არძო შხვა დოსქილადირ შქას, მიქჷთ არძო დავალებას უმაღალაში აკოფასება ეჭოფჷ.<ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 37.</ref> კურსეფიშ მოსურებაშვანს, თინეფიშ ინსტრუქტორი, გენერალი ბაიო თის „თინეფ შქას უუჯგუშაშ პარტიზანს“ უძახჷდჷ.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 194.</ref> === მიშაჭკირუა, პარტიზანული ლჷმა დო სანტა-კლარა === [[ფაილი:Cuba-map-labels (4).png|მინი|400პქ|კუბაშ რუკა. ნაძირეფი რე აბანი, ნამუსჷთ „[[გრანმა (იახტა)|გრანმაქ“]] მიოდირთჷნ ]] [[ფაილი:CheMuleFull.jpg|thumb|left|250პქ|ჯორს გეხუნელი გევარა, [[სანტა-კლარაშ პროვინცია|ლას-ვილიასიშ პროვინცია]], [[კუბა]], 1958 წანაშ გერგობათუთა]] [[ფაილი:SierraMaestra-382707055.jpg|მინი|250პქ|მარცხნივ|სიერა-მაესტრაშ გინაჯინუ]] კასტროშ გეგმაშ მაართა ბიჯგი რდჷ [[მექსიკა|მექსიკაშე]] [[კუბა]]შა რალაფი [[გრანმა (იახტა)|გრანმათ]] — მოჯვეშაფილი კაბინამი კრუიზერით. [[1956]] წანაშ [[25 გერგობათუთა|25 გერგობათუთას]] თინეფქ [[კუბა]]ჸურე მიდეშარეს. გინოხუნაშე გვალო მალას, თინეფს [[ფულხენსიო ბატისტა|ბატისტაშ]] ოურდუმეეფქ მიანტის, მუ ბორჯისჷთ ჟირ ხოლო განშე 82 კოჩქ დოღურჷ ვარა ჭკორო ეჭოფუაშ უკული გორხვეს. <ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 213.</ref> მუჭოთ გევარა ჭარჷნდჷნ, წორას თე ზისხირამ ლჷმას გინაჸათჷ თიქ მუში ომედიცინე მოხვარაშ ჭკუდი დო მანგიორო, ხეშა ნტებულ მაჸალეშ დუნაჸათემი ჭურვი გეჭოფჷ, მუდგათ სიმბოლურო მისურჷ მუში გინოთირუაქ ექიმშე მალჷმორშა. გინოსქილადირ რევოლუციონერეფიშ ხვალე ჭიჭე ბუნაქ დუდი [[სიერა-მაესტრა]]შ გვალეფიშ სიტომბას ქჷმკაფორუ დო ხეახალაშო აკობუნაფა ქჷდიჭყჷ, სოდეთ თინეფს ხუჯის ალუდირთეს [[ფრანკ პაისი]]შ ონოღე პარტიზანული ლჷმაშ რშვილქ, [[26 კვირკვეშ ყარაფი|26 კვირკვეშ ყარაფიქ]] დო აბანობურ ფიოშეფქ. ბუნეფიშ უკოხოლე დახებაშ უკული სიერა-მაესტრაშ გვალეფს, ედომუშამი მოსოფელი სხუნუნდჷ შური ქუდგუდჷ დო ვარი [[კასტრო, ფიდელ|კასტროს]], მარა ტირუ-ტარუს ეკონიაქ [[1957]] წანაშ დოჭყაფუს მურთჷ, მუჟამცჷთ [[ნიუ-იორქ თაიმზი (გაზეთი)|ნიუ-იორქ თაიმზის]] ჰერბერთ მეთიუსიშ ინტერვიუქ გჷმიბჟინუნ. სტატიას წჷმორინაფილი რდჷ კასტროშ დო პარტიზანული ლჷმაშ მეკენჯი, დახე მითური სურათი. ინტერვიუს გევარა ვა რდჷ წჷმორინაფილი, მარა უხოლაშ თუთეფს თიქ კვათირას გაანალიზჷ მედიაშ გურგაჩამალობა მუნეფიშ ჩხუპის. ეშობას, ოჭკომალიშ ნოზირქ გეთუ, ქჷდანთხჷ მორალურ სიტუაციაქ ხოლო; ჭანჯეფიშ ჩამინიშ გეშა გევარას [[ალერგია]]ქ ქაღოლჷ, მუდგაქჷთ რსხულს უგნუღალუ, ნეძიშ ზჷმა ბუშთეფი გაგმარღჷ;<ref>[[#refSandison1996|Sandison 1996]], ხს. 32.</ref> თე პერიოდის ჩე „ლჷმაშ არძოშე ოჭიროთაია დღალეფო“ მირჩქინანდჷ.<ref>[[#refDePalma2006|DePalma 2006]], ხს. 110–111.</ref> [[ფაილი:Sierra Maestra -mapa rev cubana-.png|მინი|400პქ|[[სიერა-მაესტრა|სიერა-მაესტრაშ]] რუკა]] [[სიერა-მაესტრა]]შ გვალეფს, ღარიბ ფიოშეფ შქას ტყობაშე რინა ბორჯის, ჩე გევარაქ კილაძირჷ, ნამუდა თაქ ვართ სკოლეფი რდჷ, ვართ ელექტროენერგია, ვართ ჭყანთხილუაშ მინიმალური მეშქაშალეფი, ოდო მორდუეფიშ 40%-იშე უმოსი ჭარუა-კითხირიშ ურჩქენჯი რდჷ. ლჷმაშ მიმალუობა ბორჯის, გევარაქ არყებაშ უგურყელი ნორთო გჷნირთჷ, მით „კასტროს დუდიშდაჯერალას უძინანდჷ კომპეტენტურობათ, დიპლომატიათ დო მოთვენათ“.<ref name="Castrosbrain1960"/> გევარაქ ყუმბარეფიშ ოღოლამარო ქჷდარსხუ ფაბრიკეფი, გეკიდჷ ქობალიშ ოჭვალი ფურნეეფი, ახალმოჭანაფილეფს ქჷდაგურუ შხვადოშხვა ტაქტიკეფი დო ორგანიზაფა ქუღოლუ სკოლეფიშ მონწყუალას, სოდეთ უწინგურ ფიოშეფს ჭარუა-კითხირს ოგურუანდეს.<ref name="Castrosbrain1960"/> თეშ მოხ, გევარაქ ქჷდარსხუ ჭყანთხილუაშ კლინიკეფი, ოურდუმე ტაქტიკაშ ოგურაფალი ოამქარეეფი დო გაზეთი, ნამუსჷთ ინფორმაცია ოკო მოუდვალუდუკო ირდიხაშა.<ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 45.</ref> მუჭოთ ართი კოჩიქ, სუმი წანაშ უკული [[თაიმი (ჟურნალი)|ჟურნალ თაიმს]] გინოჩუნ: „კასტროშ ტვინი“, თე მომენტიშე ფიდელქ არმიაშ მაჟირა დჷნართაშ ''კომანდანტეშ'' (ნჯღვერი) რანგიშა გეიჸონჷ. <ref name="Castrosbrain1960"/> გევარა, მუჭოთ აკა კაკალია კომანდანტე [[ფიდელ კასტრო]]შ უკული, კონწარი პედანტი რდჷ, მით კანკალეშა განშე ულირეფს ქოთ ოჸოთანდჷ. დეზერტირეფს, მუჭოთ გითმაჩამალეფსჷნ სარჯჷნდეს, გევარა მუჭოთ წესინ, თინეფიშ ნოქურიშ ოგორუშა ბრიგადეფს ოჯღონანდჷ.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 269–270.</ref> მუდგაშ გეშათ, მუში კონწარალათ დო უდუნდებუობათ ჩე არძოს შქურინს მუთმუკათიუნანდჷ.<ref>[[#refCastañeda1998|Castañeda 1998]], ხს. 105, 119.</ref> პარტიზანული ლჷმაშ კამპანიაბორჯის, გევარა თაშნეშე გამამინჯე რდჷ ღურათ უსარჯუდჷკო ინფორმატორობაშა, დეზერტირობაშა დო თხობელუაშა ბრალდვალირეფი.<ref name="execution-squads">[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 237–238, 269–270, 277–278.</ref> მუში დღარეფს, თინა იშინანს მაართა თეშნერი შვანს, მუჟამცჷთ ღურათ სარჯჷ [[ეუტიმიო გერა]] — არმიაშ აწმაჸვენჯი ფიოში, მისჷთ გითოჩამას აბრალუაფუდესჷნ, თინა ვითი ვითოში პესოშ პიჯუაშ მანგიორო ხაზირი რდჷ კუბაშ ოჰეერე ძალეფშა არყებულეფიშ ორენი ქუჩინებაფუაფუდჷკონ.<ref name="Lutherpg97-99">[[#refLuther2001|Luther 2001]], ხს. 97–99.</ref> ინფორმაციაშ გოჟონუაშ გეშა [[ფულხენსიო ბატისტა|ბატისტაშ]] არმია არყებულეფიშ მეხჷ პოზიტიურო მერინელი ფიოშეფიშ ჸუდეეფს დაჩხირს არზენდჷ.<ref name="Lutherpg97-99"/> გერაშ თხუალას, „ნჭაფიერო ქუმუღალუდესკონ თიშა ეკონიან“,<ref name="Lutherpg97-99"/> ჩექ წოხოლე აწიკინჷ დო თის დუც ქაჸოთჷ, მუჭოთ უკულნეშის ჭარჷნდჷნ „სიტუაცია დასაბაღას უჰამუე რდჷ კათაშოთ დო ეუტიმოშოთ, ათეშენ მა თის a .32 პისტოლეტით ტვინიშ მარძგვან ნორთის ქუვოჸოთი, თეშ ნამუდა ტყვიაქ მარძგვან ფეთქაწკჷმა ქოგიოხუნუ ნარხვი“.<ref name="Andersonpg237">[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], 237.</ref> მოგვიანაფილო, გევარაქ ართი ამბეშ ლიტერატურული ანგარიში გჷმაბჟინუ დუდჯოხოთ „გითმაჩამალიშ ღურა“, სოდეთ თიქ ართ-ართ გიმენდუდის „რევოლუციური იანგე გეჸვილუათ გჷშარსხებაშ გეშა“ ეუტიმიოშ მოხანათობა დო ღურაშწოხოლენი თხუალა ენწყჷ ზიტყვეფით: „რევოლუცია იკილოთუ მუში სქუაშო“.<ref name="Andersonpg237"/> [[ფაილი:ChePipe.jpg|thumb|upright|left|250პქ|სათუმოთ პარტიზანული ლჷმაშ ბაზას, [[სიერა-დელ-ესკამბრაი|სიერა-დელ-ესკამბრაიშ გვალეფს]]]] თიშ უმუკუჯინუო, ნამუდა მუმათხუალიშ დო უდუნდებუშ მეჯინალას ეთმისქილიდუანდჷნ, გევარა მუში, მუჭოთ ნჯღვერიშ როლს რიგით მაგარუაფალო ხოლო ორწყედჷ, ჯარიშკოჩეფს საქვარეფ შქას მოსვანჯაშვანს [[რობერტ ლუის სტივენსონი]]შ, [[სერვანტესი]]შ დო ესპანური [[ლირიკა|ლირიკაშ]] კითხირით ეთმირთუანდჷ.<ref>[[#refSandison1996|Sandison 1996]], ხს. 35.</ref> თე როლით დო [[ხოსე მარტი]]შ პრინციპით „წინგიერალა ხურგეფიშ უმუშო“ ინოჩამილი გევარაქ ჭიი-ჭიეთ დერწუმჷ, ნამუდა მუშ მალჷმორეფს ირდღალურო ბორჯი ოკო გამკუძირუაფუდესკონ თი უგუნათებუ ფიოშეფშო ჭარუა-კითხირიშ დაგურაფალო, ნამუეფწკჷმათ თინეფი ოხორანდესჷნ, მუსჷთ გევარა „ურჩქინჯალაშ მეხჷ ლჷმას“ უძახჷდჷ. თიში კომანდორ-ოფიცერი [[ფიდელ კასტრო]] გევარას ეთმოჭარუნდჷ მუჭოთ ინტელიგენტის, გებენს, მიოგურაფალ ლიდერს, ნამუსჷთ „ედომუშამ ჯარს უდიდაში მორალური ავტორიტეტი უღუდჷ“.<ref>[[#refIgnacio2007|Ignacio 2007]], ხს. 177.</ref> კასტრო თაშნეშე მიკმაღანკანდჷ, ნამუდა გევარა ობაღებელო ბრელ რისკის ეთმეჭოფუნდჷ მუში დუდიშა დო ირო უღუდჷ „მერთინალა გებენობაშა“.<ref>[[#refIgnacio2007|Ignacio 2007]], ხს. 193.</ref> გევარას მარდუ ალმარენჯი, ხოელ იგლესიასი მუშ დღარეფს წორას თენერ ქიმინჯალეფს ეთმოჭარჷნს აიწორო დო მიკმაღანკანს, ნამუდა გევარაშ რჯება ლჷმას აწმარენჯეფიშ მოწონასჷთ იჭანუანდჷ. ართგანშე იგლესიასი იშინანს თი შვანს, მუჟამცჷთ თიქ ჩხუპის ინჭყოლუნ: „ჩექ ქჷმირულჷ ჩქიმდა, ტყვიეფი გეშამიღჷ, ხუჯიშა ქიგლამიგვაძუ დო თეჸურეშე გეგშამიჸონჷ. გვარდიარეფქ თიშა დაჩხირიშ გონწყჷმა ვა გაბედეს... მოგვიანაფილო, მუჭოთ თინეფქ მიწუესჷნ, თინეფშა თიზჷმაშა დიდი ინოჩამა მუხვამილუაფჷ ჩქიმჸურე მუმალ ჩეს, მისჷთ ანჯარი ხოლო ხეშ დაკებაშ მანგიორო ორტყაფუშა ქელუდვალჷ დო ირინერი შქურინი დუჭყოლიდუაფჷნ, ნამუდა ჸოთამა ხოლო ვა გუბედეს“.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/reviews/companero.htm Poster Boy of The Revolution] by [[Saul Landau]], ''[[The Washington Post]]'', October 19, 1997, p. X01.</ref> [[1958]] წანაშ [[ფურთუთა]]ს, გევარაშ მონდომათ ქჷდირსხუ პირატულ რადიოსადგჷმქ ''„რადიო რებელდე“'' (არყებულეფიშ რადიო), მუთ კუბარ კათას ოჭირინუანდჷ ახალ ამბეფს, [[26 კვირკვეშ ყარაფი|26 კვირკვეშ ყარაფიშ]] განცხადებეფს დო უნარღელჸონდჷ რადიოოტელეფონე კომუნიკაციას ედომუშამი კოკიშ მასშტაბით მარდუ არყებულ აკნარსხეფს შქას. რადიოშ დორსხუაფა გევარას [[გვატემალა|გვატემალაშ]] გომორსილობაქ ინუჩჷ, სოდეთ თიქ ქოძირჷ მუნერი ეფექტური გოლინა მახვამილუ პრეზიდენტ [[ხაკობო არბენს გუსთიქი]]შ რეჟიმიშ დოხუაფას [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე]]შით გინოჩამილ რადიოქჷნ.<ref name="radio">{{cite web |url=http://www.pateplumaradio.com/central/cuba/rebel1.html |title=Revolution! Clandestine Radio and the Rise of Fidel Castro |first=Don |last=Moore |publisher=Patepluma Radio}}</ref> [[1958]] წანაშ [[კვირკვე]]შ ბოლოს, ჩე გევარაქ გჷნმაჭყვადალი როლი ილაჸაფჷ [[ლას-მერსედესიშ ლჷმა]]ს, სოდეთ თიქ მუში დუნართაწკჷმა ართო [[ბატისტა, ფულხენსიო|ბატისტაშ]] გენერალ კანტილიოშ 1 500 კოჩამი ძალა აკაჩემჷ, მით [[კასტრო, ფიდელ|კასტროშ]] ნძალეფიშა ქართაშ გოლუაფას დო მოჯილიკუას ლამენდჷნ. ართი წანაშ უკული, [[ააშ]]-იშ ოზუღე კორპუსიშ გენერალქ ლარი ბოკმენქ თე ლჷმას ჩეშ ტაქტიკური ულა გაანალიზჷ დო ეჭარჷ მუჭოთ „გოსოფურინ“.<ref>[[#refBockman1984|Bockman 1984]].</ref> თე ბორჯიშ გოძვენას, გევარაქ თაშნეშე გჷნირთჷ ბატისტაშ არმიაშა რალაფეფიშ დო უკოხოლე დახებაშ ტაქტიკეფიშ „ექსპერტო“, ოდო ათეშ უკული უკოხოლე, ოფუტეშა დიირთჷ, სოიშახ არმია კონტრრალაფის შილებუანდჷნ.<ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 40.</ref> იგინძორებუდჷ მუ ლჷმან, გევარაქ მალჷმორეფიშ ახალ აკნაართას ბჟადალჸურე, [[ჰავანა]]შა საბოლა გეშქუმალაშ ღანკით ქაწაჯღონჷ. თინეფქ რთულ, 7 მარამ შარას კუჩხით ქჷგიოდირთეს, გინმიაბანუაფუდეს ხვალე სერით დო შხირას, მუსხირენი დღაშ გოძვენას მუთუნს ვა ჭკომუნდეს.<ref name="Kellner1989pg47">[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 47.</ref> [[1958]] წანაშ ქირსეთუთაშ ეკონია დღალეფს, გევარაშ ეშანწყჷმალი რდჷ [[ლას-ვილიასიშ პროვინცია|ლას-ვილიასიშ პროვინციაშ]] ეჭოფუა, მუდგათ თინა კოკის შქაშა გორთჷნდჷ. თე დღალეფიშ გოძვენას, თიქ გეიჸონჷ „გოსოფური ტაქტიკური გომორძგუეფი“, მუდგათ ედომუშამ პროვინციას კონტროლი ქჷდარსხუ, [[ნანანოღა]] [[სანტა-კლარა (კუბა)|სანტა-კლარაშ]] მოხ.<ref name="Kellner1989pg47" /> ათეშ უკული, გევარაქ მუში „მუშითჸვილუ რაზმით“ სანტა-კლარას მიანტუ, მუქჷთ რევოლუციაშ გჷნმაჭყვადალი, ფინალური ოურდუმე გომორძგუაქ იჸუ.<ref>[[#refCastro1972|Castro 1972]], ხს. 439–442.</ref><ref>[[#refDorschner1980|Dorschner 1980]], ხს. 41–47, 81–87.</ref> ლჷმა ამშვი მარას მიშჷ. ჩეშ საბოლა გომორძგუა, აწმარენჯიშ რიცხუანული ჯგვინაშ უმუკუჯინუო პროპორციათ 10:1, ნამთინე დუმაკვირებელიშ ფასებათ, ამუდღარშახ სქიდუ „ძალეფიშ გოსოფურ გჷმორჩქინათ ალმახანურ პარტიზანულ ლჷმას“.<ref>[[#refSandison1996|Sandison 1996]], ხს. 39.</ref> [[ფაილი:Che SClara.jpg|thumb|upright|250პქ|[[სანტა-კლარა (კუბა)|სანტა-კლარაშ]] ჩხუპიშ უკული, 1959 წანაშ [[1 ღურთუთა]]]] [[ფაილი:Chemarch.jpg|მინი|250პქ|მარცხნივ|[[ფიდელ კასტრო]] დო ჩე გევარა მარშიშ ბორჯის, [[ჰავანა]]]] [[1958]] წანას, ახალი წანაშ წოხოლენი დღას, ''რადიო რებელდექ'' გჷნოჩჷ მაართა ჩინებეფი გევარაშ რაზმიშით [[სანტა-კლარა (კუბა)|სანტა-კლარაშ]] ეჭოფუაშ გეშა. უკნუს ანტკიცენდეს რეჟიმიშით ნძალიერას კონტროლირუანი ნაციონალური მედია-მეშქაშალეფი, ნამუეფით ლჷმას გევარაშ ღურაშ გეშა ხოლო იჩიებუდეს. [[1959]] წანაშ [[1 ღურთუთა|1 ღურთუთაშ]] დღაშ 3 სათის, [[ფულხენსიო ბატისტა]]ქ ქჷგინჷ, ნამუდა მუში გენერალეფი გევარწკჷმა ორჩქალუე მორაგადაფეფს მეჸუნდესჷნ, დორხველი ფურინჯით, [[ჰავანა|ჰავანაშე]] [[დომინიკარეფიშ რესპუბლიკა]]შა იინტჷ, დო მიდეჯუმუ „მექრთამალათ დო გინაგაფურეფით ნაშაყარა 300 000 000 [[ააშ დოლარი|ააშ დოლარშე]] უმოსი“.<ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 48.</ref> გეჸვენჯი დღას, [[2 ღურთუთა|2 ღურთუთას]], საბოლა კონტროლიშ ეიოჭოფალო გევარაქ ნანანოღა ჰავანაშა მიშელჷ.<ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 13.</ref> [[ფიდელ კასტრო]]შ მულას 6 დღაქ მაკორინუ, რახან მუსხირენი დიდ ნოღას თინა ხუჯიშ დუმაკინალეფიშ აქციეფს დარჩქალეს, მარა 1959 წანაშ [[8 ღურთუთა|8 ღურთუთას]] თიქ გომორძგუათ მიშელჷ კუბაშ ნანანოღაშა. 1959 წანაშ ღურთუთაშ შქა რიცხუეფს, [[ასთმა|ასთმაშ]] კონწარი მოკათაფეფიშ დათხინაფალო, გევარაქ [[ტარარა]]შ ოზარხულე ვილაშა მიდართჷ ოხორინალო. <ref>Castañeda, ხს. 145–146.</ref> თაქინეშეს თიქ ქჷდიჭყჷ ტარარაშ ბუნაშ დორსხუაფა, ნამუთ სხუნუნდჷ დო ორსხუანდჷ კუბაშ სოციალური, პოლიტიკური დო ეკონომიკური გოვითარაფაშ ახალ გეგმეფს.<ref name="Castañeda, ხს. 146">Castañeda, ხს. 146.</ref> თე ბორჯისჷნე, ტარარას რინაშ ბორჯის ჩექ მუში წინგიშ — [[პარტიზანული ლჷმა (წიგნი)|პარტიზანული ლჷმაშ]] ჭარუა ქჷდიჭყჷ.<ref name="Castañeda, ხს. 146"/> [[ფურთუთა]]ს, რევოლუციურ თარობაქ გევარა „დაბადებაშე კუბაშ მენოღალეთ“ გაგმაცხადჷ, მუდგათ აღიარენდჷ თიშ როლს ტრიუმფალურ გომორძგუას.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], 397.</ref> თეიშახ, ღურთუთაშ ბოლოს, მუჟამცჷთ [[ილდა გადეა]]ქ კუბაშა ინორთჷნ, გევარაქ თის უწუ, ნამუდა შხვა ოსურით რდჷ ხვამილაფირი; დათხიაშე ჟირხოლო ყაბულს რდჷ<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 400–401.</ref> დო პროცესიქ საბოლათ [[22 მესი|22 მესის]] მისურჷ.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 424.</ref> 1959 წანაშ [[2 მანგი|2 მანგის]], ჩექ [[26 კვირკვეშ ყარაფი|26 კვირკვეშ ყარაფიშ]] კუბარ მაკათური — [[ალეიდა მარჩი]] მიჸონჷ ჩილო, მიდგაწკჷმათ თინა 1958 წანაშ ბოლოშე ოხორანდჷნ. [[მანგი|მანგისჷნე]] უღულქ თოფურობათუთაშ მიკაჸონაფალო ზუღაპიჯიშ ოფუტე ტარარაშა მიდეშარჷ.<ref>Castañeda, ხს. 159.</ref> სქუალეფი გევარას ჟირხოლო ჩილშე ჸუნდჷ: ილდა გადეაწკჷმა (მიჸონჷ 1955 წანაშ [[18 მარაშინათუთა]]ს; დეთხუ 1959 წანაშ 22 მესის) ილდა ბეატრის გევარა გადეაქ — დებადჷ [[1956]] წანაშ [[15 ფურთუთა|15 ფურთუთას]] [[მეხიკო]]ს, ღურჷ [[1995]] წანაშ [[21 მარაშინათუთა]]ს [[ჰავანა]]ს; ოდო ალეიდა მარჩწკჷმა (მიჸონჷ 1959 წანაშ 2 მანგის) ალეიდა გევარა მარჩიქ — დებადჷ [[1960]] წანაშ [[24 გერგობათუთა|24 გერგობათუთას]] ჰავანას, კამილო გევარა მარჩიქ — დებადჷ [[1962]] წანაშ [[20 მესი|20 მესის]] ჰავანას, სელია გევარა მარეჩი (დ. [[1963]] წ. [[14 მანგი]], ჰავანა) დო ერნესტო გევარა მარჩი (დ. [[1965]] წანაშ [[24 ფურთუთა]], ჰავანა). თეშ მოხ, გევარას თაშნეშე ჸუნდჷ ართი ქორწინებაშგალენი სქუა — ომარ პერესი, მიქჷთ თის ლილია როსა პერესწკჷმა აშუ [[1964]] წანაშ [[19 მელახი|19 მელახის]] ჰავანას.<ref>([[#refCastañeda1998|Castañeda 1998]], ხს. 264–265).</ref> === ლა-კაბანია, დიხაშ რეფორმა დო წინგიერალა === [[ფაილი:Manuel Urrutia2.jpg|მინი|მარცხნივ|250პქ|(მარძგვანშე კვარჩხანშა) არყებულეფიშ ართ-ართი ლიდერი [[კამილო სიენფუეგოსი]], კუბაშ პრეზიდენტი [[მანუელ ურუტია]] დო ჩე გევარა, 1959 წანაშ ღურთუთა]] მაართა პოლიტიკური კრიზისიქ გორჩქინდჷ თიწკჷმა რსხუაფათ, მუ ოკო უქიმინუდესკო ბატისტაშ დაჭკორებულ ოფიციალურ პიჯეფშა, მინეფით კონწარ რეპრესიეფშე რდეს გამამინჯენ.<ref name = "Skidmore273">[[#refSkidmore|Skidmore 2008]], ხს. 273.</ref> ბატისტაშ დიქტატურაშ მეხჷ არყებაშ პერიოდის, არმიაშ გენერალურ ნჯღვერალაქ, ნამუსჷთ [[ფიდელ კასტრო]] ხემანჯღვერენდჷნ, წჷმარინუ [[XIX ოშწანურა]]ს გოდუდიშალაფირ ტერიტორიეფიშ ზისხირიშ სამართალიშ კანონი, ნამუსჷთ ''ლეი დე ლა სიერას'' (''Ley de la Sierra'' — სიერაშ კანონეფი) უძახუდესჷნ.<ref>[[#refTreto1991|Gómez Treto 1991]], ხს. 115. "The Penal Law of the War of Independence (July 28, 1896) was reinforced by Rule 1 of the Penal Regulations of the Rebel Army, approved in the Sierra Maestra February 21, 1958, and published in the army's official bulletin (Ley penal de Cuba en armas, 1959)" ([[#refTreto1991|Gómez Treto 1991]], ხს. 123).</ref> თე კანონი უძგალაშო მონკა კრიმინალშო ღურათ სარჯუას ითოლწონენდჷ, იჸუაფუდჷ თინა ქიმინელი ბატისტაშ რეჟიმიშ დო ვარ რევოლუციაშ ხუჯიშ დჷმაკინეეფიშითინ. [[1959]] წანას, რევოლუციურ თარობაქ თე კანონი ედომუშამ რესპუბლიკაშა გოფაჩჷ. კუბაშ იუსტიციაშ ომინისტრეშ ჩინებათ, თე ბიჯგის ხუჯის არზენდჷ მახორობაშ უმენტაშობა დო თინა კინ თი პროცედურეფით მიკიჸონაფუაფუდჷ, მუჭოთ [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული მორსხუეფიშით მონწყილი [[ნიურნბერგიშ პროცესი]]ნ.<ref>[[#refTreto1991|Gómez Treto 1991]], ხს. 115–116.</ref> თე გეგმაშ წჷმოჭყაფაშ ართ ნორთის, კასტროქ გევარა ხუთი თუთათ ქჷდარინუ [[ლა-კაბანია|ლა-კაბანიაშ ჯიხაზურგაშ]] ხვილიშაშ კომანდირო.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 372, 425.</ref> თის ოვალუდჷ [[ბატისტა, ფულხენსიო|ბატისტაშ]] არმიაშ გოხიმინწუა დო გომორძგუაშ გამეკენჯება გინომეტაფილ „რევოლუციურ სამართლიანობათ“, ჯინჯიერო თინეფიშ მეხჷ, მით ბრალდვალირი რდჷ გითოჩამას, ინფორმატორობას (''chivatos'') დო ლჷმაშ კრიმინალს.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 376.</ref> ლა-კაბანიაშ მადუდეშ საღალეშ თება ბორჯის, გევარა სხუნუნდჷ რევოლუციურ სასამართოშ პროცესის დჷმაშებელო ჩინებულეფიშ მეწურაფეფს.<ref name="ReferenceA"/> ნამთინე შვანს, ტრიბუნალიშით გჷშაღალირი განარჩქინი ბუნა-ბუნათ რხუალათ ღურას ითოლწონენდჷ.<ref>[[#refNiess2007|Niess 2007]], ხს. 60.</ref> მუჭოთ კუბაშ იუსტიციაშ სამინისტროშ ალმაჩამალი, რაულ გომეს ტრეტო აცხადენდჷ, თეშნერი განარჩქინიშ გჷმამართალებერ საბუთი რდჷ მენოღალეეფიშ თხილუა დუდიშ ჸვილუაშე, მუჭოთ თექ მოხვადჷ ეჩი წანაშ წოხოლენ, [[ხერარდო მაჩადო|მაჩადოშ]] მეხჷ არყებაშ ბორჯის.<ref>[[#refTreto1991|Gómez Treto 1991]], ხს. 116.</ref> ბიოგრაფეფი ეშანჷნა, ნამუდა [[1959]] წანაშ ღურთუთას, კუბაშ ედომუშამი ჯარალუა „ლინჩიშ გენწყუაფას“<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 388.</ref> რდჷ დო მუჭოთ თი ბორჯიშ გოსხუნუეფი ოძირანან, მახორობაშ 93%-იშო ტრიბუნალიშ გინოჭყვადუეფი მიოღებელი რდჷ. ხოლო უმოსი, 1959 წანაშ [[22 ღურთუთა|22 ღურთუთას]], ააშ-იშ ომაუჭყაფალუ კომპანია „Universal Newsreel“-ქ გჷნოჩჷ [[ფიდელ კასტრო]]შ მეწურაფა დოხოლაფირო ართი მილიონი კუბარიშ წოხოლე თიშ გეშა, ხუჯის უკინანდეს დო ვარი თინეფი თე ოღურალე გინარჩქინეფს, მუჟამცჷთ ედომუშამ არგვათაქ დიღვარუ ''"¡Si!"'' (ქო).<ref>[http://www.youtube.com/watch_popup?v=wUPqsh52QPc&vq=small Rally For Castro: One Million Roar "Si" To Cuba Executions] – Video Clip by Universal Newsreel, narrated by Ed Herlihy, from January 22, 1959</ref> დოხოლაფირო 20 000 კუბარქ გეგმეთხუ რინას ბატისტაწკჷმა წორომოხანდეეფიშ ხეშე,<ref>[[#refNiess2007|Niess 2007]], ხს. 61.</ref> ლჷმაშ ბრელ კრიმინალს მიასარჯჷ წამებათ დო შხვა ფიზიკური მანიპულაციეფით ღურაქ,<ref name="ReferenceA"/> ოდო ახალი თარობა ღურათ სარჯუეფს აგინძორენდჷ, მუთ არგამას გჷმიხანტუაფუდჷ არგვათეფიშ ღვარაფის — ''"¡paredón!"'' (კიდაწკჷმა), მუსჷთ ბიოგრაფი [[ხორხე კასტანიედა]] „სამართალობურ გარანტიეფიშ პატიუჩამუობათ“ აფასენს.<ref>[[#refCastañeda1998|Castañeda 1998]], ხს. 105, 119.</ref> {{ინნართი | გოთინუა = right | სიგანა = 32% | სიმაღალა = | დუდჯოხო = | დუდჯოხო გიმე = | შქაგური = „დიო ხოლო მებგორჷნქ გოკონ აკა კაკალია ონდებელ წყუს, სოდეთ მეწურაფილი რე, ნამუდა ჩე ღურათ სარჯუეფს მუში ხეთ ეთმიჸონანდჷნ. თი ადამიერეფი, ნამუეფქჷთ გევარაშით ვარა თიში ზოჯუათ იჸუეს ღურათ სარჯილეფქჷნ, ბრალდვალირეფი რდეს მასიურ კრიმინალს, მუდგაშენით თინეფს ღურაქ ლჷმაშ ვარა თიშ უკული მიასარჯესჷნ: დეზერტირობაშ, გითოჩამაშ, ნტებაშ, წამებაშ ვარა ჸვილუაშენ. მოკო გევუძინენ, ნამუდა ჩქიმ რკვიებეფქ ხუთ წანა მიკორინუ დო თინეფ შქას თინა იკათუანდჷ კასტროშ აწმარენჯი კუბარ-ამერიკალ თხოზინელეფს მაიამს დო შხვადო“. | ხარცქუაშ უმუშო = | შრიფტიშ ზჷმა = 80% | ხეშმოჭარუა = — ჯონ ლი ანდერსონი. ავტორი წინგიშ: ''ჩე გევარა − რევოლუციონერიშ რინა''.<ref>[http://www.pbs.org/newshour/forum/november97/che1.html The Legacy of Che Guevara] – a [[Public Broadcasting Service|PBS]] online forum with author [[Jon Lee Anderson]], November 20, 1997</ref> }} თიშ უმუკუჯინუო, ნამუდა შხვადოშხვა ანგარიშეფს შხვადოშხვანერი მუნაჩემეფი რენ, ფასებული რე, ნამუდა თე პერიოდის ქიანაშ მასშტაბით მუსხირენი ოშურ კოჩიქ იჸუ ღურათ სარჯილქ, თინეფ შქას, გევარაშ იურისდიქციაშ თუდო რენჯი [[ლა-კაბანია|ლა-კაბანიაშ ჯიხაზურგას]] 55 — 164 ადამიერქ დინჷ.<ref>Different sources cite differing numbers of executions attributable to Guevara, with some of the discrepancy resulting from the question of which deaths to attribute directly to Guevara and which to the regime as a whole. [[#refAnderson1997|Anderson (1997)]] gives the number specifically at La Cabaña prison as 55 (p. 387.), while also stating that "several hundred people were officially tried and executed across Cuba" as a whole (p. 387). ([[#refCastañeda1998|Castañeda 1998]]) notes that historians differ on the total number killed, with different studies placing it as anywhere from 200 to 700 nationwide (p. 143), although he notes that "after a certain date most of the executions occurred outside of Che's jurisdiction" (p. 143). These numbers are supported by [[#refLago|Armando Lago]] and the opposition-based ''Free Society Project / Cuba Archive'', which gives the figure as 216 executions ordered by Guevara across Cuba in three years (1957–1960) and 164 "victims" specifically at La Cabaña, which were according to Lago, "all carried out without affording the victims due process of law." Of further note, much of the discrepancy in the estimates as between 55 versus 164 executed at La Cabaña revolves around whether to include instances where Guevara had denied an appeal and signed off on a death warrant, but where the sentence was carried out after he relinquished his command of La Cabaña fortress on June 12, 1959.</ref> ამუდღარშახ გადარიშ მეკონი რე მუნერი რდჷ გევარაშ პოზიცია ლა-კაბანიაშ ღურათ სარჯუეფიშ მეხჷნ. მუჭოთ ნამთინე გინოხორაფილი ოპოზიციონერი ბიოგრაფი იუჭყაფუაფუნ, რხუალაშ რიტუალეფიშ ორგანიზაფას გევარა ორთუდჷ დო შხირას თის თვითან ხოლო ჰამებათ ოხოლუდჷ, თიწკჷმა, მუჟამსჷთ შხვეფი თიშა მიოწურუანდეს, ნამუდა გევარაქ თისხი ღინჩილი იჭყოლოფუ, მუსხით შეულებუდჷნ.<ref name="Castañeda 1998 p 143-144">[[#refCastañeda1998|Castañeda 1998]], ხს. 143–144.</ref> მარა, მუდგაშეთ ჟირხოლო განი აპიჯაფილი რენ თინა რე, ნამუდა გევარაქ „გჷშაწვართილ“ კოჩო გჷნირთჷ, ნამუსჷთ ეჭვი ვა უღუდჷ ღურათ სარჯუეფიშ დო კოლექტიური სასამართოეფიშ სამართლიანობაშენ, რახან აკა შარა „რევოლუციაშ ოთხილარო რდჷ თიში ნტერეფიშ მოჯილიკუა, თის თე მეჯინალა ვა ოთირაფუ ვართ ჰუმანისტურ დო ვართ პოლიტიკურ არგუმენტეფქ“.<ref>[[#refCastañeda1998|Castañeda 1998]], ხს. 143-144.</ref> თექ თაშნეშე დენტკიცჷ 1959 წანაშ [[5 ფურთუთა|5 ფურთუთას]] გევარაშით [[ბუენოს-აირესი|ბუენოს-აირესის]], ლუის პარადე ლოპესიშა მეჭარილ ჭარილს, სოდეთ თინა ცხადო შინანს, ნამუდა „რხუალეფი ხვალე უციო ვა რე კუბარ კათაშონ, ვარინ თინა თინეფიშო ართნერი კომპენსაციაცა ხოლო რე“.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 375.</ref> [[ფაილი:Che Guevara June 2, 1959.jpg|მინი|მარცხნივ|250პქ|გევარა მუშ რჩქვანელ ფორმას — ჯარიშკოჩიშ წვანე ზეთიშხილიშფერ ოურუდმე მუკოქვენჯით დო ბერეტით]] „რევოლუციურ სამართლიანობაშა“ დორწუმაფილი გევარაშ შხვა თარი, უმაართაშ ეშანწყჷმალი რდჷ [[ოფუტეშ მეურნობა|საოფუტო-ომეურნული]] დიხაშ რეფორმაშ დოჭყაფა. რევოლუციაშ წჷმოძინაშე გვალო კუნტა ხანშა, 1959 წანაშ [[27 ღურთუთა|27 ღურთუთას]], გევარაშით წჷმორაგადელ ართ-ართი ოთოჸუჯე მოშინაფას თინა იჩიებუდჷ „არყებულეფიშ არმიაშ სოციალურ იდეეფშე“. კჷნე თე მოშინაფას თიქ თქუ, ნამუდა კუბაშ ახალი თარობაშ თარი მუკალუაფარი რდჷ „სოციალური სამართლიანობა, მუთ დიხაშ ახალ გორთუალას ოკო მოუღალუდუკონ“.<ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 54.</ref> მუსხირენი თუთაშ უკული, 1959 წანაშ [[17 მესი|17 მესის]], ძალაშა მუშელჷ გევარაშით წჷმორინაფილ დიხაშ რეფორმაშ ახალი კანონქ, ნამუთ არძო მეურნობას მაქსიმალურ ტერიტორიათ 1 000 აკრის (4 კმ²) უწესენდჷ. ნამუდგარდია დიხამინჯალა, ნამუთ თე ლიმიტის გაკარღვანდჷნ, თარობაშით ექსპროპრირაფილ იჸუაფუდჷ დო თინა ვარა ფიოშეფს ქიმიაჩამუდჷ, თითოს 67 აკრი, ვარა სახენწჷფო კომუნეფს გეგნაჩამუდჷ.<ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 57.</ref> კანონი თაშნეშე ითოლწონენდჷ, ნამუდა [[ჭაფურიაშ ლარჭემი|ჭაფურიაშ ლარჭემიშ]] პლანტაციაშ მინჯე ვეჸუაფუდჷ შხვაში თური.<ref name="Kellner58" /> 1959 წანაშ [[12 მანგი|12 მანგის]], [[კასტრო, ფიდელ|კასტროქ]] გევარა სუმთუთამ მისიაშა ქაჯღონჷ [[ბანდუნგიშ კონფერენცია|ბანდუნგიშ პაქტიშ]] 14 ქიანაშა ([[მაროკო]], [[სუდანი]], [[ეგვიპტე]], [[სირია]], [[პაკისტანი]], [[ინდოეთი]], [[შრი-ლანკა]], [[ბირმა]], [[ტაილანდი]], [[ინდონეზია]], [[იაპონია]], [[იუგოსლავია]], [[საბერძნეთი]]) დო თაშნეშე ნოღა [[სინგაპური|სინგაპურშა]] დო [[ჰონგ-კონგი|ჰონგ-კონგშა]].<ref>[[#refTaibo1999|Taibo 1999]], ხს. 282-285.</ref> გევარაშ [[ჰავანა|ჰავანაშე]] შარალუაშ უკული, კასტროქ ითამ მუში დუდიშ დისტანცია ქჷდეკინჷ ერნესტო დო თიშ [[მარქსიზმი|მარქსისტული]] სიმპატიეფშე, მუთ თაშ აშჷმოთენდჷ მუჭოთ [[ააშ]]-ს, თეშ კასტროშ [[26 კვირკვეშ ყარაფი|26 კვირკვეშ ყარაფიშ]] ნამთინე მაკათურს<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 423.</ref> გევარაქ იაპონიას 12 დღას დოსქიდჷ (15–27 კვირკვე) დო ოკათჷდჷ კუბა დო იაპონიაშ შქას ოვაჭარე ურთიართალეფიშ გაფართოებაშა მეჯღუნილ მორაგადაფეფს. ვიზიტიშ ბორჯის, თიქ ვარია თქუ [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა|მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას]] დინაფილ ჯარიშკოჩეფიშა პატიჩამაშ გჷმმახანტალ უჩინებუ ჯარიშკოჩიშ საფულეშა მეულა დო გვირგვინიშ გედვალაშენ, რახან რაგადანდჷ, ნამუდა „იაპონარ იმპერიალისტფქ მილიონობათ აზიარი ჸვილეს“.<ref name="Anderson 1997 ხს. 431">[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 431.</ref> მანგიორ, გევარაქ მითხუ [[ჰიროსიმა]]შა მეკითხაფა, სოდეთ ამერიკალ ოურდუმეეფქ 14 წანათ ორდო [[ატომური ბომბი]] გიმაჸათესჷნ.<ref name="Anderson 1997 ხს. 431" /> იმპერიული იაპონიაშა გადღანებაშ უმუკუჯინუო, თე ბომბუეფშენ გევარა პრეზიდენტ [[ტრუმენი, ჰარი|ტრუმენს]] „ნჯგვირალ კოჲმანდის“ უძახუდჷ;<ref>[[#refTaibo1999|Taibo 1999]], ხს. 300.</ref> ჰიროსიმაშ მოსოფელიშ შვიდობაშ მემორიალური მუზეუმიშ ძირაფაშ უკული, თიქ [[კუბა]]შა ოფოსტე ბარათი ქაჯღონ, სოდეთ თინა იუჭყაფუაფუდჷ — „თიშო ნამუდა უჯგუშო ილჷმე შვიდობაშონ, ართშა ვარა ოკო ქოძირე ჰიროსიმა“.<ref>[https://archive.is/20120713160044/search.japantimes.co.jp/print/nn20080516a3.html Che Guevara's Daughter Visits Bomb Memorial in Hiroshima] by ''[[The Japan Times]]'', May 16, 2008</ref> 1959 წანაშ ეკენიას, გევარაშ კუბაშა დორთაშვანს, უკვე არგამა რდჷ, ნამუდა კასტროს ასე ბრელაშო უმოსი პოლიტიკურ ძალანება უღუდჷნ. [[ოფუტეშ მეურნობა|საოფუტო-სამეურნო]] დიხაშ რეფორმაშ ფარგალეფს, თარობას უკვე ქჷდოუჭყაფუდჷ დიხეფიშ კონფისკაცია, მარა დიხაშ მინჯეეფშა კომპენსაციაშ გჷნოგაფაშ გამამინჯალას დუდშე ეთმიჩილითუანდჷ, ოდო თეშ მანგიორ გჷწმარზიენდჷ ნორკებ ინტერესუან „თანდების“; თე ნობიჯგუქ ააშ-იშ კვარზალუა გჷშეჭანუ. თე რეფორმათ გავალერ [[კამაგუეი]]შ ღმალიერ მეორინჯეეფქ დიხაშ ახალი გორთუალაშ აწმარინალი კამპანია ქჷმჷწიჭყეს; ახალ არყებულ უდუბაღინებუ კათაშ ლიდერქ [[უბერ მატოსი]]ქ [[26 კვირკვეშ ყარაფი|26 კვირკვეშ ყარაფიშ]] ანტი-კომუნისტურო გენწყილ ფსუას ქახოლჷ დო ართო ქჷდიჭყეს „კომუნისტური ხემორაჸაფაშ“ კრიტიკა.<ref name="Anderson 1997 ხს. 435">[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 435.</ref> თე პერიოდიშ, [[დომინიკარეფიშ რესპუბლიკა|დომინიკარეფიშ რესპუბლიკაშ]] დიქტატორქ, [[რაფაელ ტრუხილიო]]ქ მუში ქიანასჷნე მოქიმინჯე „კარიბიშ ანტი-კომუნისტურ ლეგიონს“ მოხვარა გჷწარზუ. თე მიარენაციონალური ძალა, ნამუთ ჯინჯიერო [[ესპანარეფი]] დო [[კუბარეფი]]შე, მორო თაშნეშე ხორვატიალეფიშე, [[გერმანალეფი]]შე, [[ბერძენეფი]]შე დო მემარძგვანე დაქირებულ მალჷმორეფშე აკმოდირთუდჷნ, კასტროშ ახალი რეჟიმიშ დოხუაფას გეგმანდჷ.<ref name="Anderson 1997 ხს. 435"/> თენერი საფრთხეეფქ უმოსო ქჷმიძინჷ თიშ უკული მუთ, [[1960]] წანაშ [[4 მელახი|4 მელახის]], [[ჰავანაშ ლუბა]]ს, ჟირ მასიურ აფეთქებაქ მოსპჷ ფრანგული ფრეგატი ''ლა-კუბღი'' (''La Coubre''), ნამუსჷთ [[ანტვერპენი]]შ პორტიშე ბელგიური ანჯარი მიშმუღუდჷნ. აფეთქებაშ გეშა მედინჷ 76 დო დინჭყოლჷ მუსხირენი ოშურ ადამიერქ, ნამუეფსჷთ მაართა ომედიცინე მოხვარა დუდო გევარაქ მუკუჸონჷ. კუბაშ ლიდერქ [[ფიდელ კასტრო]]ქ „ტერორისტულ აქტის“ თიწკჷმაშენო დადანაშურჷ ააშ-იშ [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე]] დო უახალაში მუსხირენი დღა დინაფილეფიშ პატიოჩამალო ქიანას რგუალაქ გაგმიცხადჷ. <ref>[[#refCasey2009|Casey 2009]], ხს. 25.</ref> წორას გოშინაშა მეჯღუნელი საღალეშ რსულებაშვანს გჷნუღჷ [[ალბერტო კორდა]]ქ ჩე გევარას ჯოხოგოლაფირი ფოტო, ნამუსჷთ თეჟამო ''[[გერილიერო ეროიკო]]ს'' (''Guerrillero Heroico'') უძახუნან.<ref>[[#refCasey2009|Casey 2009]], ხს. 25–50.</ref> [[ფაილი:KordaOfCheWalking.jpg|მინი|250პქ|გევარა მეუღლესთან, ალეიდა მარჩიწკჷმა (მარძგვანშე) ართო [[ჰავანა|ჰავანაშ]] შოშეს, 1960 წ.]] ეშანილი აქტეფი კასტროქ სამუმალო კონტრ-რევოლუციაშ საფრთხეთ მირჩქინჷ დო გევარას დიხაშ რეფორმაშ რადიკალურო ნჭუაფა მოთხუ. თე გეგმაშ ოხორციელებერო დო რეფორმაშ დუდალაშ ღანკით, დირსხუ ახალი ოთარობე ორგანოქ — [[ოფუტეშ მეურნობა|ოფუტეშ მეურნობაშ]] რეფორმაშ ინსტიტუტიქ. გვალო მალას თინაქ ქიანაშ არძოშე შანულამი ოთარობე უჭყაფათ გჷნირთჷ, ნამუსჷთ ხემანჯღვერენდჷ გევარა, მუჭოთ რეწუალაშ მინისტრინ.<ref name="Kellner58">[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 58.</ref> ჩეშ დუდალაბორჯის, ინსტიტუტიქ ქჷდარსხუ კერზო, 100 000 კოჩამი მილიცია, ნამუდგაშ დუდშენიანი საღალე რდჷ თარობაშით დიხაშ კონფისკაციაშ ეჸონაფა დო უკული თიში გორთუალაშა თოჸუჯიშ მეყუნაფა, ოდო მოგვიანაფილო თიში ფუნქციათ კოოპერატიული მეურნობეფიშ დორსხუაფაქ გჷნირთჷ. მიდაღალირ დიხაშ ფართობიქ 480 000 აკრი (1 900 კმ²) აკადგინჷ, მუთ ჯინჯიერო ააშ-იშ კორპორაციეფს ორხველჷდჷნ. <ref name="Kellner58" /> თუთეფიშ უკული, შტატეფიშ პრეზიდენტიქ [[ეიზენჰაუერი, დუაიტ|დუაიტ ეიზენჰაუერქ]] მანგიორიშ გინოგაფაშ ღანკით კვათირას მოურკჷ კუბური [[ჭაფურიაშ ლარჭემი|ჭაფურიაშ ლარჭემიშ]] იმპორტის, მუდგაშ გეშათ, [[1960]] წანაშ [[10 კვირკვე|10 კვირკვეს]], გევარაშ დოძახინით ოპრეზიდენტე დოხორეშ წოხოლე 100 000 მუშაქ აკიკათჷ დო თინეფს ააშ-იშ „ეკონომიკური აგრესიაშ“ გადღანება ალუჩჷ.<ref name="Kellner55">[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 55.</ref> დიხაშ რეფორმაშ პარალელურო, ართ-ართი უმაართაში სფერო, მუდგაშეთ გევარას გჷშაკერძაფილ თოჸუჯი უღუდჷნ, რდჷ წიგნიერალაშ დონეშ გაუჯგუშება. [[1959]] წანაშ, ოფიციალური მუნაჩემეფით ჭარუა-კითხირიშ დონე კუბას 60–76% რდჷ, მუდგაშ ჯინჯიერი ბაძაძი საოფუტო დოხორინეფს განათებაშა დაბალი ხემეჭირინაფუონობა დო მაგურაფალეფიშ სინორკე რდჷ.<ref name="Kellnerpg61">[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 61.</ref> თეშ გეშა, გევარაშ აჩემებული მოთხუალათ დო ზოჯუათ, [[1961]] წანაქ „განათებაშ წანათ“ გეგმიცხადჷ, მობილიზაფილქ იჸუ 100 000 მოხალისექ, ნამუეფქჷთ თ. გ. „წინგიერალაშ ბრიგადეფს“ აკიშქვესჷნ დო ჯღონელქ იჸუეს ოფუტეეფშა სკოლეფიშ ეიოგაფუშა, ოფუტეეფს ახალი მაგურაფალეფიშ მახაზირაფუშა, ოდო თარი ღანკი იშენით უწინგური ''გუახიროეფშა'' (ფიოშეფშა) ჭარუა-კითხირიშ დოგურაფა რდჷ.<ref name = "LiteracyC">[http://www.independent.co.uk/news/world/americas/latin-lessons-what-can-we-learn-from-the-worldrsquos-most-ambitious-literacy-campaign-2124433.html Latin lessons: What can we Learn from the World’s most Ambitious Literacy Campaign?] by ''[[The Independent]]'', November 7, 2010</ref><ref name="Kellnerpg61"/> გევარაშ გეჸვენჯი, ბრელი ეკონომიკური ინიციატივაშე გინორთათ, თე კამპანიაქ აკოფასებულქ იჸუ, მუჭოთ „გოსოფური წჷმოძინაქ“.<ref name="Kellnerpg61"/> კუბაშ წინგიერალაშ კამპანიაშ სურებაბორჯის, ჭარუა-კითხირი დოგურაფილი აფუდჷ 707 212 მარდუს, მუდგაშ გეშათ ქიანას წიგნიერალაშ მაძირაფალქ 96%-ის ქჷმიოჭირინუ.<ref name="Kellnerpg61"/> {{ინნართი | გოთინუა = right | სიგანა = 32% | სიმაღალა = | დუდჯოხო = | დუდჯოხო გიმე = | შქაგური = „გევარა ჩქიმო მუმასალო რდჷ... თინა მა ბრდჷნდჷ. თინა ფირქის მოგურუანდჷ. თიქ მა დჷმოგურუ ირფელშე უსქვამაში მუდგარენი — ქორდე ადამიერინ.“ | ხარცქუაშ უმუშო = | შრიფტიშ ზჷმა = 80% | ხეშმოჭარუა = — ურბანო (ლეონარდო ტამაიო), გევარაშ წორომალჷმორი კუბას დო ბოლივიას.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7034953.stm Latin America's New Look at Che] by Daniel Schweimler, ''BBC News'', October 9, 2007.</ref> }} ჭარუა-კითხირწკჷმა ართო, გევარა თაშნეშე დოინტერესაფილი რდჷ ქჷდოურსხუაფუდჷკო ოირკოჩე ჭირინაფაშ უმაღალაში განათებაშ სისტემა. თეშ მიოჭირინაფალო, ახალ თარობაქ უნივერსიტეტეფშო აკიმუშუ პოზიტიური დისკრიმინაციაშ ფორმა.<ref name = "Andersonpg449">[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 449</ref> მუჟამსჷთ თე ახალ ზიტყვასქვილქ გისიმუნჷ, [[ლას-ვილიასიშ პროვინცია|ლას-ვილიასიშ]] უნივერსიტეტიშ სტუდენტეფწკჷმა აკოხვალამაბორჯის, გევარაქ თინეფს მიოწურუ, ნამუდა თი დღალეფქ, მუჟამს „განათება ხვალე ჩე ოშქაშე კლასიშ პრივილეგია რდჷნ“, უკვე ულირს ქებარჷ. მუჭოთ თიქ ეშანჷნ, „უნივერსიტეტიქ დუდო ოკო დოხანტას უჩათ, მულატით, მუშათ დო ფიოშით“. მარა თენა თაშ ვეჸიდჷ-და, თინას ოშქურუდჷ, ნამუდა კათა დუდო გაკარღვანდჷ თიშ კარეფსჷთ დო „თინეფიშ ოჸოროფულ ფერეფს რსულებურ უნივერსიტეტიშ ნახანტასჷთჷნ“.<ref name = "Andersonpg449" /> === „ახალი ადამიერი“, ღეჯეფიშ ჸუჯი დო კარიბიშ კრიზისი === [[ფაილი:Beauvoir Sartre - Che Guevara -1960 - Cuba.jpg |მინი|250პქ|აკოხვალამა ფრანგ [[ეგზისტენციალიზმი|ეგზისტენციალისტ]] ფილოსოფოსეფწკჷმა — [[ჟან-პოლ სარტრი|ჟან პოლ სარტრიწკჷმა]] და [[სიმონა დე ბოვუარი|სიმონა დე ბოვუარწკჷმა]] 1960 წანაშ მელახის. [[ესპანური ნინა|ესპანურიშ]] მოხ, გევარას დუდიშულო უჩქუდჷ [[ფრანგული ნინა|ფრანგულით]].]] [[ფაილი:CheFishing.jpg|მინი|250პქ|გევარა ჰავანაშ ზუღაპიჯიწკჷმა ჩხომუაბორჯის, 1960 წანაშ 15 მესი. ფიდელ კასტროწკჷმა ართო, გევარა ოდაბადეშე გინოჸოთამილ ჭარუს, [[ერნესტ ჰემინგუეი]]ს ონირზჷდჷ თ. გ. „ჰემინგუეიშ ჩხომუაშ ნირზის“]] {{ციტირაფა|„კოჩი თიწკჷმა ოჭირინუანს მუში რსულ ადამიერულ დგომარობას, მუჟამცჷთ თინა ვერჯებუ თი ფიზიკური უციობათ, ნამუდა დორხველი დუდი გეგმოჩას მუჭოთ მეკონინ“ — ჩე გევარა, ''ადამიერი დო სოციალიზმი კუბას''<ref>[http://www.sadena.com/Books-Texts/Che%20Guevara%20-%20Man%20and%20Socialism%20in%20Cuba.pdf ''Man and Socialism in Cuba''] by Che Guevara</ref>}} თე ეტაპის, გევარაქ გეძინელო დეკინჷ ფინანსეფიშ მინისტრიშ დო ერუანული ბანკიშ პრეზიდენტშ პოსტი. თეშ გეშა, გევარა, ნამუსჷთ თე ბორჯისჷნე რეწუალაშ მინისტრიშ პოსტი ხოლო უკებუდჷნ, მუში ნძალანებაშ ზენიტის ქჷმოხვადჷ, მუჭოთ კუბაშ ეკონომიკაშ „ფაქტობური მაფაქ“.<ref name="Kellner55"/> თიში, მუჭოთ ცენტრალურ ბანკიშ ხემანჯღვერიშ საღალე რდჷ ხე ქუმუჭარუდჷკო კუბაშ ვალუტაშა, ნამუდგაშ კუპიურეფსჷთ თიში ხეშმოჭარუა გამუკორჩქინდუდჷნ. რსული ჯოხოშ მანგიორო, ჩეკეფს თიქ ხვალე ''„ჩე“'' ქჷმაჭარჷ.<ref name="Crompton2009">[[#refCrompton2009|Crompton 2009]], ხს. 71.</ref> თე სიმბოლურ ქიმინუაქ კუბაშ ფინანსური სექტორიშ ბრელი წჷმმარინაფალს გური მაჸონებაფუ, რახან თეთ გევარა მიოწურუანდჷ მუშ წკიწკიშა ფარაშ დო თიშით მოღალირი კლასობური შხვანერობაშ მეხჷ. მუჭოთ გევარაშ ბრელი ხანიშ მაჸალე რიკარდო როხო მოგვიანაფილო ეშანჷნდჷნ, „თიმ დღას, მუჟამს თიქ ჩეკეფს ხე მაჭარჷ მუჭოთ ''ჩენ'', თიქ აიწორო მიოწურუ თი ფართას მოდვალირი რწუმაშა, ნამუდა ფარა წიმინდე მუდგარენი რენ“.<ref name="kellner60">[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 60.</ref> გევარაშ მაართა, არძოშე ოკორინალი ღანკი რდჷ ქიანაშ მასშტაბით ქოუძირუდჷკონ მატერიალური მოტივეფიშ აყარებაშ დადაღარება მორალურიშ ორგებაფალო, მუთ აკმოხვადუდჷ თიშ ჯოგინწკჷმა სიდინდარეშ მეხჷ. თინა კაპიტალიზმის უჯინედჷ მუჭოთ „გერეფიშ ნირზის“, სოდეთ „გომორძგვილი ხვალე ართი გჷშმეშჷ, თინა ხოლო შხვეფიშ ხარჯიშან“, ათეშენ ზალამენდჷ უძირუდუკო „ახალი ოსურიშ დო კოჩიშ“ აკოქიმინუა. გევარა უმუჭყვადუო ღოზის უსვანდჷ, ნამუდა [[სოციალიზმი|სოციალისტური]] ეკონომიკა „ვა ჭყოლოფანდჷ ნძალას, ლჷმაშ დო აკორღვაფაშ რისკეფს“ დო თის გაკარღვანდუ-და ხვალე „ჰარამობა დო ინდივიდუალური ამბიციეფი კოლექტივიზმიშ მანგიორო“. <ref name="Kellner62">[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 62.</ref>თეშენ, გევარაშ უმაართაშ ღანკო გჷნირთჷ „ინდივიდუალური ცნობიერებაშ“ დო ღირებეფიშ რეფორმაქ, აკუქიმინუდუკო უჯგუში მუშეფი დო მენოღალეეფი.<ref name="Kellner62"/> თიში მეჯინათ, კუბარ „ახალ ადამიერს“ აღვენუდჷ თიშ უნარი, გეგნუბიჯგუაფუდუკო [[ეგოტიზმი]] დო [[ეგოიზმი]]შან, მუთ თის თაშ ოწკიწუკუდჷნ დო მუთ ხვალე [[კაპიტალიზმი|კაპიტალისტური]] ჯარალუეფიშ ინდივიდეფშა რდჷ დჷმახასიათაფალინი.<ref name="Kellner62"/> „გოვითარაფაშ“ თე ახალი მეთოდიშ ეჭარუაბორჯის, გევარა რაგადანდჷ: {{ციტირაფა|დიდი რე გინორთა დუდიშული ოწარმე გოვითარაფა დო რევოლუციურ გოვითარაფა შქას. ართი თინეფშეიანს, ღმალა აკოშაყარელი რე თარობაშ მაჸალე, ჯგირო მოსაქვარე იღბალამ უჭიჭარობაშ ხეს, ოდო მაჟირას ღმალა კათაშ მონძალა რე. <ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 59.</ref>}} გევარას აჩემებული აფუდჷ ფრაზა „ინდივიდეფ დო მასეფ შქას ართონობა“ ნამუდგაშ უკულნეშიანი უგურყელი მუთუნი თიში რწუმათ, რდჷ დო იჸუაფუდჷ მოხალისობური ხანდა. ათეშ ოილუსტრაციეთ, გევარა დუდო არზენდჷ სამანგის დო მოსვანჯაშ დღალეფსჷთ „უგუთებუო მუშენდჷ მინისტრიშ პოსტის, კიდანჯუას დო [[ჭაფურიაშ ლარჭემი|ჭაფურიაშ ლარჭემიშ]] ჭკირუასჷთ“.<ref>[http://www.pbs.org/wgbh/amex/castro/peopleevents/p_guevara.html PBS: Che Guevara, Popular but Ineffective].</ref> ჩინებული რდჷ თით, ნამუდა მუშენდჷ 36 სათი გინობუნაფილო, აკოხვალამეფს შქასერიშ უკული მანჯუნდჷ დო მირულედუნ თეშ ჭკომუნდჷ.<ref name="Kellner62" />ათენერი ერთეფი სიმბოლური რდჷ გევარაშ მორალური სტიმულეფიშ ახალი პროგრამაშ, ნამუდგაშ მეჯინათ უციო რდჷ მუშას აკოხვალამუდჷკო გოხურგილი თია დო უწარმებუდჷკო გოხურგილი მუდანობაშ პროდუქტი. გევარაშით გოუქვაფილი გინაგაფურეფიშ რდუალაშ მანგიორო, ნამუთ გინამეტანდჷ მუში კვოტასჷნ, ასე ხვალე ცქვაფაშ სიგელს გეჭოფუნდჷ, ოდო თინა მით ვა მათენდჷ მუში დორხველი კვოტასჷნ, ხეშფარას დუქვითჷნდეს.<ref name="Kellner62" /> გევარა დუდგინოდვალირო თხილანდჷ მოტივაციაწკჷმა დო მუშეფწკჷმა მერსხილი მუში პერსონალურ ფილოსოფიას დო რაგადანდჷ: {{ციტირაფა|საქვარი თინა ვა რე, მუსხი გირვანქა ხორციშ ჭკომუა შეულებჷ ართ ადამიერსჷნ, წარმოწანას მუსხი ხანით შეულებჷ პლაჟიშა ულა ვარა მუსხი ურცხოული მუკაქუნალიშ ჸიდირი შეულებჷ მუშ ხეშფარათჷნ, ვარინ საქვარი სინანდულეს თინა რე, ნამუდა ინდივიდი რსულჸოფილო გინაფულენდას დუდსჷნ, უმოსი დინოხოლენი ღმალათ დო გამამინჯალათჷნ <ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 75.</ref>}} [[ააშ]]-წკჷმა კომერციული რსხუეფიშ დინაფაშ უკული, გევარა აქტიურაშო ოცადუდჷ თინა ქინუთირაფუდუკო [[ბჟაეიოლიშ ბლოკი]]შ ქიანეფწკჷმა ხოლოშიანი კომერციული ურთიართალეფით, მუდგაშ გეშა თინა მარქსისტულ სახენწჷფოეფს ოსურუდჷ დო თნეფწკჷმა აპიჯაფეფს აფორმენდჷ. [[1960]] წანაშ ლიას თიქ ესურჷ [[ჩეხოსლოვაკია]]ს, [[სსრრ]]-ს, [[ოორუე კორეა]]ს, [[ბჟაეიოლ გერმანია]]ს დო ხე მაჭარჷ სამანგათ, ოვაჭარე აპიჯაფას ბჟაეიოლ ბერლინს 1960 წანაშ [[17 დეკემბერი|17ქირსეთუთას]].<ref>{{cite journal|last=|first=|date=1984–03–23|title=Latin America Report|volume=|issue=JPRS–LAM–84–037|page=24 |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA351284 |publisher=Foreign Broadcast Information Service (FBIS) |accessdate=2010-10-30}}</ref> თენერი აპიჯაფეფი კუბაშ ეკონომიკას გურგაჩამალო ოხვარუდჷ, მარა თე ბორჯისჷნე გორჩქინდჷ ნეგატიურ მომენტეფქ, მუთ ბჟაეიოლიშ ბლოკიშ მარდუ ეკომომიკური უღუშ ათორინალაშა გჷმიხანტუაფუდჷ. წორას ბჟაეიოლ გერმანიას, გევარაქ აკოხვადჷ [[ტამარა ბუნკე]]ს (უკულნეშის ჩინებული მუჭოთ „ტანია“), მით თიში თარჯიმანიშ საღალეს არსულენდჷ დო მიქჷთ წანეფიშ უკული თის ქახოლჷ დო თიწკჷმა ართო იჸუ ჸვილირქ [[ბოლივია]]ს. გევარაშ ეკონომიკური პრინციპეფიშ ირი ღირსებაშ დო ვარ კილიშ უმუკუჯინუო, თიში პროგრამაქ უწჷმუძინუქ იჸუ.<ref name="Kellner63">[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 63.</ref> მუშეფშა მერხველაფირ თიშ „მორალური სტიმულეფიშ“ პროგრამაქ გაპიჯალუ პროდუქტიულობაშ ნჭაფიერი დონთხაფა დო სამუშეფიშ გოჩილითაფეფიშ ძინა.<ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 74.</ref> გევარაშ მეჯინეფიშ კოლექტიური უმუწუძინუობაშ დამოწმებელო, რეპორტიორ ისადორ ფეინსტეინ სტოუნქ, ნამუქჷთ თე პერიოდის ჩეს ჟირშა გიწუღჷ ინტერვიუნ, მოსანჭჷ, ნამუდა თინა რდჷ „[[გალაჰადი]] დო ვართ [[რობესპიერი]]“, თე ბორჯისჷნე, გჷმოთქუანდჷ არზის, ნამუდა „თიში დგომარება გჷდჷ ნამთინე ორდოშიანი წიმინდეშის, ნამუეფქჷთ ოჸურჩე ტიოზის ძირესჷნ. ხვალე თექ რდჷ შელებუანი რწუმაშ სიწიმინდეშ თხილუა ადამიერული ორთაშ უგინუქიმინუ რევიზიონიზმიშე“.<ref>[http://www.newstatesman.com/society/2007/09/che-revolutionary-american The Spirit of Che Guevara] by [[I.F. Stone]], ''[[New Statesman]]'', October 20, 1967.</ref> [[ფაილი:CheyFidel.jpg|მინი|მარცხნივ|250პქ|გევარა (კვარჩხანშე) დო [[ფიდელ კასტრო]], ალბერტო კონდაშ ფოტო, 1961 წ.]] [[1961]] წანაშ [[17 პირელი|17 პირელს]], [[ღეჯეფიშ ჸუჯი|ღეჯეფიშ ჸუჯიშ]] ინვანსიაბორჯის, [[კუბა]]შა ააშ-იშ ნაწვართა 1 400 ქიანაშე გიშარაჸილი ადამიერქ გამიშეჭკირჷ. თე ლჷმას გევარას თარი როლი ვა ულაჸაფინჷ, თიშენ ნამუდა ინვანსიაშახ ართი დღათ ორდო, ფლოტიქ [[პინარ-დელ-რიო]]შ ბჟადალ ოძგალეშა გამუშეჭკირჷ დო თე რეგიონიშ გევარაშ კონტროლირუან ნძალეფი ქჷმიტყურუ. თეშ უმუკუჯინუო, ისტორიკოსეფს უმოსი სანდოთ თიშ გომორძგუა მიორჩქჷნა, რახან თე ბორჯიშო გევარა კუბაშ აკოანჯარაფილი ძალეფიშ წვართუეფიშ დირექტორი რდჷნ.<ref name="Kellner89pg69" /> ართ-ართი ავტორი ტად შულცი, კუბაშ გომორძგუაშე ჩიებაბორჯის მიკმარჩქინანს გევარაშა რწმუმას: „რევოლუციონერეფქ გიმორძგვეს, რახან ჩე გევარაქ, მუჭოთ რევოლუციური აკოანჯარაფილი ძალეფიშ წვართუეფიშ ხემანჯღვერქ დო მილიციაშე გამამინჯექ ლჷმაშო წვართჷ 200 000 კოჩი დო ოსური“.<ref name="Kellner89pg69" /> წორას თე კამპანიაშ მიმალუობაბორჯის მოხვადჷ დახე საჭარა მოხვამილაფაქ, მუჟამც თიში პისტოლეტიქ ორჩხეშე გეშალჷ დო ჸვერეშ ბედშა ჸოთამილ ტყვიაქ გევარას ღვანწკიწკჷმა ქელუჩიორუ თეში, ნამუდა ონდეთ ქიმკაწაწჷ ქოთ. <ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 507.</ref> [[1961]] წანაშ [[მარაშინათუთა]]ს, [[ურუგვაი]]შ ოკურორტე ნოღა [[პუნტა-დელ-ესტე]]ს, [[ამერიკაშ სახენწჷფოეფიშ ორგანიზაცია|ამერიკაშ სახენწჷფოეფიშ ორგანიზაციაშ]] ქიანეფიშ ეკონომიკური კონფერენციაშ მიმალუობაბორჯის, ჩე გევარაქ [[ააშ-იშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული|ააშ-იშ პრეზიდენტ]] [[ჯონ ფიცჯერალდ კენედი]]ს „მარდობაშ“ ჭარილი ქოუჯღონჷ [[ჩე ჸუდე]]შ ახალნორდი მელამოსეშ, [[რიჩარდ გუდვინი]]შ ხეთ, სოდეთ ჭარუდჷ: „მარდობა ''პლაია-ხირონიშენ'' ([[ღეჯეფიშ ჸუჯი]]). ინვანსიაშახ, რევოლუცია ვარდჷ მეკენჯი, ოდო ასე თინა თინერი ნძალიერი რე, მუჭოთ დღას ვა ჸოფენ“.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 509.</ref> ააშ-იშ ფინანსეფიშ მინისტრიშ, [[დუგლას დილონი]]შ საგამათ, ნამუთ „ალიანსის პროგრესიშო“ (Alliance for Progress) წჷმარინუანდჷ, ნამუდგაშ რატიფიკაციათ აკოხვალამაბორჯის ოკო მოუხვამილაფუაფუდესკონ, გევარაქ ანტაგონისტურო ქიმიანტუ ააშ-იშ მოთხუალას „დემოკრატიაშ“ დორსხუაფაშ გეშა; თქუ, ნამუდა თენერი სისტემა ვა რდჷ ოსქვებური „ფინანსურ ოლიგარქიაწკჷმა, ზანგეფიშ დისკრიმინაციაწკჷმა დო [[კუ კლუქს კლანი]]შ ჸინჩი სამართალდარღვიეფწკჷმა“.<ref name="PuntaDelEsteChe">[http://www.marxists.org/archive/guevara/1961/08/08.htm "Economics Cannot be Separated from Politics"] speech by Che Guevara to the ministerial meeting of the Inter-American Economic and Social Council (CIES), in Punta del Este, Uruguay on August 8, 1961.</ref> გევარაქ გჷშულა „თხოზინიშ“ მეხჷ ჩიებათ გაგინძორჷ, მუთ მუში რწყებათ „გჷმიხანტუაფუდჷ თინერი მენცარობაშ პოსტეფშე გინორინაფაშა, მუნერით რდჷ სამანგათ [[რობერტ ოპენჰეიმერი]], წანეფიშ გოძვენას ზიტყვაშ ეკოღალას უვარანდჷ თინერ საჩემარ ხონარს, მუნერით რდჷ [[პოლ რობსონი]] დო შოკიშმუმაკათინაფალი ზიტყვეფშენ ოღურუშა ოჯღონანდჷ იულიუს დო ეთელ როზენბერგეფს“.<ref name="PuntaDelEsteChe"/> ზიტყვაშ ბოლოს, გევარაქ მიოწურუ, ნამუდა ააშ ვა რდჷ დოინტერესაფილი რეალური რეფორმეფით დო გიმაძიცეთ უწუ, ნამუდა „ამერიკელი ექსპერტეფი დღას ვეჩიებუნა აგრარულ რეფორმაშე, თინეფი უმოსი უსაფრთხე თემეფს ოჯგვინუანა, წყარმოჭირინაფაშ გაუჯგუშებაშ მანგურეფს. კუნტას, მუჭოთ რჩქუნ, თინეფი ტუალეტეფიშ რევოლუციას ახაზირენა“.<ref name="ReferenceC">[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 78.</ref> გევარაქ, მით [[კუბა-სხუნუეფიშ რსხუშ ურთიართალეფი]]შ პრატქიკულო არქიტექტორი რდჷნ,<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 492.</ref> გჷნმაჭყვადალი როლი ილაჸაფჷ კუბაშა [[სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუ|სხუნუეფიშ]] [[ატომური ანჯარი|ატომური]] [[ბალისტიკური რაკეტა|ბალისტიკური ქობინეფიშ]] მიშაღალაშა, ნამუეფქჷთ [[1962]] წანაშ გჷმათუთას [[კარიბიშ კრიზისი]] გეშეჭანუ დო მოსოფელი ატომური ლჷმაშ ფარდიშა ქჷმიჸონჷ.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 530.</ref> კრიზისიშე მუსხირენი მარაშ უკული, ბრიტანულ კომუნისტურ გაზეთ ''დეილი ვორქერწკჷმა (Daily Worker)'' ინტერვიუს გევარა დიო ხოლო გაჸალებური რდჷ სსრრ-იშ გითოჩამათ დო მუჭოთ კორესპოდენტ სემ რასელს უწუნ, თი შვანს, ქობინეფი კუბაშ კონტროლთუდო ქჷდოსქიდუდჷ-და, თინეფი თინეფიშ ხეშე ჸოთამილი იჸუაფუდჷ.<ref name="Anderson 1997 ხს. 545">[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 545.</ref> უკულნეშის, თე ინციდენტიშ ენწყუმაბორჯის გევარაქ კჷნე გამაჟირჷ, ნამუდა „იმპერიალისტური აგრესიაშ“ მეხჷ გეწურაფილი სოციალისტური გოდუდიშალაფაშო დაშქუმალარი რდჷ „ატომური ლჷმაშ მილიონობათ სხვერპლი“ ხოლო.<ref>[[#refGuevaraDeutschmann1997|Guevara 1997]], ხს. 304</ref> კარიბიშ კრიზისიქ უკულნეშის გევარა დარწუმჷ, ნამუდა მოსოფელს ჟირი სუპენრძალა (ააშ დო სსრრ) მუნეფიშ გლობალურ სტრატეგიეფს კუბას, მუჭოთ პაიკის თეშ ირინუანდესჷნ. თეშ უკული, სხუნუეფიშ რსხუს თინა თეშინეშეს უდღანუდჷ, მუჭოთ ამერიკალეფსჷნ. <ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 73.</ref> == ინტერნაციონალური დიპლომატია == [[ფაილი:CheGuevaraCountries.jpg|thumb|left|300px|მოსოფელიშ რუკა, ნამუშათ ჭითათ გჷმოსახილი რე ქიანეფი, ნამუეფსჷთ ოსურუდჷ ვარა ოხორანდჷ ჩე გევარან. ოდო თი სუმი ქიანა სოდეთ თინა აკოანჯარაფილ რევოლუციას ახორციელენდჷნ, წვანეთ რე გჷმოსახილი.]] [[1964]] წანაშ ქირსეთუთას, ჩე გევარაქ წჷმორჩქინდჷ მუჭოთ „მოსოფელიშ შანულობაშ რევოლუციონერი სახენწჷფო მოღალექ“ დო თაჸურეშე გჷშულირი, კუბაშ დელეგაციას [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკის]] აწაჯღუნჷ [[გოერო]]ს ზიტყვათ გჷშაულარო.<ref name="kellner60"/> ჯინიანი მეწურაფაშვანს, თიქ გაკრიტიკჷ გოერო [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ობჟათე აფრიკას]] ჸოფილ „აპართეიდიშ ნოტყური პოლიტიკაშ“ მეხჷ გჷმორჩქინელი უუნარობაშენ დო იკითხჷ: „გოეროს თეშ გაჩემებელო მუთუნი ვა შეულებუნო დასურო?“<ref name="GuevaraUnitedNations">[http://www.marxists.org/archive/guevara/1964/12/11.htm "Colonialism is Doomed"] speech to the 19th General Assembly of the United Nations in New York City by Cuban representative Che Guevara on December 11, 1964.</ref> უკული გევარაქ გაკრიტიკჷ ააშ-იშ პოლიტიკა მუში უჩატყებამი მენოღალეეფიშ მეხჷ დო თქუ: {{ციტირაფა|თინეფი, მით სპუნა მუნეფიშ ბაღანეფს დო ირდღალურო ოხვამილუანა თინეფიშ დისკრიმინაციას ტყებიშ ფერიშ გურშენინ, თინეფი, მით უჩატყებამეფიშ მაჸვილარეფს დუდიშულს იტენან, ხეს უფორუანა დო ხოლო უმოსი, სარჯუნა უჩა მახორობას თეშ გეშან, თინა ნამუდა თინეფი მუნეფიშ ლეგიტიმურ ნებეფს თხულენა მუჭოთ დუდიშული ადამიერეფინ - მუჭო შეულებუნა თინეფს ათეშ ქიმინუა, მინეფით დუც დუდიშულობაშ მათხილარეფო მირჩქინანან?<ref name="GuevaraUnitedNations"/>}} გაჸალებურ გევარაქ მუში გჷშულა ''ჰავანაშ მაჟირა დეკლარაციაშ'' კითხირით მასურჷ, ნამუთ [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას]] აცხადენდჷ მუჭოთ „200 მილიონამი ჯიმალეფიშ ფანიას, ნამუეფით იგივე უბედურობათ იჭიროთუნან“.<ref name="GuevaraUnitedNations"/> ათე „ეპიკა“ მუჭოთ გევარაქ გჷმოთქუნ, შილებე ჭარილი ჸოფედუკო „შქირენული ინდიარი მასეფიშ, უდიხაწყარე ფიოშეფიშ, ექსპლუატირაფილ მუშეფიშ დო პროგრესული მასეფიშით“. გევარაშო კონფლიქტი რდჷ მასაშ დო იდეეფიშ ლჷმა, ნამუთ ანწიან წიმი თინეფიშ ხეს იჸუაფუდჷ, მინეფსჷთ „უგურეთ მერყუ დო მუთუნ ვარო მირჩქინჷ იმპერიალიზმიქჷ“, ნამუეფით ოწოხჷ მირჩქინუაფუდეს „დაღარი დო დოჸვენჯი არგვათათჷნ“. თე „არგვათაწკჷმა“ ართო, გევარა თეჟამო ადასურენდჷ, ნამუდა „იანკეფიშ მონოპოლიური კაპიტალიზმი“ ასე გოზარზალაფირი ორწყედჷ მუში „საფულეშ მანთხორალეფს“.<ref name="GuevaraUnitedNations"/> წორას თე „მოკითხირიშ სათიშ“ ბორჯის, ნამუშეთ გევარა იჩიებუდჷნ, „უჩინებჷ მასა“ დორხველი ისტორიას „დორხველი ზისხირით დოჭარუნდჷ“ დო მითხიინდჷ „ნებეფს, ნამუეფით არძოშით გეძიცელი რდჷ ედომუშამი 500 წანაშ მეძენასჷნ“. [[გოეროშ გენერალური ასამბლეა|გოეროშ გენერალურ ასამბლეას]] გევარაქ მუში გჷშულა მასურჷ უზურით, ნამუდა „ნჭყორინიშ ათე რეღმა“ „გოწიმინდანდჷ ლათინური ამერიკაშ დიხას დო მოხანდეფიშ მასეფი, ნამუეფით „გამუკართინუანდეს ისტორიაშ ბარბალს“ მაართათ „გაგშაკურცხუდეს ხანგინძე, კონწარი ლურშე “.<ref name="GuevaraUnitedNations"/> [[ფაილი:CheinMoscow.jpg|thumb|right|250px|გევარა [[მოსკოვი|მოსკოვს]], [[ჭითა მოედანი|ჭითა მოედანს]]. 1964 წანაშ გერგობათუთა]] [[ფაილი:Che Guevara, Sabri and Nasser.jpg|მინი|250პქ|ჩე გევარა [[გამალ აბდელ ნასერი|გამალ აბდელ ნასერწკჷმა]], 1965 წ.]] მუჭოთ გევარაქ მოგვიანაფილო გეგუნჷ, [[გოერო]]შ კომპლექსის რინაშ ბორჯის, ჟირშა ეცადეს თიშ ჸვილუას უმუწუძინუო კუბაშე გჷშარაჸილეფიშ განშე.<ref name="NYTDec1964">[http://www.latinamericanstudies.org/belligerence/bazooka.htm Bazooka Fired at U.N. as Cuban Speaks] by [[Homer Bigart]], ''[[The New York Times]]'', December 12, 1964 – ხს. 1.</ref> მაართა რდჷ, მუჟამც მოლი გონსალესიქ, ბარიკადეფიშ გოსოფუა ცადჷ 7 დიუმამ მაჯინიშ ხამუთ, ოდო მაჟირა თიმწკჷმა, მუჟამცჟთ თიში ზიტყვათ გჷშულაშვანს გილერმო ნოვოქ წყარმალ [[ისტ-რივერი]]შე გოეროშ შტაბ-ბინას ტანკაწმარენჯი ტაიმერამ ყუმბარა ოჸოთუნ.<ref name="NYTDec1964" /><ref>[http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/JFKnovoG.htm Guillermo Novo Biography] by ''Spartacus Educational Encyclopedia''.</ref> უკულნეშის, თე ინცინდენტეფშე კომენტარიშ ბორჯის, გევარა ეშანჷნდჷ, ნამუდა „უჯგუში რე ოსურქ რჸვილას ხამუთ, ვინდარო კოჩიქ თოფითჷნ“, თე ბორჯისჷნე, სიგარაშ დორდია კუმაშ ფონს გეუძინჷ, ნამუდა თე აფეთქებაქ „ირფელს უმოსი არომატი ქჷმეუძინ“.<ref name="NYTDec1964" /> [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკის]], გევარა თაშნეშე ოკათუდჷ ტელეკომპანია [[CBS]]-იშ მარული ახალი ამბეფიშ პროგრამას ''„ქიგედირთი ერიშ წოხოლე“ (Face the Nation)'' დო აკოხვადჷ თინერი რანგიშ პიჯეფს, მუნერეფით ორდეს ამერიკალი სენატორი ეჯენ მაკ-კართი<ref>[[#refHart2004|Hart 2004]], ხს. 271.</ref> დო თიშ პარტნიორი [[მალკოლმ იქსი]]. მალკოლმ იქსის გევარა ძალამს მოწონდჷ დო თის აღიარენდჷ „თე ბორჯიშო ართ-ართ არძოშე რევოლუციონერ ადამიერო თე ქიანას“ დო თიში განცხადება კათაშ წოხოლე აუდუბონ ბალრუმიშ თეატრისჷთ იკითხჷ.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 618.</ref> [[17 ქირსეთუთა|17 ქირსეთუთას]], გევარაქ [[პარიზი|პარიზშა]] იშარჷ, სოჸურეშეთ 3 თუთიან შარალუა დიჭყჷნ, ნამუდგაშ განწხანსჷ თიქ ესურჷ [[ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკა]]ს, [[ოორუე კორეა]]ს, [[გოართოიანაფილი არაბული რესპუბლიკა|გოართოიანაფილ არაბულ რესპუბლიკას]] ([[ეგვიპტე]]), [[ალჟირი|ალჟირს]], [[განა]]ს, [[გვინეა]]ს, [[მალი]]ს, [[ბენინი|ბენინს]], [[კონგო (ბრაზავილი)|კონგო-ბრაზავილს]] დო [[ტანზანია]]ს, მარა თეიშახ დიო [[ირლანდია]]ს და [[პრაღა]]ს ესურჷ. ირლანდიას, გევარაქ გიშინჷ მუში ირლანდიური ჯინჯი დო ნოღა [[ლიმერიკი|ლიმერიკის]] [[წიმინდე პატრიკი]]შ დღა ეშანჷ.<ref>{{cite web|url=http://www.fantompowa.net/Flame/che_guevara_irish_roots.htm |title=Che Guevara: Father Of Revolution, Son Of Galway |publisher=Fantompowa.net |date= |accessdate=2010-10-31}}</ref> თე ვიზიტიშ გეშა თინა მუამუშის იუმორით ჭარუნდჷ: „მა სქანი კინოხონეფიშ წვანე ირლანდიას ვორექ. მუჟამც თინეფქ თეშ გეშა ქჷგეგესჷნ, ჩქიმდა ტელევიზიაქ ქჷმორთჷ დო ლინჩეფიშ გენეალოგიაშე ბკითხეს, მარა ე შვანს, თინეფი ცხენიშ მახინჯეფს ვარა მუდგარენი თენერს გჷდეს, შხვა მუთუნიშ რაგადი ვა შემილებჷ.“.<ref>[http://www.irishcentral.com/news/Gerry-Adam-featured-in-new-Che-Guevara-documentary-57716202.html Gerry Adams Featured in New Che Guevara Documentary] by Kenneth Haynes, ''Irish Central'', September 8, 2009</ref> თე ვოიაჟიშ ბორჯის, თიქ ქჷმეჭარჷ კარლოს კიხანოს, [[ურუგვაი|ურუგვაული]] ირმარული ჟურნალიშ გჷშმაშქუმალარს, ნამუსჷთ უკული ჯოხოქ დათირჷ დო გიადჷ ''სოციალიზმი დო ადამიერი კუბას''.<ref name="SocialismAndMan">[http://www.marxists.org/archive/guevara/1965/03/man-socialism.htm "Socialism and Man in Cuba"] A letter to Carlos Quijano, editor of ''Marcha'', a weekly published in Montevideo, Uruguay; published as "From Algiers, for Marcha: The Cuban Revolution Today" by Che Guevara on March 12, 1965.</ref> თე ტრაქტატის გჷმიხანტუდჷ გევარაშ მოძახინი ახალი სვენაშ გორჩქინაშენ, მუშობაშ სტატუსიშ დო ინდივიდიშ როლიშ გეშა. თინა თაშნეშე ვა ფულუნდჷ მუში ანტიკაპიტალისტური გენწყუალაშ მინი ჸოფილ ბაძაძეფს დო რაგადანდჷ: {{ციტირაფა|უმენტაშობაშო უჩქი დო ჸვერე კაპიტალიზმიშ კანონეფი ადამიერშე თეშ ზოჯულენს, შურო ვაინტერეს მუ უღჷ გურს მუს თიშ გეშან. თინა ხვალე ორწყე მუშ წოხოლე ჸოფილ ჰორიზონტიშ უგუთებუ ოფირჩას. კაპიტალიზმიშ პროპაგანდისტეფი თიში ხანტუაშო დო წჷმოძინაშ შელებაშ დემონსტრირაფაშო იხვარუანა [[როკფელერი, ჯონ|როკფელერიშ]] სამანგის, თიში უმუკუჯინუო, მართალი რე თინა დო ვარინ. უღვენჯობაშ დო გაჭირებაშ მუდანობა წორას უციო რე როკფელერიშ გჷმორჩქინაშო, ოდო უაშობაშ მუდანობა ნამუთ თეზჷმა ღმალაშ შაყარუაშ იღბალს გჷთმაჭყანსჷნ, ნახანტაშ მინი სქიდუ დო კათა თის მუჭოთ წესინ, ირო ვარწყე.<ref name="SocialismAndMan" />}} ნარკვიაშ ბოლოს გევარა აცხადენდჷ, ნამუდა „თახმი რევოლუციას მერზობას ჸოროფაშ დიდი ღიაბი უწიენს“ დო თექინეშეს ალმუჩანდჷ არძო რევოლუციონერს: „ირდღას ილჷმით თიშო, ნამუდა თე ადამიერული ჸოროფაქ არძოშო სამანგი ქიმინჯალათ გჷნირთასჷნ“, თეში, ნამუდა თე ბორჯისჷნე „მაყარაფალი ნძალათ“ გჷნირთასჷნ.<ref name="SocialismAndMan"/> გევარაშ თენერი ტკიცებეფი მუთმოურდჷ თიში ტომბა რწუმაშე, ნამუდა [[კუბაშ რევოლუცია|კუბაშ რევოლუციაშ]] სამანგი რდჷ „მუდგარენი სპირიტუალური, ნამუთ არძონერი თანჯეფს გეგნოლახუნდჷნ“.<ref name="ReferenceC"/> === ალჟირი, სხუნუეფიშ რსხუ დო ჩინეთი === [[1965]] წანაშ [[24 ფურთუთა|24 ფურთუთას]], [[ალჟირი]]შ ნანანოღა [[ალჟირი (ნოღა)|ალჟირს]], აფრო-აზიური სოლიდარობაშ სემინარს გევარაქ აკეთჷ მოშინაფა, ნამუქჷთ ინტერნაციონალური დონეშა თიშ საბოლა საჯარო გჷმორჩქინაქ იჸუ. <ref>[[#refGuevara1969|Guevara 1969]], ხს. 350.</ref> თიქ აიწორო გოხურგუ სოციალისტური ქიანეფიშ მორალური ვალი დო თინეფი დადანაშურჷ ბჟადალიშ ქიანეფწკჷმა ექსპლუატაციაშ პროცესიშა ფულირო კათინს. თიქ მუსხირენი შხვადოშხვა სახეშ მუნაღოზი აკეთჷ, მუდგათ ოძირუ, ნამუდა კომუნისტური სახენწჷფოეფი ანჯარი ოკო ჸოფედესკო [[იმპერიალიზმი]]შ საბოლა მარცხიშო.<ref>[[#refGuevara1969|Guevara 1969]], ხს. 352–59.</ref> თიქ თაშნეშე საჯაროთ გაკრიტიკჷ [[სხუნუეფიშ რსხუ]] (კუბაშ უმაართაშ ფინანსური ხუჯიშ მიმაჩამალი). 14 მელახის გევარაქ კუბაშა დიირთჷ, სოდეთ [[ჰავანა|ჰავანაშ აეროპორტის]] [[ფიდელ კასტრო|ფიდელ]] დო [[რაულ კასტრო|რაულ კასტროეფწკჷმა]], ოსვალდო დორტიკოსიქ დო კარლოს რაფაელ როდრიგესიქ ოზეიმე დოხვალამა მოუნწყუეს. ალჟირს საბოლა საჯარო გჷშულაშ უკული, გევარაშ რწყებათ, [[ოორუე გვერდსფერო]] [[ობჟათე გვერდსფერო|ობჟათეშ]] ექსპლუატაციას ოხვამილუანდჷ, სოდეთ ჯინჯიერი მადარალეფი რდეს [[ააშ]] ბჟადალგანშე დო [[სსრრ]] ბჟაეიოლგანშე. თინა ხუც უკინანდჷ კომუნისტეფს [[ოორუე ვიეტნამი|ოორუე ვიეტნამს]], [[ვიეტნამიშ ლჷმა]]შ მიმალუობაბორჯის დო გოვითარაფუან ქიანაშ კათეფს ხეშა ანჯარიშ დაკებაშა აგურიანენდჷ, გოურჩქინუდესკონ ხოლო „ბრელი ვიეტნამინ“.<ref name="MessTricont1967">[http://www.marxists.org/archive/guevara/1967/04/16.htm Message to the Tricontinental] A letter sent by Che Guevara from his jungle camp in Bolivia, to the Tricontinental Solidarity Organisation in Havana, Cuba, in the Spring of 1967.</ref> თეშ გალე, გევარაშ მეჯინალობეფი, ნამუეფით თე ბორჯისჷნე აკმოხვადუდჷ [[მაო ძედუნი]]შ ჩინეთიშ კომუნისტური თარობაშ კურსწკჷმან, კუბაშო უმოს პრობლემატურ ელფერს მითმიძინანდჷ, რახან ქიანაშ ეკონომიკა უმოსო დო უმოსო მიკობუნაფილო გინმირთუდჷ სხუნუეფიშ რსხუშა. [[კუბაშ რევოლუცია|კუბაშ რევოლუციაშ]] დიო ხოლო ორდოშიანი დღალეფშე მოჸუნაფილი, ბრელი გევარას [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას]] [[მაოიზმი|მაოისტური]] სტრატეგიაშ ხუჯიშ მიმაჩამალო დო კუბაშ ნჭაფიერი ინდუსტრიალიზაციაშ გეგმაშ ავტორო მირჩქინანდჷ, ნამუსჷთ შხირას ალმუზიმუანდეს ჩინურ „დიდ ნასხაპას მუმალუშა“. კასტროქ უკვე გეგნოშურდჷ სხუნუეფიშ რეკომენდაციეფწკჷმა დო პიჯალეფწკჷმა გევარაშ აწორინჯალათ, ნამუეფსჷთ კასტრო უჯინედჷ მუჭოთ უციოს, ოდო გევარა თინეფს ჸორადილს დო „პრე-მონოპოლისტურს“ უძახუდჷ.<ref>[http://www.globalresearch.ca/index.php?context=va&aid=9315 Che Guevara's Final Verdict on the Soviet Economy] by John Riddell, ''Centre for Research on Globalization'', June 13, 2008.</ref> თე პერიოდიშ კერზო ნაჭარეფს გევარა ანძალიერენს სხუნუეფიშ [[პოლიტიკური ეკონომია|პოლიტეკონომიაშ]] კრიტიკას დო მიორჩქჷ, ნამუდა თინეფქ „დიჭყოლიდეს მარქსი“.<ref name = "Yaffe2006">[http://www.marxists.org/subject/economy/authors/yaffeh/che-critic.htm Ernesto 'Che' Guevara: A Rebel Against Soviet Political Economy] by Helen Yaffe (author of ''Che Guevara: The Economics of Revolution''), 2006</ref> თენა უჯიკუანს გევარას სხუნუეფიშ ექსპლუატაციაშ მიარე წესეფიშ გადღანებაშა, თინეფ შქას რდჷ მუჭოთ თინა უძახუნ, თინეფიშ ცადებეფი „[[კაპიტალიზმი]]შე [[სოციალიზმი|სოციალიზმიშა]] გჷნულაშო უგურყელი კლასობური ჩხუპიშო დჷმახასიათაფალი ნძალება ჰეერიშ გოწკონდინაფაშო“, აკოართაფალ შტატეფკწჷმა შვიდობამი წორორინალაშო თინეფიშ „უბადო“ პოლიტიკა, მუშობაშ იდეა „ფსენაშ თირუაშო“ თინეფიშ უმუწუძინუ ჯიკაფეფი დო თინეფიშ ცადება სოციალისტური ეკონომიკაშ „[[ლიბერალიზმი|ლიბერალიზმეფიშო“]].<ref name = "Yaffe2006" /> გევარაშ ზალამი რდჷ ქოუძირუდუკო ფარაშ, პროცენტეფიშ, სასაქონლო პროდუქციაშ, [[ობაზარე ეკონომიკა|ობაზარე ეკონომიკაშ]] დო „[[მერკანტილიზმი|მერკანტილური]] ურთიართალეფიშ“ მოსპუალა; მოსოფელიშ კომუნიზმიშ დორსხუაფაშ უკული არძო თი სიტუაციაშ გოდინაფა, ნამუეფსჷთ სხუნუეფიშ რსხუ მეთხოზუდჷნ.<ref name = "Yaffe2006" /> თე მარდუ მერინაშა აწორინაწკჷმა ართო, სხუნუეფიშ პოლიტეკონომიაშ ოხემანჯღვერეშ კრიტიკაქ გევარას აიწორო აწაჩამაფუ, ნამუდა თიშ უკული, მუთ სხუნუეფიშ რსხუქ ხაზირქ ვეჸუ ღირებეფიშ თეორიაშ (მარქსიზმი) მასპალო (მუჭოთ გევარა ზალამენდჷნ), თინეფი საბოლათ კჷნე კაპიტალიზმის დართუდეს.<ref name = "Yaffe2006" /> [[ალჟირი (ნოღა)|ალჟირს]] ზიტყვათ გჷშულაშე ჟირი მარაშ უკული, გევარაქ საჯარო რინაშე ედომუშამო გოდინჷ. თიში ორენჯი [[კუბა]]ს დიდ ონოფულეს წჷმარინუანდჷ, თიშენი ნამუდა თინა ნძალანებას მუში დუც ირო მაჟირათ მირჩქინანდჷ კასტროშ უკული. თიში მიკოდინაფა შხვადოშხვანერო მერსხილი რდჷ ინდუსტრიალიზაციაშ გეგმაშ ინოლაფაწკჷმა, ნამუსჷთ თინა რეწუალაშ მინისტრიშ პოსტის გერინაბორჯის ახორციელენდჷნ, თაშნეშე სხუნუეფიშ ოფიციალური პიჯეფიშით კასტროშა ხორციელებური ჟინჭირაწკჷმა, ნამუეფით უდღანუდეს გევარაშ პრო-ჩინურ კომუნისტურ პოზიციას ჩინეთ-სხუნუეფიშ უაპიჯაფუობაშ დინოხოლე, თეშინეშეს მუჭოთ კუბაშ ეკონომიკური გოვითარაფაშ დო იდეოლოგიური ღოზიშ მეჯინელობეფიშ დინოხოლე გევარა დო პრაგმატიკოს კასტროშ რწყებეფ შქას სერიოზულ გინორთეფწკჷმა. გევარაშ ღურაშ გეშა ინტერნაციონალური არენას მოდვალირ ხონარეფქ კასტრო აძვილჷ [[1965]] წანაშ [[1 მანგი|16 მანგის]] გეგმუცხადებუდჷკო, ნამუდა კათას ინფორმაციას დუდო გევარა მიოჭირინუანდჷ თიწკჷმა, მუჟამც თინა თეს ოხვილურო ქჷმირჩქინანდჷნ. მორო ციორეფი ხოლო მუთმიდვალუდჷ, მუჭოთ კუბას, თეში თიშ თანჯეფს გალეთ. 1965 წანაშ [[3 გჷმათუთა|3 გჷმათუთას]], [[კასტრო, ფიდელ|კასტროქ]] ოირკოჩეთ გეგმაბჟინუ მუსხირენი თუთათ ორდო გევარაშე მუნაჭარა უდუთარიღებუ ჭარილი, სოდეთ თინა ხოლო ართშა ადასურენდჷ მუში მეკენჯი ხუჯიშ დოკინას კუბაშ რევოლუციაშ მეხჷ, მარა საარგამოშა გიშმუღუდჷ მუში ინნაფირქებუ, ნამუდა გვალო მალას კუბას ქჷდიტენდჷ დო რევოლუციური ჩხუპეფიშ გამანჯებელო თანჯეფგალე მიდეშარუდჷნ. თე ბორჯისჷნე, თინა იტალენდჷ მუში არძო პოზიციას თარობა დო პარტიას დო ვარიას რაგადანდჷ კუბაშ მენოღალობაშე.<ref>[[#refGuevara1965|Guevara 1965]].</ref> == კონგო == [[ფაილი:Congo y sus vecinos - Wind 1-3 (che).png|მინი|250პქ|[[კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა]]. მოღანკილი რე ჩე გევარაშ მოქიმინჯალაშ არეალი.]] [[ფაილი:CheInCongo1965.jpg|thumb|upright|left|250პქ|37 წანერი გევარა აფრიკალი ბაღანათ ხეს, აფრო-კუბარ ჯარიშკოჩწკჷმა ართო კონგოშ კრიზისის, 1965 წ.]] [[ფაილი:Adolfo Mena González (el Che).gif|მინი|250პქ|მარცხნივ|გევარაშ ტყურაია პასპორტი ადოლფო მენა გონსალესიშ ჯოხოშა, ნამუთ თის 1964 წანას კუბარ სალამასო აგენტიქ უხაზირჷ ობჟათე ამერიკაშა ოშარალებერო]] [[1965]] წანაშ დაჭყაფუს, გევარაქ [[აფრიკა]]შა მიდეშარჷ, მუში პარტიზანული ლჷმაშ რჩქინა დო გომორსილობა გურთუდჷდჷკო შხვეფშათ [[კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს]] მიმალი კონფლიქტისჷნ. [[ალჟირი]]შ პრეზიდენტ [[აჰმედ ბენ ბელა]]შ ჩინებათ, გევარა ფირქენდჷ, ნამუდა აფრიკა [[იმპერიალიზმი]]შ დაღარი რულე რდჷ დო ათეშ გეშა, თის უდიდაში რევოლუციური პოტენციალი აპალუდჷნ.<ref>[[#refBenBella1997|Ben Bella 1997]].</ref> [[ეგვიპტეშ პრეზიდენტი]] [[გამალ აბდელ ნასერი]], ნამუსჷთ [[1959]] წანაშ ვიზიტიშ უკული ჩეწკჷმა ჯიმალური მაჸალუა უღუდჷნ, თიშ კონგოს ლჷმაშ გეგმას „უგაღიერობას“ უძახჷდჷ დო ათხილენდჷ, ნამუდა თინა „ტარზანიშ“ გოსახიერაფათ გჷნირთუდჷ, მუთ ოღურალე მარცხიშო რდჷ გინოდვალირი.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 624.</ref> თე გათხილებაშ უმუკუჯინუო, გევარაქ კონგოშა იშენით მიდეშარჷ, გჷმოგონელი ჯოხოთ — რამონ ბენიტესი.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 629.</ref> კონგოშ მიმალ კონფლიქტიშ ბორჯის გორჩქინელი მარქსისტულ ყარაფი ''სიმბაშ'' ალარინალო გევარაქ ქაწაჯღუნ კუბურ ოპერაციას. 1965 წანაშ [[24 პირელი|24 პირელს]], გევარაქ, რანგით მუში გეჸვენჯი გენერალი [[ვიქტორ დრეკე]]ქ დო ექსპედიციაშ შხვა 12 კუბარ მაკათურქ კონგოშა ინილეს, ნამუეფსჷთ გვალო მალას 100 კოჩამ აფრო-კუბარეფიშ კონტინგენტიქ ქაკათჷ.<ref>[[#refGalvez1999|Gálvez 1999]], ხს. 62.</ref><ref>[[#refGott2004|Gott 2004]] ხს. 219.</ref> თინეფი პარტიზანული ლჷმაშ ლიდერ ლორან-დეზირე კაბილაწკჷმა წოროხანდენდეს, ნამუთ თეიშახ [[პატრის ლუმუმბა]]შ დოხუაფაშ ხუჯიშ მიმაჩამლეფს ოხვარუდჷ, ნამუეფქჷთ მუსხირენი თუთათ ორდო უმუწუძინუ არყება მანწყისჷნ. მოგვიანაფილო ლუმუმბაშ პატიმაჩამალი გევარქ, მუჭოთ თიწკჷმა თქუნ, „თიში ღურა ჭკუაშ დაგურაფალი იჸუაფუდჷ არძო თინეფშეიანშო“.<ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 86.</ref> [[სუაჰილი]]შ დო შხვა აბანობური ნინეფიშ ონდეთ მარჩქენჯი გევარაქ თარჯიმანო ახალნორდი ფრედი ილანგა ქალერინუ. გეჸვენჯი შქვითი თუთაშ განწხანს, ილანგაქ „უშულადუო მოხანდე გევარაშ მოჸოროფეთ“ გჷნირთჷ; მუჭოთ თე ბოშიშ მუმა იჩიებუდჷ გევარაშენ „თინა უჩატყებამიშ მეხჷ ხოლო კჷნე თინერი პატიჩამას გჷმირჩქინანდჷ, მუნერსჷთ ჩელეფეიშ მეხჷ, თიშ უმუკუჯინუო, ნამუდა მუ თვითონ ჩე რდჷნ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4522526.stm DR Congo's Rebel-Turned-Brain Surgeon] by Mark Doyle, ''BBC World Affairs', December 13, 2005.</ref> მორო, გევარაქ გვალო მალას მენდწაჸონაფილქ ქჷდოსქიდჷ კაბილაშ აკოანჯარაფილ ნძალეფით, ნამუეფით უკული თე ეკონიაქ დოფაჩჷ დო თეწკჷმა ართო თქუ: „მუთუნს ვა ვაძვილებექ დებჯერე, ნამუდა თინა ჩქინი ბორჯიშ ადამიერი რენ.<ref>[[#refBBCNews2001a|BBC News]] January 17, 2001.</ref> გეძინელ პრობლემეფს აკმოქიმინუნდჷ კონგოშ ნაციონალურ არმიას მოინალე ობჟათე აფრიკალი ჩე დაქირებულეფი მაიკ ჰოარეშ ხემანჯღვერალათ, ნამუნეფით კუბაშე გჷშარაჸილეფწკჷმა დო [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე|ცენტრალურ ოთოლორანჯე ოაგენტეწკჷმა]] წოროხანდენდესჷნ, თინეფიშ ღანკი რდჷ გევარაშა ხეშ ნჩალუა გვალეფს, ოფუტე ფიზიშ გოხოლუას, [[ტანგანიიკა (ტობა)|ტანგანიიკაშ ტობაწკჷმა]]. თინეფს ანჯა უღუდეს უკონტროლებუდესკონ გევარაშ ოკომუნიკაციე მეშქაშალეფი დო მუჯილიკუდესკონ თიშ მოხაზირაფაშ ღოზეფი. თიში უმკუჯინუო, ნამუდა ჩინებუანი გევარა ოცადუდჷ დოუფულუდჷკო მუში კონგოს რინან, [[ააშ]]-იშ თარობას იშენი უჩქუდჷ მუში ორენი დო საქვარუეფი. ააშ-იშ ნაციონალური უსაფრთხობაშ ოაგენტეს ხეს უკებუდჷ ინფორმაციეფი თიში გჷნოაბანუაშენ, მუსჷთ თინეფი ხვამარდი ''USNS Private Jose F. Valdez (T-AG-169)''-იშ მეშქაშალათ ეთმოჭოფუნდეს. მარჩქილაფარი აპარატურაშ მაღვენჯი თე მანჩურალი მეშქაშალა თე ღანკით [[ინდოეთიშ ოკიანე]]ს, [[დარ-ეს-სალამი]]შ გოხოლუას გილანჩურუნდჷ.<ref>"The intercept operators knew that Dar-es-Salaam was serving as a communications center for the fighters, receiving messages from Castro in Cuba and relaying them on to the guerrillas deep in the bush<!--Is this all a quotation?--> ([[#refBamford2002|Bamford 2002]], p. 181).</ref> [[ფაილი:Cheguevaracongo.jpg|thumb|250პქ|ზენიტიშ ტრანს-ოკიანური კუნტარეღმული მიკმაჭოფალიშ მორჩქილაფაშვანს, გჷმოსახილი რენა (ხენა კვარჩხანშე) როხელიო ოლივა, ხოსე მარტინ მარტინეს ტამაიო (კონგოს „მბილიშ“, ოდო ბოლივიას „რიკარდოშ“ ჯოხოთ ჩინებული) დო გევარა. თინეფიშ უკოხოლე გერე რობერტო სანჩესი („ლაუტონი“ კუბას დო „ჩანგა“ კონგოს.]] გევარაშ ღანკი რდჷ რევოლუციაშ ექსპორტი [[მობუტუ სესე სოკო|მობუტუშ]] აწმარენჯი ''სიმბაშ'' მალჷმორეფიშ [[მარქსიზმი|მარქსისტული]] იდეოლოგიათ დო პარტიზანული ლჷმაშ [[ფოკო|ფოკოშ თეორიაშ]] სტრატეგიეფით გოწვართუათ. მუში ''კონგოშ დღარეფს'', გევარა არყებაშ უმუწუძინუობაშ ჯინჯიერ ბაძაძო მიშინუანს აბანობური კონგოარეფიშ ნძალეფიშ ვაკომპეტენტურობას, უკურიგუობას დო უჩხუპებუობას.<ref>[[#refIrelandsOwn2000|Ireland's Own 2000]].</ref> [[1965]] წანაშ [[20 გერგობათუთა|20 გერგობათუთას]], გევარას ჭყანსინთელეშ პრობლემეფქ ქაშუ, გურჩქინდჷ [[დიზენტერია]]ქ, მუსჷთ ქჷგიაძინჷ ასთმაშ კონწარი მოკათაფეფქ. თეშ გეშა, შქვითი თუთაშ მენდწაულაშ დო უმოქიმინჯალაშ უკული, გჷნოსქილადირ კუბარ მალჷმორეფწკჷმა ართო (თიში 12 წორომალიმორშე 6 მედინჷ), თიქ კონგო ქჷდიტუ. ართი პერიოდის თის ნჭყოლირეფიშ კუბაშა ჯღონუა უღუდჷ გურს, ოდო მუს ულამუდჷ კონგოს ქჷდოსქილადედჷკო დო ხვალე უჩხუპებუდუკო ღურაშახ, მუჭოთ სამანგი რევოლუციონერსჷნ; მაჸალეეფიშ დანძალებათ დო [[კასტრო, ფიდელ|კასტროშ]]ით მოჯღონელი ჟირი ემისარიშ ჟინჭირაშ გეშა, ბოლო მომენტის, გევარაქ უხალისეთ ქოდიტუ [[აფრიკა|აფრიკა]]. თუთეფიშ უკული, [[კონგოშ კრიზისი|კონგოშ კრიზისის]] ეჭოფილ გომორსილობაშენ ჩიებაბორჯის, გევარას გიშმუღჷ დუნასქვი, ნამუდა თიქ ოღურალე ჩხუპი დიტუ, რახან: „ადამიერულ ელემენტიქ მარცხი ქჷწისუ. ჩხუპიშ მოკორინე მითინი ვა რე. ხემანჯღვერალა ჸორადილი რე. ართი ზიტყვათ... თექ ოქიმინალი მუთუნი ვა რდჷ“.<ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 87.</ref> მუში თქუალათ: „ჩქინი ძალეფით ჩქი ვა შემილებუდეს თი ქიანაშ გოდუდიშალაფა, ნამუსჷთ ლჷმა ვაკოდუნ“.<ref>[http://www.guardian.co.uk/books/2000/aug/12/cuba.artsandhumanities From Cuba to Congo, Dream to Disaster for Che Guevara] by ''[[The Guardian]]'', August 12, 2000</ref> მუსხირენი მარაშ უკული, გევარაქ თი დღარეფიშ აწნარაგადი დოჭარჷ, ნამუსჷთ თინა კონგოს აწარმენდჷნ, მუთ თიქ გეჸვენჯი ზიტყვეფით დიჭყჷ: „თენა რე მარცხიშ ისტორია“.<ref>[[#refGuevara2000|Guevara 2000]], ხს. 1.</ref> გევარა [[კუბა]]შა დორთას ვა ზალამენდჷ რახან [[კასტრო, ფიდელ|კასტროს]] უკვე ოირკოჩეთ აფუდჷ გჷმოცხადებული თიში „ჯგირობუაშ დოჩინაშ ჭარილი“ — ჭარილი, ნამუთ ხვალე მუში ღურაშ შვანს ოკო გჷმოარგამებედუკონ, სოდეთ თინა რსხუეფიშ ირინერი მეჭყვადუას დო მუში დუდიშ მოსოფელიშ რევოლუციაშო გინოდვალას იუჭყაფუაფუდჷნ“.<ref>[[#refCastañeda1998|Castañeda 1998]], ხს. 316.</ref> თეშ გეშა, გეჸვენჯი 6 თუთას გევარა ფულირო ოხორანდჷ [[დარ-ეს-სალამი|დარ-ეს-სალამს]] დო [[პრაღა]]ს.<ref>[http://www.radio.cz/en/article/129231 Che Guevara’s Central Bohemian Hideaway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210217163104/https://english.radio.cz/che-guevaras-central-bohemian-hideaway-8572588 |date=2021-02-17 }} article and audio by Ian Willoughby, ''[[Czech Radio|Český rozhlas]]'', June 27, 2010</ref> თე ბორჯიშ გოძვენას თიქ მასურჷ მემუარი მუში კონგოური გომორსილობაშენ დო გაკეთჷ 2 წინგიშ მუნაღოზი — ართი ფილოსოფიაშე, მაჟირა — ეკონომიკაშე. თიქ თაშნეშე ესურჷ ბჟადალ ევროპაშ ქიანეფს, გუმორსებუდჷკო მუში ტყურაია პასპორტი, ნამუთ თის [[ობჟათე ამერიკა]]ს გეჸვენჯი შარალუაშო კუბარ სალამოსო აგენტიქ უხაზირუნ. [[ბოლივია]]შა შარალუაშ ხაზირუაბორჯის, გევარაქ ფულირო კუბას ქესურჷ, კასტრო ქოუძირუაფუდუკონ, თეშინეშეს მუჭოთ მუში ჩილი დო ხუთი სქუაშა ქჷმეუჭარუდჷკო ეკონია ჭარილინ, სოდეთ თინა თინეფს მუში ღურაშო ახაზირენდჷ დო ზუკოლით მუთმათენდჷნ: {{ციტირაფა|უმაართაშო, ირო გიღუდანი თიში ანჯა, ნამუდა ტომბას ქიგინათ მიდგაიჸინიშ მეხჷ ქიმინელი ნამუდგარდია უსამართობა, ირდიხას მოსოფელს. თენა რევოლუციაშ არძოშე უსქვამაში მუშობურალა რე.<ref>[[#refGuevara2009|Guevara 2009]], ხს. 167.</ref>}} == ბოლივია == [[1966]] წანაშ ბოლოს, გევარაშ ორინალი ჯარალუაშო დიო ხოლო უჩინებუ რდჷ, თიშ უმუკუჯინუო, ნამუდა [[მოზამბიკი]]შ ზოხორინალაშო ყარაფი ''ფრელიმოშ'' წჷმმარინაფალეფი მუთმოდვანდეს ჩინებას, ითამუ თინეფქ გევარას 1966 წანაშ ბოლოს ვარა [[1967]] წანაშ დაჭყაფუს დარ-ეს-სალამს აკოხვადეს, სოდეთ ჩექ რევოლუციაშ პროექტიშ დინახალე მოხვარა გჷწარზუ, ნამუქჷთ საბოლათ თინეფიშით ვარაფილქ იჸუნ.<ref>[[#refMittleman1981|Mittleman 1981]], ხს. 38.</ref> 1967 წანას, მუშეფიშ ინტერნაციონალურ დღას, [[ჰავანა]]ს კათაშ წოხოლე გჷშულაბორჯის, აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ მოქიმინჯე მინისტრიქ, მაიორ [[ხუან ალმეიდა]]ქ თქუ, ნამუდა „გევარა რევოლუციაშ ომოინალეს რდჷ სოდგარენი, [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას“]]. [[ფაილი:CheinBolivia1.jpg|thumb|left|250პქ|გევარა ბოლივიურ ოფუტეს, ღურაშახ ჭე ხანით ორდო, 1967 წ.]] [[ბოლივია]]შა შარალუაშ წოხოლე, გევარაქ ნერი დითირუ — გიხოკჷ ფრიმული დო დუც თუმაშ გარკვიული ნორთი, დოსქილადირი შქირუთ დიღაფჷ, თეში, ნამუდა თიში ჯვეში ჩე გევარაშა მეგურაფა უშულებერი რდჷ.<ref>Jacobson, Sid and Ernie Colón. ''Che: A Graphic Biography''. [[Hill and Wang]], 2009. 96–97.</ref> [[1966]] წანაშ [[3 გერგობათუთა|3 გერგობათუთას]], [[ურუგვაი]]შ ნანანოღა [[მონტევიდეო]]შე თიქ ტყობაშე ბოლივიაშა, [[ლა-პასი|ლა-პასშა]] გეგნოფურინჷ ტყურაია ჯოხოთ — ადოლფო მენა გონსალესით, ნამუთ ითამ [[ამერიკაშ სახენწჷფოეფიშ ორგანიზაცია]]ს მომუშე ოშქაშე ხანიშ ბიზნესმენი რდჷ.<ref>Jacobson, Sid and Ernie Colón. ''Che: A Graphic Biography''. [[Hill and Wang]], 2009. 98.</ref> გევარაშ მაართა გიოპონალი ბანაკი შორიშიან ნანკაჰუასუშ რეგიონს, სქჷრე ტყალეფს იდვალუაფუდჷ. ნანკაჰუასუშ ლეხერს მიმალი წვართუეფი ძალამი ორისკებელი რდჷ დო წჷმარინუანდჷ გარკვიულ ნობიჯგუს პარტიზანული ლჷმაშ არმიაშ კიდანჯუას ამბეს. [[ლა-პასი|ლა-პასის]] გევარაშ უმაართაშ აგენტი რდჷ [[გერმანიაშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|გერმანიაშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ]] უშქურანჯობაშ ომოინალეშ ჸოფილი წორომოხანდე [[ტამარა ბუნკე]], ნამუთ შხირას უმოსო ლჷმაშ ჯოხოთ (''nom de guerre''), „''ტანიათ''“ რე ჩინებული. გოსიმაფილი ინფორმაციათ, თინა თე ბორჯისჷნე [[КГБ]]-შ აგენტოთ მუშენდჷ დო მუჭოთ ნამთინე ბჟადალურ წყუ მირჩქინანსჷნ, თინა მუში უკორნებუო [[სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუ|სხუნუეფიშ]] ინტერესეფს ოინალუდჷ, რახან ბოლივიაშ ხემანჯღვერალა გევარაშ ნოქურშა გიშმაჸუნდჷ.<ref name="#refSelvage1985|Selvage 1985">[[#refSelvage1985|Selvage 1985]].</ref><ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 693.</ref> გევარაშ პარტიზანული ნძალეფი დოხოლაფირო 50 კოჩის იკათუანდჷ<ref>[http://www.latinamericanstudies.org/che/bolivia-guerrillas.htm Members of Che Guevara's Guerrilla Movement in Bolivia] by the ''Latin American Studies Organization'' </ref> დო ELN-იშ ჯოხოთ ქიმინჯალენდჷ (''Ejército de Liberación Nacional de Bolivia''; „ბოლივიაშ ერუანულ-გჷმადუდიშალაფარი არმია“). თინა ჯგირაშო რდჷ აკოანჯარაფილი დო თისჷნე მიაჭარუაფუდჷ მუსხირენი ორდოშიანი წჷმოძინა ბოლივიაშ რეგულარული არმიაშ მეხჷ [[კამირი]]შ კვაჭილ, გვალონ რეგიონს. [[1967]] წანაშ აფუნს დო ზარხულს გევარაშ გიმენდჷნორთეფიშით ბოლივიაშ აკოანჯარაფილ ნძალეფწკჷმა მუსხირენი რაგვინს გომორძგუაშ უკული, ბოლივიაშ თარობაქ პარტიზანული ნძალეფი რეალური მუდანობაწკჷმა ალაზიმაფათ გჷნომეტაფილო მირჩქინჷ. <ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 97.</ref> მარა, ეკენიას, არმიაქ კონწარ ჩხუპის ჟირი პარტიზანული ბუნა მოჯილიკუ, მუჭოთ იუჭყაფუაფუდესჷნ, თე ბორჯის ჸვილირქ იჸუ ართ-ართი ლიდერქჷთ. მარკვიეეფიშ უზურით, გევარაშ რევოლუციაშ ეგორგოთუაშ გეგმაქ ბოლივიას მუსხირენი ბაძაძიშ გეშა უმუწუძინუქ იჸუ: * თინა რაგვინს ხვალე ბოლივიარ ოურდუმეეფწკჷმა უზურენდჷ, ნამუეფით საცოდალო ორდეს აკოანჯარაფილი დო გოწვართილეფი, თის შურო ვაორჩანუდჷ, ნამუდა ააშ-იშ თარობა ბოლივიას არყებულეფიშ მეხჷ ნძალეფიშ მახვარაფალო [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე]]შ სპეცნაზიშ დივერსიულ რაზმეფს დო შხვა ოპერატიულ ომოინალეეფს მალაჯღონანდჷნ. ბოლივიაშ არმია თე ბორჯისჷნე გოწვართჷ, დოზუკოლუ დო მახაზირჷ ააშ-იშ არმიაშ სპეც-მეშანილობაშ ნძალეფქ, თინეფ შქას რდჷ რეინჯერეფიშ ელიტური ბატალიონეფიშ ორგანიზაფა დო წვართუა ჯუნგლეფს პარტიზანული ლჷმაშ ოწარმებელო, ნამუეფქით ჭიჭე დოხორინი ლა-ესპერანსას ქჷდოდირთეს, გევარაშ პარტიზანეფიშ ორენიშ გოხოლუას.<ref>[[#refUSArmy1967|U.S. Army 1967]] and [[#refRyan1998|Ryan 1998]], ხს. 82–102, ''inter alia''. "U.S. military personnel in Bolivia never exceeded 53 advisers, including a sixteen-man Mobile Training Team (MTT) from the [[8th Special Forces Group (United States)|8th Special Forces Group]] based at [[Fort Gulick]], [[Panama Canal Zone]]" ([[#refSelvage1985|Selvage 1985]]).</ref> * გევარა წორომოხანდალას დო მოხვარას უზურენდჷ აბანობურ დისიდენტეფიშე, მუქჷთ თის ვეიაჭოფჷ, თეშინეშეს მუჭოთ ვა ეიაჭოფჷ ხუჯიშ მეჩამაქ [[ბოლივიაშ კომუნისტური პარტია|ბოლივიაშ კომუნისტური პარტიაშე]] [[მარიო მონხე]]შ დუდალათჷ, ნამუსჷთ ორიენტაცია უმოსო [[მოსკოვი|მოსკოვიჸურე]] უკებუდჷ, ვინდარო [[ჰავანა|ჰავანაჸურე]]. თიში ღურაშ უკული კილარჩქინელ დღარეფს, გევარა ბოლივიაშ კომუნისტური პარტიაშ გეშა ჭარუნს დო თის ახასიათენს მუჭოთ „ვამიონდებელს, გითმაჩამალს დო ბორულს“.<ref>"[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html Bidding for Che] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826055852/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html |date=2013-08-26 }}", ''Time Magazine'', Dec. 15, 1967.</ref> * თის უზურს უღუდჷ, ნამუდა ჰავანაწკჷმა რადიორსხუს ქჷდოსქიდუდჷნ, მარა ჟირი კუნტარეღმური გჷნმაჩამლქ, ნამუთ თის [[კუბა|კუბაწკჷმა]] ორსხუანდჷნ, გილელჷ; თეშ გეშა, პარტიზანეფქ კომუნიკაციაშ მეშქაშალა მიოდინეს დო იზოლირაფილეფქ, კონწარი სიტუაციას ქინოლეს. თეშ გეძინელო, გევარაშ ჩინებული რჩქვანილობაქ, ნამუდა თინა ჯგვინას უმოსო კონფრონტაციას არზენდჷ, ვინდარო კომპრომისის, მუთ თიქ თეიშა ხოლო გჷმირჩქინჷ კუბაშ პარტიზანული ლჷმაშ წარმებაბორჯისჷნ, დიდი როლი ილაჸაფჷ თის, ნამუდა თის ვა გავითარებუ წჷმოძინელი სამუშა კომუნიკაციეფქ [[ბოლივია]]შ ლიდერეფწკჷმა, თეშინეშეს მუჭოთ თის თექ [[კონგო]]სჷთ აღოლუნ.<ref>[[#refGuevara1972|Guevara 1972]].</ref> თე ტენდენცია [[კუბა]]სჷთ რდჷ, მარა ექ ის [[ფიდელ კასტრო]]შ მუშბორჯული ჩარია აკმაჩემენდჷ.<ref>[[#refCastañeda1998|Castañeda 1998]], ხს. 107–112; 131–132.</ref> თე ირფელიშ საბოლა მოღალუ თინა რდჷ, ნამუდა გევარას 11 თუთაშ გოძვენას ვა შიალებუ აბანობური მახორობაშ დო ახალჭანაფილეფიშ აკოკათუაქ მუში მილიციაშ მუკი-მუკი. თე ორისკე დუდგინალუშ სურებაშახ ჭე ხანით ორდო, მუში დღარეფს გევარა ჭარუნდჷ: „ფიოშეფი მუთუნინერო ვა ალამირენა დო თინეფი პიჯიქლე, ინფორმატორეფო გჷნმირთუნა“.<ref>[[#refWright2000|Wright 2000]], ხს. 86.</ref> === ჭოფუა დო ღურათ სარჯუა === {{ინნართი | გოთინუა = right | სიგანა = 32% | სიმაღალა = | დუდჯოხო = | დუდჯოხო გიმე = | შქაგური = „[[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე]]შო ვა რდჷ შხვა უმოსი ოშქურანჯი პიჯი, ვინდარო ჩე გევარა, რახან თის უღუდჷ შელება დო ქარიზმა, მუთ თაშნე ოხვილური დო უციო რდჷ ლათინური ამერიკაშ სახენწჷფოეფს ჸოფილ ტრადიციული იერარქიული ნძალანებეფიშ პოლიტიკური რეპრესიეფიშ მეხჷ ოჩხუპებუშა მიოწურაფალო“. | ხარცქუაშ უმუშო = | შრიფტიშ ზჷმა = 80% | ხეშმოჭარუა = — ფილიპ ეიჯი, უკულნეშის [[კუბა]]შ ჸურე გჷნულირი CIA-იშ აგენტი.<ref name="Guevara2009pgII">[[#refGuevara2009|Guevara 2009]], ხს. II.</ref> }} [[ფაილი:Che Guevara school.jpg|მინი|250პქ|ლა-იგერიშ სკოლაშ ნოდგჷმი, სოდეთ 1967 წანაშ [[9 გჷმათუთა]]შ 13:10-ის ჩე გევარა ღურათ დოსარჯეს. თეჟამო მუზეუმი რე]] [[ფაილი:Che Guevara statue.jpg|მინი|250პქ|ჩე გევარაშ მონუმენტი [[ლა-იგერა]]ს]] ჩე გევარაშ თხოზინბორჯის ბოლივიაშ აკოანჯარაფილ ნძალეფს ზუკოლუნდჷ [[ფელიქს როდრიგესი]], კუბარი თხოზინელი დო [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე]]შ სპეცრაზმიშ მოინალე.<ref>''Shadow Warrior: The CIA Hero of 100 Unknown Battles'', Felix Rodriguez and John Weisman, Simon & Schuster, October 1989.</ref>თაშნეშე, [[კევინ მაკდონალდი]]შით [[2007]] წანას გჷნოღალირ დოკუმენტურ ფილმი ''ჩქიმი ნტერიშ ნტერი'' ადასურენს, ნამუდა ცენტრალურ ოთოლორანჯე ოაგენტეს გევარაშ ჭოფუას ზუკოლუნდჷ დო შილებე ოხვარუდუკონ ქოთ [[ნაციზმი|ნაცისტური]] ლჷმაშ კრიმინალი [[კლაუს ბარბიე]], ნამუსჷთ ''„ნჯილოშ გაგესქუას“'' უძახუდესჷნ.<ref name = "ObserverChe">[http://www.guardian.co.uk/uk/2007/dec/23/world.secondworldwar Barbie "Boasted of Hunting Down Che"] by David Smith, ''[[The Observer]]'', December 23, 2007.</ref> [[1967]] წანაშ [[7 გჷმათუთა|7 გჷმათუთას]], ბოლივიაშ სპეცმეშანილობაშ ნძალეფს ინფორმატორქ იუროშ ლეხერს გევარაშ პარტიზანეფიშ ბანაკიშ ორენჯი ქაჩინებაფუ.<ref>[http://www.theage.com.au/world/green-beret-behind-the-capture-of-che-guevara-20100907-14zhp.html Green Beret Behind the Capture of Che Guevara] by [[Richard Gott]], ''[[The Age]]'', September 8, 2010</ref> [[8 გჷმათუთა|8 გჷმათუთას]], თინეფიშ არეალს 1 800 ჯარიშკოჩით ქართა ქუგოულუეს, თეშ გეშა, მუჟამცჷთ გევარა წორომაჩხუპერ სიმეონ კუბა სარაბიაწკჷმა გჷმორთუალას ოცადუდუჷნ, დინჭყოლჷ დო ჭკორო ქენოლჷ. ჩეშ ბიოგრაფი, [[ჯონ ლი ანდერსონი]] ბოლივიარ სერჟანტ ბერნარდინო უანკაშ ანგარიშშა გეპონუათ იუჭყაფუაფუ, ნამუდა ჟირდიხას ნჭყოლირ გევარაქ, მუჟამსჷთ თიში თოფიქ დიჩოლუნ, ქჷდიღვარუ: „ვაჸათათ! მა ჩე გევარა ვორექ დო თქვანო შურდგჷმილს უმოსი ფასი მიღჷ, ვინდარო ღურელს.“<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 733.</ref> [[8 გჷმათუთა]]შ სერს, აკოკირილი გევარა გვერდო აკორღვაფილი, ლეტათ აკოლასირელ სკოლაშ ნოდგჷმშა გეგნიჸონეს ოფუტე [[ლა-იგერა]]შ გოხოლუას. მაჟირა დღაშ მაართა გვერდი, გევარაქ ივარჷ ნამუდა თინა დუკითხირუდჷკო ბოლივიარ ოფიცერს დო ხვალე ბოლივიარ ჯარიშკოჩეფწკჷმა რჩქალი ჩიება იზალჷ. ართ-ართი თინეფშეიანი, ვერტფურინჯიშ პილოტი ხაიმე ნინო დე გუსმანი იუჭყაფუაფუ, ნამუდა ჩე „მაზარალო“ იძირებედჷ. გუსმანიშ ალებათ, გევარა ნჭყოლირი რდჷ მარძგვანი კანჭის, წინდამი თუმეფი გოჩარჩუდჷ, თიში მადვალარეფი აკოხარცქელედჷ დო კუჩხეფი ტყებიშ „ორჩხეეფს“ ქინოხუნელედჷ. თიში უმკუჯინუო ნამუდა ძალააშალიებურო იძირებედჷნ, გუსმანი რაგადანს, ნამუდა „ჩექ დუდის ეშე ქეუკჷნჷ, არძოს ჯუქურო თოლეფს ქენაჯინჷ დო ხვალე პაპიროზი ითხუ“. დე გუსმანიშ თქუალათ, თინა „ცოდაქ დამონკჷ“ დო გევარას [[თუთუმი]]შ ჭიჭე ტომსიკა დო სათმო ქჷმეჩჷ, მუდგაშენით ჩექ თის გოუძიცუ დო მარდობა გინუგჷ.<ref name="The Man Who Buried Che">"[http://www.fiu.edu/~fcf/cheremains111897.html The Man Who Buried Che] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081207082403/http://www.fiu.edu/~fcf/cheremains111897.html |date=2008-12-07 }}" by Juan O. Tamayo, ''Miami Herald'', September 19, 1997.</ref> [[8 გჷმათუთა]]შ გვიან სერს, თიშ უმუკუჯინუო ნამუდა ხელეფი აკოკირილი აფუდჷნ, ჩექ ბოლივიარ ოფიცერი ეპინოსა კუჩხეფით კიდალას ქიმკარაგუ, თიშ უკული მუთ სკოლაშ ნოდგჷმშა მინულირ ოფიცერქ თიშა პიჯიშე სათმოშ მიდაღალა ილამუნ, ნამუთ თის სუვენირო ოკოდჷ.<ref name="Michèle">{{cite journal |title=In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA |first=Michèle |last=Ray |journal=Ramparts Magazine |month=March |year=1968 |page=33}}</ref> უპატიჩამალაშ მაჟირა შვანს, ღურათ სარჯუაშახ გვალო ჭე ხანით ორდო, გევარაქ სახეს ქჷგაფურტინჷ ბოლივიარ უმაღალაშ ადმირალ უგარტეჩეს.<ref name="Michèle" /> გეჸვენჯი, [[9 გჷმათუთა|9 გჷმათუთაშ]] ოჭუმარეს, გევარაქ ითხუ ოფუტეშ „მაესტრაშ“ (სკოლაშ მაგურაფალიშ), 22 წანერ ხულია კორტესიშ ძირაფა. მუჭოთ მოგვიანაფილო კორტესი ეშანჷნსჷნ, გევარაქ „ჰამო მეჯინაშ, თინჩი დო ირონიული კილაჯინაშ კოჩიქ იჸუ“ დო მუჭოთ თიქ მუნეფიშ ჩიებაბორჯის კილაძირუნ, გევარაშ „დაჯინებული, კვათირი დო თე ბორჯისჷნე რჩქალი კილაჯინაშ გეშა, თის, „ვა შეულებუდჷ თიშ თოლეფშა ინოჯინა“.<ref name="Michèle" /> კუნტა ჩიებაშ გოძვენას, გევარაქ ღოზი გოუსჷ სკოლაშ ნოდგჷმიშ გლახა პიჯალეფს დო ეშანჷ, ნამუდა ბაღანეფიშ თაქ გურაფა კონწარას „ანტი-პედაგოგიკური“ რდჷ, თიწკჷმა მუჟამს, „თარობაშ ოფიციალური მაკათურეფი [[მერსედეს-ბენცი|მერსედესიშ]] მანქანეფით გილეფელურუდესჷნ“... დო ქჷგეუძინჷ: „თენა წორას თინა რე, მუდგაშ მეხჷთ ჩქი ფჩხუპენთჷნ“.<ref name="Michèle" /> [[9 გჷმათუთა]]შ ოჭუმარეშ დალიას, [[ბოლივიაშ პრეზიდენტი|ბოლივიაშ პრეზიდენტიქ]] [[რენე ბარიენტოსი|რენე ბარიენტოსიქ]] გევარაშ ჸვილუა ზოჯჷ. თე ზოჯუა [[ფელიქს როდრიგესი|ფელიქს როდრიგესშა]] რდჷ მერსხილი, თიში უმუკუჯინუო, ნამუდა [[ააშ]]-იშ თარობას გეჸვენჯი გჷთოკითხირიშ ღანკით გევარაშ [[პანამა]]შა გჷნოჸონაფას ზალამენდჷნ .<ref>[[#refGrant2007|Grant 2007]]</ref> ჸვილუობა მუში დუდიშა ეჭოფჷ [[მარიო ტერანი|მარიო ტერანქ]] — ბოლივიაშ არმიაშ გვერდო შუმილი სერჟანტიქ, ნამუქჷთ დუდო გჷმოთქვჷ ჩეშ ჸვილუაშ ზალამი, თი ბაძაძით, ნამუდა თიში სუმი მაჸალე, სუმხოლო ჯოხოთ „მარიო“, გევარაშ პარტიზანულ ბუნეფწკჷმა ორდოშიანი ჩხუპიშბორჯის დუჸვილუდეს.<ref name="ReferenceA"/> ხეშუულობაშით ჯარალუაშა მიოჭირინაფალი ოწმახშე აკორსხილი ამბეწკჷმა ოსქვებურალას ოკო ჸოფედჷკო ნანჭყოლა, ათეშენი ფელიქს როდრიგესიქ ტერანს უზოჯჷ თხილას ქჷგეუწურუაფუდჷკო, ნამუდა თეში გეგმორჩქინელედჷკო, ითამ გევარა [[ბოლივია]]შ არმიაწკჷმა რაგვინიშ ბორჯის დინაფედჷკონ თეშ.<ref>[[#refGrant2007|Grant 2007]]. René Barrientos has never revealed his motives for ordering the summary execution of Guevara rather then putting him on trial or expelling him from the country or turning him over to the U.S. authorities.</ref> მუჭოთ ბოლივიაშ არმიაშ ნჯღვერალაშ კაპიტანქ გარი პრადოქ ეშანჷნ, ბარიენტოსიშით გევარაშ უმუცადუო ჸვილუაშ ზოჯუაშ ბაძაძი რდჷ თინა, ნამუდა თიშა ჯიხაშე ნტებაშ ირინერი შანსი მოუსპუდესკონ, თაშნეშე, თე ამბეწკჷმა ვა ჸოფედჷკო მუთუნინერი დრამან.<ref>Almudevar, Lola. "[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/10/09/MNVASLK4R.DTL Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306183805/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/10/09/MNVASLK4R.DTL |date=2012-03-06 }}." ''[[San Francisco Chronicle]]''. Tuesday October 9, 2007. Retrieved on November 7, 2009.</ref> ღურათ სარჯუაშახ მუსხირენი წუნით ორდო, გევარას ბოლივიარ ჯარიშკოჩიქ კითხჷ, მუს ფირქენდჷ მუში უღურალობაშენინ, „ვარი“, უგამჷ ჩექ, „მა რევოლუციაშ უღურალობაშენ ფირფქენქ“.<ref>[[#refTime1970|''Time'' magazine 1970]].</ref> მუჟამსჷთ სერჟანტი ტერანქ ქოხშა მინილჷნ, ჩე გევარაქ მუში მაჸვილუს უწუ: „მიჩქჷ, ჩქიმი ოჸვილუშა მორთი. ქაჸათი სი ლალა! სი ხვალე კოჩიშ ჸვილუა გილამჷ!“<ref name="anderson739">[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 739.</ref> ტერანქ გოკილონდჷ, უკული მუში გვერდოავტომატური მაჟარაშე დაჩხირი გონწყჷ დო გევარას ხელეფს დო კუჩხეფს ქაჸოთჷ. ჩექ დიხას ქიგიღიროკჷ დო მანჯეფიშ სარიკო ჭუაშ გეშა ღვარაფიქ გეკალჷ. თე ბორჯის ტერანქ მუსხირენშა ხოლო ქაჸოთჷ დო ოღურალი ნჭყოლუა გურკიდირს, მუჭოთ როდრიგესი ეშანჷნსჷნ, დღაშ 13:10-ის ქიმიორინუ.<ref name="anderson739"/> ოართე ჯამს, გევარა 9 არდგილს რდჷ ნჭყოლირი, თინეფ შქას ხუთ დიხას კუჩხეფს, თითო-თითო ხუჯის დო კილეს, ართი გურკიდირს დო ბოლოს, ჸალს.<ref name="Michèle" /> თუთეფით ორდო, მუში ეკონია ოჯარე გჷშულას სუმკონტინენტური კონფერენციაშ მიმალობაბორჯის,<ref name="MessTricont1967" /> გევარა მუში [[ეპიტაფია]]ს ჭარუნდჷ: „სოდეთ ვაკოფხვადათ უნელ ღურასჷნი, მორთი ქუდოფხვადათ თის, თი პიჯალათ, ნამუდა ჩქინი ჩხუპიშ ხონარი ქჷმიანჭუ ნამთინე ჸუჯის, ოდო მაჟირა ჸურე შილებე თიქ ჩქინი ანჯარს დემინჯასჷნ“.<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2009/jan/19/che-guevara-obituary-guardian-archive Obituary: Che Guevara, Marxist Architect of Revolution] by Richard Bourne, ''[[The Guardian]]'', October 11, 1967</ref> === ღურათ სარჯუაშ უკულნეშიანი პერიოდი, ღურაშ უკულიანი სამუშეფი დო მემორიალეფი === [[ფაილი:CheExec19.jpg|მინი|მარცხნივ|250პქ|ღურელი ჩე გევარა ვალიეგრანდეს. ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტეშ აგენტიშით გჷნოღალირი ფოტო, 10 გჷმათუთა, 1967 წ.]] ღურათ სარჯუაშ უკული, გევარაშ რსხული ვერტფურინჯიშ ოჩერეზალ ბუნიკეფს ქიგლასვანჯეს დო [[ვალიეგრანდე]]შ გოხოლუაშა გეგნიჸონეს, სოდეთ ფოტოგრაფეფქ თინა ნუესტრა-სენიორა-დე-მალტაშ ორჩხუაშეშ ბეტონიშ ფილას გილასვანჯაფილო გჷნიღეს.<ref>[[#refAlmudevar2007|Almudevar 2007]] and [[#refGott2005|Gott 2005]].</ref> მუსხირენი მოწამექ დადასურჷ, ნამუდა თენა დასურო გევრა რდჷნ, თინეფ შქას თარი რდჷ ბრიტანალი ჟურნალისტი [[რიჩარდ გოტი]], აკა მოწამე, ნამუთ გევარას შურდგჷმასჷთ აკოხვალამუდჷნ. რსხული მაძირაფუეფშო ოირკოჩეთ ქჷდასვანჯეს, ნამუშ ოძირაფუშა ოშობათ თექიანი მახორუეფი მიშეს, ბრელი თინეფშეიანი გევარაშ რსხულს ქირს მითმიოგურუანდჷ, ოდო ნამთინექ ტყობაშე თუმა გამუკოჭკირჷ, მუჭოთ ოხვამერიშ რელიქვიან.<ref>[[#refCasey2009|Casey 2009]], ხს. 179.</ref> თენერი ალაზიმაფეფქ მოგვიანაფილო ხოლო უმოსო გიფაჩჷ, მუჟამს ჟირი მარაშ უკული, კათაქ ღურაშ უკულიანი ფოტოეფი ძირჷნ; ინგლისარი ხელუანობაშ კრიტიკოსი [[ჯონ ბერგერი]]შ დაკვირათ, თინეფი ჟირი ჩინებულ ნახანტას მოგენდჷ: [[რემბრანდტი]]შ ''„დოქტორ ტულპიშ ანატომიაშ გოკვათილს“'' დო [[ანდრეა მანტენია]]შ ''„ქირსეშ ნგარას“''.<ref>[[#refCasey2009|Casey 2009]], ხს. 183.</ref> გევარაშ რსხულიშ [[ვალიეგრანდე]]შა გინოღალაბორჯის, თექ თაშნეშე რდჷ ოთხი მოწამე კორესპოდენტი, ნამუეფ შქასჷთ რდჷ ბჯორნ კუმი შვედური ''Aftonbladet''-შე, მიქჷთ [[1967]] წანაშ [[11 გერგობათუთა|11 გერგობათუთას]], ამერიკულ ''[[The New Republic]]''-იშო თე სცენა ექსკლუზიურო ეჭარჷნ.<ref>[http://www.tnr.com/article/politics/the-death-che-guevara The Death of Che Guevara] by [[Bjorn Kumm]], ''[[The New Republic]]'', Originally published on November 11, 1967.</ref> [[1967]] წანაშ [[11 გჷმათუთა|11 გჷმათუთაშ]] დეკლასიფიცირაფილი მემორანდუმი, ნამუთ [[ააშ-იშ პრეზიდენტი|ააშ-იშ პრეზიდენტ]] [[ლინდონ ჯონსონი|ლინდონ ჯონსონს]] ნაციონალური უსაფრთხობაშ ოაგენტეშ პრეზიდენტიქ უოლტ უიტმენ როსტოუქ წჷმურინუნ, გევარაშ ჸვილუაშ გჷნოჭყვადირუას „ბორულს“ მარა „ბოლივიარეფიშ პოზიციაშე გაგებელს“ უძახჷ.<ref>[[#refLacey2007a|Lacey 2007a]].</ref> ღურათ სარჯუაშ უკული, როდრიგესიქ გევარაშ მუსხირენი დორხველი მეკონი ქჷდიტუ, თინეფ შქას Rolex GMT Master-იშ მანჯაშ სათი,<ref>[http://www.watchblog.dk/pictures/people/slides/cheGMT.jpg Watch blog image of Guevara's GMT Master] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524222707/http://www.watchblog.dk/pictures/people/slides/cheGMT.jpg |date=2010-05-24 }}.</ref> ნამუსჷთ თინა მიარე წანაშ მეძვენას გიობუდჷ დო შხირას ოძირანდჷ რეპორტიორეფს.<ref>[http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/JFKroderiguez.htm Felix Rodríguez entry] from ''Spartacus Schoolnet Encyclopedia''.</ref> ამუდღარშო, თე მეკონეფშე ნამთინე გჷმოფინილი რე [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე|ცენტრალურ ოთოლორანჯე ოაგენტეს]].<ref>[[#refKornbluh1997|Kornbluh 1997]].</ref> თიშ უკული, მუთ ოურდუმე ექიმქ გევარაშ რსხულს ხელეფი მოკვათუნ, ბოლივიარ ოურდუმე ოფიცერეფქ თინა ონოფულე აბანშა მიდეღეს დო ფულიროთ დოჩვის თიშ ნთხორუაშ ვარა კრემაციაშ აბანი. [[ფორმალდეჰიდი|ფორმალდეჰიდის]] ჩუალირი ხელეფი [[ბუენოს-აირესი|ბუენოს-აირესიშა]] მიდაჯღონეს კითიშ ენაბეშტაშ იდენტიფიკაციაშო (თიშ კითიშ ენაბეშტეფი [[არგენტინა|არგენტინაშ]] პოლიციას რდჷ ჩუალირი). მოგვიანაფილო ხელეფი [[კუბა]]შა მიდაჯღონეს. [[15 გჷმათუთა|15 გჷმათუთას]], [[ფიდელ კასტრო]]ქ გევარაშ დინაფაშ ამბე ჯარალუას ქაჩინებაფუ დო ედომუშამი [[კუბა]]ს სუმდღალამი რგუალა გეგმაცხადჷ.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 740.</ref> [[18 გჷმათუთა|18 გჷმათუთას]], კასტროქ [[რევოლუციაშ მოედანი (ჰავანა)|ჰავანაშ რევოლუციაშ მოედანს]] აკოკათელი დოხოლაფირო ართი მილიონი მარგუალი ადამიერიშ წოხოლე გევარაშ, მუჭოთ რევოლუციონერიშ მუშებეფშე იჩუ.<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 741.</ref> თიქ მუში ოცქვაფური გჷშულა გეჸვენჯი ზიტყვეფით მასურჷ: [[ფაილი:Che y Camilo en el Museo de la revolución.JPG|მინი|250პქ|ჩე გევარა დო [[კამილო სიენფუეგოსი]] [[ჰავანა|ჰავანაშ]] რევოლუციაშ მუზეუმს.]] [[ფაილი:SculptureCheGuevaraCuba.jpg|მინი|250პქ|[[ჰავანაშ რევოლუციაშ მოედანი]], კუბაშ დინოხოლენი საქვარეფიშ ომინისტრეშ ნოდგჷმი, სოდეთ ართ ბორჯის გევარა მუშენდჷნ. თიში გჷმოსახილობაშ თუდო, მუკოჭარილი რე თიში ესპანური დევიზი:"Hasta la Victoria Siempre" (ირიათონი გომორძგუა მიარეჟამს)]] [[ფაილი:Che Guevara - Grab in Santa Clara, Kuba.jpg|მინი|250პქ|[[ჩე გევარაშ მავზოლეუმი|ჩე გევარაშ მონუმენტი დო მავზოლეუმი]] [[კუბა|კუბაშ]] ნოღა [[სანტა-კლარა (კუბა)|სანტა-კლარას]]]] {{ციტირაფა|ჩქი ქუმოკონა გეგმოფხანტათ მუნერი ოკო ორდას მუმალი მოითჷრიშ ადამიერი-და, შემილებუნა ფთქუათ: მორთი, თინა ჩეს გჷდას! მუნერო ოკო ორდან ერდილეფი ჩქინი სქუალეფინ, უორჩანეთ ოკო ფთქუათ: ჩქი ბზალამენთ თინეფი ჩეშ შურით ებრდათჷნ! ჩქი ადამიერიშ მოდელი ქუმოკონა-და, ნამუთ ჩქინ ბორჯის ვარინ, მუმალს ორხველჷნ, გურიშ სიტომბაშე იბჩიებუქ, ნამუდა თენერი მოდელი, მუთუნი წინდა ვემკოსუნ ფერი თელარას დო საქვარუას, რე ჩე!<ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 101.</ref>}} გევარაწკჷმა ართო [[ბოლივია]]ს რინელი [[ფრანგეფი|ფრანგი]] ინტელექტუალქ [[რეჟი დებრე]]ქ, მით 1967 წანაშ მესის ჭოფესჷნ, [[1968]] წანაშ მარაშინათუთას ჯიხაშე ინტერვიუ მეჩჷ, სოდეთ თიქ ფართას ეჭარჷ გევარაშ ღინჩუაშ გარამებეფი. დებრე, მით გევარაშ პარტიზანულ ბუნეფკწჷმა ართო ჭე ბორჯიშ გოძვენას ოხორანდჷნ, თქუ, ნამუდა თინეფი „ტყაშ სხვერპლეფი“ დო თეში გეშა „ჯუნგლეფიშე ჭკომილეფი“ ორდეს.<ref name="Nadle">{{cite journal |title=Régis Debray Speaks from Prison |first=Marlene |last=Nadle |journal=Ramparts Magazine |date=August 24, 1968 |page=42}}</ref> დებრექ ეჭარჷ თი უძგალაშო ხეკულე გარამება, სოდეთ გევარაშ კათა იჭიროთუდჷ ოჭკომალიშ სინორკეთ, უწყარობათ, კუჩხმოდვალუეფიშ უღვენობათ დო თინეფს ხვალე 22 კოჩიშ დასაბაღი 6 ნორჩალი უღუდესჷნ. დებრე თხობელანს, ნამუდა გევარა დო შხვეფით, იწამებუდეს ლახალათ, მუთ გჷშაჭანაფილი რდჷ ხელეფიშ დო კუჩხეფიშ შინაფათ, თეში, ნამუდა შელებუანი ვა რდჷ თინეფიშ ხელეფს კითეფიშ სხუნუა.<ref name="Nadle" />თეშინერი ურსხებუ დგომარებაშ უმუკუჯინუო, თინა გევარას ეთმოჭარჷნდჷ მუჭოთ „ოპტიმისტურო გენწყილს ლათინური ამერიკაშ მუმალუწკჷმა რსხუაფათ“ დო რაგადანდჷ, ნამუდა „გევარა მუში სვენას მერჩქვანელი რდჷ ღურას დო მიორჩქჷდჷ, ნამუდა თიში ღურა გჷშაკურცხინაფაშ ართგვარი შანი იჸუაფუდჷ“, თაშნეშე რაგადანს, ნამუდა გევარას ღურა მიორჩქუდჷ მუჭოთ „ხეახალაშო დაბადებაშ პიჯალათ“ დო „გოახალაფაშ რიტუალო“.<ref name="Nadle" /> [[1995]] წანას, გინორინელ ბოლივიარ გენერალქ მარიო ვარგასიქ წინგიშ — ''ჩე გევარა: რევოლუციონერიშ რინაშ'' ავტორი [[ჯონ ლი ანდერსონი|ჯონ ლი ანდერსონს]] განდჷ, ნამუდა გევარაშ რსხული [[ვალიეგრანდე]]შ გიოხუნალი მოედანიშ გოხოლუას რდჷ ნთხორილინ. თეშ უკული, ნეშტიშ გორუაშ მიარეერუანული პროცესიქ ქჷდიჭყჷ, მუქჷთ წარმოწანაშე მეტი ხანს გეგინძორჷ. [[1997]] წანაშ კვირკვეს, [[კუბარეფი|კუბარი]] [[გეოლოგია|გეოლოგეფიშ]] დო [[არგენტინალეფი|არგენტინალი]] სასამართო [[ანთროპოლოგია|ანთროპოლოგეფიშ]] ბუნაქ ჟირი საართო საფლას 7 ადამიერიშ ნოსქილედეფი გაკილაძირეს, თინეფ შქას ართის ხელეფი აფუდჷ მოკვათილი (ჩე გევარა). [[ბოლივია|ბოლივიაშ]] თარობაშ ოფიციალურ პიჯეფქ დინოხოლენი საქვარეფიშ მინისტრიწკჷმა ართო მოგვიანაფილო თე რსხული გევარაწკჷმა გაიგივეს, მუჟამცჷთ კილანთხორილი კიბირეფი „მერეთო აკმოხვადუდჷ“ ჩეშ კიბირეფიშ თაბაშირიშ მოდელს, ნამუქჷთ [[კუბა]]ს, თიშ [[კონგო]]შა შარალუაშ წოხოლე იხაზირჷნ. არგენტინალ სასამართო ანთროპოლოგიქ ალეხანდრო ინჩაურეგიქ ხელეფმოკვათილი რსხულიშ ხასჷლას გონთხორილი ჟაკეტიშ დინოხოლენი ჯიბეს თუთუმიშ ჭიჭე ტომსიკა გაკილაძირჷ. ნინო დე გუსმანი, ბოლივიარი ვერტფურინჯიშ პილოტი, ნამუქჷთ ღურაშ წოხოლე ჩეს თუთუმიშ ჭიჭე ტომსიკა მეჩჷნ, მოგვიანაფილო რაგადანდჷ, ნამუდა თინა დუდშე „სერიოზულო ორჩანენდჷ“, ნამუდა „კუბარეფქ ხვალე მუდგარენი ჯვეში ძვალეფი ძირეს დო თის ჩეს უძახუდეს“, მარა „თიშ უკული მუთ თუთუმიშ ტომსიკაშ გეშა გებგინ, ჩქიმი ორჩანუეფქჷთ მედინჷ“.<ref name="The Man Who Buried Che"/> 1997 წანაშ [[17 გჷმათუთა|17 გჷმათუთას]], გევარაშ ნოსქილედი თიში ამშვი წორომაჩხუპერეფწკჷმა ართო, რსული ოურდუმე პატიჩამათ გეგნასვანჯეს კუბაშ ნოღა [[სანტა-კლარა (კუბა)|სანტა-კლარაშა]] სპეციალურო ეგაფილ [[ჩე გევარაშ მავზოლეუმი|მავზოლეუმშა]], სოდეთ თინა [[კუბაშ რევოლუცია|კუბაშ რევოლუციაშ]] გჷნმაჭყვადალი ოურდუმე გომორძგუას ხემანჯღვერენდჷნ.<ref>[http://www.cnn.com/WORLD/9710/17/cuba.che/ Cuba salutes 'Che' Guevara: Revolutionary Icon Finally Laid to Rest] CNN, October 17, 1997</ref> მუჟამსჷთ გევარა ჭოფესჷნ, თის გეგლანწყეს მუში 30 000 ზიტყვამი ხეშნაჭარა დღარი, მუში პოეზიაშ კათელი დო მუში ნაჭარა კუნტა ისტორია ახალნორდი კომუნისტი პარტიზანიშენი, მით შქურინიშ რჯგინას გურაფულენსჷნ.<ref>"[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html Bidding for Che] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826055852/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html |date=2013-08-26 }}", Time Magazine, Dec. 15, 1967.</ref> დღარი ეთმოჭარუნს [[ბოლივია]]შ პარტიზანული ლჷმაშ კამპანიას,<ref>[[#refGuevara1967b|Guevara 1967b]].</ref> მიშალუ ჭარილი რე 1966 წანაშ [[7 გერგობათუთა|7 გერგობათუთას]], ნანკაჰუასუშ ფერმაშა მეულაშახ ჭე ხანშა, ოდო გვალო ბოლო 1967 წანაშ [[7 გჷმათუთა]]თ, თიში ჭოფუაშ წოხოლენი დღათ ითარიღებუ. დღარი ეთმოჭარჷნს მუჭო გჷნირთეს პარტიზანეფქ აძვილებურეფქ ორდოშე ქჷდუჭყაფუდესკონ ოპერაცია, თიშ გეშა, ნამუდა თინეფი ბოლივიაშ არმიაქ გეკლაგორუნ; ეთმონწყჷნს გევარაშ გჷნოჭყვადირუას ჯარიშ ჟირი დჷნართათ დორთუალაშენი, ნამუნეფიშ ართიანწკჷმა კონტაქტიქჷთ უკული უშულებუო გჷნირთჷ დო ეთმოჭარუნს თინეფიშ უმუწუძინუ დუდგინნაველიშ საართო მახასიათაფალეფს. ინნაჭარეფი თაშინეშეს ოწაწჷ აწორინჯალას გევარა დო [[ბოლივია]]შ კომუნისტურ პარტიაშ შქას, მუქჷთ თით მისურჷ, ნამუდა ჩეს თიშე ბრელაშო ჭიჭე ჯარიშკოჩი ჸუნდჷ, ვინდარო თის დუდშე უღუდჷ უზურსჷნ დო ოძირანს, ნამუდა გევარას მახორობაშ მუშ ჸურეშა გინოჸუნაფაშ ამბეს სერიოზული პრობლემეფი უღუდჷ, მუთ ნორთობურო თით რდჷ გჷშაჭანაფილი, ნამუდა პარტიზანეფს ჩილათირო [[კეჩუა (ენინა)|კეჩუა]] ქჷდოუგურუაფუდეს, ოდო ე ნინა უგუგებუ რდჷ [[ტუპი-გუარანიშ ნინეფი|ტუპი-გუარანიშ ნინეფშა]] მორაგადე თექიანი მახორუეფშო.<ref>[[#refRyan1998|Ryan 1998]], ხს. 45.</ref> კამპანიაშ ოწმახუშე უგუკოროცხუ დათებუშა ულაწკჷმა ართო, გევარას ჭყანსინთელე ეუფრაშებუდჷ. თინა ასთმაშ მოკათაფათ იჭიროთუდჷ, მუთ ჯინჯიერაშო მედიკამენტეფიშ თებაწკჷმა რდჷ მერსხილი.<ref>[[#refRyan1998|Ryan 1998]], ხს. 104.</ref> ამერიკულ ჟურნალქ Ramparts-იქ ნჭუაფილო თანგჷ ბოლივიური დღარეფი, მუქჷთ უკული ედომუშამი მოსოფელი აკიილჷ. <ref>[[#refRyan1998|Ryan 1998]], ხს. 148.</ref> თაშინეშეს რე ოთხი გეძინელი დღარი — ისრაელ რეიეს საიასიშ (გეძინელი ჯოხო „ბრაულიო“), ჰარი ვილეგას ტამაიოშ („პომბო“), ელისეო რეიეს როდრიგესიშ („რონალდო“) დო დარიენ ალარკონ რამირესიშ („ბენინიო“)<ref>[[#refRamirez1997|Ramírez 1997]].</ref> — ნამუნეფშეთ წიაკალო არძო მონახვამილეფიშ გეძინელ ასპექტეფს აარგამენს.[[2008]] წანაშ კვირკვეს, [[ბოლივიაშ პრეზიდენტი|ბოლივიაშ პრეზიდენტიქ]] [[ევო მორალესი|ევო მორალესიქ]] ოზეიმეთ გონწყჷ გევარაშ თეიშახ ლუქერი ჟირი აკოსოფილი რვეული, ოთოლჸუჯე ჟურნალი დო მუსხირენი უჩა-ჩე ფოტო. თე ჸოფირებაშ ბორჯის, [[ბოლივია]]შ კულტურაშ ვიცე-მინისტრიქ პაბლო გრუქ თქუ, ნამუდა წანაშ ბოლოშო იგეგმუაფუდჷ ხეშნაჭარეფიშ არძო ხასჷლაშ არძო ფოტოანგეფიშ გჷმობჟინაფა.<ref>[http://www.reuters.com/article/lifestyleMolt/idUSN0743477420080707?pageNumber=1&virtualBrandChannel=0 Bolivia unveils original Che Guevara diary] by Eduardo Garcia, Reuters, July 7, 2008.</ref> ეშობას, [[2009]] წანაშ მარაშინათუთას, ბოლივიაშ იუსტიციაშ ომინისტრეშ ანთროპოლოგეფქ ბოლივიაშ ნოღა [[ტეოპონტე]]შ გოხოლუას გევარაშ 5 წორომაჩხუპერი პარტიზანიშ ნეშტი გეკლაძირეს.<ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2009/08/090821-che-guevara-find-video-ap.html Slain Che Guevara Soldiers Found?] video report by ''[[National Geographic]]'', August 21, 2009.</ref> == მონძალა == {{ინნართი | გოთინუა = | სიგანა = | სიმაღალა = | დუდჯოხო = | დუდჯოხო გიმე= | შქაგური = “ჩეშ ნეშტიშ კილაძირაფაქ ჰალამო გააქტიურჷ ართიანშა მერსხილი ჯარალუეფი — მეარყე, აჭიროთებული, ცუხი ფიგურეფი ავანტიურისტული დუდიშგინნაველეფით, მარსხებელი, გითმაჩამალი, ექსტრემისტი — მუდგასჷთ თინეფ შქას ფიქსირაფილი დორთუალა ვა რსებენდჷნ. ჩეშ გეშა მეჯინალობეფი საართო აკანს, იძანძჷ დო თის აფასენს შხვადოშხვა ასპექტით, მუჭოთ ჩილათირ მეარყეს, პარტიზანული ლჷმაშ გოსოფური ფილოსოფოსის, ბორიაშ ოქუმეფწკჷმა მაჩხუპერ პოეტის, უშუჸარ მალჷმორს, ნამუქჷთ ბურჟუაზიას თათმანი ოჸოთჷ, ერზამილი ბალადეფიშ ობიექტის, მუჭოთ წიმინდეს ვარა მაჟირა ჸურე ნჯარიშ ეშმაღალარი ანგილოზიშ ტყების მიშაფულირი მასობურ ჸვილუს, ნამუდგაშ არძო ქიმინჯალა გეპონუდჷ ნძალუას — პროტოტიპულ ფანატიკოს ტერორისტის“.<ref>[[#refMcLaren2000|McLaren 2000]], ხს. 7.</ref> | ხარცქუაშ უმუშო = | შრიფტიშ ზჷმა = | ხეშმოჭარუა = — დოქტორი [[პეტერ მაკ-ლარენი]], ავტორი ნახანდიშ ''„ჩე გევარა, პაულო ფრეიერე დო რევოლუციაშ პედაგოგიკა“'' }} [[ფაილი:ZZZ wiki13.jpg|thumb|left|250პქ|გევარაშ სახეშ სტილიზაფირი გრაფიკა მუკნაჭარათ — "El Che Vive" (ჩეს შური უდგჷ).]] ღურაშ 40 წანაშ უმოსი ხანიშ უკული, ჩეშ რინა დო მონძალა ამუდღარშახ გადარიშ საგანო სქიდუ. თიში აწმარენჯობურ შურიშკვათუაქ მუში შურდგჷმაშ შხვადოშხვა მომენტის, აკოქიმინჷ უგუთებუ გოჟირაფაშ კომპლექსი. გარკვიულ პიჯეფქ, გევარას, მუჭოთ გერგეზისჷნ ოცქვეს;<ref>[http://www.nytimes.com/2005/11/20/magazine/20bolivia.html?_r=1&pagewanted=all&oref=slogin Che's Second Coming?] by David Rieff, November 20, 2005, New York Times.</ref> სამანგათ, [[ნელსონ მანდელა]]ქ თინა მიშინუ, მუჭოთ „ინოჩამა არძო ადამიერშო, მისჷთ დუდიშალა უჸორსჷნ“,"<ref name="Guevara2009pgII">[[#refGuevara2009|Guevara 2009]], p. II.</ref> თიწკჷმა, მუჟამც [[ჟან-პოლ სარტრი|ჟან-პოლ სარტრიქ]] თის გიოდჷ „ხვალე ინტელექტუალი ვარინ, ჩქინი ბორჯიშ არძოშე უმოსი რსულჸოფილი ადამიერი“.<ref>[[#refMoynihan2006|Moynihan 2006]].</ref> შხვეფ შქას, მით გევარაშ მეხჷ მუნეფიშ მოწონუა გჷმოხანტესჷნ, ორდეს [[გრაჰამ გრინი]], ნამუქჷთ მიკაღანკჷ, ნამუდა ჩე „გჷთმასახიერენდჷ დუდგინოდვალას, გურამობას დო გებენალას“,<ref>[[#refSinclair1968/06|Sinclair 1968 / 2006]], ხს. 80.</ref> თაშნეშე სუსან სონტაგი, მიდგაშ არზით „ჩეშ ღანკი შხვა მუთუნი ვარი-და დუდო ჰუმანურობა რდჷ“.<ref>[[#refSinclair1968/06|Sinclair 1968 / 2006]], ხს. 127.</ref> უჩატყებამი ჯარალუაშე, ფილოსოფოს [[ფრანც ფანონი|ფრანც ფანონქ]] გევარა „ადამიერიშ შელებეფიშ მოსოფელიშ სიმბოლოთ“ აღიარჷ.<ref>[[#refMcLaren2000|McLaren 2000]], ხს. 3.</ref> ოდო [[უჩა პანტერაშ პარტია]]ქ ოცქუ დო თქუ: „გევარა ვა ღურელე, თიში იდეეფი ირიათონო ჩქინწკჷმა რე“.<ref>[[#refSinclair1968/06|Sinclair 1968 / 2006]], ხს. 67.</ref> ცქვაფაქ გჷშაძახინი ძირჷ პოლიტიკურ სპექტრისჷთ, [[ანარქო-კაპიტალიზმი]] დო [[ლიბერტარიანიზმი]]შ თეორეტიკოსიქ [[მურაი როთბარდი|მურაი როთბარდიქ]] ოცქვაფალო გევარას „გერგეზი ფიგურა“ გიოდვჷ დო თიშ ღურათ მარგუალქ ეშანჷ, ნამუდა „ჩქინი ბორჯიშ დო ვარ ედომუშამო ოშწანურაშ ადამიერეფ შქას, ჩე რევოლუციური პრინციპეფიშ შურდგჷმილი გოსახიერაფა რდჷ“.<ref>[http://mises.org/journals/lar/pdfs/3_3/3_3_1.pdf ''Ernesto Che Guevara R.I.P.''] by [[Murray Rothbard]], Left and Right: A Journal of Libertarian Thought, Volume 3, Number 3 (Spring-Autumn 1967).</ref> ოდო ჟურნალისტ [[კრისტოფერ ჰიტჩენსი]]შ თქუალათ: „ჩეშ ღურა ჩქიმო დო ჩქიმი მანგური მიარე ადამიერშო ბრელს შანენს, თინა როლიშ მოდელი რდჷ, ჩქინო, რომანტიკოსი ბურჟუეფშო უშულებუ მუდგარენიშ უმუკუჯინუო — თიქ მიდართჷ დო ქოთ მასურჷ თინა, მუთ რევოლუციონერს ოკო უქიმინუდუკონ — იჩხუპჷ დო დოღურჷ მუში მეჯინალობეფშენ“.<ref>[http://www.guardian.co.uk/film/2004/jul/11/features.review Just a Pretty Face?] by Sean O'Hagan, ''The Observer'', July 11, 2004.</ref> ბრელშო კუბას გევარა ოჸოროფული ერუანულ გერგზო სქიდუ, სოდეთ თიში სურათი გჷმოსახილი რე 3 პესოამ ბანკნოტის, ოდო სკოლაშ მოგურაფუეფი ირი ოჭუმარეს იჭყანა ფუჩით — „ჩქი ჩეს ვაგურუთ“. მუში ოდაბადე არგენტინას, რე უმაღალაში სკოლეფი, ნამუნეფსჷთ თიში ჯოხო გიოძჷნ, ერხინილი რე მიარე მონუმენტი, ოდო თიში ოდაბადური ნოღა როსარიოს ხვალე 2008 წანას გინწყჷ 3,7 მ სიმაღალაშ ბრონზეშ ნოჭახნაკუქ. თაშინეშე ოკო ეიშანას, ნამუდა ნამთინე ბოლივარ ფიოშის თინა წიმინდეთ აფუ გჷმოცხადაფილი, მუჭოთ „წიმინდე ერნესტო“, მიდგაშ წოხოლეთ მოხვარაშ თხუალათ იხვამანა. [[ფაილი:El Che (bandera)- Argentina - Marcha 25-May-06 - 2 (7).jpg|მინი|250პქ|მანიფესტაცია [[არგენტინა]]ს, 2006 წანაშ 25 მესი]] ირფელი თეშ აწორინელო, თხოზინელი აწმარენჯი ავტორი, ხაკობო მაჩოვერი ივარანს თიში ოგერგეზე-ოცქვაფური პორტრეტის დო თის მუჭოთ უდუნდებუ ჯალათისჷნ თეშ გჷშმიჸონანს. <ref name="Machover">[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article2461399.ece Behind Che Guevara’s mask, the cold executioner] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121181216/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article2461399.ece |date=2008-11-21 }} ''Times Online'', September 16, 2007.</ref> ეკობრალებეფიშ დასაბუთებელო, თინა იხვარუანს ლათინური ამერიკაშ უმენტაში ნორთის, სოდეთ ჩეშით ინსპირირაფილი რევოლუციეფიშ პრაქტიკული მოღალუ რდჷ მილიტარიზმიშ რდუალა დო დინოხოლენი კონფლიქტეფი მიარე წანაშ გოძვენას.<ref name="ReferenceB">[[#refLlosa2005|Vargas Llosa 2005]].</ref> გევარაშ ფასებაბორჯის, ბრიტანალი ისტორიკოსი ჰიუგ თომასი რაგადანს, ნამუდა ჩე რდჷ „გებენი, გურგონწყჷმილი დო მეკენჯი კოჩი, მით თე ბორჯისჷნე ორჩანი, გურიშ გიმადვალარი დო კატეგორიული რდჷ“.<ref name="Kellner106">[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 106.</ref> თომასიშ მეჯინათ, თიში თელარაშ ბოლოს, „მუჭოთ რჩქჷნ, მუში დუდიშ დარჩქალაფარო თიქ დერწუმჷ მუში ნძალუეფიშ ღირსებეფშა“, თიწკჷმა მუჟამც ჩეშ ღურაშ უკული „თიში ჯგირი დო ვარი ფური გოლინაქ კასტროშა“ მიირდჷ, რახან ფიდელქ თიში ბრელი მეჯინალა გეთოლწონჷ. თომასიშ ფასებათ, „[[ხოსე მარტი]]შ დო [[ლოურენს არაბი]]შ შვანეფს, მარცხიქ გეგმიარგამჷ დო ვა გინორდელე ლეგენდეფშა“.<ref name="Kellner106" /> [[პერუ]]ალი ჭარუ დო პოლიტიკური მოღალე [[ალვარო ვარგას ლიოსა]] უზურენდჷ, ნამუდა „გევარაშ ალმახანური მიმათხოზინალეფი დუდის იღორენა, რახან თინეფი მითეფს მუკაბუნა“, თე ბორჯისჷნე ეჭარჷნს გევარას მუჭოთ „მარქსისტ პურიტანს“, მით მუში მეკენჯი ნძალანებას უაპიჯაფუობაშ ინაშქირიტალო ირინუანდჷ, თე ბორჯისჷნე ქიმინჯალენდჷ მუჭოთ „რგილზისხირამი ღურაშ მანქანა“.<ref name="ReferenceB"/> ლიოსა გევარას თაშნეშე ადჷნოშურენს „ფანტასტიკურ დესპოტიზმის“, რახან ორხველჷდჷ [[კუბაშ რევოლუცია|კუბაშ რევოლუციაშ]] „გოსხუნუაფაშ“ თარი ლირეს დო ფირქენდჷ, ნამუდა თინა ღვალენდჷ „რსულ სუბორდინაციას უკუმელა ორთოდოქსულ იდეოლოგიაშენ“.<ref name="ReferenceB"/> გევარა ამუდღარშახ სქიდუ გაჯოგინალი პიჯო ბრელი კუბარი თხოზინელიშო დო კუბარი ამერიკალშო [[ააშ]]-ის, მინეფით თის ნტერულო უჯინენა, მუჭოთ „[[ლა-კაბანია|ლა-კაბანიაშ]] ჸვილუს“.<ref>[[#refCasey2009|Casey 2009]], ხს. 325 & 235.</ref> პოლარიზაფილი სტატუსიშ უმუკუჯინუო, თიში სახეშ მაღალკონტრასტული ართფერუანი გჷმოსახილობაქ, ნამუთ [[1968]] წანაშ [[ირლანდიარეფი|ირლანდიარ]] ხანტუქ ჯიმ ფიტზპატრიკიქ აკოქიმინჷნ, მოსოფელიშ ართ-ართი არძოშე უნივერსალურო გიმოჩამუ დო გჷმოსახუან სურათო გჷნირთჷ,<ref>[[#refBBCNews2001b|BBC News May 26, 2001]].</ref><ref>see also [[Che Guevara (photo)]].</ref> ნამუთ ეუკოროცხუ მუკოქვენჯის დო მეკონს რე გჷმოხანტილი, თინეფ შქას მაისურეფს, ქუდეფს, პოსტერეფს, ტატუეფს დო ბიკინეფს,<ref>[[#refLacey2007b|Lacey 2007b]].</ref> მუსჷთ ირონიულო მიშმუღჷ თია კაპიტალიზმიშა, მუთ გევარას თაშ ჯოგუდჷნ. მორო, თინა ამუდღარშახ სქიდუ ტრანსცენდენტალურ ფიგურათ სპეციფიკურ პოლიტიკურ კონტექსტეფს<ref>[[#refBBCNews2007|BBC News 2007]].</ref> დო თაშნეშე, მუჭოთ ახალნორდული აწორინჯალაშ ფართო სპექტრიშ ხატო.<ref name=myth>[[#refOHagan2004|O'Hagan 2004]].</ref> == ქრონოლოგია == {{ჩე გევარაშ ქრონოლოგია}} == ქოძირით თაშნეშე == {{Multicol}} * [[ჩე გევარაშ ფოტო]] * [[გევარიზმი]] * [[მოტოციკლისტიშ დღარეფი (წიგნი)]] {{Multicol-break}} * ''[[კუბაშ რევოლუციაშ ეპიზოდეფი (წიგნი)]]'' * ''[[პარტიზანული ლჷმა (წიგნი)]]'' * ''[[ჩე (ფილმი)]]'' {{Multicol-break}} * ''[[მოტოციკლისტიშ დღარეფი (ფილმი)]]'' * ''[[ჩე!|ჩე! (1969 წანაშ ფილმი)]]'' * ''[[ჩე გევარაშ ხელეფი (ფილმი)]]'' {{Multicol-end}} == ოარქივე მედია ფაილეფი == === ვიდეო ფირეფი === {{Commons|Che Guevara}} * გევარაშ ინტერვიუ 1964 წანას [[დუბლინი|დუბლინს]] (ირლანდია) ვიზიტიშ ბორჯის, ინგლისური ნათანგათ. ''RTÉ Libraries and Archives'' '''[http://www.rte.ie/laweb/smil/t01/t01g_cguevara_tv.smil ვიდეო კლიპი]''' * გევარა კითხულენს პოემას (1:00), ინგლისური სუბტიტრეფით ''El Che: Investigating a Legend'' – Kultur Video 2001, '''[http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&d_op=getit&lid=9 ვიდეო კლიპი]''' * გევარა ფიდელ კასტროს ხუც არზენს, (0:22), ინგლისური სუბტიტრეფით, ''El Che: Investigating a Legend'' – Kultur Video 2001, '''[http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&d_op=getit&lid=6 ვიდეო კლიპი]''' * გევარა ხანდაშ გეშა რაგადანს, (0:28), ინგლისური სუბტიტრეფით, ''El Che: Investigating a Legend'' – Kultur Video 2001, '''[http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&d_op=getit&lid=10 ვიდეო კლიპი]''' * გევარა [[ღეჯეფიშ ჸუჯი|ღეჯეფიშ ჸუჯიშ]] მიშაკათინშე რაგადანს, (0:17), ინგლისური სუბტიტრეფით ''El Che: Investigating a Legend'' – Kultur Video 2001, '''[http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&d_op=getit&lid=8 ვიდეო კლიპი]''' * გევარა [[იმპერიალიზმი]]შ მეხჷ რაგადანს, (1:20), ინგლისური სუბტიტრეფით, ''El Che: Investigating a Legend'' – Kultur Video 2001, '''[http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&d_op=getit&lid=11 ვიდეო კლიპი]''' === აუდიო დინნაჭარეფი === * Guevara interviewed on ABC's ''Issues and Answers'', (23:53), English translation, narrated by Lisa Howard, March 24, 1964, '''[http://crooksandliars.com/medialoader/7922/000a1/mp3/Che_Guevara_-_1964.mp3 Audio clip] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723035733/http://crooksandliars.com/medialoader/7922/000a1/mp3/Che_Guevara_-_1964.mp3 |date=2011-07-23 }}''' == ნახანდეფიშ ერკებული == ''' ერნესტო „ჩე“ გევარაშით ესპანურ ნინაშა ჭარილი ნახანდეფი, უკული თანგილი ინგლისურო''' {{refbegin}} * ''A New Society: Reflections for Today's World'', Ocean Press, 1996, ISBN 1-875284-06-0 * ''Back on the Road: A Journey Through Latin America'', Grove Press, 2002, ISBN 0-8021-3942-6 * ''Che Guevara, Cuba, and the Road to Socialism'', Pathfinder Press, 1991, ISBN 0-87348-643-9 * ''Che Guevara on Global Justice'', Ocean Press (AU), 2002, ISBN 1-876175-45-1 * ''Che Guevara: Radical Writings on Guerrilla Warfare, Politics and Revolution,'' Filiquarian Publishing, 2006, ISBN 1-59986-999-3 * ''Che Guevara Reader: Writings on Politics & Revolution'', Ocean Press, 2003, ISBN 1-876175-69-9 * ''Che Guevara Speaks: Selected Speeches and Writings'', Pathfinder Press (NY), 1980, ISBN 0-87348-602-1 * ''Che Guevara Talks to Young People'', Pathfinder, 2000, ISBN 0-87348-911-X * ''Che: The Diaries of Ernesto Che Guevara'', Ocean Press (AU), 2008, ISBN 1-920888-93-4 * ''Colonialism is Doomed'', Ministry of External Relations: Republic of Cuba, 1964, ASIN B0010AAN1K * ''Critical Notes on Political Economy: A Revolutionary Humanist Approach to Marxist Economics'', Ocean Press, 2008, ISBN 1-876175-55-9 * ''[[Episodes of the Cuban Revolutionary War]], 1956–58'', Pathfinder Press (NY), 1996, ISBN 0-87348-824-5 * ''[[Guerrilla Warfare (book)|Guerrilla Warfare]]: Authorized Edition'', Ocean Press, 2006, ISBN 1-920888-28-4 * ''Latin America: Awakening of a Continent'', Ocean Press, 2005, ISBN 1-876175-73-7 * ''Marx & Engels: An Introduction'', Ocean Press, 2007, ISBN 1-920888-92-6 * ''Our America And Theirs: Kennedy And The Alliance For Progress'', Ocean Press, 2006, ISBN 1-876175-81-8 * ''[[Reminiscences of the Cuban Revolutionary War]]: Authorized Edition'', Ocean Press, 2005, ISBN 1-920888-33-0 * ''Self Portrait Che Guevara'', Ocean Press (AU), 2004, ISBN 1-876175-82-6 * ''Socialism and Man in Cuba'', Pathfinder Press (NY), 1989, ISBN 0-87348-577-7 * ''The African Dream: The Diaries of the Revolutionary War in the Congo'', Grove Press, 2001, ISBN 0-8021-3834-9 * ''The Argentine'', Ocean Press (AU), 2008, ISBN 1-920888-93-4 * ''The Bolivian Diary of Ernesto Che Guevara'', Pathfinder Press, 1994, ISBN 0-87348-766-4 * ''The Great Debate on Political Economy'', Ocean Press, 2006, ISBN 1-876175-54-0 * ''[[The Motorcycle Diaries]]: A Journey Around South America'', London: Verso, 1996, ISBN 1-85702-399-4 * ''The Secret Papers of a Revolutionary: The Diary of Che Guevara'', American Reprint Co, 1975, ASIN B0007GW08W * ''To Speak the Truth: Why Washington's "Cold War" Against Cuba Doesn't End'', Pathfinder, 1993, ISBN 0-87348-633-1 {{refend}} == პოპ-კულტურას == === ბირეფი === მოჩამილი რე ბირეფიშ ერკებული, ნამუეფით ჩე გევარაშ გერგეზალას ეჯღუნებუ ვარა მუ რე მოშინაფილი: * [[კარლოს პუებლას]] ''[[Hasta Siempre, Comandante]]'' (1965), ნამუქჷთ ირსულჷ მიარე მობირეშით, თინეფ შქას რენა [[ბუენა ვისტას სოციალური კლუბი|Buena Vista Social Club]] დო [[ნატალი კარდონე]] (1997). * ''Zamba del Che'' (1969), [[ვიქტორ ხარა]]შო რუბენ ორტისიშით ჭარილი ბირა, ნამუსჷთ თინა [[Quilapayún]]-წკჷმა ართო არსულენს<ref>[http://lyricsplayground.com/alpha/songs/z/zambadelche.shtml ''Zamba del Che]</ref>. * ''El aparecido'', — [[ვიქტორ ხარა]]<ref>[http://www.patriagrande.net/cuba/ernesto.che.guevara/canciones.htm#fusil_contra_fusil ''El aparecido'', de Victor Jara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080112075209/http://www.patriagrande.net/cuba/ernesto.che.guevara/canciones.htm#fusil_contra_fusil |date=2008-01-12 }}</ref>. * ''Si el poeta eres tú'', [[პაბლო მილანე]]შ ბირა<ref>[http://www.trovadores.net/index.php?MH=nc.php?NM=2890 ''Si el poeta eres tú'', Pablo Milanés, Trovadores]</ref>. * ''Nada más!'' — [[ატაუალპა იუპანკი]]<ref name="sancristobal.cult.cu">[http://www.sancristobal.cult.cu/sitios/Che/canciones.htm ''Canciones y poesías musicalizadas dedicadas o alegóricas a Ernesto Che Guevara'', San Cristóbal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060427043409/http://www.sancristobal.cult.cu/sitios/Che/canciones.htm |date=2006-04-27 }}</ref>. * ''Soldadito boliviano'' — [[ნიკოლა გილენი]] [[პაკო იბანიესის]] მუსიკაშენ<ref name="sancristobal.cult.cu"/>. * ''Panic in Détroit'' — [[დევიდ ბოუი]], 1973. ალბომი ''[[Lodger]]'' (1973) ბირაშ ბორჯის ჯიბეშა ალუძჷ ჩეშ ჸვილუაშ უკული გინოღალირი ჩინებული ფოტო. * ''América te hablo de Ernesto'' (inédit), ''Canción del Elegido'', ''Fusil contra Fusil'' (1977) დო ''Hombre'' (1987) — [[სილვიო როდრიგესი]]<ref>[http://www.komunika.net/silvio/cancionero/hombre.html ''Hombre'' (1968) de Silvio Rodríguez] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070129234728/http://www.komunika.net/silvio/cancionero/hombre.html |date=2007-01-29 }}</ref>. * ''Indian girl'' — [[The Rolling Stones]] ალბომს [[Emotional Rescue]], 1980. * ''Salut à toi'' — [[Bérurier Noir|Béruriers noirs]], 1985. * ''[[Les Tzars|Les tzars]]'' — [[ინდოჩინეთი (ბუნა)|ინდოჩინეთი]], 1987. * ''Adios Zapata!'' — [[Renaud]] ალბომს ''A la belle de mai'', 1994. * ''Murguita del Sur'', de [[Bersuit Vergarabat]], 1998. * ''Visite guidée'' — [[Kana (groupe de reggae)|Kana]], 2000. * ''Che Fidel'', — [[ხოსე მარია კანო]] ალბომს ''Josecano'', 2001 * ''La manifestation'' — [[les Cowboys Fringants]] ალბომს ''break syndical'', 2002. * ''La mort du Che'' — [[Bernard Lavilliers]], 2004. * ''Commandante'' — [[Les Fatals Picards|Fatals Picards]] ალბომს [[Pamplemousse mécanique]], 2007. * ''Le Che, une braise qui brûle encore'', [[Monsieur R]]-იშ ალბომი, 2007, [[კენი არკანა|კენი არკანაწკჷმა]] ართო, [[ოლივიე ბეზანსენო]]შ წინგიშ მეჯინათ. * ''Popopo'' — [[ალენ სუშენი]] ალბომს ''[[Écoutez d'où ma peine vient]]'' (2008). * ''Tu Reconnais Nos Gangs'', — [[Black Taboo]] და [[Taktika]] ალბომში ''L'Affaire Taktika'' (2005) * ''Che Guevara'' — დიანა დი ლ'ალბა * ''Hasta XXL'' — [[Fatals Picards]] (2011), ბირა, ნამუთ იუმორისტულო წჷმარჩქინანს ჩეშ სურათიშ მასობურვ კომერციალიზაციას. === ფილმეფი === *რიჩარდ ფლეიშერიშ ''[[ჩე!]]'' (1969), ჩეშ როლს ომარ შარიფი. *ალან პარკერიშ ''[[ევიტა (ფილმი)|ევიტა]]'', 1996. ფილმის ნაძირეფუშ გინორთათ, ჩე გევარა თახმას დღას ვა აკოხვალამჷ [[ევა პერონი|ევა პერონს]]. *დევიდ ატვუდიშ ''[[ფიდელი დო ჩე]]'', 2002, 1 სთ 47 წთ. ლაჸაფენა ვიქტორ უგო მარტინი, [[გაელ გარსია ბერნალი]], [[პატრისია ველასკესი]], სესილია სუარესი, მორის კომტე დო ენრიკე არსე. *ვალტერ სალესიშ ''[[მოტოციკლისტიშ დღარეფი (ფილმი)|მოტოციკლისტიშ დღარეფი]]'', 2004, 2 სთ 06 წთ თარ როლს გაელ გარსია ბერნალი. *''ჩე გევარა - რევოლუციონერიშ ღურა დო ლეგენდა'' (2007) — იტალიური დოკუმენტური ფილმი. *''[[ჩე (ფილმი)|ჩე]]'' — ორნორთამი ხანტილური ფილმი [[სტივენ სოდერბერგი]]შ დო [[ბენისიო დელ ტორო]]შ კათინით, (2008). == სქოლიო == {{სქოლიო|3}} == ლიტერატურა == {{refbegin|colwidth=30em}} * <cite id=refAlmudevar2007> [[Lola Almudevar|Almudevar, Lola]] (October 9, 2007). "[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/10/09/MNVASLK4R.DTL&feed=rss.news Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306002759/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2007%2F10%2F09%2FMNVASLK4R.DTL&feed=rss.news |date=2012-03-06 }}". ''San Francisco Chronicle''.</cite> * <cite id=refAnderson1997>[[Jon Lee Anderson|Anderson, Jon Lee]] (1997). ''Che Guevara: A Revolutionary Life''. New York: Grove Press. ISBN 0-8021-1600-0.</cite> * <cite id=refBamford2002> [[James Bamford|Bamford, James]] (2002). ''Body of Secrets: Anatomy of the Ultra-Secret National Security Agency'' (Reprint edition). New York: Anchor Books. ISBN 0-385-49908-6.</cite> * <cite id=refBBCNews2001a> BBC News (January 17, 2001). "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1121068.stm Profile: Laurent Kabila]". Accessed April 10, 2008.</cite> * <cite id=refBBCNews2001b> [[BBC News]] (May 26, 2001). ''[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/1352650.stm Che Guevara photographer dies]''. Accessed January 4, 2006.</cite> * <cite id=refBBCNews2007> BBC News (October 9, 2007). "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7033880.stm Cuba pays tribute to Che Guevara]". ''BBC News, International version''.</cite> * <cite id=refBeaubien2009>{{cite book |title=Cuba Marks 50 Years Since 'Triumphant Revolution'|last=Beaubien|first=Jason|authorlink= |coauthors= |year=2009 |publisher=''NPR: All Things Considered'', Audio Report|location= |isbn= |pages= |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=98937598}}</cite> * <cite id=refBenBella1997> Ben Bella, Ahmed (October 1997). "[http://mondediplo.com/1997/10/che Che as I knew him]". ''Le Monde diplomatique''. mondediplo.com. Accessed February 28, 2008.</cite> * <cite id=refBockman1984> Bockman, USMC Major Larry James (April 1, 1984). ''[http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1984/BLJ.htm The Spirit of Moncada: Fidel Castro's Rise to Power 1953–1959]''. United States: Marine Corps Command and Staff College.</cite> * <cite id=refCasey2009>{{cite book |title=Che's Afterlife: The Legacy of an Image|last=Casey |first= Michael|authorlink= |coauthors= |year=2009 |publisher=Vintage|location= |isbn=0307279308|pages= |url=https://archive.org/details/chesafterlifeleg0000case}}</cite> * <cite id=refCastañeda1998> Castañeda, Jorge G (1998). ''Che Guevara: Compañero''. New York: Random House. ISBN 0-679-75940-9.</cite> * <cite id=refCastro1972> [[Fidel Castro|Castro, Fidel]] (editors Bonachea, Rolando E. and Nelson P. Valdés; 1972). ''Revolutionary Struggle 1947–1958''. Cambridge, Massachusetts and London: MIT Press. ISBN 0-262-02065-3.</cite> *<cite id=refCrompton2009>{{cite book |title=Che Guevara: The Making of a Revolutionary |last=Crompton |first=Samuel |authorlink= |coauthors= |year=2009 |publisher= Gareth Stevens |isbn=143390053X |pages= |url=https://archive.org/details/cheguevaramaking00crom}}</cite> * <cite id=refDePalma2006> DePalma, Anthony (2006). ''The Man Who Invented Fidel: Castro, Cuba, and Herbert L. Matthews of the New York Times''. New York: Public Affairs. ISBN 1-58648-332-3.</cite> * <cite id=refDorfman1999> [[Ariel Dorfman|Dorfman, Ariel]] (June 14, 1999). ''[http://205.188.238.181/time/time100/heroes/profile/guevara01.html Time 100: Che Guevara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425121227/http://205.188.238.181/time/time100/heroes/profile/guevara01.html |date=2011-04-25 }}''. ''[[Time magazine]]''.</cite> * <cite id=refDorschner1980> Dorschner, John and Roberto Fabricio (1980). ''The Winds of December: The Cuban Revolution of 1958''. New York: Coward, McCann & Geoghegen. ISBN 0-698-10993-7.</cite> * <cite id=refDumur1964> Dumur, Jean (interviewer) (1964). ''[http://www.youtube.com/watch_popup?v=128waCCK40I&vq=small L'interview de Che Guevara]'' (Video clip; 9:43; with English subtitles).</cite> * <cite id=refGalvez1999> Gálvez, William (1999). ''Che in Africa: Che Guevara's Congo Diary''. Melbourne: Ocean Press, 1999. ISBN 1-876175-08-7.</cite> * <cite id=refTreto1991> Gómez Treto, Raúl (Spring 1991). "[http://www.jstor.org/stable/2633612 Thirty Years of Cuban Revolutionary Penal Law]". ''Latin American Perspectives'' '''18(2)''', Cuban Views on the Revolution. 114–125.</cite> *<cite id=refGott2004>{{cite book |title=''Cuba: A New History'' |last=Gott |first=Richard |authorlink= |coauthors= |year=2004 |publisher=Yale University Press |location= |isbn=0300104111 |pages= |url=https://archive.org/details/cubanewhistory0000gott_o0q3}}</cite> * <cite id=refGott2005> Gott, Richard (August 11, 2005). "[http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051126071737/http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm |date=2005-11-26 }}". ''Le Monde diplomatique''. Accessed February 26, 2006.</cite> * <cite id=refGrant2007> Grant, Will (October 8, 2007). "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7027619.stm CIA man recounts Che Guevara's death]". ''BBC News''. Accessed February 29, 2008.</cite> * <cite id=refGuevara1995> Guevara, Ernesto "Che" (1995). ''Motorcycle Diaries''. London: Verso Books.</cite> * <cite id=refGuevara1996> Guevara, Ernesto "Che" (editor Waters, Mary Alice) (1996). ''Episodes of the Cuban Revolutionary War 1956–1958''. New York: Pathfinder. ISBN 0-87348-824-5.</cite> * <cite id=refGuevara1965> Guevara, Ernesto "Che" (1965). "Che Guevara's Farewell Letter".</cite> * <cite id=refGuevara1967a> Guevara, Ernesto "Che" (1967a). "English Translation of Complete Text of his ''Message to the Tricontinental''"</cite> * <cite id=refGuevara1967b> Guevara, Ernesto "Che" (1967b). ''"Diario (Bolivia)"''. Written 1966–1967.</cite> * <cite id=refGuevara1969> Guevara, Ernesto "Che" (editors Bonachea, Rolando E. and Nelson P. Valdés; 1969). ''Che: Selected Works of Ernesto Guevara'', Cambridge, Massachusetts: MIT Press. ISBN 0-262-52016-8</cite> *<cite id=refGuevara2009>{{cite book |title=Che: The Diaries of Ernesto Che Guevara |last=Guevara |first=Ernesto |authorlink= |coauthors= |year=2009 |publisher=Ocean Press |location= |isbn=1920888934 |pages= |url=https://archive.org/details/chediariesoferne00guev}}</cite> * <cite id=refGuevara1972> Guevara, Ernesto "Che" (1972). ''Pasajes de la guerra revolucionaria''.</cite> * <cite id=refGuevara2000> Guevara, Ernesto "Che" (translated from the Spanish by Patrick Camiller; 2000). ''The African Dream''. New York: Grove Publishers. ISBN 0-8021-3834-9.</cite> * <cite id=refGuevara2005> Guevara, Ernesto "Che" (2005). "[http://www.marxists.org/archive/guevara/1965/03/man-socialism.htm Socialism and man in Cuba]" (First published March 12, 1965 as "From Algiers, for Marcha. The Cuban Revolution Today"). ''Che Guevara Reader''. (1997). Ocean Press. ISBN 1-875284-93-1</cite> * <cite id=refGuevaraDeutschmann1997> {{cite book |title=Che Guevara Reader: Writings by Ernesto Che Guevara on Guerrilla Strategy, Politics & Revolution|last=Guevara |first=Ernesto |authorlink= |coauthors= Deutschmann, David |year=1997 |publisher=Ocean Press |location= |isbn=1875284931|pages= |url=https://archive.org/details/cheguevarareader0000guev}}</cite> * <cite id=refGuevaraLynch2000> Guevara Lynch, Ernesto (2000). ''Aquí va un soldado de América''. Barcelona: Plaza y Janés Editores, S.A. ISBN 84-01-01327-5.</cite> * <cite id=refHall2004> Hall, Kevin (2004). "[http://www.commondreams.org/headlines04/0817-07.htm In Bolivia, Push for Che Tourism Follows Locals' Reverence]". ''Common Dreams''. commondreams.org. Accessed November 15, 2008.</cite> * <cite id=refHaney2005> Haney, Rich (2005). ''Celia Sánchez: The Legend of Cuba's Revolutionary Heart''. New York: Algora Pub. ISBN 0-87586-395-7.</cite> * <cite id=refHari2007> [[Johann Hari|Hari, Johann]] (October 6, 2007). "[http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/johann-hari/johann-hari-should-che-be-an-icon-no-394336.html Johann Hari: Should Che be an icon? No]". ''[[The Independent]]''.</cite> * <cite id=refHart2004> Hart, Joseph (2004). ''Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary''. New York: Thunder's Mouth Press. ISBN 1-56025-519-6.</cite> * <cite id=refIrelandsOwn2000> Ireland's Own (August 12, 2000). ''[http://irelandsown.net/Che2.html From Cuba to Congo, Dream to Disaster for Che Guevara]''. Accessed January 11, 2006.</cite> *<cite id=refKellner1989>{{cite book |title=Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present) |last=Kellner |first= Douglas |authorlink= |coauthors= |year=1989 |publisher= Chelsea House Publishers (Library Binding edition) |isbn= 1555468357 |page=112 |url=https://archive.org/details/ernestocheguevar0000kell}}</cite> * <cite id=refKornbluh1997> [[Peter Kornbluh|Kornbluh, Peter]] (1997). ''[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/index.html Electronic Briefing Book No. 5]''. National Security Archive. Accessed March 25, 2007.</cite> * <cite id=refLacey2007a> Lacey, Mark (October 26, 2007). "[http://www.nytimes.com/2007/10/26/world/americas/26che.html?_r=2&oref=slogin&oref=slogin Lone Bidder Buys Strands of Che's Hair at U.S. Auction]". ''New York Times''.</cite> * <cite id=refLacey2007b> Lacey, Mark (October 9, 2007). "[http://www.nytimes.com/2007/10/09/world/americas/09che.html?_r=1&oref=slogin A Revolutionary Icon, and Now, a Bikini]". ''The New York Times''.</cite> * <cite id=refLago>Lago, Armando M (September 2005). "[http://www.cubaarchive.org/downloads/CA08.pdf 216 Documented Victims of Che Guevara in Cuba: 1957 to 1959]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". ''Cuba: the Human Cost of Social Revolution''. (Manuscript pending publication.) Summit, New Jersey: Free Society Project.</cite> * <cite id="refLavretsky1976">{{cite book|last=Lavretsky|first=Iosif|authorlink=Iosif Grigulevich|others=translated by A. B. Eklof|title=Ernesto Che Guevara|url=https://archive.org/details/ernestocheguevar0000ilav|year=1976|publisher=Progress|location=Moscow|oclc=22746662|asin=B000B9V7AW |page=[https://archive.org/details/ernestocheguevar0000ilav/page/5 5]}}</cite> *<cite id=refLuther2001>{{cite book |title=Che Guevara (Critical Lives) |last=Luther |first= Eric |authorlink= |coauthors= |year=2001 |publisher= Penguin Group (USA) |isbn= 002864199X |page=[https://archive.org/details/lifeworkofchegue0000luth/page/276 276] |url=https://archive.org/details/lifeworkofchegue0000luth}}</cite> *<cite id=refMcLaren2000>{{cite book |title=Che Guevara, Paulo Freire, and the Pedagogy of Revolution |last=McLaren |first=Peter |authorlink= |coauthors= |year=2000 |publisher=Rowman & Littlefield |location= |isbn=0847695336 |pages= |url=https://archive.org/details/cheguevarapaulof0000mcla}}</cite> * <cite id=refMittleman1981> Mittleman, James H (1981). ''Underdevelopment and the Transition to Socialism – Mozambique and Tanzania''. New York: Academic Press. ISBN 0-12-500660-8</cite> * <cite id=refMoynihan2006> Moynihan, Michael. "Neutering Sartre at Dagens Nyheter". ''Stockholm Spectator''. Accessed February 26, 2006.</cite> * <cite id=refMurray2007>[[Edmundo Murray|Murray, Edmundo]] (November–December 2005). "[http://www.irlandeses.org/dilab_guevarae.htm Guevara, Ernesto [Che<nowiki>]</nowiki> (1928–1967)]". ''Irish Migration Studies in Latin America'' (www.irlandeses.org).</cite> * <cite id=refNiess2007> Che Guevara, by Frank Niess, Haus Publishers Ltd, 2007, ISBN 1-904341-99-3.</cite> * <cite id=refOHagan2004> O'Hagan, Sean (July 11, 2004). "[http://observer.guardian.co.uk/review/story/0,6903,1258340,00.html Just a pretty face?]". ''[[The Guardian]]''. Accessed October 25, 2006.</cite> * <cite id=refRamirez1997> {{cite book |title=Le Che en Bolivie |last=Ramírez |first=Dariel Alarcón |authorlink= |coauthors= |year=1997 |publisher=Éditions du Rocher |location=Paris |isbn=2-268-02437-7 |pages= |url= }}</cite> * <cite id=refIgnacio2007> Ramonez, Ignacio (2007). Translated by Andrew Hurley. ''Fidel Castro: My Life'' London: Penguin Books. ISBN 978-0-14-102626-8</cite> *<cite id=refRatner1997>{{cite book |title=Che Guevara and the FBI: The U.S. Political Police Dossier on the Latin American Revolutionary |last=Ratner |first=Michael |authorlink= |coauthors= |year=1997 |publisher=Ocean Press |location= |isbn=1875284761 |pages= |url=https://archive.org/details/cheguevarafbiusp0000unse}}</cite> * <cite id=refRodriguez1989>[[Félix Rodríguez (Central Intelligence Agency)|Rodriguez, Félix I.]] and John Weisman (1989). ''Shadow Warrior/the CIA Hero of a Hundred Unknown Battles''. New York: Simon & Schuster. ISBN 0-671-66721-1.</cite> * <cite id=refRyan1998> Ryan, Henry Butterfield (1998). ''The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats''. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-511879-0.</cite> * <cite id=refSanati2007> Sanati, Kimia (October 3, 2007). "[http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=39503 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611071543/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=39503 |date=2011-06-11 }} Islamist, Socialist Revolutions Don't Mix] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611071543/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=39503 |date=2011-06-11 }}". [[Inter Press Service|IPS News]]. (Reporting from [[Tehran]], Iran). Accessed October 13, 2010.</cite> * <cite id=refSandison1996>{{cite book |title=The Life & Times of Che Guevara |last=Sandison |first=David |authorlink= |coauthors= |year=1996 |publisher=Paragon |location= |isbn=0752517767 |pages= |url=https://archive.org/details/lifetimesofchegu0000sand}}</cite> * <cite id=refSchipani2007> Schipani, Andres (September 23, 2007). "[http://www.guardian.co.uk/world/2007/sep/23/theobserver.worldnews The Final Triumph of Saint Che]". ''The Observer''. (Reporting from La Higuera.)</cite> * <cite id=refSelvage1985> Selvage, Major Donald R. – USMC (April 1, 1985). ''[http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1985/SDR.htm Che Guevara in Bolivia]''. Globalsecurity.org. Accessed January 5, 2006.</cite> *<cite id=refSinclair1968/06>{{cite book |title=Viva Che!: The Strange Death and Life of Che Guevara |last=Sinclair |first=Andrew |authorlink= |coauthors= |year=1968 / re-released in 2006 |publisher=Sutton publishing |location= |isbn=0750943106 |pages= |url=https://archive.org/details/vivachestrangede0000unse}}</cite> *<cite id=refSkidmore>{{cite book |title=Modern Latin America |last= Skidmore|first=Thomas E. |authorlink= Thomas Skidmore|coauthors= Peter H. Smith|year= 2008|publisher= Oxford University Press|location= |isbn= 0195055330|page= 436|url= }}</cite> * <cite id=refTaibo1999>{{cite book |title=Guevara, Also Known as Che|last=Taibo II |first=Paco Ignacio|authorlink= |coauthors= |year=1999 |publisher=St Martin's Griffin. 2nd edition |location= |isbn= 0312206526|page= 691|url= }}</cite> * <cite id=refTime1970> Time Magazine (October 12, 1970). "[http://www.time.com/time/printout/0,8816,942333,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826060200/http://www.time.com/time/printout/0,8816,942333,00.html |date=2013-08-26 }} Che: A Myth Embalmed in a Matrix of Ignorance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826060200/http://www.time.com/time/printout/0,8816,942333,00.html |date=2013-08-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826060200/http://www.time.com/time/printout/0,8816,942333,00.html |date=2013-08-26 }}".</cite> * <cite id=refCastrosbrain1960> Time Magazine cover story (August 8, 1960). "[http://www.time.com/time/printout/0,8816,869742,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217195935/http://www.time.com/time/printout/0,8816,869742,00.html |date=2007-02-17 }} Castro's Brain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217195935/http://www.time.com/time/printout/0,8816,869742,00.html |date=2007-02-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217195935/http://www.time.com/time/printout/0,8816,869742,00.html |date=2007-02-17 }}".</cite> * <cite id=refUSArmy1967> U.S. Army (April 28, 1967). ''[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/che14_1.htm Memorandum of Understanding Concerning the Activation, Organization and Training of the 2d Ranger Battalion – Bolivian Army]''. Accessed June 19, 2006.</cite> * <cite id=refLlosa2005> [[Álvaro Vargas Llosa|Vargas Llosa, Alvaro]] (July 11, 2005). "[http://www.independent.org/newsroom/article.asp?id=1535 The Killing Machine: Che Guevara, from Communist Firebrand to Capitalist Brand]". ''The Independent Institute''. Accessed November 10, 2006.</cite> * <cite id=refPeoplesWeekly2004> "World Combined Sources" (October 2, 2004). "[http://www.peoplesworld.org/che-guevara-remains-a-hero-to-cubans/ Che Guevara remains a hero to Cubans]". ''People's Weekly World''.</cite> * <cite id=refWright2000>{{cite book |title= Latin America in the Era of the Cuban Revolution |last=Wright |first=Thomas C. |authorlink= |coauthors= |year=2000 Revised edition |publisher= Praeger |location= |isbn= 0275967069|pages= |url=https://archive.org/details/latinamericainer0000wrig_c1w5}}</cite> {{refend}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Multicol}} * BBC-იშ აუდიო არქივი: [http://www.bbc.co.uk/archive/cuba/6228.shtml Profile of Che Guevara] * BBC News – ჩე გევარაშ სურათეფი: &nbsp; [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/7029522.stm Set 1], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/7034237.stm Set 2], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/7035498.stm Set 3] * Central Intelligence Agency: [http://www.companeroche.com/index.php?id=102 Reports on Che Guevara] * ჩე გევარაშ ინტერნეტ-არქივი: [http://www.marxists.org/archive/guevara/works.htm Speeches], [http://cheguevara.bravehost.com/gallery.htm Images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080709051258/http://cheguevara.bravehost.com/gallery.htm |date=2008-07-09 }} * Democracy Now: "[http://play.rbn.com/?url=demnow/demnow/demand/2007/oct/video/dnB20071009a.rm&proto=rtsp Life & Legacy of Che Guevara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826044759/http://play.rbn.com/?url=demnow%2Fdemnow%2Fdemand%2F2007%2Foct%2Fvideo%2FdnB20071009a.rm&proto=rtsp |date=2013-08-26 }}" * Discovery Channel: ''[http://video.google.com/videoplay?docid=2623926387575468019 Ernesto "Che" Guevara]'' * დოკუმენტური ფილმი: ''[http://www.youtube.com/watch_popup?v=AckQHHab0Qk Che Guevara: Guerrilla to the End]'' * დოკუმენტური ფილმი: ''[http://video.google.com/videoplay?docid=-3460639443903684555 Che Guevara, The Body & The Legend] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115213747/http://video.google.com/videoplay?docid=-3460639443903684555 |date=2011-11-15 }}'' * History International: ''[http://video.google.com/videoplay?docid=-2146818297408673747 Tracing Che: A Motorcycle Journey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115231353/http://video.google.com/videoplay?docid=-2146818297408673747 |date=2011-11-15 }}'' * მარქსიზმიშ ოთხილარო: [http://www.marxist.com/forty-years-death-che-guevara091007/print.htm 40th Anniversary Part 1] --- [http://www.marxist.com/forty-years-death-che-guevara-part-two101007/print.htm Part 2] * ჟურნალ Life-იშ გალერეა: [http://www.life.com/image/first/in-gallery/23017/che-guevara-revolutionary-life Che Guevara, Revolutionary Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329111543/http://www.life.com/image/first/in-gallery/23017/che-guevara-revolutionary-life |date=2010-03-29 }} {{Multicol-break}} * MSNBC Slideshow: "[http://www.msnbc.msn.com/id/21151097/displaymode/1107/framenumber/1/s/2/ In Cuba, Che Still Sells Revolution]" * National Security Archive: [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/index.html The Death of Che Guevara] * New York Post: [http://www.nypost.com/photos/galleries/news/worldnews/pp_20081210_ernesto_che/photo01.htm Ernesto "Che" Guevara Photo Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090827101305/http://www.nypost.com/photos/galleries/news/worldnews/pp_20081210_ernesto_che/photo01.htm |date=2009-08-27 }} * NPR Audio Report: [http://www.npr.org/templates/dmg/dmg.php?prgCode=TOTN&showDate=09-Oct-1997&segNum=1&NPRMediaPref=RAM Che Guevara] * NY Times Interactive Gallery: "[http://www.nytimes.com/interactive/2007/10/08/world/americas/20071008_CHE_AUDIO_GRAPHIC.html# A Revolutionary Afterlife]" * Slate Magazine: [http://todayspictures.slate.com/20080610/ Picture Essay of Che] * ფოტოკოლაჟი: [http://www.guardian.co.uk/books/interactive/2009/jan/09/fidel-castro-che-guevara-biography ''Fidel and Che: A Revolutionary Friendship''] * State of Nature: [http://www.stateofnature.org/jonLeeAnderson.html Interview on Che with Jon Lee Anderson] * The Guardian: [http://www.guardian.co.uk/education/2001/jun/16/socialsciences.highereducation "Making of a Marxist" ~ Che's Early Journals] * The History Channel: ''[http://video.google.com/videoplay?docid=5762714709014580290 The True Story of Che Guevara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115213434/http://video.google.com/videoplay?docid=5762714709014580290 |date=2011-11-15 }}'' * Wall Street Journal Gallery: [http://online.wsj.com/article/SB121329914405168815.html? "The Ubiquitous Che"] {{Multicol-end}} {{ჩე გევარა}} {{მარქსიზმი}} [[კატეგორია:არგენტინალეფი]] [[კატეგორია:ჩე გევარა]] [[კატეგორია:რევოლუციონერეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1928]] [[კატეგორია:ნაღურა 1967]] [[კატეგორია:პარტიზანული ყარაფეფი]] [[კატეგორია:არგენტინალი პოეტეფი]] 3oyb2ylcmwxh29qc7xawcb8cmbi3q57 0 11650 252134 206230 2026-08-13T01:54:35Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252134 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Acamarachi Volcano.jpg|მინი|მარჯვნივ|250პქ|ვულკანი აკამარაჩი]] '''აკამარაჩი''' ({{lang-es|Acamarachi}}) — [[ვულკანი]] [[ანდეფი]]შ გვალეფს, [[ჩილე]]შ ოორუე ნორთის. სიმაღალა ზუღაშ დონეშე რე 6046 მ. იდვალუაფუ [[ანტოფაგასტა (რეგიონი)|ანტოფაგასტაშ]] რეგიონს, ვულკან [[აგუას-კალიენტესი (ვულკანი)|აგუას-კალიენტესშე]] ოორუე-ბჟაეიოლჸურე. მუშ კრატერს გერე 10-15 მეტრაშ დიამეტრიშ ჭიჭე ტობა. თინა მოსოფელს სიდიდათ მაჟირა ტობა რე თინეფს შქას, ნამუეფით კრატერს იდვალუაფუნან. == ქოძირით თაშნეშე == * [[ჩილეშ ვულკანეფიშ ერკებული]] == რესურსეფი ინტერნეტის == *[http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=1505-097 Smithsonian Institution Global Volcanism Program: Acamarachi] * {{cite book | last = Biggar | first = John | title = The Andes: A Guide for Climbers (3rd ed.) | publisher = Andes Publishing (Scotland) | year = 2005 | pages= 304 pp | url=http://www.andes.org.uk/ | isbn = 0-9536087-2-7 }} * {{cite book | last = González-Ferrán | first = Oscar | title = Volcanes de Chile | publisher = Santiago, Chile: Instituto Geográfico Militar | year = 1995 | pages=640 pp | isbn =956-202-054-1 }} <small>(in Spanish; also includes volcanoes of Argentina, Bolivia, and Peru)</small> * {{cite book | last = De Silva | first = Shanaka L. | coauthors= Francis, Peter | title = Volcanoes of the Central Andes | url = https://archive.org/details/volcanoesofcentr0000desi | publisher = Springer-Verlag | year = 1991 | pages=[https://archive.org/details/volcanoesofcentr0000desi/page/216 216] pp | isbn = 3540537066 }} * [http://www.highestlake.com/highest-lake-world.html The Highest Lakes in the World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120818141925/http://www.highestlake.com/highest-lake-world.html |date=2012-08-18 }} * [http://www.ursa.fi/~riikonen/AtacamaAndes/index_2.htm Photos of the central Andes, including the Acamarachi crater lake] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090108161208/http://www.ursa.fi/~riikonen/AtacamaAndes/index_2.htm |date=2009-01-08 }} * [http://www.recursoshidricosaltiplano.cl Water resources study of chilean altiplano] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090812134734/http://www.recursoshidricosaltiplano.cl/ |date=2009-08-12 }} [[კატეგორია:ჩილეშ ვულკანეფი]] he3i6n4j6ky733cg5bsxant20ng4zyx 0 12862 252122 251046 2026-08-13T01:47:27Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252122 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი |ჯოხო = მაჩუ-პიქჩუშ ისტორიული ტყაჩირი |სურათი = [[ფაილი:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.2.jpg|250პქ]] |სურათიშ მუკნაჭარა = |რუკა= |რუკაშ_მუკნაჭარა = |რუკაშ ზჷმა = |ქიანა = {{შილა|პერუ}} |ტიპი= |კრიტერიუმი=i, iii, vii, ix |ID = |რცხუ = |რეგიონი= [[იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი პერუს|ლათინური ამერიკა დო კარიბეფი]] |კოორდინატეფი= {{coord|13|09|47|S|72|32|44|W|}} |წანა= 1983 |სესია= |ნომერი = 274 |გოფართინაფა = |კანდიდატი = |საფრთხეშ თუდო= }} '''მაჩუ-პიქჩუ''' ({{lang-qu|Machu Picchu}} – ''ჯვეში კონკა'') — [[ინკეფიშ ცივილიზაცია|ინკეფიშ]] [[ქრისტეფორე კოლუმბი|კოლუმბიშახიანი]], [[XV ოშწანურა|XV ოშწანურაშ]] ობიექტი [[პერუ]]ს, [[კუსკო (რეგიონი)|კუსკოშ რეგიონს]], [[ზუღაშ დონე|ზუღაშ დონეშე]] 2 430 მეტრაშ სიმაღალას. ეკიდილი რე [[პერუშ წყარმალუეფიშ ერკებული|წყარმალუ]] [[ურუბამბა (წყარმალუ)|ურუბამბაშ]] [[ურუბამბაშ ლეხერი|ლეხერიშ]] დუდის, გვალაგჷროხილს, ნამუთ ნოღა [[კუსკო]]შე 80 კილომეტრით ოორუე-ბჟადალჸურე იდვალუაფუ. [[არქეოლოგია|არქეოლოგეფიშ]] უმეტაშობა დორწუმაფილი რე, ნამჷდა მაჩუ-პიქჩუქ ეკიდილქ იჸუ მუჭო [[საპა ინკა|ინკეფიშ იმპერატორ]] [[პაჩაკუტი]]შ (1438–1472) მუმალონქ. თის შხირას მიშინუანა „ინკეფიშ ნოღაშ“ ჯოხოთ. თელ მოსოფელს, ინკეფიშ ოქიანე ბრელშო გვალო მაჩუ-პიქჩუშ პორტრეტიწკჷმა რე ასოცირაფილი. თიში კიდანჯუა [[ინკეფიშ ცივილიზაცია|ინკეფქ]] დოხოლაფირო [[1400]] წანას დიჭყეს, ართი ოშწანურაშ უკული, მუჭოთ უკვე [[საპა ინკა|ინკეფიშ იმპერატორიშ]] ოფიციალური რეზიდენცია, [[ესპანარეფი|ესპანარი]] [[კონკისტადორეფი]]შ [[ინკეფიშ ეჭოფუა ესპანარეფიშით|მუკორჩქინაშ]] ბორჯის მიოტეს. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა თიშ გეშა აბანობურეფშო ჩინებული რდჷნ, დჷნოსქილედ ოქიანუს თიშე [[1911]] წანაშახ მუთუნი ვაუჩქჷდჷ, სოიშახ თინა ოერეფოშქაშე გურგოჩამაშ ცენტრის ამერიკალ ისტორიკოსიქ, [[იელიშ უნივერსიტეტი]]შ პროფესორ [[ჰირამ ბინგემი|ჰირამ ბინგემქ]] ვა მახვამილუნ. თეშ უკული, მაჩუ-პიქჩუქ შანულამ [[ტურიზმი|ტურისტული]] ოქინაფუთ გინირთჷ. ნოდგჷმეფიშ უდიდაშ ნორთიქ გერემონტჷ, თიშენი, ნამდა უმოს ნათერი ჸოფედჷკო, მუჭო იძირედჷ მაჩუ-პიქჩუ დუდშენ.<ref>Pedro Sueldo Nava ''A walking tour of Machupicchu''Editorial de Cultura Andina, 1976, Pages 9-10</ref> [[1976]] წანაშო, ობიექტიშ 30% უკვე ეკონწყილი რდჷ ჯვეში ფორმათ.<ref>Pedro Sueldo Nava ''A walking tour of Machupicchu''Editorial de Cultura Andina, 1976, Page 9</ref> ეკონწყუალაშ სამუშეფი იგინძორებუ ამდღარშახ.<ref>Peter Davey "Outrage - rebuilding Machu Picchu, Peru - Brief Article". Architectural Review, The. 08 Jul, 2011. https://web.archive.org/web/20111126070913/http://findarticles.com/p/articles/mi_m3575/is_1256_210/ai_79759800/</ref> [[ინკეფიშ ეჭოფუა ესპანარეფიშით|ინკეფიშ ეჭოფუაშ]] ბორჯის, მაჩუ-პიქჩუშ გეშა [[ესპანარეფი|ესპანარეფშო]] მუთუნი ვა რდჷ ჩინებული, თაშ ნამჷდა, თინა ალაზიმაფათ ხეუმუთხჷმუო რე დოსქილადირი, მუთ თიშ შანულობას ხოლო უმოსო რდჷნს. [[1981]] წანას თინა [[პერუ]]შ ისტორიულ ტყაჩირო გაგმაცხადეს, [[1983]] წანას თინა [[იუნესკო]]ქ გემშეღჷ [[მოსოფელიშ მონძალა|მოსოფელიშ მონძალაშ]] [[პერუშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი|ობიექტეფიშ]] ერკებულშა.<ref name="unesco">{{cite web|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/274.pdf|title=UNESCO advisory body evaluation|format=PDF}}</ref> [[2007]] წანას, ოერეფოშქაშე ინტერნეტ-გჷმოკითხირს მაჩუ-პიქჩუ [[მოსოფელიშ ახალი შკვითი სამანცარი|მოსოფელიშ ახალ შკვით სამანცარშა]] გემშეღეს. მაჩუ-პიქჩუ [[ინკეფიშ ცივილიზაცია|ინკეფიშ]] კლასიკურ სტილს რე ეგაფილი, ხალიწერი ქუაშ კიდალეფით. თიშ სუმი დუდი სტრუქტურა რე: ''ინტიჰუატანა'' (ბჟაშ მიკაბუნაფალი სჷმეტი), ''ბჟაშ ტაძარი'' დო ''სუმოსინთურამი თოლი''. სუმხოლო იდვალუაფუ ტერიტორიას, ნამუსჷთ არქეოლოგეფი მაჩუ-პიქჩუშ ''წიმინდე რაიონს'' უძახჷნა. [[2007]] წანაშ ეკენიას, [[პერუ]]ქ დო [[იელიშ უნივერსიტეტი|იელიშ უნივერსიტეტიქ]] დახე ქჷმიოჭირინდეს აპიჯაფას, ნამუშ მეჯინათ ოკო გინიჯინინას მაჩუ-პიქჩუშე ღალირი თი არტეფაქტეფიშ დორთინაფაშ ოკითხუშა, ნამუეფით იელს [[XX ოშწანურა|XX ოშწანურაშ]] ორდოშიან წანეფს [[ჰირამ ბინგემი|ჰირამ ბინგემქ]] გინოჩჷნ. [[2010]] წანაშ [[გერგობათუთა]]ს, იელიშ უნივერსიტეტიშ წჷმმარინაფალქ არტეფაქტეფიშ პერუშ უნივერსიტეტიშა დორთინაფაშ პიჯალა დოდუ.<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2010/WORLD/americas/11/20/peru.yale.artifacts/index.html?hpt=T2|title=CNN: "Peru's president: Yale agrees to return Incan artifacts" | date=20 November 2010}}</ref> == ისტორია == მაჩუ-პიქჩუქ დოხოლაფირო [[1450]]-იან წანეფს იჸუ ეკიდილქ, [[ინკეფიშ ცივილიზაცია|ინკეფიშ იმპერიაშ]] ძალიერალაშ პიკის.<ref name="Wright Valencia Crowley 2000b 1">Wright et al 2000b, ხს.1.</ref> კიდანჯუაშ პერიოდი ინკეფიშ ჟირი უძალიერაში იმპერატორიშ — [[პაჩაკუტი]]შ (1438-1471) დო [[ტუპაკ ინკა იუპანკი]]შ (1472-1493) დუდალაშ პერიოდის მეურე.<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/274 |title=Historic Sanctuary of Machu Picchu|publisher=UNESCO World Heritage Centre |date= |accessdate=2012-05-06}}</ref> ზუსტას 100 წანაშ უკული, [[1572]] წანას, ინკეფქ თინა ქიმიოტეს, მუთ [[ინკეფიშ ეჭოფუა ესპანარეფიშით|ესპანარეფიშით ინკეფიშ ეჭოფუაშ]] ართ-ართი გვიანი მოღალუ რდჷ.<ref name="Wright Valencia Crowley 2000b 1"/><ref name="Wright Valencia 1">Wright & Valencia Zegarra 2001, 2003, ხს.1.</ref> ოეგებიეთ, თიში მახორობა დიდპატჷნეფიშ ეპიდემიაქ მოჯალაგუ, მუთ თე არეალშა [[ესპანარეფი|ესპანარი]] [[კონკისტადორეფი]]შ მუკორჩქინაშახ შხვა მეშარეეფქ მიშეღესჷნ.<ref>{{cite book|last=McNeill|first=W. H.|title=Plagues & Peoples|page=183}}</ref> ართ-ართი ჭარილი შინანს დოხორე ''პიქჩოს'', მარა ვა მიპალუაფუ მუთუნნერი ინნაჭარა, ნამუთ თე შორიშიან ნოღას [[ესპანარეფი|ესპანარეფიშ]] რინას დადასურენდჷნ. შხვა არდგილეფს კონკისტადორეფიშით ფორამერინაფილ წიმინდე ნოგაფუეფი მაჩუ-პიქჩუს ხეუმუთხჷმუ რე.<ref name="Wright Valencia 1"/> [[ფაილი:Machupicchu hb10.jpg|thumb|280px|მაჩუ-პიქჩუ 1912 წანას, რეკონსტრუქციაშახ]] [[ჰირამ ბინგემი]] უზურენდჷ, ნამჷდა თე კომპლექსი ინკეფიშ თ.გ. „ბჟაშ აზაპიშ“ დაბადებაშ ტრადიციულ არდგილს წჷმარინუანდჷნ.<ref>Bingham 1922, ხს.334.</ref> მენცარეფიშე უმოს ბოლო ხანეფს მუკოჸონაფილ არქეოლოგიურ გჷმორკვიეფქ ოძირუ, ნამდა მაჩუ-პიქჩუ იმპერატორ [[პაჩაკუტი]]შ მუმალონი რდჷნ.<ref name="Wright Valencia 1"/> თაშ ხოლო, [[ერუანული გეოგრაფიული ჯარალუა|ერუანული გეოგრაფიული ჯარალუაშ]] მენცარ [[იოჰან რაინჰარდი|იოჰან რაინჰარდიქ]] წჷმარინუ თიშ ნტკიცება, ნამდა თე არდგილქ ეშაგორილქ იჸუ მუში ორენი დო ალაზიმაფათ ხეუმუთხჷმუ ლანდშაფტიშ, სამანგათ გვალეფიშ გეშა, ნამუეფით თეში რე ინორანწკილი, ნამდა მეურე ინკეფშო შანულამ [[ასტრონომია|ასტრონომიულ]] მოლინეფს. იოჰან რაინჰარდის ჯერს, ნამჷდა მაჩუ-პიქჩუ [[ინკეფი]]შ წიმინდე რელიგიური ძეგლი რდჷ. თე თეორია უმოსო თიშ ორენიშ გეშა რე წჷმორინაფილი. რაინჰარდი თის „წიმინდე გეოგრაფიათ“ იშინუანს, თიშენი, ნამუდა ძეგლი გვალეფით რე გოხურგილი, ნამუეფსჷთ თე დიხას თინეფს ორდო მახორუ კულტურეფიშ რინას დიდი რელიგიური დოხარგუა უღუდჷ. გვალაშ უმაღალაშ [[უაინა-პიქჩუ|კონკას]], ნამუშ ჯოხოსჷთ მაჩუ-პიქჩუ ატარენს, რე „ხელუანური პლატფორმეფი, ნამუეფსჷთ რელიგიური ფუნქციეფი უღუ, მუთ ნათელო იძირე ინკეფიშ რიტუალეფს“ (რაინჰარდი 2007). თენა რაინჰარდიშ არძაშე დჷმაჯერაფალი ნტკიცალუა რე, თიშენი, ნამუდა თე ტიპიშ ქუალეფიშ ნწყუალა ხვალე რელიგიურ არდგილეფს რე ძირაფილი, მუთ კარაკანი მიოწურუანს თე ძეგლიშ რელიგიურ დოხარგუაშე.<ref>Reinhard, Johan 2007 Machu Picchu: Exploring an Ancient Sacred Center. Regents of the University of California, Los Angeles.</ref> მაჟირა თეორიაშ მიმათხოზეეფი მირჩქინანა, ნამჷდა მაჩუ-პიქჩუ ინკეფიშ ''ლიაქტა'' რდჷ — დოხორალა, ნამუსჷთ ეჭოფილი რეგიონიშ ეკონომიკაშ კონტროლშო ეკიდჷნდეს. შხვა თეორია ანტკიცენს, ნამდა თინა შილებე ჯიხა ჸოფედჷკო ინკეფიშ ცივილიზაციაშ წოხოლე ღოლამირი საზარელი დჷნოშურიშ კრიმინალეფშო. ხოლო ართი ალტერნატიული თეორია ვარაუდენს, ნამჷდა მაჩუ-პიქჩუ [[ოფუტეშ მეურნობა|საოფუტო-სამეურნო]] სატესტო სადგჷმი რდჷ. თაქ შელებუანი რდჷ ბრელი შხვანერი კულტურაშ ტესტირაფა მიარე შხვადოშხვა მიკროკლიმატის, მუშ შელებასჷთ ორენი დო ტერასეფი ირზენდჷ. დიდი მუდანობათ მუნაწიშ მეღება მუშო ოკო რაგადი ვა რდჷ შელებუანი, მარა თეთ ინკეფს შეულებუდეს გუთანჯჷდესკო, სო მუ კულტურა მუჸონაფუდესკო. თაშნეშე რე თეორია, ითამ ნოღა ღორონთეფიშ დარინალო ვარა მაფეფიშ კორონაციაშო რდჷ ეკიდილი.<ref>Weatherford 1988, ხს. 60–62.</ref> [[ფაილი:Mosaique du Machu Picchu depuis le Huayna Picchu.jpg|thumb|280px|გინაჯინუ [[უაინა-პიქჩუ]]შე]] თიშ უმკუჯინუო, ნამჷდა [[ციტადელი]] [[ინკეფიშ ცივილიზაცია|ინკეფიშ]] ნანანოღა [[კუსკო]]შე ხვალე 80 კილომეტრით რე დოშორაფილი, [[კონკისტადორი|ესპანარეფს]] თინა დღას ვაუძირჷნა დო ვართ გურჩუნა დო აკურღვაფუნა ინკეფიშ შხვა ძეგლეფშორო.<ref name="Wright Valencia 1"/> ოშწანურეფიშ გოძვენას, მუკი-მუკის გორტყილ ჯუნგლეფქ მაჩუ-პიქჩუ დოფორჷ დო მუში რინაშ გეშა ძალამი ჭიჭე მუდანობაშ კათას უჩქჷდჷ. [[1911]] წანაშ [[24 კვირკვე|24 კვირკვეს]], სამენცარო ჯარალუას [[ჰირამ ბინგემი|ჰირამ ბინგემქ]] მაჩუ-პიქჩუშა მეგირაფაშ გეშა ოჩინებაფუ. [[იელიშ უნივერსიტეტი]]შ პროფესორი, ამერიკალი ისტორიკოსი ბინგემი ნოღა [[ვილკაბამბა (პერუ)|ვილკაბამბას]] გორჷნდჷ — ინკეფიშ ეკონია დუდიშმითაფორაფუს [[ინკეფიშ ეჭოფუა ესპანარეფიშით|ესპანარეფიშით ინკეფიშ ეჭოფუაშ]] ბორჯის. არეალიშ მუკი-მუკის თინა წანეფიშ მალობას შარენდჷ დო რკვიას აწარმენდჷ. ართ დღასჷთ, მაჩუ-პიქჩუჸურე ბინგემს აბანობურ, 11 წანერ [[კეჩუა (კათა)|კეჩუა]] ბოშიქ — პაბლიტო ალვარესიქ აწაჸუნჷ.<ref name="Wright Valencia 1"/><ref name="MachuPicchuHistory">{{cite web|url=http://www.ourworldwonders.com/MachuPicchu/History.htm|title=Machu Picchu History|publisher=ourworldwonders.com|accessdate=2011-10-27}}</ref> თე ბორჯიშო, მაჩუ-პიქჩუშ კანკალე სტრუქტურას [[კეჩუა (კათა)|კეჩუაშ]] ფანიეფს დუხორჷდეს. [[ბინგემი, ჰირამ|ბინგემქ]] უცბას დიჭყჷ ძეგლიშ [[არქეოლოგია|არქეოლოგიური]] აკოგურაფა დო მუშ გეშა მოშინაფა ხოლო აკადგინჷ. მუქ კომპლექსი „ინკეფიშ დინაფილი ნოღათ“ მიშინუ, მუქჷთ უკული მუში მაართა წინგიშ დუდჯოხოთ გინირთჷ. [[1915]] წანაშახ, ბინგემქ მაჩუ-პიქჩუს ხოლო ბრელშა ეჭანუ დო გონთხორუეფი აწარმუ, მუ ბორჯისჷთ მუქ მიარენერი არტეფაქტი აკოშაყარუ, ნამუეფით იელშა მიდეღჷ. მაჩუ-პიქჩუშა მეგორაფაშ გეშა ბინგემქ მუდგაზმარენი წინგო დო სტატია ჭარჷ. ძეგლიქ შანულამი რეკლამირაფა მიღჷ [[ერუანული გეოგრაფიული ჯარალუა|ერუანული გეოგრაფიული ჯარალუაშ]] ჭყოლოფათ, ნამუქჷთ [[1913]] წანაშ პირელიშ ედომუშამი ნომერი მაჩუ-პიქჩუს დუთმუ. [[1981]] წანას, მაჩუ-პიქჩუშ გოხოლუას დვალირი 325,92 კმ² ტერიტორია [[პერუ]]ქ „ისტორიულ ტყაჩირო“ გაგმაცხადჷ. ძეგლიშ მოხ, ტყაჩილი რეგიონიშ დიდ ნორთის მიშმეკათუანს, ნამუთ დიდარი რე [[პერუშ იუნგასი]]შ დო [[ცენტრალური ანდეფიშ ლამე პუნა|ცენტრალური ანდეფიშ ლამე პუნაშ]] [[ეკორეგიონი|ეკორეგიონეფიშ]] [[ფლორა|ფლორათ]] დო [[ფაუნა|ფაუნათ]].<ref name="ecoregions">{{cite journal |author=Olson, D. M, E. Dinerstein, et al |title = Terrestrial Ecoregions of the World: A New Map of Life on Earth |journal=[[BioScience]] |year = 2001 |volume=51 |issue=11 |pages= 933–938 |url = http://gis.wwfus.org/wildfinder/ |doi = 10.1641/0006-3568(2001)051[0933:TEOTWA]2.0.CO;2 |issn=0006-3568 }}</ref> [[1983]] წანას, [[იუნესკო]]ქ მაჩუ-პიქჩუ [[მოსოფელიშ მონძალა|მოსოფელიშ მონძალაშ]] [[პერუშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი|ობიექტეფიშ]] ერკებულშა გემშეღჷ. „ინკეფიშ ცივილიზაციაშ არქიტექტურაშ აბსოლუტური შედევრი დო უნიკალური დჷმანტკიცაფალი საბუთი“ — ნარაგადი რე ორგანიზაციაშ დასკვნას.<ref name="unesco">{{cite web|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/274.pdf|title=UNESCO advisory body evaluation|format=PDF}}</ref> 2008 წანას, მოსოფელიშ მონუმენტეფიშ ფონდიქ მაჩუ-პიქჩუ მოსოფელს 100 არძაშე საფრთხეშ თუდო მარენჯ ძეგლეფიშ ერკებულს ქინახუნუ, მუთ თექ დვალირი გარემოშ დეგრადაციათ რე გჷმოჭანაფილი. თე ირფელი რე [[ტურიზმი]]შ განშე მუმალი საფრთხეშ მოღალუ, თაშნეშე სერიოზული საფრთხე მოურს გოხოლუას დვალირ ნოღა [[აგუას-კალიენტესი (პერუ)|აგუას-კალიენტესიშ]] უკონტროლო გოვითარაფაშე, თინეფ შქას რე მაჩუ-პიქჩუჸურე მიმალი უგუნწყუ ტრამვაი დო ხინჯიშ კიდანჯუა წყარმალუ [[ურუბამბა (წყარმალუ)|ურუბამბას]], მუთ ძეგლიშა მეჭირინდაფაშ საშუალებას ბრელით უმოს ტურისტის მეჩანს. ეიოშანალი რე, ნამდა თე ხინჯიშ კიდანჯუათ, თარობა სასამართლოშ განკარგულებას ვაუჩანს გურს. === ორდოშიანი გჷმოლინაფეფი === თიშ უმკუჯუნუო, ნამჷდა [[ბინგემი, ჰირამ|ბინგემი]] მაართა ადამიერი რდჷ, ნამუქჷთ მაჩუ-პიქჩუშ გეშა დჷნოსქილედჷ მოსოფელს ოჩინებაფუ, რე ჩინებეფი, ნამდა ბინგემშახ ძეგლი შხვა გალეშეიან კათაქ ხოლო ძირჷ. მუჭოთ [[კუსკო]]შ [[ფრანგეფი|ფრანგი]] მარკვიე, [[სიმონ ვესბარდი]] ანტკიცენს, ნამუთ დიდი ხანიშ გოძვენას ირკვიენდჷ ინკეფიშ ნანანოღას, [[1901]] წანაშ [[14 კვირკვე|14 კვირკვეს]], მაჩუ-პიქჩუშ ართ-ართ კირდეს ეშაცხაბარელი რე ჯოხოეფი: ენრიკე პალმა, გაბინო სანჩესი დო აგუსტინ ლისარაგა; მუნეფიშ ავტორეფქ კირდეს საეგებიოთ მუნეფიშ ჯოხოეფი დიტუეს. [[1904]] წანას, მაჩუ-პიქჩუშ აკნაციმეფი დოშორაფილი გვალაშე საეგებიოთ ძირჷ ინჟინერქ, ჯოხოთ ფრანკლინქ. მუქ ნაძირეფიშ გეშა თე რეგიონს მოღალე ქირსიან მისიონერ თომას პაინეს ეჩიუ. პაინეშ ფანია მაჩუ-პიქჩუშ მიმაგორაფალო თომასიშ მერჩქინას თხულენს. თაშნეშე რე [[1906]] წანაშ მოშინაფა, ნამჷდა პაინექ დო ახალნორდ მისიონერ სტიუარტ მაკნარინქ (1867–1956) აკნაციმეფშა ეშელეს. რე ხოლო ართი ვერსია, ნამჷდა ბრელით უმოს ორდო, [[1867]] წანას ძეგლი მიძირუ დო გორჩუ გერმანალ ბიზნესმენქ, აუგუსტო ბერნსიქ.<ref>{{Cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/7439397.stm |title= Machu Picchu ruin 'found earlier' |publisher=BBC News |author=Dan Collyns |date=6 June 2008}};{{cite web| url=http://www.newscientist.com/channel/being-human/dn14050-incan-lost-city-looted-by-german-businessman.html?feedId=online-news_rss20|title= 'Incan lost city looted by German businessman' |publisher=NewScientist |author=Michael Marshall |date=7 June 2008}}</ref> მეგორაფილი რე მუდგაზმარენი ნტკიცალუაშა, ნამჷდა თიშე უმოს ორდო, მაჩუ-პიქჩუს ეჭანუ თაშნეშე გერმანალ ინჟინერ ჰასელქ. მაჩუ-პიქჩუ ისტორიკოსეფშე მეგორაფილ [[1874]] წანაშე უმოს ჯვეშ რუკეფს ხოლო რე მოშანილი.<ref>{{cite news|last=Romero|first=Simon|title=Debate Rages in Peru: Was a Lost City Ever Lost?|url=http://www.nytimes.com/2008/12/08/world/americas/08peru.html?_r=2&scp=1&sq=machu%20picchu&st=cse|newspaper=New York Times|date=December 7, 2008}}</ref> ==გეოგრაფია== [[ფაილი:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|thumb|250px|იალონი მაჩუ-პიქჩუს]] მაჩუ-პიქჩუ [[ობჟათე გვერდოსფერო|ობჟათე გვერდოსფეროს]] იდვალუაფუ, [[ეკვატორი|ეკვატორშე]] 13,164 გრადუსით ობჟათეჸურე.<ref name="Wright Valencia ix">Wright & Valencia Zegarra 2001, 2004, ხს.ix.</ref> ეკიდილი რე ნოღა [[კუსკო|კუსკოშე]] 80 კმ-ით ოორუე-ბჟადალჸურე, გვალაშ კუნწულს, [[ზუღაშ დონე|ზუღაშ დონეშე]] დოხოლაფირო 2 450 მეტრას, ნოღა [[კუსკო|კუსკოშე]] 1 000 მეტრით გიმე.<ref name="Wright Valencia ix"/> თაშ ნამჷდა, [[კლიმატი]] თაქ უმოსი ლჷბუ რე, ვინდარო [[ინკეფიშ ცივილიზაცია|ინკეფიშ]] ნანანოღას. მაჩუ-პიქჩუ [[ობჟათე ამერიკა|ობჟათე ამერიკაშ]] ართ-ართი უშანულამაში არქეოლოგიური ძეგლი რე დო [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას]] ართ-ართი არძაშე მოძირაფადი ოქინაფუ რე, [[პერუ]]ს არძაშე მოძირაფადი რე.<ref>Davies 1997, ხს.163.</ref> წანმოწანაშ გოძვენას, მაჩუ-პიქჩუს გჷშმერთუ სქირე დო ლამე სეზონეფი. [[ატმოსფერული ნოლექეფი|ნლექეფიშ]] არძაშე მეტი წანმოწანური მაძირაფალი [[გჷმათუთა|გჷმათუთა]]-[[პირელი|პირელს]] მოურს. მარა, ჭვემა მალებერ რე წანმოწანაშ არძა ბორჯის.<ref name="Wright Valencia ix"/> მაჩუ-პიქჩუ წყარმალუ [[ურუბამბა (წყარმალუ)|ურუბამბაშ]] ლეხერიშ ჟი იდვალუაფუ, ნამუთ თის სუმ განშე ულუანსჷ, წყარმალუ ჸურე ვერტიკალურო ინულირი 450 მეტრიანი [[კლიფი|კლიფეფით]]. ოჭუმარობათ, წყარმალუშე ნირსი ეშმეკინანს.<ref name="Wright Valencia 1"/> ნოღაშ აბანდვალა ოურდუმე საიდუმლოებას წჷმარინუანდჷ, ტომბა გარამეფი დო გვალეფი გოსოფურ ორთაშობურ თხილუას უნარღელჸუნდჷ. წყარმალუ ურუბამბას, პონგო-დე-მანიკეშ კანიონს გოდვალირი ინკეფიშ ხინჯი ინკეფიშ არმიაშო მაჩუ-პიქჩუშ ფულირი მინალი რდჷ. ნოღაშ ბჟადალ განშე ხოლო რდჷ ეკიდილი შხვა სუმსჷმეტამი ხინჯი, თი არდგილს, სოდეთ გარამიშ დუდის ეპონილი კლიფეფი ართიანს 6 მეტრას ეხოლებუნა. ნოღა ეკიდილი რე ჟირ გვალას — მაჩუ-პიქჩუს დო [[უაინა-პიქჩუ]]ს შქას დვალირ ჸალაიბონს.<ref name="Wright Valencia 1"/> მუშ წყარით აკონაზირუას უნარღელჸუნდჷ წყუეფი, ნამუეფიშ ბლოკირაფათ იოლი ვა რდჷ. დიხა გვალო დასაბაღი რდჷ თიშო, ნამჷდა თიშე ოთხშა უმოსი ოჭკომალი პროდუქტეფი მუწიებუდესკო, ვიდრე კათა ოხორანდჷ. გალეფი დოტერასაფილი რე, ხვალე [[ოფუტეშ მეორნობა|საოფუტო-სამეურნო]] ღანკეფშო ვარინ, ტერშო ნოღაშა მინულაშ გაძნელებერო. თეწკჷმა ართო, ტერასეფი დიხაშ [[ეროზია (გეოლოგია)|ეროზიას]] ურკენდჷ დო ნოღას სვიმონშე თხილანდჷ.<ref>Wright et al 2000b, ხს.2.</ref> მაჩუ-პიქჩუშე ნოღა [[კუსკო|კუსკოშა]], გვალეფს მიმალ ჟირ შარაშე, ართი ბჟაშ ოზეშხიბას გინმურს, მაჟირა — ინკეფიშ ხინჯის. ჟირხოლო შარაშ ბლოკუა ადვილი რდჷ, თინეფს ნტერეფი მუთუნნერო ქიმუდირთუდეს-და. მაჩუ-პიქჩუშ დუდშეიანი დოშანილობაშ უმკუჯინუო ფაქტი რე, ნამდა თინა სტრატეგიულ, ძალამ ჯგირო თხილერ არდგილს რე ეკიდილი. ==ძეგლი== [[ფაილი:Perfectwall.jpg|thumb|მარცხნივ|[[ინკეფიშ ცივილიზაცია|ინკეფიშ]] ენაგეფი კიდალა მაჩუ-პიქჩუს]] [[File:Machu Picchu as the mist's rise at dawn.jpg|thumb|გიმანჯირელი ნირსი ტერასეფამი სტრუქტურეფიშ დუდის]] [[File:MachuPicchu TerracedFields (pixinn.net).jpg|thumb|right|დოტერასაფილი მინდორეფი ჟილენ საოფუტო-სამეურნო სექტორს]] [[File:MachuPicchu Residential (pixinn.net).jpg|thumb|ოხორე სექტორი]] [[File:124 - Machu Picchu - Juin 2009.jpg|thumb|right|ინკეფიშ ნოდგჷმიშ ინტერიერი. რჩქჷ ტრაპეციაშ ფორმაშ ოსინთურეფი]] [[File:Machupicchu intihuatana.JPG|thumb|right|ბჟაშ ტაძარი]] მაჩუ-პიქჩუშ აკნაციმეფი კიდალაშ მოხვარათ ჟირ თარ ნორთო რე გორთილი: ურბანულ დო აგრარულ სექტორეფო. თეშ მოხ, აგრარული სექტორი მუშ განშე დორთილი რე ჟინ დო თუდონ ნორთეფო, ურბანული სექტორი ფართო მოედანეფიშ მოხვარათ ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ნორთეფო ირთუ.<ref name="Wright Valencia 1"/> მაჩუ-პიქჩუშ ცენტრალური ნოდგჷმეფი [[ინკეფიშ ცივილიზაცია|ინკეფიშ]] კლასიკურ არქიტექტურულ სტილს რე გინოჭყვადილი, მუშოთ დჷმახასიათაფალი რე ნატიფი სქირე ქუაშ თინი კუნთხუეფი. ინკეფი თე ტექნიკაშ თახმი ორსანტეფი რდეს; ქუალეფი თეში რე ეშაჭკირილი, ნამჷდა ართიანს მეჭედას მეუხენა, ირნერი კირიშ უმუშეთ. ნოღაშ ცენტრალურ ნორთის მიარე ზაგართუ თინერო სრულჸოფილი რე, ნამჷდა ქუალეფს შქას ოდიარეს ხოლო დღას ვაგუფალჷ. კანკალე ნოდგჷმს ინკეფი კირიშ ნონწყჷმიშ გჷმორინაფათ ამუშენდეს, მარა მუნეფიშ სტანდარტით, თეცალი კონსტრუქცია უმოღეთ იკოროცხუდუ დო ვა გჷმირინუაფუდუ შანულამი სტრუქტრეფიშ კიდანჯუაშო. მუჭოთ ჩინებული რე, [[პერუ]] [[სეისმოლოგია|სეისმურო]] ძალამი აქტიური ქიანა რე, მარა კირიშ ნონწყჷმიშ უმუშეთ ეგაფილი ნოდგჷმეფი [[დიხაშნწალუა|დიხაშნწალუას]] უმოსო ურზჷდჷ, ვიდრე კირიშ ნონწყჷმით ეგაფილი. სქირას ეგაფილი კიდალეფი აკოციმაშ უმუშეთ ირზენდჷ შხვადო გინოღალაშ საშუალებას. ინკეფიშ კიდალეფიშ მუნაღაზას მიარე დეტალი უღუ, ნამუეფით თინეფს [[დიხაშნწალუა]]შ ბორჯის აკოციმაშე თხილანდჷ. ხიბეფი დო ოსინთურეფი ტრაპეციაშ ფორმაშ რე დო გინოწონილი რე დინოხოლენ ჸურე ჯინჯიშე წვანდიჸურე; კუნთხუეფი მუჭოთ წესი, მოკვარკვალაფირი რე; თოლეფს დინოხოლენი კუნთხუეფი ონდეთ ელაფერდა რე; სტრუქტურაშ გამარგებელო, გალენ კუნთხუეფს შხირას „L“-იშ ფორმაშ ბლოკეფს ირინუანდეს. ინკეფს რინას დღას ვა გჷმურინუაფუნა ბარბალი. მარა, მუშ გეშა ძალამ ჯგირო უჩქჷდეს, მუთ მუნეფიშ ღოლამირ ოლაჸაფინიეფშე ხოლო რჩქჷ, ნამუეფსჷთ ბარბალეფი რე გჷმორინაფილი, თიშ უმკუჯინუო, ნამდა თის პრაქტიკას ვერინუანდეს. ბარბალიშ ვაპრაქტიკულობა შილებე გჷმოჭანაფილი რდჷ ძალიერი გინმაზინდალი ჩხოლარეფიშ სინორკეთ, ქირქე [[რელიეფი]]თ დო უგუული ჩანარულობათ. მუჭო გინუღუდეს თინეფს ქვერსემი ქუაშ ბლოკეფი, ამდღარშახ ვარე გითოგორილი, მარა ეჭვგალეშე რე, ნამდა დოკინელი ჟიდოხის თე ქუალეფიშ ეშაღალარო ინკეფი ოშალათ ადამიერს ირინუანდეს. კანკალე ქუას ამდღარშახ ასქილადირი აფუ ოხელური, ნამუსჷთ ალბეთ მუში ოკორინებელი პოზიციაშ დაკინებელო ირინუანდეს. დანტკიცებული რე, ნამჷდა თე ირფელიშ უკული თინეფი ოხელურეფს უთხინუანდეს, მარა კანკალე თინეფიშ დათხინაფაქ, მუჭოთ რჩქჷნი, გაჭყორდეს. მაჩუ-პიქჩუშ კომპლექსი აკმოდირთუ 140 სტრუქტურაშე, ნამუეფიშ შქას რე ტაძარეფი, სიწიმინდეეფი, პარკეფი დო რეზიდენციეფი, ნამუეფით ჭათ გინორთვილ ჸუდეეფს მიშმეკათუანს. ეგაფილი რე ოშშე უმოსი ქუაშ ოკუჩხეამი ჩართი — შხირას ხვალე ართი გრანიტიშ ქუათ დო მიარე ფანტანი. ართიანწკჷმა რე მიკოსქვილი კირდეეფს გოჸონაფილი წყარიშ დო ოდრენაჟე სისტემაშ არხეფი, მუთ უმოსო ოირიგაციე სისტემას წჷმოქიმინჷნს. მუჭოთ ნიბთნტკიცალუეფი ოძირანს, ოირიგაციე სუსტემაშ ჭყოლოფათ, წიმინდე წყუშე წყარი ირ ჸუდეს მიაჭირინდუაფუდჷ. არქეოლოგიური მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, მაჩუ-პიქჩუშ ურბანული ნორთი სუმ დიდ რაიონო რდჷ დორთილი: წიმინდე საგანო, ოხორე საგანო ობჟათეშ განშე დო ქურუმეფიშ დო დიდებულეფიშ საგანო. მაართა ზონას თახმი არქეოლოგიური განძი რე: ''ინტიჰუატანა'', ''ბჟაშ ტაძარი'' დო ''სუმოსითურამი თოლი''. სუმხოლო ინტიშა რდჷ მეჯღუნილი — ინკეფიშ ბჟაშ ღორონთშა დო უჟინაშ ღორონთშა. ოხორე საგანოს დაბალი კლასიშ კათა ოხორანდჷ. თინა ოწკარუე ნოდგჷმშე დო უბრალე ჸუდეეფშე აკმოდჷრთუ. ომაფე საგანო ანუ დიდებულეფიშ სექტორი ფერდეფს რანწკეფო ეკიდილი ჸუდეეფიშ ბუნა რე. ამაუტასეფიშ (ნაგურეფი ადამიერეფი) გჷშეგორუდუ მოჭითე ფერიშ კიდალეფით, ''ნუსტასეფიშ'' (პრინცესეფი) ზონას ტრაპეციაშ ფორმაშ თოლეფი უღუდუ. მონუმენტური მავზოლეუმი ეშაკვათილი ასტატუეტი რე, კამარამი ინტერიერით დო ნაკვათა ნახანტეფით. თინა რიტუალეფშო დო მსხვერპლეფიშშეწირუაშო გჷმირინუაფუდუ. მაჩუ-პიქჩუშ რეგიონშახ ინკეფს შარეფი აფუდეს გოჸონაფილი, ნამუეფით მუნეფიშ დიდ [[ინკეფიშ ოშარე სისტემა|ოშარე სისტემას]] ორხველჷდჷ. ამდღარშო, ვითობათ ვითოში [[ტურისტი]] მაჩუ-პიქჩუ ჸურე ინკეფიშ საროტეფით მეურს. ურუბამბაშ ლეხერს ჟირ ვარა ოთდღიანი ტურიშ წოხოლე თინეფი აკლიმატიზაციაშ ღანკით დიო [[კუსკო|კუსკოს]] ჩერდუნა, უკული კუჩხით მეჸუნა იზოლირაფილ ნოღა ჸურე [[ანდეფი]]შ ქჷნდჷრეფს გინმალ შარეფს. მაჩუ-პიქჩუშ მახორობა მეჸუნდჷ კუნტა ხანით ვაჭრუას, მუშეთ ნოღას ძირაფილი ვააბანობური არტეფაქტეფი მიოწურუანს. მაგალითო, ბინგემქ ნოღაშ მინალ ოზეშხიბაწკჷმა სახეუთირუ ობსიდიანიშ ნოტახერეფი ძირჷ. 1970-იან წანეფს, მენცარეფქ ბურგერქ დო ასაროქ დადგინეს, ნამდა თე ობსიდიანეფი [[ტიტიკაკა]]შე, ჩივაიშ ობსიდიანიშ საბადოშე რდჷ.<ref>Burger and Salazar 2004</ref> საყარაულო ნოდგჷმიშ ფუნქციას სუმკიდალამი ნოგაფუ ასრულენჷ, ნამუშ ართი არძაშე გინძე კიდალა ოცერემონიე ტერასას აართაფუ. ინკეფიშ სუმკიდალამ არქიტექტურულ სტილს ''ვაირონას'' უძახჷნა.<ref name="Wright Valencia 8">Wright & Valencia Zegarra 2001, 2004, ხს.8.</ref> === ძეგლიშ 3D ლაზერული სკანირაფა === [[2005]] დო [[2009]] წანეფს [[არკანზასიშ უნივერსიტეტი|არკანზასიშ უნივერსიტეტიქ]] ედომუშამი მაჩუ-პიქჩუშ დო [[უაინა-პიქჩუ]]შ გვალას რინელი აკნაციმეფიშ ლაზერული სკანირაფა ატარჷ. მეღებული მოღალუეფი დოინტერესაფილ პიჯეფს მუნეფიშ ვებ-ხასჷლას მიარზიის.<ref>{{cite web| url=http://cast.uark.edu/home/education/field-programs/geomatics-for-archaeology-field-school.html| title=Computer Modeling of Heritage Resources}}</ref> === 2010 წანაშ ღურთუთაშ ევაკუაცია === [[2010]] წანაშ [[ღურთუთა]]ს, ძალიერი ჭვემაშ გეშა წჷმოქიმინელ წყარალაქ მაჩუ-პიქჩუშა მიმალი შარეფი დო რკინაშშარა დოფულუ, კანკალე არდგილს გვალო გეგნორჩხჷ. თექ საფრთხე გაგმიჭანუ 2 0000შ უმოს აბანობურშო დო თე მუდანობაშ [[ტურიზმი|ტურისტიშო]], ნამუეფით ტერიტორიაშე ოჰაერე ტრანსპორტიშ მოხვარათ გეგნიჸონეს. მაჩუ-პიქჩუქ კუნტახანურო დიკილჷ,<ref>{{cite web|url=http://www.ubalert.com/a/14452|title=Machu Picchu Airlift Rescues 1,400 Tourists|last=BBC|first=jhayzee27|date=29 January 2010|work=Disaster Alert Network LLC|publisher=UBAlert|accessdate=7 February 2010}}</ref> მარა 2010 წანაშ [[1 პირელი|1 პირელს]] კინე გინწყჷ.<ref>{{Cite news|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/travel/2010992388_webperu05.html?syndication=rss|title=Machu Picchu to reopen earlier than expected after storms|last=travel staff|first=Seattle Times|date=5 February 2010|publisher=The Seattle Times|accessdate=7 February 2010}}</ref> == ინტიჰუატანიშ ქუა == [[File:Intihuatana Solar Clock.jpg|thumb|right|ინტიჰუატანა]] [[ინტიჰუატანა]] ართ-ართი რე [[ობჟათე ამერიკა]]ს მეგორაფილ მიარე ორიტუალე ქუაშე. ქუალეფი თეში რე ინორანწკილი, ნამდა [[ზოთონჯი|ზოთონჯიშ]] ნაბუნიობაშ ბორჯის ბონას [[ბჟა (პლანეტა)|ბჟაშ]] ჸურე რე მეჭოფაფილი. ქუაშ ჯოხო [[კეჩუა (ნინა)|კეჩუაშ ნინაშე]] მოურს: ''ინტი'' შანენს „ბჟას“, ''ვატა'' — კილოთაშ (ზმნა) ჯინჯი რე დო „დოკირუას“ შანენს (''ჰუატა'' ესპანური თინჭარუათ). ''ნა'' სუფიქსი ჯოხოსქილედიშ აბანდვალაშ ეიოშანალო გიაძინუ. თაჸურეშე, ზიტყვაზიტყვათ ''ინტი ვატანა'' „ბჟაშ დოკირუაშ“ არდგილს ვარა საშუალებას შანენს, მუსჷთ შხირას შხვადოშხვა ნინეფს „ბჟაშ დაკირალ სჷმეტის“ ხოლო უძახჷნა. [[ინკეფიშ ცივილიზაცია|ინკეფს]] ჯერდეს, ნამჷდა მუნეფიშ წანმოწანური შარაშ გოძვენას, ბჟას ცას გვალო თე ქუა ჭოფუნდჷ. ქუა ობჟათეშ 13°9'48"-ს იდვალუაფუ. [[11 გერგობათუთა|11 გერგობათუთაშ]] დო [[30 ღურთუთა|20 ღურთუთაშ]] ონდღეს, ბჟა გვალო სჷმეტიშ დუდის მოხვადუ თეში, ნამჷდა ოროს ხოლო ვატებულენს. [[21 მანგი|21 მანგის]] ქუა [[ობჟათე]] ჸურე არძაშე გინძე ოროს წჷმოქიმინჷნს, [[21 ქირსეთუთა|21 ქირსეთუთას]] არძაშე კუნტას [[ოორუე]] ჸურე. მენცარეფი ვარაუდენა, ნამჷდა თე ქუა [[ასტრონომია|ასტრონომიული]] სათიშ ვარა კალენდარიშ ფუნქციეფს ასრულენდჷ. == ტურიზმი == მაჩუ-პიქჩუ [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა|მოსოფელიშ მონძალაშ]] [[მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი პერუს|ობიექტი]] რე. [[1911]] წანას ძირაფაშ დღაშე, მუშ ოძირაფუშა მიმალი [[ტურიზმი|ტურისტეფიშ]] მუდანობა ირდუ; თე რიცხუქ [[2000]] წანას 400 000 აკადგინჷ.<ref>[http://www.observatorioturisticodelperu.com/mapas/impne.pdf "Llegada de visitantes al Santuario Histórico de Machu Picchu"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417105323/http://www.observatorioturisticodelperu.com/mapas/impne.pdf |date=2012-04-17 }}, ''[http://www.observatorioturisticodelperu.com/ Observatorio Turistico Del Peru]''. 22 March 2012</ref> თიშენი, ნამჷდა თის [[პერუ]]ს არძაშე უმოსი მაძირაფუ ჸუნსჷ დო მუშალიშ ართ-ართი თარი წყუ რე, უმოსო დო უმოსო საფრთხეშ თუდო გედირთუ ეკონომიკური დო კომერციული სექტორეფიშ განშე. 1990-იანი წანეფიშ ბოლოს, პერუშ თარობაქ გინოჭყვიდჷ საბაგიროშ დო ფეშენებელური სასუმაროშ ეკიდუა, მუში ტურისტული კომპლექსით, ბუტკეფით დო რესტორანეფით. მარა, თე გეგმას კათაქ აწუდირთჷ, თინეფ შქას რდეს პერუალი ოჯარალუ მოღალეეფი, ოერეფოშქაშე მენცარეფი, აკადემიეფი; თინეფს ოშქურუდეს, ნამდა ვიზიტორეფიშ მორდილი რიცხუ აკნაციმეფს ოშქურანჯი საფრთხეშ თუდო ქინაჸათანდჷ.<ref name=test>[http://www.sacredland.org/world_sites_pages/M_Picchu.html Sacredland.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040818065057/http://www.sacredland.org/world_sites_pages/M_Picchu.html |date=2004-08-18 }}, Sacred Land Film Project.</ref> ბრელი თაშნეშე აპროტესტენდჷ ძეგლიშ გოხოლუას ხინჯიშ კიდანჯუას.<ref name="BBC1">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6292327.stm "Bridge stirs the waters in Machu Picchu"], ''[[BBC News Online]]'', 1 February 2007</ref> მარა, მაჩუ-პიქჩუშ დუდის ეიოფურინალი ზონა რე ღოლამირი.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/5326042.stm "Peru bans flights over Inca ruins"], [[BBC News Online]]'', 8 September 2006</ref> თე ირფელიშ გოთოლწონაფათ, [[იუნესკო]] მაჩუ-პიქჩუშ [[მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრთხეშ თუდო|საფრთხეშ თუდო მარენჯი ობიექტეფიშ]] ერკებულშა მიშაღალას ფირქენდჷ.<ref name="BBC1"/> 1980-იან წანეფს, მაჩუ-პიქჩუშ ცენტრალურ მოედანშე ქუაშ დიდი ნოჭკერი შხვა აბანშა გეგნიღეს, თიშენი, ნამჷდა ვერტფურინჯიშ დახუნალი არდგილი მუნწყუდესკონი. 1990-იან წანეფშე ხეშუულობაქ ვერტფურინჯეფიშ დოხუნა აკრძალჷ. [[2006]] წანას, [[კუსკო]]ს მოღალე ართ-ართი კომპანია მაჩუ-პიქჩუშ დუდის ტურისტული გინოფურინუაშ გოხორციალაფას გეგმუნდჷ დო ქოცადჷ ქოთ ლიცენზიაშ მოპალაფა, მარა ხეშუულობაქ ვარიათ უგამუ.<ref>{{Cite news|last=Collyns |first=Dan |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/5326042.stm |title=Peru bans flights over Inca ruins |publisher=BBC News |date=8 September 2006 |accessdate=24 August 2010}}</ref> {{-}} {{wide image|99 - Machu Picchu - Juin 2009.jpg|800px|მაჩუ-პიქჩუშ გინაჯინუ [[უაინა-პიქჩუ]]შე. რჩქჷ „ჰირამ ბინგემიშ შარა“, ნამუსჷთ ნოღა [[აგუას-კალიენტესი (პერუ)|აგუას-კალიენტესიშე]] ტურუსტული ავტობუსეფი ყარენა.}} ==გაკინებეფი მინულაშე== [[2011]] წანაშ [[კვირკვე]]ს, კუსკოშ რეგიონული კულტურაშ დირექციაქ (DRC) მაჩუ-პიქჩუშა მინულაშ ახალი წესეფი აკიმუშუ.<ref>[http://theonlyperuguide.com/2011/12/machu-picchu-new-entrance-rules/ "Machu Picchu New Entrance Rules"], ''[http://theonlyperuguide.com/ Peru Guide (the only)]''. 18 December 2011</ref> თე კონწარი წესეფიშ თარი ღანკი [[ტურიზმი]]შ განშე ობიექტიშა საფრთხეშ მორკება რდჷ. მაძირაფუეფიშ რიცხუქ ირ დღას 2 500-შახ მირკჷ, [[უაინა-პიქჩუ]]ს — დღას 400 ადამიერშახ. [[2012]] წანაშ [[მესი|მესის]], [[იუნესკო]]შ კონსერვაციაშ ექსპერტეფქ [[პერუ]]შ ხეშუულობას „საგანგებო ზჷმეფიშ“ მეღება ელუჩჷ, თიშენი, ნამჷდა გეძინელო მუწესრიგებუდესკო ობიექტიშ ბუფერული ზონა დო დუთხოლუდესკო თინა [[ტურიზმი|ტურიზმიწკჷმა]] მერსხუაფილი გოვითარაფაშე, გჷშაკერძაფილო თენა ნოღა [[აგუას-კალიენტესი (პერუ)|აგუას-კალიენტესის]] ოწაწჷდჷ, ნამუთ ნჭუაფილო ივითარებუ.<ref>http://globalheritagefund.org/onthewire/blog/emergency_measures_to_protect_machu_picchu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130312211652/http://globalheritagefund.org/onthewire/blog/emergency_measures_to_protect_machu_picchu |date=2013-03-12 }}</ref> ==ნირზი იელიშ უნივერსიტეტიწკჷმა== [[1912]] დო [[1914]]–15 წანეფს, [[ჰირამ ბინგემი|ჰირამ ბინგემქ]] მაჩუ-პიქჩუშ საგანძურეფი გონთხორჷ — კერამიკული ნიბთეფი, ვარჩხილიშ ნოჭახნაკუეფი, იუვილერია დო ადამიერეფიშ ძვალეფი, 18 თუთაშ გოძვენას, მუქ თე ირფელი [[პერუ]]შე [[ააშ|ააშ-შა]], [[იელიშ უნივერსიტეტი|იელიშ უნივერსიტეტშა]] მიდეღჷ. თე განძეული ამდღარშახ იელს იჩუალუაფუ, თი არგუმენტით, ნამჷდა [[პერუ]]ს ვა უღუ თე არტეფაქტეფიშ მუკოლუაფაშო ოხვილური ისფრასტრუქტურა დო პიჯალეფი. [[2007]] წანაშ [[19 ეკენია|19 ეკენიას]], გჷშაშქუმალა ''Courant''-ქ გახონარჷ, ნამჷდა [[იელიშ უნივერსიტეტი|იელიქ]] დო [[პერუ|პერუქ]] არტეფაქტეფიშ დორთინაფაშ ოკითხუშე აპიჯაფას მიოჭირინდეს. აპიჯაფაშა მიშმურს მუჭოთ ართობური გჷმოფინუაშ, მუზეუმიშ დო რკვიაშ ცენტრიშ ეკიდუა ნოღა [[კუსკო]]ს, მუთ იელიშ უნივერსიტეტიქ პერუშ თარობას მოთხუ. იელი მაჩუ-პიქჩუს გონთხორილ საგანეფშე პერუშ არძა ნებას აღიარენს, მუთ [[პერუ|პერუწკჷმა]] ართო აკმირზიენს ნებეფს უნივერსიტეტის დოსქილადირი კოლექციაშ თი ნორთიშე, ნამუეფით იელს აკოგურაფაშ ღანკით სქიდუ.<ref>Hartford ''Courant''. "Yale To Return Incan Artifacts" by Edmund H. Mahoney. 19 September 2007</ref> [[2008]] წანაშ [[19 მანგი|19 მანგის]], National Geographic Society-შ ვიცე-პრეზიდენტქ ტერი გარსიაქ ირდღალურ პერუულ გჷშაშქუმალა ''La República''-ს პუბლიკაცია გჷმაბჟინუ. „ჩქი თე აპიჯაფაშ ნორთი ვორდით. National Geographic-ი თექ რდჷ, ჩქი მიჩქჷნა მუქჷთ იჸუ რაგადებულქ, თე ობიექტეფი კუნტახანურო რდჷ გარსხებული დო ოკო დირთას“. [[2010]] წანაშ [[21 გერგობათუთა|21 გერგობათუთას]], [[იელიშ უნივერსიტეტი]]ქ ართხონარო დეალჷ ონირზე არტეფაქტეფიშ მუნეფიშ ოდაბადეშა — [[პერუ]]შა დორთინაფას. ''La Casa Concha'' (ალიშკიბირიშ ჸუდე), ნამუთ ნოღა [[კუსკო]]შ კოლონიური ცენტრიშ გოხოლუას იდვალუაფუ, თი ირალი არდგილი იჸუაფუ, სოდეთ იელიშ უნივერსიტეტშე დორთინაფილი არტეფაქტეფი გჷმიფინუ. სან-ანტონიო-აბად-დელ-კუსკოშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ დორხველი თე ნოდგჷმი გინირთუ აბანობური დო ურცხოალი სტუდენტეფიშ გურაფაშ კერათ. {{wide image|95 - Machu Picchu - Juin 2009.jpg|800px|მაჩუ-პიქჩუშ პანორამული გინაჯინუ [[უაინა-პიქჩუ]]შ გეზათ}} {{wide image|89 - Machu Picchu - Juin 2009.jpg|800px|ოხორე სექტორიშ პანორამა}} ==ახალი აეროპორტი== [[2012]] წანაშ [[მარაშინათუთა|მარაშინათუთას]], [[პერუშ პრეზიდენტი|პერუშ პრეზიდენტ]] [[ოლიანტა უმალა]]ქ გჷმაცხადჷ, ნამჷდა [[ტურიზმი]]შ სფეროშ აწოკინაშ £290-იანი ინვესტირაფაშ ფარგალეფს, ნოღა [[კუსკო]]ს გეიკიდუ ახალი ოერეფოშქაშე აეროპორტი, ნამუთ თეხანურ ჭიჭე, დინოხოლენ აეროპორტის დოთირანს.<ref>{{cite web |url=http://www.dailymail.co.uk/travel/article-2193013/Plans-Machu-Picchu-airport-boost-tourism-Peru.html?ito=feeds-newsxml |title= Plans for Machu Picchu airport to boost tourism in Peru |date=August 24, 2012}}</ref> ==მედიას== [[1954]] წანას, კომპანია [[Paramount Pictures]]-ქ [[კუსკო]]ს დო მაჩუ-პიქჩუს გინიღჷ ფილმი „ინკეფიშ ონოფულე“, მუთ [[ჰოლივუდი]]შ უთარაში სტუდიაშე ობიექტიშ გინოღალაშ მაართა პრეცენდენტი რდჷ. ფილმის გინოღალაშო ხუთოში აბანობურ დექირეს.<ref>[http://www.tcm.com/tcmdb/title.jsp?stid=89450&category=Notes Production Notes – ''Secret Of The Incas''] @ TCM Database</ref> მაჩუ-პიქჩუქ თაშნეშე ჯგირო წჷმორჩქინდჷ [[2004]] წანაშ ფილმის „[[მოტოციკლისტიშ დღალურეფი (ფილმი)|მოტოციკლისტიშ დღალურეფი]]“, ნამუთ ახალნორდ [[მარქსიზმი|მარქსისტი]] რევოლუციონერიშ — [[ერნესტო ჩე გევარა]]შ [[1952]] წანაშ მეშარალას ესახჷნს დო მუში მემუარეფიშ მეჯინათ რე გინოღალირი.<ref>[http://www.youtube.com/watch_popup?v=aO4G2cRvUjQ&vq=medium Excerpted Clip of Machu Picchu from the film ''The Motorcycle Diaries''] directed by Walter Salles, distributed by Focus Features, 2004</ref> NOVA TV-იშ ოსტატურო ღოლამირი ფილმი „მაჩუ-პიქჩუშ ლანდეფი“ მეჩიებუნა მაჩუ-პიქჩუშ ფულირეფშე.<ref>{{IMDb title|1576769|Ghosts of Machu Picchu}}</ref> [[2010]] წანაშ ობჟათე ინდურ ტაიმილურ ფილმ ''[[Enthiran]]''-ს გჷმორინაფილი ობირეში „კილიმანჯარო“ მაჩუ-პიქჩუს რე გინოღალირი.<ref>{{cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/exclusive/2010/endhiran-machu-pichu-111010.html|title=Endhiran The Robot : First Indian movie to shoot at Machu Pichu|accessdate=11 October 2010|publisher=One India}}</ref> გინოღალაშ ნება [[პერუ]]შ ქვალე [[ინდოეთი]]შ თარობაშ ინორიებაშ უკული გეგნოჩჷ.<ref>{{cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/aug-10-04/endhiran-shankar-rajini-24-08-10.html|title=Enthiran beats James Bond|publisher=Behindwoods|accessdate=24 August 2010}}</ref><ref>{{cite web|last=Lahiri |first=Tripti |url=http://blogs.wsj.com/indiarealtime/2010/10/01/machu-picchu-welcomes-rajnikanth-and-india/ |title=WSJ blog: "Machu Picchu Welcomes Rajnikanth and India" |publisher=Blogs.wsj.com |date=2010-10-01 |accessdate=2012-05-06}}</ref> ამერიკულ როკ-ბუნა [[The Strokes]]-იშ მაოთხა ალბომ Angles-შა მიშულირი რე ობირეში ჯოხოდვალათ „მაჩუ-პიქჩუ“. ==ქოძირით თაშნეშე== *[[პერუშ არქეოლოგიური ობიექტეფი]] *[[ინკეფიშ ცივილიზაცია]] *[[იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი პერუს]] *[[მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას]] *[[კუელაპი]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{მოსოფელიშ მონძალა|274}} {{Commons|Machu Picchu}} *[http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=274 იუნესკო – მაჩუ-პიქჩუ (მოსოფელიშ მონძალა)] *[http://lastdaysoftheincas.com/wordpress/?p=170 მაჩუ-პიქჩუ: ორდოშიანი რუკეფი დო მა-19 ოშწანურაშ ბინგემშახიანი მაძირაფუეფი] *[http://www.wrightpaleo.com/ Wright Paleohydrological Institute] მაჩუ-პიქჩუშ წყარიშ მენეჯმენტიშ მოშინაფეფი *{{wikivoyage|Machu Picchu|მაჩუ-პიქჩუ}} *[http://secondlife.com/destination/machu-picchu 3D Replica of Machu Picchu in Second Life (Hosted by Universidad de San Martín de Porres from Perú)] *[http://www.ghn.globalheritagefund.org/explore.php?id=953 მაჩუ-პიქჩუ გლობალური მონძალაშ რშვილს (GHN)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140723051557/http://ghn.globalheritagefund.org/explore.php?id=953 |date=2014-07-23 }} *[http://www.discover-peru.org/machu-picchu-reason/ პერუშ კულტურაშ ჯარალუა - მუშენი ეკიდეს მაჩუ-პიქჩუ?] ===სურათეფი=== *[http://www.life.com/image/first/in-gallery/46071/mysteries-of-machu-picchu Mysteries of Machu Picchu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100824194835/http://www.life.com/image/first/in-gallery/46071/mysteries-of-machu-picchu |date=2010-08-24 }} - slideshow by ''Life magazine'' *[http://www.panorammer.com/panoramas/machu_picchu_f.php 360° fullscreen view of Machu Picchu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808170626/http://www.panorammer.com/panoramas/machu_picchu_f.php |date=2011-08-08 }} *[http://www.glenndixon.org/Machu_Picchu_2.html Machu Picchu Video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110228000624/http://www.glenndixon.org/Machu_Picchu_2.html |date=2011-02-28 }} *[http://sketchup.google.com/3dwarehouse/details?mid=736735667eaa157548846c67671d9660 3D model of Machu Picchu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100415062354/http://sketchup.google.com/3dwarehouse/details?mid=736735667eaa157548846c67671d9660 |date=2010-04-15 }} *[http://www.gigapan.org/gigapans/47942/ GigaPan image of Machu Picchu] ==ლიტერატურა== {{Refbegin|indent=yes}} *{{Cite book|author=[[ბინგემი, ჰირამ]] |year=1922 |title=Inca Land: explorations in the highlands of Peru |publisher=Houghton Mifflin |location=Boston, Massachusetts, USA |oclc=248230298}} *{{Cite book|author=[[ბინგემი, ჰირამ]] |year=1930, 1979 |title=Machu Picchu, a citadel of the Incas |url=https://archive.org/details/machupicchucitad0000bing |publisher=Hacker Art Books |location=New York, USA |isbn=978-0-87817-252-8 |oclc=6579761}} *{{Cite book|author=ბურგერი, რიჩარდ დო ლუსი სალასარი |year=2004 |title=Machu Picchu: Unveiling the Mystery of the Incas |url=https://archive.org/details/machupicchuunvei0000unse |publisher=Yale University Press |location=New Haven, Connecticut, USA |isbn=978-0-300-09763-4 |oclc=52806202}} *{{Cite book|author=დეივისი, ნაიჯელ |year=1997 |title=The Ancient Kingdoms of Peru |url=https://archive.org/details/ancientkingdomso0000davi |publisher=[[Penguin Books]] |location=London, UK and New York, USA |isbn=0-14-023381-4| oclc= 37552622}} *{{Cite book|author=ფროსტი, პიტერ, დანიელ ბლანკო, აბელ როდრიგესი დო ბარი უოლკერი |year=1995 |title=Machu Picchu Historical Sanctuary |publisher=Nueves Imágines |location=Lima, Peru |oclc=253680819}} *{{Cite book|author=მაკკარი, კიმ |year=2007 |title=The Last Days of the Incas |publisher=Simon & Schuster |location=New York, USA |isbn=978-0-7432-6049-7 |oclc=77767591}} *{{Cite book|author=მაიგლი, ჯულიო |year=2009 |title=At the other end of the sun's path: A new interpretation of Machu Picchu |eprint=0904.4882|class=physics.hist-ph}} *{{Cite book|author=რაინარდი, იოჰან |year=2007 |title=Machu Picchu: Exploring an Ancient Sacred Center |publisher=Cotsen Institute of Archaeology, UCLA |location=Los Angeles, California, USA |isbn=978-1-931745-44-4 |oclc=141852845}} *{{Cite book|author=რიჩარდსონი, დონ |year=1981 |title=Eternity in their Hearts |publisher=Regal Books |location=Ventura, California, USA |isbn=0-8307-0925-8 |oclc=491826338 |pages=34–35}} *{{cite web|author=[[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა|მოსოფელიშ მონძალაშ]] ცენტრი |url=http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=274 |title=Historic Sanctuary of Machu Picchu |accessdate=10 Jan. 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}} *{{Cite book|author=ვეთერფორდი, ჯ. მაკივერი | title=Indian givers: how the Indians of the Americas transformed the world |year=1988 | publisher=Fawcett Columbine | location=New York, USA |isbn=0-449-90496-2 |oclc=474116190}} *{{Cite book|author=ვრაითი, კენეთ დო ალფრედო ვალენსია სეგარა}} |year=2000 |title=Machu Picchu: A Civil Engineering Marvel |publisher=ASCE Press (American Society of Civil Engineers) |location=Reston, Virginia, USA |isbn=978-0-7844-0444-7 |oclc=43526790}} *{{cite web|author=რაითი, კენეთ რ.; ალფრედო ვალენსია სეგარა დო კრისტოფერ მ. კროული |year=2000a |month=May |title=Completion Report to Instituto Nacional de Cultura on Archaeological Exploration of the Inca Trail on the East Flank of Machu Picchu and on Palynology of Terraces Part 1 |url=http://www.wrightpaleo.com/pdf/MP%20East%20Flank%20Report%20Pt%201%20Cover.pdf |format=PDF |accessdate=14 Jan. 2010}} *{{cite web|author=რაითი, კენეთ რ.; ალფრედო ვალენსია სეგარა დო კრისტოფერ მ. კროული |year=2000b |month=May |title=Completion Report to Instituto Nacional de Cultura on Archaeological Exploration of the Inca Trail on the East Flank of Machu Picchu and on Palynology of Terraces Part 2 |url=http://www.wrightpaleo.com/pdf/MP%20East%20Flank%20Report%20Pt%202%20Text.pdf |format=PDF |accessdate=14 Jan. 2010}} *{{cite web|author=რაითი, კენეთ რ.; ალფრედო ვალენსია სეგარა დო კრისტოფერ მ. კროული |year=2000c |month=May |title=Completion Report to Instituto Nacional de Cultura on Archaeological Exploration of the Inca Trail on the East Flank of Machu Picchu and on Palynology of Terraces Part 3 |url=http://www.wrightpaleo.com/pdf/MP%20East%20Flank%20Report%20Pt%203%20Drawings.pdf |format=PDF |accessdate=14 Jan. 2010}} *{{Cite book|author=რაითი, რუთ მ. და დოქტ. ალფრედო ვალენსია სეგარა |year=2001, 2004 |title=The Machu Picchu Guidebook: A self-guided tour |edition=Revised |publisher=Johnson Books |location=Boulder, Colorado, USA |isbn=1-55566-327-3 |oclc=53330849 |url=http://books.google.com/?id=xef8JWgrDlsC&printsec=frontcover&dq=The+Machu+Picchu+Guidebook:+A+self-guided+tour&cd=1#v=onepage&q=}} {{Refend}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი პერუს}} {{ინკეფი}} {{პერუშ არქეოლოგიური ობიექტეფი}} {{ახალი შკვითი სამანცარი}} [[კატეგორია:პერუშ არქეოლოგიური ობიექტეფი]] [[კატეგორია:ინკეფი]] [[კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი პერუს]] axl5dh9x3j03z0aw3i2b4035eruqxug 0 12906 251993 209934 2026-08-12T19:42:44Z Narazeni 826 /* */ 251993 wikitext text/x-wiki {{ვიკიპედიაშ გჷნართი | კოდი = xmf | ჯოხო = Megrelian wikipedia | ოდაბადური ჯოხო = მარგალურ ვიკიპედია | სურათი = Xmf wiki.png | მუშობაშ დოჭყაფაშ თარიღი = 2011 წანაშ [[12 კვირკვე]] }} '''მარგალურ ვიკიპედია''' — [[ვიკიპედია|ვიკიპედიაშ]] [[მარგალური ნინა|მარგალურნინამ]] ვერსია, ნამუსჷთ დუდენს ფონდ „[[ვიკიმედია]]“. ომორსებელ პროექტიქ [[2008]] წანაშ [[ღურთუთა]]ს დირსხჷ. ოფიციალურო 2011 წანაშ [[12 კვირკვე|12 კვირკვეს]] იჸუ გოტებულქ დო რანწკით 283-ა ვიკიპედია რდჷ. თი ბორჯიშო, სტატიეფიშ მუდანობა მარგალურ ვიკიპედიას 330-ის ოჭირინდუანდჷ. 2012 წანაშ ღურთუთას მუდანობაქ 1800-ის გეგნაჩირთჷ. 2012 წანაშ [[მანგი]]შო მარგალურ ვიკიპედიას 2600-შახ სტატია რდჷ დო 2012 წანაშ [[ქირსეთუთა]]შო — 4000-ის გეგნაჩირთჷ. 2013 წანაშ [[14 კვირკვე]]შო სტატიეფიშ მუდანობა რდჷ 4 661. 2014 წანაშ [[28 ფურთუთა]]შო — რდჷ 4725. 2015 წანაშ [[4 პირელი|4 პირელშო]] სტატიეფიშ მუდანობაქ 5000-ს, 2016 წანაშ [[26 პირელი|26 პირელშო]] — 6 000-ს მიკაჩირთჷ. [[{{CURRENTYEAR}}]] წანაშ [[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}}]]შო სტატიეფიშ მუდანობა [[სპეციალური:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] რე. მარგალური ვიკიპედიაშ დორსხუაფაშ იდეაქ [[ქორთული ვიკიპედია|ქორთულ ვიკიპედიაშ]] რედაქტორეფიშ ართ ნორთის გორჩქინდჷ, მორო პროექტიშ გოტებაშ მომენტის თინეფ უკვე ვა უხუჯანდეს პროექტიშ იდეას დო თიწკჷმა ირინერ რსხუ მეჭყვიდეს. თეჟამო, მარგალურ ვიკიპედიას მუსხირენ აქტიურ მახვარებუ ხანდენს. თეჟამო პროექტის ჸუნს ჟირ ირალ ადმინისტრატორი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[http://xmf.wikipedia.org/wiki/ მარგალურ ვიკიპედიაშ დუდხასჷლა] {{ვიკიპედიეფიშ ერკებული}} {{კავკაციური ვიკიპედიეფი‎}} [[კატეგორია:ვიკიპედიეფი ნინეფიშ მეჯინათ]] evpjok0vrfwg8681intb5y9lyxct2eh 0 15249 252039 207552 2026-08-13T00:50:35Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252039 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Konfuzius-1770.jpg|მინიატიურა|250პქ|მარჯვნივ|კონფუცი]] '''კონფუცი''' (თახმი ჯოხო ''კუნგ ფუძი''; [[ჩინური ნინა|ჩინ.]] ''孔子'' ვარა ''孔夫子''; დ. [[ჯვ. წ. 551]] , [[ციუიფუ]] — ღ. [[ჯვ. წ. 479]]) — ჩინარი [[ფილოსოფოსი]]. თიში გურაფაქ დიდი გოლინა იღვენუ [[ჩინეთი|ჩინეთიშა]] დო [[ბჟაეიოლი აზია|ბჟაეიოლ აზიაშა]]. თიში თახმი ჯოხო რე - კუნი, მარა ლიტერატურას შხირას მოშინაფილი რე, მუჭოთ კუნ-ცზი, კუნ ფუ-ძი ("მაგურაფალი კუნი") ვარა უბრალეთ ძი - "მაგურაფალი" (თეშ ბაძაძი რე თინა, ნამუდა კონფუცი უკვე 20 წანაშ ხანს ჩინებული მაგურაფალი რდჷ). == ბიოგრაფია == ტრადიციაშ მეჯინათ, კონფუციქ ქირსეშახ 551 წანას [[ჩუნციუშ პერიოდი|ჩუნციუშ პერიოდის]], ნოღა [[ციუიფუ]]შ (曲阜) გოხოლუას დებადჷ (ჸოფილი [[ლუ (სახენწჷფო)|ლუშ სახენწჷფო]], ამუდღა მიშმურს [[შანდუნი]]შ პროვინცაშა). ორდოშიანი ჟამიშემაჭარალეფი მითხობელანა ნამუდა თიქ დებადჷ ღარიბ მარა ჟინოსქუალეფიშ ფანიას.<ref name=chien23_24>{{Harvnb|Chien|1978|pgs=23-24}}</ref> კონფუცი რდჷ მალჷმორეფიშ გვარიშ წჷმმარინაფალი. მუამუში შულიანხიშ ({{lang|zh|叔梁紇}}) ჟირი ლჷმას ოკათუდჷ დო ფეოდალურ მუმალონი უღუდჷ. [[ში ჯი]]-ს (''ისტორიული ინნაჭარეფი'') [http://www.guoxue.com/shibu/24shi/shiji/sjml.htm (史記)], ნამუქჷთ ოთხი ოშწანურაშ უკული აკიქიმინუნ ჭარჷ, ნამუდა უკანონე ქორწინებაშ გეშა დებადჷნ.<ref name=sima47>{{Harvnb|Sima|109 B.C.E. - 91 B.C.E.|loc=[http://www.guoxue.com/shibu/24shi/shiji/sj_047.htm vol.47]}}</ref> კონფუცი 3 წანერი რდჷ, მუჟამცჷთ მუამუშიქ ღურჷნ,<ref name=chien25>{{Harvnb|Chien|1978|p=25}}</ref> თიშ უკული თინა დიამუშიწკჷმა უღვენობას ირდუუდჷ. თიში სოციალური დგომარობა მერსხილი რდჷ მარდუ ''ში'' (士) კლასწკჷმა. თე კლსიშ სტატუსი რდჷ შქაშონური, [[ჟინოსქუა|ჟინოსქუალეფიშ]] დო რჩქვანელობურ მოღურუეფ შქას. თენა თინეფს დორხველი ნიჭიშ ჭყოლოფათ სოციალური სტატუსიშ მოპალაფაშ მეშქაშალას არზენდჷ. გჷნოჩამაშ ალებათ კონფუცის ბაღანობას უჸორდჷ გიოჸვილაფარშა ბრონზეშ ორიტუალე ლარნაკეფიშ მეღალა. <ref name=sima47 /> 19 წანაშ ხანს თიქ ახალნორდი ქი გუანი მიჸონჷ (亓官) ჩილო, მალასჷნე ქაშის მაართა ბოშიქ - კონგ ლი, (孔鯉). იკოროცხუ ნამუდა თინა მუშენდჷ მუჭოთ მეშხურე, მეჯოგირე, ჭიფე მოხელე დო ბუღალტერი.<ref>{{Harvnb|Legge|1895|loc=[http://nothingistic.org/library/mencius/mencius20.html Book 5, V]}}</ref> დიამუშიქ ღურჷ მუჟამცჷთ კონფუცი 23 წანერი რდჷნ, მუდგაშ გეშათ თიქ 3 წანა რგუალას მუკიჸონჷ. == სქოლიო == {{სქოლიო}} == Further reading == * [[ჯონათან კლემენტსი]] (2008). ''Confucius: A Biography''. Stroud, Gloucestershire, England: Sutton Publishing. ISBN 978-0-7509-4775-6. * Confucius (1997). ''Lun yu'', (in English ''The Analects of Confucius''). Translation and notes by Simon Leys. New York: W.W. Norton. ISBN 0-393-04019-4. * Confucius (2003). ''Confucius: Analects—With Selections from Traditional Commentaries''. Translated by E. Slingerland. Indianapolis: Hackett Publishing. (Original work published c. 551–479 BC) ISBN 0-87220-635-1. *Herrlee Glessner Creel(1949). ''Confucius and the Chinese Way''. New York: Harper. * Csikszentmihalyi, M. (2005). "Confucianism: An Overview". In ''Encyclopedia of Religion'' (Vol. C, pp 1890–1905). Detroit: MacMillan Reference USA. *{{cite book|last=Dawson|first=Raymond|title=Confucius|url=https://archive.org/details/confucius0000daws|year=1982|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0192875361}} * Dollinger, Marc J. (1996). "Confucian Ethics and Japanese Management Practices," in Sterling Harwood, ed., Business as Ethical and Business as Usual Boston: Jones & Bartlett. *{{cite book|last=Fingarette|first=Hebert|title=Confucius : the secular as sacred|url=https://archive.org/details/confuciussecular00fing|year=1998|publisher=Waveland Press|location=Long Grove, Ill.|isbn=1577660102}} * Mengzi (2006). ''Mengzi''. Translation by B.W. Van Norden. In Philip J. Ivanhoe & B.W. Van Norden, ''Readings in Classical Chinese Philosophy''. 2nd ed. Indianapolis: Hackett Publishing. ISBN 0-87220-780-3. *{{cite book|last=Ssu-ma Ch'ien|title=Records of the Historian|url=https://archive.org/details/recordsofhistori0000szum_i5a5|year=1974|publisher=Commercial Press|location=Hong Kong|others=Yang Hsien-yi and Gladys Yang, trans}} * Van Norden, B.W., ed. (2001). ''Confucius and the Analects: New Essays''. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-513396-X. * [[გორ ვიდალი]] (1981). ''[[ნოველა]]''. New York: Random House. ISBN 0-394-50015-6. Confucius appears as one of the main characters in this novel, which gives a very sympathetic and human portrait of him and his times. == რესურსეფი ინტერნეტის == {{ვიკიციტატა}} * [http://www.confucius.org/ მიარენინამ ხასჷლა კონფუციშ გეშა] * [http://digital.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=4094 კონფუცი] * [http://books.google.com/books?id=A_MEAAAAMAAJ&pg=PA359&dq=edouard+chavannes+ts%27ien+kung+tse&as_brr=1#v=onepage&q=&f=false შიმა ხანიშ კონფუციშ ბიოგრაფიაშ ფრანგული ნათანგა (ხს.283-435)] * [http://books.google.com/books?id=33guAAAAYAAJ&pg=PP11&dq=kia+yu+harlez+1899&lr=&as_brr=1#v=onepage&q=kia%20yu%20harlez%201899&f=false ''მოჯგირული ორქო-ზიტყვა'' (ია იუ,{{lang|zh|家語}}), კონფუციშ ახალობა] * [http://www.omeca.cn/Article/Newsletter/200908/696.shtml ოტელევიზიე სერიალი კონფუციშ გეშა - CCTV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100307163606/http://www.omeca.cn/Article/Newsletter/200908/696.shtml |date=2010-03-07 }} * [http://www.wfu.edu/~moran/zhexuejialu/Analects_PEM.html ჯინჯიერი ფილოსოფიური მოტივეფი] [[კატეგორია:ჩინარეფი]] [[კატეგორია:ჩინარი ფილოსოფოსეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 551]] [[კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 479]] gib28xkf5o4wk8phhuy9463czksk8aa 0 15703 252157 230286 2026-08-13T03:59:10Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 252157 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Cyprus-mediterranean-sunny-treasure.jpg|მინი|250პქ|კვირპოსიშ ტურიზმი]] '''ტურიზმის''' [[კვიპროსი]]შ [[ეკონომიკა]]ს დომინანტი როლი უკჷნებჷ.<ref>{{cite web|url=http://www.wttc.org/2006TSA/pdf/Cyprus.pdf |title=Cyprus Travel & Tourism - Climbing to new heights. |accessdate=2007-03-02 |last= |year=2006 |format=PDF |work=[[Accenture]] |publisher=World Travel and Tourism Council}} </ref> 2006 წანას, თე სექტორშე მეღებულ მუშნალქ [[ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი]]შ 10,7% აკადგინჷ. თის დოსქავარაფილი რდჷ 113 000 ადამიერი. კვიპროსის, მოსოფელს მა-40 არძაშე პოპულარულ [[ტურიზმი|ტურისტულ]] ქიანაშა ირწანურო 2 მილიონი ადამიერი მეურს.<ref>{{cite web|url=http://www.nationmaster.com/graph/eco_tou_arr_percap-economy-tourist-arrivals-per-capita |title=Economy Statistics > Tourist arrivals (per capita) (most recent) by country |accessdate=2010-01-29 |work=Nationmaster }}</ref> [[1975]] წანას, [[მოსოფელიშ ტურიზმიშ ორგანიზაცია|მოსოფელიშ ტურიზმიშ ორგანიზაციაშ]] გოჭყაფაწკჷმა ართო [[კვიპროსი]]ქ მუშ სრულნებამ მაკათურო გინირთჷ.<ref>{{cite web |url=http://www.unwto.org/states/eng.html |title=UNWTO member states |accessdate=2007-03-02 |publisher=World Tourism Organization (UNWTO)}}</ref> [[2011]] წანაშ [[მოსოფელიშ ეკონომიკური ფორუმი]]შ მუნაჩემეფით, ''მეშარალაშ დო ტურიზმიშ კონკურენტუნარიანობაშ ინდექსით'' კვიპროსის 24-ა არდგილი უკჷნებჷ. ტურისტული ინფრასტრუქტურაშ თოლსარზისით, კვიპროსის მოსოფელს მაართა აბანი უკჷნებჷ.<ref>{{cite news |first= |last= |coauthors= |title=Travel and Tourism Competitiveness Index |year=2011 |publisher= |url=http://cyprus.etourism-forum.com/wikis/cyprustourism/country-profile-travel-and-tourism-indicators.aspx |work=[[World Economic Forum]] |pages= |accessdate=2011-06-01}}</ref> ==ტურისტული მოულეფი== ===ედომუშამი მოულეფი=== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- !colspan=1 bgcolor="#CCCCCC"|Date !colspan=1 bgcolor="#CCCCCC"|1973 !colspan=1 bgcolor="#CCCCCC"|1974 !colspan=1 bgcolor="#CCCCCC"|1980 !colspan=1 bgcolor="#CCCCCC"|1990 !colspan=1 bgcolor="#CCCCCC"|2001 !colspan=1 bgcolor="#CCCCCC"|2003 !colspan=1 bgcolor="#CCCCCC"|2004 !colspan=1 bgcolor="#CCCCCC"|2005 !colspan=1 bgcolor="#CCCCCC"|2006 !colspan=1 bgcolor="#CCCCCC"|2007 !colspan=1 bgcolor="#CCCCCC"|2008 !colspan=1 bgcolor="#CCCCCC"|2009 !colspan=1 bgcolor="#CCCCCC"|2010 !colspan=1 bgcolor="#CCCCCC"|2011 |- |მოულეფი |264,066 |47,085<ref>{{cite web|url=http://www.cyprusembassy.net/home/index.php?module=page&pid=10 |title=Information on the Tourist Industry |accessdate=2009-03-23 |publisher=Embassy of the Republic of Cyprus in Washington }}</ref> |353,375<ref name='Cystat'> {{cite web | url = http://cyprus.etourism-forum.com/groups/cyprus-tourism/wiki/tourism-arrivals-by-country-2000-2010.aspx | title = TOURISM - ARRIVALS OF TOURISTS BY COUNTRY OF USUAL RESIDENCE, 2000-2010 | accessdate = 2011-06-01 | format = PDF | work = Statistical Service | publisher = Republic of Cyprus, Ministry of Finance }}</ref> |1,561,479<ref name='Cystat'> </ref> |2,690,000<ref>http://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/cyprus-tourism-income-up-38-in-2010-2207614.html</ref> |2,303,200 |2,349,000 |2,470,100 |2,400,924<ref>{{cite news |first=Leo | last=Leonidou |title=The Brits have bigger numbers but the Russians have bigger wallets |date=2007-03-23 |publisher= |url=http://www.cyprus-mail.com/news/main.php?id=31415&archive=1 |work=[[Cyprus Mail]] |accessdate=2007-03-28 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20070927203122/http://www.cyprus-mail.com/news/main.php?id=31415&archive=1 <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-09-27}}</ref> |2,416,081<ref name='Cystat'> </ref> |2,403,750<ref name='Cystat'> </ref> |2,141,193<ref name='Cystat'> </ref> |2,172,998<ref name='Cystat'> </ref> |2,390,000<ref>http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_wsite2_1_24/01/2012_423976</ref> |- |მუშნალი | | | | |€2.17 მილიარდი<ref>http://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/cyprus-tourism-income-up-38-in-2010-2207614.html</ref> | | | | | | |€1.49 მილიარდი<ref>http://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/cyprus-tourism-income-up-38-in-2010-2207614.html</ref> |€1.54 მილიარდი<ref>http://english.ahram.org.eg/NewsContent/3/12/48253/Business/Economy/Cyprus-tourism-boost-for-recessionhit-economy.aspx</ref> |€1.749 მილიარდი<ref>http://english.ahram.org.eg/NewsContent/3/12/48253/Business/Economy/Cyprus-tourism-boost-for-recessionhit-economy.aspx</ref> |} ===მოულეფი ქიანეფიშ მეჯინათ=== <table class="wikitable sortable"> <tr><th> <th>ქიანა<th>მოულეფი (2009) <th>% სულ (2009) <th> მოულეფი (2010)<th>მოულეფი (2011) <tr><td>1<td>[[დიდი ბრიტანეთი]]<td>1,069,190<td>49.93%<td><td> <tr><td>2<td>[[რუსეთი]]<td>148,734<td>6.95%<td>225,000<td>334,000 <ref>http://news.ph.msn.com/business/russian-planes-veers-off-runway-in-cyprus{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <tr><td>3<td>[[საბერძნეთი]]<td>131,871<td>6.16%<td><td> <tr><td>4<td>[[გერმანია]]<td>131,158<td>6.13%<td><td> <tr><td>5<td>[[შვედეთი]]<td>108,247<td>5.06%<td><td> </table> ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{wikivoyage|Cyprus}} *[http://www.cyprustourism.org/ Cyprus Tourism Organisation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216132615/http://www.cyprustourism.org/ |date=2019-12-16 }} *[http://cyprus.etourism-forum.com/ Tourism Cluster initiative Cyprus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614204957/http://cyprus.etourism-forum.com/ |date=2012-06-14 }} *[http://www.cyprusexplored.com Cyprus Explored] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102103120/http://cyprusexplored.com/ |date=2014-01-02 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კვიპროსი]] [[კატეგორია:ტურიზმი ქიანეფიშ მეჯინათ|კვიპროსი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ტურიზმი]] a99ztycr9y466zvfkw5vtc1lhlxhs27 0 16802 252131 235196 2026-08-13T01:53:06Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252131 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-ar|الإمارات العربية المتحدة}}<br />{{resize|85%|{{transl|ar|al-Imārāt al-‘Arabīyah al-Muttaḥidah}}}} |ედომუშამი_ჯოხო = არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი |ოართე_ჯოხო =არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი |შილა = Flag of the United Arab Emirates.svg |გერბი = Coat of arms of the United Arab Emirates.svg |რუკა = United Arab Emirates (orthographic projection).svg |ჰიმნი = {{lang-ar|[[Ishy Bilady|عيشي بلادي]]}}<br />''ʿĪshī Bilādī''<br />"გოუმორძგუას ჩქინი ქიანას"<br />{{center|[[File:UAE national anthem.ogg]]}} |დევიზი = {{lang-ar|الله، الوطن، الرئيس}}<br>„ღორონთი (ალაჰი), ერი, პრეზიდენტი“ |ზოხორინალაშ თარიღი = |ოფიციალური_ნინეფი = [[არაბული ნინა|თეხანური სტანდარტული არაბული]]<ref>{{cite web |title=Fact sheet |url=https://u.ae/en/about-the-uae/fact-sheet |website=United Arab Emirates |publisher=U.ae |access-date=31 August 2020 |archive-date=18 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118101755/https://u.ae/en/about-the-uae/fact-sheet |url-status=live }}</ref> |რელიგია= {{tree list}} *74.5% [[ისლამი არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფს|ისლამი]] ([[სახენწფო რელიგია|ოფიციალური]]) **63.3% [[სუნიზმი]] **6.7% [[შიიზმი არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფს|შიიზმი]] **4.4% შხვა *12.9% [[ქირსიანობა არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფს|ქირსიანობა]] *6.2% [[ინდუიზმი არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფს|ინდუიზმი]] *3.2% [[რელიგია არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფს|ბუდიზმი]] *1.3% [[ვარელიგიურობა არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფს|აგნოსტიციზმი]] *1.9% [[რელიგია არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფს|შხვა]] {{tree list/end}} |ნანანოღა= [[აბუ-დაბი|აბუ-ზაბი]] |latd=22 |latm=47 |latNS=N |longd=54 |longm=37 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =[[დუბაი]] |თარობაშ_ტიპი = [[ფედერაცია|ფედერალური]] ისლამური [[კონსტიტუციური მონარქია|გვერდო კონსტიტუციური მონარქია]]<ref>{{cite book|last=Stewart|first=Dona J.|title=The Middle East Today: Political, Geographical and Cultural Perspectives|publisher=Routledge|date=2013|location=London and New York|isbn=978-0-415-78243-2|page=155}}</ref><ref>{{cite book|last=Day|first=Alan John|title=Political Parties of The World|url=https://archive.org/details/politicalparties0004daya|publisher=Stockton|date=1996|isbn=1-56159-144-0|page=[https://archive.org/details/politicalparties0004daya/page/599 599]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://elaws.moj.gov.ae/MainArabicTranslation.aspx?val=UAE-MOJ_LC-En/00_CONSTITUTION/UAE-LC-En_1971-07-18_00000_Dos.html&np=&lmp=undefined|title=United Arab Emirates Constitution|work=UAE Ministry of Justice|access-date=10 October 2018|archive-date=11 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011053637/https://elaws.moj.gov.ae/MainArabicTranslation.aspx?val=UAE-MOJ_LC-En/00_CONSTITUTION/UAE-LC-En_1971-07-18_00000_Dos.html&np=&lmp=undefined|url-status=live}}</ref> |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[მოჰამედ ბინ ზაიიდ ალ ნაჰაიანი|მოჰამედ ალ ნაჰაიანი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[მოჰამედ იბნ რაშიდ ალ-მაკტუმი|მოჰამედ ალ-მაკტუმი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 114-ა |ფართობი = 83,600 |წყარი_% =უშანული |ოეგებიე_მახორობა = 11,027,129<ref>{{Cite web |title=Statistics by Subject - Population |url=https://fcsc.gov.ae/en-us/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx#/?folder=Demography%20and%20Social/Population/Population&subject=Demography%20and%20Social |access-date=2023-11-02 |website=Federal Competitiveness and Statistics Centre |archive-date=4 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204085440/https://fcsc.gov.ae/en-us/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx#/?folder=Demography%20and%20Social/Population/Population&subject=Demography%20and%20Social |url-status=live }}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2024 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 132 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = |ედპ_ppp_წანა = 2024 |ედპ_ppp = $849.8 მილიარდი<ref name="GCCWEO-OCT24">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=419,443,449,453,456,466,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,PCPIPCH,LP,&sy=2022&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects: October 2024|publisher=[[International Monetary Fund]]|website=imf.org}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 34-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$77,251 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 14-ა |აგი =0.937<ref name="UNHDR">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|title=Human Development Report 2023/24|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=13 March 2024|page=289|access-date=13 March 2024|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live}}</ref> |აგი_ტენდენცია = {{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <font color="#009900">ძალამი მაღალი</font> |აგი_რანგი =17-ა |აგი_წანა =2022 |ვალუტა= [[არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ დირჰამი|დირჰამი]] |ვალუტაშ_კოდი = AED |ქიანაშ_კოდი =ARE |ბორჯიშ_ორტყაფუ = ([[მოსოფელიშ კოორდინირაფილი ბორჯი|UTC]] +4სთ.) |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = {{unbulleted list |[[.ae]] |[[امارات.]]}} |ოტელეფონე_კოდი =+971 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი''' ({{lang-ar|الإمارات العربيّة المتّحدة}}){{efn|{{lang-ar|الإمارات العربيّة المتّحدة<!-- ქორთხინთ, ვენუძინათ არაბული დიაკრიტეფი -->|translit=al-ʾImārāt al-ʿArabiyya l-Muttaḥida}}}}, კუნტას '''საამიროეფი''' — [[მონარქია|მონარქიული]] [[სახენწჷფო]] [[ბჟადალი აზია]]ს, [[არხო ბჟაეიოლი|არხო ბჟაეიოლს]], [[არაბეთიშ ჩქონი|არაბეთიშ ჩქონიშ]] ბჟაეიოლშე. აკმოდირთუ [[არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ საამიროეფი|შკვითი საამიროშე]], ნამუეფიშ ნანანოღა რე [[აბუ-დაბი]] (აბუ-ზაბი).<ref>{{cite web |title=The Federal Boundaries of the United Arab Emirates |url=http://people.exeter.ac.uk/nsaa201/UAE%20Federal%20Boundaries.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230713025710/http://people.exeter.ac.uk/nsaa201/UAE%20Federal%20Boundaries.pdf |archive-date=13 July 2023 |access-date=28 March 2024}}</ref> ბჟაეიოლშე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[ომანი]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[საუდიშ არაბეთი]], თაშნეშე [[სპარსეთიშ ჸუჯი]]ს ოზუღე ხურგეფი უღჷ [[კატარი]] დო [[ირანი|ირანწკჷმა]], [[ომანიშ ჸუჯი]]თ — ომანწკჷმა. [[2024]] წანაშ მუნაჩემეფით, არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ მახორობაშ მუდანობა 10 მილიონშე უმოსი რე, ნამუეფშე 11% რე [[საამიროალეფი]]; [[დუბაი]] რე [[არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაში ნოღა]] დო ერეფოშქაშე ჰაბი.<ref name=":9">{{Citation |title=United Arab Emirates Country Summary |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-arab-emirates/summaries/ |access-date=2023-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102093228/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-arab-emirates/summaries/ |archive-date=2 November 2023 |url-status=live |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref><ref>{{cite web | url=https://population.un.org/dataportal/data/indicators/49/locations/784/start/2024/end/2024/table/pivotbylocation?df=4a78fd51-e96f-4dee-936c-2f8b1b0566b8 | title=By Location &#124; Pivot Table &#124; Data Portal }}</ref> [[ისლამი]] რე [[სახენწჷფო რელიგია|ოფიციალური რელიგია]] დო [[არაბული ნინა|არაბული]] — ოფიციალური ნინა, მარა ინგლისური არძაშე უმოსო მოდვალირი ორაგადე დო ბიზნესიშ ნინა რე.<ref name="Siemund2">{{cite journal |last1=Siemund |first1=Peter |last2=Al-Issa |first2=Ahmad |last3=Leimgruber |first3=Jakob R. E. |date=June 2021 |title=Multilingualism and the role of English in the United Arab Emirates |journal=World Englishes |language=en |volume=40 |issue=2 |pages=191–204 |doi=10.1111/weng.12507 |issn=0883-2919 |s2cid=219903631 |doi-access=free}}</ref> არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი, მოსოფელს [[არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ ნაფთობიშ რესურსეფი|ნაფთობიშ]] [[ნაფთობიშ რესურსეფიშ დოდასურებული ქიანეფიშ ერკებული|მაშკვითა]] დო ორთაშობური გაზიშ რესურსეფით, თაშნეშე [[ორთაშობური გაზიშ რესურსეფით დოდასურებული ქიანეფიშ ერკებული|მაშკვითა უკაბეტაში]] ქიანა რე.<ref name="EIA">{{cite web|url=https://www.eia.gov/beta/international/data/browser/#/?pa=00000000000000000000000000000000002&c=vvvvuvo&ct=0&tl_id=5-A&vs=INTL.57-1-AFG-TBPD.A&vo=0&v=H&start=2014&end=2016|title=Production of Crude Oil including Lease Condensate 2016|publisher=U.S. [[Energy Information Administration]]|format=CVS download|access-date=27 May 2017|archive-date=27 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427031435/https://www.eia.gov/beta/international/data/browser/#/?pa=00000000000000000000000000000000002&c=vvvvuvo&ct=0&tl_id=5-A&vs=INTL.57-1-AFG-TBPD.A&vo=0&v=H&start=2014&end=2016|url-status=live}}</ref><ref>U.S. Energy Information Administration, [http://www.eia.gov/cfapps/ipdbproject/IEDIndex3.cfm?tid=5&pid=57&aid=6 International Energy Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816185057/http://www.eia.gov/CFapps/ipdbproject/IEDIndex3.cfm?tid=5&pid=57&aid=6 |date=16 August 2016 }}, accessed 17 January 2019.</ref> [[ზაიიდ ბინ სულთან ალ ნაჰაიანი]], აბუ-დაბიშ გამაგე დო ქიანაშ პირველი პრეზიდენტი, აკონტროლენდჷ ემირატეფიშ გოვითარაფას ნაფთობიშ მიშნაველეფიშ ინვესტიციათ ჭყანთხილუაშ, გონათუაშ დო ინფრასტრუქტურაშ სფეროეფს.<ref name="bbc.co.uk">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14703998|title=United Arab Emirates profile|work=BBC News|date=14 November 2012|access-date=28 March 2024|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127014200/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14703998|url-status=live}}</ref> ქიანას უღჷ არძაშე დივერსიფიცირებული ეკონომიკა [[სპარსეთიშ ჸუჯიშ არაბული ქიანეფიშ წოროხანდაშ სხუნუ]]შ (GCC) მაკათური სახენწჷფოეფს შქას.<ref>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/datamapper/index.php|title=IMF Data Mapper|publisher=Imf.org|access-date=12 February 2016|archive-date=23 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723163119/http://www.imf.org/external/datamapper/index.php|url-status=live}}</ref> 21-ა ოშწანურას, ნაფთობშა დო გაზიშა მერკეთ დოჸუნელი დო ეკონომიკურო ტურიზმიშა დო ბიზნესიშა ფოკუსირებული ქიანათ გჷნირთუ. არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი მერჩქინელი რე [[ოშქაშე სახენწჷფო]]თ. ქიანა გეჸვენჯი ერეფოშქაშე ორგანიზაციეფიშ მაკათური რე: [[გოერო]], [[არაბული ქიანეფიშ ლიგა]], [[ისლამური წოროხანდაშ ორგანიზაცია]], [[ნაფთობიშ ექსპორტუირი ქიანეფიშ ორგანიზაცია|OPEC]], [[უგინობირაფუობაშ ყარაფი]], [[მოსოფელიშ ვაჭრუაშ ორგანიზაცია]] დო [[BRICS]]. თაშნეშე ქიანა [[შანხაიშ წოროხანდაშ ორგანიზაცია]]შ დიალოგიშ პარტნიორი რე. ნებამათხილე ორგანიზაციეფი კოროცხჷნა, ნამჷ-და არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი ვათხილანა ადამიერიშ ნებეფიშ სტანდარტეფს, ნამუთ [[ადამიერიშ დუდიშულაშ ინდექსი]]ს 6,06 აბანს იკენს, მოჸუნა ჩინებეფი ხეშუულებაშ კრიტიკოსეფიშ ჭოფუაშ დო წამებაშ, სახენწჷფო უშქურანჯობაშ აპარატიშით ფანიეფიშ აკოჭიჭიხუაშ დო [[აძვილებური დინაფა|აძვილებური დინაფეფიშ]] ფაქტეფი.<ref>{{cite web |title=United Arab Emirates Archives |url=https://www.amnesty.org/en/location/middle-east-and-north-africa/united-arab-emirates/report-united-arab-emirates/ |website=[[Amnesty International]] |access-date=3 April 2022 |language=en |archive-date=3 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403073642/https://www.amnesty.org/en/location/middle-east-and-north-africa/united-arab-emirates/report-united-arab-emirates/ |url-status=live }}</ref> ინდივიდუალური ურთიართობეფი, მუჭომეფით რე [[შაყარუაშ დუდიშულა|შაყარუაშ]], [[აკოკათუაშ დუდიშულა|აკოკათუაშ]], [[გუმოხანტუაშ დუდიშულა|გუმოხანტუაშ]] დო [[პრესაშ დუდიშულაშ ინდექსი|პრესაშ დუდიშულეფი]] კონწარო რეპრესირებული რე.<ref>{{cite web |title=Report on the situation of journalists in the UAE Input for the Secretary General Report on the safety of journalists and the issue of impunity |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Issues/Journalists/GA72/InternationalCentreJusticeHumanRights.pdf |website=ohchr.org |publisher=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] |access-date=12 May 2022 |language=en |archive-date=12 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220512002620/https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Issues/Journalists/GA72/InternationalCentreJusticeHumanRights.pdf |url-status=live }}</ref> == ჯოხოდვალა == * '''ოფიციალური''': არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი * '''ერუანული''': الإمارات العربيّة المتّحد (ალ-იმარათ ალ-არაბიია ალ-მუთაჰიდა) == გეოგრაფია == [[ფაილი:Satellite image of United Arab Emirates in October.jpg|thumb|left|200px|მიოჯინი სატელიტშე]] ქიანა იდვალუაფუ [[ობჟათე-ბჟადალი აზია|ობჟათე-ბჟადალ აზიას]], [[არაბეთიშ ჩქონი|არაბეთიშ ჩქონს]]. მოხურგე ქიანეფი რე: [[კატარი]], [[საუდიშ არაბეთი]], [[ომანი]]. * ფართობი: 83 600 კმ². * უმაღალაშ ჭურჭული: ჰაჯარიშ გვალეფი * ქიანაშ კაბეტი ნორთი ტიოზის უკებჷ. მახორობა ოხორანს ქიანაშ ზუღაპიჯიშ ზონეფს ვარ-და ოაზისეფს. [[1970]] წანაშე დიჭყჷ ოწყარალი არხეფიშ გოჸონაფაქ ოაზისეფიშ გოხოლუას მადვალუ ტიოზეფშა დო თინეფიშ ნოჸოფურ დიხეფო გჷნორთინაფაშ პროცესიქ. * [[კლიმატი]]: საამიროეფი მოსოფელიშ ართ-ართი არძაშე ჩხე სახენწჷფო რე. * აბუ-დაბიშ წანმოწანური ოშქაშე ტემპერატურაშ სკალა: {| {{prettytable}} | style="background:#efefef;" align="left" colspan="2" | {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" |თუთა |ღურ |ფურ |მელ |პირ |მეს |მანგ |კვირკ |მარაშ |ეკენ |გჷმ |გერგ |ქირს |- |მაქსიმალური |24&nbsp;°C |25&nbsp;°C |29&nbsp;°C |34&nbsp;°C |38&nbsp;°C |40&nbsp;°C |41&nbsp;°C |42&nbsp;°C |40&nbsp;°C |36&nbsp;°C |30&nbsp;°C |26&nbsp;°C |- |მინიმალური |14&nbsp;°C |15&nbsp;°C |17&nbsp;°C |21&nbsp;°C |24&nbsp;°C |26&nbsp;°C |29&nbsp;°C |30&nbsp;°C |27&nbsp;°C |23&nbsp;°C |19&nbsp;°C |16&nbsp;°C |- |} |} == ორთა == არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ ტერიტორია გჷნოზინდილი რე [[სპარსეთიშ ჸუჯი]]შ ობჟათე წყარპიჯიშ მანგას 600 კმ-ს. წყარპიჯეფი უთარაშო დაბალი რე, დინოხოლე მიშაჭკირელი წყარმარჩხე [[ჸუჯი (გეოგრაფია)|ჸუჯეფით]]. წყარპიჯიშ მანგას მიარე [[კოკი (გეოგრაფია)|კოკი]] რე, დიდ გოძვენას გოჸუნს [[მარჯანიშ რაქა|მარჯანიშ რაქეფი]]. უმენტაშო რე ქვიშამი დო ჯიმუანი ტიოზიშ რზენეფი, ბჟადალშე — ქუამი [[ტიოზი|ტიოზეფი]]. ბჟაეიოლშე ომანიშ გვალეფიშ ნოჸელეფი რე. იროიანი [[წყარმალუ]]ეფი ვა რე. == ისტორია == საამიროეფიშ ტერიტორიას მეგორაფილი უჯვეშაში ხორუეფი ითარიღებუ დოხოლაფირო ჯვ. წ. 5500 წანათ. ჯვ. წ. 3000 წანას მუთმოხვადუდჷ ალ-ხაჯარიშ გვალეფს [[ლინჯი]]შ მოპალუა დო უღჷდეს [[მესოპოტამია]]წკჷმა ოვაჭარე ურთიართობეფი.<ref>{{cite web|url=http://www.adias-uae.com/ |title=Abu Dhabi Islands Archaeological Survey (ADIAS) |publisher=Adias-uae.com }}</ref> [[ოერეფოშქაშე ვაჭრუა]] რეგიონს ასეშა სტრატეგიულ შანულობას მეთმეჩანს.<ref>{{cite web|url=http://www.uaeinteract.com/docs/More_light_thrown_on_Jebel_Buhais_Neolithic_age/30453.htm |title=More light thrown on Jebel Buhais Neolithic age |publisher=Uaeinteract.com }}</ref> [[I ოშწანურა]]შე რდჷ იროიანი ოვაჭარე რზალეფი, [[სირია]]შ დო [[ერაყი]]შ ნოღეფწკჷმა. თაშნეშე გევითარჷ ოზუღე მიმოულაქ [[ინდოეთი|ინდოეთწკჷმა]]. ===ისლამიშ გოფაჩუა=== რეგიონს [[ისლამი|ისლამქ]] გიფაჩჷ [[630]] წანაშე. საამიროეფიშ ტერიტორიას რსებულ მუსხირენ ბურჯაფიშ უკული [[არაბეთიშ ჩქონი|არაბეთიშ ჩქონს]] ისლამქ საბოლოოთ გიპატჷნ. [[637]] წანას [[რას-ელ-ხაიმაშ საამირო|რას-ელ-ხაიმა]] გჷმირინუაფუდჷ [[სასანიანეფი|სასანიდურ ირანშა]] ისლამიშ მიშაჭკირუაშ პლაცდარმო.<ref name="AbedHellyer2001">{{cite book|author1=Ibrahim Abed|author2=Peter Hellyer|title=United Arab Emirates, a New Perspective|url=http://books.google.com/books?id=QcMz3zV0qAMC&pg=PA83|year= 2001|publisher=Trident Press Ltd|isbn=978-1-900724-47-0|pages=83–84}}</ref> === პორტუგალიური მართუალა (1506-1620) === [[XVI ოშწანურა]]შე დოჭყაფილი, [[ვასკო და გამა]]შ ექსპედიციაშ უკული, [[პორტუგალია]]ქ დიჭყჷ ინდოეთიშ ოკიანეშ ექსპანსია. [[1507]] წანას [[პორტუგალიარეფი|პორტუგალარ]] თარსარდალ [[ალფონსო დე ალბუკერკე]]ქ მორჩილ ფლოტით გეჭოფუ [[ომანიშ ჸუჯი]] დო [[ჰორმუზიშ საროტი]], ნამუქჷთ პორტუგალიარ ვაჭარეფს [[ინდოეთი|ინდოეთწკჷმა]] დუდიშული ვაჭრუაშ შილებუამობა მეჩჷ.<ref>[http://www.newsday.co.zw/2013/02/16/moving-and-sheikhing/ Moving and 'Sheikhing'! – NewsDay Zimbabwe]. Newsday.co.zw (16 February 2013). Retrieved on 14 July 2013.</ref> უკულიან წანეფს უკვე ემირატეფიშ ტერიტორია რდჷ პორტუგალიაშ ოღანკე, მორო თინეფს უწიენდეს მუჭოთ ემირატეფიშ ტერიტორიას მახორუ ტომეფწკჷმა ბურჯაფი, თაშნეშე [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ იმპერიაშ]] მენტებეფიშ დათხინაფა. პორტუგალიარეფიშ დუდოთხილუე დგჷმილეფი იდვალუაფუდჷ ედომუშამ ბჟაეიოლ წყარპიჯის. [[XVII ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს პორტუგალიარეფს ვაუღუდეს [[ბრიტანეთიშ ოსტინდოეთიშ კომპანია|ოსტინდოეთიშ კომპანიაშ]] ალარინა დო თინეფი რეგიონშე [[სეფიანეფიშ იმპერია|სეფიანეფქ]] გეგნორაჸეს. თინეფი [[ბაჰრეინი|ბაჰრეინს]] მადვალუ თარი ბაზაშე [[1602]] წანას გეგნორაჸეს, ობჟათე ირანიშ ონიშლი ნოღა [[ბენდერ-აბასი]]შე [[1615]] წანას, რას-ელ-ხაიმაშე — [[1620]] წანას.<ref>[http://www.uaeinteract.com/history/e_walk/con_3/con3_45.asp UAE History: 2,000 to 200 years ago] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140708033624/http://www.uaeinteract.com/history/e_walk/con_3/con3_45.asp |date=2014-07-08 }}. UAEinteract. Retrieved on 2014-01-26.</ref> === საუდეფიშ მართუალა (1744–1891) === 1744-1818 წანეფს [[აბუ-დაბიშ საამირო]]შ ბჟადალ რეგიონი მიშმეშჷ [[დირაიაშ საამირო|საუდეფიშ მაართა]], [[ოსმალო-საუდეფიშ ლჷმა]]შ უკული, 1881-1891 წანეფს [[ნეჯდიშ საამირო|საუდეფიშ მაჟირა სახენწჷფოშ]] აკოდგინალუაშა. აბუ-დაბიშ მამართალი [[ზაიედ იბნ ხალიფა]] 1880-იან წანეფს [[კატარი|კატარწკჷმა]] დო [[საუდეფი|საუდეფწკჷმა]] აწარმენდჷ ოხურგე ლჷმას. თიქ გორკვიაფილ წჷმოძინას მიოჭირინუ დო დირთინუ [[ლივაშ ოაზისი]] დო [[გაიათი]].<ref>Al-Hajji 2001, pp 171-4</ref> თის [[ელ-ბურაიმი]]შ საუდეფშე გოდუდიშულაფას [[ომანი]] ხოლო ოხვარუდჷ. თეშ უკული რეგიონს აბუ-დაბიშ გოლინაქ მიძინჷ.<ref>Al-Hajji 2001, pp. 175–6.</ref> შეიხი ზაიედი ჭყანიერი ლიდერი რდჷ დო ემირატიშ ტერიტორიას მახორუ ტომეფი თის პატის ცენდეს. თიშ მართუალაშ პერიოდის, აბუ-დაბიშ ტერიტორიაქ სუმშახ გიძინჷ. შედეგო აბუ-დაბიქ მახერხ ზოხორინალაშ ასქილადა, 1880-იანი წანეფიშ უკული [[ალ-აინი]]სჷთ აკონტროლენდჷ. არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ დოსქილადირი საამიროეფი დღას ვაჸოფენა საუდეფიშ გოლინაშ გიმე.<ref>Peter Malcolm Holt, Ann K. S. Lambton, Bernard Lewis (1977) ''The Cambridge history of Islam'', Cambridge University Press, ISBN 0-521-29136-4.</ref> === ბრიტანული მართუალა (1892–1971) === === ზოხორინალა (1971) === == სახენწჷფო == === ფედერაციული ინსტიტუტეფი === ქიანაშ უჟინაში სხუნუ აკმოდირთუ 7 საამიროშ მამართალშე ([[ამირი]]), ნამუთ გიშმაგორუნს პრეზიდენტის დო პრემიერ-მინისტრის 5 წანაშ ხანით. ვაოფიციალურო პრეზიდენტიშ პოსტი [[აბუ-დაბიშ საამირო|აბუ-დაბიშ]] შეიხეფს ალ-ნაჰიანეფს გინმაჩამჷნა მონძეობათ, პრემიერ-მინისტრობა — დუბაიშ შეიხეფს, ალ-მაკტუმეფს. უჟინაშ სხუნუ გიშმაგორუნს მინისტრეფიშ სხუნუს დო 40 კოჩიან ორსხუე ერუანულ სხუნუს. [[დუბაიშ საამირო|დუბაიშ]] დო [[რას-ელ-ხაიმაშ საამირო|რას-ელ-ხაიმაშ]] საამიროეფიშ მოხ, არძა საამირო ორსხუე სასამართალო სისტემას დოჸუნს. ქიანაშ არძა საამიროს ქიმინჯენს თაშნეშე ისლამური სამართალი. === 7 საამირო === {| class="wikitable sortable" |- ! საამირო !! შილა !! ფართობი<br />კმ² !! ედომუშამი ფართობიშ<br />პროცენტული წილი !! მახორობა !! ედომუშამი მახორობაშ<br />პროცენტული წილი !! მამართალი |- |style="text-align:center;"| [[აბუ-დაბიშ საამირო]] ||style="text-align:center;"| [[ფაილი:Flag of Abu Dhabi.svg|border|40px]] ||style="text-align:center;"| 67 340 ||style="text-align:center;"| 86,7 % || style="text-align:center;"| 1 548 655 || style="text-align:center;"|31,2 % ||style="text-align:center;"|[[შეიხი]] [[ხალიფა იბნ ზაიდ ალ ნაჰაიანი]]<br />(2004 წანაშე) |- |style="text-align:center;"| [[აჯმანიშ საამირო]]|| style="text-align:center;"| [[ფაილი:Flag of Ajman.svg|border|40px]] || style="text-align:center;"| 259 ||style="text-align:center;"| 0,3 % || style="text-align:center;"|372 923 || style="text-align:center;"|7,5 % || style="text-align:center;"|შეიხი [[ჰუმაიდ იბნ რაშიდ ალ-ნუაიმი]]<br />(1981 წანაშე) |- | style="text-align:center;"|[[დუბაიშ საამირო]] || style="text-align:center;"| [[ფაილი:Flag of Dubai.svg|border|40px]] || style="text-align:center;"|3885 || style="text-align:center;"|5 % || style="text-align:center;"|1 770 533 || style="text-align:center;"|35,6 % || style="text-align:center;"|შეიხი [[მოჰამედ იბნ რაშიდ ალ-მაკტუმი]]<br />(2006 წანაშე) |- | style="text-align:center;"|[[რას-ელ-ხაიმაშ საამირო]] ||style="text-align:center;"| [[ფაილი:Flag of Ras al-Khaimah.svg|border|40px]] || style="text-align:center;"|1684 || style="text-align:center;"| 2,2 %|| style="text-align:center;"|171 903 || style="text-align:center;"|3,4 % ||style="text-align:center;"|შეიხი [[საქრ ბინ მუჰამედ ალ-ყასიმი]]<br />(1948 წანაშე) |- | style="text-align:center;"|[[უმ-ელ-ქაივაინიშ საამირო]] ||style="text-align:center;"| [[ფაილი:Flag of Umm al-Qaiwain.svg|border|40px]] ||style="text-align:center;"| 777 || style="text-align:center;"|0,9 % || style="text-align:center;"|69 936 || style="text-align:center;"|1,4 % ||style="text-align:center;"|შეიხი [[ალ-მუალა, რაშიდ ბინ აჰმედ|რაშიდ ბინ აჰმედ ალ-მუალა]]<br />(1981 წლიდან) |- | style="text-align:center;"| [[ელ-ფუჯაირაშ საამირო]]|| style="text-align:center;"| [[ფაილი:Flag of the United Arab Emirates.svg|border|40px]] || style="text-align:center;"|1165 || style="text-align:center;"|1,5 % || style="text-align:center;"| 137 940 || style="text-align:center;"|2,9 % || style="text-align:center;"| შეიხი [[ჰამად იბნ მუჰამედ ალ-შარყი]]<br />(1974 წანაშე) |- | style="text-align:center;"|[[შარჯაშ საამირო]] || style="text-align:center;"| [[ფაილი:Flag of Sharjah.svg|border|40px]] || style="text-align:center;"| 2590 || style="text-align:center;"|3,3 % || style="text-align:center;"|895 252 || style="text-align:center;"|18 % ||style="text-align:center;"| შეიხი [[სულთან III ბინ მუჰამად ალ-ყასიმი]]<br />(1987 წანაშე) |} == დემოგრაფია == [[ფაილი:Dubai night skyline.jpg|thumb|დუბაი]] უდიდაში ნოღეფი: <small>(1 ღურთუთა, 2005)</small> * [[დუბაი]]: 1 137 347 * [[აბუ-დაბი]]: 603 492 * [[შარჯა]]: 543 733 * [[ალ-აინი]]: 408 733 * [[აჯმანი]]: 226 172 * [[რას-ელ-ხაიმა]]: 115 949 მახორობაშ უმენტაშობა [[სუნიზმი|სუნიტი]] მუსლიმი რე, მორჩილი ნორთი აღიარენს [[შიიზმი|შიიზმის]]. საამიროეფს მიარე ომუშებელო მოულირი შხვაში თური რე. თინეფიშ უმენტაშობა [[ინდოეთიხ სუბკონტინენტი|ინდოეთიშ სუბკონტინეტ]]შე დო [[ფილიპინეფი|ფილიპინეფ]]შე რე. == ეკონომიკა == არაბეფიშ გოართოიანაფილ საამიროეფს მაღალინდუსტრიულ [[ეკონომიკა]] უღუ, ნამუქჷთ თინა მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე გოვითარაფილ ქიანათ გჷნართინუ. ქიანაშ თარი რესურსი [[ნაფთობი]] დო [[ორთაშობური გაზი]] რე. [[საუდიშ არაბეთი]]შე დო [[ქუვეითი]]შე გინორთელო, საამიროეფს გვიან დიჭყჷ ნაფთობიშ მოპალაფაქ. (1969 წ.) ზოხორინალაშ მოპალაფაშ უკული ქიანაშ ხეშუულებაქ გეგშეჸიდჷ შხვაშთურული ნაფთობიშ კონცერნეფიშ აქტივეფი. 1981 წანაშო ნაფთობშე მეღებულ მიშნაველეფქ 100-შა მიძინჷ. ქვერსემი სიდიდარე, ნამუსჷთ ქიანა ღებულენს ნაფთობშე, თარობას საშუალებას არზენს გახორციელას გრანდიოზული სოციალურ-ეკონომიკური პროგრამეფი. ქიანას რე დუდიშული ეკონომიკური ზონეფი, ნამუეფქჷთ მაართაშე დუბაიშ ონიშოლიშ (ჯაბალ‘ალი) ელმოლს დირსხუ 80-იან წანეფს. 90-იან წანეფს საამიროეფქ გჷნირთჷ არხო ბჟაეიოლიშ შხუ ოფინანსე ცენტრო. ქიანას ფაქტობურო ვარე [[ინფლაცია]]. ოფუტეშ მეურნობას მუშენს მახორობაშ 5%. [[ოფუტეშ მეურნობა]] გჷმაჯერენს ოჭკომალ პროდუქტეფიშჸურე ქიანაშ მახორობაშ მოთხირიშ ხვალე ნახუთალს. [[ჩხომჭოფუა]]შე მეღებული მიშნაველეფი 4-შა უმოსი რე ოფუტეშ მეურნობაშე მეღებული მიშნაველეფშე. ექსპორტი: [[ნაფთობი]] დო [[ნაფთობპროდუქტეფი]], [[გაზი]], [[ალუმინი]]. იმპორტი: მონკა მანქანაშეკოგაფაშ პროდუქცია დო ოტრანსპორტე ანჯარაფა, ოფუტე-ომეურნე ჩხოლარეფი. ოვაჭარე პარტნიორეფი: [[ტაილანდი]], [[გოართოიანაფილი ომაფე]], [[ჩინეთი]], [[გერმანია]], [[სინგაპური]], [[ააშ]], [[იაპონია]], [[ინდოეთი]], [[იტალია]], [[ირანი]] (თიშა მოურს [[დუბაი]]შ ბიზნესიშ 20-30 %) დო [[ობჟათე კორეა]]. == სქოლიო == {{სქოლიო}} <references group="კომ."/> {{აზიაშ ქიანეფი}} [[კატეგორია:არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი| ]] [[კატეგორია:არხო ბჟაეიოლიშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:არაბულნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:აბსოლუტური მონარქიეფი]] [[კატეგორია:ომაფეეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] 8jd22r5y0tnfu6wrxyuui8o21lcqt7t 0 16894 251999 248585 2026-08-13T00:19:52Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 251999 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ნინა | ჯოხო = სლოვენური ნინა | მუშითჯოხოდვალა = slovenski jezik, slovenščina | მუდანობა = ოდაბადური ნინა: 2,5 მლნ (2010)<ref name="MLD 2010">{{cite news |url=http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=2957 |title=International Mother Language Day 2010 |publisher=Statistical Office of the Republic of Slovenia |date=19 February 2010 |accessdate=29 January 2011}}</ref> | ქიანეფი = [[სლოვენია]], მეძობელი ევროპული ქიანეფი დო შხვა ქიანეფი სლოვენიური დიასპორათ | კლასიფიკაცია = [[ინდოევროპული ნინეფი|ინდოევროპული ფანია]]: :[[ბალტოსლავური ნინეფი|ბალტოსლავური]] ::[[სლავური ნინეფი|სლავური]] :::[[ობჟათე სლავური ნინეფი|ობჟათე სლავური]] ::::'''სლოვენური''' | დიალექტეფი = პრეკმურული<br />რესიული<br />გვალო 32 ვასტანდარტიზაფილი დიალექტი | ჭარალუა = [[ლათინური ჭარალუა|ლათინური]] | სტატუსი = {{შილა|სლოვენია}}<br />{{შილა|ევროპაშ რსხუ}}<br />რეგიონალური ვარა ლოკალური ოფიციალური ნინა:<br />{{შილა|ავსტრია}}<br /> {{შილა|უნგრეთი}}<br />{{შილა|იტალია}} არეგულირენს: სლოვენიაშ მენცარობეფიშ დო ხელუანობაშ აკადემია | კოდეფი = ISO 639-1: sl <br />ISO 639-2: slv <br />ISO/FDIS 639-3: slv }} '''სლოვენური ნინა''' (სლოვენ. ''slovenščina'') — სლავური ნინეფიშ [[ობჟათე სლავური ნინეფი]]შ ნოჸელა. [[სლავური ნინეფი]] მუშ განშე [[ინდოევროპული ნინეფი|ინდოევროპული ნინეფიშ ფანიაშა]] მიშმურს. თე ნინაშა იჩიებუ 2,5 მილიონი კოჩი [[მოსოფელი|მოსოფელს]], ნამუშ უმეტაშობა ოხორანს [[სლოვენია]]ს. თენა რე თარი ნინა 1 850 000 კოჩშო დო რე [[ევროპაშ რსხუ]]შ ართ-ართი სამუშა ნინა 24 ნინაშე. ==კლაისიფიკაცია== სლოვენური რე [[ინდოევროპული ნინეფი|ინდოევროპული]] ნინა, ნამუთ ორხველჷ [[სლავური ნინეფი]]შ ობჟათე სლავური ნოჸელაშ ბჟადალურ გიმენბუნას, [[სერბო-ხორვატული ნინა|სერბო-ხორვატულწკჷმა]] ართო. თინა ხოლოს რე სერბო-ხორვატული ნინაშ კაიკავურ დო ჩაკავურ დიალექტეფწკჷმა, მარა უმოს შორს რე შტოკავურ დიალექტიშე, ნამუშათ რე გერსხილი ბოსნიური, ხორვატული, მონტენეგრული დო სერბული სტანდარტული ნინეფი.<ref name="Greenberg">Greenberg, Marc L., ''A Short Reference Grammar of Slovene,'' (''LINCOM Studies in Slavic Linguistics'' 30). Munich: LINCOM, 2008. ISBN 3-89586-965-1</ref> თეშ მოხ, სლოვენურს უღჷ საართო ლინგვისტური მახასიათაფალეფი არძა ობჟათე სლავურ ნინეფწკჷმა, თინეფ შქას ბჟაეიოლურ სუბბუნაწკჷმა, ნამუეფშათ მიშმურს [[ბულგარული ნინა|ბულგარული]]. თეშ უმიკუჯინუო, ნამჷ-და სლოვენური გჷ კავკავურ დიალექტისჷნ, სერბო-ხორვატულიშ შხვა ვარიანტეფწკჷმა უღჷ გინორთეფი ლექსიკას, გრამატიკას დო გჷმოთქვინუას. სლოვენურ ნინას ბრელი საართო მახასიათაფალი გაჩქჷ ბჟადალურ სლავურ ნინეფწკჷმა ხოლო.<ref>{{cite web |url=http://www.vlada.si/si/o_sloveniji/slovenscina/jezikovni_polozaj/ |title=Jezikovni položaj |language=Slovene |trans_title=Language Situation |publisher=Government of the Republic of Slovenia |first=Janez |last=Dular |authorlink=Janez Dular |year=2001 |accessdate=11 May 2012}}</ref> ==ისტორია== ===ორდოიანი ისტორია=== [[File:Brižinski_spomeniki_3.png|thumb|left|''ფრეიზინგული მანუსკრიპტეფი'', ითარიღებუ X ოშწანურაშ დალიერშე XI ოშწანურაშ ორდოიან ხანეფშახ. მერჩქინელი რე უჯვეშაშ სლოვენურ დოკუმენტო.]] თეში, მუჭოთ შხვა სლავურ ნინეფსჷნ, სლოვენურიშ ჩხვიჩხვეფი მოურს პროტო-სლავური ნინეფიშ ბუნაშე, ნამუეფშათ რდჷ გერსხილი ჯვეში საეკლესიო სლავური. სლოვენურ დიალექტიშა არძაშე ორდოიანი ჩინებული ნაჭარეფი რე ''ფრეიზინგული მანუსკრიპტეფი'', სლოვენურო ჩინებული მუჭოთ ''„Brižinski spomeniki“''. თინეფიშ ჭარუაშ თარიღი რე 972-1093 წანეფს შქას (უმოსო 1000 წანაშახ). თე რელიგიური ნაჭარეფი არძაშე ჯვეში რე ამდღარშახ ასქილადირ არძა სლავურ ნინაშა ჭარილ მანუსკრიპტეფს შქას. თი ბორჯის პროტო-სლოვენურო იჩიებუდეს უმოს დიდ ტერიტორიას, ვინდარო ამდღარ სლოვენურშა. თე ნინაშა იჩებუდეს ამდღარ ავსტრიულ შტატეფს, [[კარინტია]]ს დო [[შტირია]]ს, მუჭოთ [[ბჟაეიოლი ტიროლი|ბჟაეიოლ ტიროლს]], [[პუსტერტალი|პუსტერტალს]], [[ობჟათე ტიროლი|ობჟათე ტიროლს]] დო ავსტრიაშ შხვა კანკალე აკანს.<ref>Bogo Grafenauer, ''Karantanija: izbrane razprave in članki'' (Ljubljana: Slovenska matica, 2000)</ref> შქა ოშწანურეფიშ უმეტაშ ხანს, სლოვენური რდჷ ჸაზახეფიშ საკათო ნინა, თიშ უმიკუჯინუო, ნამჷ-და თე ნინაშა იჩიებუდეს სლოვენიაშ ტერიტორიას ნოღეფიშ უმეტაშობას [[გერმანული ნინა|გერმანულ]] დო [[იტალიური ნინა|იტალიურ ნინეფწკჷმა]] ართო. თიშ უმიკუჯინუო, ნამჷ-და თე პერიოდეფს გერმანული რდჷ მაღალი ფენეფიშ კათაშ ოჩიებე ნინან, სლოვენურს ხოლო უკინებუდჷ გარკვეული როლი კანკალე აკანს მაღალი ფენაშ წჷმმარინაფალეფს შქას. მაართა ნაბეშტა სლოვენურ ტექსტიქ, „სტარა პრავდაქ“ („ჯვეში სამართალი“) მუკორჩქინდჷ 1515 წანას, [[ვენა]]ს.<ref name="Cvirn2000">{{cite book |title=Ilustrirana zgodovina Slovencev |url=https://archive.org/details/ilustriranazgodo0000unse |language=Slovene |trans_title=The Illustrated History of the Slovenes |chapter=Slovenski kmečki upor |trans_chapter=The Slovene Peasant Revolt |year=2000 |first=Peter |last=Štih |editor-first=Marko |editor-last=Vidic |publisher=Mladinska knjiga |isbn=86-11-15664-1 |page=[https://archive.org/details/ilustriranazgodo0000unse/page/142 142]}}</ref> ===უხოლაში ისტორია=== რომანტიკული ნაციონალიზმიშ ფალუაშ ბორჯის, XIX ოშწანურას, ლირიზმიშ დო პან-სლავიზმიშ კულტურული ყარაფეფიშ მოღალუთ სერბო-ხორვატულშე დო [[ჩეხური ნინა|ჩეხურშე]] მიშელჷ ზიტყვეფქ სტანდარტულ სლოვენურშა ორდო ნარსხებუ გერმანული ზიტყვეფიშ მანგიორო. თე ინოვაციეფიშ უმეტაშობაქ ქჷდოსქიდჷ, თიშ უმიკუჯინუო, ნამჷ-და კანკალექ გეშალჷ იშო-იშო გოვითარაფაშ უკული. XIX ოშწანურაშ მაჟირა გვერდის ბრელ ავტორქ ხვეიანო გაგჷმირინუ სერბო-ხორვატული ზიტყვეფი. [[იუგოსლავიაშ სამაფო]]შ ბორჯის, 1920-იანეფს დო 1930-იანეფს, კინე მირდჷ სერბო-ხორვატულიშ გოლინაქ. თე პროცესის აწუდირთეს ახალი თაობეფიშ წჷმმარინაფალ მოღალეეფქ დო ინტელექტუალეფქ. [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, სლოვენია აფჷდეს გორთილი [[ლირე ბერლინი-რომი-ტოკიო]]ს, [[იტალიაშ სამაფო (1861-1946)|ფაშისტურ იტალიას]], [[მასუმა რაიხი|ნაცისტურ გერმანიას]] დო [[უნგრეთი]]ს. არძა საოკუპაციო [[ხეშულობა]] ოცადჷდჷ მიოტებაფესჷკო სვლოვენურო ჩიებან, ვარა გვალო აკძრალესჷკო თე ნინა. [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული, სლოვენიაქ გინირთჷ [[იუგოსლავიაშ სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკა]]შ აკმადგინალ ნორთო. სლოვენური რდჷ ფედერაციაშ ართ-ართი ოფიციალური ნინა. 1991 წანაშ უკული, მუჟამსჷთ სლოვენიაქ მიპალუ ზოხორინალა, სლოვენური ნინა გჷმირინუაფუ, მუჭოთ ოფიციალური ნინა ოჯარალუ რინაშ არძა სფეროს. 2004 წანაშე გინირთჷ [[ევროპაშ რსხუ]]შ ართ-ართ ნინათ. ==გეოგრაფიული არეალი== სლოვენურ ნინაშა იჩიებუ დოხოლაფირო 2,5 მილიონი კოჩი, უმოსო სლოვენიას, მარა თე ნინაშა იჩიებუნა [[ფრიული-ვენეცია-ჯულია]]ს, [[იტალია]]ს (დოხოლაფირო 90 000 კოჩი ვენეციაშ სლოვენიას, რეზიას დო შხვა კანკალე აკანს), ობჟათე [[კარინტია]]ს დო [[შტირია]]შ კანკალე ნორთის [[ავსტრია]]ს (25 000 კოჩი). სლოვენურო იჩებუნა [[ხორვატია]]ს, უმოსო [[ისტრია]]ს, [[რიეკა]]ს დო [[ზაგრები]]ს (11 800-13 100 კოჩი), ობჟათე-ბჟადალ [[უნგრეთი]]ს (3000-3500 კოჩი), [[სერბეთი]]ს (5 000 კოჩი) დო სლოვენურ დიასპორას [[ევროპა]]შ დო [[მოსოფელი]]შ მასშტაბით (30 000 კოჩშახ), უმოსო [[ააშ|ააშ-ს]] (უმოსო ოჰაიოშ შტატის, 3400 კოჩშახ),<ref>http://www.usefoundation.org/view/29 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525112805/http://www.usefoundation.org/view/29 |date=2009-05-25 }}</ref> [[კანადა]]ს, [[არგენტინა]]ს, [[ავსტრალია]]ს დო [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ობჟათე აფრიკას]].<ref name="Greenberg"/> ==დიალექტეფი== [[File:Slovenian Dialects.svg|thumb|right|სლოვენური ნინაშ დიალექტეფიშ სქემატური რუკა]] სლოვენური მინშა იხასიათებუ, მუჭოთ დიალექტურო არძაშე მიარეფერუანი სლავური ნინა,<ref name="MLD 2009">{{cite news |url=http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=2177 |title=International Mother Language Day |publisher=Statistical Office of the Republic of Slovenia |date=19 February 2009 |accessdate=3 February 2011}}</ref> შხვადოშხვა შანულობეფით დო გაგებუანობეფიშ ხარისხით.<ref name="Vila2012">{{cite book|author=F. Xavier Vila|title=Survival and Development of Language Communities: Prospects and Challenges|url=http://books.google.com/books?id=wndScgIWxEUC&pg=PT56|date=13 November 2012|publisher=Multilingual Matters|isbn=978-1-84769-837-7|pages=56–}}</ref><ref name="Ruhlen1991">{{cite book|author=Merritt Ruhlen|title=A Guide to the World's Languages: Classification|url=http://books.google.com/books?id=mYwmDE3f6wUC&pg=PA60|year=1991|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-1894-3|pages=60–}}</ref> სლოვენურიშ დიალექტეფი რე კლასიფიცირაფილი შკვით დიალექტურ ბუნათ,<ref>McDonald, Gordon C. 1979. ''Yugoslavia: A Country Study''. Washington, DC: American University, p. 93</ref><ref>Greenberg, Marc L. 2009. "Slovene." In Keith Brown & Sarah Ogilvie (eds.), ''Concise Encyclopedia of Languages of the World'', pp. 981–984. Oxford: Elsevier, p. 981.</ref><ref>Brown, E. K. & Anne Anderson. 2006. ''Encyclopedia of Language & Linguistics: Sca-Spe''. Oxford: Elsevier, p. 424</ref> მინშა მერჩქინელი რე, ნამჷ-და თე ბუნეფი ირთუ 50 დიალექტო.<ref>Sussex, Roland, & Paul V. Cubberley. 2006. ''The Slavic languages''. Cambridge: Cambridge University Press, p. 502.</ref> შხვა წყუეფი აკლასიფიცირენა ჩხორო,<ref>Sławski, Franciszek. 1962. ''Zarys dialektologii południowosłowiańskiej. Warsaw: PAN.</ref> ვარა ბრუო დიალექტო.<ref>Priestly, Tom M. S. 1993. "On 'Drift' in Indo-European Gender Systems.' ''Journal of Indo-European Studies'' 11: 339–363.</ref> გჷმოთქვინუა ხოლო დიდო გინორთელი რე შხვადოშხვა აკანეფ შქას, მარა ართიანიშ გაგებინებას ვარცილჷ თე გინორთეფი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category|Slovene language}} * [http://www.centerslo.net/index.asp?LANG=eng სლოვენურიშ, მუჭოთ ურცხო ნინაშ ცენტრი] * [http://www.x-sandra.com/valencic/SlovenianPhonology.pdf სლოვენური ფონოლოგია] ===გრამატიკა=== * [http://www.seelrc.org:8080/grammar/mainframe.jsp?nLanguageID=8 სლოვენური გრამატიკა &#91;PDF&#93;] მარკ გრინბერგიშე * [http://learn101.org/slovene.php სლოვენური გრამატიკა] ===ლექსიკონეფი=== * {{sl icon}} [http://bos.zrc-sazu.si/sskj.html სტანდარტული სლოვენური ლექსიკონი (SSKJ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510044738/http://bos.zrc-sazu.si/sskj.html |date=2012-05-10 }} * {{sl icon}} [http://evroterm.gov.si/slovar/ სლოვენური ლექსიკონეფიშ ედომუშამი ერკებული] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180209132842/http://evroterm.gov.si/slovar/ |date=2018-02-09 }} * {{sl icon}} [http://www.4ezi.com/ezisoftware/projects/slovar/ Spletni Slovar (მიარენინამი ლექსიკონი)] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:სლავური ნინეფი]] [[კატეგორია:სლოვენური ნინა]] [[კატეგორია:სლოვენიაშ ნინეფი]] [[კატეგორია:ავსტრიაშ ნინეფი]] [[კატეგორია:ხორვატიაშ ნინეფი]] [[კატეგორია:უნგრეთიშ ნინეფი]] ammp05hcesmcg5b89u7f09fs3e031ib 0 17132 252037 247385 2026-08-13T00:49:48Z InternetArchiveBot 15194 Add 4 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252037 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = ''Republik Indonesia'' |ედომუშამი_ჯოხო = ინდონეზიაშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ინდონეზია |შილა = Flag of Indonesia.svg |გერბი = National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg |რუკა = Indonesia (orthographic projection).svg |ჰიმნი = [[ინდონეზიაშ ჰიმნი|Indonesia Raya]]'' <br />„დიდი ინდონეზია“ |დევიზი =Bhinneka Tunggal Ika <br />„ართობურობა მიარეფერუამობას“ |ოფიციალური_ნინეფი =[[ინდონეზიური ნინა|ინდონეზიური]] |რელიგია= [[ისლამი]] - 88%<br />[[ქირსიანობა]] - 8,7%<br />[[ინდუიზმი]] - 2% |ნანანოღა= [[ჯაკარტა]] |latd=6 |latm=10.5 |latNS=S |longd=106 |longm=49.7 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =[[ჯაკარტა]] |თარობაშ_ტიპი = [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ინდონეზიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 = [[პრაბოვო სუბიანტო]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =მაარუფ ამინი |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = მა-15 |ფართობი =1 904 569 |წყარი_% =4,85 |ოეგებიე_მახორობა =237 424 363 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = მა-4 |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2011 |მახორობაშ_ცენზი = 237 424 363 |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2011 |მახორობაშ_მეჭედალა = 123,76 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 84-ა |ედპ_ppp_წანა = 2007 |ედპ_ppp = $1,124 ტრილიონი |ედპ_ppp_რანგი = |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$4,666 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი =0.617 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <font color="#ffcc00">ოშქაშე</font> |აგი_რანგი =124-ა |აგი_წანა =2007 |ვალუტა= [[ინდონეზიური რუპია|რუპია]] |ვალუტაშ_კოდი =IDR |ქიანაშ_კოდი =IDN |ბორჯიშ_ორტყაფუ = ([[მოსოფელიშ კოორდინირებული ბორჯი|UTC]] +7-შე +9-შა) |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.id]] |ოტელეფონე_კოდი =+62 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ინდონეზია''', ოფიციალურო '''ინდონეზიაშ რესპუბლიკა''' ({{lang-id|Republik Indonesia}}) — ქიანა [[ობჟათე-ბჟაეიოლ აზია]]ს დო [[ოკიანეთი|ოკიანეთის]]. ინდონეზია [[არქიპელაგი|არქიპელაგის]] წჷმარინუანს, ნამუშათ 17 508 კოკი მიშმურს.<ref>[http://ec.europa.eu/europeaid/where/asia/regional-cooperation/support-regional-integration/asem/documents/10.03.10_info_on_indonesia_finale_en.pdf Information on Indonesia]. ASEM Development conference II: Towards an Asia-Europe partnership for sustainable development. 26–27 May 2010, Yogyakarta, Indonesia. ec.europa.eu</ref> ქიანა ირთუ 33 [[ინდონეზიაშ პროვინციეფი|პროვინციათ]]. ქიანაშ მახორობა 238 მილიონ ადამიერს აკმადგინანს დო თე მუნაჩემით მოსოფელს მაანთხა არძაშე მიარეკათამი ქიანა რე. ინდონეზია [[რესპუბლიკა]] რე, კანონდუმადვალუ ორგანოშ დო [[ინდონეზიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტიშ]] გიშაგორუათ. ქიანაშ ნანანოღა რე - [[ჯაკარტა]]. ოსქირონე [[ხურგა (სახენწჷფო)|ხურგა]] უღჷ [[პაპუა-ახალი გვინეა|პაპუა ახალ გვინეაწკჷმა]], [[ბჟაეიოლი ტიმორი|ბჟაეიოლ ტიმორწკჷმა]] დო [[მალაიზია]]წკჷმა. ოწყარე ხურგა-მეძობელ ქიანეფო იკოროცხუ [[სინგაპური]], [[ფილიპინეფი]], [[ავსტრალია]], [[პალაუ]], დო [[ინდოეთი]]შ მარხველუ [[ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფი|ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფი]]. ინდონეზია [[ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიაშ ქიანეფიშ ასოციაცია|ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიაშ ქიანეფიშ ასოციაციაშ]] დჷმარსხუაფალი მაკათური ქიანა დო [[კაბეტი ეჩიანი]]შ მაკათური რე. ინდონეზიაშ ეკონომიკა მავითაამშვა, უდიდაშიე მოსოფელს [[ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი]]შ ჸურე დო მავითოხუთა [[ჸიდირიშ უნარიშ პარიტეტი]]შ ჸურე. ინდონეზიაშ არქიპელაგი შანულამი ოვაჭარე რეგიონი რდჷ [[VII ოშწანურა|VII ოშწანურაშე]], მუჟანსჷთ დიო [[შრივიჯაია|შრივიჯაიაშ]] დო უკული [[მაჯაპაჰიტი]]შ იმპერიეფი ვაჭარენდეს [[ინდოეთი|ინდოეთწკჷმა]] დო [[ჩინეთი|ჩინეთწკჷმა]]. ახ. წ.–იშ დაჭყაფუ ოშწანურეფს აბანური მართუეფი ჭიეჭიეთ ითვისნდეს ურცხოულ კულტურულ, რელიგიურ დო პოლიტიკურ მოდელეფს, მუშ შედეგოთ გეგშიბარჩხალჷ [[ინდუიზმი|ინდუისტურ]] დო [[ბუდიზმი|ბუდისტურ]] ომაფეეფქ. ინდონეზიაშ ისტორიას გოლინა იღვენუ შხვადოშხვა ურცხოულ სახენწჷფოქ, ნამუეფსჷთ თიში ორთაშობური რესურსეფი მიკმიჭოფანდჷ. მუსლიმ ვაჭარეფქ გემიშეღეს [[ისლამი]], ევროპულ სახენწჷფოეფქ - [[ქირსიანობა]]; [[დიდი გეოგრაფიული მეგორაფეფი|მეგორაფეფიშ ოშწანურას]] თენეფქ ართიანს ბანძღი გეუტახეს [[მოლუკიშ კოკეფი|მოლუკიშ კოკეფს]] სუნელობაშ ვაჭარობაშ მონოპოლიზებაშ ღანკით. თეშ უკული, [[ჰოლანდიაშ ოსტ-ინდოეთი|ჰოლანდიური კოლონიალიზმიშე]] ინდონეზიაქ ზოხორინალა [[მაჟია მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული მიღჷ. ქიანაშ ისტორია თეშ უკული გოფშა რე ფეთიამი პერიოდეფით, თენეფს შქას ორთაშობური კატაკლიზმეფით, კორუფციათ, სეპარატიზმით, დემოკრატიზაციაშ პროცესით დო მალასიანი ეკონომიკური თირუეფიშ პერიოდეფით. მიარეკოკამი ინდონეზია აკმოდირთუ ოშობათ გოშხვეებული აბანური ეთნიკური დო ნინაშობური ბუნეფშე. უშხვაში დო პოლიტიკურო დომინანტი ეთნიკური ბუნა რე - [[იაველეფი]]. გოვითარაფილიე საზიარო იდენტობა, მუთ გოთანჯილიე სახენწჷფო ნინათ, ეთნიკური მიარეფერუამობათ, რელიგიური პლურალიზმით მუსლიმი მახორობაშ დომინირებაშ დინოხოლე, კოლონიალიზმიშ ისტორიათ დო თიშ აწმარენჯი არყებათ. ინდონეზიაშ ერუანული დევიზი რე „Bhinneka Tunggal Ika“ („ართობურობა მიარეფერუამობას“), მუთ ოძირანს ქიანაშ მიარეფერუამობას. დიდი მახორობაშ დო მეჭედელო დოხორელი რეგიონეფიშ მიუკუჯინალო, ინდონეზიას იშენით უღჷ ფართო ლასქორი, ტყარი აბანეფი, ნამუთ [[ბიომიარეფერუამობა|ბიომიარეფერუამობაშ]] მაჟია უმაღალაში დონეთ გიშეგორუაფუ მოსოფელს. ქიანა დიდარიე ორთაშობური რესურსეფით, მარა მაღალ დონეს სქიდუ სიდაღარა.<ref name=economist1>{{cite journal |title=Poverty in Indonesia: Always with them |journal=[[The Economist]] |date=14 September 2006 |accessdate=26 December 2006 |url= http://www.economist.com/node/7925064?story_id=7925064}}; [http://www.economist.com/node/8001604?story_id=8001604 correction].</ref><ref name = "Asia">{{cite journal | last =Guerin |first=G | title = Don't count on a Suharto accounting |journal=Asia Times Online | location = Hong Kong |date=23 May 2006 |url= http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HE23Ae01.html}}</ref> == ჯოხოდვალა == * '''ოფიციალური''': ინდონეზიაშ რესპუბლიკა. * '''ინდონეზიური''': Republik Indonesia. * '''ეტიმოლოგია''': ჯოხო გიოდჷ გერმანალ მაშარექ ა. ბასტიენქ [[1884]] წანას. Indos Nesos [[ბერძენული ნინა|ბერძენულ ნინაშა]] „ინდოეთიშ კოკეფს“ შანენს. * '''ქიანაშ კოდი''': ID. == გეოგრაფია == [[ფაილი:Indonesia-CIA WFB Map.png|thumb|250პქ]] ქიანა იდვალუაფუ [[ობჟათე-ბჟაეიოლ აზია]]ს, მილარე მალაიშ არქიპელაგიშ კოკეფს - [[იავა]], [[სუმატრა]], [[სულავესი]], [[ბორნეო]] დო [[ახალი გვინეა]] ნორთობურო, დო შხვა. * '''ფართობი''': 1 904 569 კმ². * '''ორთა''': ''გვალეფი'' - ბარისანი (სუმატრა), მულერი (ბორნეო), მაოკე (ირიან ჯაია); ''უმაღალაში კონკა'' - პუნჩაკ-ჯაია 5.030 მ; ''თარი წყარმალუეფი (კმ) '' - [[კაპუასი]] 1.150, ბარიტო 900, მაჰაკამი 770; ''თარი ტობეფი (კვ.კმ) '' - დანაუ ტობა (ტობა) 1.264, დანაუ ტოვუტი 430; ''თარი კოკეფი (კვ.კმ) '' - ბორნეო 539.460 (გვალო 736.000), სუმატრა 420.306, ახალი გვინეა 412.781 (გვალო 785.000), სულავესი 172.000, იავა 125.900, ჰალმაჰერა 17.998, სერამი 17.150, ტიმორი 15.850 (გვალო 30.724), ფლორესი 14.268, სუმბავა 13.280; * '''კლიმატი''' - ეკვატორული; * '''ორთაშობური რესურსეფი''': [[ნაფთობი]], [[კალა]], [[ორთაშური გაზი]], [[ნიკელი]], აკაგაფალი ჯა-ტყა, ბოქსიტეფი, [[ლინჯი]], [[ქუანოშქერი]], [[ორქო]], [[ვარჩხილი]]. == ისტორია == * '''[[XX ოშწანურა]]''': [[ნიდერლანდეფი]]შენი ფორმალური სუვერენიტეტიშ გინოჩამაშ უკული, [[1950]] წანას მეღებულქ იჸუ ახალი კონსტიტუცია. მაართა პრეზიდენტო გიშაგორილქ იჸუ [[აჰმედ სუკარნო]]ქ. [[1963]] წანას ნიდერლანდეფქ ქიმეჩჷ ობჟათე ახალი გვინეა. [[1965]] წანას ოურდუმე გინორთაშ შარათ ხეშუულებაშა ქუმორთჷ გენერალ [[სუჰარტო]]ქ. [[1976]] წანას ინდონეზიაქ ქიხვამილუ [[პორტუგალია|პორტუგალიაშ]] ჸოფილი კოლონია [[ბჟაეიოლი ტიმორი]]. [[1991]] წანას ანექსირებულ ტერიტორიას დორხვეს შვიდობიანი დემონსტრაცია, მუქჷთ ინდონეზიაშ ოერეფშქაშე რეპუტაცია სერიოზულო დაზიანჷ. * '''[[XXI ოშწანურა]]''': ბჟაეიოლი ტიმორი [[2001]] წანაშე ზოხორინელიე, მუთ შხვა სეპარატისტული რეგიონეფიშოთ იმენდიშ მუმაჩამალქ იჸუ. ბოლო წანეფს ინდონეზიაქ დიდი რყეფი გინიღჷ - აზიაშ ფინანსური კრიზისი, [[სუჰარტო]]შ 32-წანამი რეჟიმიშ თება, ბჟაეიოლ ტიმორიშ დინაფა, ისლამისტი ექსტრემისტეფიშ გოაქტიურაფა. == სახენწჷფო == * '''სახენწჷფო სისტემა''': რესპუბლიკა. * '''სახენწჷფოშ მადუდე''': [[ინდონეზიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]. * '''კანონდუმადვალუ ორგანო''': ართპალატიამი პარლამენტი (500 მაკათური). == ადმინისტრაციული დორთუალა == ქიანაშ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართულეფიე: 27 პროვინცია (propinsi), 2 სპეციალური რეგიონი (daerah istimewa), 1 ნანანოღაშ აკანი (daerah khusus ibukota), ნამუთ 8 თარ კოკას რე გინორთილი. * '''[[ახალი გვინეა]]''': 2001 წანაშახ ირიან-ჯაია ჯოხოდჷ. იკენს ბჟადალ პაპუას (Papua Barat), ცენტრალურ პაპუას (Papua Tengah) დო ბჟაეიოლ პაპუას ( Papua Timur); მახორობა - 2,3 მლნ; ფართობი - 422 ვითოში. * '''[[იავა]]''': პროვინციეფი - Banten, Jakarta, Jawa Barat, Jawa Tengah, Jawa Timur, Yogyakarta; მახორობა - 127,7 მლნ; ფართობი – 132 ვითოში. * '''[[მოლუკიშ კოკეფი]]''': პროვინციეფი – Maluku, Maluku Utara; მახორობა - 2,1 მლნ; ფართობი - 75 ვითოში. * '''[[ჭიჭე ზონდიშ კოკეფი|ნუსა-ტენგარა]]''': პროვინციეფი - Nusa Tenggara Barat, Nusa Tenggara Timur; მახორობა - 8,4 მლნ; ფართობი - 68 ვითოში. ** '''[[ბალი (კოკი)|ბალი]]''': პროვინცია – Bali; მახორობა - 3,3 მლნ; ფართობი - 5,6 ვითოში. * '''[[სულავესი]]''': პროვინციეფი – Gorontalo, Sulawesi Selatan, Sulawesi Tengah, Sulawesi Tenggara, Sulawesi Utara; მახორობა - 15,7 მლნ; ფართობი - 189 ვითოში. * '''[[სუმატრა]]''': პროვინციეფი – Aceh, Bangka-Belitung, Bengkulu, Jambi, Lampung, Riau, Riau Kepulauan, Sumatera Barat, Sumatera Selatan, Sumatera Utara; მახორობა - 46,4 მლნ; ფართობი - 474 ვითოში. == დემოგრაფია == [[ფაილი:Ubud-Kids.jpg|მინი|[[ბალინესეფი|ბალინესი]] ბაღანეფი; ინდონეზიას დოხოლაფირო 300 ეთნიკური ბუნა ოხორანს.]] * '''მახორობა''': 234,9 მლნ (2003), თინეფს შქას 45% - [[იავარეფი]], 14% - [[სუნდალეფი]], 7,5% - [[მადურალეფი]], 5,4% - [[მალაიალეფი]]. * '''ნინეფი''': [[ინდონეზიური ნინა|ბაჰასა ინდონესია]] (მალაიურიშ მოდიფიცირებული ვარიანტი), [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]], [[ნიდერლანდული ნინა|ნიდერლანდული]], აბანური ნინეფი. * '''რელიგია''': [[ისლამი]] - 90 %. * '''ნოღეფი (ვთშ.)''': [[ჯაკარტა]] (8.830; აგლომ. 17.891), [[სურაბაია]] (3.031; აგლომ. 3.788), [[ბანდუნგი]] (2.733; აგლომ. 3.944), [[მედანი (ინდონეზია)|მედანი]] (2.204; აგლომ. 3.062). == ეკონომიკა == * '''ერუანული პროდუქტი''': ''ედომუშამი'' - 222 მლრდ $ (23-ა აბანი); ''1 სულს'' - 1.110 $; ''სტრუქტურა (%)'' - ოფუტეშ მეურნობა 16, ხერეჭუა 43, ნინალა 41. * '''ექსპორტი''': ნაფთობი, გაზი, ჯა-ტყაშ მასალეფი, კაუჩუკი, ყავა. * '''ბიუჯეტი''': 26,000 მლნ $. * '''ვალუტა''': [[ინდონეზიური რუპია]] (IDR). == მონძალა == [[სინგასარიშ ოხიდა]] [[მალანგა]]ს (XIV ო.), არქეოლოგიური მუზეუმი ჯაკარტას; [[ბორობუდური]]შ ბუდისტური ოხიდა (IX ო.), [[უჯუნ კულონიშ ერუანული პარკი]], ბრამბანანიშ ინდუისტური ოხიდა (X ს.), პანატარანიშ ოხიდეფიშ კომპლექსი იავას (XIV ო.); [[კომოდოშ ერუანული პარკი]]. == ლიტერატურა == * {{Cite book |last=Friend |first=T. |title=Indonesian Destinies |url=https://archive.org/details/indonesiandestin00theo |publisher=Harvard University Press |year=2003 |isbn=0-674-01137-6}} * {{Cite book |last=Ricklefs |first=M. C. |title=A History of Modern Indonesia since c.1300, Second Edition |publisher=MacMillan |year=1991 |isbn=0-333-57689-6}} * {{Cite book |last=Schwarz |first=A. |year=1994 |title=A Nation in Waiting: Indonesia in the 1990s |url=https://archive.org/details/nationinwaitingi00schw |publisher=Westview Press |isbn=1-86373-635-2}} * {{Cite book |last=Taylor |first=Jean Gelman |title=Indonesia: Peoples and Histories |url=https://archive.org/details/indonesiapeoples0000tayl |publisher=Yale University Press |year=2003 |location= New Haven and London |isbn=0-300-10518-5}} * {{Cite book |last=Vickers |first=Adrian |title=A History of Modern Indonesia |url=https://archive.org/details/historyofmoderni00adri |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=0-521-54262-6}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commons|Indonesia|ინდონეზია}} * [http://www.indonesia.go.id/en/ ინდონეზიაშ თარობა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217185129/http://www.indonesia.go.id/en/ |date=2012-02-17 }} * [http://www.antara.co.id/en/ Antara&nbsp;– ერუანული საინფორმაციო სააგენტო] * [http://www.bps.go.id/ სტატისტიკაშ ცენტრი] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-i/indonesia.html სახენწჷფოშ ოხემანჯღვერე დო მინისტრეფიშ კაბინეტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130915023108/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-i/indonesia.html |date=2013-09-15 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{აზიაშ ქიანეფი}} [[კატეგორია:ინდონეზია| ]] [[კატეგორია:ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] nyzgvicv7zojq4gl3pbc1vklwg1wqg4 0 17282 252079 244008 2026-08-13T01:17:59Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252079 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = [[ფაილი:Capital city marker.svg|25px|ნანანოღა]]<br />ერუანული ნანანოღაშ ოლქი |მარგალური ჯოხო = დელი |ოდაბადური ჯოხო = {{Lang-hi|दिल्ली}}<br />{{Lang-pa|ਦਿੱਲੀ}}<br />{{Lang-ur|دِلّی}}<br />{{lang-en|Delhi}} |ქიანა = ინდოეთი |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =Delhi Montage.jpg |პანორამაშ სიგანა =300px |მუკნაჭარა = |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი = |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = N|lat_deg= 28|lat_min= 36|lat_sec=36 |lon_dir = E|lon_deg= 77|lon_min= 13|lon_sec=48 |CoordAddon = type:city(15333741)_region:IN |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა =250 |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = 0 |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = |რეგიონი = |რეგიონი ცხირს = დელი |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი =ინდოეთიშ მორსხუე ტერიტორიეფი{{!}}მორსხუე ტერიტორია |რაიონი = დელი |მადუდეშ ტიპი = მერი |მადუდე = ქანვარ საინი |დორსხუაფაშ თარიღი = |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = |ფართობი = 1483 |სიმაღალაშ ტიპი= ზუღაშ დონეშე |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=0–300 |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა= |მახორობა = 11 007 835 |ეჭარუაშ წანა = 2011 |მეჭედალა = 3 886 |აგლომერაცია = 16 314 838 |ერუანული აკოდგინალუა = |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი =დელარი, დელარეფი |ბორჯიშ ორტყაფუ = +5:30 |DST = |ოტელეფონე კოდი = +91 11 |ოფოსტე ინდექსი = 110 xxx |ოავტომობილე კოდი=DL-xx |საიტი = delhi.gov.in |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Delhi |add1n= |add1= }} [[ფაილი:Delhi districts.svg|მინი|დელიშ ჩხორო ოლქი]] '''დელი''' ([[ჰინდი]]: दिल्ली, [[ურდუ ნინა|ურდუ]]: دہلی or دلّی‎, [[პენჯაბური ნინა|პენჯაბური]]: ਦਿੱਲੀ) — ონოღე აგლომერაცია ოორუე [[ინდოეთი|ინდოეთის]]. ქიანაშ ნანანოღა. თაშნეშე თე ჯოხოთ რე შინელი ერუანული [[ნანანოღა]]შ ტერიტორია, ნამუთ სპეციალური გოართოიანაფილი ტერიტორია რე ცენტრალური თარობაშ ადმინისტრაციაშ გიმე, ნამუშათ სუმი მუნუციპალიტეტი მიშმურსჷნ. დელიშ მეტროპოლია დო დელიშ ერუანული ნანანოღაშ ტეროტორია ართ ბირთვის აკმოქიმინუნს დო პრაქტიკულო ართ ერთულო იკოროცხუ. [[ნიუ-დელი]] — ნოღალური დოხორალ, დელიშ მეტროპოლიაშ ნორთიე დო ინდოეთიშ თარობაშ ორენს წჷმარინუანს. დელი სიდიდათ მაჟირა აგლომერაცია რე ინდოეთის დო [[მოსოფელი|მოსოფელს]] მაბრუო მახორობაშ მუდანობათ, ნამუშ მუდანობა [[2011]] წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ 11,007,835-ის აკმადგინანს. ოორუე ინდოეთის წყარმალუ [[იამუნა]]შ წყარპიჯის მადვალუ ნოღაშ არქეოლოგიური გონთხორუეფი მოწამენს, ნამ-და დელი ირო დოხორელი აკანი ჸოფე გვალო მორჩილი ჯვ. წ. VI ოშწანურაშე. [[1639]] წანას, [[მოგოლეფიშ იმპერია|მოგოლეფიშ იმპერატორქ]] [[შაჰ-ჯაჰანი|შაჰ-ჯაჰანქ]] თაქ აკაგჷ ახალი ჯიხა-გალუანი დო იმპერიაშ ნანანოღათ გეგმაცხადჷ (1649-1857). ახალი ნანანოღა [[ნიუ-დელი]] [[1920]]-იან წანეფს აკაგეს. [[1947]] წანას, მუჟანსჷთ ინდოეთიქ [[გოართოიანაფილი ომაფე|ბრიტანეთი]]შე ზოხორინალა გჷმაცხადჷნ, ნიუ-დელიქ თიში ნანანოღათ გჷნირთჷ. ნთელი ქიანაშე მახორობაშ მიგრაციაშ გეშა დელიქ კოსმოპოლიტ ნოღათ გჷნირთჷ. მალასიანი გოვითარაფაქ დო ურბანიზაციაქ, თიში მახორობაშ ელაზჷმაფათ მაღალი მიშნაველიშ დონეთ, ნოღაქ შანულამო გეგნიქჷმინჷ. ასე დელი ინდოეთიშ შანულამი კულტურული, პოლიტიკური დო კომერციული ცენტრიე. == გალერა == <gallery> ფაილი:Indiagatedelhi.JPG|[[ინდოეთიშ ჭიშკარი]] ფაილი:Iron Pillar, Delhi, May 2008.jpg| რჯინაშ კოლონა დელის (IV-V წწ. ჩქ. წ.) ფაილი:Red Fort facade.jpg|[[ჭითა ფორტი (დელი)|ჭითა ფორტი]], ნამუთ [[შაჰ-ჯაჰანი]]ქ აკაგუნჷ, — იუნესკოშ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტი ფაილი:Qminar.jpg|მოსოფელიშ არძაშე მაღალი ანგურაშ [[მინარეთი]] — [[ქუთბ-მინარი]] 72.5 მ. სიმაღალათ </gallery> == დოჯიმალაფირი ნოღეფი დო რეგიონეფი == დელის ჸუნს გეჸვენჯი დოჯიმალაფირი ნოღეფი:<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/15278423.cms|publisher=India Times|title=Delhi to London, it’s a sister act|accessdate=18 February 2009|date=7 July 2002}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; background:white; width:70%;" |- style="color:white;" ! ! style="background:#811541; width:10%;"| ნოღა ! ! style="background:#811541; width:22%;"| ქიანა ! ! style="background:#811541; width: 5%;"| თარიღი |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[სეული]]''' |! ! align=left| {{Flag|ობჟათე კორეა|size=30px}} |! !| |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[ჩიკაგო]]''' |! ! align=left| {{Flag|ააშ|size=30px}} |! !| 2001<ref name="chicago ">{{cite web | url=http://www.chicagosistercities.com/cities/delhi.php | title=Sister cities of Chicago | accessdate=12 February 2011}}</ref> |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[ლონდონი]]''' |! ! align=left| {{Flag|გოართოიანაფილი ომაფე|size=30px}} |! !| 2002<ref name="london ">{{cite web | url=http://legacy.london.gov.uk/view_press_release.jsp?releaseid=1329 | title=Friendship agreement to be signed between London and Delhi | accessdate=12 February 2011}}</ref> |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[ლოს-ანჯელესი]]''' |! ! align=left| {{Flag|ააშ|size=30px}} |! !| |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[სიდნეი]]''' |! ! align=left| {{Flag|ავსტრალია|size=30px}} |! !| |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[კუალა-ლუმპური]]''' |! ! align=left| {{Flag|მალაიზია|size=30px}} |! !| |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[მოსკოვი]]''' |! ! align=left| {{Flag|რუსეთი|size=30px}} |! !| 2002<ref name="delhigov">{{cite web | url=http://www.delhi.gov.in/wps/wcm/connect/doit_udd/Urban+Development/Our+Services/International+Affairs+Cell+(IC)/Achievement | title=Sister-City Agreements | accessdate=12 February 2011}}</ref> |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[ტოკიო]]''' |! ! align=left| {{Flag|იაპონია|size=30px}} |! !| |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[ულან-ბატორი]]''' |! ! align=left| {{Flag|მონღოლეთი|size=30px}} |! !| 2002<ref name="delhigov" /> |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[სანქტ-პეტერბურგი]]''' |! ! align=left| {{Flag|რუსეთი|size=30px}} |! !| 2002<ref name="delhigov" /> |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[პარიზი]]''' |! ! align=left| {{Flag|საფრანგეთი|size=30px}} |! !| 2006<ref name="hindustan times">{{cite web | url=http://www.hindustantimes.com/Paris-wants-sister-city-relationship-with-Delhi/Article1-194656.aspx | title=Paris wants 'sister-city' relationship with Delhi | accessdate=12 February 2011}}</ref> |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[ერევანი]]''' |! ! align=left| {{Flag|სომხეთი|size=30px}} |! !| 2008 |- |! ! style="background:lemonchiffon;"| '''[[ფუკუოკაშ პრეფექტურა]]''' (''დომაჸალაფირი რეგიონი'') |! ! align=left| {{Flag|იაპონია|size=30px}} |! !| 2007 |} == ქოძირით თაშნეშე == * [[ინდოეთიშ მილიონამი ნოღეფიშ ერკებული]] * [[დელიშ მეტროპოლიტენი]] == ლიტერატურა == * {{Cite book|last1 = Horton|given1 = P|year = 2002|edition = 3|title=Lonely Planet Delhi |publisher=Lonely Planet Publications|isbn=1-86450-297-5}} * {{Cite book|last1 = Rowe|given1 = P|surname2= Coster|given2= P|year = 2004|title=Delhi (Great Cities of the World)|url = https://archive.org/details/delhi0000rowe|publisher= World Almanac Library|isbn = 0-8368-5197-8}} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://delhi.gov.in/ NCT of Delhi Government Website] * [http://www.delhitourism.nic.in/ Department of Tourism, Government of NCT of Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224145450/http://delhitourism.nic.in/ |date=2018-12-24 }} * [http://www.clickdelhi.in/ New Delhi / NCR Classified Advertisement Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120617043226/http://clickdelhi.in/ |date=2012-06-17 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{მერკე}} {{ესკიზი-ინდოეთი}} {{ინდოეთიშ შტატეფი დო ტერიტორიეფი}} {{ინდოეთიშ მილიონიანი ნოღეფი}} [[კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი]] oq3ux51xg8yo5xupx2zrb46hukbtzpe 0 17511 252105 245492 2026-08-13T01:34:22Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252105 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = '''República de Cuba''' |ედომუშამი_ჯოხო = კუბაშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =კუბა |შილა = Flag of Cuba.svg |გერბი = Coat of Arms of Cuba.svg |რუკა = Cuba (orthographic projection).svg |ჰიმნი = ლა ბაიამესა<ref>{{cite web|url=http://mipais.cuba.cu/cat_en.php?idcat=91&idpadre=83&nivel=2|title=National symbols|publisher=Government of Cuba|accessdate=2009-09-07}}</ref><br>↓<br /> <center>[[ფაილი:Cuban national anthem (abridged version), performed by the U.S. Navy Band.oga]]</center> |დევიზი =''Patria o Muerte''<small> {{es icon}} <br /> „ოდაბადე ვარდა ღურა“</small><ref>{{cite web|url=http://www.bc.gov.cu/English/cuban_bills.asp|title=Cuban Peso Bills|publisher=Central Bank of Cuba|accessdate=2009-09-07}}</ref> |ოფიციალური_ნინეფი =[[ესპანური ნინა|ესპანური]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[ჰავანა]] |latd=23 |latm=8 |latNS=N |longd=82 |longm=23 |longEW=W |უდიდაში_ნოღა =ჰავანა |თარობაშ_ტიპი = [[სოციალისტური რესპუბლიკა]]<ref>[http://www.nationmaster.com/red/graph/gov_gov_typ-government-type&ob=ws Government type (most recent) by country], Nationmaster.com</ref> |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[კუბაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[რაულ კასტრო]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 105-ა |ფართობი =110 861 |წყარი_% =ვაშანულამი |ოეგებიე_მახორობა =11 241 894<ref name="cubastat2010">[http://www.one.cu/aec2010/20080618index.htm Anuario Estadístico de Cuba 2010], Oficina Nacional de Estadísticas, República de Cuba. Accessed on {{Nowrap|September 30}}, 2011.</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 73-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2010 |მახორობაშ_ცენზი = 11 177 743 |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2002 |მახორობაშ_მეჭედალა = 102,3 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 106-ა |ედპ_ppp_წანა = 2010 |ედპ_ppp = $114,1 მილიარდი |ედპ_ppp_რანგი = 63-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$9 900 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი =86-ა |აგი =0.776<ref>http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Tables.pdf</ref> |აგი_ტენდენცია = |აგი_კატეგორია = <font color="#009900">მაღალი</font> |აგი_რანგი =51-ა |აგი_წანა =2007 |ვალუტა= [[კუბური პესო]] |ვალუტაშ_კოდი =CUP |ქიანაშ_კოდი =CUB |ბორჯიშ_ორტყაფუ = ([[UTC-5]] სთ.) |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.cu]] |ოტელეფონე_კოდი =+53 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''კუბაშ რესპუბლიკა''' ({{lang-es|República de Cuba}}) — კოკი სახენწჷფო [[კარიბეფი|კარიბიშ ზუღაშ ღანჩოს]]. კუბაშ სახენწჷფო აკმოდირთუ თარი კოკიშე — კუბაშე, თაშნეშე [[ხუვენტუდი]]შე დო მუსხირენ [[არქიპელაგი]]შე. ქიანაშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა [[ჰავანა]]. სიდიდათ მაჟირა ნოღა რე [[სანტიაგო-დე-კუბა]].<ref>{{Cite book|last=თომას|first=ჰაგი|title=Cuba; the Pursuit of Freedom|date=March 1971|publisher=Harper & Row|location=New York|isbn=0060142596|authorlink=თომას ჰაგი}}</ref><ref>{{Cite book|last=Thomas|first=Hugh|title=The Slave Trade: The Story of the Atlantic Slave Trade, 1440–1870|url=https://archive.org/details/slavetradestoryo00thom|year=1997|publisher=Simon & Schuster|location=New York, NY|isbn=0684835657}}</ref> კუბაშ ოორუეშე იდვალაუფუ [[ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი]] დო [[ბაჰამიშ კოკეფი]], ბჟადალშე — [[მექსიკა]], ობჟათეშე — [[კაიმანიშ კოკეფი]] დო [[იამაიკა]], ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[ჰაიტი]] დო [[დომინიკარეფიშ რესპუბლიკა]]. [[ფაილი:Karibik Kuba Position.png|250პქ|thumb|left|კუბაშ ორენი]] [[1492]] წანას, ალმახანურ კუბაშ კოკის [[ქრისტეფორე კოლუმბი]]ქ მიანჭჷ დო თინა [[ესპანეთი]]შ ომაფეშ ორხველობათ გჷმაცხადჷ. კუბა ესპანეთიშ ტერიტორიათ რდჷ მერჩქინელი [[1898]] წანაშ [[ესპანეთ-ამერიკაშ ლჷმა 1898|ესპანეთ-ამერიკაშ ლჷმაშახ]], [[1902]] წანას ამერიკაშე ფორმალური ზოხორინალა მიღჷ. [[1953]]-[[1959]] წანეფს [[კუბაშ რევოლუცია]] მიშჷ, ნამუქჷთ [[ფულხენსიო ბატისტა]]შ დიქტატურა გათუ.<ref>{{cite web|url=http://www.jfklibrary.org/Historical+Resources/Archives/Reference+Desk/Speeches/JFK/JFK+Pre-Pres/1960/002PREPRES12SPEECHES_60OCT06b.htm |title=Remarks of Senator John F. Kennedy at Democratic Dinner, Cincinnati, Ohio |publisher= John F. Kennedy Presidential Library & Museum — Jfklibrary.org |date=1960-10-06 |accessdate=2010-11-07}}</ref> რევოლუციაშ უკული გეგმიქიმინჷ ახალ თარობაქ [[ფიდელ კასტრო]]შ ხემანჯღვერობათ. ალმახანური თარობაშ [[დემოკრატიაშ ინდექსი]] იფასებუ მუჭოთ „ავტორიტარული“. კუბაშ მახორობა მეხოლაფირო აკმოდირთუ 11 მილიონშე უმოსი ადამიერშე; მახორობაშ მუდანობათ დო ტერიტორიათ რე [[კარიბიშ რეგიონი|კარიბიშ ღანჩოშ]] კოკი სახენწჷფოეფშე არძოშე დიდი. [[კუბარეფი]]შ [[კულტურა]] დო წეს-რჩქვანელობეფი აკმოდირთუ მუჭოთ აბორიგენი კათეფიშ, [[ტაინოეფი]]შ დო [[სობონეიეფი]]შ, თაშნეშე [[ესპანეთიშ იმპერია|ესპანეთიშ იმპერიაშ]] დო აფრიკალი ჭკორეფიშ მონძალაშე, თაშნეშე თაქ დიდი გოლინა იღვენუ ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფწკჷმა სიარხოვექ. კუბას წინგიერობაშ კოეფიციენტი აკმადგინანს 99,8%-ის,<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cu.html |title=CIA — The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=2011-09-30}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mdgs.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=656&crid=192 |title=unstats &#124; Millennium Indicators |publisher=Mdgs.un.org |date=2010-06-23 |accessdate=2010-11-07}}</ref> ჩქჷჩქჷეფიშ ღურაშ მაძირაფალი უმოსი დაბალი რე ვინდარო კანკალე გოვითარაფილ ქიანას,<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html |title=CIA World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=2011-09-30}}</ref> დო მახორობაშ თელარაშ ოშქაშე მუდანობა 77.64 რე.<ref name=autogenerated1 /> == ეტიმოლოგია == ჯოხოდვალა ''კუბა'' მოურს ტაინოშ კათაშ ნინაშე. თე ზიტყვაშ ზუსტი შანულობა ვარე რჩქინელი, მარა, დოხოლაფირო თინა შილებე გეჸვენჯიშობურო ითანგას: ''სოდეთ ჸოფიერი დიხეფი ბრელი რე'' (კუბაო) <ref>Alfred Carrada, ''[http://www.alfredcarrada.org/notes8.html The Dictionary of the Taino Language (plate 8)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090219192148/http://alfredcarrada.org/notes8.html |date=2009-02-19 }}''</ref> ვარდა ''დიდი აკანი'' (კოაბანა).<ref>[http://members.dandy.net/~orocobix/terms1.htm Dictionary — Taino indigenous peoples of the Caribbean Dictionary --]</ref> მარა, რენა მარკუალეფი, ნამუთ მითმირჩქინანა, ნამთა თის ჯოხო [[ქრისტეფორე კოლუმბი|ქრისტეფორე კოლუმბიქ]] [[პორტუგალია]]ს მადვალუ ანტიკური ნოღაშ ''კუბაშ'' პატიოცემელო გიოდჷ.<ref>Augusto Mascarenhas Barreto: O Português. Cristóvão Colombo Agente Secreto do Rei Dom João II. Ed. Referendo, Lissabon 1988. English: The Portuguese Columbus: secret agent of King John&nbsp;II, Palgrave Macmillan, ISBN 0-333-56315-8</ref><ref>da Silva, Manuel L. and Silvia Jorge da Silva. (2008). ''Christopher Columbus was Portuguese'', Express Printing, Fall River, MA. 396pp. ISBN 978-1-60702-824-6.</ref> == ისტორია == === კოლუმბიშახ === [[ფაილი:Arowak woman by John Gabriel Stedman.jpg|მინი|left|150პქ|ტაინო ოსურიშ მუნახაზი]] [[ესპანარეფი]]შ მოულაშახ კუბა დოხორელი რდჷ [[ინდიელეფი|ინდიელეფიშ]] ტომეფით. თარო მახორობას აკმადგინანს: [[ტაინოეფი]], [[არავაკეფი]], [[გუანახატაბეიეფი]] დო [[სობონეიეფი]]. ჯინჯიერი მახორობაშ ნოგორეფი [[ევროპალეფი|ევროპალეფიშ]] მოულაშახ მუსხირენ ოშწანურათ ადრე მიგრირაფილეფი რენა მუჭოთ [[ოორუე ამერიკა|ოორუე]], თეშ [[ობჟათე ამერიკა|ობჟაღე ამერიკაშ]] კონტინენტიშე.<ref>{{Cite book|title=Art and archaeology of pre-Columbian Cuba|page=22|year=1996|author=Ramón Dacal Moure, Manuel Rivero de la Calle|publisher=University of Pittsburgh Press|isbn=082293955X|url=http://books.google.com/?id=PEE9oipDYksC&pg=PA22}}</ref> ტაინოეფს კოკიშა უჯოხონა ''კაობანა''.<ref>{{cite web|url=http://www.indio.net/taino/main/language/Tisland.htm |title=Taino Name for the Islands |publisher=Indio.net |date= |accessdate=2010-11-07}}</ref> აბანობური მახორობა მეჸუნს [[მეორინჯალა]]ს, [[მეჩხომობა]]ს, ნადირუას დო შაყარუას. === ესპანური კოლონიზაცია === [[ფაილი:DiegoVelazquezCuellar.jpg|მინი|left|150px|დიეგო ველასკეს დე კუელიარი, კუბაშ [[კონკისტადორი]]]] [[ქრისტეფორე კოლუმბი]]ქ [[1492]]<ref name=Henken2008 /> წანაშ 12 გჷმათუთას მაართათ მორთჷ კოკიშა, ნამუსჷთ უკული გიადჷ [[გუანახანი|გუანახანქ]], დო უკული თიქ კუბაშ ოორუე-ბჟაეიოლ წყარპიჯიშა 27<ref name=Henken2008>{{cite book|author=Ted Henken|title=Cuba: a global studies handbook|url=http://books.google.com/books?id=Mv7anQoCbzgC|year=2008|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781851099849|page=[http://books.google.com/books?id=Mv7anQoCbzgC&pg=PT59 30]}} (gives the landing date in Cuba as {{Nowrap|October 27}})</ref> ან 28<ref>{{cite book|author=Cuba Oficina Del Censo|title=Cuba: Population, History and Resources 1907|url=http://books.google.com/books?id=E0iIQ1nxJB4C|year=2009|publisher=BiblioBazaar, LLC|isbn=9781110288182|page=[http://books.google.com/books?id=E0iIQ1nxJB4C&pg=PA28 28]}} (gives the landing date in Cuba as {{Nowrap|October 28}})</ref><ref>These are Julian calendar dates.</ref> გჷმათუთას დართჷ თი აკანს, ნამუსჷთ ამდღა [[ბარაკოა]] ჯოხო. თიქ კოკი ესპანეთიშ ახალი ომაფეშ დორხველობათ გჷმაცხადჷ<ref>{{Cite book|title=Cuba: a new history|url=https://archive.org/details/cubanewhistory0000gott|last=Gott|first=Richard|publisher=Yale University Press|location=New Haven, Conn.|year=2004|page=[https://archive.org/details/cubanewhistory0000gott/page/13 13]|isbn=0300104111}}</ref> დო ''Isla Juana'' გიოდჷ ასტურიაშ პრინციშ [[ხუანი (ასტურიაშ პრინცი)|ხუანიშ]] პატიოცემელო.<ref>{{Cite book|first=Alfred J.|last=Andrea|coauthor=Overfield, James H.|title=The Human Record|volume=1|chapter=Letter by Christopher Columbus concerning recently discovered islands|publisher=Houghton Mifflin Company|year=2005|page=8|isbn=0618370404}}</ref> [[1511]] წანას, [[დიეგო ველასკეს დე კუელიარი]]ქ [[ბარაკოა]]ს მაართა ესპანური ოხორე ქჷდარსხუ. მალას გორჩქინდჷ შხვა ოხორეფქ ხოლო, თინეფს შქას [[ჰავანა]] კუბაშ მუმალი ნანანოღა, ნამუთ [[1515]] წანას დირსხუ. ესპანარეფქ თე პერიოდის დოხოლაფირო 100 000 აბანობური მახორუ ჭკორო ქიგირინეს, ნამუსჷთ ორქოშ ოგორუე ხანდეფშო გჷმირინუანდეს. კოკიშ ჯინჯიერი მახორობაშ დიდი ნორთიშ მოჯალაგუა გჷმიჭანუ [[ინფექციური ლახარეფი|ინფექციურ ლახარეფქ]] ხოლო, მუშენ-და თე ლახარეფიშ სააწმარენჯოთ ორთაშობური იუნიტეტი ვაუღუდეს.<ref>{{Cite book|title=Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies|last=Diamond|first=Jared M.|publisher=W.W. Norton & Co|location=New York, NY|year=1998|url=http://www.pbs.org/gunsgermssteel/variables/smallpox.html|isbn=0393038912}}</ref> [[1529]] წანას, [[წითელე პატონეფი]]შ დო [[დიდი ბატონეფი|დიდ ბატონეფოშ]] გეშა კუბაშ მახორობაშ 2/3-აშ ღრა გჷმიჭანუ.<ref>{{Cite book | first = Joseph Patrick | last = Byrne | title = Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A-M | url = http://books.google.com/books?id=5Pvi-ksuKFIC&pg=PA413&dq#v=onepage&q=&f=false | publisher = ABC-CLIO | year = 2008 | page = 413 | isbn = 0313341028}} </ref><ref>J. N. Hays (2005). "''[http://books.google.com/books?id=GyE8Qt-kS1kC&pg=PA82&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Epidemics and pandemics: their impacts on human history]''". p.82. ISBN 1-85109-658-2</ref> კუბა ესპანეთიშ დორხველობაშა დოხოლაფირო 400 წანა მიშმეშჷ (1511–1898). თიში ეკონომიკა თარო აკმოდირთუდჷ [[ოფუტეშ მეურნობა|ოფუტეშ მეურნობაშ]] დო ოგვალე ოგორუეშე. კუბაშე ისრულებუდჷ [[შანქარი]]შ, [[ყავა]]შ დო [[თუთუმი]]შ [[ევროპა]]შა ექსპორტი, მოგვიანაფათ [[ოორუე ამერიკა]]შა ხოლო. მოხანდეთ გჷმირინუაფუდჷ აფრიკაშე მოჸონაფილი [[ჭკორალა|ჭკორეფი]]. === ლჷმა ზოხორინალაშო === [[ფაილი:Carlos Manuel de Cespedes.jpg|მინი|კარლოს მანუელ დე სესპედესი ''ოდაბადეშ მუმა'', თიქ ესპანეთიშე ზოხორინალა გჷმაცხადჷ [[1868]] წანას.]] [[1820]]-იან წანეფს, მიჟანსჷთ [[ესპანეთიშ იმპერია|ესპანეთიშ იმპერიაშ]] ტერიტორიეფი [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას]] ებუნტეს დო ზოხორინელი სახენწჷფოეფი გჷმოქიმინეს, კუბა მაფაშ ართგურობას ინარჩუნენდჷ. მარა, თაქ ხოლო მუთმოხვადუდჷ ზოხორინალაშო მორინეფი, ესპანეთიქ კუბას მეჩჷ დევიზი ''La Siempre Fidelísima Isla'' („ირო არძოშე ართგური კოკი“). თე ართგურობა მიშჷ კუბაშ მახორობაშ ესპანეთიშა ოვაჭარე დოჸუნალათ, თაშენეშე თინეფი ღებულენდეს [[კორსანტობა]]შე დო [[ჭკორეფიშ ბუნტარკია|ჭკორეფიშ ბუნტარკიაშე]] თხილუას. ==== ვითწანამი ლჷმა ==== [[1868]] წანაშ ებუნტუაშ მოტივი, ნამუსჷთ [[კარლოს მანუელ დე სესპედესი]] ხემანჯღვერენდჷნ, ეპანეთიშე ზოხორინალა რდჷ. სესპედესი — [[შანქარიშ ლარჭემი|შანქარიშ]] პლანტაციაშ მაღვენჯი, კუბაშ ზოხორინალაშო ოლჷმეთ ჭკოლარეფს ადუდიშულენდჷ. 1868 წანაშ 27 ქირსეთუთას, თიქ გიშაშქუ ზოჯუა ჭკორალაშ გოუქვაფაშე არძო თინეფშო, მით ოურდუმე ნინალაშა მიშმეშჷნ.<ref name="ChomskyCarrSmorkaloff2003pp115-117">{{Harvnb|Chomsky|Carr|Smorkaloff|2003|pp=[http://books.google.com/books?id=Sr2hQkCIihMC&pg=PA115 115–117]}}</ref> 1868 წანაშ ებუნტუაქ გეგნორთჷ კონფლიქტშა, ნამუთ რჩქინელი რდჷ მუჭოთ [[ვითწანამი ლჷმა]]. [[ააშ]]ქ ვაღიარჷ კუბაშ ახალი თარობა, თაშ მიქცუ ლათინურ დო ევროპულ ბრელი ქიანაქ ხოლო.<ref>{{cite web|url=http://www.cubagenweb.org/mil/e-war-hist.htm|title=Historia de las Guerras de Liberación de Cuba}}</ref> ლმაქ [[1878]] წანას, ხანხონიშ პაქტით გეთუ, ნამუთჷთ კუბაქ ფართო ავტონომია მიღჷ. [[1879]]–[[1880]] წანეფს, კუბარ პატრიოტიქ [[კალიქსტო გარსია]]ქ აწარმჷ ვაწჷმოძინელი, მაჟირა ლჷმა ზოხორინალაშო, ნამუთ რჩქინელი რე მუჭოთ [[ჭიჭე ლჷმა (კუბა)|ჭიჭე ლჷმა]].<ref>{{cite web|url=http://www.historyofcuba.com/history/funfacts/lilwar.htm|title=The Little War (La Guerra Chiquita)}}</ref> == თაშნეშე ქოძირით == {{Commons|Cuba|კუბა}} * [[იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი კუბას]] * [[დიდი ანტილიაშ კოკეფი]] * [[ერნესტო ჩე გევარა]] == რესურსეფი ინტერნეტის == {{wikivoyage|Cuba}} * [http://www.cubagob.cu/ingles/default.htm კუბაშ თარობა] * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Cuba კუბაშ ატლასი wikimedia-შე] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-c/cuba-nde.html სახენწჷფო მადუდეეფი დო მინისტრეფიშ კაბინეტიშ მაკათურეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120515072041/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-c/cuba-nde.html |date=2012-05-15 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cu.html Cuba entry at The World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111024061151/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cu.html |date=2011-10-24 }} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/cuba.htm Cuba from UCB Libraries GovPubs] * [http://www.dmoz.org/Regional/Caribbean/Cuba/ Cuba at the Open Directory Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118112118/http://www.dmoz.org/Regional/Caribbean/Cuba/ |date=2012-01-18 }} * [http://www.lib.utexas.edu/maps/americas/cuba.jpg Map of Cuba (Political) 1994 C.I.A./Univ. of Texas, Austin] * [http://www.life.com/gallery/23083/welcome-to-cuba Welcome To Cuba — ფოტოკოლაჟი ჟურნალ Life-შე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120102014859/http://www.life.com/gallery/23083/welcome-to-cuba |date=2012-01-02 }} * [http://www.fotopedia.com/wiki/Cuba fotopedia.com კუბაშ ფოტოეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120121050414/http://www.fotopedia.com/wiki/Cuba |date=2012-01-21 }} * [http://www.latinamericanstudies.org/us-cuba.htm „ლათინური ამერიკაშ რკუეფი:ააშ-კუბაშ ურთიართობეფი“], a comprehensive resource part of a website created by Dr. Antonio Rafael de la Cova of Indiana University. == სქოლიო == <div style="height:250px; overflow:auto; padding:3px; border:1px solid #aaa;" class="scrollbox"> {{reflist|colwidth=30em}} </div> {{მერკე}} {{ოორუე ამერიკაშ ქიანეფი}} [[კატეგორია:კუბა| ]] [[კატეგორია:კარიბიშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ესპანურნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] c1x02wecanq9ocbm8utcp5bi10bf0ht 0 17652 252030 218020 2026-08-13T00:42:19Z InternetArchiveBot 15194 Add 4 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252030 wikitext text/x-wiki [[File:DaylightSaving-World-Subdivisions.png|thumb|ზარხულიშ ბორჯიშ გჷმორინაფა მოსოფელს: {{ლეგენდა|#1a80e6|გჷმირინუანა ზარხულიშ ბორჯის}} {{ლეგენდა|#ef690a|ვაგჷმირინუანა ზარხულიშ ბორჯის}} {{ლეგენდა|#c00000|დღას ვაგჷმურინუაფუნა ზარხულიშ ბორჯი}}]] '''ზარხულიშ ბორჯი''' — [[ბორჯი]], ნამუთ მოჩამილ [[სასაათო ორტყაფუ]]ს მეღებულ ბორჯწკჷმა ელაზჷმაფათ ართი საათით წიმი რე გჷნოკინელი. თე პრაქტიკა ბრელ ქიანას რე მეღებული დო თიში ღანკი რე გოსინთუაშე [[ელექტროენერგია|ელექტროენერგიაშ]] მორჩილო გჷმორინაფა. [[ზოთონჯი]]შ პერიოდის ბორჯი უკახალე „გჷნმიკონუ“ დო კანკალე ქიანა დჷთმართუ „ზოთონჯიშ ბორჯის“ (თე ტერმინი ვარე ოფიციალური). ქიანეფიშ უმენტაშობა თ. გ. „ზოთონჯიშ ბორჯი“ ობორჯე ორტყაფუშ სტანდარტულ ასტრონომიულ ბორჯის უხვადუ. == ლიტერატურა == * {{cite book |author=Ian R. Bartky |title= One Time Fits All: The Campaigns for Global Uniformity |url=https://archive.org/details/onetimefitsallca0000bart |publisher= Stanford University Press |year=2007 |isbn=978-0-8047-5642-6}} * {{cite journal|author=Ian R. Bartky|coauthors=Elizabeth Harrison|title=Standard and daylight-saving time|journal=Scientific American|volume=240|issue=5|pages=46–53|year=1979|issn=0036-8733}} * {{cite book |author=Michael Downing |title=Spring Forward: The Annual Madness of Daylight Saving Time |url=https://archive.org/details/springforwardann00down |publisher=Shoemaker & Hoard |year=2005 |isbn=1-59376-053-1 |ref=Spring-Forward }} * {{cite book |author= David Prerau |title=Seize the Daylight: The Curious and Contentious Story of Daylight Saving Time |url= https://archive.org/details/seizedaylightcur0000prer_g8f7 |publisher=Thunder’s Mouth Press |year=2005 |isbn=1-56025-655-9 |ref=Seize }} The British version, focusing on the UK, is {{cite book |title=Saving the Daylight: Why We Put the Clocks Forward |year=2005 |url=https://archive.org/details/savingdaylightwh0000prer |publisher=Granta Books |isbn=1-86207-796-7 |author=<!--David Prerau--> <!--2005--> }} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.twinsun.com/tz/tz-link.htm Sources for time zone and daylight saving time data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120623013511/http://www.twinsun.com/tz/tz-link.htm |date=2012-06-23 }}—technical resources * [http://www.itu.int/dms_pub/itu-t/opb/sp/T-SP-LT.1-2011-PDF-E.pdf ITU LEGAL TIME 2011] * [http://www.nist.gov/pml/div688/dst.cfm Information about the Current Daylight Saving Time (DST) Rules], U.S. National Institute of Standards and Technology (NIST.gov) * [http://www.worldtimezone.com/daylight.html Countries and territories operating Daylight Saving Time (2010/2011)] {{მერკე}} [[კატეგორია:ბორჯი]] [[კატეგორია:სასაათო ორტყაფუეფი]] [[კატეგორია:ზარხული]] iu0knretzsw28fn0z2swceg7bgczp9u 0 18233 252003 133414 2026-08-13T00:22:58Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252003 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნოღა |მარგალური ჯოხო = ბჰუბანეშვარი |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-en|Bhubaneswar}}<br />{{lang-or|ଭୁବେନଶ୍ବର}} |ქიანა = ინდოეთი |დუდალაშ თუდო = |პანორამა = |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი = |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_deg =20 |lat_min =15 |lat_sec =52 |lon_deg =85 |lon_min =49 |lon_sec =41 |CoordAddon = type:city(647302)_region:IN |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა = |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = ინდოეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა{{!}}შტატი |რეგიონი = ორისა |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი =ოლქი |რაიონი = ხურდა (ოლქი){{!}}ხურდა |მადუდეშ ტიპი = მერი |მადუდე = ანანტ ნარაიან ჯენა |დორსხუაფაშ თარიღი = |მაართა შინუა = ჩქ ეე.-შახ III ოშწანურა |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = |ფართობი = 10 35 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=33 |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა=ჰინდი (ნინა){{!}}ჰინდი<br />ორია (ნინა){{!}}ორია<br />ინგლისური ნინა{{!}}ინგლისური |მახორობა = 837 737 |ეჭარუაშ წანა = 2011 |მეჭედალა = 852 |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = ბჰუბანეშვარალი, ბჰუბანეშვარალეფი |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +5:30 |DST = |ოტელეფონე კოდი = +0674 |ოფოსტე ინდექსი = 751 0xx |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = bmc.gov.in/ |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Bhubaneswar |add1n= |add1= }} [[ფაილი:Lingaraj temple Bhubaneswar 11007.jpg|thumb|left|[[ოხიდა ლინგარაჯა]]]] '''ბჰუბანეშვარი''' (Bhubaneshwar) — ნოღა [[ინდოეთი]]ს, წყარმალუ [[მაჰანადი]]შ დელტაშ აკანს, ნოღა [[კატაკი]]შ ობჟათეშე. შტატი [[ორისა]]შ ნანანოღა. ნოღაშ ჯოხოდვალა ზიტყვა ''ტრიბჰუბანეშვარი''-შე მოურს, ნამუთ გჷნითანგუაფუ მუჭოთ სუმი მოსოფელიშ (ტრიბჰუბანი) ღორონთი (იშვარი), ღორონთი ''[[შივა]]შ'' ეპიტეთი რე<ref>{{cite book|last=Kalia|first=Ravi|title=Bhubaneswar: From a Temple Town to a Capital City|url=https://archive.org/details/bhubaneswarfromt0000kali|year=1994|publisher=SIU Press|isbn=9780809318766|pages=[https://archive.org/details/bhubaneswarfromt0000kali/page/3 3]}}</ref>. თაშნეშე ბჰუბანეშვარი რჩქინელი რე გეჸვენჯი ჯოხოდვალეფით: ''ტოშალი, კალინგა ნაგარი, ნაგარ კალინგა, ეკამრა ქანანი, ეკამრა ქშეტრა'' დო ''მანდირა მალინი ნაგარი'' ({{lang-en|"ოხიდეეფიშ ნოღა"}}). შტატი ორისაშ უშხუაში ნოღა 837 737 მახორუთ ([[2011]])<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|publisher=Provisional Population Totals, Census of India 2011|lang=en|accessdate=2012-09-03}}</ref>, თაშნეშე ბჟაეიოლი ინდოეთიშ შანულამი ეკონომიკური დო რელიგიური ცენტრი რე. == სქოლი == {{სქოლიო}} {{მერკე-ინდოეთი}} [[კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:ორისაშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნანანოღეფი]] 7xvua9694qfncveil5hhydwmuo50sx8 0 18607 252027 246794 2026-08-13T00:39:18Z InternetArchiveBot 15194 Add 4 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252027 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Mulatto.jpg|thumb|300px|]] '''მულატეფი''' — [[ევროპეიდული რასა|ევროპეიდულ]] დო [[ნეგროიდული რასა|ნეგროიდულ]] რასეფს შქას ესვარილი ფანიეფშე გიშნაველი კათა. მულატეფი [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკაშ]] დო კარიბიშ ღანჩოშ ქიანეფიშ მახორობაშ შანულამ ნორთის წჷმარინუანა ([[დომინიკარეფიშ რესპუბლიკა]] — 73%, [[კუბა]] — 51%, [[ბრაზილია]] — 38%), თაშნეშე [[აფრიკა]]შ კანკალე ქიანას ([[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]], [[ნამიბია]]). თე ზიტყვაქ მაართაშე ესპანურ დოკუმენტეფს [[XVI ოშწანურა]]ს გორჩქინდჷ დო მეხოლაფირო ესპანური ვარა პორტუგალიური წჷმოულობაშ რე. ზიტყვა ''mulato:''-შ წჷმოულობაშ ჟირ ვერსია არსებენს, თინეფშე მაართაშ მეჯინათ, თე ზიტყვა წჷმარინუანს გინორთელ არაბულ ზიტყვას ''მუვალლად,'' ნამუთ იშანუაფუდჷ ვაწიმინდეზისხირამი არაბეფი; მაჟირა ვერსიაშ მეჯინათ, ''mulato'' მოურს ესპანურ ზიტყვაშე ''mulo'' — [[ჯორი]], ნამუთ ვახვალე [[ვირი]]შ დო [[ცხენი]]შ გამნაჭყანეფი იშინუაფუდჷ, თაშნეშე არძონერი ჰიბრიდული გვარობა ხოლო. [[ფაილი:Retrato de Juan Pareja, by Diego Velázquez.jpg|thumb|260px|right|მულატი [[ხუან დე პარეხა]], ხანტუ [[დიეგო ველასკესი]] ( [[1650]]).]] რსებენს თიჯგურა ტერმინეფი, მუჭოთ რე [[კვარტერონი]], ანუ ნამუსჷთ უღუ 1/4 ნეგროიდული ზისხირი, ოქტორონი — 1/8 ნეგროიდული ზისხირი. თეშ მოხ (ბირცხეფს — ნეგროიდულ ზისხირიშ წილი) — მიულატრი (1/2), მიუსტიფი (1/8), გრიფფი (3/4), მარაბუ (7/8), მუსტი (1/8) დო მუსტაფინო (1/16). ბოლო ჟირი — აკანურ იამაიკური ჯოხოდვალა რე. ასე თე ტერმინეფი გიშმურს გიმორინაფაშე ვარდა ვეგმირინაუფუნა. ==ლიტერატურა== * {{cite book | title=Sex and Race in the Black Atlantic: Mulatto Devils and Multiracial Messiahs | year=2010 | author=McNeil, Daniel | publisher=Routledge}} * {{cite book | title=Legal History of the Color Line: The Rise and Triumph of the One-Drop Rule | url=https://archive.org/details/legalhistoryofco0000swee | year=2005 | author=Sweet, Frank W. | publisher=Backintime Publishing}} * {{cite book | title=The Forgotten Cause of the Civil War: A New Look at the Slavery Issue | url=https://archive.org/details/forgottencauseof0000tenz | year=1997 | author=Tenzer, Lawrence Raymond | publisher=Scholars' Pub. House}} * {{cite book | title=Mulatto America: At the Crossroads of Black and White Culture: A Social History | url=https://archive.org/details/mulattoamericaat0000talt_t0z5 | year=2003 | author=Talty, Stephan | publisher=HarperCollins Publishers Inc.}} * {{cite book | title=Aristocrats of Color: The Black Elite, 1880-1920 | url=https://archive.org/details/aristocratsofcol00gate | year=1990 | author=Gatewood, Willard B. | publisher=Indiana University Press}} ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://backintyme.wordpress.com/article/a-brief-history-of-census-race-k16kl3c2f2au-32/ A Brief History of Census “Race”] * [http://www.nytimes.com/2004/01/08/garden/surprises-in-the-family-tree.html Surprises in the Family Tree] * [http://extremeancestry.com/the-mulatto-factor-in-black-family-genealogy/ The Mulatto Factor in Black Family Genealogy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150805062309/http://extremeancestry.com/the-mulatto-factor-in-black-family-genealogy/ |date=2015-08-05 }} * [http://www.ferris.edu/news/jimcrow/mulatto/ Dr. David Pilgrim, "The Tragic Mulatto Myth"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130403184222/http://www.ferris.edu/news/jimcrow/mulatto/ |date=2013-04-03 }}, ''Jim Crow Museum,'' Ferris State University * [http://racerelations.about.com/od/skillsbuildingresources/g/mulattodef.htm At "Race Relations"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090310152430/http://racerelations.about.com/od/skillsbuildingresources/g/mulattodef.htm |date=2009-03-10 }}, in-depth research links on Mulattoes, About.com * [http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefEdList.aspx?refid=210137937 Encarta's breakdown of Mulatto people]( {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517021013/http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefEdList.aspx?refid=210137937 |date=2008-05-17 }} 2009-11-01) == თაშნეშე ქოძირით == * [[ფესტივალიშ ბაღანეფი]] * [[მელანჟენი]] {{რასეფიშ ესვარუა ესპანურ დო პორტუგალიურ კოლონიეფს}} [[კატეგორია:ანთროპოლოგია]] [[კატეგორია:ეთნოგრაფიული ტერმინეფი]] lsqz13tggphwvryetqe5zky76zr56q5 0 18719 251995 238020 2026-08-12T20:06:28Z Narazeni 826 /* */ 251995 wikitext text/x-wiki {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-fr|Republique Centrafricaine}}<br />[[სანგო]] Ködörösêse tî Bêafrîka |ედომუშამი_ჯოხო = ცენტრალურ აფრიკაშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ცენტრალურ აფრიკაშ რესპუბლიკა |შილა = Flag_of_the_Central_African_Republic.svg |გერბი = Coat of arms of the Central African Republic.svg |რუკა = Central African Republic (orthographic projection).svg |ჰიმნი = [[La Renaissance|E Zingo]] ([[სანგო]])<br />La Renaissance ([[ფრანგული ნინა|ფრანგ.]])<br /><center> </center> |დევიზი ="ართობა, ღირსება, ხანდა"<br />"Unité, Dignité, Travail" (ფრანგულო) |ოფიციალური_ნინეფი =[[სანგო]]<br />[[ფრანგული ნინა|ფრანგული]] |რელიგია= {{Ublist |item_style=white-space:nowrap; |73.2% [[ქირსიანობა]] |13.9% [[ისლამ ცენტრალურ აფრიკაშ რესპუბლიკას|ისლამი]] |12.0% [[აფრიკულ ტრადიციულ რელიგია|ტრადიციულ რწუმეფი]] |0.9% [[რელიგია ცენტრალურ აფრიკაშ რესპუბლიკას|შხვა]] / [[ვარელიგიურობა|აკა ვარი]] }} (2020)<ref>{{Cite web|url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=44c#IRFDEMOG|title=National Profiles|website=www.thearda.com|access-date=1 March 2023|archive-date=1 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230301181352/https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=44c#IRFDEMOG|url-status=live}}</ref> |ნანანოღა= [[ბანგი]] |latd=4 |latm=22 |latNS=N |longd=18 |longm=35 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ბანგი |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარული]] საპრეზიდენტო რესპუბლიკა |ლიდერიშ_ტიპი_1 =[[ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ფოსტენ არშანჟ ტუადერა]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკაშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ფელიქს მოლუა]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი =ზოხორინელი |მიკოღანკუა =[[საფრანგეთი|საფრანგეთშე]] |ოფიციალური ჸოფირება 1 =ზოხორინალა მიღჷ |ოფიციალური თარიღი 1 =13 მარაშინა 1960 |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით =44-ა |ფართობი =622,984 |წყარი_% =0 |ოეგებიე_მახორობა =5,650,957 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 119-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2024 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 7.1 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 221-ა |ედპ_ppp_წანა = 2023 |ედპ_ppp = $5.678 მილიარდი |ედპ_ppp_რანგი = 170-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$1,109 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 190-ა |აგი =0.387 |აგი_ტენდენცია = |აგი_კატეგორია = <font color="#E0584E">დაბალი</font> |აგი_რანგი =191-ა |აგი_წანა =2022 |ვალუტა= ფრანკი |ვალუტაშ_კოდი =XAF |ქიანაშ_კოდი =CAF |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[ბჟადალი აფრიკაშ ბორჯი|WAT]] ([[UTC]] +1სთ.) |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.cf]] |ოტელეფონე_კოდი =+236 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა''' ({{lang-fr|République Centrafricaine}}, '''CAR'''; [[სანგო]] Ködörösêse tî Bêafrîka), ულირს თაშნეშე ჩინებული რდჷ მუჭოთ '''უბანგი-შარი''', – [[ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფოეფი|ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი]] [[სახენწჷფო]] [[ცენტრალური აფრიკა|ცენტრალურ აფრიკას]]. ბჟაეიოლშე უხურგანს [[ობჟათე სუდანი]], ოორუე-ბჟაეიოლშე — [[სუდანი]], ობჟათეშე – [[კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა]] დო [[კონგოშ რესპუბლიკა]], ბჟადალშე – [[კამერუნი]], ოორუეშე - [[ჩადი]]. ფართობი – 622 984 კმ². [[2024]] წანაშ მუნაჩემეფით, [[2012]] წანაშე მოჸუნაფილი მიმალი [[ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკაშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმა]]შ პიჯალეფს, ქიანაშ მახორობა 5,650,957 ადამიერს აკმადგინანს <ref>{{Citation |last=Mudge |first=Lewis |title=World Report 2019: Rights Trends in Central African Republic |date=2018-12-11 |work= |url=https://www.hrw.org/world-report/2019/country-chapters/central-african-republic |access-date=2024-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530235536/https://www.hrw.org/world-report/2019/country-chapters/central-african-republic |archive-date=30 May 2019 |chapter=Central African Republic: Events of 2018 |language=en}}</ref>. ქიანაშ ნანანოღა დო უკაბეტაში ნოღა – [[ბანგი]]. [[აფრიკა]]შ ართ-ართი არძოშე მორჩილას დოხორელი ქიანა. მუჭოთ ჸოფირი [[უბანგი-შარი|საფრანგეთიშ კოლონიან]], [[ფრანგული ნინა|ფრანგული]] ოფიცილაური ნინა რე [[სანგო]]წკჷმა ართო, ნამუთ მუშჸურე [[ნგბანდი (ნინა)|ნგბანდიშ]] ოსხირშა გოჭყაფილი კრეოლური ნინა რე.<ref>{{cite book |first=William J. |last=Samarin |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jSByTfudlIcC&pg=PA301 |pages= 301–34|chapter=The Status of Sango in Fact and Fiction: On the One-Hundredth Anniversary of its Conception | title=Language Change and Language Contact in Pidgins and Creoles|series=Creole language library |volume=21 |editor1-first=John H. |editor1-last=McWhorter |author-link=John McWhorter |publisher=John Benjamins |year=2000 |isbn=9789027252432}}</ref> ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა თარო აკმოდირთუ სუდანურ-გვინეურ [[სავანა|სავანეფშე]], თაშნეშე ქიანაშ ოორუეშა მიშმურს [[საჰელი|საჰელურ]]-[[ბჟაეიოლი სუდანური სავანა|სუდანური]] ზონა დო ობჟათეშა — [[ოორუე კონგოშ ტყაში სავანა|ეკვატორული ტყაში ზონა]]. ქიანაშ ჟირი-ნასუმორი წყარმალუ [[უბანგი|უბანგიშ]] (ნამუთ ინმაკათუ წყარმალუ [[კონგო (წყარმალუ)|კონგოს]]) ღანჩოს იდვალუაფუ, დოსქილადირი ნასუმორი წყარმალუ [[შარი]]შ ღანჩოს ორხველუ, ნამუთ ინმაკათუ [[ჩადი (ტობა)|ჩადიშ ტობას]]. თეხანური ცენტრალურაფრიკული რესპუბლიკაშ ტერიტორია დოხორელი რე არძაში უკულაში ჯვ. წ. 8,000 წანაშე. ქიანაშ ხურგეფი საფრანგეთიქ დადგინჷ, ნამუქჷთ მა-19 ოშწანურაშ ბოლოს დიჭყჷ [[საფრანგეთიშ კონგო]]შ ნორთიშ ანექსია დო [[1903]] წანას ქჷდარსხუ ზოხო კოლონია — [[უბანგი-შარი]],{{efn|{{lang-fr|Oubangui-Chari}}}} [[საფრანგეთიშ ეკვატორული აფრიკა]]შ ნორთი. [[1960]] წანას, საფრანგეთიშე ზოხორინალაშ მოპალუაშ უკული, ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკას დუდენდეს რანწკი ავტორიტარული ლიდერეფი, თინეფს შქას [[ჟან ბედელ ბოკასა]], ნამუქჷთ ქიანას დუთირჷ ჯოხო [[ცენტრალური აფრიკული იმპერია]]თ, ნამუსჷთ 1976-1979 წანეფს მართუნდჷ მონარქიშ სტატუსით.<ref name="Bokassa">[https://www.theguardian.com/world/2010/dec/03/jean-bedel-bokassa-posthumous-pardon 'Cannibal' dictator Bokassa given posthumous pardon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170301025416/https://www.theguardian.com/world/2010/dec/03/jean-bedel-bokassa-posthumous-pardon |date=1 March 2017 }}. ''The Guardian''. 3 December 2010</ref> 1990-იან წანეფს, დემოკრატიაშ მოჭანუეფქ გჷმიჭანუ [[1903]] წანაშ პირველი ანდაპარტიული გიშაგორუეფი. [[ანჟ ფელიქს პატასე]]ქ გჷნირთუ პრეზიდენტო, მარა მოგვიანეთ [[ფრანსუა ბოზიზე|გენერალი ფრანსუა ბოზიზექ]] გეგნარინჷ [[ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფო მინორთა (2003)|2003 წანაშ სახენწჷფო მინორთაშ]] შედეგო. [[2004]] წანას დიჭყჷ [[ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკაშ ომენოღალე ლჷმა (2004-2007)|პირველი ომენოღალე ლჷმაქ]], [[2007]] დო [[2011]] წანეფიშ ოთინჩალე ხეკულუეფიშ უმკუჯინალო, [[2012]] წანას ომენოღალე ლჷმაქ გეახალჷ. ომენოღალე ლჷმაქ გაგჷნძორუ ქიანაშ [[ადამიერიშ ნებეფი ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკას|ადამიერიშ ნებეფიშ]] გლახა დგომარობა: იხასიათებუდჷ ფართო დო მოძინე ნძალობუათ შხვადოშხვა მაკათური აკოანჯარაფილი ბუნაშჸურე, მუჭომით რე უნებეთ ჭოფუა, წამება, პრესაშ დო გინოყარაფიშ დუდიშულაშ გოხურგუა. შანულამი [[მინერალი|მინერალური]] ობადეშეფიშ დო შხვა რესურსეფიშ, მუჭომით რე [[ურანი]]შ რეზერვეფიშ, [[ლეჟა ნაფთობი]]შ, [[ორქო]]შ, [[ბრილიანტი|ბრილიანტეფიშ]], [[კობალტი]]შ, [[ჯა-ტყა]]შ დო [[ჰიდროენერგეტიკა]]შ რესურსეფიშ, თაშნეშე შანულამი ოხონუერი დიხაშ ფართობიშ უმკუჯინალო, ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა მოსოფელიშ ართ-ართი უდაღარაში ქიანა რე, [[2017]] წანაშ მუნაჩემეფით, უღჷ არძაშე უდაბალაში [[ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი|ედპ]] ართ შური მახორუშა ჸიდირიშ უნარიშ პარიტეტით.<ref name="IMF 2017">[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=55&pr1.y=9&c=512%2C946%2C914%2C137%2C612%2C546%2C614%2C962%2C311%2C674%2C213%2C676%2C911%2C548%2C193%2C556%2C122%2C678%2C912%2C181%2C313%2C867%2C419%2C682%2C513%2C684%2C316%2C273%2C913%2C868%2C124%2C921%2C339%2C948%2C638%2C943%2C514%2C686%2C218%2C688%2C963%2C518%2C616%2C728%2C223%2C836%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C624%2C692%2C522%2C694%2C622%2C142%2C156%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C359%2C960%2C453%2C423%2C968%2C935%2C922%2C128%2C714%2C611%2C862%2C321%2C135%2C243%2C716%2C248%2C456%2C469%2C722%2C253%2C942%2C642%2C718%2C643%2C724%2C939%2C576%2C644%2C936%2C819%2C961%2C172%2C813%2C132%2C726%2C646%2C199%2C648%2C733%2C915%2C184%2C134%2C524%2C652%2C361%2C174%2C362%2C328%2C364%2C258%2C732%2C656%2C366%2C654%2C734%2C336%2C144%2C263%2C146%2C268%2C463%2C532%2C528%2C944%2C923%2C176%2C738%2C534%2C578%2C536%2C537%2C429%2C742%2C433%2C866%2C178%2C369%2C436%2C744%2C136%2C186%2C343%2C925%2C158%2C869%2C439%2C746%2C916%2C926%2C664%2C466%2C826%2C112%2C542%2C111%2C967%2C298%2C443%2C927%2C917%2C846%2C544%2C299%2C941%2C582%2C446%2C474%2C666%2C754%2C668%2C698%2C672&s=PPPPC&grp=0&a= World Economic Outlook Database, January 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180503062812/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=55&pr1.y=9&c=512,946,914,137,612,546,614,962,311,674,213,676,911,548,193,556,122,678,912,181,313,867,419,682,513,684,316,273,913,868,124,921,339,948,638,943,514,686,218,688,963,518,616,728,223,836,516,558,918,138,748,196,618,278,624,692,522,694,622,142,156,449,626,564,628,565,228,283,924,853,233,288,632,293,636,566,634,964,238,182,662,359,960,453,423,968,935,922,128,714,611,862,321,135,243,716,248,456,469,722,253,942,642,718,643,724,939,576,644,936,819,961,172,813,132,726,646,199,648,733,915,184,134,524,652,361,174,362,328,364,258,732,656,366,654,734,336,144,263,146,268,463,532,528,944,923,176,738,534,578,536,537,429,742,433,866,178,369,436,744,136,186,343,925,158,869,439,746,916,926,664,466,826,112,542,111,967,298,443,927,917,846,544,299,941,582,446,474,666,754,668,698,672&s=PPPPC&grp=0&a= |date=3 May 2018 }}, [http://www.imf.org/external/ns/cs.aspx?id=28 International Monetary Fund] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20060214005019/http://www.imf.org/external/ns/cs.aspx?id=28 |date=14 February 2006 }}. Database updated on 12 April 2017. Accessed on 21 April 2017.</ref> [[2022]] წანაშ დგომარობათ, [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]შ (HDI) მეჯინათ, ქიანას უღუდჷ ადამიერული გოვითარაფაშ მასუმა არძაშე უდაბალაში დონე, 193 ქიანაშე 191-ა რდჷ. ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა თაშნეშე ფასებული რე, მუჭოთ არძაშე მიშაკებული ქიანა<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1188069/worlds-unhealthiest-countries/|title=These are the world's unhealthiest countries – The Express Tribune|date=25 September 2016|work=The Express Tribune|access-date=17 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801171519/https://tribune.com.pk/story/1188069/worlds-unhealthiest-countries/|archive-date=1 August 2017|url-status=live}}</ref> დო თაშნეშე არძაშე უგლახაში ქიანა ახალნორდეფშო.<ref>{{Cite web|url=http://news.trust.org/item/20161020230325-xtrrw/|title=Central African Republic worst country in the world for young people – study|first=Thomson Reuters|last=Foundation|access-date=1 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805184326/http://news.trust.org/item/20161020230325-xtrrw|archive-date=5 August 2017|url-status=live}}</ref> ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა რე გეჸვენჯი ორგანიზაციეფიშ მაკათური: [[გოერო]], [[აფრიკაშ რსხუ]], [[ცენტრალური აფრიკაშ ქიანეფიშ ეკონომიკური წორომაჸალობა]], [[ფრანკოფონია]] დო [[უგინობირაფუობაშ ყარაფი]]. == მახორობა == მახორობაშ მუდანობა — 4,709,000 (2014 წანაშ ფასებათ). ონოღე ძინა — 2,1 % (ფერტილურობა — 4,7 ჩქჷჩჷქი ართ ოსურშა, ჩქჷჩჷქუეფიშ ღურა — 102/1000). თელარაშ ოშქაშე მუდანობა — 48 წანა (ქომოლკოჩეფი), 51 წანა (ოსურკათა). იმუნოდეფიციტური ვირუსით დალახება (აივ) — 6,3 % ([[2007]] წანაშ ფასებათ). ეთნიკური აკოდგინალუა: მახორობაშ დოხოლაფირო 90 % — [[ნიგერიულ-კონგოლეზიური ნინეფი|ნიგერ-კონგოშ]] ბუნაშ ტომეფი: [[გბაია]] (33 %) — [[ნიგერია]]შე გიშნაველი, [[ბანდა (კათა)|კათა]] (27 %) — [[სუდანი|სუდან]]შე გიშნაველი ([[დარფური (რეგიონი)|დარფური]]), [[ნგბანდი]] (ნამუშ ნორთი [[კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს]] ოხორანს), [[ზანდე (კათა)|ზანდე]], [[მბუმი]], [[მბაკა (კათა ბანტუ)|მბაკა]] დო შხ. [[ცენტრალურსუდანური ნინეფი|ცენტრალურსუდანურ ბუნეფიშ]] ტომეფშე არძოშე დიდი რე — [[სარა (კათა)|სარა]] (10 %), ნამუთ [[საო (კულტურა)|საოშ ცივილიზაციშ]] რჯულა რე. ნინეფი — [[ფრანგული ნინა|ფრანგული]] (ოფიციალური), [[სანგო]] — ერუანოშქაშე ურთიართობაშ ნინა, ტომეფიშ ნინეფი. ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა — 48 % ([[2000]] წანაშ ფასებათ). === რელიგიური აკოდგინალუა === რესპუბლიკაშ 4,6 მილიონ მახორობაშ 80% [[ქირსიანობა|ქირსიანი]] რე, თაჸურეშე 50%-შე უმოსი — [[პროტესტანტიზმი|პროტესტანტეფი]], ნამუთ წჷმორინაფილი რე [[ბაპტიზმი|ბაპტისტეფით]] (ბაპტისტური კომიტეტი) დო [[ლუთერანობა|ლუთერანეფით]] (ცენტრალურ-აფრიკული ოხვამე), 29 % — [[კათოლიციზმი|კათოლიკეფი]]. მუსლიმეფშე უმენტაში, ნამუთ [[2013]] მელახშახ, კონფესიეფს შქას კონფლიქტიშ დოჭყაფაშახ, რესპუბლიკას დოხოლაფირო 750 ვითოში რდჷ (15 %), დუდ ოხვარდჷნა მეძობელ ქიანეფშა [[ჩადი|ჩადშა]] დო [[კამერუნი|კამერუნშა]] რტებათ<ref>cite web|url=http://rus.ruvr.ru/news/2014_02_09/V-CAR-razvorachivaetsja-massovoe-presledovanie-musulman-3831/|title=В{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ЦАР разворачивается массовое преследование мусульман|date=09.02.2014|avtor=Голос России</ref>. ==ეკონომიკა== ცენტრალურ აფრიკაშ რესპუბლიკას შანულამი ორთაშობური რესურსეფი უღუ — ალმასიშ, ურანიშ დო ორქოშ მადანეფი, ნავთობიშ, ტყაშ დო ჰიდროენერგეტიკული რესურსეფი. თეშ უმკუჯინალო, ქიანა მოსოფელიშ ართ-ართი უდაღარაში სახენწჷფო რე. [[ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი|ედპ]] ართ შურ მახორუშო 2009 წანას — 700 ამერიკული დოლარი (220-ა აბანი მოსოფელს). ქიანაშ ეკონომიკაშ ოსხირი — ოფუტეშ მეურნობა დო ჯაშ მასალეფი (55 % ედპП). მოჸუნა [[ბამბე]], [[ყავა]], [[თუთუმ]]ი, მანიოკი, იამსი, პროსო, [[ლაიტი]], ბანანეფი. წარმება (20 % ედპ) — ორქოშ დო ალმასიშ ეშაღალა, ტყაშ კვათუა, ლუდიშ ოხაშალეფი, კუჩხმადვალარიშ ოხელუეფი. == სქოლიო == {{სქოლიო}} <references group="კომ."/> {{commons|Central African Republic}} {{აფრიკაშ ქიანეფი}} {{აფრიკაშ რსხუ}} {{მერკე}} [[კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] bbddadmnwe1bocynoyiku4di95jdtne 0 18734 252015 210263 2026-08-13T00:31:52Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252015 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ჸოფილი ქიანა |ჯოხო =აზავადი |ოდაბადური ჯოხო ={{lang|ber|ⴰⵣⴰⵓⴷ}}<ref>{{cite web|title=Mouvement National de Liberation de l'Azawad|url=http://www.mnlamov.net/|website=Mouvement National de Liberation de l'Azawad|publisher=Mouvement National de Liberation de l'Azawad|accessdate=10 January 2018}}</ref><br />{{lang|ar|أزواد}} |სტატუსი =[[ვაღიარაფილი ქიანეფიშ ერკებული|ვაღიარაფილი ქიანა]] |ჰიმნი = |შილა =MNLA flag.svg |შილაშ ეჭარუა = აზავადიშ შილა |გერბი = |გერბიშ ეჭარუა = |რუკა =Azawad (orthographic projection).svg |ეჭარუა =აზავადი წვანეთ დო ობჟათე [[მალი]] ტუტაშფერო |p1 =მალი |flag_p1 =Flag of Mali.svg |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |დორსხუაფილი რე =6 პირელი 2012 |ლიკვიდირაფილი რე =26 მანგი 2012 |s1 =მალი |flag_s1 =Flag of Mali.svg |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |დევიზი = |ნანანოღა =[[ტიმბუქტუ]] <small>(გიმოცხადაფილი)</small><br />[[გაო]] <small>(დოგეგმაფილი)</small> |ნოღეფი = |ნინა =[[ტუარეგი]], [[არაბული ნინა|არაბული]], [[სონგაი]], [[ფულანი]], [[ბამანა]], [[ფრანგული ნინა|ფრანგული]] |რელიგია =[[ისლამი]] |ვალუტა = |გეძინელი პარამეტრი = |პარამეტრიშ შქაგური = |ფართობი =822 000 |მახორობა =1 295 000 ([[2012]]) |დუდალაშ ფორმა =''Conseil de transition de l'État de l'Azawad''<br /><small>(აზავადიშ სახენწჷფოშ გინმალი სხუნუ)</small> |დინასტია = |მადუდეშ ტიტული = პრეზიდენტი |მადუდე1 = [[ბილიალ აგ აშერიფი]] |მადუდე1 წანა = 2012-2012 |მადუდეშ ტიტული2 = <!--გჷმორინაფა მადუდეშ ტიტულიშ თირუაშ შვანს--> |მადუდე2 = |მადუდე2 წანა = |მადუდეშ ტიტული3 = |მადუდე3 = |მადუდე3 წანა = |მადუდეშ ტიტული4 = |მადუდე4 = |მადუდე4 წანა = |მადუდეშ ტიტული5 = |მადუდე5 = |მადუდე5 წანა = |მადუდეშ ტიტული6 = |მადუდე6 = |მადუდე6 წანა = |რელიგია = |გეძინელი პარამეტრი1 = |პარამეტრიშ შქაგური1 = |ეტაპი1 = |თარიღი1 = |წანა1 = |ეტაპი2 = |თარიღი2 = |წანა2 = |ეტაპი3 = |თარიღი3 = |წანა3 = |ეტაპი4 = |თარიღი4 = |წანა4 = |ეტაპი5 = |თარიღი5 = |წანა5 = |ეტაპი6 = |თარიღი6 = |წანა6 = |გეძინელი პარამეტრი2 = |პარამეტრიშ შქაგური2 = |წოხოლენი = |წიმოხონი1 = |წიმოხონი2 = |წიმოხონი3 = |წიმოხონი4 = |წიმოხონი5 = |წიმოხონი6 = |წიმოხონი7 = |გეჸვენჯი = |მონძე1 = |მონძე2 = |მონძე3 = |მონძე4 = |მონძე5 = |მონძე6 = |მონძე7 = |სქოლიო = }} [[ფაილი:Azawad map-georgian.jpg|thumb|left|''აზავადიშ რუკა''.]] '''აზავადიშ ზოხორინელი სახენწჷფო''' ({{lang-ar|دولة أزواد المستقلة‎ ''Dawlat Azawād al-Mustaqillah''}}; {{lang-fr|''État indépendant de l’Azawad''}}) — [[ვაღიარაფილი ქიანეფიშ ერკებული|ვაღიარაფილი]] სახენწჷფო, ნამუქჷთ ცალჸურე გჷმაცხადჷ [[2012]] წანას, [[ტუარეგეფი]]შე მართილი სეპარატისტეფიშ [[აზავადიშ გოდუდიშულაფაშ ერუანული ჸარაფი|აზავადიშ გოდუდიშულაფაშ ერუანული ყარაფიშ]] (MNLA) დო [[მალი]]შ არმიაშ შქას მოხვალამირი კონფლიქტიშ უკული. სეპარატისტეფი მითმითხინა დო აკონტროლენა [[ტომბუქტუ]]ს, [[კიდალი|კიდალს]], [[გაოშ რეგიონი|გაოს]], თაშენეშე [[მოპტიშ რეგიონი]]შ ნორთის — ტერიტორიეფს, ნამუსჷთ საირქიანო ჯარალუაშე [[მალი|მალიშ რესპუბლიკაშ]] უგურთუ ნორთო რე აღიარაფილი.<ref>cite web |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-17576725 |title=Mali Tuareg rebels control Timbuktu as troops flee |author= |date=1 April 2012 |work= |publisher=BBC News |accessdate=3 April 2012</ref> მუშითგჷმოცხადაფილი აზავადიშ ტერიტორია მალიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე იდვალუაფუ დო ობჟათეშე უხურგანს [[ბურკინა-ფასო]], ბჟადალშე დო ოორუე-ბჟადალშე — [[მავრიტანია]], ოორუეშე — [[ალჟირი]], ბჟაეიოლშე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე — [[ნიგერი]]. ნანანოღა დო უშხუაში ნოღა რე [[გაო]].<ref>cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/04/20124644412359539.html|title=Tuaregs {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307131545/http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/04/20124644412359539.html%7Ctitle=Tuaregs |date=2016-03-07 }} claim 'independence' from Mali|agency=Al Jazeera|date=6 April 2012|accessdate=6 April 2012</ref> 2012 წანაშ [[6 პირელი|6 პირელს]], MNLA-ქ, ნამუთ რეგიონიშ უდიდაშ ნორთის აკონტროლენს, მუშ ვებ-ხასჷლას გჷმაბჟინუ გჷნაცხადი აზავადიშ მალიშე ზოხორინალაშ გეშა. კინე თიმ დღას, გაოს, ყარაფიშ გენერალურ მელამოსექ [[ბილიალ აგ აშერიფი|ბილიალ აგ აშერიფიქ]] ხე მაჭარჷ [[აზავადიშ ზოხორინალაშ დეკლარაცია]]ს, ნამუთ თაშნეშე გეგმიცხადჷ MNLA-შ მუშითგიმოცხადაფილი ობორჯე ადმინისტრაცია თეიშახ, სოიშახ გიმიქიმინუაფუ „ერუანული თარობა“.<ref>cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/Mali-rebels-declare-independence-in-north/articleshow/12556649.cms|agency=Times of India|date=6 April 2012|title=Mali rebels declare independence in north|accessdate=6 April 2012|archiveurl=http://archive.is/hKUR|archivedate=19 July 2012</ref> დეკლარაციას ოერეფოშქაშე ჯარალუა ვაღიარენდჷ. == თაშნეშე ქოძირით == *[[ვაღიარაფილი ქიანეფიშ ერკებული]] == ლიტერატურა == *{{Cite book | last=Dubois | first=Felix | last2=White | first2=Diana (trans.) | title=Timbuctoo the mysterious | publisher=Longmans |location=New York | year=1896 | url=http://www.archive.org/details/timbuctoomyster01whitgoog | ref=harv | postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }}. *{{Cite book |last = Fage |first = J.D. |title = An Introduction to the History of West Africa |publisher=Cambridge University Press |year = 1956 |location = London |pages = 22 |url = http://books.google.com/?id=RDw9AAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=an+introduction+to+the+history+of+west+africa#v=onepage&q&f=false |ref = harv |postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}} *{{Cite book | last=Hunwick | first=J.O. | title=Encyclopaedia of Islam. Volume X | edition=2nd | year=2000 | contribution=Timbuktu |publisher=Brill | place=Leiden | url=http://www.archive.org/stream/encyclopediaofIslam10/Vol.10t-u#page/n532/mode/1up | isbn= 90-04-11211-1 | pages=508–510 | ref=harv | postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}. *{{Cite book | last=Hunwick | first= John O.| year=2003 |title= Timbuktu and the Songhay Empire: Al-Sadi's Tarikh al-Sudan down to 1613 and other contemporary documents | publisher=Brill| place=Leiden | isbn=0585-6914 | ref=harv | postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }}. First published in 1999 as ISBN 90-04-11207-3. *{{Cite book | last=Imperato | first=Pascal James | title=Mali: A Search for Direction | url=https://archive.org/details/malisearchfordir0000impe | year=1989 | publisher=Westview Press | isbn=1-85521-049-5 | unused_data=Boulder CO | ref=harv | postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }}. *{{Cite journal | last=Kaba | first=Lansine | year=1981 | title= Archers, Musketeers, and Mosquitoes: The Moroccan Invasion of the Sudan and the Songhay Resistance (1591–1612) | journal=Journal of African History | volume=22 | issue=4 | pages=457–475 | jstor=181298 | doi=10.1017/S0021853700019861 | pmid=11632225 | ref=harv | postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }}. Link requires subscription to Jstor. *{{cite book |last=Kirkby |first=Coel |last2=Murray |first2=Christina |chapter=Elusive Autonomy in Sub-Saharan Africa |title=Asymmetric Autonomy and the Settlement of Ethnic Conflicts |url=https://archive.org/details/asymmetricautono0000well |editor1-first=Marc |editor1-last=Weller |editor2-first=Katherine |editor2-last=Nobbs |location=Philadelphia |publisher=University of Pennsylvania Press |year=2010 |pages=[https://archive.org/details/asymmetricautono0000well/page/97 97]–120 |isbn=9780812242300 |ref=harv }} *{{Cite book | last=Saad | first=Elias N. | year=1983 | title=Social History of Timbuktu: The Role of Muslim Scholars and Notables 1400–1900 | url=https://archive.org/details/socialhistoryoft0000saad | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-24603-2 | ref=harv | postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }}. == რესურსები ინტერნეტში == *[http://www.mnlamov.net/english.html აზავადიშ გოდუდიშულაფაშ ერუანული ყარაფიშ ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120609111624/http://www.mnlamov.net/english.html |date=2012-06-09 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მუშითაღიარაფილი ქიანეფი]] [[კატეგორია:მალი]] [[კატეგორია:აზავადი| ]] hrjnlug8j6ioq7xt6x1mrvp6oktuc3b 0 18793 252140 207710 2026-08-13T01:58:28Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252140 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = ''Republic of Liberia'' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]]) |ედომუშამი_ჯოხო = ლიბერიაშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ლიბერია |შილა = Flag of Liberia.svg |გერბი = Coat of arms of Liberia.svg |რუკა = Liberia (orthographic projection).svg |ჰიმნი = ''[[ლიბერიაშ ჰიმნი|All Hail, Liberia, Hail!]]''<br /><center>[[File:Liberia National Anthem.ogg]]</center> |დევიზი =„The love of liberty brought us here“<br /><center>''დუდიშულაშ ჸოროფაქ თაქ მომიჸონეს''</center> |ოფიციალური_ნინეფი = [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] |რელიგია= 85.5% [[ქირსიანობა|ქირსიანი]]<br>12.2% [[ისლამი|მუსლიმანი]]<br>1.5% [[ათეიზმი|ათეისტი]]<br>0.5% [[ტრადიციული აფრიკული რელიგია|ტრადიციული]] |ნანანოღა=[[მონროვია]] |latd=6 |latm=19 |latNS=N |longd=10 |longm=48 |longEW=W |უდიდაში_ნოღა =მონროვია |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული ქიანა|უნიტარული]] [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა|საპრეზიდენტო]] [[რესპუბლიკა|კონსტიტუციური რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ლიბერიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ელენ ჯონსონ-სირლიფი|ელენ ჯონსონ სირლიფი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ლიბერიაშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[იოზეფ ბოკაი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[ლიბერიაშ თარი მოსამართალე|თარი მოსამართალე]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[ჯონი ლუისი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 103-ა |ფართობი =111,369 |წყარი_% =13.514 |ოეგებიე_მახორობა =4,503,000 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 125-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2015 |მახორობაშ_ცენზი = 3,476,608 |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2008 |მახორობაშ_მეჭედალა = 35.5 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 180-ა |ედპ_ppp_წანა = 2015 |ედპ_ppp = $6.753 მილიარდი |ედპ_ppp_რანგი = |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$2,000 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი =0.412 |აგი_ტენდენცია = |აგი_კატეგორია = <font color="#E0584E">დაბალი</font> |აგი_რანგი =175-ა |აგი_წანა =2013 |ვალუტა= [[ლიბერიული დოლარი]] |ვალუტაშ_კოდი =LRD |ქიანაშ_კოდი =LBR |ბორჯიშ_ორტყაფუ = ([[UTC]] +0სთ.) |ზარხულიშ_ბორჯი =ვაუღუ |cctld = [[.lr]] |ოტელეფონე_კოდი =+231 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ლიბერია''' ({{lang-en|Liberia}} {{IPA|[laɪˈbɪəɹɪə]}}), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — '''ლიბერიაშ რესპუბლიკა''' ({{lang-en|Republic of Liberia}}) — სახენწჷფო [[ბჟადალი აფრიკა|ბჟადალ]] [[აფრიკა]]ს, [[ატლანტიშ ოკიანე]]შ წყარპიჯის. ლიბერიას ბჟადალშე უხურგანს [[სიერა-ლეონე]], ოორუეშე - [[გვინეა]], ბჟაეიოლშე - [[კოტ-დ’ივუარი]]. ქიანაშ ფართობი - 111,369 კმ², მახორობა 4 მილიონშე უმოსი ([[2015]]). ლიბერიაშ ოფიციალური ნინა რე [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]], მარა ინგლისურიშ მოხ, ხოლო ეჩდოვითშა აკანურ ნინაშა რაგადანა. ქიანაშ წყარპიჯიშ ღოზიშ უმენტაში ნორთი [[მანგროშ ტყალეფი]]თ რე ფორილი, კინე თე ბორჯიშო ქიანაშ დინოხოლენი მერკეთ დოხორელი აკანეფი აკმოდირთუ ღილე ტყალეფშე, სოდე სქირე ოცალარ-ოდიარე გაბარეფი იდვალუაფუ. კლიმატი ჩხე დო [[ეკვატორული კლიმატური ორტყაფუ|ეკვატორული]] რე, მესი-გჷმათუთა პერიოდის რე [[ჭვემაშ სეზონი]], მუჟამსჷთ გჷნმურს ნოლექეფიშ შანულამი მუდანობა, შხვა თუთეფიშ გოძვენას [[ჰარმატანი|ჰარმატანული]] ბორიეფი უჩქუ. ლიბერია თაშნეშე იკენს [[ჟილენი გვინეაშ ტყალეფი]]შ ჟარნეჩ პროცენტის. ლიბერია, ნამუთ „დუდიშულაშ დიხას“ შანენს, მუჭოთ ზოხორინელი სახენწჷფო, გოდუდიშულაფირი დო გოტებული აფრიკალი [[აფროამერიკალეფი|ნეგრეფქ]] დარსხუეს. ლიბერია — ბჟადალი აფრიკაშ არძაშე ღარჷბი ქიანა რე დო მოსოფელს მასუმა აბანი უკებჷ თე მაძირაფალით. თეშ მოხ, ლიბერიას უმუშელობაშ დონე აკმადგინანს - მახორობაშ 85%. უმუშელობაშ თეჯგურა დონე, ართ-ართი მაღალი რე მოსოფელს. == ლიტერატურა == *{{cite book |title=Africa in World History, From Prehistory to the Present |url=https://archive.org/details/africainworldhis0000reyn |author=Gilbert, Erik & Reynolds, Jonathan T |edition=Paperback |date=October 2003 |publisher=Prentice Hall |isbn=978-0-13-092907-5}} *{{cite book |title=Merriam Webster's Geographical Dictionary: 3rd Edition |edition=Paperback |year=1997 |publisher=Merriam Webster Inc., Springfield |isbn=0-87779-546-0}} *{{cite journal |last1=Dunn-Marcos |first1=Robin |last2=Kollehlon |first2=Konia T. |last3=Ngovo |first3=Bernard |last4=Russ |first4=Emily |editor-last=Ranar |editor-first=Donald A. |year=2005 |month=April |title=Liberians: An Introduction to their History and Culture |journal=Culture Profile |issue=19 |publisher=Center for Applied Linguistics |format=pdf |accessdate=July 23, 2011 |url=http://www.cal.org/co/liberians/liberian_050406_1.pdf}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons|Liberia|ლიბერია}} *[https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-l/liberia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026201405/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-l/liberia.html |date=2009-10-26 }} *[http://www.mpw.gov.lr/ Ministry of Public Works] *[http://www.emansion.gov.lr/doc/census_2008provisionalresults.pdf 2008 census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213110308/http://www.emansion.gov.lr/doc/census_2008provisionalresults.pdf |date=2012-02-13 }} *[http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/liberia.htm Liberia] {{მერკე}} {{აფრიკაშ ქიანეფი}} {{აფრიკაშ რსხუ}} [[კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] ep042tvjls189a8w7v1v0ilt7pee8v8 0 18886 252007 244218 2026-08-13T00:26:45Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252007 wikitext text/x-wiki {{Short description|სახენწჷფო ბჟადალ აზიას}} {{About|სახენწჷფოშ|შხვა შანულობეფიშ გეშა|იემენი (მიარეშანულამი)}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-ar|الجمهورية اليمنية}}<br />{{small|{{transl|ar|al-Jumhūriyyatu l-Yamaniyyatu}} (ფორმალური)<br />{{transl|ar|al-Jumhūriyyah l-Yamaniyyah}} (ვაფორმალური)}} |ედომუშამი_ჯოხო = იემენიშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =იემენი |შილა = Flag of Yemen.svg |გერბი = Coat_of_arms_of_Yemen.svg |რუკა = Yemen (orthographic projection).svg |ჰიმნი = {{lang-ar|نشيد اليمن الوطني|}}<br />''[[იემენიშ ჰიმნი|al-Jumhūrīyah al-Muttaḥidah]]''<br />{{small|"გოართოიანაფილ რესპუბლიკა"}} <center>[[File:United States Navy Band - United Republic.ogg]]</center> |დევიზი ={{lang-ar|الله، الوَطَن، الثَورة، الوَحدة}}<br />{{small|"ღორონთი, ქიანა, რევოლუცია, ართობა"}}</div> |ოფიციალური_ნინეფი =[[არაბული ნინა|არაბული]] |რელიგია= {{Tree list}} *~99.1% [[ისლამი იემენს|ისლამი]] ([[სახენწჷფო რელიგია|ოფიციალური]]) **65% [[სუნიზმი|სუნიტეფი]] **35% [[შიიზმი|შიიტეფი]] *~0.9% [[რელიგია იემენს|შხვა]] {{Tree list/end}} |ნანანოღა= [[სანა]] |latd=15 |latm=00 |latNS=N |longd=48 |longm=00 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =[[სანა]], [[ადენი]] |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] დღაშური [[რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[საპრეზიდენტო ხენჯღვერალაშ სხუნუ]]შ [[იემენიშ სახენწჷფო მადუდეეფიშ ერკებული|მადუდე]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[რიშად ალ-ალიმი]] (სადიო){{refn|group="n"|სადიო რე [[უჟინაშ პოლიტიკურ სხუნუ]]შე [[მაჰდი ალ-მაშატი]]წკჷმა. თარობას ოფიციალურ პოსტიშ უდუკებუაშ უმკუჯინალო, [[ჰუსიტეფი (ჯგუბუა)|ჰუსიტურ ყარაფიშ]] ლიდერ [[აბდულ-მალიქ ალ-ჰუთი]] აკონტროლენს უჟინაშ პოლიტიკურ სხუნუს.}} |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[იემენიშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[აჰმედ ავად ბინ მუბარაქი]] (სადიო){{refn|group="n"|სადიო რე უჟინაშ პოლიტიკურ სხუნუშე [[აბდელაზიზ ბინ ჰაბტური]]წკჷმა}} |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 =დორსხუაფაშ თარიღი |ოფიციალური თარიღი 1 =1990 წანაშ 22 მესი |ოფიციალური ჸოფირება 2 =მიმალ კონსტიტუცია |ოფიციალური თარიღი 2 =1991 წანაშ 16 მესი |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 53-ა |ფართობი =455,503 |წყარი_% =უნიშული |ოეგებიე_მახორობა =34,449,825<ref>{{cite web |title=Yemen population |url=https://worldpopulationreview.com/countries/yemen-population |website=Yemen population 2023 Estimate based on UN World Bank |publisher=World Population Review |access-date=20 April 2023 |archive-date=4 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240104192001/https://worldpopulationreview.com/countries/yemen-population |url-status=live }}</ref>{{ძინა}} |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 48-ო |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2023 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 75.6 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 143-ა |ედპ_ppp_წანა = 2013 |ედპ_ppp = $69.963 მილიარდი |ედპ_ppp_რანგი = 109-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$2,053 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი =180-ა |აგი =0.424 |აგი_ტენდენცია = |აგი_კატეგორია =<font style="color:red">დაბალი</font> |აგი_რანგი =186-ა |აგი_წანა =2022 |ვალუტა= [[იემენიშ რიალი]] |ვალუტაშ_კოდი =YER |ქიანაშ_კოდი =YEM |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+03:00]] |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.ye]] |ოტელეფონე_კოდი =+967 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q805|text=<center>იემენიშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''იემენი''' ({{lang-ar|اليمن}}), ოფიციალურ ჯოხოდვალა — '''იემენიშ რესპუბლიკა''' ({{lang-ar|الجمهوريّة اليمنية}}) — [[სახენწჷფო]] ობჟათე-ბჟადალ [[აზია]]ს<ref>{{Cite web |title=Yemen {{!}} History, Map, Flag, Population, Capital, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Yemen |access-date=2023-04-16 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=10 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194421/https://www.britannica.com/place/Yemen |url-status=live }}</ref>, [[არაბეთიშ ჩქონი]]შ ობჟათე მუხურს. ოორუეშე უხურგანს [[საუდიშ არაბეთი]], ოორუე-ბჟაეიოლშე — [[ომანი]], ბჟადალშე — [[ჭითა ზუღა]] დო ობჟათეშე — [[ინდოეთიშ ოკიანე]], [[აფრიკაშ ქა]]შ მანგას ართამ ოზუღე ხურგ უღჷ [[ერიტრეა]], [[ჯიბუტი]] დო [[სომალი]]წკჷმა. ფართობი — 455,503 კმ², ნამუშით არაბეთიშ ჩქონს მაჟირა ქიანა რე. [[სანა|სანაა]] კონსტიტუციურ ნანანოღა დო უკაბეტაში ნოღა რე. იემენიშ ორჩანიე მახორობა რე 34.7 მილიონი, ჯინჯულო [[ისლამი|მუსლიმ]] [[არაბეფი|არაბეფი]].<ref>{{Cite web |title=Yemen Population (2023) - Worldometer |url=https://www.worldometers.info/world-population/yemen-population/ |access-date=2023-11-12 |website=www.worldometers.info |language=en |archive-date=11 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511140306/https://www.worldometers.info/world-population/yemen-population/ |url-status=live }}</ref> ქიანა გეჸვენჯ ერეფოშქაშე ორგანიზაციეფიშ მაკათურ რე: [[არაბული ქიანეფიშ ლიგა|არაბულ ქიანეფიშ ლიგა]], [[გოერო]], [[უგინობირაფუობაშ ყარაფი]] დო [[ისლამური წოროხანდაშ ორგანიზაცია|ისლამურ წოროხანდაშ ორგანიზაცია]]. გეოგრაფიულ ორენიშ ჭყოლოფუათ, იემენ 7,000 წანაშ გოძვენას შხვადოშხვა ცივილიზაციაშ შარააკართაფუს იდვალუაფუდჷ. ჯვ. წ. 1200 წანას, [[საბაშ ომაფე|საბაარეფქ]] გაჭყეს გოპეულერ ოვაჭრე ომაფე, ნამუთ იკათუანდჷ თეხანურ [[ეთიოპია]]შ დო ერიტრეაშ ნორთეფს.<ref name="Burrowes2010">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tjXRfqBv_0UC|title=Historical Dictionary of Yemen|last=Burrowes |first=Robert D.|date=2010 |publisher=[[Rowman & Littlefield]]|isbn=978-0-8108-5528-1|page=319}}</ref><ref name="Simpson2002">{{cite book|author=St. John Simpson|year=2002|title=Queen of Sheba: treasures from ancient Yemen|page=8|publisher=[[British Museum Press]]|isbn=0-7141-1151-1}}</ref><ref name="Kitchen2003">{{cite book|author=Kenneth Anderson Kitchen|year=2003|title=On the Reliability of the Old Testament |url=https://archive.org/details/onreliabilityold00kitc|url-access=limited |page=[https://archive.org/details/onreliabilityold00kitc/page/n139 116] |publisher=[[Wm. B. Eerdmans Publishing]]|isbn=0-8028-4960-1}}</ref> [[275]] წანას, თინა დოთირჷ [[ჰიმიარიტეფიშ ომაფე]]ქ, ნამუშათ მიშმეშჷ თეხანურ იემენიშ უმენტაშ ნორთ დო იუდაიზმიშ ჸონიერ გაულაშ გიმე რდჷ.<ref>{{cite book|author=Yaakov Kleiman|year=2004|title=DNA & Tradition: The Genetic Link to the Ancient Hebrews|page=70|publisher=Devora Publishing|isbn=1-930143-89-3}}</ref> მაანთხა ოშწანურას, [[ქირსიანობა იემენს|ქირსიანობაქ]] გორჩქინდჷ, ნამუსჷთ მაშკვითა ოშწანურას მაჸუნჷ [[ისლამი]]შ ბიწორ მოდვალაქ. იემენურ ჯარეფქ შანულამ როლ ილაჸაფჷ ორდოიან ისლამურ ეჭოფუეფს.<ref>{{cite book|author=Marta Colburn|year=2002|title=The Republic of Yemen: Development Challenges in the 21st Century|page=13|publisher=CIIR|isbn=1-85287-249-7}}</ref> შხვადოშხვა დინასტიაქ გორჩქინდჷ 9-ა დო 16-ა ოშწანურეფს შქას.<ref>{{cite book|author1=Karl R. DeRouen|title=Civil Wars of the World: Major Conflicts Since World War II, Volume 1|author2=Uk Heo|publisher=[[ABC-CLIO]]|year=2007|isbn=978-1-85109-919-1|page=810}}</ref> 19-ა ოშწანურას, ქიანა გორთილ რდჷ [[იემენი (ეიალეთი)|ოსმალეთიშ]] დო [[ადენიშ პროტექტორატი|ბრიტანეთიშ]] იმპერიეფს შქას. [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა|პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ]] უკული, გიჭყჷ [[იემენიშ ომაფე]]ქ, ნამუქჷთ [[1962]] წანას მინორთაშ შედეგო გჷნირთუ [[იემენიშ არაბულ რესპუბლიკა]]თ (ოორუე იემენი). [[1967]] წანას, ბრიტანულ [[ადენიშ პროტექტორატი]]ქ გჷნირთუ ზოხორინელ [[ობჟათე იემენი|იემენიშ ოკათე დემოკრატიულ რესპუბლიკათ]] (ობჟათე იემენი), პირველ დო აკა ოფიციალურ სოციალისტურ სახენწჷფო არაბულ ოქიანუს. [[1990]] წანას, ჟირ იემენურ სახენწჷფოქ აკიკათჷ დო თეხანურ იემენიშ რესპუბლიკაქ გიჭყჷ, ნამუშ პირველ პრეზიდენტ რდჷ [[ალი აბდალა სალეჰი]], ნამუქჷთ [[2012]] წანას გჷნორინაფილქ იჸუ [[არაბული აფუნი]]შ ბორჯის.<ref>{{cite book|author=Laura Etheredge |title=Saudi Arabia and Yemen|year=2011|page=137|publisher=[[The Rosen Publishing Group]] |isbn=978-1-61530-335-9}}</ref><ref>{{cite web|last1=Burrowes|first1=Robert|title=Why Most Yemenis Should Despise Ex-president Ali Abdullah Saleh|url=http://www.yementimes.com/en/1550/opinion/488/Why-most-Yemenis-should-despise--ex-president-Ali-Abdullah-Saleh.htm|website=[[Yemen Times]]|access-date=20 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616171932/http://www.yementimes.com/en/1550/opinion/488/Why-most-Yemenis-should-despise--ex-president-Ali-Abdullah-Saleh.htm|archive-date=16 June 2017|url-status=dead}}</ref> [[2011]] წანაშე, იემენს რე [[იემენიშ კრიზისი|პოლიტიკურ კრიზისი]], ნამუთ ეიშანუაფუ სიდაღარაშ, უმუშერობაშ, კორუფციაშ დო პრეზიდენტ სალეჰიშით [[იემენიშ კონსტიტუცია|ქიანაშ კონსტიტუციაშე]] საპრეზიდენტო ვადაშ ეშაღალაშ გეგმაშ სააწმარენჯო [[იემენიშ რევოლუცია|შოშეშ პროტესტეფით]].<ref name="Gelvin">{{cite book |author=James L. Gelvin |title=The Arab Uprisings: What Everyone Needs to Know |url=https://archive.org/details/arabuprisingswha0000gelv |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2012 |isbn=978-0-19-989177-1 |page=[https://archive.org/details/arabuprisingswha0000gelv/page/68 68]}}</ref> [[2015]] წანაშო, ქიანაქ ქენშალჷ [[იემენიშ ომენოღალე ლჷმა (2015–ასე)|მიმალ ომენოღალე ლჷმას]], სოდე ანდა სუბიექტ იბურჯუ ხემანჭუაფაშო, თინეფს შქას ერეფოშქაშეთ აღიარაფილ თარობა — [[საპრეზიდენტო ხემანჯღვერალაშ სხუნუ]] დო [[ჰუსიტეფი (ჯგუბუა)|ჰუსიტურ ყარაფიშ]] [[უმაღალაშ პოლიტიკურ სხუნუ]]. თე კონფლიქტიქ, ნამუქჷთ ანდა შხვაშ თურ სახენწჷფო ქიკათჷ, გჷმიჭანუ [[იემენიშ ჰუმანიტარულ კრიზისიშ ქრონოლოგია|სერიოზულ ჰუმანიტარულ კრიზისი]].<ref>{{cite web |url=http://muftah.org/houthis-successful-yemen/#.VCicqfldWSo |author=Mareike Transfeld |title=Capturing Sanaa: Why the Houthis Were Successful in Yemen |date=2014 |website=Muftah |access-date=17 October 2014 |archive-date=21 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021042202/http://muftah.org/houthis-successful-yemen/#.VCicqfldWSo |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ipinst.org/wp-content/uploads/publications/ipi_e_pub_mediating_transition.pdf |author=Steven A. Zyck |title=Mediating Transition in Yemen: Achievements and Lessons |date=2014 |website=[[International Peace Institute]] |access-date=17 October 2014 |archive-date=14 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180414091345/https://www.ipinst.org/wp-content/uploads/publications/ipi_e_pub_mediating_transition.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/monkey-cage/wp/2014/09/26/shifting-balances-of-power-in-yemens-crisis/|author=Silvana Toska|title=Shifting balances of power in Yemen's crisis|date=26 September 2014|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=24 October 2014|archive-date=6 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006145424/http://www.washingtonpost.com/blogs/monkey-cage/wp/2014/09/26/shifting-balances-of-power-in-yemens-crisis/|url-status=live}}</ref><ref name="glorious">{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/2015/02/houthi-leader-vows-defend-glorious-revolution-150207145038603.html|agency=[[Al Jazeera]]|title=Houthi leader vows to defend 'glorious revolution'|date=8 February 2015|access-date=7 February 2015|archive-date=8 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208030516/http://www.aljazeera.com/news/2015/02/houthi-leader-vows-defend-glorious-revolution-150207145038603.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Yemen's fate was sealed six years ago |first=Noha |url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/yemen-fate-sealed-years-171123110813931.html |last=Aboueldahab |website=[[Al Jazeera]] |access-date=24 November 2017 |archive-date=31 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831080205/https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/yemen-fate-sealed-years-171123110813931.html |url-status=live }}</ref><ref name="auto">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2015/jun/05/saudi-led-naval-blockade-worsens-yemen-humanitarian-disaster |newspaper=[[The Guardian]] |title=Saudi-led naval blockade leaves 20&nbsp;m Yemenis facing humanitarian disaster |date=5 June 2015 |first=Julian |last=Borger |author-link=Julian Borger |access-date=31 October 2015 |archive-date=5 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150605084858/https://www.theguardian.com/world/2015/jun/05/saudi-led-naval-blockade-worsens-yemen-humanitarian-disaster |url-status=live }}</ref> იემენ რე მოსოფელიშ ართ-ართ [[მერკეთ წუმოძინელ ქიანეფი|არძაშე მერკეთ წუმოძინელ ქიანა]],<ref>{{cite web |date=25 May 2008 |title=LDCs at a Glance {{!}} Department of Economic and Social Affairs |url=https://www.un.org/development/desa/dpad/least-developed-country-category/ldcs-at-a-glance.html |access-date=29 July 2020 |website=Economic Analysis & Policy Division {{!}} Dept of Economic & Social Affairs {{!}} United Nations |archive-date=29 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220329160054/https://www.un.org/development/desa/dpad/least-developed-country-category/ldcs-at-a-glance.html |url-status=live }}</ref> [[ჸონიერ წუმოძინა]]შ შანულამ ხარხაშ წჷმი რე,<ref>{{cite web |date=23 September 2010 |title=Least Developed Countries (LDCs) {{!}} Department of Economic and Social Affairs |url=https://www.un.org/development/desa/dpad/least-developed-country-category.html |access-date=29 July 2020 |website=Economic Analysis & Policy Division {{!}} Dept of Economic & Social Affairs {{!}} United Nations |archive-date=20 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190620211205/https://www.un.org/development/desa/dpad/least-developed-country-category.html |url-status=live }}</ref> დო [[არხო ბჟაეიოლ დო ოორუე აფრიკა]]შ ქიანეფს შქას ართ-ართ უდაღარაშ რე.<ref>{{cite web | url=https://www.worldbank.org/en/country/yemen/overview | title=Overview | access-date=2 February 2023 | archive-date=26 April 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240426131826/https://www.worldbank.org/en/country/yemen/overview | url-status=live }}</ref> [[2019]] წანაშ [[გოერო]]შ ჩინებაშ მეჯინათ, იემენს არძაშე უმოს ადამიერ რე, ნამუეფჷთ ჰუმანიტარულ მოხვარას ოხვილჷნან, თეჯგურა დოხოლაფირო 24 მილიონ ადამიერ რე, მეხოლაფირო ქიანაშ მახორობაშ 75%.<ref name="ReliefWeb 2019">{{cite web |title=Yemen: 2019 Humanitarian Needs Overview [EN/AR] |website=ReliefWeb |publisher=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA) |date=14 February 2019 |url=https://reliefweb.int/report/yemen/yemen-2019-humanitarian-needs-overview-enar |access-date=17 June 2019 |archive-date=17 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617055834/https://reliefweb.int/report/yemen/yemen-2019-humanitarian-needs-overview-enar |url-status=live }}</ref> [[2020]] წანაშ დგომარობათ, იემენქ [[ციცხე სახენწჷფოეფიშ ინდექსი]]ს პირველ აბან გეჭოფჷ <ref name="fragilestatesindex.org">{{cite web |title=Global Data {{!}} Fragile States Index |url=https://fragilestatesindex.org/data/ |access-date=29 July 2020 |website=fragilestatesindex.org |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715052132/https://fragilestatesindex.org/data/ |url-status=live }}</ref> დო მაჟირა არძაშე უფრაშ ქაიანა რე [[გლობალურ შქირენაშ ინდექსი]]თ, უწორუანს ხვალე [[ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა|ცენტრალურ აფრიკაშ რესპუბლიკა]].<ref name="fragilestatesindex.org" /> თეშ მოხ, არძაშე უდაბალაშ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი|ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექს]] უღჷ არძა ვააფრიკულ ქიანეფს შქას. ==კომენტარეფი== <references group="n"/> ==რესურსეფ ინტერნეტის== * [https://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=YE Key Development Forecasts for Yemen] from [[International Futures]] === თარობაt === * [https://yemen-nic.info National Information Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025200719/https://yemen-nic.info/ |date=25 October 2020 }} – Official Yemen Information Portal * [https://presidentalalimi.net/en Presidential Leadership Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250829062156/https://presidentalalimi.net/en/ |date=29 August 2025 }} – official website of the president of Yemen * [https://pmo-ye.net/ Prime Minister] – official website of the prime minister of Yemen * [https://shoora.gov.ye Shura Council]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – official website of the Yemeni Shura Council * [https://yemenparliament.gov.ye/ House of Representatives] – official website of the Yemeni House of Representatives * [https://cso-ye.org/en/ Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250901180409/https://cso-ye.org/en/ |date=1 September 2025 }} – official website of Central Statistical Organization === ისტორია === * [https://yemen-nic.info/yemen/history/ "History"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250905182537/http://www.yemen-nic.info/yemen/history/ |date=5 September 2025 }} – Yemeni History at National Information Center === ტურიზმი === * [https://www.yementourism.com/explore-yemen Explore Yemen] – Yemen's official tourism portal === რუკა === * {{Wikiatlas}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე}} {{აზიაშ ქიანეფი}} [[კატეგორია:იემენი| ]] [[კატეგორია:არაბეთიშ ჩქონი]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:არაბულნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:მერკეთ წუმოძინელ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] gempsjpcydj5o2v67rsrke930b1k4us 0 18974 252101 184770 2026-08-13T01:31:14Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252101 wikitext text/x-wiki [[არგენტინა|არგენტინას]] მუშ ისტორიას შხვადოშხვა ტიპიშ დო ჯოხოდვალაშ სახენწჷფოშ მანჯღვერეფი ჸუნდჷ. თუდო მოჩამილი არგენტინაშ მადუდეეფი ერკებული, ნამუსჷთ უღუდესჷ <nowiki/>[[პრეზიდენტი|პრეზიდენტიშ]] ტიტული. == არგენტინაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული == {| class="wikitable" width=100% ! width="5%"|# ! width="1%"|სურათი ! width="20%"|ჯოხო<br><small>(ე.–ღ.) ! colspan="2" width="20%"|უნჩაშალა<br>—<br>პოლიტიკური<br>პარტია ! width="20%"|მეღანკუა<br> ! width="5%"|სქოლიო |- ! rowspan=2 align=center | 1 |rowspan="2" align="center"| [[Image:Bernardino Rivadavia 2.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ბერნარდინო რივადავია]]<br><small>(1780–1845) | 8 ფურთუთა 1826 | 7 კვირკვე 1827 |rowspan="2"| გჷშაგორჷ ოკანონმდებლე ასამბლეაქ 1826 წანას, კონსტიტუციაშ მოღალაშა.<ref name="Rivadavia"/> თიშ ბორჯის რდჷ [[არგენტინა-ბრაზილიაშ ლჷმა|არგენტინა]]-ბრაზილიაშ ლჷმა. | rowspan="2"|<ref name="Rivadavia">Mendelevich, p. 23-32</ref> |- | colspan="2" align="center"| [[უნიტარისტეფიშ პარტია]] |- ! rowspan=2 align=center | 2 |rowspan="2" align="center"| [[Image:Vicente Lopez 1860.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ვისენტე ლოპეს ი პლანესი]]<br><small>(1785–1856) | 7 კვირკვე 1827 | 18 მარაშინათუთა 1827 |rowspan="2"| ოკანონმდებლე ასამბლეაქ გჷშაგორჷ კუნტახანურ პრეზიდენტო 1826 წანას. | rowspan="2"|<ref name="Rivadavia"/> |- | colspan="2" align="center"| დუდიშული |- ! rowspan=2 align=center | 3 |rowspan="2" align="center"| [[File:Urquiza.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ხუსტო ხოსე დე ურკისა]]<br><small>(1801–1870) | 5 მელახი 1854 | 5 მელახი 1860 |rowspan="2"| გჷშაგორჷ გჷშმაგორალეფიშ კოლეგიაქ. არგენტინაშ კონფედერაციაშ პრეზიდენტი. | rowspan="2"|<ref>Mendelevich, p. 38-41</ref> |- | colspan="2" align="center"| [[არგენტინაშ ფედერალური პარტია|ფედერარი]] |- ! rowspan=2 align=center | 4 |rowspan="2" align="center"| [[File:Santiago Derqui 1860.JPG|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[სანტიაგო დერკი]]<br><small>(1809–1867) | 5 მელახი 1860 | 4 გერგობათუთა 1861 |rowspan="2"| პოსტიშე გეგნოდირთჷ [[პავონიშ ლჷმა|პავონიშ]] ლჷმაშ უკული. | rowspan="2"|<ref name="Derqui">Mendelevich, p. 42-45</ref> |- | colspan="2" align="center"| ფედერარი |- ! rowspan=2 align=center | 5 |rowspan="2" align="center"| |rowspan="2" align="center"| [[ხუან ესტებან პედერნერა]]<br><small>(1796–1886) | 4 გერგობათუთა 1861 | 12 ქირსეთუთა 1861 |rowspan="2"| სანტიაგო დერკიშ ვიცე-პრეზიდენტი, პოსტი დეკინჷ თიში გინორინაშ უკული. პოსტიშე გეგნოდირთჷ არგენტინაშ ფედერაციაშ აკორღვაფაშ უკული. | rowspan="2"|<ref name="Derqui"/> |- | colspan="2" align="center"| ფედერარი |- ! rowspan=3 align=center | 6 |rowspan="3" align="center"| [[File:BartolomeMitre.jpg|100px]] |rowspan="3" align="center"| [[ბარტოლომე მიტრე]]<br><small>(1821–1906) | 12 ქირსეთუთა 1861 | 12 გჷმათუთა 1862 |rowspan="1"| კუნტახანური | rowspan="3"|<ref name="Mitre">Mendelevich, p.46-52</ref> |- | 12 გჷმათუთა 1862 | 12 გჷმათუთა 1868 |rowspan="2"| დუდიშული ეშაგორუეფი. გოართიანაფი-ლი არგენტინაშ მაართა პრეზიდენტი. თიშ ბორჯის რდჷ [[პარაგვაიშ ლჷმა|პარაგვაიშ]] ლჷმა. |- | colspan="2" align="center"| PN |- ! rowspan=2 align=center | 7 |rowspan="2" align="center"| [[File:Sarmiento 2.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[დომინგო ფაუსტინო სარმიენტო]]<br><small>(1811–1888) | 12 გჷმათუთა 1868 | 12 გჷმათუთა 1874 |rowspan="2"| დუდიშული ეშაგორუეფი | rowspan="2"|<ref name="Mitre"/> |- | colspan="2" align="center"| დუდიშული |- ! rowspan=2 align=center | 8 |rowspan="2" align="center"| [[ფაილი:NicolasAvellaneda.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ნიკოლას აველიანედა]]<br><small>(1837–1885) | 12 გჷმათუთა 1874 | 12 გჷმათუთა 1880 |rowspan="2"| დუდიშული ეშაგორუეფი | rowspan="2"|<ref name="Mitre"/> |- | colspan="2" align="center"| PN |- ! rowspan=2 align=center | 9 |rowspan="2" align="center"| [[File:Alejo Julio Argentino Roca.JPG|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ხულიო არხენტინო როკა]]<br><small>(1843–1914) | 12 გჷმათუთა 1880 | 12 გჷმათუთა 1886 |rowspan="2"| დუდიშული ეშაგორუეფი. მაართათ. | rowspan="2"|<ref>Mendelevich, p. 53-56</ref> |- | colspan="2" align="center"| [[ერუანული ავტონომიაშ პარტია|PAN]] |- ! rowspan=2 align=center | 10 |rowspan="2" align="center"| [[File:JuarezCelman.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[მიგელ ხუარეს სელმანი]] <br><small>(1844–1909) | 12 გჷმათუთა 1886 | 6 მარაშინათუთა 1890 |rowspan="2"| დუდიშული ეშაგორუეფი. გეგნოდირთჷ [[პარკიშ რევოლუცია|პარკიშ]] რევოლუციაშ ბორჯის. | rowspan="2"|<ref name="Celman">Mendelevich, p. 57-65</ref> |- | colspan="2" align="center"| PAN – PN |- ! rowspan=2 align=center | 11 |rowspan="2" align="center"| [[File:Retrato de Carlos Pellegrini.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[კარლოს პელეგრინი]] <br><small>(1846–1906) | 6 მარაშინათუთა 1890 | 12 გჷმათუთა 1892 |rowspan="2"| მიგელ ხუარეს სელმანიშ ვიცე-პრეზიდენტი, პოსტი დეკინჷ თიში გინორინაშ უკული. | rowspan="2"|<ref name="Celman"/> |- | colspan="2" align="center"| PAN |- ! rowspan=2 align=center | 12 |rowspan="2" align="center"| [[File:LSaenzpeña.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ლუის საენს პენია]]<br><small>(1822–1907) | 12 გჷმათუთა 1892 | 22 ღურთუთა 1895 |rowspan="2"| დუდიშული ეშაგორუეფი. გინოდირთჷ. | rowspan="2"|<ref name="Luis">Mendelevich, p. 66-72</ref> |- | colspan="2" align="center"| PAN |- ! rowspan=2 align=center | 13 |rowspan="2" align="center"| [[File:JEUriburu.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ხოსე ევარისტო ურიბურუ]]<br><small>(1831–1914) | 22 ღურთუთა 1895 | 12 გჷმათუთა 1898 |rowspan="2"| ლუის საენს პენიაშ ვიცე-პრეზიდენტი, პოსტი დეკინჷ თიში გინორინაშ უკული. | rowspan="2"|<ref name="Luis"/> |- | colspan="2" align="center"| PAN |- ! rowspan=2 align=center | 14 |rowspan="2" align="center"| [[File:Julio A Roca.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ხულიო არხენტინო როკა]]<br><small>(1843–1914) | 12 გჷმათუთა 1898 | 12 გჷმათუთა 1904 |rowspan="2"| დუდიშული ეშაგორუეფი. მაჟირაშა. | rowspan="2"|<ref>Mendelevich, p. 73-79</ref> |- | colspan="2" align="center"| PAN |- ! rowspan=2 align=center | 15 |rowspan="2" align="center"| [[File:Foto quintana.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[მანუელ კინტანა]]<br><small>(1835–1906) | 12 გჷმათუთა 1904 | 25 ღურთუთა 1906 |rowspan="2"| დუდიშული ეშაგორუეფი. გინოდირთჷ ჯანმთელობაშ პრობლემაშ გეშა, ღურჷ ჟირ თუთაშა. | rowspan="2"|<ref name="Quintana">Mendelevich, p. 80-88</ref> |- | colspan="2" align="center"| PAN |- ! rowspan=2 align=center | 16 |rowspan="2" align="center"| [[File:Alcorta.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ხოსე ფიგეროა ალკორტა]]<br><small>(1860–1931) | 25 ღურთუთა 1906 | 12 გჷმათუთა 1910 |rowspan="2"| მანუელ კინტანაშ ვიცე-პრეზიდენტი, პოსტი დეკინჷ თიში გინორინაშ უკული. | rowspan="2"|<ref name="Quintana"/> |- | colspan="2" align="center"| PAN |- ! rowspan=2 align=center | 17 |rowspan="2" align="center"| [[File:Roque Saenz Pena.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[როკე საენს პენია]]<br><small>(1851–1914) | 12 ოქტომბერი 1910 | 9 მარაშინათუთა 1914 |rowspan="2"| ხე შეუნწყუ [[საენს პენიაშ კანონი]]შ მეღალას, ნამუთ ოგუშაგორუე ნებას არზენდჷ არგენტინაშ არძო მენორალეს 18 წანაშ ასაკიშე. ღურუ პოსტის რდჷნ თეში. | rowspan="2"|<ref name="Roque">Mendelevich, p. 89-101</ref> |- | colspan="2" align="center"| PAN |- ! rowspan=2 align=center | 18 |rowspan="2" align="center"| [[File:Vdelaplaza.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ვიქტორინო დე ლა პლასა]]<br><small>(1840–1919) | 9 მარაშინათუთა 1914 | 12 გჷმათუთა 1916 |rowspan="2"| როკე საენს პენიაშ ვიცე-პრეზიდენტი, პოსტი დეკინჷ თიში გინორინაშ უკული. | rowspan="2"|<ref name="Roque"/> |- | colspan="2" align="center"| PAN |- ! rowspan=2 align=center | 19 |rowspan="2" align="center"| [[File:Hipólito Yrigoyen.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[იპოლიტო ირიგოიენი]] <br><small>(1852–1933) | 12 გჷმათუთა 1916 | 12 გჷმათუთა 1922 |rowspan="2"| დუდიშული ეშაგორუეფი. მაართა ეშაგორილი პრეზიდენტი საენს პენიაშ კანონიშ უკული. მაართათ. | rowspan="2"|<ref name="Yrigoyen">Mendelevich, p. 102-112</ref> |- | colspan="2" align="center"| [[რადიკალური სამოქალაქო კავშირი|UCR]] |- ! rowspan=2 align=center | 20 |rowspan="2" align="center"| [[File:MTAlvear-1922.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[მარსელო ტორკუატო დე ალვეარი]] <br><small>(1868–1942) | 12 გჷმათუთა 1922 | 12 გჷმათუთა 1928 |rowspan="2"| დუდიშული ეშაგორუეფი. | rowspan="2"|<ref name="Yrigoyen"/> |- | colspan="2" align="center"| UCR |- ! rowspan=2 align=center | 21 |rowspan="2" align="center"| [[File:Yrigoyen en ventanilla del ferrocarril viaje a Santa Fe campaña electoral de 1926..jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[იპოლიტო ირიგოიენი]] <br><small>(1852–1933) | 12 გჷმათუთა 1928 | 6 ეკენია 1930 |rowspan="2"| დუდიშული ეშაგორუეფი. მაჟირაშა. გინარინუეს ოურდუმე გინორთაფაშ გეშა. | rowspan="2"|<ref>Mendelevich, p. 113-125</ref> |- | colspan="2" align="center"| UCR |- ! rowspan=2 align=center | 22 |rowspan="2" align="center"| [[File:J F Uriburu.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ხოსე ფელიქს ურიბურუ]]<br><small>(1868–1932) | 6 ეკენია 1930 | 20 ფურთუთა 1932 |rowspan="2"| მაართა ოურდუმე გინორთაფა არგენტინაშ უახალაშ ისტორიას. დიჭყჷ [[ოონჯღორე დეკადა]]ქ. | rowspan="2"|<ref>Mendelevich, p. 126-129</ref> |- | colspan="2" align="center"| ოურდუმე |- ! rowspan=2 align=center | 23 |rowspan="2" align="center"| [[File:Apjusto.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[აგუსტინ პედრო ხუსტო]]<br><small>(1876–1943) | 20 ფურთუთა 1932 | 20 ფურთუთა 1938 |rowspan="2"| თაღლითური გიშაგორუეფი, რადიკალური ომენოღალი რსხუ კანონგალეშეთ გჷმაცხადეს.<ref name="Justo">Mendelevich, p. 130—131</ref> | rowspan="2"|<ref>Mendelevich, p. 130-135</ref> |- | colspan="2" align="center"| |- ! rowspan=2 align=center | 24 |rowspan="2" align="center"| [[File:Roberto Ortiz.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[რობერტო მარია ორტისი]]<br><small>(1886–1942) | 20 ფურთუთა 1938 | 27 მანგი 1942 |rowspan="2"| თაღლითური გიშაგორუეფი.<ref name="Ortiz"/> პოსტის გერინას ბორჯის დოღურუ. | rowspan="2"|<ref name="Ortiz">Mendelevich, p. 136-155</ref> |- | colspan="2" align="center"| UCR-A |- ! rowspan=2 align=center | 25 |rowspan="2" align="center"| [[File:Ramoncastillo.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[რამონ კასტილიო]]<br><small>(1873–1944) | 27 მანგი 1942 | 4 მანგი 1943 |rowspan="2"| რობერტო მარია ორტისიშ ვიცე-პრეზიდენტი, პოსტი დეკინჷ თიშ ღურაშ უკული. გეგმარაგუეს სახენწჷფო გინორთაშით. გეთუ [[საონჯღორო დეკადა]]ქ. | rowspan="2"|<ref name="Ortiz"/> |- | colspan="2" align="center"| [[არგენტინაშ ერუანულ-დემოკრატიული პარტია|PDN]] |- ! rowspan=2 align=center | 26 |rowspan="2" align="center"| [[File:Arturo Rawson.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[არტურო როუსონი]]<br><small>(1885–1952) | 4 მანგი 1943 | 7 მანგი 1943 |rowspan="2"| სახენწჷფო გინორთა. ქიდიჭყჷ [[რევოლუცია 43]]-ქ. პოსტიშე გეგნარინეს.<ref>Mendelevich, p. 145</ref> | rowspan="2"|<ref name="Ortiz"/> |- | colspan="2" align="center"| ოურდუმე |- ! rowspan=2 align=center | 27 |rowspan="2" align="center"| [[File:Pedro-p-ramirez.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[პედრო პაბლო რამირესი]]<br><small>(1884–1962) | 7 მანგი 1943 | 9 მელახი 1944 |rowspan="2"|სახენწჷფო გჷნორთა. პოსტიშე გეგნარინეს. | rowspan="2"|<ref name="Ortiz"/> |- | colspan="2" align="center"| ოურდუმე |- ! rowspan=2 align=center | 28 |rowspan="2" align="center"| [[File:Edelmiro J Farrell.JPG|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ედელმირო ხულიან ფარელი]]<br><small>(1887–1980) | 11 მელახი 1944 | 4 მანგი 1946 |rowspan="2"|სახენწჷფო გჷნორთა. ლჷმა გჷმუცხადჷ [[ღერძი ბერლინი-რომი-ტოკიო|ფაშისტური ქიანეფიშ ალიანსის]]. ეთუა რევოლუცია 43. | rowspan="2"|<ref name="Ortiz"/> |- | colspan="2" align="center"| ოურდუმე |- ! rowspan=4 align=center | 29 |rowspan="4" align="center"| [[File:Juan Peron con banda de presidente.jpg|100px]] |rowspan="4" align="center"| [[ხუან პერონი]] <br><small>(1895–1974) | 4 ივნისი 1946 | 4 ივნისი 1952 |rowspan="2"| დუდიშული გიშაგორუეფი. მაართათ. | rowspan="4"|<ref>Mendelevich, p. 156-176</ref> |- | colspan="2" align="center"| [[არგენტინაშ ხანდაშ პარტია|ხანდაშ პარტია]] |- | 4 მანგი 1952 | 20 ეკენია 1955 |rowspan="2"|დუდიშული გიშაგორუეფი. მაჟირათ. მაართა გიშაგოუეფი, სოდეთ დუშვეს ოსურეფიშ ხონარიშ მეჩამაშ ნება. გიმორძგუ არგენტინაშ ისტორიას სარეკორდო 62,49%-ით, პოსტიშე გეგნარინეს. |- | colspan="2" align="center"| PJ |- ! rowspan=2 align=center | 30 |rowspan="2" align="center"| |rowspan="2" align="center"| [[ედუარდო ლონარდი]]<br><small>(1896–1956) | 23 ეკენია 1955 | 13 გერგობათუთა 1955 |rowspan="2"|ოურდუმე გინორთა. ქიდიჭყჷ [[გჷმადუდიშულაფარი რევოლუცია]]ქ. 1853 წანაშ კონსტიტუცია კინე ახალშე გენშიღეს დო 1949 წანაშ კონსტიტუციაქ გეუქვუ. პოსტიშე გეგნარინეს. | rowspan="2"|<ref name="Fusiladora">Mendelevich, p. 177-186</ref> |- | colspan="2" align="center"| ოურდუმე |- ! rowspan=2 align=center | 31 |rowspan="2" align="center"| [[File:Aramburu2.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[პედრო ეუხენიო არამბურუ]]<br><small>(1903–1970) | 13 გერგობათუთა 1955 | 1 მეი 1958 |rowspan="2"| ოურდუმე გინორთა. [[პერონიზმი]] გოხურგეს. გეთუ გჷმადუდიშულაფარ რევოლუციაქ. | rowspan="2"|<ref name="Fusiladora"/> |- | colspan="2" align="center"| ოურდუმე |- ! rowspan=2 align=center | 32 |rowspan="2" align="center"| [[File:Arturo Frondizi.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[არტურო ფრონდისი]]<br><small>(1908–1995) | 1 მესი 1958 | 29 მელახი 1962 |rowspan="2"| გეგნარინეს ოურდუმე გინორთაშით. | rowspan="2"|<ref name="Frondizi">Mendelevich, p. 187-195</ref> |- | colspan="2" align="center"| [[უშურიგებე ომენოღალი რადიკალური რსხუ|UCRI]] |- ! rowspan=2 align=center | 33 |rowspan="2" align="center"| [[File:Jose Maria Guido icono.JPG|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ხოსე მარია გიდო]]<br><small>(1910–1975) | 29 მელახი 1962 | 12 გჷმათუთა 1963 |rowspan="2"| [[არგენტინაშ სენატი]]შ პრეზიდენტი, კუნტა ხანიშ პრეზიდენტიშ მოვალეობაშ მასრულაფარი.<ref>Mendelevich, p. 193</ref> | rowspan="2"|<ref name="Frondizi"/> |- | colspan="2" align="center"| UCRI |- ! rowspan=2 align=center | 34 |rowspan="2" align="center"| [[File:PP Illia.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[არტურო უმბერტო ილია]]<br><small>(1900–1983) | 12 გმათუთა 1963 | 28 მანგი 1966 |rowspan="2"| გეგნარინეს ოურდუმე გინორთაშით. | rowspan="2"|<ref name="Illia">Mendelevich, p. 196-214</ref> |- | colspan="2" align="center"| [[კათაშ ომენოღალი რადიკალური რსხუ|UCRP]] |- ! rowspan=2 align=center | 35 |rowspan="2" align="center"| [[File:Saludo militar de Onganía.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ხუან კარლოს ონგანია]]<br><small>(1914–1995) | 29 მანგი 1966 | 8 მანგი 1970 |rowspan="2"| სახენწჷფო გინორთა. [[არგენტინაშ რევოლუცია|რევოლუციაშ]] მაართა ხემანჯღვერე. პოსტიშე გეგნარინეს | rowspan="2"|<ref name="Illia"/> |- | colspan="2" align="center"| ოურდუმე |- ! rowspan=2 align=center | 36 |rowspan="2" align="center"| [[File:Levingston de civil.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[რობერტო ლევინგსტონი]]<br><small>(1920–2015) | 8 მანგი 1970 | 23 მესი 1971 |rowspan="2"| სახენწჷფო გინორთა. [[დე ფაქტო]], პოსტიშე გეგნარინეს. | rowspan="2"|<ref name="Illia"/> |- | colspan="2" align="center"| ოურდუმე |- ! rowspan=2 align=center | 37 |rowspan="2" align="center"| [[File:Lanusse.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ალეხანდრო ლანუსე]]<br><small>(1918–1996) | 26 მესი 1971 | 25 მესი 1973 |rowspan="2"| სახენწფო გინორთა. არგენტინაშ რევოლუციაშ ეკონია ლიდერი. [[პერონიზმი]]შ გოხურგუა გაუქვუ. | rowspan="2"|<ref name="Illia"/> |- | colspan="2" align="center"| ოურდუმე |- ! rowspan=2 align=center | 38 |rowspan="2" align="center"| |rowspan="2" align="center"| [[ექტორ ხოსე კამპორა]]<br><small>(1909–1980) | 25 მესი 1973 | 13 კვირკვე 1973 |rowspan="2"| დუდიშული გიშაგორუეფი. პმაართა პერონისტი პრეზიდენტი გოხურგუაშ გოუქვაფაშ უკული. ხეშუულებაშა შარა გუნწყუ ხუან პერონს დო გეგნოდირთჷ. თიწკმა ართო გეგნოდირთჷ ვიცე-პრეზიდენტიქ ხოლო. | rowspan="2"|<ref name="Campora">Mendelevich, p. 215-228</ref> |- | colspan="2" align="center"| FJL |- ! rowspan=2 align=center | 39 |rowspan="2" align="center"| |rowspan="2" align="center"| [[რაულ ალბერტო ლასტირი]]<br><small>(1915–1978) | 13 კვირკვე 1973 | 12 გმათუთა 1973 |rowspan="2"| კუნტა ხანიშ პრეზიდენტი. დეპუტატეფიშ პალატაშ მადუდე, პრეზიდენტიშ მოვალეობაშ მასრულებელობას მეუდირთჷ კამპორაშ დო თიში ვიცე-პრეზიდენტიშ გინორინაშ უკული.<ref>Mendelevich, p. 223</ref> | rowspan="2"|<ref name="Campora"/> |- | colspan="2" align="center"| FJL |- ! rowspan=2 align=center | 40 |rowspan="2" align="center"| |rowspan="2" align="center"| [[ხუან პერონი]]<br><small>(1895–1974) | 12 გჷმათუთა 1973 | 30 მანგი 1974 |rowspan="2"| დუდიშული გიშაგორუეფი. მასუმათ. პოსტის გერინას ბორჯის დოღურუ. | rowspan="2"|<ref name="Campora"/> |- | colspan="2" align="center"| FJL – [[ხუსტისიალისტური პარტია|PJ]] |- ! rowspan=2 align=center | 41 |rowspan="2" align="center"| |rowspan="2" align="center"| [[მარია ესტელა მარტინეს დე პერონი]]<br><small>(1931–) | 30 მანგი 1974 | 24 მელახი 1976 |rowspan="2"| ხუან პერონიშ ვიცე-პრეზიდენტი, პოსტი დეკინჷ თიში ღურაშ უკული. ამერიკაშ დო მოსოფელიშ მაართა [[ოსური პრეზიდენტეფიშ ერკებული|ოსური პრეზიდენტი]]. გეგმაათეს ოურდუმე გინორთაშით. <br /><small>[[იტალო არხენტინო ლუდერი]] კუნტა ხანიშ პრეზიდენტი რდჷ 1975 წანაშ 13 ეკენიაშე 1975 წანაშ 16 გმათუთაშახ.</small> | rowspan="2"|<ref>Mendelevich, p. 229-235</ref> |- | colspan="2" align="center"| FJL – PJ |- ! rowspan=2 align=center | 42 |rowspan="2" align="center"| |rowspan="2" align="center"| [[ხორხე რაფაელ ვიდელა]]<br><small>(1925–2013) | 29 მელახი 1976 | 29 მელახი 1981 |rowspan="2"| ოურდუმე გინორთა. ოურდუმე ხუნტაშ პრეზიდენტი. [[ერუანული რეორგანიზაციაშ პროცესი]]შ მაართა მადუდე. [[დე ფაქტო]] ლიდერიშ არძაშე ხანგჷნძე მართუალა. | rowspan="2"|<ref name="Proceso">Mendelevich, p. 236-241</ref> |- | colspan="2" align="center"| ოურდუმე |- ! rowspan=2 align=center | 43 |rowspan="2" align="center"| [[File:Roberto Viola con banda presidencial.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[რობერტო ედუარდო ვიოლა]]<br><small>(1924–1994) | 29 მელახი 1981 | 12 ქირსეთუთა 1981 |rowspan="2"| ოურდუმე გინორთა. ოურდუმე ხუნტაშ პრეზიდენტი. გეგნარინეს. | rowspan="2"|<ref name="Proceso"/> |- | colspan="2" align="center"| ოურდუმე |- |- !rowspan=2 align=center | 44 |rowspan="2" align="center"| |rowspan="2" align="center"| [[ლეოპოლდო გალტიერი]]<br><small>(1926–2003) | 22 ქირსეთუთა 1981 | 17 მანგი 1982 |rowspan="2"| ოურდუმე გინორთა. ოურდუმე ხუნტაშ პრეზიდენტი. აწარმუ [[ფოლკლენდიშ ლჷმა]] ({{lang-es|Guerra del Atlántico Sur}}). გეგნარინეს. | rowspan="2"|<ref name="Proceso"/> |- | colspan="2" align="center"| ოურდუმე |- !rowspan=2 align=center | 45 |rowspan="2" align="center"| [[File:RBignone.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[რეინალდო ბინიონე]]<br><small>(1928–2018) | 1 კვირკვე 1982 | 10 ქირსეთუთა 1983 |rowspan="2"| ოურდუმე გინორთა. [[ერუანული რეორგანიზაციაშ პროცესი]]შ ეკონია მადუდე. | rowspan="2"|<ref name="Proceso"/> |- | colspan="2" align="center"| ოურდუმე |- !rowspan=2 align=center | 46 |rowspan="2" align="center"| [[ფაილი:Argentina.RaulAlfonsin.01.jpg|100პქ]] |rowspan="2" align="center"| [[რაულ ალფონსინი]]<br><small>(1927–2009) | 10 ქირსეთუთა 1983 | 8 კვირკვე 1989 |rowspan="2"| დუდიშული გიშაგორუეფი. | rowspan="2"|<ref>Mendelevich, p. 242-245</ref> |- | colspan="2" align="center"| UCR |- !rowspan=3 align=center | 47 |rowspan="3" align="center"| [[File:Menem con banda presidencial.jpg|100px]] |rowspan="3" align="center"| [[კარლოს მენემი]] <br><small>(1930–2021) | 8 კვირკვე 1989 | 8 კვირკვე 1995 |rowspan="1"|დუდიშული გიშაგორუეფი. მაართათ. 1994 წანაშ კონსტიტუცია გეგშათინჷ, ნამუქჷთ საპრეზიდენტო ვადას მურკუ 4 წანაშა. | rowspan="3"|<ref>Mendelevich, p. 247-252</ref> |- | 8 კვირკვე 1995 | 10 ქირსეთუთა 1999 |rowspan="2"| დუდიშული გიშაგორუეფი. მაჟირათ. |- | colspan="2" align="center"| PJ |- !rowspan=2 align=center | 48 |rowspan="2" align="center"| [[File:Fernando de la Rúa con bastón y banda de presidente.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ფერნანდო დე ლარუა]]<br><small>(1937–2019) | 10 ქირსეთუთა 1999 | 20 ქირსეთუთა 2001 |rowspan="2"| დუდიშული გიშაგორუეფი. გეგნოდირთჷ 2001 წანაშ [[არგენტინაშ ეკონომიკური კრიზისი]]შ ბორჯის. | rowspan="2"|<ref>Mendelevich, p. 253-262</ref> |- | colspan="2" align="center"| UCR – [[ალიანსი ხანდაშო, სამართალიშო დო გონათუაშო]] |- !rowspan=2 align=center | 49 |rowspan="2" align="center"| [[File:Arodriguezsaa.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ადოლფო როდრიგეს საა]]<br><small>(1947–) | 22 ქირსეთუთა 2001 | 30 ქირსეთუთა 2001 |rowspan="2"| გიშაგორილი ასამბლეაშით სუმი თუთაშ ვადათ. გეგნოდირთჷ. | rowspan="2"|<ref name="Saa">Mendelevich, p. 263-277</ref> |- | colspan="2" align="center"| PJ |- !rowspan=2 align=center | 50 |rowspan="2" align="center"| [[File:Duhalde23012007.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ედუარდო დუალდე]]<br><small>(1941–) | 2 ღურთუთა 2002 | 25 მესი 2003 |rowspan="2"| გიშაგორილი ასამბლეაშით, დე ლა რუაშ მანდატიშ თებაშახ. გეგნოდირთჷ. | rowspan="2"|<ref name="Saa"/> |- | colspan="2" align="center"| PJ |- !rowspan=2 align=center | 51 |rowspan="2" align="center"| [[File:Kirchner marzo 2007 Congreso.jpg|100px]] |rowspan="2" align="center"| [[ნესტორ კირშნერი]]<br><small>(1950–2010) | 25 მესი 2003 | 10 ქირსეთუთა 2007 |rowspan="2"| | rowspan="2"|<ref>Mendelevich, p. 278-282</ref> |- | colspan="2" align="center"| [[გომორძგუაშ ფრონტი|FPV]] – PJ |- !rowspan=2 align=center | 52 |rowspan="2" align="center"| [[ფაილი:Presidente Cristina Fernández de Kirchner.jpg|100პქ]] |rowspan="2" align="center"| [[კრისტინა ფერნანდესი]]<br><small>(1953–) | 10 ქირსეთუთა 2007 | 10 ქირსეთუთა 2015 |rowspan="2"| დუდიშული გიშაგორუეფი. მაართა გიშაგორილი [[ოსური პრეზიდენტეფიშ ერკებული|ოსური პრეზიდენტი]] არგენტინას. [[ნესტორ კირშნერი]]შ ალმასქუ | rowspan="2"|<ref>Mendelevich, p. 283-292</ref> |- | colspan="2" align="center"| PJ |- !rowspan=2 align=center | 53 |rowspan="2" align="center"| [[File:Mauricio Macri (cropped).jpg |100px]] |rowspan="2" align="center"| [[მაურისიო მაკრი]]<br><small>(1959-) | 10 ქირსეთუთა 2015 | ასე |rowspan="2"| | rowspan="2"| |- | colspan="2" align="center"| Cambiemos |} ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.rulers.org/rula2.html#argentina Rulers.org — არგენტინაშ მანჯღვერუეფიშ ერკებული] * [http://www.worldstatesmen.org/Argentina.html არგენტინაშ ისტორიაშ ქრონოლოგია] ==ბიბლიოგრაფია== * {{cite book |title= El Final |url= https://archive.org/details/elfinalcomodejan0000mend |last= მენდელევიჩი |first= პაბლო |authorlink= პაბლო მენდელევიჩი |year= 2010 |publisher= Ediciones B |location= Buenos Aires |isbn= 978-987-627-166-0}} * {{cite book |title= არგენტინაშ ისტორია |last= როსა |first= ხოსე მარია |authorlink= ხოსე მარია როსა |year= 1974 |publisher= Editorial Oriente S.A. |location= Buenos Aires}} == სქოლიო == {{თარგი:სქოლიოშ ერკებული|2}} 9iey80u4x7flxy81ia8qjkndooafann 0 19008 252050 239177 2026-08-13T01:03:39Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252050 wikitext text/x-wiki {{მიარეშანულამობა|ლიბანი|ლიბანი (მიარეშანულამი)}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = الجمهورية,اللبنانية<br />{{transliteration|ar|al-Jumhūriyyah al-Lubnāniyyah}} |ედომუშამი_ჯოხო = ლიბანიშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ლიბანი |შილა = Flag of Lebanon.svg |გერბი = Coat_of_arms_of_Lebanon.svg |რუკა = Lebanon (orthographic projection).svg |ჰიმნი = {{ubl|{{lang|ar|{{Script/Arabic|كلّنا للوطن}}|rtl=yes}}|{{Transliteration|ar|[[ლიბანიშ ერუანული ჰიმნი|Kullunā li-l-waṭan]]}}|"არძა, ჩქინი ქიანაშო!"<br>{{center|[[File:Lebanese national anthem.ogg]]}}}} |დევიზი =كلنا للوطن للعلى للعلم |ოფიციალური_ნინეფი =[[არაბული ნინა|არაბული]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[ბეირუთი]] |latd=33 |latm=54 |latNS=N |longd=35 |longm=32 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარული]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] [[კონფესიონალიზმი (პოლიტიკა)|კონფესიონალიზმიშ]] გიმე<ref name="constitution">{{cite web |title=The Lebanese Constitution |publisher=Presidency of Lebanon |url=http://presidency.gov.lb/English/LebaneseSystem/Documents/Lebanese%20Constitution.pdf |access-date=20 August 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119201440/http://presidency.gov.lb/English/LebaneseSystem/Documents/Lebanese%20Constitution.pdf |archive-date=19 January 2012}}</ref> |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ლიბანიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ჟოზეფ აუნი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ლიბანიშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ნავაფ სალამი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 166-ა |ფართობი =10 452 |წყარი_% =1,6 |ოეგებიე_მახორობა =5,364,482 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 117-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2024 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 513 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = |ედპ_ppp_წანა = 2022 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $78.233 მილიარდი<ref name="IMFWEO.LB">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=446,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Lebanon) |publisher=[[ერეფოშქაშე სავალუტო ფონდი]] |date=10 October 2023 |access-date=15 October 2023 |archive-date=17 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231017114626/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=446,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 108-ო |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე ={{ძინა}} $11,793 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 114-ა |აგი =0.723 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <span style="color:#090;">მაღალი</span> |აგი_რანგი =109-ა |აგი_წანა =2022 |ვალუტა= [[ლიბანური ფუნტი]] |ვალუტაშ_კოდი =LBP |ქიანაშ_კოდი =LBN |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[ბჟაეიოლი ევროპაშ ბორჯი|EET]] ([[მოსოფელიშ კოორდინირაფილი ბორჯი|UTC]] +2სთ.) |ზარხულიშ_ბორჯი = [[ბჟაეიოლი ევროპაშ ბორჯი|EET]] ([[მოსოფელიშ კოორდინირაფილი ბორჯი|UTC]] +3სთ.) |cctld = [[.lb]] |ოტელეფონე_კოდი =+961 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ლიბანი''',{{efn|{{IPAc-en|audio=en-US-Lebanon.ogg|attribution=no|ˈ|l|ɛ|b|ən|ɒ|n|,_|-|n|ə|n}} {{respell|LEB|ən|on|,_-|ən}}; {{lang-ar|لُبْنَان|Lubnān}}, {{IPA|apc-LB|lɪbˈneːn|label=[[Lebanese Arabic|local]] pronunciation:}}.}} ოფიციალურო '''ლიბანიშ რესპუბლიკა''',{{efn|{{lang-ar|الجمهورية اللبنانية|translit=al-Jumhūriyyah al-Lubnāniyyah|links=no}}.}} — [[სახენწჷფო]] [[ლევანტი]]შ რეგიონს, [[ბჟადალი აზია|ბჟადალ აზიას]]. იდვალუაფუ [[სქირონაშქა ზუღაშ ღანჩო]]შ დო [[არაბეთიშ ჩქონი]]შ აკართაფუს,<ref>{{cite book |last=McGowen |first=Afaf Sabeh |title=Lebanon: A Country Study |date=1989 |publisher=The Division |editor-last=Collelo |editor-first=Thomas |edition=3rd |series=Area Handbook Series |location=[[Washington, D.C.]] |chapter=Historical Setting |oclc=18907889 |access-date=24 July 2009 |chapter-url=http://hdl.loc.gov/loc.gdc/cntrystd.lb}}</ref>ოორუეშე დო ბჟაეიოლშე უხურგანს [[სირია]], ობჟათეშე — [[ისრაელი]] დო ბჟადალშე ომძღჷ [[სქირონაშქა ზუღა]]; [[კვიპროსი]] იდვალუაფუ ქიანაშ წყარპიჯიშე კუნტა მეძენას. ლიბანიშ მახორობაშ მუდანობა ხუთი მილიონშე უმოსი, ფართობი — 10 452 კმ². [[ბეირუთი]] — ქიანაშ ნანანოღა დო უკაბტეში ნოღა რე. ლიბანს ადამიერიშ ხორუეფი ითარიღებუ ჯვ. წ. 5000 წანათ.<ref name="byblos">{{cite book |title=Cities of the Middle East and North Africa |url=https://archive.org/details/citiesofmiddleea0000unse |last1=Dumper |first1=Michael |last2=Stanley |first2=Bruce E. |last3=Abu-Lughod |first3=Janet L. |year=2006 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-919-5 |page=[https://archive.org/details/citiesofmiddleea0000unse/page/104 104] |quote=Archaeological excavations at Byblos indicate that the site has been continually inhabited since at least 5000 B.C.}}</ref> ჯვ. წ. 200 წანაშე ჯვ. წ. 539 წანაშახ, სქირონაშქა ზუღაშ ღანჩოს მადვალუ ოზუღე ცივილიზაციაშ, [[ფინიკია]]შ ნორთი რდჷ.<ref>{{Cite web |title=All at sea: The maritime lives of the ancient Phoenicians |url=https://press.princeton.edu/ideas/all-at-sea-the-maritime-lives-of-the-ancient-phoenicians |access-date=27 October 2023 |website=press.princeton.edu |language=en |archive-date=27 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027182555/https://press.princeton.edu/ideas/all-at-sea-the-maritime-lives-of-the-ancient-phoenicians |url-status=live }}</ref> ჯვ. წ. 64 წანას. რეგიონქ გენშართჷ [[რომიშ იმპერია]]შ აკოდგინალუაშა, უკული — [[ბიზანტიაშ იმპერია]]შა. მაშკვითა ოშწანურაშ უკული, შხვადოშხვა ისლამური სახალიფოშ კონტროლიშ გინე რდჷ, თინეფს შქას: [[ოთხი მართალმორწუმე ხალიფა|რაშიდუნეფი]], [[ომაიანეფი|ომაიანეფიშ]] დო [[აბასიანეფი]]შ სახალიფოეფი. [[XI ოშწანურა]]ს გიჭყჷ ქირსიანი ჯვაროსანეფიშ სახენწჷფოეფქ, ნამუეფქჷთ [[აიუბიდეფი]]შ დო [[მამლუქეფიშ სასულთანო|მამლუქეფიშ]] მენტებეფით ქჷდანთხეს. [[XV ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს ლიბანქ [[ოსმალეთიშ იმპერია]]შ კონტროლშა გეგნორთჷ. ოსმალეთიშ სულთანი [[აბდულმეჯიდ I]]-იშ გამაგალაშ ბორჯის, [[ტანზიმატი#რეფორმეფი|ტანზიმატიშ რეფორმეფიშ]] დინახალე, გიჭყჷ პირველი ლიბანური პროტო სახენწჷფოქ — [[გვალა ლიბანიშ მუტასარიფატი]], მუჭოთ [[ლიბანარი მარონიტი ქირსიანეფი|მარონიტი ქირსიანეფიშ]] ორენი. [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა|პირველი მოსოფელიშ ლჷმაშ]] შედეგო [[ოსმალეთიშ იმპერიაშ აკოცჷმა]]თ, ლიბანქ გჷნირთუ [[საფრანგეთიშ მანდატი სირიას დო ლიბანს|სირიაშ დო ლიბანიშ სამანდატო ტეროტრიათ]], ნამუსჷთ გამაგენდჷ [[საფრანგეთიშ მასუმა რესპუბლიკა|საფრანგეთი]], ნამუქჷთ გაჭყჷ [[კაბეტი ლიბანი]]. [[1943]] წანაშო, ლიბანქ ზოხორინალა მიპალჷ [[დუდიშული საფრანგეთი]]შე დო გეგმაქიმინჷ [[კონფესიონალიზმი (პოლიტიკა)|კონფესიონალური გამაგალა]]შ უნიკალური ფორმა, ნამუშ ბორჯისჷთ სახენწჷფოშ თარი რელიგიური ბუნეფქ მიღეს გოთანჯილი პოლიტიკური ხემანჭუაფეფი. ახალი ლიბანური სახენწჷფო ელაზჷმაფათ სტაბილური რდჷ,<ref name="dos-2010-03-22">{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/lebanon/149912.htm |title=Background Note: Lebanon |publisher=U.S. Department of State |date=22 March 2010 |access-date=4 October 2010 |archive-date=14 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190914224717/https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/lebanon/149912.htm |url-status=live }}</ref> მარა საბოლათ თე ირფელქ აკოციუ [[ლიბანიშ ომენოღალე ლჷმა]]შ (1975–1990) დოჭყაფთ. თაშნეშე ლიბანი ჟირშა რდჷ ოურდუმე ოკუპაციაშ გიმე: [[ლიბანიშ ოკუპაცია სირიაშით|1967 წანაშე 2005 წანაშახ სირიაშით]] დო [[ობჟათე ლიბანიშ ოკუპაცია ისრაელიშით|1985 წანაშე 2000 წანაშახ ისრაელიშით]]. ქიანას [[ისრაელ-ლიბანიშ კონფლიქტი|ისრაელწკჷმა ანდა კონფლიქტი]] უღუდჷ, ნამუეფშე [[ისრაელ-ჰამასიშ ლჷმა (2023)|მიმალი ლჷმა]] ისრაელიშ მაანთხა მინოკათუა რე [[1978]] წანაშე. ლიბანი რე [[წუმმაძინე ქიანა]], ნამუთ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]ს 112-ა აბანს იკენს.<ref>{{Cite web |title=Lebanon- Human development report 2021/2022 |url=https://hdr.undp.org/data-center/country-insights#/ranks |access-date=11 September 2022 |archive-date=12 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712063231/https://hdr.undp.org/data-center/country-insights#/ranks |url-status=live }}</ref> იკლასიფიცირებუ, მუჭოთ ოშქაშე მაღალი მიშანველიშ მოღვენი სახენწჷფო.<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/en/development/desa/policy/wesp/wesp_current/2012country_class.pdf|title=World Economic Situation and Prospects (WESP) Statistical Annex: Country Classification|website=un.org|access-date=28 September 2020|archive-date=13 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120413115444/https://www.un.org/en/development/desa/policy/wesp/wesp_current/2012country_class.pdf|url-status=live}}</ref> [[ლიბანიშ ლიკვიდურობაშ კრიზისი]]ქ [[კორუფცია ლიბანს|ართამერუანული კორუფციაქ]] დო თიჯგურა კატასტროფეფქ, ნამუეფჷთ რდჷ 2020 წანას [[ბეირუთიშ ბუთქაფი (2020)|ბეირუთისჷნ]], დაჩქარჷ [[ლიბანური ფუნტი|ლიბანური ვალუტაშ]] გაფარჩაკება დო გეგმიჭანჷ პოლიტიკური ვასტაბილურალა, რესურსეფიშ უბაღერობა, უმუშერობაშ დო სიდაღარაშ მაღალი დონე. [[მოსოფელიშ ბანკი]]ქ ლიბანიშ ეკონომიკური კრიზისი გოთანჯჷ, მუჭოთ მოსოფელს [[XIX ოშწანურა]]შე არძაშე უსერიოზულაში.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53390108 |title=Lebanon: Why the country is in crisis |date=2020 |website=[[BBC]] |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=10 October 2021 |archive-date=30 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200730082055/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53390108 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Lebanon – World bank |date=June 2021 |url=https://france24.com/en/live-news/20210601-lebanon-crisis-among-world-s-worst-since-1850s-world-bank |access-date=6 August 2022 |archive-date=19 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819165543/https://france24.com/en/live-news/20210601-lebanon-crisis-among-world-s-worst-since-1850s-world-bank |url-status=live }}</ref> ქიანაშ მორჩილი ზჷმაშ უმკუჯინალო,<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/mobile/world-middle-east-14647308|title=Lebanon country profile |date=24 August 2011|work=[[BBC News]] |access-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016155447/https://www.bbc.co.uk/news/mobile/world-middle-east-14647308|archive-date=16 October 2018|url-status=live}}</ref>[[ლიბანიშ კულტურა|ლიბანური კულტურა]] ჩინებული რე მუჭო [[არაბული ოქიანუ]]ს, თეშ ედომუშამი მოსოფელს, უპირველაშე კაბეტი დო გაულამი [[ლიბანური დიასპორა]]შ ჭყოლოფუათ.<ref>Abdelhady, Dalia. ''The Lebanese Diaspora: The Arab Immigrant Experience in Montreal, New York, and Paris''. NYU Press, 2011, page 130</ref> ლიბანი რე [[გოერო]]შ დო [[არაბული ქიანეფიშ ლიგა|არაბული ლიგაშ]] ართ-ართი დჷმარსხუაფალი სახენწჷფო,<ref>{{cite web |title=Arab League |url=https://www.britannica.com/topic/Arab-League |website=Encyclopedia Britannica |access-date=19 April 2023 |archive-date=8 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208063800/https://www.britannica.com/topic/Arab-League |url-status=live }}</ref> თაშნეშე რე გეჸვენჯი ერეფოშქაშე ორგანიზაციეფიშ მაკათური: [[უგინობირაფუობაშ ყარაფი]], [[ისლამური წოროხანდაშ ორგანიზაცია]], [[ფრანკოფონია]] დო [[ბუნა 77]]. == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commons|Lebanon|ლიბანი}} * [http://whc.unesco.org/en/statesparties/lb UNESCO - მოსოფელიშ მონძალეფი ლიბანს] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{აზიაშ ქიანეფი}} {{მერკე}} [[კატეგორია:ლიბანი| ]] [[კატეგორია:არხო ბჟაეიოლიშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:არაბულნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] 9br2t5qrw65h7cai11snzcom1iwc574 0 19018 252099 251927 2026-08-13T01:30:19Z InternetArchiveBot 15194 Add 4 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252099 wikitext text/x-wiki {{Short description|კოკ სახენწჷფო ოკიანეთის}} {{About|კოკ სახენწჷფოშ|ტანზანიურ ოფუტეშ გეშა|ნაურუ (ტანზანია){{!}}ნაურუ, ტანზანია}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{native name|na|Repubrikin Naoero}}<ref>{{cite book |editor-last1=Franks |editor-first1=Patricia C. |editor-last2=Bernier |editor-first2=Anthony |date=2018 |title=International Directory of National Archives |url=|location= |publisher=Rowman & Littlefield |page=263 |isbn=}}</ref> |ედომუშამი_ჯოხო = ნაოეროშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ნაურუ |შილა = Flag of Nauru.svg |გერბი = Coat of arms of Nauru.svg |რუკა = NRU orthographic.svg |ჰიმნი = [[ნაურუშ ჰიმნი|Nauru Bwiema]] (ნაურუული)<br />„ნაურუ, ჩქინ ოდაბადე“<br>{{center|[[ფაილი:Nauru Bwiema.ogg]]}} |დევიზი =''God's Will First''<br>„ღოროთიშ ნება უპირველაშო“ |ოფიციალური_ნინეფი =[[ნაურუული ნინა|ნაურუული]]<br> [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[იარენი]] (''[[დე ფაქტო]]''){{efn|ნაურუს ვაუღჷ ოფიციალურ ნანანოღა, მარა იარენს იდვალუადუ პარლამენტი.<ref name=directory>{{cite book |title=Worldwide Government Directory with Intergovernmental Organizations |year=2013 |page=1131 |publisher=CQ Press}}</ref>}} |latd=0 |latm=32 |latNS=S |longd=166 |longm=55 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =[[დენიგომოდუ]] |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] საპრეზიდენტო-[[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] [[უპარტიე სისტემა|უპარტიე დემოკრატიათ]]<ref>{{cite web |title=Nauru's Constitution of 1968 with Amendments through 2015 |url=https://constituteproject.org/constitution/Nauru_2015.pdf?lang=en |website=constituteproject.org |access-date=17 March 2023 |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317104820/https://constituteproject.org/constitution/Nauru_2015.pdf?lang=en |url-status=live }}</ref> |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ნაურუშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[დევიდ ადეანგი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ნაურუშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ლიონელ აინგიმეა]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[ნაურუშ პარლამენტიშ სპიკერი|სპიკერი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = [[მარკუს სტივენი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 193-ა |ფართობი =21 |წყარი_% = 0.57 |ოეგებიე_მახორობა =12,025 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 229-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2025 |მახორობაშ_ცენზი = 12,000<ref name="Nauru Census">{{cite web |title=National Report on Population ad Housing |url=http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf |publisher=Nauru Bureau of Statistics |accessdate=9 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924120203/http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf |archivedate=24 September 2015 |url-status=dead}}</ref> |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2011 |მახორობაშ_მეჭედალა = 480 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 20-ა |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = $132 მილიონი<ref name=imf>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=58&pr.y=9&sy=2017&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=836&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=International Monetary Fund |access-date=1 October 2018 |archive-date=2 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502023235/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=58&pr.y=9&sy=2017&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=836&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a= |url-status=live }}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 192-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$10,962<ref name=imf/> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 119-ა |აგი =0.703 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} ვარა |აგი_კატეგორია = ოშქაშე |აგი_რანგი =124-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ავსტრალიური დოლარი|ავსტრალიურ დოლარი]] |ვალუტაშ_კოდი =AUD |ქიანაშ_კოდი =NR |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+12:00]]<ref>{{cite web |url=http://ronlaw.gov.nr/nauru_lpms/files/acts/e9004de516a6dc7f15596cdc573a7058.pdf |publisher=Department of Justice and Border Control |title=Nauru Standard Time Act 1978 |date=21 December 1978 |accessdate=11 September 2020 |archive-date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415110312/http://ronlaw.gov.nr/nauru_lpms/files/acts/e9004de516a6dc7f15596cdc573a7058.pdf |url-status=live }} Because of the peculiar way the legislation is worded the legal time is not GMT+12.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.nr]] |ოტელეფონე_კოდი =+674 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ნაურუ''' ({{lang-na|Naoero}}), ოფიციალურო '''ნაოეროშ რესპუბლიკა''' ({{lang-na|Repubrikin Naoero}}), უწოხ ჩინებულ მუჭოთ '''ჰამო კოკი''' (Pleasant Island) — ჯუკა [[კოკ ქიანა|კოკ ქიანა]] დო [[მიკროსახენწჷფო]] [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეშ]] ობჟათეშე. იდვალუაფუ [[ოკიანეთი]]შ [[მიკრონეზია]]შ სუბრეგიონს, ნამუშ უახოლაშ მოხურგე კოკ რე [[ბანაბა]] ([[კირიბატი]]შ ნორთი), ნამუთ ოორუე-ბჟაეიოლშე დოხოლაფირო 300 კილომეტრიშ მეძენას რე.<ref>{{cite web |last= |first= |work=II(8) Pacific Islands Monthly |title=Nauru and Ocean Island |date=15 March 1932 |url=https://nla.gov.au/nla.obj-310860816/view?partId=nla.obj-310873107#page/n37/mode/1up |accessdate=26 September 2021 |archivedate=26 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210926061901/https://nla.gov.au/nla.obj-310860816/view?partId=nla.obj-310873107#page/n37/mode/1up |url-status=live}}</ref> 21 კმ² ფართობით, ნაურუ მუშ სიჭიჭარეთ მოსოფელიშ მასუმა ქიანა რე [[ქიანეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ერკებული ფართობიშ მეჯინით|ფართობიშ მეჯინით]], თაშნეშე [[ერეფიშ წორომაჸალობა]]შ არძაშე უჭიჭაშ მაკათურ სახენწჷფო მუჭოთ ფართობიშ, თეშ მახორობაშ მუდანობათ. ქიანაშ მახორობა დოხოლაფირო 12 000 ადამიერს აკმადგინანს, ნამუთ მოსოფელიშ მასუმა არძაშე უჭიჭაშ რე (კოლონიეფიშ დო ზუღაშმელენ ტერიტორიეფიშ უმუშო). ნაურუ რე [[გოერო|გოეროშ]], ერეფიშ წორომაჸალობაშ დო [[აფრიკაშ, კარიბიშ დო რჩქალ ოკიანეშ ქიანეფიშ ორგანიზაცია]]შ მაკათური. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1000 წანას [[მიკრონეზიალეფი|მიკრონეზიალეფით]] დოხორელ ნაურუ, [[XIX ოშწანურა]]შ დალიას, [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანიაშ იმპერიაქ]] გეჭოფჷ დო მუშ კოლონიათ გჷმაცხადუ. პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, ქიანა [[ნაურუშ ოკუპაცია ავსტრალიაშით|ავსტრალიაქ ქიდიჸუნჷ]], უკულ — გჷნირთუ [[ერეფიშ ლიგა|ერეფიშ ლიგაშ სამანდატოთ]], ნამუსჷთ ავსტრალია გამაგენდჷ ახალ ზელანდია დო კაბეტ ბრიტანეთწკჷმა ართო, მუჭოთ წორომოგამიე. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, სუმ წანაშ გოძვენას, ნაურუ [[ნაურუშ ოკუპაცია იაპონიაშით|იაპონიაშ ოკუპაციაშ გიმე რდჷ]], ლჷმაშ თებაშ უკულ გჷნირთუ [[გოეროშ მოგამეობაშ ტერიტორია|გოეროშ მოგამეობაშ ტერიტორიათ]]. ნაურუქ ავსტრალიაშე [[ნაურუშ ზოხორინალაშ აქტი 1967|ზოხორინალა მიპალჷ]] 1968 წანას. 2001 წანაშე მოჸუნაფილი, შხვადოშხვა ბორჯის ქიანაქ მიღჷ მოხვარა ავსტრალიაშ თარობაშე ნაურუშ რეგიონალურ გინომუშებაშ ცენტრის, ონირზებელ ავსტრალიურ ემიგრანტეფიშ დაკებაშ ცენტრის დორინაფაშ მანგიორო. ავსტრალიაშა ჸონიერ დოყუნალაშ გეშა, კანკალე წყუ ნაურუს ავსტრალიურ [[კლიენტურ სახენწჷფო]]თ მიშინუანს.<ref>{{cite web |url=http://www.radionz.co.nz/national/programmes/ninetonoon/audio/201759087/pacific-correspondent-mike-field |title=Pacific correspondent Mike Field |date=18 June 2015 |work=Radio New Zealand |accessdate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210212050/http://www.radionz.co.nz/national/programmes/ninetonoon/audio/201759087/pacific-correspondent-mike-field |archivedate=10 December 2015 |url-status=live}}{{cite web |url=http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/13/naurus-former-chief-justice-predicts-legal-break-down |title=Nauru's former chief justice predicts legal break down |date=13 March 2014 |publisher=Special Broadcasting Service |accessdate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210214824/http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/13/naurus-former-chief-justice-predicts-legal-break-down |archivedate=10 December 2015 |url-status=live}}{{cite web |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2015/oct/28/this-is-abyans-story-and-it-is-australias-story |title=This is Abyan's story, and it is Australia's story |first=Ben |last=Doherty |work=The Guardian |date=28 October 2015 |accessdate=12 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170226051801/https://www.theguardian.com/australia-news/2015/oct/28/this-is-abyans-story-and-it-is-australias-story |archivedate=26 February 2017 |url-status=live}}</ref> ნაურუ რე [[ფოსფორიტი|ფოსფორიტულ]] კოკ, ჟიპიჯწკჷმა არხოს მადვალუ დინდარ ობადეშეფით, ნამუშ გეშათ 1900 წანაშე მოჸუნაფილი, დოხოლაფირო ართ ოშწანურაშ გოძვენას, ქიანაშ დინოხოლენ ტერიტორიაშ უკაბეტაშ ნორთ სარგებელამო, მარა აკმარცუაფალო მიპალუანდჷ.<ref>{{cite encyclopedia |last=Hogan |first=C Michael |year=2011 |url=http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 |title=Phosphate |encyclopedia=Encyclopedia of Earth |publisher=National Council for Science and the Environment |accessdate=17 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025180158/http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 |archivedate=25 October 2012 |url-status=live}}</ref> კოკის მოახალებაფონ [[ფოსფატი|ფოსფატიშ]] ოზირუექ გეთჷ 1990-იან წანეფს დო [[რესურსეფიშ ჭყალა|რესურსეფიშ ჭყალაშ]] კლასიკურ სამანგათ, მოპალერ სიდინდარეშ უწორწე გამაგალაქ 2000-იან წლეფს სერიოზულ ფინანსურ პრობლემეფ გჷმიჭანუ.<ref>{{Cite journal |last=Pollock|first=Nancy|date=15 December 2014|title=Nauru Phosphate History and the Resource Curse Narrative|url=https://nauru-data.sprep.org/system/files/pollock.pdf|journal=Journal de la Société des Océanistes|pages=107-120}}{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2000/12/10/magazine/the-billion-dollar-shack.html?mcubz=1 |title=The Billion-Dollar Shack |first=Jack |last=Hitt |newspaper=The New York Times |date=10 December 2000 |accessdate=29 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180116140500/http://www.nytimes.com/2000/12/10/magazine/the-billion-dollar-shack.html?mcubz=1 |archivedate=16 January 2018 |url-status=live}}</ref> ნაურუშ ეკონომიკაქ ჭიე-ჭიეთ აკინწყუ 2010-იან წანეფს. ==ეტიმოლოგია== ნაურუშ ჯოხოდვალა [[ნაურუული ნინა|ნაურუულ ნინაშა]] რე ''Naoero''. კოკიშ ჯოხოდვალაშ ეტიმოლოგია უჩინებუ რე.<ref> {{cite book|contribution=Father Alois Kayser and the Recent History of the Nauruan Language|url=https://archive.org/details/rosettaproject_nau_detail-1|title=Nauru Grammar|first=Alois|last=Kayser|year=1993|contributor-first=Karl H.|contributor-last=Rensch|isbn=064612854X|publisher=Embassy of the Federal Republic of Germany, Australia | pp=vii-viii}}</ref> გერმანალ ეთნოლოგ [[პაულ ჰამბრუჰი]] ვარაუდენდჷ, ნამჷ-და „ნაურუ“ რდჷ ნაურუულ ფრაზაშ — ''a-nuau-a-a-ororo''-ს (ნამუთ საეგებიოთ შანენდჷ „პლაჟშა მეურქ“) დაკუნტარებულ ფორმა.<ref> {{sfn|Rensch|1993|ხს=vii}}</ref> მარა, [[ალოის კაიზერი|ალოის კაიზერს]] თენა ვაგრამატიკულო მიოჩქუდჷ დო ჰამბრუჰიშ ენწყუმა რდჷ [[ოკათე ეტიმოლოგია]], ნამუქჷთ მიდჷ 1920 წანაშ „''[[Deutsches Kolonial-Lexikon]]''“-შა დინოღალაშ გეშა.<ref> {{sfn|Rensch|1993|ხს=viii}}</ref> კოლონიურ ბორჯის გჷმორინაფილ ორდოიან თინჭარუა იკათუანდჷ გეჸვენჯ ფორმეფს: ''Naura'', ''Nauru'', ''Nawodo'' დო ''Onawero''. მუჟანსჷთ 1888 წანას გერმანიაშ პროტექტორატიქ გუმიცხადჷნ, [[რაიხსკომისარი]]შ ანგარიშის ოფიციალურ ჯოხოდვალათ მიღეს ''Nauru'', ნამუქჷთ უკულ სტანდარტულ ოჭარალ ფორმათ გჷნირთუ მუჭოთ ინგლისურ, თეშ გერმანულ ნინეფს. ინგლისურ ნინაშა კოკის უწოხ „Pleasant Island“ (ჰამო კოკი) ჯოხოდჷ.<ref>{{cite book|first=Cait|last=Storr|year=2020|doi=10.1017/9781108682602|title=International Status in the Shadow of Empire: Nauru and the Histories of International Law|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781108682602|p=92}}</ref> 1968 წანას ზოხორინალაშ მოპალუაშ უკული, [[ნაურუშ კონსტიტუცია]]ქ ოფიციალურ ინგლისურ ჯოხოდვალათ „Republic of Nauru“ გეგმიცხადჷ. 2026 წანაშ მესის, მეღებულქ იჸუ საკონსტიტუციო თირუაქ, ნამუშ მეჯინათ ინგლისურ ჯოხოდვალაქ დითირჷ დო გინირთჷ „Republic of Naoero“-თ, ნამუთ ომანგუ ნაურუულ ნინას რინელ თინჭარუას.<ref>{{cite news|url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/595044/nauru-parliament-signs-off-on-country-s-name-change-referendum-to-come|title=Nauru parliament signs off on country's name change, referendum to come|newspaper=Radio New Zealand|date=13 May 2026|archive-date=6 June 2026|access-date=17 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260606231612/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/595044/nauru-parliament-signs-off-on-country-s-name-change-referendum-to-come|url-status=live}}</ref> == ისტორია == {{თარი|ნაურუშ ისტორია}} [[ფაილი:Nauruan-warrior-1880ers.jpg|thumb|upright|ნაურუალ მალიმორიშ სურათ [[ნაურუშ ომენოღალე ლჷმა]]შ ბორჯის, დოხოლაფირო 1880 წანა.]] თეხანურ ნაურუს პირველაშე [[მიკრონეზიალეფი|მიკრონეზიეალეფქ]] მინიმუმ 3000 წანაშ კინოხ დიხორეს დო პოლინეზიურ გაულაშ შილებუან შანეფით რე.<ref name="UNCCD">{{cite web |author=Nauru Department of Economic Development and Environment |year=2003 |url=http://www.unccd.int/cop/reports/asia/national/2002/nauru-eng.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722013720/http://www.unccd.int/cop/reports/asia/national/2002/nauru-eng.pdf |archivedate=22 July 2011 |title=First National Report to the United Nations Convention to Combat Desertification |publisher=United Nations Convention to Combat Desertification |accessdate=25 June 2012}}</ref> ნაურუშ პრეისტორიაშ გეშა ელაზჷმაფათ მერკეთ რე ჩინებული,<ref>{{Cite web |url=https://storymaps.arcgis.com/stories/5c34b445809e44eaaf91d882fc201e73 |title=Nauru |first=Nancy J. |last=Pollock |date=27 April 2021 |website=ArcGIS StoryMaps |accessdate=13 January 2022 |archivedate=13 January 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220113013856/https://storymaps.arcgis.com/stories/5c34b445809e44eaaf91d882fc201e73 |url-status=live}}</ref> მარა იკოროცხუ, ნამჷ-და კოკის იზოლაციაშ განწეხანიშ ბორჯ უღუდჷ, ნამუთ ეინწყუმუაფუ მახორუეფს შქას წუმოძინელ გინორთელ ნინათ.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/place/Nauru/History |title=Nauru – History |website=Encyclopedia Britannica |accessdate=12 January 2021 |archivedate=16 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416173402/https://www.britannica.com/place/Nauru/History |url-status=live}}</ref> ტრადიციულო ნაურუს ვითოჟირ კლან ვარ-და თურ რდჷ, ნამუეფჷთ წჷმორინაფილ რენა [[ნაურუშ შილა|ნაურუშ შილაშ]] ვითოჟირკუთხუამ მურიცხით.<ref>{{cite journal |last=Whyte |first=Brendan |title=On Cartographic Vexillology |journal=[[Cartographica]] |year=2007 |volume=42 |issue=3 |pages=251–262 |doi=10.3138/carto.42.3.251}}</ref> ტრადიციულო, [[ნაურუალეფი|ნაურუალეფ]] მუნეფიშ წუმოულობას [[ნანაშ ღოზი|დიდაშ ღოზით]] გეჸუნა. მახორობა დაკებულ რდჷ [[აკვაკულტურა|აკვაკულტურათ]]: თინეფ ჭოფუნდეს ხანოსიშ (ბჟაშ ჩხომიშ) ციტუეფს (ნამუსჷთ [[ნაურუული ნინა|ნაურუულო]] ''ibija'' ჯოხო), მიორჩქვანუანდეს ლიგე წყარს დო რდუნდეს [[ბუადაშ ლაგუნა|ბუადაშ ლაგუნას]], ნამუთ თინეფშო ოჭკომალიშ საიმენდო წყუს უნარღელჸენდჷ. თინეფიშ ოჭკომალიშ შხვა კომპონენტეფს წჷმარინუანდუ [[ქოქოსი|ქოქოს]] დო [[პანდანუსი|პანდანუსიშ გუმნაღელი]].<ref>{{Cite book |last=Pollock|first=Nancy J |chapter=5: Social Fattening Patterns in the Pacific—the Positive Side of Obesity. A Nauru Case Study |editor-last=De Garine|editor-first=I |title=Social Aspects of Obesity |pages=87–111 |publisher=Routledge |year=1995}}</ref><ref>{{cite journal |last=Spennemann |first=Dirk HR |journal=Aquaculture International |date=January 2002 |volume=10 |issue=6 |pages=551–562 |doi=10.1023/A:1023900601000 |title=Traditional milkfish aquaculture in Nauru}}</ref> 1798 წანას, [[ბრიტანალეფი|ბრიტანალ]] მეზუღე [[ჯონ ფერნი (ვერშაპჭოფუ)|ჯონ ფერნიქ]], მუშ სავაჭრე ხვამარდით „ჰანტერი“ (300 ტონა), გინირთჷ მაართა ბჟადალარო, ნამუქჷთ ნაურუშ ძირაფაშენ გაცხადჷნ დო მეკონჭაფურ მეჯინაშ გეშა „ჰამო კოკი“ (Pleasant Island) გიოდჷნ.<ref>{{cite book |first1=Maslyn|last1=Williams |first2=Barrie |last2=Macdonald |title=The Phosphateers |url=https://archive.org/details/phosphateershist0000will|year=1985 |publisher=Melbourne University Press |isbn=0-522-84302-6 |page=[https://archive.org/details/phosphateershist0000will/page/11 11]}}{{cite book |last1=Ellis |first1=Albert F. |title=Ocean Island and Nauru: Their Story |url=https://archive.org/details/oceanislandnauru0000albe |year=1935 |publisher=Angus and Robertson |oclc=3444055 |page=[https://archive.org/details/oceanislandnauru0000albe/page/n56 29]}}</ref> არძაშ უკულაშ 1826 წანაშე, ნაურუალეფს რეგულარულ კონტაქტ უღჷდეს ევროპალეფწკჷმა, ნამუეფჷთ მუშენდეს ვერშაპჭოფ დო სავაჭრე ხვამარდეფს დო თხულენდეს ოჭკომალს დო სუფთა ოშუმალ წყარს. ეკონია ვერშაპჭოფუ ხვამარდიქ, ნამუთ [[ერქემამ ფლოტიშ ხანი|ერქემამ ფლოტიშ ბორჯის]] რდჷნ, 1904 წანას ესურჷ.<ref>{{cite book|last=Langdon|first=Robert |year=1984|title=Where the whalers went: an index to the Pacific ports and islands visited by American whalers (and some other ships) in the 19th century|publisher=Pacific Manuscripts Bureau|pages=180–182|isbn=086784471X}}</ref> მეხოლაფირო თე ბორჯიშო, ევროპულ ხვამარდეფიშ [[დეზერტირობა|დეზერტირ მეზუღეეფქ]] კოკის ქიდიხორეს. კოკიშ მახორობა ოჭკომალს თირანდჷ ალკოჰოლურ [[პალმაშ ღვინი|პალმაშ ღვინშა]] დო დაჩხირჸოთამ ანჯარშა.<ref>{{cite journal |last1=Marshall |first1=Mac |last2=Marshall|first2=Leslie B |title=Holy and Unholy Spirits: The Effects of Missionization on Alcohol Use in Eastern Micronesia |journal=Journal of Pacific History |date=January 1976 |volume=11 |issue=3 |pages=135–166 |doi=10.1080/00223347608572299}}</ref> ანჯარ გჷმირინუეს 1878 წანაშე დოჭყაფილ 10-წანიან [[ნაურუშ ომენოღალე ლჷმა|ნაურუშ ომენოღალე ლჷმაშ]] ბორჯის.<ref>{{cite journal |journal=New York Law School Journal of International and Comparative Law |title=Nauru v. Australia |last=Reyes |first=Ramon E. Jr |volume=16 |issue=1–2 |year=1996 |url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?collection=journals&handle=hein.journals/nylsintcom16&div=6&id=&page=}}</ref> კაბეტ ბრიტანეთწკჷმა დოდვალირ [[ინგლის-გერმანიაშ აპიჯალა ბჟადალ რჩქალ ოკიანეშ გეშა|აპიჯალაშ]] უკული, 1888 წანას გერმანიაქ ნაურუშ ოკუპაცია იქჷ დო ადმინისტრაციულ ღანკეფშო მარშალიშ კოკეფიშ პროტექტორატიშ აკოდგინალუაშა გემშეჸონუ.<ref>{{cite book|title=Commonwealth and Colonial Law|url=https://archive.org/details/commonwealthcolo0000sirk|first=Kenneth |last=Roberts-Wray|publisher=Stevens|year=1966|page=[https://archive.org/details/commonwealthcolo0000sirk/page/884 884]}}{{cite journal |last=Firth |first=Stewart |title=German Labour Policy in Nauru and Angaur, 1906–1914 |journal=The Journal of Pacific History |date=January 1978 |volume=13 |issue=1 |pages=36–52 |doi=10.1080/00223347808572337}}</ref>[[გერმანალეფი]]შ მოულაქ ომენოღალე ლჷმა მაბოლჷ დო კოკიშ გამაგეფო მაფეფქ გეგმიცხადეს. არძაშე უმოსო ჩინებულ რდჷ მაფა [[აუვეიდა]]. [[გილბერტიშ კოკეფი|გილბერტიშ კოკეფშე]] ქირსიან მისიონერეფქ 1888 წანას ქუმორთეს.<ref>{{cite book |last=Ellis|first=AF |year=1935 |title=Ocean Island and Nauru – their story |url=https://archive.org/details/oceanislandnauru0000albe|publisher=Angus and Robertson Limited |pages=[https://archive.org/details/oceanislandnauru0000albe/page/29 29]–39}}</ref>გერმანალეფ ნაურუს სუმ ვითწანურაშ გოძვენას გამაგენდეს. [[რობერტ რაში]], გერმანალ ვაჭარი, ნამუქჷთ 15 წანერ ნაურუალ ცირაშა იგურგინუნჷ, მაართა ადმინისტრატორო გირთჷ დო თე პოსტ დეკინჷ 1890 წანას.<ref><ref name="hill>{{cite book |editor-last=Hill |editor-first=Robert A |title=The Marcus Garvey and Universal Negro Improvement Association Papers |year=1986 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-05817-0 |chapter=2: Progress Comes to Nauru |volume=5}}</ref> [[1900]] წანას, გორუ [[ალბერტ ფულერ ელისი]]ქ ნაურუს [[ფოსფატი]]ს ქემიოგორუ. [[რჩქალ ოკიანეშ ფოსფატიშ კომპანია]] ქგერმანიაწკჷმა დოდვალირ აპიჯალათ 1906 წანას დიჭყჷ ოზირუეფიშ გჷმორინაფა დო მაართა პარტია ექსპორტშა 1907 წანას გეგნიღჷ.<ref>{{cite journal |last1=Manner |first1=HI |last2=Thaman|first2=RR |last3=Hassall|first3=DC |title=Plant succession after phosphate mining on Nauru |journal=Australian Geographer |date=May 1985 |volume=16 |issue=3 |pages=185–195 |doi=10.1080/00049188508702872}}}</ref> 1914 წანას, პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ დოჭყაფაშ უკული, ნაურუ [[ნაურუშ ოკუპაცია ავსტრალიაშით|ავსტრალიურ ჯარეფქ ქიდიჸუნეს დო ოკუპაცია იქუეს]]. [[ვერსალიშ ხეკულუა]]თ ნაურუ [[ერეფიშ ლიგა|ერეფიშ ლიგაშ მანდატიშ]] თუდო ქუმოხვადჷ, ნამუქჷთ პერსონალურო მიაჩჷ მაფა [[ჯორჯ V|ჯორჯ V-ს]]. 1919 წანას ავსტრალიაქ, ახალ ზელანდიაქ დო კაბეტ ბრიტანეთიქ ხე მაჭარეს [[ნაურუშ კოკიშ აპიჯალა]]ს, ნამუქჷთ უნარრელჸუ კოკიშ კჷნე გამაგალა ავსტრალიაშით დო ფოსფატიშ ობადეშეფიშ მოპალუა თარობეფოშქაშე [[ბრიტანეთიშ ფოსფატიშ კომისია]]შით (BPC).<ref>{{cite journal |journal=Land Economics |volume=75 |issue=2 |title=The Physical Destruction of Nauru |last1=Gowdy|first1=John M |last2=McDaniel|first2=Carl N |date=May 1999 |pages=333–338 |doi=10.2307/3147015 |jstor=3147015}}</ref> [[ერეფიშ ლიგა|ერეფიშ ლიგაშ]] მანდატიშ პიჯალეფქ 1920 წანას იჸუ შემუშებულქ. კოკის [[XX ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს მოხვადჷ [[გრიპი|გრიპიშ]] ეპიდემიაქ დო თიმ ბორჯის მიმალ კოლონიურ აწორინაფეფქ, სოდე აბორიგენ ნაურუალეფს შქას ღურალაშ მაძირაფალქ 18 პროცენტ აკადგინჷ.<ref>{{cite journal |last=Shlomowitz |first=R |title=Differential mortality of Asians and Pacific Islanders in the Pacific labour trade |journal=Journal of the Australian Population Association |date=November 1990 |volume=7 |issue=2 |pages=116–127 |doi=10.1007/bf03029360 |pmid=12343016}}</ref> 1923 წანას, ერეფიშ ლიგაქ ავსტრალიას გინოჩჷ მეგამუა მანდატ ნაურუშ გეშა, კაბეტ ბრიტანეთ დო ახალ ზელანდია წორომოგამიე რდეს.<ref>{{cite journal |last=Hudson |first=WJ |title=Australia's experience as a mandatory power |journal=Australian Outlook |date=April 1965 |volume=19 |issue=1 |pages=35–46 |doi=10.1080/10357716508444191}}</ref> 1940 წანაშ 6 დო 7 ქირსეთუთას, გერმანულ მოხვარე კრეისერეფქ — „[[კომეტი (გერმანულ მოხვარე კრეისერი)|კომეტი]]'' დო „[[ორიონი (გერმანულ მოხვარე კრეისერი)|ორიონქ]]“ — ნაურუშ გოხოლუას [[გერმანიაშ მენტება ნაურუშა|ხუთ მოხაზირე ხვამარდ დონწყვეს]] . უკულ „კომეტიქ'' დაბომბჷ ნაურუშ ფოსფატიშ წარმებაშ ტერიტორიეფი, ნაფთობპროდუქტეფიშ ოჩუაშე ონწკარუეფ დო ხვამარდეფიშ მახარგალ კონსოლეფი.<ref>{{cite book |last=Waters |first=SD |title=German raiders in the Pacific |year=2008 |publisher=Merriam Press |isbn=978-1-4357-5760-8 |edition=3rd |page=39}}{{cite journal |last=Bogart|first=Charles H |title=Death off Nauru |pages=8–9 |date=November 2008 |journal=CDSG Newsletter |url=http://cdsg.org/reprint%20PDFs/CDSGNnov08.pdf |accessdate=16 June 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131012031555/http://cdsg.org/reprint%20PDFs/CDSGNnov08.pdf |archivedate=12 October 2013}}{{cite web |last=|first= |work=XI(7) Pacific Islands Monthly |title=How Nauru Took the Shelling |date=14 February 1941 |url=https://nla.gov.au/nla.obj-316032928/view?partId=nla.obj-316050130#page/n36/mode/1up |accessdate=28 September 2021 |archivedate=28 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210928112546/https://nla.gov.au/nla.obj-316032928/view?partId=nla.obj-316050130#page/n36/mode/1up |url-status=live}}</ref> == ადმინისტრაციული მონწყუალა == [[ფაილი:Nauru-districts-fr.svg|მარცხნივ|thumb|300px|ნაურუშ ადმინისტრაციულ რუკა]] ნაურუშ რესპუბლიკა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ მონწყუალაშჸურე აკმოდირთუ 14 [[ნაურუშ რაიონეფი|რაიონშე]]: {| class="wikitable" |-class="hintergrundfarbe6" ! № || რაიონი || ჯვეშ<br />ოხორუე || ფართობი,<br />კმ² || მახორობა,<br />ად. (2005) || მეჭედალა,<br />ად./კმ² || ოფუტეეფიშ<br />მუდანობა |- | 1 || [[აივო]] || აიუე || align="right" | 1,00 || align="right" | 1092 || align="right" | 1092,00 || align="right" | 8 |- | 2 || [[ანაბარი (რაიონი)|ანაბარი]] || ანებვორი || align="right" | 1,43 || align="right" | 502 || align="right" | 351,05 || align="right" | 15 |- | 3 || [[ანეტანი]] || ანეტანი || align="right" | 1,00 || align="right" | 516 || align="right" | 516,00 || align="right" | 12 |- | 4 || [[ანიბარი]] || ენიბოდი || align="right" | 3,14 || align="right" | 160 || align="right" | 50,96 || align="right" | 17 |- | 5 || [[ბაიტი (რაიონი)|ბაიტი]] || ბაიდი || align="right" | 1,23 || align="right" | 572 || align="right" | 465,04 || align="right" | 15 |- | 6 || [[ბოე]] || ბოი || align="right" | 0,66 || align="right" | 795 || align="right" | 1204,55 || align="right" | 4 |- | 7 || [[ბუადა]] || არენიბოკი || align="right" | 2,66 || align="right" | 716 || align="right" | 269,17 || align="right" | 14 |- | 8 || [[დენიგომოდუ]] || დენიკომოტუ || align="right" | 1,18 || align="right" | 2827 || align="right" | 2395,76 || align="right" | 17 |- | 9 || [[ევა (რაიონი)|ევა]] || ეუა || align="right" | 1,17 || align="right" | 318 || align="right" | 271,79 || align="right" | 12 |- | 10 || [[იუვი]] || იუბი || align="right" | 1,12 || align="right" | 303 || align="right" | 270,54 || align="right" | 13 |- | 11 || [[მენენგი]] || მენენი || align="right" | 2,88 || align="right" | 1830 || align="right" | 635,42 || align="right" | 18 |- | 12 || [[ნიბოკი]] || ენიბეკი || align="right" | 1,36 || align="right" | 432 || align="right" | 317,65 || align="right" | 11 |- | 13 || [[უაბო]] || უებოი || align="right" | 0,97 || align="right" | 335 || align="right" | 345,36 || align="right" | 6 |- | 14 || [[იარენი]] || მოკუა || align="right" | 1,50 || align="right" | 820 || align="right" | 546,67 || align="right" | 7 |-style="background: #CCC;" | class="sortbottom" | || '''ნაურუ''' || ნაოურო|| align="right" | 21,30 || align="right" | 11 218 || align="right" | 526,67 || align="right" | 169 |} ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008594/1008594a1.htm ინფორმაცია ნაურუშ გეშა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080629054739/http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008594/1008594a1.htm |date=2008-06-29 }} * [http://minicount.narod.ru/nauru.html კ. ნაურუ] * [http://archive.travel.ru/nauru/3607.html ნაურუ (1998)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113221324/http://archive.travel.ru/nauru/3607.html |date=2012-11-13 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{Commons|Nauru|ნაურუ}} {{მერკე}} {{ერეფიშ წორომაჸალობა}} [[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი]] biymzun08wmn7fvq8fp3yr9xafqz3cs 0 19111 252045 243726 2026-08-13T00:56:49Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252045 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა კოკი | დუდჯოხო = ახალი გვინეა | ოდაბადური ჯოხო = {{lang-id|Pulau Irian}}<br />{{lang-en|New Guinea}}<br />ტოკ-პისინის ენა — Niugini | native name link = | მეტჯოხო = | სურათიშ ჯოხო = LocationNewGuinea.svg | სურათიშ მიკნაჭარა = კოკი ახალი გვინეა | სურათიშ ზჷმა = 250პქ | ალტ სურათი =[[ფაილი:Karte Neuguinea.png]] | locator map = | locator map size = | map_custom = yes | ორენი = [[მელანეზია]] | კოორდინატეფი = {{Coord|5|20|S|141|36|E|}} | ორენი = [[მელანეზია|მელანეზიაშ არქიპელაგი]] | კოკეფიშ მუდანობა = | თარი კოკი = | ფართობი_კმ2 = 786 000 | ერკებული = | სიგჷრძა_კმ = | სიგანე_კმ = | წყარპიჯიშ სიგჷრძა = |წყარპიჯიშღოზი_კმ = | უმაღალაში გვალა = [[პუნჩაკ-ჯაია]] | სიმაღალე_მ =4884 | ქიანაშ ჯოხო = | ქიანა = {{შილა|ინდონეზია}}<br />{{შილა|პაპუა-ახალი გვინეა}} | ქიანაშ ადმინისტრაციული დორთუალაშ დუდჯოხო = | ქიანაშ ადმინისტრაციული დორთუალა = | ქიანაშ ადმინისტრაციული დორთუალაშ დუდჯოხო 1 = | ქიანაშ ადმინისტრაციული დორთუალა 1 = | ქიანაშ ადმინისტრაციული დორთუალაშ დუდჯოხო 2 = | ქიანაშ ადმინისტრაციული დორთუალა 2 = | ქიანაშ ნანანოღა = | ქიანაშ უდიდაში ნოღა = | ქიანაშ უდიდაში ნოღაშ მახორობა = | ქვიანაშ ლიდერიშ ტიპი = | ქიანაშ ლიდერიშ ჯოხო = | ქიანა 1 = | ქიანაშ 1 ადმინისტრაციული დორთუალაშ დუდჯოხო = | ქიანაშ 1 ადმინისტრაციული დორთუალა = | ქიანაშ 1 ადმინისტრაციული დორთუალაშ დუდჯოხო 1 = | ქიანაშ 1 ადმინისტრაციული დორთუალა 1 = | ქიანაშ 1 ადმინისტრაციული დორთუალაშ დუდჯოხო 2 = | ქიანაშ 1 ადმინისტრაციული დორთუალა 2 = | ქიანაშ 1 ნანანოღა = | ქიანაშ 1 უდიდაში ნოღა = | ქიანაშ 1 უდიდაში ნოღაშ მახორობა = | ქიანაშ 1 ლიდერიშ ტიპი = | ქიანაშ 1 ლიდერიშ ჯოხო = | ქიანა 2 = | ქიანაშ 2 ადმინისტრაციული დორთუალაშ დუდჯოხო = | ქიანაშ 2 ადმინისტრაციული დორთუალა = | ქიანაშ 2 ადმინისტრაციული დორთუალაშ დუდჯოხო 1 = | ქიანაშ 2 ადმინისტრაციული დორთუალა 1 = | ქიანაშ 2 ადმინისტრაციული დორთუალაშ დუდჯოხო 2 = | ქიანაშ 2 ადმინისტრაციული დორთუალა 2 = | ქიანაშ 2 ნანანოღა = | ქიანაშ 2 უდიდაში ნოღა = | ქიანაშ 2 უდიდაში ნოღაშ მახორობა = | ქიანაშ 2 ლიდერიშ ტიპი = | ქიანაშ 2 ლიდერიშ ჯოხო = | მახორობა =~ 9 500 000 | ეჭარუაშ წანა =2010 | მეჭედალა_კმ2 =12 | ეთნიკური ბუნეფი = [[პაპუასეფი]] დო [[მელანეზიარეფი]] | ვებ-ხასჷლა = | გეძინაფონი ინფო = }} '''ახალი გვინეა''' ({{lang-id|Pulau Irian}}, {{lang-en|New Guinea}}, ტოკ-პისინიშ ნინაშა — Niugini) — მოსოფელიშ სიდიდათ [[კოკეფიშ ერკებული ფართობიშ მეჯინათ|მაჟირა კოკი]] ([[გრენლანდია|გრენლანდიაშ]] უკული), ნამუშ ფართობი აკმადგინანს 786 000 კმ²-ს. კოკი იდვალუაფუ [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეშ]] ობჟათე-ბჟადალ ნორთის. გეოგრაფიულო თე ტერიტორია ორხველჷ [[მალაიშ არქიპელაგი|მალაიშ არქიპელაგის]]<ref name=Wallace>{{cite web |last=Wallace |first=Alfred Russell |authorlink=Alfred Russell Wallace |title=On the Physical Geography of the Malay Archipelago |url=http://web2.wku.edu/~smithch/wallace/S078.htm |year=1863 |accessdate=30 November 2009}}; {{Cite book | last = Wallace | first = Alfred Russel | authorlink = Alfred Russel Wallace | title = The Malay Archipelago | url = https://archive.org/details/bub_gb_pZ4hwlbaOkwC | publisher = Macmillan and Co | year = 1869 | location = London | page = [https://archive.org/details/bub_gb_pZ4hwlbaOkwC/page/n11 2] }}</ref> თე კოკი წჷმარინუანს [[აზია|აზიაშ]] დო [[ოკიანეთი]]შ გჷმართალს. ახალი გვინეა ორხველჷ [[ავსტრალია (კონტინენტი)|ავსტრალიაშ კონტინენტის]]<ref>{{Cite journal |last=Allen |first=Jim |last2=Gosden |first2=Chris |last3=Jones |first3=Rhys |last4=White |first4=J. Peter |year=1988 |title=Pleistocene dates for the human occupation of New Ireland, northern Melanesia |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=331 |issue=6158 |pages=707–709 |doi=10.1038/331707a0 }}</ref> ახალი გვინეა [[ავსტრალია|ავსტრალიაშე]] გიშართილი რე [[ტორესიშ საროტი|ტორესიშ საროტიშ]] მეშქაშობათ. თე ტერიტორია მირჩქინუაფუ [[მელანეზია|მელანეზიაშ]] კოკეფიშ ბუნაშ ნორთო. მუთ ოხუ პოლიტიკურ თოლოზირუსჷნ, ახალი გვინეა ირთუ ჟირ ნორთო. [[ბჟადალი პაპუა (რეგიონი)|ბჟადალი პაპუა]] მიშმურს [[ინდონეზია|ინდონეზიაშ]] აკოდგინალუაშა რანწკითი პროვინციაშ სახეთ. ბჟაეიოლ ნორთის იდვალუაფუ, სუვერენული სახენწჷფო [[პაპუა-ახალი გვინეა]]. კოკის დოხოლაფირო 9 500 000 ადამიერი (2010) ოხორანს, თე ტერიტორია ართ-ართი არძაშე მერჩხას დოხორელი აკანი რე (12 კაცი/კმ²). ახალი გვინეა გეოლოგიური თოლწონუათ, ეშახე ტექტონიკურო აქტიურ ზონას. თაქ რე მიარე ვულკანი, თინეფს შქას სიმაღალეშ თოლწონუათ უმაღალაში რე [[პუნჩაკ-ჯაია]], სიმაღალე — 4884 მ (16 023 ფტ). კოკი დიდარი რე ფლორაშ დო ფაუნაშ მიარეფერუამობათ, თაქ რე მიარე ენდემური ჯიშიშ ჩხოლარი დო ჩანარი. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://natzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2001/2/intoxnewguineabirds.cfm ''The Intoxicating Birds of New Guinea'' by John Tidwell] * [http://www.fpcn-global.org/index.php?module=htmlpages&func=display&pid=1 Online documentaries re OPM sponsored by West German-based Friends of Peoples Close to Nature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129153315/http://www.fpcn-global.org/index.php?module=htmlpages&func=display&pid=1 |date=2010-11-29 }} * [http://www.papuaweb.org/gb/peta/sejarah/collingridge/ Facsimile of material from "The Discovery of New Guinea" by George Collingridge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129025545/http://www.papuaweb.org/gb/peta/sejarah/collingridge/ |date=2010-11-29 }} * [http://news.independent.co.uk/environment/article343740.ece Scientists hail discovery of hundreds of new species in remote New Guinea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209023212/http://news.independent.co.uk/environment/article343740.ece |date=2006-02-09 }} * [http://www.papuaweb.org PapuaWeb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116121904/http://www.papuaweb.org/ |date=2021-01-16 }} * [http://rainforests.mongabay.com/20png.htm ''პაპუა-ახალი გვინეა.'' mongabay.com] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{მერკე}} [[კატეგორია:ინდონეზიაშ კოკეფი]] [[კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეა]] t9kzlm6jh4fw2nvrmbzoefpyt9l30l5 0 19396 252085 245887 2026-08-13T01:21:24Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252085 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ჸოფილი ქიანა |ჯოხო =სომხეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-hy|Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն}} |სტატუსი = |ჰიმნი =[[სომხეთიშ სსრ-შ სახენწჷფო ჰიმნი|სომხეთიშ სსრ-შ ჰიმნი]] |შილა =Flag of the Armenian Soviet Socialist Republic.svg |შილაშ ეჭარუა = |გერბი =Emblem of the Armenian Soviet Socialist Republic (1937–1990), Emblem of Armenia (1990–1992).svg |გერბიშ ეჭარუა = |რუკა =Armenian SSR in the Soviet Union.svg |ეჭარუა =სომხეთიშ სსრ-შ რუკა |p1 =სომხეთიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა |flag_p1 =Flag of Armenia.svg |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |დორსხუაფილი რე =[[2 ქირსეთუთა]] [[1920]] |ლიკვიდირაფილი რე =[[21 ეკენია]] [[1991]] |s1 =სომხეთი |flag_s1 =Flag of Armenia.svg |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |დევიზი = |ნანანოღა =[[ერევანი]] |ნოღეფი = |ნინა =[[სომეხური ნინა|სომეხური]], [[რუსული ნინა|რუსული]] |რელიგია =[[ათეიზმი]] |ვალუტა = |გეძინელი პარამეტრი = |პარამეტრიშ შქაგური = |ფართობი =29 800 კმ² |მახორობა = 3 287 700 ([[1989]] წანაშო) |დუდალაშ ფორმა =[[სხუნუური რესპუბლიკა]] |დინასტია = |მადუდეშ ტიტული = |მადუდე1 = |მადუდე1 წანა = |მადუდეშ ტიტული2 = <!--გჷმორინაფა მადუდეშ ტიტულიშ თირუაშ შვანს--> |მადუდე2 = |მადუდე2 წანა = |მადუდეშ ტიტული3 = |მადუდე3 = |მადუდე3 წანა = |მადუდეშ ტიტული4 = |მადუდე4 = |მადუდე4 წანა = |მადუდეშ ტიტული5 = |მადუდე5 = |მადუდე5 წანა = |მადუდეშ ტიტული6 = |მადუდე6 = |მადუდე6 წანა = |რელიგია = |გეძინელი პარამეტრი1 = |პარამეტრიშ შქაგური1 = |ეტაპი1 = |თარიღი1 = |წანა1 = |ეტაპი2 = |თარიღი2 = |წანა2 = |ეტაპი3 = |თარიღი3 = |წანა3 = |ეტაპი4 = |თარიღი4 = |წანა4 = |ეტაპი5 = |თარიღი5 = |წანა5 = |ეტაპი6 = |თარიღი6 = |წანა6 = |გეძინელი პარამეტრი2 = |პარამეტრიშ შქაგური2 = |წოხოლენი = |წიმოხონი1 = |წიმოხონი2 = |წიმოხონი3 = |წიმოხონი4 = |წიმოხონი5 = |წიმოხონი6 = |წიმოხონი7 = |გეჸვენჯი = |მონძე1 = |მონძე2 = |მონძე3 = |მონძე4 = |მონძე5 = |მონძე6 = |მონძე7 = |სქოლიო = }} '''სომხეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა''' ({{lang-hy|Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն}}), კუნტათ '''სომხეთიშ სსრ''', — [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ აკოდგინალუაშა მიშმალი რესპუბლიკა, ნამუქჷთ დირსხუ [[1920]] წანაშ ქირსეთუთას. [[1922]] წანაშ 12 მელახშე [[1936]] წანაშ 5 ქირსეთუთშახ მიშმეშჷ [[მოლენკავკაციაშ სფსრ]]-შ აკოდგინალუაშა, 1936 წანას ქახოლჷ [[სსრრ]]-ს. სომხეთიშ სსრ-ს ოორუეშე უხურგანდჷ [[საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|საქორთუოშ სსრ]], ბჟაეიოლშე [[აზერბაიჯანიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|აზერბაიჯანიშ სსრ]], ობჟათეშე [[ირანი]], ბჟადალშე [[თურქეთი]]. [[1991]] წანაშე სომხეთიშ სსრ-შ სამართალმონძე [[სომხეთი]]შ რესპუბლიკა. == ისტორია == === გოსხუნუაფა === [[1828]] წანაშე [[1917]] წანაშ [[გჷმათუთაშ რევოლუცია]]შახ, ალმახანური სომხეთიშ ტერიტორია [[რუსეთიშ იმპერია|რუსეთიშ იმპერიაშ]] ნორთი რდჷ დო თარო [[ერევანიშ გუბერნია]]ს იკათუანდჷ. იმპერიაშ გოუქვაფაშ უკული სომხეთიქ, თეშ მუჭოთ თიშ მეძობელ [[საქორთუო]]ქ დო [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანქ]], ზოხორინალა გჷმაცხადჷ (ქოძირით სტატია [[სომხეთიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა]])<ref>Richard G. Hovannisian, ''Republic of Armenia''. 4 vols. Berkeley: University of California Press, 1971-1996.</ref>. [[1920]] წანაშ გერგობათუთას, XI [[ჭითა არმია]]ქ სომხეთშა გენშართჷ. თინეფს აწმარენჯობა ვეშეხვალამჷნა დო 2 ქირსეთუთას ქიანას ბოლშევიკურ მართუალაქ გეგმიცხადჷ. [[1921]] წანაშ გჷმათუთას სხუნუეფიშ რსხუშ დო [[თურქეთი|თურქეთიშ]] შკას ქიდიდჷ [[ყარსიშ აპიჯალა|ყარსიშ ოთინჩალე აპიჯალა]], ნამუშ ნძალათ თურქეთის ქჷდასქიდჷ შანულამი ქორთული დო სომეხური დიხეფი (ტერიტორიეფი). სომხეთიშ ხურგაშ გალე ქჷდოსქიდჷ ჯვეშ ნოღა [[ანისი]]ქ დო [[არარატი]]შ გვალაქ. თაშნეშე [[აზერბაიჯანიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|აზერბაიჯანიშ სსრ-წკჷმა]] ოდებელი [[ნახიჩევანი]]შ დო [[გვალამი ყარაბაღი]]შ რეგიონეფქ<ref>{{cite book |last=Matossian |first=Mary Kilbourne |title=The Impact of Soviet Policies in Armenia |url=https://archive.org/details/impactofsovietpo0000mato |publisher=E.J. Brill |location=Leiden |year=1962 |page=[https://archive.org/details/impactofsovietpo0000mato/page/30 30] |isbn=0-8305-0081-2}}</ref>, მარა სომხეთის გეგნაჩჷ [[საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|საქორთუოშ სსრ-წკჷმა]] ოდებელი [[ლორე]]. გოსხუნუაფაშე ხეთე [[ჩეკა]]ქ ქჷდიჭყჷ მასობური ტერორი ანტი-სხუნუურო მერჩქინელი ელემენტეფიშ სააწმარენჯოთ. ბოლშევიკურ პოლიტიკაქ [[1921]] წანას, რესპუბლიკას [[ფურთუთაშ ჯანყი]] გჷმიწუ, ნამუსჷთ [[დაშნაკცუთიუნი|დაშნაკეფქ]] მეუდირთეს ოდუდეს. ჯანყაფილეფქ დუდმაართაშე წჷმძინას მიოჭირინეს დო [[ერევანი]] ხოლო გადუდიშულეს<ref>Payaslian, Simon (2007). The History of Armenia. New York: Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-4039-7467-9. – გვ. 170.</ref>, მარა საბოლოოთ ქვეყანაშა მიშულირჷ XI არმიაქ ჯანყის იშენით გიორჯგინჷ დო 2 პირელს ნანანოღა ხოლო დირთინუ<ref>Chorbajian, Levon; Mutafian, Claude; Donabedian, Patrick (1994). The Caucasian Knot: The History and Geopolitics of Nagorno-Karabagh. Zed Books. ISBN 1-85649-287-7. – გვ. 133.</ref>. [[1922]] წანაშ 12 მელახშე [[1936]] 5 ქირსეთუთაშახ სომხეთი, საქორთუოწკჷმა დო აზერბაიჯანწკჷმა არ [[მოლენკავკაციაშ სოციალისტური ფედერაციული სხუნუეფიშ რესპუბლიკა|მოლენკავკაციაშ სოციალისტურ ფედერაციულ სხუნუეფიშ რესპუბლიკაშა]] მიშმურს, 1936 წანას - სსრრ-შა ზოხო რესპუბლიკაშ სახეთ გენშართ. == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commonscat-inline|Armenian Soviet Socialist Republic}} *[http://www.archive.org/details/ArmeniaBigStridesInAnAncientLand ''Armenia: big strides in an ancient land''] by Anton Kochinyan. {{en icon}} * Melkonian, Eduard: "Repressions in 1930s Soviet Armenia" in the [http://www.laender-analysen.de/cad/pdf/CaucasusAnalyticalDigest22.pdf Caucasus Analytical digest No. 22]. {{en icon}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{მერკე}} {{სხუნუეფიშ რსხუ}} [[კატეგორია:სსრრ-შ რესპუბლიკეფი]] [[კატეგორია:სომხეთიშ ისტორია]] nhmbi74nxlkoc8lzeri6nk2fuukr0vm 0 19460 252151 219718 2026-08-13T02:05:09Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252151 wikitext text/x-wiki '''თარობა''' — ართიანი სტრუქტურა, ნამუსჷთ უღჷ ნძალა აძვილაფაშ ვარა ნებაშ წეისთ ახორციელას დორხველი ნებაგოქუნელობა, მიღას კანონეფინ. რჩქვანელობური თარობა შანენს ომენოღალე ხეშულობას, ნამუთი შილებე რდასჷნ არდგილობური, ერუანული ვარდა ოერეფოშქაშე. ხოლო არსებენს ოწარმე, აკადემური დო რელიგიური ხეშულობა. ათეჯგუა სტრუქტურულ ართულეფს შილებე დუძახათ დირექტორეფიშ სხუნუ, მამართვალეფი, გუბერნატორეფი, ვარდა უბრალეთ ადმინისტრაცია, უნჩაშეფიშ სხუნუ. ხეშულობეფიშ შანულობა დო კათინი ითირუ არდგილიშ დო დოშანილობაშ მეჯინათ, ორგანიზაციაშ სტრუქტურაშ, ენწყუალაში მეჯინათ, ირთულებუ თარობაშ კომპლექსურებათ დო ირდუ იერარქიულიოკუჩხური. თაშნეშე, ჭიჭე დო კაბეტი ნოღეფს ჸუნა მიარე მამართვალი,მულტინაციონალურ კომპანიეფს ჸუნა იერარქიეფიშ თელი ჯაჭვი. მარუალაშ ფორმეფშქას გიშიგორუაფუ სახენწჷფო დო კერზო ადმინისტრაცია. მართუალაშ კონცეფციაქ დირსხუ დიო ხოლო მაართაჸოფილი თემური წკარუაში ბორჯის, მუჟამსჷთ ადამიერეფი იართიანებუდეს თურეფო საართო ღანკიშ მიოჭირანაფალო. ==სახენწჷფო თარობეფიშ მაგალითეფი == [[ფაილი:Electoral democracies.svg|მარცხნივ|600პქ|მინი|<span style="color: navy">'''ლენიშფერი'''</span> ფერით მოღანკილიე ქიანეფი [[წჷმმარინაფალაფური დემოკრატია]]თ, რუკა აკოდგინელიე [[Freedom House]]-იშ 2010 წანაშ რკვიაშ მეჯინათ.<ref>{{cite web|url=http://www.freedomhouse.org/uploads/fiw10/FIW_2010_Tables_and_Graphs.pdf|archiveurl=http://web.archive.org/web/20110208040624/http://www.freedomhouse.org/uploads/fiw10/FIW_2010_Tables_and_Graphs.pdf|archivedate=8 February 2011 |title=Freedom in the World |format=PDF |date= |accessdate=13 December 2011}}</ref>]] {{clr}} == ქოძირით თაშნეშე == *[[პოლიტიკური ეკონომია]] *[[პოლიტიკა]] *[[სახენწჷფო]] == ლიტერატურა == * {{cite book|author=Kjaer, Anne Mette|title=Governance|publisher=Wiley-Blackwell|year=2004|isbn=978-0-7456-2979-7|url=http://books.google.com/books?id=AY5SIsf1nI4C}} * {{cite book|authors=Newton, Kenneth & Van Deth, Jan W.|title=Foundations of Comparative Politics|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=0-521-53620-0|url=http://books.google.com/books?id=jkPIY_lVKUIC}} * {{cite book|author=Sharma, Urmila & Sharma, S.K.|chapter=Forms of Government|title=Principles and Theory of Political Science|publisher=Atlantic Publishers & Distributors|year=2000|isbn=978-81-7156-938-0|url=http://books.google.com/books?id=qdZ3VRRLDrgC&pg=PA406}} *{{cite book | first=Carles | last=Boix | title=Democracy and Redistribution | url=https://archive.org/details/democracyredistr0000boix | publisher=Cambridge University Press | location=New York | year=2003 }} * Bunce, Valerie. 2003. "Rethinking Recent Democratization: Lessons from the Postcommunist Experience." World Politics 55(2):167-192. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://phrontistery.info/govern.html The Phrontistery Word List: Types of Government and Leadership] * [http://www.lifeslittlemysteries.com/1096-what-are-the-different-types-of-governments.html What Are the Different Types of Governments?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130323182939/http://www.lifeslittlemysteries.com/1096-what-are-the-different-types-of-governments.html |date=2013-03-23 }} * [http://users.erols.com/mwhite28/20c-govt.htm Types of Governments from Historical Atlas of the 20th Century] * [http://users.erols.com/mwhite28/othergov.htm Other classifications examples from Historical Atlas of the 20th Century] * http://stutzfamily.com/mrstutz/WorldAffairs/typesofgovt.html * [http://www.polisci.ccsu.edu/brown/regime_types.htm Regime Types] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426035319/http://www.polisci.ccsu.edu/brown/regime_types.htm |date=2012-04-26 }} * [http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/find_out/guides/world/united_nations/types_of_government/ CBBC Newsround : types of government] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:თარობა]] [[კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2]] pqwhi20lew4xe0uf4u6vdh41zr65aoa 0 19576 252103 240258 2026-08-13T01:32:15Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252103 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა არტისტი | ფერი = ტუტაშფერი | ჯოხო = ჩარლი ჩაპლინი | სურათი = Charlie Chaplin portrait Getty 1739411952.jpg | სურათიშ ზჷმა = 250პქ | დუდჯოხო = | დაბადებაშ ჯოხო = {{nowrap|ჩარლზ სპენსერ ჩაპლინი}} | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|16|04|1889|df=yes}} | დაბადებაშ აბანი = [[უოლვორთი]], [[ლონდონი]], [[ინგლისი]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი |1977|12|25|1889|4|16|df=yes}} | ღურაშ აბანი = [[ვევე]], {{შილა|შვეიცარია}} | საქვარუა = არტისტი, კინორეჟისორი, კინოპროდიუსერი, სცენარისტი, კომპოზიტორი, მიმი | შხვა ჯოხოეფი= | აკოქიმინჯალაშ წანეფი = 1895–1976 | ალმასქუ= მილდრედ ჰარისი (1918-1921)<br /> ლიტა გრეი (1924-1927)<br /> პოლეტ გოდარდი (1936-1942)<br />უნა ო’ნილი (1943-1977) | მასქერეფი = | ოხორინალი აბანი= | ვებხასჷლა= {{url|charliechaplin.com}} | აკადემიაშ ჯილდოეფი=[[ოსკარი]], * [[ოსკარი უუჯგუშაში ორიგინალური მუსიკაშო|უუჯგუშაში ორიგინალური მუსიკა]]<br /> 1972 - [[რამპაშ ნოთეფი (ფილმი)|რამპაშ ნოთეფი]] | ემმიშ ჯილდოეფი= | შხვა ჯილდოეფი= | BAFTA ჯილდოეფი | ორქოშ გლობუსიშ ჯილდოეფი | ტონიშ ჯილდოეფი }} '''სერ ჩარლზ სპენსერ ჩაპლინი, უკლ.''' ({{lang-en|Sir Charles Spencer Chaplin Jr.}}; დ. [[16 პირელი]], [[1889]] — ღ. [[25 ქირსეთუთა]], [[1977]]), უჯგუშო რჩქინელ რე, მუჭოთ '''ჩარლი ჩაპლინი''' — ინგლისარი [[კომედია|კომედიური]] არტისტი, [[ჰოლივუდი]]შ [[კინემატოგრაფია|კინემატოგრაფიაშ]] ორდოშიან-შკა პერიოდის არძაშე ჯოხოგოლაფირი მასრულებერი, თაშნეშე [[რეჟისორი]]. ჩაპლინქ გჷნირთჷ არძაშე რჩქინელ მურიცხეფშე ართ-ართ პოპულარულო [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა|მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშახ]]. ჩაპლინი გჷმირინუანდჷ მიმიკურ დო იმპროვიზირებულ არტისტულ ფანდეფს. თაშნეშე თიქ წჷმოძინელო მიშართჷ ხონარამ ფილმეფიშ ეპოქაშა. ჩაპლინიშ არძაშე რჩქინელი პერსონაჟი რე [[ბეკა]], ნამუთ ჩაპლინქ მაართას ასახიერჷ „[[კისტოუნი]]შ“ ფილმის „[[ობაღანე ავტორაჸუა ვენეციას]]“, [[1914]] წანას<ref>{{cite book|last=Blanke|first=David|title=The 1910s|url=https://archive.org/details/1910s0000blan|accessdate=21 ივნისი, 2010|edition=illustrated|series=American popular culture through history|year=2002|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport, CT|isbn=978-0-313-31251-9|page=[https://archive.org/details/1910s0000blan/page/226 226]}}</ref>. 1914 წანაშ პირელშე, [[კუნტამეტრაჟიანი ფილმი]]შ, „[[ეჩწუთიანი ჸოროფა]]შე“, მოჸუნაფილი, ჩარლი ჩაპლინქ მუშით დიჭყჷ ფილმეფშო სცენარიშ ჭარუა, თაშნეშე მუ უკეთენდჷ ფილმის რეჟისორობას, [[1916]] წანაშე პროდიუსერობა ხოლო იდუდუ, [[1918]] წანას - თიშ ფილმეფს მუშ აკნაქიმინა კომპოზიციეფქ ხოლო გორჩქინდჷ. [[1919]] წანას, [[დაგლას ფერბენკსი]]შ, [[მერი პიკფორდი]]შ დო [[დევიდ უორკ გრიფიტი]]შ მოხვარათ ქჷდარსხუ [[კინოსტუდია]] [[United Artists]].<ref>{{cite book|last=Haupert|first=Michael|title=The Entertainment Industry|url=https://archive.org/details/entertainmentind0000haup|year=2006|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport, CT|isbn=978-0-313-32173-3|page=[https://archive.org/details/entertainmentind0000haup/page/242 242]}}</ref>. ჩაპლინქ ილაჸაფჷ, გინიღჷ, სცენარი ჭარჷ დო მუში მუსიკა ხოლო აკოქიმინჷ მუშ არძა ფილმშო, მუთ ღოზის გუთმულუანს თიშ კრეატიულობას დო [[მუნჯი კინო]]შ ეპოქაშ ფილმეფიშ გოლინას. ჩაპლინიშ მოღალობას იგინაფუდჷ ფრანგი მუნჯი ფილმიშ კომიკოსიშ, [[მაქს ლინდერი]]შ გოლინა, ნამუსჷთ ჩაპლინქ მუშ მუსხირენ ფილმი მიუძღნუ<ref>{{cite book|last=Kelly|first=Shawna|title=Aviators in Early Hollywood|accessdate=June 21, 2010|edition=illustrated|year=2008|publisher=Arcadia Publishing|location=Mount Pleasant, SC|isbn=978-0-7385-5902-5|page=16}}</ref>. თიში მოღალობაშ შარა იკათუანს 75 წანას, [[ვიქტორიანული ეპოქა|ვიქტორიანული]] დო [[მიუზიკ-ჰოლი]]შ სცენეფს გიშულაშე თიშ ღურაშა, [[გოართოიანაფილი ომაფე|გოართოიანაფილ ომაფეს]], 88 წანაშ ხანშახ. ჩაპლინიშ რინა მიარეშა ჸოფე სხუნუაშ დო ჭორეფიშ ღანკი. [[1999]] წანას, [[ამერიკული ფილმიშ ინსტიტუტი|ამერიკულ ფილმიშ ინსტიტუტიქ]] ჩაპლინი რანწკით მავითა [[არძა ბორჯიშ უუჯგუშაში ქომოლკოჩი კინოარტისტი|არძა ბორჯიშ უუჯგუშაშ ქომოლკოჩ კინოარტისტო]] ჯოხოგიოდჷ. [[2008]] წანას, [[მარტინ სიფი]] წინგის, „ჩაპლინი: რინა“, ოსხუნუეს ჭარუნდჷ: {{ციტატა|ჩაპლინი ვარდჷ უბრალოთ 'დიდი', თინა გიგანტური რდჷ. [[1915]] წანას თიქ მიშეჭკირჷ ლჷმეფით აკოსოფილჷ მოსოფელშა, ქუმუღჷ კომედია, ღიჯგინი დო ნიგეში, თიმ ბორჯის, მუჟამსჷთ ორენი გჷთმოხორცქდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ გეშა. გეჸვენჯი 25 წანაშ გოძვენას, [[დიდი დეპრესია|დიდი დეპრესიაშ]] დო [[ადოლფ ჰიტლერი]]შ ეჸონაფაშ პერიოდის, თინა კინ აგჷნძორენდჷ მუშ საქვარს. თინა უმოსი დიდი რდჷ, ვინდარო მითინ შხვა. საეჭო რე, მუდგარდია ბორჯის შხვა პიჯეფს ჩაპლინშე უმოსი მეტი დროშ ღალა მოუღალჷდჷკონ, სიჰამა დო ნიგეში თესხი ადამიერშო - თიმ ბორჯის, მუჟამსჷთ თის არძაშე უმოსო ოხვილუდესჷნ..<ref name="სიფი">სიფი, მარტინი.[http://washingtontimes.com/news/2008/dec/21/his-gift-of-comedy-for-a-weary-world/ ''Washington Times - წინგეფი''] 21 ქირსეთუთა 2008</ref>}} == რესურსეფი ინტერნეტის == * {{Imdb|0000122}} * [http://www.charliechaplin.com/ ჩარლზ ჩაპლინიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] * [http://www.charliechaplinarchive.org/ ჩაპლინიშ არქივი] * [http://www.biography.com/featured-biography/charlie-chaplin/ ჩაპლინიშ ბიოგრაფია] * [http://www.chaplinalife.com/photo_essays.html ჩაპლინიშ ორქოშ სირჩქალე] * [http://www.top10films.co.uk/archives/337 ჩაპლინიშ უუჯგუშაში ვითი ფილმი] == სქოლიო == {{სქოლიო|2}} {{მერკე-ბიოგრაფია}} {{DEFAULTSORT:ჩაპლინი, ჩარლზ}} [[კატეგორია:ინგლისარი არტისტეფი]] [[კატეგორია:ჩარლზ ჩაპლინი]] [[კატეგორია:ნაღურა 1977]] 4tld7eer6c9j14bdy1d2ua1ggajczqe 0 19726 252162 251083 2026-08-13T08:32:21Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 252162 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = სერბეფიშ რესპუბლიკა |ედომუშამი_ჯოხო = Република Српска<br />Republika Srpska |ოართე_ჯოხო =სერბეფიშ რესპუბლიკა |შილა = Flag of the Republika Srpska.svg |გერბი = Seal_of_Republika_Srpska.svg |რუკა = Bosnia and Herzegovina, administrative divisions - en (entities) - colored.svg |ჰიმნი = Моја Република<br/>Moja Republika<ref>{{sr icon}} [http://www.esrpska.com/ContentPage.aspx?kat_id=aed2359a-02f3-46a7-b04c-11954411c8c4&podkat_id=39b00c65-e801-4921-857c-516c55d5841d&page_id=7 Srpska – Portal javne uprave Republike Srpske: Simboli] at the Governament of Republika Srpska official website (retrieved 17 May 2012).</ref><br/>{{small|''ჩქიმი რესპუბლიკა''}} |დევიზი = |ოფიციალური_ნინეფი =[[სერბული ნინა|სერბული]], [[ბოსნიური ნინა|ბოსნიური]], [[ხორვატული ნინა|ხორვატული]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[ბანია-ლუკა]] {{small|(''[[დე ფაქტო]]'')}}<br />[[სარაევო]] {{small|(''[[ოფიციალური]]'')}}<br /> |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |უდიდაში_ნოღა =[[ბანია-ლუკა]] |თარობაშ_ტიპი = [[ფედერაციული რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = |ლიდერიშ_ჯოხო_1 = |ლიდერიშ_ტიპი_2 = |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = |ფართობი =24 857 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =1 439 673 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2010 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = |ედპ_ppp_წანა = |ედპ_ppp = |ედპ_ppp_რანგი = |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე = |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი = |აგი_ტენდენცია = |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი = |აგი_წანა = |ვალუტა= [[ბოსნიური მარკა]] |ვალუტაშ_კოდი =BAM |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[ცენტრალური ევროპაშ ბორჯი|CET]] (UTC +1სთ.) |ზარხულიშ_ბორჯი =[[ცენტრალური ევროპაშ ბორჯი|CET]] (UTC +2სთ.) |cctld = [[.rs.ba]] |ოტელეფონე_კოდი =+387 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''სერბეფიშ რესპუბლიკა''' ({{lang-sr|}} {{lang-bs|}} {{lang-hr|Република Српска, Republika Srpska}}) — ართ-ართი რე ჟირ პოლიტიკურ ართულშე, ნამუთ წჷმარინუანს გიმენი დონეშ მართუალაშ ალმახანურ [[ბოსნია დო ჰერცეგოვინა]]ს. მაჟირა ართული რე [[ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ ფედერაცია]]. ოფიციალური ნანანოღა რე [[სარაევო]], მარა დე ფაქტო ნანანოღა რე [[ბანია-ლუკა]]. === დოხორელი პუნქტეფი === დიდი დოხორელი პუნქტეფი (2013 წანაშ მეჯინათ):<ref>https://web.archive.org/web/20130522104846/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-27&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-512</ref> *[[ბანია-ლუკა]] (243 031) [[ფაილი:Rs map02.png|მინი|200პქ|რუკა დიდი ნოღეფით]] *[[ბიელინა]] (80 731) *[[პრიედორი]] (43 514) *[[დობოი]] (31 938) *[[კასინდო]] (30 360) *[[ტრებინე]] (27 040) *[[ზვორნიკი]] (24 364) *[[გრადიშკა (ბოსნია დო ჰერცეგოვინა)|გრადიშკა]] (23 537) *[[შამაცი (ბოსნია დო ჰერცეგოვინა)|შამაცი]] (22 865) *[[მილიჩი (ბოსნია დო ჰერცეგოვინა)|მილიჩი]] (20 925) == გალერეა == <gallery> File:Spomenik kralju Petru I Karađorđeviću.jpg|[[პეტრე I (სერბეთი)|პეტრე I-აშ]] მონუმენტი File:Church in Trebinje.jpg|[[ტრებინე]] File:Džamija Azizija Bosanska Kostajnica.jpg|[[კოსტაჟნიცა (ბოსნია დო ჰერცეგოვინა)|კოსტაჟნიცა]] File:Pale RS.jpg|[[პალე (ბოსნია დო ჰერცეგოვინა)|პალეშ]] მიოჯინი File:Doboj fortress.JPG|[[დობოჯიშ ფორტი]] File:Visegradski-most10.jpg|[[მეჰმედ-ფაშაშ ხინჯი]] File:Bilecko Jezero.jpg|[[ბილეჩკო]] File:Плива1.jpg|[[პლივა]], ევროპაშ ართ-ართი უსუფთაში წყარმალუ.<ref>http://www.turizamrs.org/pocetna.php?page=579&menu_id=27&cid=44&hd=1</ref> ([[Šipovo]]) </gallery> == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons category|Republika Srpska}} *[http://www.vladars.net/ Government of Republika Srpska] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121173853/http://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Pages/Default.aspx |date=2013-01-21 }} *[http://www.predsjednikrs.net/ President of Republika Srpska] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190606175111/http://www.predsjednikrs.net/ |date=2019-06-06 }} *[http://www.narodnaskupstinars.net/ National Assembly of Republika Srpska] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227123253/http://www.narodnaskupstinars.net/ |date=2021-02-27 }} *[http://www.rzs.rs.ba/ RS Institute of Statistics] *[http://www.republikasrpska.net/ Republika Srpska ~ Moja Republika]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ბოსნია დო ჰერცეგოვინა]] 7czrhu3fcab5r7bq2ig89aotin09idz 0 19745 252158 251024 2026-08-13T04:06:18Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 252158 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:ClimateMap World.png||thumb|right|<center>მოსოფელიშ კლიმატური რუკა</center>]] '''კლიმატი''' ანუ '''ჰავა''' — გორკვეულ აკანეფს წანაშე წანაშა გჷმაჟირაფონი [[ტაროსი]]შ ტიპი. კლიმატწჷმმაქიმინალ ფაქტორეფი რე: ''1) ბჟაშ [[რადიაცია]]; 2) [[ატმოსფერო|ატმოსფერო]]შ ცირკულაცია; 3) გიმე არსებუან ჟინპიჯიშ ხასიათი (მაართათ სქირონაშ დო წყარიშ სიმანგე)'' [[ბჟა]]შ სიტიბაშ დო [[ჭოროფა]]შ გორთუაშე მოქიმინენს ხოლო კონტინენტეფიშ გოფაჩუა, წყარპიჯიშ ღოზიშ აკოწეწუა, აკანიშ ედომუშამი სიმაღალა, გვალეფიშ დონწყუალა, გვალაშ ფერდეფიშ მიდაღალა, ოკიანური ბუმა. კლიმატი, მუჭოთ არძა მეტეოელემენტი, ზონალური რე, ზოხ-ზოხო არძა გვერდოსფეროს გიმორთუნა 8 კლიმატურ ორტყაფუს: * [[ეკვატორული კლიმატური ორტყაფუ]] * სუბეკვატორული კლიმატური ორტყაფუ * ტროპიკული კლიმატური ორტყაფუ * სუბტროპიკული კლიმატური ორტყაფუ * ზუღალური კლიმატური ორტყაფუ * სუბარქტიკული კლიმატური ორტყაფუ * სუბანტარქტიკული კლიმატური ორტყაფუ * არქტიკული კლიმატური ორტყაფუ == ლიტერატურა == {{ქსე|11|587|}} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.climate.gov NOAA Climate Services Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110703210729/http://www.climate.gov/ |date=2011-07-03 }} * [http://www.igbp.net/page.php?pid=504 IGBP Climate-change Index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723154421/http://www.igbp.net/page.php?pid=504 |date=2011-07-23 }} * [http://www.economics.noaa.gov/?goal=climate&file=home/ The Economics of Climate-based Data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725192912/http://www.economics.noaa.gov/?goal=climate&file=home%2F |date=2011-07-25 }} NOAA Economics * [http://www.agclimate.org AgClimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180325123832/http://agclimate.org/ |date=2018-03-25 }} [[IFAS]] * [http://128.194.106.6/~baum/climate_modeling.html Climate Models and modeling groups]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130203222718/http://128.194.106.6/%7Ebaum/climate_modeling.html |date=2013-02-03 }} * [http://climateapps2.oucs.ox.ac.uk/cpdnboinc/ Climate Prediction Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051125010853/http://climateapps2.oucs.ox.ac.uk/cpdnboinc/ |date=2005-11-25 }} * [http://www.worldclimate.com WorldClimate] * [http://www.atmosphere.mpg.de/enid/1442 ESPERE Climate Encyclopaedia] * [http://www.arctic.noaa.gov/climate.html Climate index and mode information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161119201227/http://www.arctic.noaa.gov/climate.html |date=2016-11-19 }} regarding the Arctic * [http://www.beringclimate.noaa.gov/ A current view of the Bering Sea Ecosystem and Climate] * [http://www.climate-charts.com/index.html Climate: Data and charts for world and US locations] * [http://www.everyspec.com/MIL-HDBK/MIL-HDBK+(0300+-+0499)/MIL_HDBK_310_1851/ MIL-HDBK-310, Global Climate Data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110214073327/http://www.everyspec.com/MIL-HDBK/MIL-HDBK+(0300+-+0499)/MIL_HDBK_310_1851/ |date=2011-02-14 }} [[U.S. Department of Defense]] Data on natural environmental starting points for engineering analyses to derive environmental design criteria * [http://www.climatediagrams.com ClimateDiagrams.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181103045724/http://climatediagrams.com/ |date=2018-11-03 }} Climate diagrams for over 3 000 weather stations and different climate periods from around the world. Users can create their own diagrams with their own data. * [http://www.ipcc-data.org IPCC Data Distribution Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160519152028/http://www.ipcc-data.org/ |date=2016-05-19 }} Climate data and guidance on its use. {{მერკე}} [[კატეგორია:კლიმატოლოგია]] [[კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2]] gnd8ygnccp2nizirots33hq3nd9lnh1 0 19818 252026 145704 2026-08-13T00:38:49Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252026 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ოურდუმე კონფლიქტი |კონფლიქტი=<big>ყარაბაღიშ ლჷმა</big> |ნორთი=[[ყარაბაღიშ კონფლიქტი]]შ |სურათი=[[ფაილი:Karabakhwar01.jpg|290px]] |დუდჯოხო=ჟიშე გიმე სათიშ ისინდიშჸურე: აზერბაიჯანული ჯიშთამტრანსპორტიორიშ ნოსქილედეფი, აზერბაიჯანარი ლტოლვილეფი, სომეხური T-72-იშ მემორიალი ასკერანის, გვალამ ყარაბაღიშ ჯარიშკოჩეფი წვართუაშ ბორჯის. |თარიღი=[[20 ფურთუთა]] [[1988]] - [[16 მესი]] [[1994]] |ორენი=[[გვალამი ყარაბაღიშ რესპუბლიკა|გვალამი ყარაბაღი]] |casus= |შედეგი=[[სომხეთი]]შ გომორჯგუალა |ტერიტორია=[[გვალამი ყარაბაღიშ რესპუბლიკა|გვალამი ყარაბაღი]] [[დე ფაქტო]] ზოხორინელო გჷნმირთუ. სომეხეფქ [[აზერბაიჯანი]]შ ტერიტორიაშ 20%-იშ ოკუპაცია ქოქიმინეს. |კუნთხუ1=[[ფაილი:Flag of Artsakh.svg|22px]] [[გვალამი ყარაბაღიშ რესპუბლიკა]]<br /> [[ფაილი:Flag of Armenia.svg|22px]] [[სომხეთი]] '''ალურედჷ''':<br />{{flag|ზსწ}} [[დაქირებული მალიმორეფი]] |კუნთხუ2=[[ფაილი:Flag of Azerbaijan.svg|22px]] [[აზერბაიჯანი]] '''ალურდეს''':<br>{{flagicon|Afghanistan|1992}} [[ავღანარეფი|ავღანერი]] [[მოჯაჰიდი|მოჯაჰიდეფი]]<ref name="Taarnby">Taarnby, Michael. "[http://www.scribd.com/doc/21698244/The-Mujahedin-in-Nagorno-Karabakh-A-Case-Study-in-the-Evolution-of-Global-Jihad The Mujaheddin in Nagorno-Karabakh: A Case Study in the Evolution of Global Jihad]." Real Institute Elcano. 5 September 2008.</ref><br />{{flagicon|ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკა იჩქერია}} [[ჩეჩენეფი]] [[შამილ ბასაევი]]შ დუდალათ<br />{{flag|ზსწ}} [[დაქირებული მალიმორეფი]] |მადუდე1=[[ფაილი:Flag of Artsakh.svg|22px]] [[სამველ ბაბაიანი]]<br /> [[ფაილი:Flag of Artsakh.svg|22px]] [[მონტე მელკონიანი]] [[ჩხუპიშ ბორჯის ჸვილირი|†]]<br /> [[ფაილი:Flag of Armenia.svg|22px]] [[ჰემაიაგ ჰაროიანი]]<br /> [[ფაილი:Flag of Armenia.svg|22px]] [[ვაზგენ სარგსიანი]]<br /> [[ფაილი:Flag of Armenia.svg|22px]] [[არკადი ტერ-ტატევოსიანი]]<br /> [[ფაილი:Flag of Armenia.svg|22px]] [[ანატოლი ზინევიჩი]] |მადუდე2=[[ფაილი:Flag of Azerbaijan.svg|22px]] [[ისგანდარ ჰამიდოვი]]<br /> [[ფაილი:Flag of Azerbaijan.svg|22px]] [[სურატ ჰუსეინოვი]]<br /> [[ფაილი:Flag of Azerbaijan.svg|22px]] [[რაჰიმ გაზიევი]]<br /> [[ფაილი:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|22px]] [[შამილ ბასაევი]]<ref name="Griffin">{{cite book | last = Griffin | first = Nicholas | title = Caucasus: A Journey to the Land Between Christianity and Islam | url = https://archive.org/details/caucasusjourneyt00grif | publisher=University of Chicago Press | year = 2004 | location = Chicago | pages = [https://archive.org/details/caucasusjourneyt00grif/page/185 185]–186 | isbn = 0-226-30859-6 }}</ref><br />{{flagicon|Afghanistan|1992}} [[გულბედინ ხეკმატიარი]]<ref name="Taarnby"/> |ნძალა1=1=20,000 (გვალამ ყარაბაღიშ ნძალეფი, თინეფს შქას 8,000 სომხეთშე) <br>20,000 (სომხეთიშ ნძალეფი)<ref name="Caucasian knot">Levon Chorbajian, Patrick Donabédian, Claude Mutafian ''The Caucasian knot: the history & geopolitics of Nagorno-Karabagh''. Zed Books, 1994, p. 14. ISBN 978-1-85649-288-1.</ref> |ნძალა2=42,000 (36,000 ოსქირონე, 1,600 ოჰავე ნძალეფი) <ref name="Caucasian knot"/> 1,500–2,500 ავღანერი დო ჩეჩენი მალიმორეფი |ნოდინაფეფი1='''ღურელი:'''<br> 4,592<ref name="AMS">{{ru icon}} Melik-Shahnazarov, Arsen. ''[http://www.sumgait.info/caucasus-conflicts/nagorno-karabakh-facts/nagorno-karabakh-facts-14.htm Нагорный Карабах: факты против лжи]''.</ref><br />'''ჭკირილი:''' დოხოლაფირო: 25,000<br />'''დინაფილი:'''<br> 196 |ნოდინაფეფი2='''ღურელი:'''<br>25,000<ref>"[http://www.euronews.net/2009/11/28/winds-of-change-in-nagorno-karabakh/ Winds of Change in Nagorno Karabakh ]." ''Euronews''. 28 გერგობათუთა [[2009]].</ref>-30,000<ref name="AMS"/> <br />'''ჭკირილი:'''<br>60,000 '''დინაფილი:''' <br>4,210 |მეღანკუა= }} '''ყარაბაღიშ ლჷმა''' ('''ყარაბაღიშ კონფლიქტი''') ({{lang-hy|''Արցախյան գոյամարտ''}}; {{lang-az|''Qarabağ müharibəsi''}}) ([[1991]]—[[1994]]) — ოურდუმე კონფლიქტი სომეხურ დო აზერბაიჯანულ აკოანჯარაფილ აკნაშაყარეფს შქას [[გვალამი ყარაბაღიშ რესპუბლიკა|გვალამ ყარაბაღიშ]] რეგიონშა კონტროლიშ დამყარებელო. == წჷმოხისტორია == {{თარი|სომხეთ-აზერბაიჯანიშ ლჷმა (1918-1920)}} ჩხუპიქ [[გვალამი ყარაბაღიშ რესპუბლიკა|ყარაბაღიშო]] დიო ხოლო [[XX ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს დიჭყჷ, ნამუქჷთ თიმ ბორჯის [[აზერბაიჯანი]]შ გომორძგუალათ დო რეგიონშა კონტროლიშ დოწესაფათ გეთუ. [[1921]] წანას [[რუსეთი|რუსეთიქ]] [[კავკაცია]]შ სუმხოლო სახენწჷფოო: [[სომხეთიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა]], [[აზერბაიჯანიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა]] დო [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა]] გეჭოფუ. [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ აკოქიმინუაშ უკულ, [[გვალამი ყარაბაღიშ რესპუბლიკა|ყარაბაღი]] სომხეთიშ სსრ-ს გეგნაჩჷ, მუსჷთ დიდ საპროტესტო ყარაფიქ მაჸუნ აზერბაიჯანს, [[ერევანი|ერევანს]] - კინ სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ სააწმარენჯო აჯანყება მიშჷ. თე ფაქტორეფიშ გიწოლორაფათ, [[1921]] წანას [[გვალამი ყარაბაღიშ რესპუბლიკა|გვალამ ყარაბაღიქ]] აზერბაიჯანს გეგნაჩჷ. [[1923]] წანას ტერიტორია ''გვალამ ყარაბაღიშ ავტონომიურ რეგიონო'' გეგნირთჷ დო აზერბაიჯანიშ სსრ-შა გენშართჷ. თიმ ბორჯიშო, [[გვალამი ყარაბაღიშ რესპუბლიკა|ყარაბაღიშ]] მახორობაშ 94%-ს [[სომეხეფი|სომეხი]] ერუანობაშ მახორობას აკმადგინანდჷ. ავტონომიურ რეგიონიშ ნანანოღა [[შუშა (ნოღა)|შუშაშე]] [[ხანქენდი|ხანკენდიშა]] გეგნიღეს, ნამუსჷთ სომეხური კუნთხუ [[სტეფანაკერტი|სტეფანაკერტის]] უძახუნ. == სქოლიო == {{სქოლიო|2}} {{პოსტსხუნუეფიშ ქიანეფი}} {{რგილი ლჷმა}} [[კატეგორია:აზერბაიჯანიშ უახალაში ისტორია]] [[კატეგორია:სომხეთიშ უახალაში ისტორია]] [[კატეგორია:ამიერკავკაციას XX ოშწანურაშ ოურდუმე კონფლიქტეში]] [[კატეგორია:XX ოშწანურაშ ლჷმეფი]] rdmcrn9jmfsfro5fksqa2htjzvksqpr 0 19893 252011 115918 2026-08-13T00:29:37Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252011 wikitext text/x-wiki {{ისლამიშ თემეფი}} '''შიიტობა''', შიიზმი ({{lang-ar|شيعة علي}} ში`ათ `ალი; ში`ა, ში, ალიდეფი) პოლიტიკური მალობა [[ისლამი|ისლამს]]. მუსლიმეფი, ნამუეფსჷთ მიოჩქუნა, ნამჷ-და [[მუჰამადი|მუჰამადიშ]] უკული უმათიშ ხემანჯღვერობა [[ალი იბნ აბუ ტალიბი|`ალის]] გინოჩამუდუკო ოკო დო ვართ [[აბუ ბაქრ იბნ აბუ ყანიფა|აბუ ბაქრის]]. საბოლოოთ იშენით ქიმიოჭირინუეს გომორძგუას დო `ალი ხალიფათ გეგშაგორეს, მარა თეს [[უმათიშ აკოჯილაკუა|მუ`ავიაშ არყება]]ქ დო [[ხარიჯიტეფი|ხარიჯიტეფიშ]] გიშართუალაქ მაჸუნჷ. გიშმართუნა მუსხირენ მეჸუნელობას – 'ითნა აშრიათი (ვითოჟირალეფი), ზეიდიტეფი (ხუთოშურეფი), ისმაილიტეფი, ღულათი (მუშჸურე ალავიტეფი, აჰლულ–ჰაყი, ღურაბიათი, ქასანიათი, დამიათი დო დრუზეფი). ==ლიტერატურა== * Peter J. Chelkowski (ed.), ''Eternal Performance: Taziyah and Other Shiite Rituals'' (Salt lake City (UT), Seagull Books, 2010) (Seagull Books - Enactments). * {{Cite book| last=კორბინი| first=ჰენრი| authorlink=ჰენრი კორბინი| title= History of Islamic Philosophy, translated by Liadain Sherrard and Philip Sherrard| publisher=Kegan Paul International in association with Islamic Publications for The Institute of Ismaili Studies| year=1993 | isbn=0710304161}} * {{Cite book| last=Halm| first=Heinz | title=Shi'ism | url=https://archive.org/details/shiism0000halm| publisher=Edinburgh University Press | year=2004 | isbn=0748618880}} * {{Cite book| last=Halm| first=Heinz | title=The Shi'ites: A Short History | url=https://archive.org/details/shiitesshorthist0000halm| publisher=Markus Wiener Pub | year=2007 | isbn=1558764372}} * {{Cite book| last=Lalani| first=Arzina R. | title=Early Shi'i Thought: The Teachings of Imam Muhammad Al-Baqir | url=https://archive.org/details/earlyshiithought0000lala| publisher=I.B.Tauris | year=2000 | isbn=1860644341}} {{მერკე}} [[კატეგორია:შიიზმი| ]] 1m42fx0q2a2d9mcsdabad7qc2sxe6or 0 19901 252108 234303 2026-08-13T01:36:11Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252108 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ოკუჩხბურთე კლუბი |ჯოხო = მანჩესტერ იუნაიტედი<br />Manchester United |ლოგო = |ედომუშამი ჯოხო = Manchester United Football Club |კუნტა ჯოხო = ''The Red Devils'' (ჭითა ეშმაკეფი) |დირსხუ = [[1878]], Newton Heath LYR F.C.-ის სახელით |იკილჷ = |სტადიონი = [[ოლდ ტრაფორდი]] ([[მანჩესტერი]], [[ინგლისი]])<br /> |ნტირა = 74 879 მაჯინე |პრეზიდენტი = {{flagicon|USA}} [[ჯოელ გლეიზერი]]<br />{{flagicon|USA}} [[აბრაამ გლეიზერი]] |მაწვართალი = |კაპიტანი = [[ანტონიო ვალენსი]] |ლიგა = პრემიერ ლიგა |სეზონი = 2023-2024 |აბანი = მა-8 აბანი | pattern_la1 = _manutd2425h | pattern_b1 = _manutd2425h | pattern_ra1 = _manutd2425h | pattern_sh1 = _manutd2425h | pattern_so1 = _manutd2425hl | leftarm1 = ff0000 | body1 = ff0000 | rightarm1 = ff0000 | shorts1 = ffffff | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _manutd2425a | pattern_b2 = _manutd2425a | pattern_ra2 = _manutd2425a | pattern_sh2 = _manutd2425a | pattern_so2 = _manutd2425al | leftarm2 = 001a67 | body2 = 001a67 | rightarm2 = 001a67 | shorts2 = 001a67 | socks2 = 001a67 | pattern_la3 = _manutd2425t | pattern_b3 = _manutd2425t | pattern_ra3 = _manutd2425t | pattern_sh3 = _manutd2425t | pattern_so3 = _manutd2425tl | leftarm3 = faf9f6 | body3 = faf9f6 | rightarm3 = faf9f6 | shorts3 = faf9f6 | socks3 = faf9f6 | საიტი = https://www.manutd.com/ }} [[File:Wayne-Rooney-2015-10-21.jpg|250პქ|მინი|მარჯვნივ|უეინ რუნი]] '''მანჩესტერ იუნაიტედი''' ({{lang-en|Manchester United}}) – ოკუჩხბურთე კლუბი, ნამუთ ლაჸაფენს [[ოლდ ტრაფორდი]]შ სტადიონს. კლუბიქ დირსხუ 1878 წანას ნოღა [[მანჩესტერი]]შ საგანოს — ოლდ ტრაფორდის, (ოგრაფე [[დიდი მანჩესტერი]]) მუჭოთ, '''„ნიუტონ ჰიტი“'''. 1902 წანას კლუბის გიოდვეს '''„მანჩესტერ იუნაიტედი“''' დო ოლაჸაფშა გინორთჷ სტადიონ [[ოლდ ტრაფორდი|ოლდ ტრაფორდიშა]]. „იუნაიტედი“ [[ინგლისი]]შ დო [[ევროპა|ევროპაშ]] მასშტაბით ართ-ართი არძაშე ტიტულამი კლუბი რე. ჸოფილ მაწვრთალქ [[სერ ალექს ფერგიუსონი|სერ ალექს ფერგიუსონქ]], ნამუქჷთ „იუნაიტედშა“ [[1986]] წანაშ გერგობათუთას მორთჷნ, ბუნას მაგებაფუ 24 დიდი ტიტული.<ref>{{cite news |first=Rob |last=Stewart |title=Sir Alex Ferguson successful because he was given time, says Steve Bruce |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/manchester-united/6250406/Sir-Alex-Ferguson-successful-because-he-was-given-time-says-Steve-Bruce.html |work=The Daily Telegraph |publisher=Telegraph Media Group |location=London |date=1 October 2009 |accessdate=11 May 2011 }}</ref><ref>{{cite news |first=Jonathan |last=Northcroft |title=20 glorious years, 20 key decisions |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article625585.ece |work=The Sunday Times |publisher=Times Newspapers |location=London |date=5 November 2006 |accessdate=24 June 2010 }}</ref> [[ინგლისიშ პრემიერლიგა|პრემერლიგაშ]] დორსხუაფაშ [[1992]] უკული „მანჩესტერქ“ რეკორდული მუდანობაშ, 12 ჩემპიონიშ ტიტული მიპალუ. გვალო ინგლისიშ ჩემპიონქ კლუბიქ 19-შა იჸუ. „მანჩესტერ იუნაიტედის“ ხოლო 11-შა აფუ მოგებული [[ოკუჩხბურთე ასოციაციაშ თასი]], მუთ რეკორდული მაძირაფალი რდჷ 2015 წანაშახ, უკული [[ლონდონი|ლონდონიშ]] [[არსენალი ლონდონი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|„არსენალქ“]] ტიტული 12-შა მიგჷ.<ref>{{cite news |title=Manchester United win 11th FA Cup |url=http://www.cbc.ca/sports/story/2004/05/22/manchesterunited040522.html |publisher=CBC Sports (Canadian Broadcasting Corporation) |date=22 May 2004 |accessdate=24 June 2010 }}</ref> [[1968]] წანას „მანჩესტერ იუნაიტედიქ“, [[მეტ ბასბი]]შ ხემანჯღვერობათ იჸუ მაართა ინგლისურ კლუბიქ, ნამუქჷთ მაართათ [[ევროპაშ ჩემპიონეფიშ თასი]] მიპალუ, დამარცხჷ ფინალს ლისაბონიშ „[[ბენფიკა]]“, ანგარიშით 4-1. მაჟირაშა კლუბიქ ანალოგიურ წჷმოძინას მიოჭირინუ [[1999]] წანას, მასუმაშა [[2007]]-[[2008]] წანაშ სეზონს. [[1958]] წანაშ [[6 ფურთუთა|6 ფურთუთას]], [[მიუნხენი|,იუნხენს]] ბუნაშ ფურინჯიქ მაჸუნუ ავიაკატასტროფას, დოღურჷ 8 მაკუჩხბურთექ დო კლუბიშ პერსონალიშ დიდი ნორთიქ. „იუნაიტედი“ მოსოფელიშ უმდინდარაში დო არძაშე პოპულარული კლუბი რე.<ref>{{cite news |first=Owen |last=Gibson |title=Manchester United fall behind Barcelona on Deloitte rich list |url=http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/02/manchester-united-barcelona-deloitte-rich-list |work=The Guardian |publisher=Guardian News and Media |location=London |date=2 March 2010 |accessdate=6 April 2010 }}</ref><ref name="333_million_fans">{{cite news |first=Bob |last=Cass |title=United moving down south as fanbase reaches 333 million |url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-502574/United-moving-south-fanbase-reaches-333-million.html |work=Daily Mail |publisher=Associated Newspapers |location=London |date=15 December 2007 |accessdate=20 June 2010 }}</ref><ref name="Forbes_brands">{{cite web |first=Peter J. |last=Schwartz |title=Manchester United Again The World's Most Valuable Soccer Team |url=http://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2012/04/18/manchester-united-again-the-worlds-most-valuable-soccer-team/ |work=Forbes Magazine |date=18 April 2012 |accessdate=5 May 2012 }}</ref> 2012 წანაშ კვირკვეს [[ფორბსი]]შე გჷმობჟინაფილი მუნაჩამეფით „იუნაიტედი” [[$]]2.23 მილიარდო რე აკოფასებული დო მოსოფელს არძაშე ძვირასღირებულ სპორტულ კლუბო იკოროცხუ.<ref name="bstonfrbs">{{cite news |title=Manchester United Tops The World's 50 Most Valuable Sports Teams |url=http://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2012/07/16/manchester-united-tops-the-worlds-50-most-valuable-sports-teams/ |publisher=Forbes |date=16 July 2012 |accessdate=16 July 2012 |first=Kurt |last=Badenhausen }}</ref> [[1964]]–[[1965|65]] წანეფიშ სეზონიშ უკული (2 სეზონიშ მეტი) ინგლისიშ მასშტაბით კლუბიშ მატჩეფს ოშქაშე დოჭიშაფა რდჷ არძაშეე მაღალი დო ოკლუბე მატჩეფს შქას ამდღა ხოლო მაართა რე. „მანჩესტერ იუნაიტედი“ ხოლო რე მოსოფელიშ არძაშე უდიდარაში კლუბი დო G14–იშ დჷმარსხუაფალი. ბუნაშ თარი მაწვრთალიშ პოზიცია 2014 წანაშ მოსოფელიშ ჩემპიონატიშ უკული დეკინჷ [[ლუის ვან გაალი|ლუის ვან გაალქ]]. == ისტორია == === ორდული წანაფი === [[ფაილი:Newton Heath 1892.jpg|left|thumb|„ნიუტონ ჰითი“ 1892 წანას]] [[ფაილი:Manchester_United_FC_League_Performance.svg|thumb|„მანჩესტერიშ“ პოზიცია ინგლისიშ ჩემპიონატის 1892-93-შე 2014-15 წანეფშახ]] კლუბიქ დირსხუ [[1878]] წანას, მუჭოთ Newton Heath L&YR F.C. მუთ შანენს: „ლანკაშირიშ დო იორკშირიშ რკინაშარაშ ოკუჩხბურთე კლუბი“<ref name="history_1878">{{cite web|url=http://www.manutd.com/en/Club/History-By-Decade/1878-1899.aspx|title=The Club. History by decade. 1878—1899|publisher=''ManUtd.com''|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/612eWKtel|archivedate=2011-08-19}}</ref><ref name="spartacus">{{cite web|url=http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/FmanchesterU.htm|title=Manchester United: 1878-1926. The Encylopedia of British Football|publisher=''Spartacus Educational''|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/612eWuJGK|archivedate=2011-08-19}}</ref>.<ref name="barnes_8">Barnes et al. (2001), p. 8.</ref> თინა ქიმინეს შინელი რკინაშარაშ ღოზის მომუშებუ მუშეფქ ნიუტონ ჰიტიშ დეპოს. ბუნაშ ფორმა რდჷ წვანე ოსარეეფი დო ორქოშფერი ხეფურჩეფი. თინეფი დუდშე ლაჸაფენდეს ვართ თეფერი მონწყილი მინდორს, ნამუთ ნორთ როუდის (North Road) იდვალუაფუდ. ათე მოედანს ბუნა 15 წანაშ გოძვენას ლაჸაფენდჷ, უკული ბენკ სტრიტიშა გინორთჷ კლეიტონწკჷმა ხოლოს [[1893]] წანას. [[1892]] წანას ბუნაქ გინირთჷ ოკუჩხბურთე ლიგაშ მაკათურო დო ჭიე-ჭიეთ დეთხიუ რკინაშარას, გინირთჷ დუდიშულ კომპანიათ, დარინუ კლუბიშ მელამოსე, ჯოხოშე დეთხინუ L&YR დო უბრალეთ ოკუჩხბურთე კლუბი „[[ნიუტონ ჰიტი]]ქ“ იჸუ Newton Heath F.C. ჭიჭე ხანიშ უკული, [[1902]] წანას კლუბი ფინანსური რცეიაბაშ შარას გერდჷ, თიშენ ნამდა 2 500 [[გირვანქა სტერლინგი]] ვალქ დაშაყარჷ. მუსხირენ ხანიშ უკული ბენკ სტრიტის დვალირი მოედანი დოკილეს ქოთ<ref name="north_road">{{cite book |first=Alex |last=Murphy |title=The Official Illustrated History of Manchester United |url=https://archive.org/details/officialillustra0000unse |publisher=Orion Publishing Group |location=London |year=2006 |page=[https://archive.org/details/officialillustra0000unse/page/14 14] |chapter=1878—1915: From Newton Heath to Old Trafford. |isbn=0-75287-603-1}}</ref>. აკორღვაფაშ დო გოუქვაფაშ ოწოხოლე კლუბის თარი ინვესტიციეფი გახორციელუ ჯ.ჰ. დეივისიქ<ref>{{cite web|url=http://www.talkfootball.co.uk/guides/footballclubs/history_of_manchester_united.html|title=Manchester United FC.|publisher=''Talk Football''|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/612eZjdan|archivedate=2011-08-19}}</ref>, ნამუთ რდჷ მანჩესტერიშ ლუდოხაშუეფიშ მუმართვალი დირექტორი. არსებენს ლეგენდა, ნამდა ბუნაშ კაპიტანი [[ჰარი სტაფორდი]], ოსერანუანდ მუში სანბერნარიშ ჯიშის, მიარე ჯილდოშ მუმაგებ ჯოღორს. თიქ შოშეს მოხვალამირო აუხვადჷ დეივისის, ნამუსჷთ ჯოღორქ ძალამს მეწონჷ დო სტაფორდის მიარზუ ქიმეჸიდუკო თის. ბუნაშ კაპიტანქ ჯოღორი ვაგჷმოჩჷ, მარა შეალებუ დეივისიშ დოჸუნაფაქ კლუბიშა ინვესტიცია ქინუდვალუდკონ დო ქოჸოფედუკო ბუნაშ დუდმახვენჯინ. ახალი მინჯეშ ხეშა გინულაშ უკული ორდულ სტადიას, კლუბიშ მამართვალეფიშ აკოხვალამას გინოჭყორდჷ ბუნას დათირჷკო ჯოხოქჷნ, მუთ იჸიდჷ ბუნაშ ახალი რინაშ დაჭყაფური. მანჩესტერ სენტრალი დო მანჩესტერ სელტიკი რდჷ საეგებიო გიოდვალარეფი, მარა ლუის როკაქ, ახალ იტალიარ ემიგრანტიქ თქუ: „მუშენ ვადუძახუთ ჩქინ დუდს „მანჩესტერ იუნაიტედის“?“. მერზიებული ჯოხო ართხონარო იხვამილეს დო კლუბის „მანჩესტერ იუნაიტედიქ“ ოფიციალურო გიადუ [[1902]] წანაშ 26 პირელს. დეივისიქ ხოლო თანჯმეწონილო მიჩქინუ კლუბიშ ფერეფიშ თირუა დო წვანე დო ორქოშფერიშ მანგიორო, კლუბიშ ფერეფო ისხუნეს ჭითა დო ჩე. ბუნაქ დიჭყჷ ახალი მობურთეეფიშ მოჸონაფა: მეკარე [[ჰარი გომერი]], გვერდომათხილე [[დიკ დოკუორთი]] დო გიმანთხაფალი [[ჯეკ პიკენი]]. მარა არძშე ჯგირი ნაჸიდერქ იჸუ გვედომათხილექ [[ჩარლი რობერტსი]]ქ. თიქ ბუნას, თიმწკჷმაიან ბორჯიშ ორეკორდე ფარა, 750 გირვანქაქ დუდოხოდჷ დო [[1904]] წანაშ პირელს გინიჸონეს „გრიმსბი ტაუნშე“. ჩარლი რობერტსიშ მოხვარათ „იუნაიტედიქ“ [[1903]]-[[1904]] წანეფიშ სეზონს მაჟრა დივიზიონს მასუმა აბანი დეკინჷ დო გვალო 1 ქულათ ეკასქიდჷ მაჟირა, მაართა დივიზიონშა გინმაულარ აკანშა გიშულირ ბუნას. ბუნაქ მაართა დივიზიონშა გინულა [[1905]]-[[1906]] წანეფიშ სეზონს მახერხჷ, მუჟამსჷთ მაჟირა დივიზიონს მაჟირა აბანი დეკინეს. ანწიან სეზონს ბუნაქ გუხვადუ მაართა დივიზიონს დო ხვალე მაბრუო აკანშა გიშართჷ<ref name="red11">{{cite web|url=http://www.red11.org/mufc/history.htm|title=Manchester United History 1892—1976|publisher=''Red11.org''|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/615etAYbJ|archivedate=2011-08-21}}</ref>, [[1908]] წანას მუნეფიშ მაართა ინგლისიშ ჩემპიონიშ ტიტული მიპალეს. ===ბასბიშ წანეეფი=== სერ მეტ ბასბიქ მაართა, მით ბუნაშა მიჸონუნ, ვა რდჷ მობურთე, რდჷ მახვარე ჯიმი მერფი ({{lang-en|Jimmy Murphy}}). კლუბიშ რისკიქ გამართჷ, მუშენდა, 1947, 1948 დო 1949 წანეფიშ სეზონს „მანჩესტერქ“ ჩემპიონატეფს II აბანი დეკინჷ, 1948 წანას ასოციაციაშ თასი მიგჷ. ===სერ ალექს ფერგიუსონიშ ეპოქა=== 1986 წანაშ 6 გერგობათუთას „მანჩესტერ იუნაიტედიშ“ თარ მაწვართალო [[ალექს ფერგიუსონი]] დარინეს. ფერგიუსონქ ბუნა დატებაფუ კევინ მორანს, მორან უაითსაიდის, პოლ მაკგარტის. ხოლო იდეს მაიკ დაქსბერიქ, გორდონ სტრაჩანქ, ეისპერ ოლსენქ, პიტერ დევენპორტიქ, რემი მოუზესიქ, ფრენკ სტეპლტონქ. ბუნაშ აკოდგინალუას გიშარჩქინდეს [[პოლ ინსი]]ქ დო [[ლი შარფი]]ქ. ახალი ბუნათ ფერგიუსონქ 1990 წანაშ ასოციაციაშ თასი მიგჷ. თენა რდჷ თიში მაართა ტიტული მანჩესტერს. ათე გომორძგუაქ ქატუ ფერგიუსონს „იუნაიტედიშ“ მაწვრთალიშ პოსტი. ართი წანაშ უკული [[იოჰან კრუიფი]]შ [[ბარსელონა (ოკუჩხბურთე კლუბი)|„ბარსელონა“]] დამარცხჷ თასეფიშ თასიშ ფინალს. 1992-93 წანეფს მაართათ მიგჷ ჩემპიონიშ ტიტული. უკული იჸიდჷ [[ერიკ კანტონა]]. კანტონაშ პერიოდის, „მანჩესტერქ“ ხუთ სეზონს ოთხშა მიგჷ პრემიერლიგა. 1995 წაანას ასოციაციაშ თასიშ ფინალს ბუნაქ „ევერტონწკჷმა“ დემარცხჷ. ათეშ უკული ფერგიუსონქ კინე ახალეფს მეჩჷ შანსი. ფერგიუსონიშ ხემანჯღვერუათ ეკონია მატჩი „მანჩესტერ იუნაიტედიქ“ 2013 წანაშ 13 მესის ატარჷ დო „ვესტ ბრომვიჩ ალბიონწკჷმა“ 5-5 ილაჸაფუ. ===ფერგიუსონიშ უკული=== თიშ უკული, მუთ 2013 წანას ფერგიუსონქ ბუნა დიტუნ, თარ მაწვართალო [[ევერტონი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|„ევერტონიშ“]] ჸოფილი მაწვართალი [[დევიდ მოიესი]] დარინეს. მოიესიშ ხეს „იუნაიტედიშ“ საქვარეფქ უკახალე იდჷ. ბოლო მუსხირენ წანაშ გოძვენას ბუნაქ მაართაშა ვამოხვადუ [[უეფაშ ჩემპიონეფიშ ლიგა|ჩემპიონეფიშ ლიგას]]. მოიესის სეზონ ხოლო ვათებაფუეს დო ახალ მაწვართალო [[ლუის ვან გაალი]] დარინეს, ნამუთ 2014 წანაშ მოსოფელიშ ჩემპიონატის ნიდერლანდეფიშ ნაკორობას წვართჷნდჷ დო მასუმა აბანი დეკინჷ. ვან გაალქ კლუბშა [[ანხელ დი მარია]], [[რადამელ ფალკაო]] დო [[დალეი ბლინდი]] მიჸონჷ. == ტიტულეფი == * '''[[პრემიერ ლიგა|ინგლისიშ ჩემპიონი]]: 20 ''' ** 1907-08, 1910-11, 1951-52, 1955-56, 1956-57, 1964-65, 1966-67, 1992-93, 1993-94, 1995-96, 1996-97, 1998-99, 1999-2000, 2000-01, 2002-03, 2006-07, 2007-08, 2008-09, 2010-11, 2012-13 * '''ინგლისიშ თასი: 11 ''' ** 1909, 1948, 1963, 1977, 1983, 1985, 1990, 1994, 1996, 1999, 2004 * '''ინგლისიშ ლიგაშ თასი: 4 ''' ** 1992, 2006,2009, 2010 * '''[[ინგლისიშ ოკუჩხბურთე სუპერთასი|ინგლისიშ სუპერთასი]]: 20 ''' ** 1908, 1911, 1952, 1956, 1957, 1965, 1967, 1977, 1983, 1990, 1993, 1994, 1996, 1997, 2003, 2007,2008, 2010, 2011, 2013 * '''[[უეფაშ ჩემპიონეფიშ ლიგა|ჩემპიონეფიშ ლიგის]] გომორძგვილი: 3 ''' ** 1967-68, 1998-99, 2007-08 * '''[[უეფაშ თასეფიშ მაღვენჯეეფიშ თასი|თასეფიშ მაღვენჯეეფიშ თასი]]: 1 ''' ** 1991 * '''[[უეფა]]შ სუპერ თასი: 1 ''' ** 1991 * '''[[ოკონტინეტშქაშური თასი (კუჩხბურთი)|ოკონტინენტთშქაშური თასი]]: 1 ''' ** 1999 * '''მოსოფელიშ ოკლუბრ ჩემპიონატი: 1''' ** 2008 == აკოდგინალუა == {{ოკუჩხბურთე ბუნა დაჭყაფუ}}{{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =1| ჯოხო =[[დავიდ დე ხეა|დე ხეა]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =4| ჯოხო =[[ფილ ჯონსი|ჯონსი]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =5| ჯოხო =[[მარკოს როხო|როხო]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =6| ჯოხო =[[პოლ პოგბა|პოგბა]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =7| ჯოხო =[[მემფის დეპაი|დეპაი]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =8| ჯოხო =[[ხუან მატა|მატა]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =9| ჯოხო =[[ზლატან იბრაჰიმოვიჩი|ზლატანი]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =10| ჯოხო =[[უეინ რუნი|რუნი]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =11| ჯოხო =[[ანტონი მარსიალი|მარსიალი]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =12| ჯოხო =[[კრის სმოლინგი|სმოლინგი]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =14| ჯოხო =[[ჯესი ლინგარდი|ლინგარდი]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =16| ჯოხო =[[მაიკლ კერიკი|კერიკი]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =17| ჯოხო =[[დალეი ბლინდი|ბლინდი]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =18| ჯოხო =[[ეშლი იანგი|იანგი]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =19| ჯოხო =[[მარკუს რაშფორდი|რაშფორდი]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =20| ჯოხო =[[სერხიო რომერო|რომერო]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =21| ჯოხო =[[ანდერ ერერა|ერერა]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =22| ჯოხო =[[ჰენრიხ მხითარიანი|მხითარიანი]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =23| ჯოხო =[[ლუკ შოუ|შოუ]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =24| ჯოხო =[[ტიმოთი ფოსუ-მენსაჰი|ტიმოთი]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =25| ჯოხო =[[ანტონიო ვალენსია|ვალენსია]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =27| ჯოხო =[[მარუან ფელაინი|ფელაინი]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =28| ჯოხო =[[მორგან შნეიდერლინი|შნეიდერლინი]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =31| ჯოხო =[[ბასტიან შვაინშტაიგერი|შვაინშტაიგერი]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =32| ჯოხო =[[სემ ჯონსტოუნი|ჯონსტოუნი]]}} {{კუჩხბურთიშ ბუნაშ მოლაჸაფე| ნომერი =36| ჯოხო =[[მატეო დარმიანი|დარმიანი]]}} {{ოკუჩხბურთე ბუნა დათებუ}} == რესურსეფი ინტერნეტის == * '''{{ოფიციალური|http://www.manutd.com/}}''' * '''[http://manutd.ge/ ქორთული ფან-კლუბი]''' * {{twitter|@ManUtd}} == სქოლიო == {{სქოლიო|2}} {{უეფა-შ ჩემპიონეფიშ ლიგაშ გომორძგვილეფი}} [[კატეგორია:ინგლისიშ ოკუჩხბურთე კლუბეფი]] [[კატეგორია:მანჩესტერი]] [[კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ კლუბეფი]] ch9kjim5i4ucc3f8izmp3qflda0huh8 0 19957 252056 232179 2026-08-13T01:08:18Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252056 wikitext text/x-wiki '''გენი''' — წჷმარინუანს მონძალაშ ფიზიკურ დო ფუნქციურ ართულს, ნამუშ მოხვარათ ხვადუ ინფორმაციაშ გინოღალა ორგანიზმეფიშ ართ მოთირაშე მაჟირაშა. მოლეკულურ დონეშა თინა რე [[დნმ]]-შ მუნაკვათი, ნამუთ იკათუანს ფუნქციურ [[ცილა|ცილას]] ვარდა [[რნმ]]-შ სინთეზიშო ოხვილურ არძა ინფორმაციას. კერძოთ, გენიშ დნმ-შ ნუკლოტიდურ მეჸუნალა იკათუანს [[ეგზონი|ეგზონეფს]], [[ინტრონი|ონტრონეფს]] დო უკოდირებულ [[ტრანსკრიპცია (ბიოლოგია)|ტრანსკრიპციაშ]] რეგულატორულ ელემენტეფს. == ლიტერატურა == * {{cite book | first = Richard | last = Dawkins | title = The Selfish Gene| publisher = Oxford University Press | year = 1990 | isbn = 0-19-286092-5 }} [http://books.google.com/print?id=WkHO9HI7koEC Google Book Search]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; first published 1976. * {{cite book | first = Richard | last = Dawkins | title = River Out of Eden | url = https://archive.org/details/riveroutofedenda00dawk | publisher = Basic Books | year = 1995 | isbn = 0-465-06990-8 }} * {{cite book | first = Matt | last = Ridley | title = The Autobiography of a Species in 23 Chapters | url = https://archive.org/details/xgenomebkpeople00ridl | publisher = Fourth Estate | year = 1999 | isbn = 0-00-763573-7 }} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://ctdbase.org/ Comparative Toxicogenomics Database] * [http://www.dnaftb.org/ DNA From The Beginning - a primer on genes and DNA] * [http://www.bioinformaticstutorials.com/?p=6 Genes And DNA - Introduction to genes and DNA aimed at non-biologist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121115051210/http://www.bioinformaticstutorials.com/?p=6 |date=2012-11-15 }} * [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?db=gene Entrez Gene - a searchable database of genes] * [http://idconverter.bioinfo.cnio.es/ IDconverter - converts gene IDs between public databases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929092205/http://idconverter.bioinfo.cnio.es/ |date=2020-09-29 }} * [http://www.ihop-net.org/UniPub/iHOP/ iHOP - Information Hyperlinked over Proteins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051017154959/http://www.ihop-net.org/UniPub/iHOP/ |date=2005-10-17 }} * [http://tagc.univ-mrs.fr/tbrowser TranscriptomeBrowser - Gene expression profile analysis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720065115/http://tagc.univ-mrs.fr/tbrowser/ |date=2011-07-20 }} * [http://www.jcvi.org/pn-utility The Protein Naming Utility, a database to identify and correct deficient gene names] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121221003541/http://www.jcvi.org/pn-utility |date=2012-12-21 }} [[კატეგორია:კლონირება]] [[კატეგორია:გენეტიკა]] [[კატეგორია:მოლეკულური ბიოლოგია]] t3dtlrd3857kcobbtlt6vu3744ji5br 0 20056 252097 116363 2026-08-13T01:28:19Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252097 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ნინა | ჯოხო = შუმერული ნინა | მუშითჯოხოდვალა = | ქიანეფი = [[შუმერი]] (ობჟათე [[მესოპოტამია]] | კლასიფიკაცია = იზოლირაფილი ნინა | ჭარალუა = [[მარჭვალური ჭარალუა]] | სტატუსი = ღურელი ნინა | კოდეფი = ISO 639-2: sux }} {{ჯვეში მესოპოტამია}} '''შუმერული ნინა''' — [[შუმერეფი]]შ ნინა, ნამუშათ იჩიებუდეს ობჟათე [[მესოპოტამია]]ს [[ჯვ. წ. IV ვითოშწანურა|ჯვ. წ. IV ვითოშწანურას]]. დოხოლაფირო [[ჯვ. წ. XX ოშწანურა]]ს შუმერული დოთირუ [[აკადური ნინა|აკადურ ნინაქ]] დო თიქ ხვალე ქურუმეფიშ დო სარიტუალო ნინათ დოსქიდჷ. საბოლოოთ შუმერულ ნინაქ [[ჯვ. წ. I ოშწანურა|ჯვეში წანეფიშეკოროცხუაშ]] ბოლოს გოქჷრჷ. შუმერეფი ჭარჷნდეს შოლირ [[თიხა]]ს. შუმერეფიშ [[იეროგლიფი|იეროგლიფეფი]] მეგჷდჷ ფსალეფს, მუშ გეშათ მენცარეფქ თინეფს '''[[ფსალეფიშობური ჭარალუა]]''' (ვარა ''მარჭვალური'') გიოდვეს. == ისტორია == შუმერული ნინაშ გოვითარაფაშ 5 პერიოდის გჷშმართჷნა. # არქაული - [[ჯვ. წ. 3000]] - [[ჯვ. წ. 2750]] # ჯვეში შუმერული - [[ჯვ. წ. 2750]] — [[ჯვ. წ. 2136]] # ახალი შუმერული - [[ჯვ. წ. 2136]] - [[ჯვ. წ. 1996]] # გვიანდელი შუმერული ანუ ჯვეშბაბილონური შუმერული - [[ჯვ. წ. 1996]] - [[ჯვ. წ. 1736]] # პოსტშუმერული - [[ჯვ. წ. 1736]] - [[ჯვ. წ. II ოშწანურა]] == ჭარალუა == [[ფაილი:Sumerian 26th c Adab.jpg|thumb|left|[[ჯვ. წ. XXVI ოშწანურა|ჯვ. წ. XXVI ოშწანურაშ]] დოკუმენტი შუმერულ ნინაშა]] შუმერული ნინა უჯვეშაში ჭარალუაშ მაღვენჯი ნინა რე. შუმერეფი ირინუანდეს [[მარჭვალური ჭარალუა|მარჭვალურ ჭარალუას]]. ==ლიტერატურა== *{{cite book |last=Attinger |first=Pascal |year=1993 |title=Eléments de linguistique sumérienne: La construction de du₁₁/e/di |url=https://archive.org/details/elementsdelingui0000atti |publisher=Vandenhoeck&Ruprecht |location=Göttingen |isbn=37-2780-869-1}} *{{cite journal |last=Diakonoff |first=I. M. |year=1976 |title=Ancient Writing and Ancient Written Language: Pitfalls and Peculiarities in the Study of Sumerian |journal=Assyriological Studies |volume=20 |issue=Sumerological Studies in Honor of Thorkild Jakobsen |pages=99–121}} *{{cite book |last=Edzard |first=Dietz Otto |year=2003 |title=Sumerian Grammar |url=https://archive.org/details/sumeriangrammar0000edza |publisher=Brill |location=Leiden |isbn=90-04-12608-2}} (grammar treatment for the advanced student) *Hayes, John (1990; 2nd ed. 2000), ''A Manual of Sumerian: Grammar and Texts''. UNDENA, Malibu CA. ISBN 0-89003-197-5. (primer for the beginning student) *Hayes, John (1997), ''Sumerian''. Languages of the World/Materials #68, LincomEuropa, Munich. ISBN 3-929075-39-3. (41 pp. précis of the grammar) *Jestin, J. (1951), ''Abrégé de Grammaire Sumérienne'', Geuthner, Paris. ISBN 2-7053-1743-0. (118pp overview and sketch, in French) *{{Cite journal |doi=10.2307/1359671 |last1=Michalowski |first1=Piotr |year=1980 |title=Sumerian as an Ergative Language |journal=Journal of Cuneiform Studies |volume=32 |issue=2 |pages=86–103 |jstor=1359671}} *Rubio, Gonzalo (2007), "Sumerian Morphology". In ''Morphologies of Asia and Africa'', vol. 2, pp.&nbsp;1327–1379. Edited by Alan S. Kaye. Eisenbrauns, Winona Lake, IN, ISBN = 1-57506-109-0. *{{cite book |last=Thomsen |first=Marie-Louise |year=2001 |origyear=1984 |title=The Sumerian Language: An Introduction to Its History and Grammatical Structure |publisher=Akademisk Forlag |location=Copenhagen |isbn=87-500-3654-8}} (Well-organized with over 800 translated text excerpts.) *{{cite book |last=Volk |first=Konrad |year=1997 |title=A Sumerian Reader |publisher=Pontificio Istituto Biblico |location=Rome |isbn=88-7653-610-8}} (collection of Sumerian texts, some transcribed, none translated) [[კატეგორია:იზოლირაფილი ნინეფი]] [[კატეგორია:ღურელი ნინეფი]] 832z8fo0unwa3kkiej21k9b39kgobza 0 20106 252129 177771 2026-08-13T01:51:58Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252129 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:22 alphabet.jpg|მინი|ჭუბერიშ ფირფიტა უგარითული ჭარალუათ]] [[ფაილი:Ugaritic Chart of Letters.svg|მინი|უგარითული ანბანი]] '''უგარითული ნინა''' — [[სემიტური ნინეფი]]შ ოორუე-ბჟადალური ბუნაშ ართ-ართი ნინა, ნამუშათ ჯვ.წ. II ვითოშწანურას იჩიებუდეს ნოღა [[უგარითი|უგარითის]] დო [[უგარითიშ ომაფე]]ს (სქირონაშქაზუღაშ ბჟაეიოლი წყარპიჯი, სირიაშ არაბეფიშ რესპუბლიკა). ჩქინდა მაჭირინუ ჭუბერიშ ფირფიტეფქ ანბანური ხასიათიშ უნიკალური ფსალიშობური ჭარალუათ. თენა რე უჯვეშაში ანბანი მოსოფელს. ტექსტეფი ორხველჷ ჯვ.წ. XIV-XIII ოო. უგარითული ნინა ხოლოს გერე ბჟაეიოლურ სემიტურწკჷმა — [[აქადური ნინა|აქადურწკჷმა]] დო ობჟათე სემიტურწკჷმა — [[არაბული ნინა|არაბულწკჷმა]]. == ქოძირით თაშნეშე == *[[უგარითი]] *[[ცენტრალურ-სემიტური ნინეფი]] *[[სემიტური ნინეფი]] == ლიტერატურა == *[[ქსე]] - ტომი 10, გვ.99; 1986 წ. *{{cite book|author=Bordreuil, Pierre. and Dennis Pardee. |title=A Manual of Ugaritic: Linguistic Studies in Ancient West Semitic 3 |url=https://archive.org/details/manualofugaritic0003bord |location=Winona Lake, IN 46590 | publisher=Eisenbraun's, Inc|year=2009|isbn=1-57506-153-8}} *{{cite book|author=Cunchillos, J.-L., and Juan-Pablo Vita|title=A Concordance of Ugaritic Words|publisher=Piscataway, NJ: Gorgias Press|year=2003|isbn=1-59333-258-0}} *{{cite book|author=del Olmo Lete, Gregorio; & Sanmartín, Joaquín|title=A Dictionary of the Ugaritic Language in the Alphabetic Tradition|publisher=Brill Academic Publishers|year=2004|isbn=90-04-13694-0}} (2 vols), (originally in Spanish, translated by W. G. E. Watson). == რესურსეფი ინტერნეტის == *[http://www.theology.edu/ugraintr.htm "Introduction to Ugaritic Grammar"]. *[http://www.unicode.org/charts/PDF/U10380.pdf Unicode Chart]. [[კატეგორია:სემიტური ნინეფი]] [[კატეგორია:ღურელი ნინეფი]] [[კატეგორია:უგარითი]] rfabg3qbdgano3b2fxnquhqqyr5lc3y 0 20168 252002 250560 2026-08-13T00:22:31Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252002 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ნინა | ჯოხო = არამეული ნინეფი | მუშითჯოხოდვალა = | მუდანობა = 2,2 მლნ. | ქიანეფი =[[არხო ბჟაეიოლი]] | კლასიფიკაცია =[[ევრაზიაშ ნინეფი]] [[აფრაზიული ნინეფი|აფრაზიული მაკროფანია]] [[სემიტური ნინეფი|სემიტური ფანია]] [[ბჟადალსემიტური ნინეფი|ბჟადალსემიტური ნოელა]] ცენტრალურსემიტური გიმენნოჸელა ოორუებჟადალსემიტური გიმენბუნა | ჭარალუა = | სტატუსი =საართოთ აღიარაფილი | კოდეფი =aii — [[ასირიული ახალარამეული ნინა|ასირიული]]<br /> aij — ლიშანიდური<br /> amw — ბჟადალური<br /> arc — იმპერიული<br /> bhn — ბოხტანური<br /> bjf — [[ბარზანული ნინა|ბარზანული]]<br /> cld — ქალდეური<br /> hrt — [[ოორუებოხტანური ნინა|ოორუებოხტანური]]<br /> huy — [[ობჟათექურთისტანული ურიულ-არამეული ნინა|ჰულაულა]]<br /> jpa — ურიულ-პალესტინური<br /> kqd — კოი-სანჯაკური<br /> lhs — მლაჰსო<br /> lsd — ლიშანა-დენი<br /> mid — ალმახანური მანდეური<br /> myz — კლასიკური მანდეური<br /> oar — ჯვეშარამეული<br /> sam — სამარიტიული<br /> syc — [[სირიული ნინა|სირიული]]<br /> syn — სენაია<br /> tmr — ურიულ-ბაბილონური<br /> trg — [[ურმიული ურიულ-არამეული ნინა|ლიშან-დიდანი]]<br /> tru — [[ტუროიო]]<br /> xrm — არმაზული | რუკა = | ზჷმა = | ეჭარუა = | კოდი = }} '''არამეული ნინეფი''' (მუშ ჯოხოდვალა — ܐܪܡܝܐ Armāyâ/Ārāmāyâ, ארמית Aramit) — [[სემიტური ნინეფი|სემიტურ ნინეფიშ ფანიაშ]] გიმენბუნა. ჯვეშო [[იპმერიული არამეული ნინა]] [[ლინგვა ფრანკა]]შ (შხვადოშხვა ეთნიკურ ბუნაშ შკას ორაგადე ნინა) როლს ასრულენდჷ [[არხო ბჟაეიოლი]]შ შანულამ ტერიტორიას, თინეფს შქას [[პალესტინა]]ს, [[იოსე ქირსე]]შ ბორჯის. კინოხ, [[არამეელეფი|არამეელეფი]] უჯოხოდეს ბჟადალიშ სემიტურ ტომეფშა, ნამუთ მეგვალრზენენდეს დოხოლაფირო ასეიან [[სირია|სირიაშ]] ტერიტორიას. თინეფიშ ნინა (უმოს თინას, თინეფიშ მოჯგირე დიალექტეფი) ძალამ ელახ რე ქანაანისტურ ნინეფწკჷმა, კერზოთ, ივრითწკჷმა. არამეელეფს დღას ვაკუქიმინუნა ართიანი სახენწჷფო. მთეშ უმკუჯინალო, თინეფიშ ნინა ექსპანსიური რდჷ დო უგუჩერებუო აგნჷძორენდჷ შხვა ტერიტორიეფშა გოფაჩუას. არამეული ასრულენდჷ Lingua franca-შ როლს ედომუშამი არხო ბჟეიოლიშ რეგიონს. [[ასურეთი|ასურეთიშ]] დო [[ბაბილონი|ბაბილონიშ ომაფეეფს]] არამეულქ გჷმორინაფაშე გეგშაჸოთჷ [[აქადური ნინა]]. [[ისრაელი|ისრაელს]] დო [[იუდეა]]ს ელჩეფი დო ვაჭარეფი არამეულო რაგადანდეს. არამეულ ნინაქ გიშაკერძაფილო გენძალიერჷ აქემენიდეფიშ (ჯვეში სპარსეთიშ მამართალი დინასტია) მართუალაშ პერიოდის (ჯვ.წ. VII-IV ოო). თიმ ბორჯიშ თინა გინმირთუ იმპერიაშ ოფიციალურ ნინათ. [[ელინისტური ეპოქა|ელინისტურ ეპოქას]], არაბულ ეჭოფუეფშახ (VII ო.) არამეული წჷმოძინელო უწიენდჷ კონკურენციას [[ბერძენული ნინა|ბერძენულს]], ნამუშ შანულობა თეშ ეისქილიდუ, მუჭოთ შხვა აკანური სემიტური დიალექტეფიშინ. == დიალექტეფი == არამეული ნინაშ არძა ვარიანტიქ შილებე გირთას ჟირ დიდ ბუნათ: ობჟათეარამეული ([[ისრაელი]]შ დიხეფი, [[გალილეა]], [[დამასკო]]) დო ბჟაეიოლარამეული (ცენტრალური [[სირია]] დო [[ბაბილონი]]). ჟირხოლო დიალექტიშ ჭარალუაშ ძეგლეფი ასქილადირი რე ივრითულ წყუეფს: [[თარგუმი]], [[იერუსალიმიშ თალმუდი]] (ბჟდალური დიალექტი), [[ბაბილონიშ თალმუდი]] (ბჟაეიოლური დიალექტი). თე დიდი ტექსტეფიშ მოხ, თაშნეშე მუთმოფხვადჷნა უმოს მერკე, გინორთელი ჟანრეფიშ დოკუმენტეფი. == ისტორია == [[ფაილი:Targum.jpg|მინი|XI ოშწანურაშ ურიული ბიბლიაშ ხეშნაჭარა.]] ჯვ.წ. II-I ვითოშწანურეფშო არამეული ნინა გოფაჩილი რდჷ ალმახანური სირიაშ, [[ირანი]]შ დო ობჟათე-ბჟაეიოლი [[თურქეთი]]შ ტერიტორიას. მაართა არამეული ძეგლეფი ჩინებული რე ჯვ.წ. IX ოშწანურაშე. თინეფს მიოგორეს ალმახანური სირიაშ ტერიტორიას. ქრონოლოგიაშჸურე არამეული ნინეფი ირთუნა ჯვეშარამეულ, შქაარამეულ დო ახალარამეულ პერიოდეფო. თე პერიოდიზაცია გერსხილი რე დინოხლინგვისტურ კრიტერიუმეფშა დო ზოგადო უხვადუ არამეულ ნინეფიშ კლასიფიკაციას, ნამუთ წჷმარინუ გერმანალ არამეისტიქ [[კლაუს ბაიერი|კლაუს ბაიერქ]]. შქაარამეული პერიოდი (II ოშწანურაშე 1200 წანაშახ): * სირიული * იუდეურ-არამეულეფი ახალარამეული პერიოდი (1200 წანაშე) - გჷმირინუაფუდჷ ორაგადე [[ნინა]]თ არხო ულირს. მეღებული რე ახალარამეულიშ (თაშნეშე მუჭოთ შქაარამელიშ) ლინგვისტური შანეფიშ მეჯინათ დორთუალა ჟირ - ბჟაეიოლური დო ბჟადალური ნორთეფი. არამეული ნინეფიშ დო დიალექტეფიშ ართობურობას, ნამუსჷთ გჷმირინუანდეს დო გჷმირინუანა [[ურიეფი]]ნ, [[ურიულ-არამეული ნინეფი]] ჯოხო, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და შქაარამეულ პერიოდშო უმენტაშო გჷმირინუაფუ ტერმინი - იუდეურ-არამეული. == ჯვეშარამეული პერიოდი == [[ფაილი:AsokaKandahar.jpg|მინი|ბერძენულ არამეული ბილინგვა ჯვ.წ. III ოშწანურა.]] ჯვ.წ. IX-VII ოშწანურაშ ჭარალუაშ ძეგლეფშა უჯოხონა ჯვეშიშჯვეში არამეული. ჯვ.წ. VII ოშწანურაშ ეკონიას დო ჯვ.წ VI ოშწანურაშ დაჭყაფუშო თინა გჷმირინუაფუდჷ მუჭოთ Lingua-franca ახალასირიულ დო ახალბაბილონურ [[სახენწჷფო]]ეფს. ჯვ.წ VI-IV ოშწანურეფიშ [[სპარსეთი]]შ იმპერიაშ ოფიციალურ ნინათ მერჩქინელი რე იმპერიული არამეული. თიში ძეგლეფი ჩინებული რე ედომუშამ არხო ბჟაეიოლს [[ავღანეთი]]შე [[ეგვიპტე]]შახ. სამანგათ, ელეფანტინაშ (კოკი საბერძნეთის) პაპირუსეფიშ არქივი. ჯვეშარამეული ტექსტეფიშ ოჭარალო გჷმირინუაფუდჷ [[არამეული ჭარალუა]], ნამუთ [[ფინიკიური ჭარალუა|ფინიკიურ ჭარალუაშე]] მიშჷ. == შქაარამეული პერიოდი == ახ.წ. [[II ოშწანურა]]ს წჷმიწიმინჷ ახალ ლიტერატურულ [[შქაარამეული ნინეფი|შქაარამეულ ნინეფქ]], ნამუთ გერსხილი რენა თიმ ბორჯიშო ორაგადე არამეულ ნინეფშა. თინეფიშ ეჸონუა მიშჷ მაარათა ვითოშწანურას, თინეფიშ აკოინწრაფა გიმიჭანუ არაბულ ეჭოფუეფქ დო ზოგადო არამეულ ნინეფიშ გინორაჸუაქ [[არაბული ნინა|არაბულიშით]] VII-IX ოშწანურეფს. თიმ პერიოდის უაწმარენჯეთ იშანუაფუ არამეული ნინეფიშ ჟირ - ბჟაეიოლურ დო ბჟადალურ ბუნეფო დორთუალა. არძაშე ჩინებული ბჟაეიოლურ-არამეული ნინეფი, ნამუთ გოფაჩილი რე ოორუე-ბჟაეიოლ სირიას დო მესოპოტამიას: * [[კლასიკური სირიული ნინა]]. * [[ბაბილონური იუდეურ-არამეული ნინა]] - ბაბილონიშ თალმუდიშ დო ბაბოლონური თარგუმეფიშ ნინანა. * [[კლასიკური მანდეური ნინა]] - მანდეური გოართოაიანაფაშ ორაგადე დო ლიტერატურული ნინა. თიმ ბორჯიშო ლევანტი გითმიფშაფუ ბჟადალ-არამეული ნინეფი. * [[იუდეური არამეული ნინა]] - ოროდიანბიზანტიურ ეპოქაშ თარგუმეფიშ, თალმუდიშ დო მიდრაშეფიშ ნინა. * [[ქირსიანული არამეული ნინა]] - ქირსიანული ლიტერატურაშ თანგილი ორდოიანბიზანტიურ ეპოქას. * [[სამარიტიული არამეული ნინა]] - სამარიტიული გოართოიანაფეფიშ რელიგიური ლიტერატურაშ ნინა. არძა შქაარამეულ ნინეფს გჷმირინუანდეს 22 სიმბოლოიან ანბანს. სირიულს დო მანდეურს უღუდეს გიშაკერზაფილი გრაფიკული მოღოზუალა. ბაბილონური იუდეური არამეული გჷმირინუანდჷ თ.გ. კვადრატულ შრიფტის, ნამუთ წჷმიქიმინუაფუ ჯვეშარამეული კურსივშე (ორცა შრიფტი). ქირსიანული პალესტინური არამეული ნინა გჷმირინუანდჷ სირიულ ჭარალუას. სამარიტიული პალესტინური არამეული დინოჭარილი რე პალეოურიული კურსივით. არაბეფიშ მოულაწკჷმა ართო იჭყაფუ არამეულიშ დოლანაფა. თეშ უმკუჯინალო, ედომუშამ შქა ოშწანურეფიშ გოძვენას არამეული გჷმირინუაფუდჷ მიარე აბანს: სირიაშ, [[ლიბანი]]შ დო [[ერაყი]]შ ტერიტორიას. თაშნეშე ეიშანუას ოკო, ნამჷ-და ედომუშამ [[შქა ოშწანუეფი|შქა ოშწანურეფშე]] მოჸუნაფილი ამდღარ დღაშახ არამეულ ნინაშ ურიულ დიალექტშა აკმიქიმინუაფუდჷ დო აკმიქიმინუაფუ ფართე რელიგიური ლიტერატურა. თინეფს შკას გალახალური ([[თორა]]ს, თალმუდის დო შხვა მოგენი ნახანდეფს მოჸონაფილ კანონეფიშ ართობურობა) ნახანდეფიშ დიდი ნორთი. თიშ გეშა, ნამჷ-და თეჯგურა ნახანდეფი ელაზჷმაფათ ინწრო წირეშო რო დორხველურინ, თინეფშო ნამუქჷთ მიღჷ კულტიშ ნინალაშ ომანგე გონათუა, არამეული ნინაშ სოციალური სტატუსი ძალამ მაღალი რე ურიული ორთოდოქსული გოართოიანაფეფშო. == ახალარამეული ნინეფი == ახალარამეულ პერიოდის ასქილადირი რე არამეული ნინეფიშ დორთუალა ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ბუნეფო. ბჟდალიშ ბუნას წჷმორინაფილი რე ხვალე ართი ნინა. * [[ბჟადალიშ არამეული ნინა]] - გოფაჩილი რე ქირსიანეფს დო მუსლიმანეფს შქას სირიაშ სუმ ოფუტეს დამასკოშ ოორუეშე. სუმხოლო აბანს არსებენს შხვადოშხვა დიალექტი, თე დიალექტეფი რე [[მალულა]], [[ბახა]] დო [[ჯუბადინი]]. თე ნინაშა რაგადანს ჟირ ვითოში ადამიერი. ბჟაეიოლურ ბუნას წჷმორინაფილი რე ახალარამეული ნინეფიშ დიდი რიცხუთ, ნამუთ გოფაჩილი რდჷ XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს [[ოსმალეთი]]შ დო ირანიშ იმპერიეფიშ ფარგალეფს, ძთარო [[ქურთული ნინა|ქურთულ ნინაშა]] მორაგადეეფს შქას: ასეიანი თურქეთიშ ტერიტორიაშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის, ერაყიშ ოორუეშე, ირანიშ ოორუე-ბჟადალს დო სირიაშ ოორუე-ბჟაეიოლს. ზოხოიანი ბუნეფი ოხორანა [[ქურთისტანი]]შ მოშორაფათ ხოლო, კერზოთ, სომხეთიშ ბჟეიოლ ნორთის, [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანს]], [[საქორთუო]]ს, [[ხუზისტანი|ხუზისტანს]] დო ერაყიშ ობჟათეშე. == ლიტერატურა == * {{Cite book |last=Beyer |first=Klaus |year=1986 |title=The Aramaic language: its distribution and subdivisions |url=https://archive.org/details/aramaiclanguagei0000beye |publisher=Vandenhoeck und Ruprecht |isbn=3-525-53573-2}} * {{Cite book |last=Casey |first=Maurice |year=1998 |title=Aramaic sources of Mark's Gospel |url=https://archive.org/details/aramaicsourcesof0000case_z8d3 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-63314-1}} * {{Cite encyclopedia|title=Aramaic| encyclopedia = The Eerdmans Bible Dictionary|publisher=William B Eerdmans|location=Grand Rapids, Michigan, USA |year=1975|isbn=0-8028-2402-1}} * {{Cite book |last=Frank |first=Yitzchak |year=2003 |title=Grammar for Gemara & Targum Onkelos |url=https://archive.org/details/grammarforgemara0000fran |edition=(expanded edition) |publisher=Feldheim Publishers / Ariel Institute |isbn=1-58330-606-4}} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.v-a.com/bible/ancient_aramaic_audio_files.html Ancient Aramaic Audio Files] * [http://www.aramaicdesigns.com/ Aramaic Designs] * [http://www.atour.com/dictionary Aramaic Dictionary – search the online dictionary using English or Aramaic words, including many other options.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422071110/http://www.atour.com/dictionary/ |date=2016-04-22 }} * [http://cal1.cn.huc.edu/aramaic_language.html Aramaic Language] [[კატეგორია:სემიტური ნინეფი]] [[კატეგორია:არამეული ნინეფი]] 48zuwb3tg1zl1286qbl2kkki7efxc4v 0 20242 252125 133316 2026-08-13T01:48:44Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252125 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = ევკლიდე | ოდაბადური ჯოხო = Εὐκλείδης | ფოტო =Artgate Fondazione Cariplo - Cifrondi Antonio, Euclide.jpg | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = ევკლიდე | დაბადებაშ თარიღი = დოხოლ. ჯვ. წ. 325 | დაბადებაშ აბანი = | ღურაშ თარიღი = დოხოლ. ჯვ. წ. 265 (~60 წანერი) | ღურაშ აბანი = [[ალექსანდრია (ეგვიპტე)|ალექსანდრია]], [[ელინისტური ეგვიპტე]] | მენოღალობა = | ომენცარე სფერო = | მუშობაშ აბანი = | ალმა-მატერი = | ომენცარე ხემანჯღვერი = | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = | ჩინებული რე მუჭოთ = „გეომეტრიაშ მუმა“ | ჯილდოეფი დო პრემიეფი = | ხეშმოჭარუა = | სიგანა = | საიტი = }} '''ევკლიდე ალექსანდრიალი''' ([[ბერძენული ნინა|ბერძენ.]]: Εὐκλείδης) (დოხ. ჯვ. წ. 325—265) — [[ელინიზმი]]შ ეპოქაშ [[მათემატიკა|მათემატიკოსი]] [[ალექსანდრია (ეგვიპტე)|ალექსანდრიაშე]], [[ეგვიპტე]]; ცხოვრენდჷ [[პტოლემეოს I]]-შ მაფობაშ ბორჯის (ჯვ. წ. 323—283). შხირას მიარზებუ, მუჭოთ „გეომეტრიაშ მუმა“. თიშ არძაშე თარი ნახანდი რე „[[დაჭყაფუეფი]]“, ნამუთ ართ-ართ არძაშე წჷმოძინელ ოხეონჯღვერუეთ იკოროცხუ მათემატიკაშ ისტორიას. თე თხობელუას თიქ აკოშაყარუ [[ჯვეში საბერძნეთი|ჯვეშ ბერძენულ]] მათემატიკაშ გოვითარაფაშ ორდოშიან პერიოდის მეღებულჷ შედეგეფი დო დიჭყჷ მათემატიკაშ უკულიანი გოვითარაფა. თე ნახანდი იკათუანს [[პლანიმეტრია|პლანიმეტრიაშ]], [[სტერეომეტრია|სტერეომეტრიაშ]] დო [[რიცხუეფიშ თეორია|რიცხუეფიშ თეორიაშ]] მიარე ოკითხის. თის [[გეომეტრიული ფიგურა|გეომეტრიული ფიგურეფიშ]] მუშობურობეფი გოთანჯილი რე ხუთი [[აქსიომა|აქსიომათ]], ნამუქჷთ გაჭყჷ მათემატიკაშ აქსიომატიზაცია. ევკლიდეშ დორხველობას რე ნახანდეფი [[პერსპექტივა (მათემატიკა)|პერსპექტივეფშე]], [[კონუსური კვათუა|კონუსურ კვათუეფშე]], [[სფერული გეომეტრია|სფერულ გეომეტრიაშე]] დო შილებუამ [[მაჟირა რანწკიშ ჟინპიჯი|მაჟირა რანწკიშ ჟინპიჯეფშე]]. თიში დაბადებაშ წანაშ ვარდა აბანიშ ვარდა ღურაშ პიჯოფონეფიშ გოთანჯუაქ ვემიხუჯუ. == ლიტერატურა == *{{cite book|last=DeLacy|first=Estelle Allen|title=Euclid and Geometry|year=1963|publisher=Franklin Watts|location=New York}} *{{cite book|last=Knorr|first=Wilbur Richard|title=The Evolution of the Euclidean Elements: A Study of the Theory of Incommensurable Magnitudes and Its Significance for Early Greek Geometry|url=https://archive.org/details/evolutionofeucli0000knor|year=1975|publisher=D. Reidel|location=Dordrecht, Holland|isbn=90-277-0509-7}} *{{cite book|last=Mueller|first=Ian|title=Philosophy of Mathematics and Deductive Structure in Euclid's Elements|url=https://archive.org/details/philosophyofmath0000muel|year=1981|publisher=MIT Press|location=Cambridge, MA|isbn=0-262-13163-3}} *{{cite book|last=Reid|first=Constance|title=A Long Way from Euclid|url=https://archive.org/details/longwayfromeucli0000cons|year=1963|publisher=Crowell|location=New York}} *{{cite book|last=Szabó|first=Árpád|title=The Beginnings of Greek Mathematics|year=1978|publisher=D. Reidel|location=Dordrecht, Holland|isbn=90-277-0819-3|others=A.M. Ungar, trans}} [[კატეგორია:ჯვეში ბერძენი მათემატიკოსეფი]] k1wxnizg98y2w4gs9mt546z1iqct4yt 0 20260 252135 204507 2026-08-13T01:55:09Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252135 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = ალან ტიურინგი | ოდაბადური ჯოხო = ''Alan Mathison Turing'' | ფოტო =Alan Turing az 1930-as években.jpg | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|23|6|1912}} | დაბადებაშ აბანი = მეიდა-ვეილი, ვესტმინსტერი, [[ლონდონი]], [[ინგლისი]], [[ბრიტანეთიშ იმპერია]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1954|6|7|1912|6|23}} | ღურაშ აბანი = უილმსლოუ, ჩეშირი, [[ინგლისი]], [[გოართოიანაფილი ომაფე]] | მენოღალობა = | ომენცარე სფერო = [[მათემატიკა]], [[ლოგიკა]], [[კრიპტოგრაფია]], [[ინფორმატიკა]] | მუშობაშ აბანი = [[კემბრიჯიშ უნივერისტეტი]]<br />[[გოართოიანაფილი ომაფეშ ერუანული ფიზიკური ლაბორატორია]]<br />[[სათარობო რსხუეფიშ ცენტრი|კოდეფიშ დო შრიფტეფიშ სათარობო სკოლა]]<br />[[მანჩესტერიშ უნივერისტეტი]] | ალმა-მატერი = [[ომაფე კოლეჯი (კემბრიჯი)]]<br />[[პრინსტონიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხემანჯღვერი = | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = [[რობინ განდი]] | ჩინებული რე მუჭოთ = [[ტიურინგიშ მანქანა]]შ, [[ტიურინგიშ ტესტი]]შ გჷმმაგონებელი | ჯილდოეფი დო პრემიეფი = | ხეშმოჭარუა = | სიგანა = | საიტი = }} '''ალან მეთისონ ტიურინგი''' (დ. [[23 მანგი]] [[1912]] — ღ. [[7 მანგი]] [[1954]]) — ინგლისარი მათემატიკოსი, ლოგიკოსი, კრიპტოანალიტიკოსი დო კომპიუტერული მენცარობეფიშ დარგიშ მოღალე. კომპიუტერული მენცარობეფიშ აკოქიმინუა დო გჷმოქიმინუა, ალგორითმეფიშ თარი კონცეფციეფიშ ფორმალიზაცია, გჷმოკოროცხუეფი [[ტიურინგიშ მანქანა|ტიურინგიშ მანქანათ]] დო თეხანურ [[კომპიუტერი]]შ აკოქიმინუას შანულამ თიაშ მიშაღალა - თენა რე ალან ტიურინგიშ ნახანდეფიშ მერკე ერკებული. == ლიტერატურა == * Levin, Janna (2006). ''A Madman Dreams of Turing Machines''. [[New York, NY|New York]], New York: [[Knopf]]. ISBN 978-1-4000-3240-2 * Agar, Jon (2002). ''The Government Machine''. [[Cambridge, Massachusetts]]: The [[MIT Press]]. ISBN 0-262-01202-2 * Beniger, James (1986). ''The Control Revolution: Technological and Economic Origins of the Information Society''. [[Cambridge, Massachusetts]]: [[Harvard University Press]]. ISBN 0-674-16986-7 * {{Cite book |last=Bodanis |first=David |title=Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World |url=https://archive.org/details/electricuniverse0000boda_a1q6 |year=2005 |publisher=Three Rivers Press |location=New York |isbn=0-307-33598-4 |oclc=61684223}} * Campbell-Kelly, Martin (ed.) (1994). ''Passages in the Life of a Philosopher''. London: William Pickering. ISBN 0-8135-2066-5 * Campbell-Kelly, Martin, and Aspray, William (1996). ''Computer: A History of the Information Machine''. New York: Basic Books. ISBN 0-465-02989-2 * Ceruzzi, Paul (1998). ''A History of Modern Computing''. [[Cambridge, Massachusetts]], and London: [[MIT Press]]. ISBN 0-262-53169-0 * Chandler, Alfred (1977). ''The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business''. [[Cambridge]], [[Massachusetts]]: [[Belknap Press]]. ISBN 0-674-94052-0 {{მერკე-ბიოგრაფია}} {{DEFAULTSORT:ტიურინგი, ალან}} [[კატეგორია:ინგლისარი მათემატიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნაღურა 1954]] bng4kpzqg6q0aab9ewob2m5u61la0k1 0 20261 252066 245906 2026-08-13T01:13:02Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252066 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = ჯეიმზ ვატი | ოდაბადური ჯოხო = James Watt | ფოტო =James Watt by Henry Howard.jpg | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|19|1|1736}} | დაბადებაშ აბანი = [[გრინოკი]], [[შოტლანდია]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1819|8|19|1736|1|19}} | ღურაშ აბანი = [[ჰენდსვორტი]], [[ინგლისი]] | მენოღალობა = | ომენცარე სფერო = გჷმოგონება, [[მექანიკა]] | მუშობაშ აბანი = | ალმა-მატერი = | ომენცარე ხემანჯღვერი = | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = | ჩინებული რე მუჭოთ = [[ორქიშ მანქანა]]შ გჷმმაგონებელი | ჯილდოეფი დო პრემიეფი = | ხეშმოჭარუა = James Watt Signature.svg | სიგანა = | საიტი = }} '''ჯეიმზ ვატი''' ({{lang-en|James Watt}}; დ. [[19 ღურთუთა]], [[1736]], [[გრინოკი]], [[შოტლანდია]] — ღ. [[19 მარაშინათუთა]], [[1819]], [[ჰენდსვორტი]], [[ინგლისი]])<ref>Although a number of otherwise reputable sources give his date of death as 19 August 1819, all contemporary accounts report him dying on 25 August and being buried on 2 September. The date 19 August originates from the biography ''The Life of James Watt'' (1858, p. 521) by James Patrick Muirhead. It draws its (supposed) legitimacy from the fact that Muirhead was a nephew of Watt and therefore should have been well-informed. In the Muirhead papers, the 25 August date is mentioned elsewhere. The latter date is also given in contemporary newspaper reports (for example, page 3 of ''[[The Times]]'' of 28 August) as well as by an abstract of and codicil to Watt's last will. (In the pertinent burial register of St. Mary’s Church (Birmingham-Handsworth) Watt's date of death is not mentioned.)</ref> — [[შოტლანდიარეფი|შოტლანდიარი]] ინჟინერ-გჷმმაგონებელი დო [[მათემატიკოსეფიშ ერკებული|მათემატიკოსი]], ნამუქჷთ 1763-1775 წანეფს, [[ორქიშ ქვარქვანტი|ორქიშ ქვარქვანტეფიშ]] არსებული [[დიზაინი]]შ მოდიფიცირება დო აკოქიმინჷ ალაზჷმაფათ უმოს ეფექტიანი ჟირფა ქიმინჯუაშ [[ორქიშ ქვარქვანტი]] აქოკიმინჷ, ნამუსჷთ ამდღა [[ვატიშ ორიშ ქვარქვანტი]]ს უძახჷნა. ჟირფა ქიმინჯუაშ ორქიშ ქვარქვანტიქ გინმაჭყვიდირე როლი ილაჸაფუ [[ინდუსტრიული რევოლუცია|ინდუსტრიული რევოლუციაშ]] მოხვალამაშა დო ხე უნწყუ [[გოართოიანაფილი ომაფე]]შ დო ედომუშამ [[მოსოფელი]]შ ეკონომიკურ გოვითარაფას. ჯეიმზ ვატიშ პატიოცემელო [[ართულეფიშ ოერეფოშქაშე სისტემა|სი სისტემაშ]] სიძალიერეშ ართულს [[ვატი]]ქ გიადჷ. ==ლიტერატურა== *"Some Unpublished Letters of James Watt" in ''Journal of Institution of Mechanical Engineers'' (London, 1915). *Carnegie, Andrew, ''James Watt'' University Press of the Pacific (2001) (Reprinted from the 1913 ed.), ISBN 0-89875-578-6. * {{cite book | author = Dickinson, H. W. | title = James Watt: Craftsman and Engineer | url = https://archive.org/details/jameswattcraftsm0000hwdi | year = 1935 | location = | publisher = Cambridge University Press | isbn = }} * H. W. Dickinson and Hugh Pembroke Vowles ''James Watt and the Industrial Revolution'' (published in 1943, new edition 1948 and reprinted in 1949. Also published in Spanish and Portuguese (1944) by the British Council) *Hills, Rev. Dr. Richard L., ''James Watt, Vol 1, His time in Scotland, 1736-1774'' (2002); Vol 2, ''The years of toil, 1775-1785''; Vol 3 ''Triumph through adversity 1785-1819.'' Landmark Publishing Ltd, ISBN 1-84306-045-0. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category}} *[http://www.history.rochester.edu/steam/carnegie/ James Watt by Andrew Carnegie (1905)] *[http://www.history.rochester.edu/steam/marshall/ James Watt by Thomas H. Marshall (1925)] *[http://www.birmingham.gov.uk/cs/Satellite?c=Page&childpagename=Lib-Central-Archives-and-Heritage%2FPageLayout&cid=1223092751138&pagename=BCC%2FCommon%2FWrapper%2FWrapper Archives of Soho] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111031120629/http://birmingham.gov.uk/cs/Satellite?c=Page&childpagename=Lib-Central-Archives-and-Heritage%2FPageLayout&cid=1223092751138&pagename=BCC%2FCommon%2FWrapper%2FWrapper |date=2011-10-31 }} *[http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/watt_james.shtml BBC History: James Watt] *[http://www.revolutionaryplayers.org.uk/home.stm Revolutionary Players website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060308154827/http://www.revolutionaryplayers.org.uk/home.stm |date=2006-03-08 }} *[http://crocat.cornwall.gov.uk/dserve/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqDb=Catalog&dsqCmd=Overview.tcl&dsqSearch=(RefNo='ad1583') Cornwall Record Office Boulton and Watt letters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171106174825/http://crocat.cornwall.gov.uk/dserve/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqDb=Catalog&dsqCmd=Overview.tcl&dsqSearch=%28RefNo%3D%27ad1583%27%29 |date=2017-11-06 }} *[http://www.electricscotland.com/history/men/james_watt.htm Significant Scots - James Watt] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე-ბიოგრაფია}} {{DEFAULTSORT:ვატი, ჯეიმზ}} [[კატეგორია:შოტლანდიარი გჷმმაგონებელეფი]] [[კატეგორია:ნაღურა 1819]] siu0um9rq1yvbu0fwsy702vpnytwjqj 0 20298 252025 247038 2026-08-13T00:38:23Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252025 wikitext text/x-wiki {{Short description|ავსტრიალ ფსიქიატრ დო ფსიქოანალიზიშ დჷმარსხუაფალი (1856–1939)}} {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = ზიგმუნდ ფროიდი | ოდაბადური ჯოხო = {{lang-de|Sigismund Schlomo Freud}} | ფოტო =Sigmund Freud LIFE.jpg | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = ზიგმუნდ ფროიდი ჟურნალ [[Life (ჟურნალი)|Life]]-იშ გალეკანს <br /> (მაქს ჰალბერშტადტი, 1921) | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|6|5|1856}} | დაბადებაშ აბანი = [[ფაილი:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|border|22x22px]] ფრაიბერგი, [[ავსტრიაშ იმპერია]] <br />(ასე — [[პრჟიბორი]], [[მორავია-სილეზიაშ აკანი]], [[ჩეხეთი]]) | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1939|9|23|1856|5|6}} | ღურაშ აბანი = {{flagicon|გოართოიანაფილი ომაფე}} [[ლონდონი]], [[გოართოიანაფილი ომაფე]] | მენოღალობა = {{flag|ავსტრია-უნგრეთი}} <p>{{flag|ავსტრია}} | ომენცარე სფერო = [[ფსიქიატრია]], [[ნევროლოგია]], [[ფსიქოანალიზი]] | მუშობაშ აბანი = | ალმა-მატერი = [[ვენაშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხემანჯღვერი = | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = [[კარლ გუსტავ იუნგი]] | ჩინებული რე მუჭოთ = [[ფსიქოანალიზი]]შ ნერჩმადვალუ | ჯილდოეფი დო პრემიეფი =[[გოეთეშ პრემია]] ([[1930]]) | ხეშმოჭარუა = FreudSignature.svg | სიგანა = | საიტი = }} '''ზიგმუნდ ფროიდი''' ({{lang-de|Sigmund Freud}}, <small>გერ.</small>: {{IPA|[ˈziːkmʊnt ˈfʁɔʏt]}}; ედომუშამი ჯოხო ზიგმუნდ სოლომონ ფროიდი {{lang-de|''Sigismund Schlomo Freud''}}; დ. [[1856]] წანაშ [[6 მესი]]ს ავსტრია-უნგრეთიშ პროვინცია მორავიას, ნოღა ფრაიბერგის (ასე [[ჩეხეთი|ჩეხეთიშ]] ნოღა პრჟიბორი; - ღ. [[1939]] წანაშ [[23 ეკენია]]ს, [[ლონდონი|ლონდონს]]) — [[ავსტრიალეფი|ავსტრიალი]] [[ნევროპათოლოგია|ნერვოპათოლოგი]], [[ფსიქიატრია|ფსიქიატრი]], [[ფსიქოლოგია|ფსიქოლოგი]], ნევროლოგი, [[ფსიქოანალიზი|ფსიქოანალიზიშ]] დჷმარსხუაფალი. ფროიდიქ დებადჷ [[გალიციარ ურიეფი|გალიციარ ურიეფიშ]] ფანიას, [[მორავია]]შ ნოღა [[პრჟიბორი|ფრაიბერგის]], [[ავსტრიაშ იმპერია]] (ასეიან [[ჩეხეთი]]). 1881 წანას თიქ მიღჷ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხ [[ვენაშ უნივერსიტეტი|ვენაშ უნივერსიტეტის]].<ref>{{Cite book |last1=Noel Sheehy |title=Fifty Key Thinkers in Psychology |last2=Alexandra Forsythe |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-1-134-70493-4 |chapter=Sigmund Freud}}</ref><ref>Kandel, Eric R. (2012). ''The Age of Insight: The Quest to Understand the Unconscious in Art, Mind and Brain, from Vienna 1900 to the Present'', pp. 45–46. New York: Random House.</ref> 1885 წანას [[ჰაბილიტაცია|ჰაბილიტაციაშ]] თებაშ უკული, თინა ქჷდარინეს [[ნეიროპათოლოგია]]შ [[დოცენტი|დოცენტო]], 1902 წანას — ასოცირებულ პროფესორო გინირთჷ.<ref>Gay 2006, pp. 136–37.</ref> ფროიდი ცხოვრენდჷ დო მუშენდჷ [[ვენა]]ს, სოდეთ 1886 წანას მუშ კლინიკურ პრაქტიკა ქჷდიჭყუ. 1938 წანას, გერმანიაშით [[ანშლუსი|ავსტრიაშ ანექსიაშ]] უკული, ფროიდიქ ქჷდიტუ ავსტრია, ანდანე დუდ ეუღალებუდჷკო [[ჰოლოკოსტი|ნაცისტურ თხოზინშე]]. თიქ 1939 წანაშ ეკენიას, ემიგრაციას, [[გოართოიანაფილი ომაფე|კაბეტ ბრიტანეთის]] დოღურჷ. ფსიქოანალიზიშ დორსხუაფაშ ბორჯის, ფროიდიქ წჷმუძინუ თერაპიულ ტექნიკეფს, სამანგათ [[დუდიშულ ასოციაციეფი (ფსიქოლოგია)|დუდიშულ ასოციაციეფიშ]] გჷმორინაფა. ფროიდიშით სექსუალობაშ ახალნერო გოსხუნუაქ, ნამუთ [[ფსიქოსექსუალურ წუმოძინა|ინფანტილურ ფორმეფსჷთ]] იკათუანდჷ, თის საშუალება ქიმიაჩჷ გეგმუქიმინუდჷკო [[ედიპოსიშ კომპლექსი]], მუჭოთ ფსიქოანალიტიკურ თეორიაშ ართ-ართ ცენტრალურ დინადგინა.<ref>Jones, Ernest (1949). ''What is Psychoanalysis?'', p. 47. London: Allen & Unwin.</ref> სისმარეფიშ, მუჭოთ კორინეფიშ ეჸონაფაშ ანალიზიქ, თის ქიმეჩჷ მოდელეფ სიმპტომეფიშ ფორმირებაშ დო [[რეპრესია (ფსიქოლოგია)|რეპრესიულ]] მექანიზმეფიშ კლინიკურ ანალიზიშო. მოგვიანეთ, ფროიდიქ წჷმარინუ [[ლიბიდო]]შ (სექსუალიზაფილ ფსიქიკურ ენერგია) ჸოფა, ნამუთ ოკათჷ მენტალურ პროცესეფს დო სტრუქტურეფს, აკმოქიმინჷნს ეროტიკულ მერსხუაფას დო „[[ღურაშა ნჭაფა|ღურაშა ნჭაფას]]“ (Thanatos) — ნამუთ აჩემებულ გომაჟრაფაშშ, ჯოგინიშ, აგრესიაშ დო [[ნევროზი|ნევროტულ]] დჷნაშებურიშ წყუ რე.<ref name=mannoni>Mannoni, Octave (2015) [1971]. ''Freud: The Theory of the Unconscious'', pp. 49–51, 146–47, 152–54. London: Verso.</ref> მუშ გვიანიშ ნახანდეფს, ფროიდიქ რელიგიაშ დო კულტურაშ ფართო ინტერპრეტაცია დო კრიტიკა წჷმარინუ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷდა ფსიქოანალიზიშ პრაქტიკაქ მუშ პირველურ ფორმა ეკონია 50 წანაშ განწეხანს კვათირო დეკინჷნ, ფსიქოანალიზ იშენით გაულამო სქიდუ [[ფსიქოლოგია]]ს, [[ფსიქიატრია]]ს, [[ფსიქოთერაპია]]ს დო [[ჰუმანიტარულ მენცარობეფი|ჰუმანიტარულ მენცარობეფს]]. თინა კჷნე იჭანუანს დებატეფს მუშ თერაპიულ ეფექტიანობაშენ, მუშ ომენცარე სტატუსშენ დო თიშ გეშა, ხეს უნწყუნს დო ვარი [[ფემინიზმი|ფემინისტურ]] ყარაფისჷნ.<ref> For its efficacy and the influence of psychoanalysis on psychiatry and psychotherapy, see ''The Challenge to Psychoanalysis and Psychotherapy'', [http://americanmentalhealthfoundation.org/a.php?id=24 Chapter 9, Psychoanalysis and Psychiatry: A Changing Relationship] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090606094737/http://americanmentalhealthfoundation.org/a.php?id=24 |date=6 June 2009 }} by [[Robert Michels (physician)|Robert Michels]] (1999) and Tom Burns, ''Our Necessary Shadow: The Nature and Meaning of Psychiatry''. London: Allen Lane, 2013, pp. 96–97. For the influence on psychology, see [http://thepsychologist.bps.org.uk/volume-13/edition-12 ''The Psychologist'', December 2000] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231004848/http://thepsychologist.bps.org.uk/volume-13/edition-12 |date=31 December 2014 }} For the influence of psychoanalysis in the humanities, see Forrester, John. ''The Seductions of Psychoanalysis'' Cambridge University Press 1990, pp. 2–3. For the debate on efficacy, see Fisher, Seymour and Greenberg, Roger P. ''Freud Scientifically Reappraised: Testing the Theories and Therapy'', New York: John Wiley, 1996, pp. 193–217 For the debate on the scientific status of psychoanalysis see {{Cite book |last=Stevens |first=Richard |title=Freud and Psychoanalysis |url=https://archive.org/details/freudpsychoanaly0000stev |publisher=Open University Press |year=1985 |isbn=978-0-335-10180-1 |location=Milton Keynes |pages=[https://archive.org/details/freudpsychoanaly0000stev/page/91 91]–116}}, Gay (2006) p. 745, and {{Cite journal | doi=10.1192/bji.2017.4| pmid=29953128| pmc=6020924|title = The scientific standing of psychoanalysis| journal=BJPsych International| volume=15| issue=1| pages=5–8|year = 2018|last1 = Solms|first1 = Mark|issn=2056-4740}} For the debate on psychoanalysis and feminism, see Appignanesi, Lisa and Forrester, John. ''Freud's Women''. London: Penguin Books, 1992, pp. 455–74.</ref> თეშ უმკუჯინალო, ფროიდიშ ნახანდეფქ ქვერსემ გაულა იღვენუ თეხანურ [[ბჟადალურ არზუანობა]]შა დო პოპულარულ კულტურა. [[უისტენ ჰიუ ოდენი|უ. ჰ. ოდენიშ]] 1940 წანაშ პოეტურ მეძღვინებას, ფროიდ ეჭარილ რე მუჭოთ პიჯი, ნამუქჷთ აკოქიმინჷ „მოარზებეფიშ ნთელ კლიმატი / ნამუშ თუდოთ ჩქი ჩქინ შხვადოშხვა რინას ბჸონენთ“.<ref>[https://poets.org/poem/memory-sigmund-freud "In Memory of Sigmund Freud"]</ref> == რესურსეფ ინტერნეტის == {{ვიკიციტატა}} * {{ka}}[http://www.qwelly.com/xn/detail/6506411:BlogPost:376969 ზიგმუნდ ფროიდი - ლტოლვეფიშ გეშა] * {{ka}}[http://www.qwelly.com/xn/detail/6506411:BlogPost:369694 ზიგმუნდ ფროიდი - ფსიქიკური აპარატი] * [http://royallib.com/read/freyd_zigmund/totem_i_tabu_psihologiya_pervobitnoy_kulturi_i_religii.html#0 ტოტემი დო ტაბუ] * {{ka}}[http://burusi.wordpress.com/psycho/sigmund-freud/ ზიგმუნდ ფროიდი, რინა, ნახანდი, ფოტოგალერეა] == ლიტერატურა == * Paul Ferris Dr.Freud.First edition.June.1998. ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} {{DEFAULTSORT:ფროიდი, ზიგმუნდ}} [[კატეგორია:ავსტრიალი ფსიქოლოგეფი]] [[კატეგორია:ნაღურა 1939]] fn5cn28vur489znreq7u22vgf97am1j 0 20313 252051 206163 2026-08-13T01:05:17Z InternetArchiveBot 15194 Add 7 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252051 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = ადამ სმითი | ოდაბადური ჯოხო = {{lang-en|Adam Smith}} | ფოტო =AdamSmith.jpg | სიგანა = | მუკნაჭარა = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|5|6|1723}} | დაბადებაშ აბანი = [[კერკოლდი]], [[შოტლანდია]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1790|7|17|1723|6|5}} | ღურაშ აბანი = [[ედინბურგი]], [[შოტლანდია]] | მენოღალობა = {{შილა|გოართოიანაფილი ომაფე}} | ომენცარე სფერო = [[ეკონომიკა]] | მუშობაშ აბანი = [[გლაზგოშ უნივერისტეტი]] | ალმა-მატერი = | ომენცარე ხემანჯღვერი = ლორდ კეიმსი | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = | ჩინებული რე მუჭოთ = თეხანური ეკონომიკური თეორიაშ ართ-ართი ნერჩმადვალუ | ჯილდოეფი დო პრემიეფი = | ხეშმოჭარუა = AdamSmithsignature.png | სიგანა = | საიტი = }} '''ადამ სმითი''' ({{lang-en|Adam Smith}}); (დ. სავარაუდეთ [[5 მანგი]], [[1723]], [[კერკოლდი]], [[შოტლანდია]] ― ღ. [[17 კვირკვე]], [[1790]], [[ედინბურგი]]) — [[შოტლანდიარეფი|შოტლანდიარი]] პოლიტიკური [[ეკონომიკა|ეკონომისტი]] დო ფილოსოფოსი. თეხანური ეკონომიკური თეორიაშ ართ-ართი დჷმარხუაფალი. სმითიშ მიარე ნახანდიშ შქას არძაშე ჩინებული რე: „თეორია მორალური გინაფეფიშ გეშა“ (1759) დო „[[გჷმორკუალა კათეფიშ სიდიდარეშ ორთაშ დო ბაძაძეფიშ გეშა]]“ (1776), ნამუსჷთ 9 წანაშ გოძვენას აკმოქიმინუნდჷ. უკული ზუსტას თე ეკონიაქ თიშ უდიდაშ ნახანდო გჷნირთჷ (Magnum opus). == ლიტერატურა == {{commons|Category:Adam Smith (philosopher)}} [[File:Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif|thumb|''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'', 1922]] * {{Cite book|last=Bussing-Burks|first=Marie|title=Influential Economists|url=https://archive.org/details/influentialecono00buss|publisher=The Oliver Press|location=Minneapolis|year=2003|isbn=1-881508-72-2|ref=harv}} * {{Cite book |authorlink=|first=John|last=Rae |title=Life of Adam Smith |publisher=Macmillan Publishers |year=1895 |location=New York City|url=http://books.google.com/?id=V80JAAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=Adam+Smith+-inauthor:%22Adam+Smith%22 |isbn=0722226586 |ref=harv}} * {{Cite book|title=New ideas from Dead Economists: An introduction to modern economic thought|url=https://archive.org/details/newideasfromdead0000buch_e2e8|first=Todd|last=Buchholz|publisher=Penguin Books|year=1999|isbn=0140283137|ref=harv}} * {{Cite book|title=A Catalogue of the Library of Adam Smith|first=James|last=Bonar|publisher=Macmillan|location=London|year=1895|oclc=2320634|url=http://books.google.com/?id=pUmfjlAfM3kC|ref=harv}} * {{Cite book|title=The Authentic Adam Smith: His Life and Ideas|url=https://archive.org/details/authenticadamsmi0000buch|first=James|last=Buchan|publisher=W. W. Norton & Company|year=2006|isbn=0-393-06121-3|ref=harv}} * {{Cite book|title=New ideas from Dead Economists: An introduction to modern economic thought|url=https://archive.org/details/newideasfromdead0000buch_e2e8|first=Todd|last=Buchholz|publisher=Penguin Books|year=1999|isbn=0-14-028313-7|ref=harv}} * {{Cite book|last=Bussing-Burks|first=Marie|title=Influential Economists|url=https://archive.org/details/influentialecono00buss|publisher=The Oliver Press|location=Minneapolis|year=2003|isbn=1-881508-72-2|ref=harv}} * {{Cite book|title=Adam Smith|last=Campbell|first=R. H.|author2=Skinner, Andrew S.|publisher=Routledge|year=1985|isbn=0-7099-3473-4}} * {{Cite journal |last=Coase|first=R.H.|authorlink=Ronald Coase|journal=[[The Journal of Law and Economics]] |volume=19 |issue=3 |title=Adam Smith's View of Man |month=October |year=1976 |pages=529–546 |doi=10.1086/466886 |ref=harv}} * {{Cite book |authorlink=John Rae (biographer)|first=John|last=Rae |title=Life of Adam Smith |publisher=Macmillan|year=1895|location=London & New York|url=http://books.google.com/?id=V80JAAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=Adam+Smith+-inauthor:%22Adam+Smith%22 |isbn=0-7222-2658-6 |ref=harv}} * {{Cite book|title=The Life of Adam Smith|url=https://archive.org/details/lifeofadamsmith0000ross|first=Ian Simpson|last=Ross|publisher=Oxford University Press|year=1995|isbn=0-19-828821-2|ref=harv}} * {{Cite book|first=Mark|last=Skousen|authorlink=Mark Skousen|title=The Making of Modern Economics: The Lives and Ideas of Great Thinkers|publisher=M.E. Sharpe|year=2001|url=http://books.google.com/?id=nsnl3hHPuowC |isbn=0-7656-0480-9 |ref=harv}} * {{Cite book|title=An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations|first=Adam|last=Smith|publisher=University Of Chicago Press|origyear=1776|year=1977|isbn=0-226-76374-9|ref=harv}} * {{Cite book|title=The Theory of Moral Sentiments|editor=D.D. Raphael and A.L. Macfie|first=Adam|last=Smith|publisher=Liberty Fund|origyear=1759|year=1982|url=http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php%3Ftitle=192&Itemid=27|isbn=0-86597-012-2}} * {{Cite book|last=Smith|first=Adam|title=The Theory of Moral Sentiments|editor=Knud Haakonssen|publisher=Cambridge University Press|origyear=1759|year=2002|isbn=0-521-59847-8|url=http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=0-521-59847-8|ref=harv}} * {{cite journal |title=The Two Faces of Adam Smith |first=Vernon L. |last=Smith |journal=Southern Economic Journal |pages=2–19 | volume=65 |issue=1 |month=July |year=1998 |doi=10.2307/1061349}} * {{Cite book |title=A Critical Bibliography of Adam Smith |last=Tribe |first=Keith |author2=Mizuta, Hiroshi |publisher=Pickering & Chatto |year=2002 |isbn=978-1-85196-741-4}} * {{cite book |title=Essays on the Intellectual History of Economics |url=https://archive.org/details/essaysonintellec0056vine |editor=Douglas A. Irwin |first=Jacob |last=Viner |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, New Jersey |isbn=0-691-04266-7 |year=1991 |ref=harv}} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=5&t=4579 ადამ სმითი — საქორთუოშ პარლამენტიშ ერუანული ბიბლიოთეკა] * [http://burusi.wordpress.com/philosophy/adam-smith/ ადამ სმითი — ინფორმაცია დო ნახანდეფი] * [http://to-name.ru/biography/adam-smit.htm ადამ სმითიშ ბიოგრაფია] * [http://dostavka-portretov.ru/info-adamsmith.html ადამ სმითიშ ბიოგრაფია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304225119/http://dostavka-portretov.ru/info-adamsmith.html |date=2016-03-04 }} {{მერკე-ბიოგრაფია}} {{DEFAULTSORT:სმითი, ადამ}} [[კატეგორია:შოტლანდიარი ეკონომისტეფი]] [[კატეგორია:კლასიკური ეკონომისტეფი]] [[კატეგორია:გჷნმანათებელი ფილოსოფოსეფი]] [[კატეგორია:შოტლანდიარი ფილოსოფოსეფი]] [[კატეგორია:ნაღურა 1790]] b8wxour95v6861xhdfgce6f1yjq7mrm 0 20349 252004 126421 2026-08-13T00:25:04Z InternetArchiveBot 15194 Add 8 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252004 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Statue-Augustus.jpg|მინი|მარჯვნივ|250პქ|პრიმა-პორტაშ ავგუსტუსიშ ჯოხოთ ჩინებული ძეგლი, I ოშწანურა]] '''გაიუს ოქტავიანე ავგუსტუსი''' ({{lang-la|IMPERATOR CAESAR DIVI FILIVS AVGVSTVS}};<ref>ავგუსტუსიშ ჯოხოეფიშ კლასიკური ლათინური დო რეკონსტრუირებული კლასიკური ლათინური პუნქტუაციათ თინჭარუა: #GAIVS OCTAVIVS<br />IPA: [ˈɡaː.i.ʊs ɔkˈtaː.wi.ʊs] (გაიუს ოქტავიუსი) #GAIVS IVLIVS CAESAR OCTAVIANVS<br />IPA: [ˈɡaː.i.ʊs ˈjuː.li.ʊs ˈkae̯.sar ɔk.taː.wiˈaː.nʊs] (გაიუს იულიუს კეისარი ოქტავიანუსი) #IMPERATOR CAESAR DIVI F[ILIVS] AVGVSTVS<br />IPA: [ɪm.pɛˈraː.tɔr ˈkae̯.sar ˈdiː.wiː ˈfiː.li.ʊs au̯ˈgʊs.tʊs] (იმპერატორ კეისარი დივი ფილიუს გაიუს აუგუსტუსი) ორთოგრაფიული ფორმა AGVSTVS, ნამუთ ''აგუსტუსის'' ეიოშინანსჷნ, ხეშნაჭარეფს მუთმოფხვადჷნა.</ref><ref>ავგუსტუსიშ ეკონია ჯოხო, ''{{lang-la|Imperator Caesar Divi Filius Augustus}}'', შანენს „სარდალი კეისარი, სქუა ღორონთიში, პატიოჩამალი“.</ref> დ. [[23 ეკენია]], [[ჯვ. წ. 63]] ― ღ. [[19 მარაშინათუთა]], [[14]]) — [[რომიშ იმპერია|რომიშ იმპერიაშ]] დჷმარსხუაფალი დო თიშ მაართა [[რომიშ იმპერატორი|იმპერატორი]]. იმპერიას მართუნდჷ [[ჯვ. წ. 27]] წანაშე [[14|ახ. წ. 14]] წანაშახ, ღურაშახ.<ref>თიშ მართუალაშ თარიღეფი თეხანურ კალენდრით რე გოთანჯილი; ავგუსტუსი თელარას გჷმირინუანდჷ ჟირ კალენდარს: რომიშ რესპუბლიკური (ჯვ. წ. 45 წანაშახ) დო იულიანური (ჯვ. წ. 45 წანაშე). იულიუს კეისარიშ გეგმეფიშ ვასრულებაშ გეშა, ავგუსტუსიქ ახ. წ. 4 წანაშ მელახის გათუ იულიანური კალენდრიშ აკოდგინუა. ომანგობა ნოორდოშერ იულიანურ კალენდარს დო ჯვ. წ. 8 წანაშე რომს მიშაღალირჷ კალენდარს შქას უგურკვებელი რე (Blackburn & Holford-Strevens 2003: 670–1).</ref> ==ლიტერატურა== === გჷმორინაფილი ლიტერატურა === {{Refbegin|2}} {{ქსე|1|119}} * {{Cite book | last=Allen | first=William Sidney | year=1978 | origyear=1965 | title=Vox Latina—a Guide to the Pronunciation of Classical Latin | url=https://archive.org/details/voxlatinaguideto0000alle_g6w2 | edition=2nd | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-37936-9 | ref={{harvid|Allen|1965}}}} * Ando, Clifford, ''Imperial ideology and provincial loyalty in the Roman Empire'', University of California Press, 2000. * Bivar, A. D. H. (1983). "The Political History of Iran Under the Arsacids", in ''The Cambridge History of Iran'' (Vol 3:1), 21–99. Edited by Ehsan Yarshater. London, New York, New Rochelle, Melbourne, and Sydney: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-20092-9. * Blackburn, Bonnie and Holford-Strevens, Leofranc. (1999). ''The Oxford Companion to the Year''. Oxford University Press. Reprinted with corrections 2003. * Bourne, Ella. "Augustus as a Letter-Writer", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'' (Volume 49, 1918): 53–66. * {{cite book |last=Bowersock |first=G. W. |editor=Kurt A. Raaflaub and Mark Toher (eds.) |title=Between Republic and Empire: Interpretations of Augustus and his Principate |year=1990 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=978-0-520-08447-6 |pages=380–394 |chapter=The Pontificate of Augustus }} * Brosius, Maria. (2006). ''The Persians: An Introduction''. London & New York: Routledge. ISBN 978-0-415-32089-4 (hbk). * Bunson, Matthew. (1994). ''Encyclopedia of the Roman Empire''. New York: Facts on File Inc. ISBN 978-0-8160-3182-5 * Chisholm, Kitty and John Ferguson. (1981). ''Rome: The Augustan Age; A Source Book''. Oxford: Oxford University Press, in association with the Open University Press. ISBN 978-0-19-872108-6 * [[დიონ კასიუსი|Dio, Cassius]]. (1987) ''The Roman History: The Reign of Augustus''. Translated by Ian Scott-Kilvert. London: Penguin Books. ISBN 978-0-14-044448-3. * Davies, Mark; Swain, Hilary; Davies, Mark Everson, ''Aspects of Roman history, 82 BC-AD 14: a source-based approach'', Taylor & Francis e-Library, 2010. * Eck, Werner; translated by Deborah Lucas Schneider; new material by Sarolta A. Takács. (2003) ''The Age of Augustus''. Oxford: Blackwell Publishing (hardcover, ISBN 978-0-631-22957-5; paperback, ISBN 978-0-631-22958-2). * Eder, Walter. (2005). "Augustus and the Power of Tradition", in ''The Cambridge Companion to the Age of Augustus (Cambridge Companions to the Ancient World)'', ed. Karl Galinsky, 13–32. Cambridge, MA; New York: Cambridge University Press (hardcover, ISBN 978-0-521-80796-8; paperback, ISBN 978-0-521-00393-3). * Everitt, Anthony (2006) ''Augustus: The Life of Rome's First Emperor''. Random House Books. ISBN 1-4000-6128-8. * {{cite book |last=Green |first=Peter |title=Alexander to Actium: The Historical Evolution of the Hellenistic Age |url=https://archive.org/details/alexandertoactiu0000gree_g5g7 |series=Hellenistic Culture and Society |year=1990 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, CA; Los Angeles; London |isbn=0-520-05611-6}} * Gruen, Erich S. (2005). "Augustus and the Making of the Principate", in ''The Cambridge Companion to the Age of Augustus (Cambridge Companions to the Ancient World)'', ed. Karl Galinsky, 33–51. Cambridge, MA; New York: Cambridge University Press (hardcover, ISBN 978-0-521-80796-8; paperback, ISBN 978-0-521-00393-3). * Holland, Richard, ''Augustus, Godfather of Europe'', Sutton Publishing, 2005. * Kelsall, Malcolm. "Augustus and Pope", ''The Huntington Library Quarterly'' (Volume 39, Number 2, 1976): 117–131. * {{cite book|title=Ancient Rome: A Military and Political History|url=https://archive.org/details/ancientromemilit0000mack|last=Mackay|first=Christopher S.|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=978-0-521-80918-4}} * Raaflaub, Kurt A.; Toher, Mark, ''Between republic and empire: interpretations of Augustus and his principate'', University of California Press, 1993. * Rowell, Henry Thompson. (1962). ''The Centers of Civilization Series: Volume 5; Rome in the Augustan Age''. Norman: University of Oklahoma Press. ISBN 978-0-8061-0956-5 * Scott, Kenneth. "The Political Propaganda of 44–30 B.C." ''Memoirs of the American Academy in Rome'', Vol. 11, (1933), pp.&nbsp;7–49. * {{cite book |last=Scullard |first=H. H. |title=From the Gracchi to Nero: A History of Rome from 133&nbsp;B.C. to A.D. 68 |url=https://archive.org/details/fromgracchitoner00scul |edition=5th |origyear=1959 |year=1982 |publisher=Routledge |location=London; New York|isbn=978-0-415-02527-0}} * {{cite book|last=Suetonius|first=Gaius Tranquillus|authorlink=გაიუს სვეტონიუს ტრანკვილუსი|editor-last = Thayer| editor-first = Bill|others = J. C. Rolfe, trans.|title=The Lives of the Twelve Caesars |date=2013 |origyear=1913 |publisher = University of Chicago| url = http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Augustus*.html| ref=harv}} Original publisher Loeb Classical Library. * {{cite book|last=Suetonius|first=Gaius Tranquillus|authorlink=გაიუს სვეტონიუს ტრანკვილუსი|title=Lives of the Twelve Caesars|url=https://archive.org/details/livesoftwelvecae0000suet_w9j6|year=1931|publisher=Modern Library|location=New York}} * Shaw-Smith, R. "A Letter from Augustus to Tiberius", ''Greece & Rome'' (Volume 18, Number 2, 1971): 213–214. * Shotter, D. C. A. "Tiberius and the Spirit of Augustus", ''Greece & Rome'' (Volume 13, Number 2, 1966): 207–212. * Smith, R. R. R., "The Public Image of Licinius I: Portrait Sculpture and Imperial Ideology in the Early Fourth Century", ''The Journal of Roman Studies'', Vol. 87, (1997), pp.&nbsp;170–202, [http://www.jstor.org/stable/301374 JSTOR] * Southern, Pat. (1998). ''Augustus''. London: Routledge. ISBN 978-0-415-16631-7. * Starr, Chester G., Jr. "The Perfect Democracy of the Roman Empire", ''The American Historical Review'' (Volume 58, Number 1, 1952): 1–16. * {{cite book |last=Syme |first=Ronald |authorlink= |title=The Roman Revolution |year=1939 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=0-19-280320-4 }} * Walker, Susan, and Burnett, Andrew, ''The Image of Augustus'', 1981, British Museum Publications, ISBN 0-7141-1270-4 * Wells, Colin Michael, ''The Roman Empire'', Harvard University Press, 2004. {{refend}} === რეკომენდაფილი ლიტერატურა === {{refbegin|2}} * Bleicken, Jochen. (1998). ''Augustus. Eine Biographie''. Berlin. * {{cite book|last=Buchan|first=John|title=Augustus|year=1937|publisher=Houghton Mifflin Co|location=Boston}} * Everitt, Anthony. ''The First Emperor: Caesar Augustus and the Triumph of Rome''. London: John Murray, 2007. ISBN 978-0-7195-5495-7. * Galinsky, Karl. ''Augustan Culture''. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1998 (paperback, ISBN 978-0-691-05890-0). * {{cite book|last=Galinsky|first=Karl|title=Augustus: Introduction to the Life of an Emperor|url=https://archive.org/details/augustusintroduc0000gali|year=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-74442-3|page=300}} * {{cite book|last=Grant|first=Michael|title=The Roman Emperors: A Biographical Guide to the Rulers of Imperial Rome, 31 BC&nbsp;— AD 476|url=https://archive.org/details/romanemperorsbio0000gran|year=1985|publisher=Charles Scribner's Sons|location=New York}} * Levick, Barbara. ''Augustus: Image and Substance''. London: Longman, 2010. ISBN 978-0-582-89421-1. * Lewis, P. R. and G. D. B. Jones, ''Roman gold-mining in north-west Spain'', Journal of Roman Studies 60 (1970): 169–85 * Jones, R. F. J. and Bird, D. G., ''Roman gold-mining in north-west Spain, II: Workings on the Rio Duerna'', Journal of Roman Studies 62 (1972): 59–74. * Jones, A. H. M. "The Imperium of Augustus", ''The Journal of Roman Studies'', Vol.&nbsp;41, Parts 1 and 2. (1951), pp.&nbsp;112–119. * Jones, A. H. M. ''Augustus''. London: Chatto & Windus, 1970 (paperback, ISBN 978-0-7011-1626-2). * {{cite book|last=Massie|first=Allan|title=The Caesars|url=https://archive.org/details/caesars0000alla_e5a1|year=1984|publisher=Franklin Watts|location=New York}} * Osgood, Josiah. ''Caesar's Legacy: Civil War and the Emergence of the Roman Empire''. New York: Cambridge University Press (USA), 2006 (hardback, ISBN 978-0-521-85582-2; paperback, ISBN 978-0-521-67177-4). * Raaflaub, Kurt&nbsp;A. and Toher, Mark (eds.). ''Between Republic and Empire: Interpretations of Augustus and His Principate''. Berkeley; Los Angeles: University of California Press, 1993 (paperback, ISBN 978-0-520-08447-6). * Reinhold, Meyer. ''The Golden Age of Augustus (Aspects of Antiquity)''. Toronto, ON: Univ. of Toronto Press, 1978 (hardcover, ISBN 978-0-89522-007-3; paperback, ISBN 978-0-89522-008-0). * Roebuck, C. (1966). ''The World of Ancient Times''. New York: Charles Scribner's Sons. * {{cite book|last=Shotter|first=D. C. A.|title=Augustus Caesar|year=1991|publisher=Routledge|location=London|series=Lancaster Pamphlets}} * Southern, Pat. ''Augustus (Roman Imperial Biographies)''. New York: Routledge, 1998 (hardcover, ISBN 978-0-415-16631-7); 2001 (paperback, ISBN 978-0-415-25855-5). * Zanker, Paul. ''The Power of Images in the Age of Augustus (Thomas Spencer Jerome Lectures)''. Ann Arbor, MI: University of Michigan Press, 1989 (hardcover, ISBN 978-0-472-10101-6); 1990 (paperback, ISBN 978-0-472-08124-0). {{refend}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{ვიკიციტატა}} == სქოლიო == {{სქოლიო|2}} {{ქჷდიჭყი დაფა}} {{s-hou|[[იულიუს-კლავდიუსეფიშ დინასტია]]||[[23 ეკენია]], [[ჯვ. წ. 63]]||[[19 მარაშინათუთა]], [[14]]}} {{მონძეობაშ დაფა | წიმოხონი = პოსტიქ გიჭყჷ | ტიტული = &nbsp;&nbsp;&nbsp;[[რომიშ იმპერია|რომიშ]] [[რომიშ იმპერატორი|იმპერატორი]]&nbsp;&nbsp;&nbsp; | წანეფი = [[ჯვ. წ. 27]]–ახ. წ. [[14]] | გეჸვენჯი = [[ტიბერიუსი]] }} {{გათე დაფა}} {{მერკე}} {{რომიშ იმპერატორეფი}} [[კატეგორია:რომიშ იმპერატორეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 63]] [[კატეგორია:ნაღურა 14]] [[კატეგორია:უზურპატორეფი]] [[კატეგორია:ოქტავიანე ავგუსტუსი]] [[კატეგორია:იულიუს-კლავდიუსეფიშ დინასტია]] [[კატეგორია:ენეიდიშ VI წინგიშ პერსონაჟეფი]] [[კატეგორია:რომიშ იმპერიაშ პონტიფექს მაქსიმუსეფი]] [[კატეგორია:I ოშწანურაშ რომიშ იმპერატორეფი]] [[კატეგორია:გოღორონთაფილი რომიშ იმპერატორეფი]] [[კატეგორია:დჷმარსხუაფალი მონარქეფი]] 4r29nxxst2gsex1zekiv1lgxg7xut1v 0 20897 252090 159869 2026-08-13T01:23:49Z InternetArchiveBot 15194 Add 4 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252090 wikitext text/x-wiki {{მიარეშანულამობა*|კალიფორნია (მიარეშანულამი)}} {{ინფოდაფა ააშ-იშ შტატი | ჯოხო = კალიფორნია | ედომუშამი ჯოხოდვალა = კალიფორნიაშ შტატი | შილა = Flag of California.svg | გერბი = Seal of California.svg | რუკა = Map of USA CA.svg | ჸოფილი =კალიფორნიაშ რესპუბლიკა | ჸოფილი შილა = | მეტჯოხო = ორქოშ შტატი | დევიზი = „ევრიკა!“ | ნანანოღა = [[საკრამენტო]] | ოფიციალური ნინა = [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] | უდიდაში ნოღა = [[ლოს-ანჯელესი]] | აგლომერაცია = [[დიდი ლოს-ანჯელესიშ აგლომერაცია]] | შხვა ნოღეფი = [[სან-ფრანცისკო]], [[სან-დიეგო]], [[სან-ხოსე (კალიფორნია)|სან-ხოსე]], [[ოკლენდი]], [[ლონგ-ბიჩი]] | გუბერნატორი = [[ჯერი ბრაუნი]] (დ) | ლეიტენანტ-გუბერნატორი = [[გევინ ნიუსომი]] (დ) | სენატორეფი = [[დაიან ფეინსტეინი]] (დ)<br />[[ბარბარა ბოქსერი]] (დ) | საფოსტო აბრევიატურა = CA | ფართობიშ აბანი = 3-ა | ფართობი = 163,696 | სიგჷრძა = 1,240 | სიგანა = 400 | წყარი = 4.7 | მახორობაშ აბანი = 1-ა | მახორობა = 38,041,430 ([[2012]] წ.) | მეჭედალაშ აბანი = მა-12 | მეჭედალა = 90.27 | უმაღალაში ჭურჭული = [[გვალა უიტნი]] | უდიდაში სიმაღალა = 4,421 | ოშქაშე სიმაღალა = 884 | უდაბალაში ჭურჭული = [[ღურაშ ვე]] | უდაბალაში სიმაღალა = -86 | ნამუსხე შტატი = 31-ა | შტატო გჷნორთაშ თარიღი = [[9 ეკენია]], [[1850]] | ბორჯიშ ორტყაფუ = [[რჩქალოკიანური ბორჯიშ ორტყაფუ|რჩქალოკიანური]]: UTC -8 | ორტყაფუ = ორტყაფუ | განედი = 32° 32′ ოორ - 42° ოორ | გრძედი = 14° 8′ ბჟად - 124° 26′ ბჟად | ვებ-ხასჷლა = ვებ-ხასჷლა | ვებხასჷლა = www.ca.gov }} '''კალიფორნია''' ({{lang-en|California, Ca}}) — [[ააშ-იშ შტატეფო გჷნორთინაშ ერკებული თარიღეფიშ მეჯინათ|შტატი]] [[ააშ]]-ს, იდვალუაფუ [[რჩქალი ოკიანე]]შ რეგიონს. შტატიშ ჯოხო შანენს [[ესპანური ნინა|ესპანური]] ნინაშე წჷმორინაფილი [[კოკი (გეოგრაფია)|კოკი]]ს, ნამუშ მამართალი რდჷ დიაფალი კალაფია. [[XVIII ოშწანურა|XVIII]] ო-შ დაჭყაფუშახ კარტოგრაფეფს თინა წჷმორინელი აფუდეს კოკიშ სახეთ. [[1769]] წანას, კალიფორნია გეჭოფუ [[ესპანეთი|ესპანეთიქ]]; [[1846]] – ზოხორინელი რესპუბლიკა. [[1848]] – [[მექსიკა]]წკჷმა ლჷმაშ უკული ქინკირსხუ ააშ-ქ. 1850-შე [[ააშ]]-შ შტატი რე. [[1850]] წანაშე დიწყჷ მახორობაშ მალასიან ძინაქ, მუთ გოპიჯუ ჯგირი ჰავაქ ([[ლოს-ანჯელესი]]ს ღურთუთაშ ოშქაშე ტემპერატურა 18-22 გრადუსი რე), მახორობაშ ძინაქ გჷნიჭანუ ეკონომიკური ბუმი 20-ა ოშწანურაშ მაჟირა ნორთის. მალას კალიფორნიაქ [[ააშ]]-შ ბორჯიშოღალი ცენტრო გჷნირთჷ. კალიფორნიაშ შტატი ლიდერი რე [[ტურიზმი]]შ სექტორს. კალიფორნიაშ [[ეკონომიკა]] უშხუაში რე, ელაზჷმაფაშო კალიფორნია ზოხორინელი ქიანა ქოჸოფედუკონ თინა მოსოფელიშ უკაბეტაში ეკონომიკაშ მაპალუ ქიანეფს შქას მაბრუო იჸუაფუდჷ (ედპ 1,81 ტრილიონი დოლარი), დო 35-ა უკაბეტაში ქიანა მახორობაშ მეჯინათ. 2008 წანაშ მუნაჩემეფით, კალიფორნიაშ შტატიქ ექსპორტშა 144 მილიოარდი [[ააშ დოლარი]]შ ღებაშ ელექტრო დო [[კომპიუტერული ტექნიკა]] გინიღუ. [[აგროკულტურა]] ართ-ართი არძაშე შანულამი სექტორი რე, კალიფორნიაშო ნედლეულიშ გიმოჩამეფქ [[2008]] წანას 31 მილიარდი დოლარი აკადგინჷ. კალიფორნიას დუდს იშაყარანს 81,500 [[ფერმა]] დო [[რანჩო]], ნამუთ აკმოქიმინუნს 36 მილიარდი დოლარიშ პროდუქტის შტატის. ედპ ართ შურ მახორუშა აკმადგინანს 38,956 ააშ დოლარს. მიარე ოკიანეშპიჯი ნოღა კალიფორნიას მირჩქინუაფუ მოსოფელს უდინდარაშ ნოღათ ([[სანტა-კლარა]]). 2010 წანაშ მუნაჩემეფით კალიფორნიას ოხორანს 663,000 მილიონერი. კალიფორნია ენერგიაშ არძაშე დიდი მუმახვარაფალი რე. კალიფორნიას იდვალუაფუ ჟირი უკაბეტაში ატომური ელექტრო დგჷმილი: [[დიაბლო კანიონი]] დო [[სან ონოფრე]]. * '''ფართობი''' – 404 ვითოში. * '''მახორობაობა''' – 37,253 ვითოში (ჩეკანამეფი 57,6 %, აზიარეფი 13,0 %, აფროამერიკალეფი 6,4 %, ლათინოამერიკალეფი 21 %). * '''ნოღაშ მახორობა''' – 91,3 %. * '''ნოღეფი''' – [[საკრამენტო]] (ნანანოღა), 376 ვითოში, [[ლოს-ანჯელესი]] (ედომუშამი ჯოხო: El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Angeles de Porciuncula, დირს. 1781, 3.553 ვითოში), [[სან დიეგო]], 1.171 ვითოში, [[სან-ხოსე (კალიფორნია)|სან-ხოსე]], 839 ვითოში, [[სან ფრანსისკო]] (დირს. 1848), 735 ვითოში, [[ლონგ-ბიჩი]], 422 ვითოში, ოკლენდი, 367 ვითოში. * '''ჩინებული ადამიერეფი''' – [[უოლტ დისნეი]], [[ჯეკ ლონდონი]], [[მერილინ მონრო]], [[რონალდ რეიგანი]], [[ჯონ სტეიბეკი]]. * '''მუშობურობეფი''' – უკაბეტაში შტატი რე მახორობაშ მეჯინათ, უკაბეტაში ოფუტე-ომეურნე რაიონი, ელექტოტექნიკური ხერეჭუა (სილიკონიშ ვე), სიერა-ნევადა, ღურაშ ვე (282 მ ზუღაშ დონეშე გიმე). == ლიტერატურა == * {{Cite book |last=Chartkoff |first=Joseph L. |coauthors=Chartkoff, Kerry Kona |year=1984 |title=The archaeology of California |url=https://archive.org/details/archaeologyofcal00char |location=Stanford |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=0-8047-1157-7 |oclc=11351549}} * {{Cite book |last=Fagan |first=Brian |year=2003 |title=Before California: An archaeologist looks at our earliest inhabitants |url=https://archive.org/details/beforecalifornia0000faga |location=Lanham, MD |publisher=[[Rowman & Littlefield Publishers]] |isbn=0-7425-2794-8 |oclc=226025645}} * {{Cite book |last=Hart |first=James D. |year=1978 |title=A Companion to California |url=https://archive.org/details/companiontocalif00hart |location=New York, NY |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=0-19-502400-1 |oclc=}} * Matthews, Glenna. ''The Golden State in the Civil War: Thomas Starr King, the Republican Party, and the Birth of Modern California.'' New York: Cambridge University Press, 2012. * {{Cite book |last=Moratto |first=Michael J. |coauthors=Fredrickson, David A. |year=1984 |title=California archaeology |url=https://archive.org/details/californiaarchae0000mora |location=Orlando |publisher=[[Academic Press]] |isbn=0-12-506182-X |oclc=228668979}} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.ca.gov/ State of California] * [http://www.loc.gov/rr/program/bib/states/california/index.html California State Guide, from the Library of Congress] * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/California}} * [http://diva.sfsu.edu/collections/sfbatv/bundles/188919 1973 documentary featuring aerial views of the California coastline from Mt. Shasta to Los Angeles] * [http://www.petapixel.com/2011/08/08/time-lapse-tilt-shift-portrait-of-california/ Time-Lapse Tilt-Shift Portrait of California by Ryan and Sheri Killackey] {{გეოგრაფიული ორენი |ცენტრი = კალიფორნია |ოორუე = {{შილა|ორეგონი}} |ოორუე-ბჟაეიოლი = |ბჟაეიოლი = {{flag|ნევადა}}<br />{{flag|არიზონა}} |ობჟათე-ბჟაეიოლი = |ობჟათე = {{flag|გიმენი კალიფორნია}}<br />{{flag|მექსიკა}} |ობჟათე-ბჟადალი = {{flag|ჰავაი}} / ''[[რჩქალი ოკიანე]]'' |ბჟადალი = ''[[რჩქალი ოკიანე]]'' |ოორუე-ბჟადალი = ''[[რჩქალი ოკიანე]]'' }} {{ააშ-იშ ადმინისტრაციული ართულეფი}} [[კატეგორია:ააშ-იშ შტატეფი]] [[კატეგორია:კალიფორნია]] 2vpwa5j2vz9f5xtxm7psral61d10c9a 0 21232 252023 241911 2026-08-13T00:37:23Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252023 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ააშ-იშ შტატი | სტატუსი = [[ააშ-იშ ადმინისტრაციული დორთუალა|ააშ-იშ შტატი]] | ჯოხო = ტეხასი | მასქერული ჯოხო ={{lang-en|State of Texas}} | შილა = Flag of Texas.svg{{!}}border | გერბი = ‎State Seal of Texas.svg | რუკა = Texas in United States.svg{{!}}300px | ჸოფილი = | ჸოფილი შილა = | მეტჯოხო = „ხვალეხე მურიცხიშ შტატი“<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/articles/2009/04/17/texas/|title=Одинокая звезда Техаса|publisher=[[Lenta.ru]]|accessdate=2020-03-25|lang=ru|archive-date=2019-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010004841/https://lenta.ru/articles/2009/04/17/texas/|deadlink=no}}</ref> | დევიზი = „მაჸალობა“ | ნანანოღა = [[ოსტინი]] | ოფიციალური ნინა = | უკაბეტაში ნოღა = [[ჰიუსტონი]] | შხვა ნოღეფი = [[სან-ანტონიო]], [[დალასი]], [[ოსტინი]], [[ფორტ-უერთი]], [[ელ-პასო]] | გუბერნატორი = [[გრეგ ებოტი]] <small>([[ტეხასიშ რესპუბლიკური პარტია|რპ]])</small> | ლეიტენანტ-გუბერნატორი = [[დენ პატრიკი (პოლიტიკოსი)|დენ პატრიკი]] <small>(რპ)</small> | სენატორეფი = [[ჯონ კორნინი]] <small>(რპ)</small><br>[[ტედ კრუზი]] <small>(რპ)</small> | საფოსტო აბრევიატურა = TX | ფართობიშ აბანი = 2-ა | ფართობი = 695,662 | სიგჷრძა = 1,289 | სიგანა = 1,244 | წყარი = 19,075 კმ2 (2.7%) | მახორობაშ აბანი = 2-ა | მახორობა = 30,503,301 (2023) | მეჭედალაშ აბანი = 26 | მეჭედალა = 42.9/კმ² | უმაღალაში ჭურჭული = | უკაბეტაში სიმაღალა = 2 667,4 | ოშქაშე სიმაღალა = 520 | უდაბალაში ჭურჭული = 0 | უდაბალაში სიმაღალა = | ნამუსხე შტატი = 28 | შტატო გჷნორთაშ თარიღი = [[29 ქირსეთუთა]], [[1845]] | ბორჯიშ ორტყაფუ = | ორტყაფუ = | განედი = 25°50' | გრძედი = 93°31' | ვებ-ხასჷლა = [http://www.texas.gov texas.gov] | ვებხასჷლა = }} '''ტეხასი''' (Texas, Tx - ტექსეს) — [[ააშ]]-იშ [[ამერიკაშ შტატეფი დორსხუაფაშ მეჯინათ|შტატი]], ობჟათე-ბჟადალიშ ცენტრალურ რეგიონს. ჯოხოქ გიადჷ [[ინდიარეფი|ინდიარეფიშ]] თურიშ მეჯინათ. [[ჰიუსტონი]] სიკაბეტათ პირველი ნოღა რე ტეხასის დო სიკაბეტათ მაანთხა [[ააშ]]-ს. [[დალასი]]შ მეტროპოლიტი სიკაბეტათ პირველი რე ტეხასის, მაანთხა ააშ-ს. ფართობიშ 10%-იშ ნარკი [[ტიოზი]] რე. შტატიშ ეკონომიკურ წჷმოძინეფქ დიჭყჷ 20-ა ოშწანურაშე, მუჟანსჷთ [[ნაფთობი]]შ ნოზირქ იჸუ მეგორაფილქ, ნამუქჷთ გიმიჭანჷ ეკონომიკური გოვითარაფა შტატის. ანდა [[უნივერსიტეტი]]შ გონწყჷმაქ ტეხასი დარსხჷ, მუჭოთ რეგანული ეკონომიკაშ დო მაღალი ტექნოლოგიური ინდუსტრიაშ შტატი. ტეხასიშ ართოიანი დინოხოლენი პროდუქტი აკმადგინანს 1,224 ტრილიონ დოლარს დო მაჟირა რე [[კალიფორნია|კალიფორნიაშ]] უკული. ართოიანი დინოხოლენი პროდუქტი ართ შურ მახორუშა 36,484 [[ააშ დოლარი]]. 2010 წანაშ მუნაჩამეფით ტეხასის იბუძოლუ ფორჩუნ 500-იშ 57 კომპანია. ჩინებული კომპანიეფი ტეხასის: Halliburton, Texas Instrumentals, ExxonMobile. ტეხასის დვალირი [[დალას-ფორტ-უერთიშ აეროპორტი]] საირქიანო გინოხარგუათ მაჟირა რე ააშ-ს დო [[მოსოფელი]]ს მაანთხა. ტეხასის იბუძოლჷ მეხოლაფათ 1000 ონიშოლი, ნამჷთ გინოზინდილი რე 1600 კილომეტრის ტეხასიშ წყარპიჯის, პორტეფს დოსაქვარაფილი ჸუნა მეხოლაფათ 1 მილიონი ტეხასარი. == ისტორია == * [[1682]] – ესპანარეფიშ დახორინალი. * [[1821]]-[[1836]] – [[მექსიკა|მექსიკაშ]] ნორთი. * [[1836]]-[[1845]] – დუდიშული რესპუბლიკა (აკა შტატი რე, ნამჷთ დუდიშული რდჷ). * [[1836]] – ლჷმა მექსიკაწკჷმა. * [[1845]] – ანექსირაფილქ იჸუ [[ააშ]]-შე. * [[1861]]-[[1870]] – კონფედერაციაშ მაკათური. == ჯინჯიერი მუნაჩამეფი == * '''ფართობი''' – 678 ვითოში. * '''მახორობა''' – 25,145 ვითოში, თინეფ შქას 3 მლნ [[მექსიკარეფი|მექსიკარი]] რე (ჩეკანამი 71,4 % , აფროამერიკალი 11,5 %, ლათინოამერიკალი 35,9 %). * '''ნოღაშ მახორობა''' – 79,6 %. * '''მუშობურობეფი''' – მა-2 შტატი რე მახორობათ, მა-2 ტერიტორიათ, 1-თა ნავთობიშ, გაზიშ, ბამბაშ, ორზაშ წარმებათ. * '''ჩინებული ადამიერეფი''' – [[ჯორჯ უოლკერ ბუში|ჯორჯ ბუში]], [[ბადი ჰოლი]], [[სემ ჰიუსტონი]], [[ლინდონ ჯონსონი]], [[ჯენის ჯოპლინი]], [[ტინა ტერნერი]]. == უდიდაში ნოღეფი == ტეხასიშ უდიდაში ნოღეფი რე: [[ოსტინი]] (ნანანოღა), 541 ვითოში, [[ჰიუსტონი]], (ნანანოღა 1837-39 დო 1842-45 წანეფს, 1.744 ვითოში, [[დალასი]], 1.053 ვითოში, [[სან-ანტონიო]], 1.068 ვითოში, [[ელ-პასო]], 600 ავითოში. <center> <gallery widths="150px" heights="150px"> File:Panoramic Houston skyline.jpg|[[ჰიუსტონი]] File:Downtown-san-antonio.jpeg|[[სან-ანტონიო]] File:Xvisionx Dallas Stemmons.jpg|[[დალასი]] File:AustinAerial-Dec2009.JPG|[[ოსტინი]] File:Fort Worth, Texas at Sunset.jpg|[[ფორტ-უერთი]] </gallery> </center> == ნინეფი == {| class="wikitable sortable" style="margin-left:1em; float:center" |+ '''10 უდიდაში ნინა ტეხასის, ინგლისურიშ გალე''' |- ! ნინა !! მაჩიებელი პროცენტულო<br /><small>(2010-წანაშ მეჯინათ)</small> |- | [[ესპანური ნინა|ესპანური]] || 29.21% |- | [[ვიეტნამური ნინა|ვიეტნამური]] || 0.75% |- | [[ჩინური ნინა|ჩინური]] || 0.56% |- | [[გერმანული ნინა|გერმანული]] || 0.33% |- | [[ტაგალური ნინა|ტაგალური]] || 0.29% |- | [[ფრანგული ნინა|ფრანგული]] || 0.25% |- | [[კორეული ნინა|კორეული]] დო [[ურდუ ნინა|ურდუ]]|| 0.24% |- | [[ჰინდი ნინა|ჰინდი]] || 0.23% |- | [[არაბული ნინა|არაბული]] || 0.21% |- | [[ნოგერო-კონგოლეზიური ნინეფი]]|| 0.15% |} == ჯინჯიერი რელიგიური კონფესიეფი == [[ფაილი:Lakewood church.jpg|მინი|[[ლაიკვუდ-ჩიორჩი]] ამერიკაშ უდიდაში ოხვამერი]] {| class="wikitable" style="float:center; margin:10px" |- !რელიგია<ref>[http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm#StateFaith American Religious Identification Survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051024031359/http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm#StateFaith |date=2005-10-24 }}, 2001</ref> ! |- |[[რომიშ კათოლიკური ეკლესია|რომაული კათოლიციზმი]] |28% |- |[[ბაპტიზმი]] |21% |- |[[ურელიგიურობა|ურელიგიე]] |11% |- |[[მეთოდიზმი]] |8% |- |ქრისტიანი-შხვა |7% |- |[[ლუთერანობა]] |3% |- |[[ჟარნეჩდოვითიანელობა]] |3% |- |[[პრესვიტერიანობა]] |2% |- |[[ვარი-კონფესიონალური]] |2% |- |[[ეკონია დღალეფიშ წიმინდანეფიშ იესო ქირსეშ ოხვამერი|მორმონეფი]] |2% |- |[[ეპისკოპალური ოხვამერი]] |1% |- |[[ისლამი|მუსლიმანი]] |1% |- |[[იეჰოვაშ მოწამეეფი]] |1% |- |[[ღორონთიშ შაყარუა]] |1% |- |[[ღორონთიშ ოხვამერი]] |1% |- |შხვა |2% |} == ლიტერატურა == * {{Cite book|last=Chipman|first=Donald E.|title=Spanish Texas, 1519–1821|url=https://archive.org/details/spanishtexas15190000chip|publisher=University of Texas Press|location=Austin, Texas|year=1992|isbn=0-292-77659-4}} * {{Cite book|last=Davis|first=William C.|title=Lone Star Rising|year=2006|publisher=Texas A&M University Press|location=College Station, TX|isbn=978-1-58544-532-5}} originally published 2004 by New York: Free Press * {{Cite book|last=Edmondson|first=J.R.|title=The Alamo Story-From History to Current Conflicts|url=https://archive.org/details/alamostoryfromea0000edmo|publisher=Republic of Texas Press|place=Plano, Texas|isbn=1-55622-678-0|year=2000}} == რესურსეფი ინტერნეტის == * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Texas}} * [http://www.thestoryoftexas.com/ The Texas State History Museum] * [http://www.tshaonline.org/handbook/online/ The Handbook of Texas Online] * [http://texashistory.unt.edu/explore/collections/TR/browse/ ''Texas Register''] * [http://www.nps.gov/history/nr/travel/tx/ South and West Texas: A National Register of Historic Places Travel Itinerary] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{მერკე-ააშ}} {{ააშ-იშ ადმინისტრაციული ართულეფი}} [[კატეგორია:ტეხასი| ]] [[კატეგორია:ააშ-იშ შტატეფი]] 6i4fxqw0rex7no9itjhlo06pzi3ao13 0 21426 252038 119294 2026-08-13T00:50:14Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252038 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა არტისტი | ფერი = | ჯოხო = ელენ ბიურსტინი | სურათი = Ellen Burstyn 2009 shadow portrait.jpg | სურათიშ ზჷმა = 220პქ | დუდჯოხო = | დაბადებაშ ჯოხო = ედნა რეი ჯილოი | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი დო ხანი|1932|12|7}} | დაბადებაშ აბანი = [[დეტროიტი]], [[ააშ]] | ღურაშ თარიღი = | ღურაშ აბანი = | საქვარუა = [[არტისტი]] | შხვა ჯოხოეფი= | აკოქიმინჯალაშ წანეფი = 1958–ასეშა | ალმასქუ= | მასქერეფი = | ოხორინალი აბანი= | ვებხასჷლა= {{official website|http://web.archive.org/web/20110304105714/http://ellenburstyn.net/}} | აკადემიაშ ჯილდოეფი= [[ოსკარი]] | ემმიშ ჯილდოეფი= | შხვა ჯილდოეფი= | BAFTA ჯილდოეფი = [[BAFTA]] | ორქოშ გლობუსიშ ჯილდოეფი = [[ორქოშ გლობუსი]] | ტონიშ ჯილდოეფი }} '''ელენ ბიურსტინი''' ({{lang-en|Ellen Burstyn}}; [[7 ქირსეთუთა]], [[1932]]) — ამერიკალი არტისტი. კარიერა დიჭყჷ 1950-იანი წანეფიშ ბოლოს თეატრის. გვიანო დიჭყჷ კინოს დო ოტელევიზიე როლეფიშ რსულება. თიში მაართა ჩინებული ფილმი რდჷ „[[ეკონია კინოსეანსი]]“. [[ალ პაჩინო]]შ დო [[ჰარვი კეიტელი|ჰარვი კეიტელწკჷმა]] ართო რე ასეიანი არტისტეფიშ სტუდიაშ, ნამჷთ ამერიკაშ არძაშე პრესტიჟულ ოარტისტე სკოლათ რე ფასებული.<ref>{{cite book | title=Inside Inside | url=https://archive.org/details/insideinside0000lipt | first=ჯეიმზ | last=ლიპტონი | authorlink= | date=2007-10-18 | page=[https://archive.org/details/insideinside0000lipt/page/14 14] | publisher=Dutton Penguin | isbn=9780525950356}}</ref> ==ფილმოგრაფია== {{მერკე ფილმოგრაფია}} {{ფილმისჟილე}} {{ფილმის|1971| [[ეკონია კინოსეანსი]] | The Last Picture Show|ლუის ფეროუ}} {{ფილმის|1973| [[ეშმაკიშ გიშარაჸილი (ფილმი)|ეშმაკიშ გიშარაჸილი]] | The Exorcist|კრის მაკნილი}} {{ფილმის|1974| [[ალისა ანწი თაქ ვახორანს]] | Alice Doesn't Live Here Anymore|ალისა}} {{ფილმის|1978| [[კინ თი ბორჯის, უკულიან წანას (ფილმი)|კინ თი ბორჯის, უკულიან წანას]] | Same Time, Next Year|დორისი}} {{ფილმის|2000| [[ორცებაშ რეკვიემი (ფილმი)|ორცებაშ რეკვიემი]] | Requiem for a Dream|სარა გოლდფარბი}} {{ფილმის|2006| [[წყუ (2006 წანაშ ფილმი)|წყუ]] |The Fountain|ლილიან გუზეტი}} {{ფილმის|2014| [[ეშნაღაზაშ დღა]] |Draft Day| ბარბ უივერი}} {{ფილმის|2015| [[ადელაინიშ ასაკი]] |The Age of Adaline| ფლემინგ პრესკოტი}} {{ფილმისგიმე}} ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{commonscat-inline|Ellen Burstyn}} * {{IMDb name|0000995}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ოსკარი საუჯგუშო არტისტი ოსურიშო}} {{DEFAULTSORT:ბიურსტინი, ელენ}} [[კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1932]] [[კატეგორია:ოსკარიშ მაღვენჯი კინოარტისტეფი]] tiwvn86w4xfnlbelm7dk77qaaed3v1i 0 21427 252076 123102 2026-08-13T01:17:27Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252076 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა არტისტი | ფერი = | ჯოხო = ჰარვი კეიტელი | სურათი = Harvey Keitel Cannes 2015.jpg | სურათიშ ზჷმა = 220პქ | დუდჯოხო = ჰარვი კეიტელი 2015 წანას | დაბადებაშ ჯოხო = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი დო ხანი|1939|05|13}} | დაბადებაშ აბანი = [[ბრუკლინი]], [[ნიუ-იორკი]] | ღურაშ თარიღი = | ღურაშ აბანი = | საქვარუა = [[არტისტი]], [[მუსიკოსი]] | შხვა ჯოხოეფი= | აკოქიმინჯალაშ წანეფი = [[1967]]–ასეშა | ალმასქუ= | მასქერეფი = | ოხორინალი აბანი= | ვებხასჷლა= | აკადემიაშ ჯილდოეფი= | ემმიშ ჯილდოეფი= | შხვა ჯილდოეფი= | BAFTA ჯილდოეფი | ორქოშ გლობუსიშ ჯილდოეფი | ტონიშ ჯილდოეფი }} '''ჰარვი კეიტელი''' ({{lang-en|Harvey Keitel}}; [[13 მესი]], [[1939]]) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე [[მარტინ სკორსეზე]]შ, [[რიდლი სკოტი]]შ დო [[კვენტინ ტარანტინო]]შ ფილმეფს რსულებური როლეფით. [[ალ პაჩინო]]შ დო [[ელენ ბიურსტინი|ელენ ბიურსტინწკჷმა]] ართო რე ალმადუდე არტისტეფიშ სტუდიაშ, ნამუთ ამერიკაშ არძაშე პრესტიჟულ ოარტისტე სკოლათ რე ფასებული.<ref>{{cite book | title=Inside Inside | url=https://archive.org/details/insideinside0000lipt | first=ჯეიმზ | last=ლიპტონი | authorlink= | date=2007-10-18 | page=[https://archive.org/details/insideinside0000lipt/page/14 14] | publisher=Dutton Penguin | isbn=9780525950356}}</ref> ==ფილმოგრაფია== {{ფილმისჟილე}} {{ფილმის|1974| [[ალისა ანწი თაქ ვახორანს]] |Alice Doesn't Live Here Anymore| ბენი}} {{ფილმის|1976| [[ტაქსიშ მაჯღვერი (ფილმი)|ტაქსიშ მაჯღვერი]] |Taxi Driver| მეთიუ}} {{ფილმის|1978| [[დუელანტეფი]] |The Duellists| გაბრიელ ფერო}} {{ფილმის|1980| [[ღურა თინა ეთერს]] |La Mort en direct| როდი}} {{ფილმის|1991| [[თელმა დო ლუიზა]] |Thelma & Louise| დეტექტივი ჰელ სლოკამბი}} {{ფილმის|1992| [[ჸალა ჯოღორეფი]] |Reservoir Dogs| მისტერ თეთრი}} {{ფილმის|1993| [[პიანინო (1993 წანაშ ფილმი)|პიანინო]] | The Piano|ჯორჯ ბეინსი}} {{ფილმის|1994| [[მაკულატურა (ფილმი)|მაკულატურა]] |Pulp Fiction| უინსტონ ვულფი}} {{ფილმის|1995| [[ოჭოფი გაჯა]] |Get Shorty | საკუთარი თავი}} {{ფილმის|1995| [[ფურკი (ფილმი)|ფურკი]] |Smoke| ოგი რენი}} {{ფილმის|1995| [[სერდა სახეს]] |Blue in the Face| ოგი რენი}} {{ფილმის|2004| [[ეროუანული საგანძური]] |National Treasure| პიტერ სადუსკი}} {{ფილმის|2009| [[გენაძახა ნაფეშერეფი (2009 წანაშ ფილმი)|გენაძახა ნაფეშერეფი]] |Inglourious Basterds| ხონარი კადრიშ მელე}} {{ფილმის|2012| [[გოფშა თუთაშ ომაფე]] |Moonrise Kingdom| მეთაური პირსი}} {{ფილმის|2015| [[ახალობა (2015 წანაშ ფილმი)|ახალობა]] | Youth | მიკ ბოილი}} {{ფილმის|2014| [[სასუმარო გრანდ ბუდაპეშტი]] |The Grand Budapest Hotel| ლუდვიგი }} {{ფილმისგიმე}} ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{commonscat|Harvey Keitel}} * {{IMDb name|172}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კეიტელი, ჰარვი}} [[კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1939]] [[კატეგორია:ნიუ-იორკალეფი]] g2jnj2i6vthb3kyo8xan1s2amxskjtw 0 21851 252088 216872 2026-08-13T01:22:26Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252088 wikitext text/x-wiki {{მშ*|ბერგმანი (მიარეშანული)}} {{ინფოდაფა არტისტი | ფერი = | ჯოხო = ინგრიდ ბერგმანი | სურათი =Ingrid Bergman - Gaslight 44.jpg | სურათიშ ზჷმა = 220პქ | დუდჯოხო = ინგრიდ ბერგმანი, 1944 წანა | დაბადებაშ ჯოხო = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|29|8|1915}} | დაბადებაშ აბანი = [[სტოკჰოლმი]], [[შვედეთი]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1982|8|29|1915|8|29}} | ღურაშ აბანი = [[ლონდონი]], [[გოართიანაფილი ომაფე]] | საქვარუა = [[არტისტი]] | შხვა ჯოხოეფი= | აკოქიმინჯალაშ წანეფი = [[1932]]-[[1982]] | ალმასქუ= პეტერ არონ ლინდსტორმი (1937–1950)<br />[[რობერტო როსელინი]] (1950–1957)<br />ლარს შმიდტი (1958-1975) | მასქერეფი = | ოხორინალი აბანი= | ვებხასჷლა= | აკადემიაშ ჯილდოეფი= [[ოსკარი]] | ემმიშ ჯილდოეფი= | შხვა ჯილდოეფი= | BAFTA ჯილდოეფი= [[BAFTA]] | ორქოშ გლობუსიშ ჯილდოეფი= [[ორქოშ გლობუსი]] | ტონიშ ჯილდოეფი }} '''ინგრიდ ბერგმანი''' ({{lang-sv|Ingrid Bergman}}; დ. [[29 მარაშინათუთა]], [[1915]]; ღ. [[29 მარაშინათუთა]], [[1982]]) — [[შვედეფი|შვედი]] არტისტი. [[ამერიკაშ კინოაკადემია|ამერიკაშ კინოაკადემიაშ]] [[ოსკარი]]შ ჟირშაიანი ლაურეატი, [[ორქოშ გლობუსი]]შ სუმშაიანი ლაურეატი. ==ბიოგრაფია== ბერგმანს ცაშა ეშაჸუნდჷ იტალიარი რეჟისორიშ [[რობერტო როსელინი]]შ ფილმეფი. 1949 წანას თიქ მეჭარჷ ჭარილი როსელინს, გუმოხანტჷ თიში ედორია დო მიარზიუ ალახანდალა. ათაში მოხვადჷ ბერგმანქ ფილმის „[[სტრომბოლი, ღორონთიშ დიხა]]“. გინოღალეფს როსელინს დო ბერგმანს ართიანქ ქეჸოროფეს, ბერგმანქ მონკათ იჸუ დო ჭკობას 1950 წანაშ 2 ფურთუთას ჸუნდჷ სქუა რენატო როსელინი<ref name=Bondanella>Bondanella, Peter E. ''The Films of Robert Rossellini'', Cambridge University Press (1993)</ref>. ათე ურთიართალაქ სკანდალი გიშიჭანუ ააშ-ს. ბერგმანქ დეთხიუ ალმასქუს, მიდართჷ [[იტალია]]შა დო 1950 წანაშ 24 მესის დეგურგინჷ როსელინწკჷმა. რენატოსიშ მეტი, თინეფს აყის ნაჟირალი ცირასქუალეფქ. 1949-1955 წანეფს როსელინქ ბერგმანი გეგნიღჷ ხუთ [[იტალიური ნეორეალიზმი|ნეორეალისტურ]] ფილმის დო ართი დოკუმენტური ფილმიშ ეპიზოდის. ნეორეალისტურ ფილმეფს ჯინჯიერო უპროფესიონალე არტისტეფს გიმირინუანდესჷ, ათეშენ ბერგმანიშ გუმორჩქინაქ კრიტიკა გიშიჭანუ. როსელინწკჷმა დათხიებაშ უკული 1956 წანას ფილმის [[ანასტასია (1956 წანაშ ფილმი)|„ანასტასია“]] რსულებური [[ანასტასია რომანოვა]]შ როლით ბერგმანქ ტრიუმფალურო დირთჷ ამერიკაშ კინოეკრანეფს. ათე როლიშო თიქ დეინალჷ [[ოსკარი]]შ წკარით მაჟირა დო [[ორქოშ გლობუსი]]შ მასმა ჯილდო თარი როლიშო. == ფილმოგრაფია == {{ფილმისჟილე}} {{ფილმის|1941| [[დოქტორი ჯეკილი დო მისტერ ჰაიდი (1941 წანაშ ფილმი)|დოქტორი ჯეკილი დო მისტერ ჰაიდი]] | Dr. Jekyll and Mr. Hyde| ივი პეტერსონი}} {{ფილმის|1942| [[კასაბლანკა (ფილმი)|კასაბლანკა]] | Casablanca| ილზა ლუნდი}} {{ფილმის|1943| [[მის იჭანუანს ზარი (ფილმი)|მის იჭანუანს ზარი]] | For Whom the Bell Tolls| მარია}} {{ფილმის|1944| [[აირიშ გოსინთაფა (1944 წანაშ ფილმი)|აირიშ გოსინთაფა]] | Gaslight| პაულა ანტონი}} {{ფილმის|1945| [[წიმინდა მარიაშ ზარეფი]] | The Bells of St. Mary's| და მარი ბენედიქტი}} {{ფილმის|1945| [[მოჟამილი (ფილმი)|მონუსხული]] | Spellbound | კონსტანს პეტერსენი}} {{ფილმის|1946| [[ფუჭს დიდება]] | Notorious| ალისა ჰუბერმანი}} {{ფილმის|1948| [[ტრიუმფალური თაღი (ფილმი)|ტრიუმფალური თაღი]] | Arch of Triumph| ჟოან მადუ}} {{ფილმის|1948| [[ზოდიაქოშ შანი რინტუშ რქა]] | Under Capricorn| ლედი ჰენრიეტა ფლასკი}} {{ფილმის|1948| [[ჟანა დ'არკი (1948 წანაშ ფილმი)|ჟანა დ'არკი]] | Joan of Arc| [[ჟანა დ'არკი]]}} {{ფილმის|1950| [[სტრომბოლი, ღორონთიშ დიხა]] | Stromboli | კარინი}} {{ფილმი|1951| [[ევროპა 51]] | Europa '51| ირენ ჟირარდი}} {{ფილმის|1953| [[ჩქი, ოსურეფი]] |Siamo donne| საკუთარი თავი}} {{ფილმის|1956| [[ანასტასია (1956 წანაშ ფილმი)|ანასტასია]] |Anastasia| [[ანასტასია რომანოვა]]}} {{ფილმის|1958| [[სასუმარო მაამშვა ბედინარობა]] |The Inn of the Sixth Happiness| გლედის აილვარდი}} {{ფილმის|1961| [[გიჸორანო ბრამსი? (ფილმი)|გიჸორანო ბრამსი?]] |Aimez-vous Brahms?| პოლა ტისიე}} {{ფილმის|1972| [[ფუცქინი დო ღვარაფი (ფილმი)|ფუცქინი დო ღვარაფი]] | Viskningar och rop| მაყურებელი}} {{ფილმის|1974| [[ჸვილუა ბჟაეიოლიშ ექსპრესის (1974 წანაშ ფილმი)|ჸვილუა ბჟაეიოლიშ ექსპრესის]] |Murder on the Orient Express| გრეტა ოლსონი}} {{ფილმის|1978| [[დამორჩილიშ სონატა]] |Autumn Sonata| შარლოტ ანდერგასტი}} {{ფილმისგიმე}} == ლიტერატურა == * {{cite book | author=Bergman, Ingrid and Burgess, Alan | title=Ingrid Bergman: My Story | publisher=Delacorte Press | year=1980 | location=New York | isbn=0-440032-99-7}} * {{cite book | author=Chandler, Charlotte | title=Ingrid: Ingrid Bergman, A Personal Biography | url=https://archive.org/details/isbn_9780739487792 | publisher=Simon & Schuster | year=2007 | location=New York | isbn=0-7432-9421-1}} * {{cite book | author=Leamer, Laurence | title=As Time Goes By: The Life of Ingrid Bergman | url=https://archive.org/details/astimegoesbylif00leam | publisher=Harper & Row | year=1986 | location=New York | isbn=0-060154-85-3}} * {{cite book | author=Dagrada, Elena | title=Le Varianti Trasparenti. I Film con Ingrid Bergman di Roberto Rossellini | publisher=LED Edizioni Universitarie | year=2008 | location=Milano | isbn=978-88-7916-410-8}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons|Ingrid Bergman}} * {{IMDb name|6}} * {{tcmdb name|14558}} * [http://www.ingridbergman.com/ Ingrid Bergman site run by CMG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430201643/http://www.ingridbergman.com/ |date=2009-04-30 }} * [http://www.wesleyan.edu/cinema/collections/bergman.htm Ingrid Bergman Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060914204447/http://www.wesleyan.edu/cinema/collections/bergman.htm |date=2006-09-14 }} at [[Wesleyan University]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ოსკარი საუჯგუშო არტისტი ოსურიშო}} {{DEFAULTSORT:ბერგმანი, ინგრიდ}} [[კატეგორია:შვედი არტისტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1915]] [[კატეგორია:ნაღურა 1982]] [[კატეგორია:ოსკარიშ მაღვენჯი კინოარტისტეფი]] t6muu6h46aznm5trc7lic3g11wnfvil 0 21853 252147 228577 2026-08-13T02:02:29Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252147 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:El Greco - Portrait of a Man - WGA10554.jpg|thumb|"ხანერი კოჩიშ პორტრეტი" (ელ გრეკოშ ავტოპორტრეტი)]] '''ელ გრეკო''' (El Greco, შილებე კასტილიური დო ვენეციური ნინეფიშ კომბინაციათ "ბერძენი"; *[[1541]] - [[7 პირელი]], [[1614]]) — ესპანური [[რენესანსი]]შ ხანტუ, მოჭახნაკე დო არქიტექტორი. მუჭოთ წესი, დორხველურ ნახანდეფს ბერძენული ასოეფით ხეს მუთმაჭარანდჷ ედომუშამი ჯოხოთ: დომენიკოს თეოტოკოპულოს (Δομήνικος Θεοτοκόπουλος), მუთ ღოზის გჷთმუსვანდჷ მუშ ბერძენულ წჷმოულობას. დებადჷ [[კრეტა]]ს, ნამუთ თიმ პერიოდის [[ვენეციაშ რესპუბლიკა|ვენეციაშ რესპუბლიკაშ]] ნორთი რდჷ. 26 წანაშ ხანს [[ვენეცია]]შა გეგნორთჷ ოგურაფუშა, მუთ თიმ ხანო რჩქვაელობური მოლინა რდჷ ბერძენი ქომოლკოჩეფშო, ნამუეფსჷთ უჯგუში გონათუაშ მეღება ოკოდესჷნ. 1570 წანას თიქ [[რომი|რომშა]] გეგნორთჷ, სოდე სახელოსნოს გჷთმონწყუნს დო ნახანდეფიშ თელ სერიას აკმოქიმინუნს. [[იტალია]]ს რინაშ პერიოდის გოფაჩუ ელ გრეკოქ მუში სტილი ვენეციური რენესანსიშ [[მანიერიზმი]]შ ელემენტეფით. 1577 წანას თიქ [[ტოლედო]]შა, [[ესპანეთი]]შა, გჷნორთჷ, სოდე თელარაშ ბოლოშახ სკიდუ. ზუსტას ტოლედოს აკოქიმინ თიქ მუშ საუჯგუშო ნახანდეფი. == ლიტერატურა == * {{cite book|last=Acton|first=Mary|title=Learning to Look at Paintings|year=1991| publisher=Oxford University Press|ISBN=0-521-40107-0}} * {{cite book|last=Allardyce|first=Isabel|title=Historic Shrines of Spain 1912|url=https://archive.org/details/historicshrineso0000isab|year=2003| publisher=Kessinger Publishing|isbn=0-7661-3621-3|chapter=Our Lady of Charity, at Illescas}} * {{cite book|last=Álvarez Lopera|first=José|title=in M. Tazartes' "El Greco"|year=2005| publisher=Explorer| isbn=960-7945-83-2|chapter=El Greco: From Crete to Toledo (translated in Greek by Sofia Giannetsou)}} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://www.artble.com/artists/el_greco El Greco&nbsp;– Biography, Style and Artworks] * [https://www.el-greco-foundation.org/ El Greco&nbsp;– The Complete Works] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240518151733/https://www.el-greco-foundation.org/ |date=2024-05-18 }} * [https://dominikostheotokopoulos.webnode.gr/ El Greco] {{მერკე-ბიოგრაფია}} [[კატეგორია:ბერძენი ხანტუეფი]] [[კატეგორია:ესპანარი ხანტუეფი]] [[კატეგორია:რენესანსიშ ხანტუეფი]] 045ace4uohxzu9k1a7ptcy8bpehbw97 0 21929 252028 249491 2026-08-13T00:41:03Z InternetArchiveBot 15194 Add 10 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252028 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:EmperorSuleiman.jpg|მინი|250პქ|სულეიმან I - [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] [[სულთანი]]]] '''სულეიმან I კანუნი''', ''სულეიმან კანონმადვალი'' ({{lang-tr|Muhteşem Süleyman}}, {{lang-ar|سليمان القانوني}}; დ. [[6 გერგობათუთა]], [[1494]] – ღ. [[7 ეკენია]], [[1566]]) — [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ იმპერიაშ]] მავითა სულთანი. ქიანას მართუნდჷ [[1520]]-[[1566]] წანეფს. სულეიმანი იკოროცხუდჷ [[ოსმანეფიშ დინასტია|ოსმანეფიშ დინასტიაშ]] ართ-ართ თოლოძირე წჷმმარინაფალო. თიშ მართუალაშ პერიოდის ოსმალეთიშ პორტაქ<ref>[http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=3&t=32224 ოსმალეთიშ პორტა]</ref> გოვითარაფაშ უმაღალაშ კონკას მიოჭირინუ. ==ქოძირით თაშნეშე== * [[ოსმალეთიშ სულთანეფიშ ერკებული]] * [[ავსტრია-ოსმალეთიშ ლჷმეფი]] == ლიტერატურა == {{ქსე|9|600}} *{{cite book |last=Ahmed|first=Syed Z|title=The Zenith of an Empire : The Glory of the Suleiman the Magnificent and the Law Giver |url=https://archive.org/details/zenithofempiregl0000ahme|year=2001 |publisher=A.E.R. Publications |isbn=978-0-9715873-0-4}} *{{cite book |last=Atıl |first=Esin |title=The Age of Sultan Süleyman the Magnificent|url=https://archive.org/details/ageofsultansleym0000atle |year=1987 |publisher=National Gallery of Art |location=Washington, D.C.|isbn=978-0-89468-098-4}} *{{cite journal |url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/198704/the.golden.age.of.ottoman.art.htm|title=The Golden Age of Ottoman Art|accessdate=18 April 2007 |journal=Saudi Aramco World |date=July–August 1987|volume=38|issue=4|pages=24–33 |issn=1530-5821 |location=Houston, Texas|publisher=Aramco Services Co|last=Atıl|first=Esin}} *{{cite book |last=Barber|first=Noel|title=Lords of the Golden Horn : From Suleiman the Magnificent to Kamal Ataturk |url=https://archive.org/details/lordsofgoldenhor0000barb|publisher=Pan Books|location=London|year=1976 |isbn=978-0-330-24735-1}} *{{cite book |last=Bridge |first=Anthony|title=Suleiman the Magnificent, Scourge of Heaven |url=https://archive.org/details/suleimanmagnific0000brid_b6b3 |year=1983 |location=New York |publisher=F. Watts |oclc=9853956 |isbn=0-88029-169-9}} *{{cite book |last=Downey |first=Fairfax Davis |title=The Grand Turke, Suleyman the Magnificent, sultan of the Ottomans |year= |publisher=Minton, Balch & Company |location=New York|oclc=25776191}} *{{cite web |url=http://www.wsu.edu:8080/~dee/OTTOMAN/SULEYMAN.HTM |last=Hooker|first=Richard |title=The Ottomans: Suleyman |accessdate=2 September 2007 }} *{{cite book |last=Lybyer|first=Albert Howe|title=The government of the Ottoman empire in the time of Suleiman the Magnificent |url=http://archive.org/details/governmentofotto00lyby |year=1913 |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=Harvard University Press |oclc=1562148 |isbn=0-404-14681-3}} *{{cite journal|journal=International journal of Middle East studies|last=Labib|first=Subhi|title=The Era of Suleyman the Magnificent: Crisis of Orientation |location=London|publisher=Cambridge University Press|date=November 1979|pages=435–451|volume=10|issue=4|issn=0020-7438}} *{{cite book |last=Lamb|first=Harold |title=Suleiman, the Magnificent, Sultan of the East|url=https://archive.org/details/suleimanthemagni001564mbp|location=Garden City, N.Y. |publisher=Doubleday |year=1951 |oclc=397000 |isbn=1-4067-7271-2}} *{{cite book |last=Levey|first=Michael|title=The World of Ottoman Art |url=https://archive.org/details/worldofottomanar0000leve_n0z4|publisher=Thames & Hudson|year=1975 |isbn=0-500-27065-1}} *{{cite book |last=Lewis |first=Bernard|title=What Went Wrong? : Western Impact and Middle Eastern *{{cite book |last=Kinross|first=Patrick|title=The Ottoman centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire |publisher=Morrow |year=1979 |location=New York|isbn=978-0-688-08093-8}}Response|url=https://archive.org/details/whatwentwrongcla0000lewi |year=2002|publisher=Phoenix|location=London |isbn=978-0-7538-1675-2}} *{{cite book |last=Mansel |first=Phillip |title=Constantinople : City of the World's Desire, 1453–1924|url=https://archive.org/details/constantinopleci0000mans |year=1998|publisher=St. Martin's Griffin |location=New York |isbn=978-0-312-18708-8}} *{{cite book |last=Merriman|first=Roger Bigelow|title=Suleiman the Magnificent, 1520–1566|location=Cambridge, Massachusetts |publisher=Harvard University Press|year=1944|oclc=784228 |isbn=1-4067-7272-0}} *{{cite journal|journal=National geographic|last=Severy|first=Merle |title=The World of Süleyman the Magnificent |location=Washington, D.C. |publisher=National Geographic Society |date=November 1987 |pages=552–601 |volume=172|issue=5 |issn=0027-9358}} *{{cite book |last=Sicker|first=Martin |title=The Islamic World In Ascendancy : From the Arab Conquests to the Siege of Vienna|url=https://archive.org/details/islamicworldinas0000sick|year=2000 |publisher=Praeger |location=Westport, Connecticut |isbn=978-0-275-96892-2}} *{{cite journal |title=Suleiman The Lawgiver|accessdate=18 April 2007 |journal=Saudi Aramco World |date=March–April 1964 |volume=15 |issue=2|pages=8–10 |issn=1530-5821 |location=Houston, Texas|publisher=Aramco Services Co|url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/196402/suleiman.the.lawgiver.htm}}</div> *{{cite book |last=Bridge |first=Anthony|title=Suleiman the Magnificent, Scourge of Heaven |url=https://archive.org/details/suleimanmagnific0000brid_b6b3 |year=1983 |location=New York |publisher=F. Watts |oclc=9853956 |isbn=0-88029-169-9}} *{{cite book |last=Downey |first=Fairfax Davis |title=The Grand Turke, Suleyman the Magnificent, sultan of the Ottomans |year= |publisher=Minton, Balch & Company |location=New York|oclc=25776191}} *{{cite book |last=Lybyer|first=Albert Howe|title=The government of the Ottoman empire in the time of Suleiman the Magnificent |url=http://archive.org/details/governmentofotto00lyby |year=1913 |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=Harvard University Press |oclc=1562148 |isbn=0-404-14681-3}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons category|Suleiman I}} * [http://www.britannica.com/biography/Suleyman-I Suleyman I - Encyclopedia Britannica] * [http://www.sinanasaygi.com/en/eserler.asp?action=eserDetay&ID=77 Sultan Suleyman Tomb] * [http://www.paradoxplace.com/Perspectives/Genl%20Images/Single%20Frames/Suleiman.htm Portraits and Tughra of Suleiman] * [http://biography.yourdictionary.com/suleiman-i Suleiman I - Biography]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.allaboutturkey.com/suleyman.htm Sultan Suleyman the Magnificent] * [http://www.nndb.com/people/916/000092640/ Suleyman the Magnificent] * [http://www.theottomans.org/english/family/suleyman1.asp Suleyman I - Ottoman] * [http://asianhistory.about.com/od/turkeyhistoryculture/fl/Suleiman-the-Magnificent.htm Suleiman the Magnificent - Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906002501/http://asianhistory.about.com/od/turkeyhistoryculture/fl/Suleiman-the-Magnificent.htm |date=2015-09-06 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} {{ქჷდიჭყი დაფა}} {{მონძალაშ დაფა | წიმოხონი = [[სელიმ I]]| ტიტული = [[ოსმალეთიშ სულთანეფიშ ერკებული|ოსმალეთიშ იმპერიაშ სულთანი]]| წანეფი = [[30 ეკენია]], [[1520]] — [[7 ეკენია]], [[1566]]| გეჸვენჯი = [[სელიმ II]] }} {{მონძალაშ დაფა | წიმოხონი = [[სელიმ I]]| ტიტული = [[ხალიფა]]| წანეფი = [[30 ეკენია]], [[1520]] — [[7 ეკენია]], [[1566]]| გეჸვენჯი = [[სელიმ II]] }} {{გათე დაფა}} {{მერკე}} [[კატეგორია:ოსმალეთიშ სულთანეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1494]] [[კატეგორია:ნაღურა 1566]] [[კატეგორია:ოსმანეფიშ დინასტია]] [[კატეგორია:XVI ოშწანურაშ მონარქეფი]] pqq8spr8s9946v2ixlzo59qstpjvx8f 0 21968 252033 249918 2026-08-13T00:44:37Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252033 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Garejawriting.jpg|thumb|300px|ჯვეშ-ქორთული [[ასომთავრული]] მუკნაჭარა [[დავითგარეჯა]]შ ოხიდას.]] '''კულტურა''' — ართ-ართი არძაშე ფართოთ გოფაჩილი ზიტყვა რე მუჭოთ [[ომენცარე ლიტერატურა]]ს, თეშ ორინე რაგადუას. თის მიარე შანულამობა უღუ, მუთ კინე კულტურაშ ფენომენიშ სირთულეთ დო მიარეფერუამობათ რე გოპიჯაფილი. == ლიტერატურა == * {{cite book |ref=harv |author=Terrence Deacon |year=1997 |title=The Symbolic Species: The Co-evolution of Language and the Brain |url=https://archive.org/details/symbolicspeciesc00deac |location=New York and London |publisher=W. W. Norton}} * {{cite journal |ref=harv |author=Ralph L. Holloway Jr. |year=1969 |title=Culture: A Human domain |journal=Current Anthropology |volume=10(4)}} * {{cite book |ref=harv |author=Dell Hymes |year=1969 |title=Reinventing Anthropology}} * {{cite journal |ref=harv |author=Michael Tomasello |year=1999 |title=The Human Adaptation for Culture |journal=Annual Review of Anthropology |volume=28}} * {{cite journal |ref=harv |last=Whorf |first=Benjamin Lee |year=1941 |title=The relation of habitual thought and behavior to language |journal=Language, Culture, and Personality: Essays in Honor of Edward Sapir |location=Menasha, WI |publisher=Sapir Memorial Publication Fund}} * {{cite book |ref=harv |author=Walter Taylor |year=1948 |title=A Study of Archeology. Memoir 69, American Anthropological Association |reprinted=1967 |location=Carbondale Il |publisher=Southern Illinois University Press}} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://courses.ed.asu.edu/margolis/spf301/definitions_of_culture.html Definitions and quotes on culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100626142906/http://courses.ed.asu.edu/margolis/spf301/definitions_of_culture.html |date=2010-06-26 }} * [http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-73 Culture and civilization in Modern times]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.monthlyreview.org/299pare.htm Reflections on the Politics of Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317033756/http://www.monthlyreview.org/299pare.htm |date=2011-03-17 }} * [http://www.scribd.com/doc/21636305/Khaltourina-Korotayev-WorldCultures Journal of Comparative and Cross-Cultural studies, Vol.12]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.philosophyofculture.org/ Continental Approaches to Philosophy of Culture, Cultural Theory, Cultural Studies, Cultural Criticism, and Popular Culture] {{მერკე}} [[კატეგორია:კულტურა|*]] [[კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2]] [[კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 3]] 8y32n1xdnxk7ewee4udag6bif7kiky5 0 22228 252133 162676 2026-08-13T01:54:11Z InternetArchiveBot 15194 Add 4 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252133 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Greeks25-3.svg|მინი|290px|ჩინებული ბერძენეფი]] '''ბერძენეფი''' ვარდა '''ელინეფი''' — [[კათა]], [[საბერძნეთი]]შ თრი მახორობა (9,72 მლნ). თაშნეშე ოხორანა [[კვიპროსი|კვიპროსის]] (570 ვთშ.), [[ააშ|ააშ-ს]] (550 ვთშ.), [[გერმანია]]ს (300 ვთშ.), [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაციას]] (92 ვთშ.). * '''ჯოხოეფი''': მუშჯოხოდვალა -'' ელლინეს''; * '''ედომუშამი მუდანობა''': 12,4 მლნ. * '''ნინა''': [[ბერძენული ნინა|ახალბერძენული]]. * '''მორწუმეეფი''': თარო [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელეფი]]. == თაშნეშე ქოძირით == * [[პონტიალეფი]] * [[ბერძენეფი საქორთუოს]] == წყუეფი == <div class="references-small"> * {{cite encyclopedia |year=2008 |title = |encyclopedia= Encyclopedia Britannica |publisher= Encyclopedia Britannica Inc. |location=United States |id=Online Edition }} * {{cite encyclopedia |year=2008 |title = |encyclopedia= The Columbia Encyclopedia|publisher= Columbia University Press. |location=United States |id=Online Edition }} * {{cite book |author= |title=Pocket World in Figures (Economist) |publisher=Economist Books |location=London |year=2006 |pages= |isbn=1-86197-825-1 |oclc= |doi= |accessdate=}} * {{cite book|last1=Cadogan|first1=Gerald|last2=Langdon Caskey|first2=John|title=The End of the Early Bronze Age in the Aegean|publisher=Brill Academic Publishers|location=Boston|year=1986|isbn=9004073094|url=http://books.google.com/?id=jDrKSZ6zVPUC&dq}} * {{cite book |last=Drews|first=Robert|title=The coming of the Greeks: Indo-European conquests in the Aegean and the Near East |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, N.J|year=1994|isbn=0691029512|url=http://books.google.com/?id=fcVIcaJxgdUC&dq}} * {{cite book |author=Griffin, Jasper; Boardman, John; Murray, Oswyn |title=The Oxford history of Greece and the Hellenistic world |publisher=Oxford University Press |location=Oxford [Oxfordshire] |year=2001 |pages= |isbn=0-19-280137-6 |oclc= |doi= |accessdate=}} * {{cite book |author=Kaldellis, Anthony |title=Hellenism in Byzantium: The Transformations of Greek Identity and the Reception of the Classical Tradition (Greek Culture in the Roman World) |url=https://archive.org/details/hellenisminbyzan0000kald |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |year=2008 |pages= |isbn=0-521-87688-5 |oclc= |doi= |accessdate=}} * {{cite book|last1=Mallory|first1=James|last2=Adams|first2=Douglas|title=Encyclopedia of Indo-European Culture|publisher=Routledge|location=New York|year=1997|isbn=1884964982|url=http://books.google.com/?id=tzU3RIV2BWIC&dq}} * {{cite book |author=Mango, Cyril A. |title=The Oxford history of Byzantium |publisher=Oxford University Press |location=Oxford [Oxfordshire] |year=2002 |pages= |isbn=0-19-814098-3 |oclc= |doi= |accessdate=}} * {{cite book |author=Mazower, Mark |title=The Balkans : A Short History |url=https://archive.org/details/balkansshorthist0000mazo |publisher=Modern Library |location=New York |year=2002 |pages= |isbn=0-8129-6621-X |oclc= |doi= |accessdate=}} * {{cite book |author=Norwich, John Julius |title=A Short History of Byzantium |publisher=Vintage |location=London |year=1998 |pages= |isbn=0-679-77269-3 |oclc= |doi= |accessdate=}} * {{cite book |author=Roberts, J.M. |title=The New Penguin History of the World |url=https://archive.org/details/newpenguinhistor0000robe_h6p8 |publisher=Penguin (Non-Classics) |location= |year=2007 |pages= |isbn=0-14-103042-9 |oclc= |doi= |accessdate=}} * {{cite book |author=Smith, Anthony Robert |title=National identity |url=https://archive.org/details/nationalidentity0000smit |publisher=University of Nevada Press |location=Reno |year=1991 |pages= |isbn=0-87417-204-7 |oclc= |doi= |accessdate=}} * {{cite book |author=Sofos, Spyros A.; Özkırımlı, Umut |title=Tormented by History: Nationalism in Greece and Turkey |publisher=C Hurst & Co Publishers Ltd |location= |year=2008 |pages= |isbn=1-85065-899-4 |oclc= |doi= |accessdate=}} * {{cite book |author=Veremis, Thanos; Koliopoulos, John S. |title=Greece: The Modern Sequel |publisher=C Hurst & Co Publishers Ltd |location= |year=2007 |pages= |isbn=1-85065-463-8 |oclc= |doi= |accessdate=}} </div> {{მერკე}} [[კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი]] [[კატეგორია:ბერძენეფი|*]] 41kdht20wrtrkem9g0wbd46s79ca3kl 0 22300 252053 246519 2026-08-13T01:06:46Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252053 wikitext text/x-wiki {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{მართუალაშ ფორმეფი}} '''დიქტატურა''' ({{lang-la|dictatura}}) — [[ავტოკრატია|ავტოკრატიული]] პოლიტიკური რეჟიმი, ნამუშოთ დჷმახასიათაფალი რე ლიდერი ვარ-და ლიდერეფიშ ბუნა, ნამუეფსჷთ მოკინებული აფჷნა სათარობო ხეშუულობა მორჩილ გოხურგუეფით ვარ-და უგუხურგეთ. დიქტატურას, პოლიტიკურ კონტროლს მანჯენს [[დიქტატორი]] დო არსულენს დინოხოლენი ელიტეფიშ წირეთ, ნამუშათ მიშმულა ელმაჩამალეფი, გენერალეფი დო შხვა მაღალჩინამეფი. დიქტატორი კონტროლს ათმიტენს არხო მორინელეფშა გაულათ დო ათინჩალენს, თაშნეშე აკმორანგუნს ირნერი ოპოზიციას, ნამუშათ შილებე მიშმეშანი კონკურენტი პოლიტიკური პარტიეფი, აკოანჯარაფილი აწორინა ვარ-და დიქტატორიშ არხო მორინელეფიშ ვალოიალური მაკათურეფი. დიქტატურაქ შილებე გეგმიქიმინას [[ოურდუმე მინორთა]]თ, ნამუშ შედეგო კინოხიანი თარობას გითმარაგუანა ნძალათ, თაშნეშე გიმიქიმინუ მუშითმინორთათ, ნამუშ ბორჯისჷთ გიშაგორილი ლიდერეფი იროიანი ოსხირით მიშმეღანა მუნეფიშ მანჯღვერალას. დიქტატურა რე [[ავტორიტარიზმი|ავტორიტარული]] ვარ-და [[ტოტალიტარიზმი|ტოტალიტარული]],<ref name="Encyclopedia Britannica 1965 r189">{{cite web | title=What is the difference between totalitarianism and authoritarianism? | website=Encyclopedia Britannica | date=1965-03-12 | url=https://www.britannica.com/question/What-is-the-difference-between-totalitarianism-and-authoritarianism | access-date=2024-01-13}}</ref> თინეფიშ კლასიფიკაცია შილებე მუჭოთ [[ოურდუმე დიქტატურა]], [[ართპარტიული სახენწჷფო|ართპარტიული დიქტატურა]], [[დიქტატურა#პერსონალური|პერსონალური დიქტატურა]] ვარ-და [[აბსოლუტური მონარქია]].<ref name="Wintrobe 2019 pp. 285–310">{{cite book | last=Wintrobe | first=Ronald | editor-first1=Roger D. | editor-first2=Bernard | editor-first3=Stefan | editor-last1=Congleton | editor-last2=Grofman | editor-last3=Voigt | title=The Oxford Handbook of Public Choice, Volume 2 | chapter=Are There Types of Dictatorship? | publisher=Oxford University Press | date=2019-02-28 | isbn=978-0-19-046977-1 | doi=10.1093/oxfordhb/9780190469771.013.13 | pages=285–310}}</ref> ლათინური ზიტყვა ''[[დიქტატორი (ჯვეში რომი)|დიქტატორქ]]'' გიჭყჷ ორდოაინი [[რომიშ რესპუბლიკა]]ს, ნამუთ შანენდჷ კონსტიტუციური პოსტიშ " ლიდერშა ობორჯეთ აბსოლუტური ხემანჭუაფაშ გინოჩამა გიშაგორილი სიტუაციეფიშ გინაჭყვიდირალო."<ref name="Guriev, Treisman 2022">{{Cite web |last1=Guriev |first1=Sergei |last2=Treisman |first2=Daniel |date=6 December 2022 |title=How Do Dictatorships Survive in the 21st Century? |url=https://www.carnegie.org/our-work/article/how-do-dictatorships-survive-21st-century/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416235952/https://www.carnegie.org/our-work/article/how-do-dictatorships-survive-21st-century/ |archive-date=16 April 2023}}</ref> პირველი ოურდუმე დიქტატურეფქ გიჭყეს პოსტკლასიკური ხანს, კერზოთ იაპონიას [[შოგუნი|შოგუნიშ]] პერიოდის დო [[ინგლისი]]ს [[ოლივერ კრომველი]]შ ნჯღვერალაშ ბორჯის. თეხანური დიქტატურეფქ პირველაშე გიჭყეს [[XIX ოშწანურა]]ს, ნამუსჷთ ორხველუ [[ბონაპარტიზმი]] [[ევროპა]]ს დო ''[[კაუდილიო]]'' ლათინური ამერიკას. [[XX ოშწანურა]]ს ევროპას წუმიძინეს [[ფაშიზმი|ფაშისტური]] დო [[კომუნიზმი|კომუნისტური]] დიქტატურეფქ; ფაშიზმიქ უმენტაშო ეშაჯალაგერქ იჸუ [[1945]] წანას, [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული, თეწკჷმა კომუნიზმი მუთმადვალუდჷ შხვა კონტინენტეფსჷთ, ნამუქჷთ მუში გაულა ქეიტჷ [[1991]] წანაშა, [[რგილი ლჷმა]]შ დალიაშა. XX ოშწანურას, თაშნეშე აფრიკასჷთ ხოლო მიძინჷ პერსონალური დიქტატურეფქ დო ლათინური ამერიკასჷთ ოურდუმე დიქტატურეფქ, ნამუეფჷთ გიშაკერზაფილო გიშეძირებედეს 1960-იანი დო 1970-იანი წანეფს. [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა]]შ უკულიანი პერიოდის, ედომუშამი მოსოფელს სპორადულო მიძინჷ [[დემოკრატია|დემოკრატიეფქ]], თეშ უმკუჯინალო, [[XXI ოშწანურა]]სჷთ ქუდოსქიდეს მუსხირენი დიქტატურაქ, გიშაკერზაფილო [[აფრიკა]]ს დო [[აზია]]ს. XXI ოშწანურაშ დაჭყაფუს დემოკრატიული თარობეფი მუდანობათ უმოსი მეტი რდჷ ვინდარო დიქტატუეფი. მაჟირა ვითწანურა ეიშანუაფუდჷ [[დემოკრატიული კინოკინა]]თ, [[მოსოფელიშ ფინანსური კრიზისი (2007–2008)|2008 წანაშ გლობალური ფინანსური კრიზისი]]შ უკული, ნამუქჷთ კვათირეთ გეურკჷ ბჟადალური მოდელიშ ნერიობას. [[2019]] წანაშო, ავტორიტარული თარობეფიშ მუდანობაქ კჷნი უმოსო მიძინჷ.<ref name="Guriev, Treisman 2022"/> დიქტატურეფი შხირას ოცადჷნა გაჭყანი დემოკრატიული სახე, შხირას მანჯენა გიშაგორუეფს მუნეფიშ კანონიერებაშ დადასურებელო ვარ-და მანჯღვერი პარტიაშ მაკათურეფიშ ახნარებაშო, მარა თე გიშაგორუეფი ვა რე კონკურენტული ოპოზიციაშო. დიქტატურაშ პიჯალეფს სტაბილურობა მითმიჭირინუაფუ [[ფიზიკური ვარ-და ფსიქიკური აძვილება|აძვილებათ]] დო [[პოლიტიკური რეპრესია|პოლიტიკური რეპრესიათ]], ნამუთ იკათუანს ინფორმაციაშა ჭირინაფაშ გოხურგუა, პოლიტიკური ოპოზიციაშ ჩინორუა დო ნძალაშ მერინული აქტეფი. დიქტატურეფი, ნამუეფსჷთ ვეშულებჷნა ოპოზიციაშ ინორანგუან, დითმიხუაფჷნა მინორთაშ ვარ-და [[რევოლუცია]]შ შედეგო. == არღა == დიქტატურეფიშ ხემანჭუაფაშ არღა შხვადოშხვანერი რე დო დიქატატურაშ შხვადოშხვა გოთანჯუა თე არღაშ შხვადოშხვა ელემენტის გუთმოსხუნუნს. სამანგათ, პოლიტოლოგეფი [[ხუან ხოსე ლინცი]] დო [[სემუელ ჰანტიგტონი|სემუელ ფ. ჰანტიგტონი]], გიშმართჷნა დიქტატურაშ ხემანჭუაფაშ არღაშ გჷმათანჯე თარი ატრიბუტეფს, თინეფს შქას ართი ლიდერს ვარ-და კათაშ მორჩილი ბუნას, ხემანჭუაფაშ რსულებას მორჩილი გოხურგუეფით, გოხურგელი [[პოლიტიკური პლურალიზმი]]თ დო გოხურგელი [[სოციალური მობილიზაციათ]].{{sfn|ეზროუ|ფრანცი|2011|p=2}} დიქტატორი თარობაშა დო ჯარალუაშა არსულენს ხემანჭუაფაშ უმენტაშობას ვარ-და რსულას, მარა კანკალეშა დიქტატორული ნჯღვერუაშ ორსულებერო ოხვილური რენა [[ელიტა|ელიტეფი]]. თინეფი გჷმოქიმინუნა დინოხოლენი წირეს, ელიტაშ კლასის, ნამუეფსჷთ დიქტატურაშ ფარდის უღჷნა გოთანჯილი ხემანჭუაფა დო მუნეფიშ ხუჯიშ დოკინაშ მანგიორო ღებულენა ფენდას. თეჯგურეფი შილებე ორდანი ოურდუმეეფი, პარტიაშ მაკათურეფი, დიქტატორიშ ფანიაშ მაკათურეფი ვარ-და მაჸალეეფი. თაშნეშე მუშჸურე დიქტატორშო კჷნე თე ელიტეფი წჷმარინუანა თარი პოლიტიკური ოშქურანჯობას, ანდანე თინეფს შეულებჷნა მუნეფიშ ხემანჭუაფა გჷმირინუანი დიქტატურაშა გაულაშ ოღვენებელო ვარ-და თიში გიმარაგვაფალო.{{sfn|ეზროუ|ფრანცი|2011|pp=82–83}} დიქტატორიშ ზოჯუეფიშ ორსულებერო ოხვილური რე არხო მორინელეფიშ ხუჯიშ დოკინა, თეშენ ელიტა არსულენს დიქტატორიშ ხემანჭუაფაშ გინმაჯინალიშ ფუნქციას. დიქტატორქ მუში პოლიტიკაშ ომანჯებელო ელიტა ვარ-და დარჩქალას ოკო დო ვარ-და თიში თირუას ეცადას ოკო.{{sfn|ეზროუ|ფრანცი|2011|pp=113–117}} თაშნეშე ელიტეფქ იბურჯანი ოკო უმოსი ხემაჭუაფაშო, დო ვართ ართიანს ობურჯუფანი ოკო, მარა ხემანჭუაფაშ სიდიდა, ნამუთ ელიტეფს უღჷნან, თაშნეშე თინეფიშ ართუანობას დოჸუნს. ელიტეფს შქას დორთუალა ვარ-და აკორთა გეურკენს თინეფიშ დიქტატორწკჷმა მორაგადეფიშ უნარს, შედეგო დიქტატორს მიაჩამუ უმოსი უგუხურგუ ხემანჭუაფა.{{Sfn|გედესი|რაითი|ფრანცი|2018|pp=65–66}} აკოკათელი დინოხოლენი წირეს შეულებუ დიქტატორიშ გითორაგვაფა, თეშენ დიქტატორქ დინოხოლენი წირეწკჷმა კაბეტას გჷმასქიდას ოკო ხემანჭუაფაშ ატებელო.{{Sfn|გედესი|რაითი|ფრანცი|2018|pp=76–79}} თენა გიშაკერზაფილო შანულამი რე, მუჟანსჷთ დინოხოლენი წირე აკმოდირთუ ოურდუმე ოფიცერეფშე, ნამუეფსჷთ ოურდუმე მინორთაშ ოკეთებელი რესურსი უღჷნან.{{Sfn|გედესი|რაითი|ფრანცი|2018|pp=97–99}} დიქტატურაშ ოპოზიცია რე არძა თი ბუნა, ნამუეფჷთ დიქტატურაშ ნორთი ვა რენან, თაშნეშე არძა თინეფი, ნამუეფჷთ რეჟიმს ხუჯის ვაუკინანან. ორგანიზებული ოპოზიცია წჷმარინუანს სტაბილური დიქტატურაშ ოშქურანჯობას, ანდანე თინა ინჭაფუ დიქტატორიშ ჯარალობური დობიორაფაშა დო მოუჭანუანს რეჟიმიშ თირუაშა. დიქტატორს შეულებუ ოპოზიციას ებურჯას თიში ნძალური ინორაბადუათ, თინეფიშ ხემანჭუაფაშ გახურგალო კანონეფიშ თირუეფით ვარ-და გოხურგელი ფენდათ დორჩქალაფა.{{sfn|ეზროუ|ფრანცი|2011|pp=56–57}} ოპოზიციაქ შილებე იჸუას გალენური ბუნაქ, ვარ-და შილებე იკათუანდასი დიქტატურიშ უახოლაში მორინელეფიშ ჸოფირი მაკათურეფს.{{Sfn|გედესი|რაითი|ფრანცი|2018|p=178}} ტოტალიტარიზმი რე დიქტატურაშ გვარობა, ნამუთ იხასიათებუ ართი პოლიტიკური პარტიაშ ჸოფათ, კერზოთ, ჸონიერი ლიდერით, ნამუსჷთ მიშმუღუ მუში პიჯული დო პოლიტიკური შანულობა. ხემანჭუაფა იმანჯებუ ხეშუულობაშ დო წუმოძინელი იდეოლოგიაშ იროიანი წოროხანდათ. ტოტალიტარული თარობა ახორციელენს „მასმედიაშა, სოციალური დო ეკონომიკური ორგანიზაციეფშა რსული კონტროლს“.<ref>{{Cite journal |last=McLaughlin |first=Neil |date=2010 |title=Review: Totalitarianism, Social Science, and the Margins. |journal=The Canadian Journal of Sociology |volume=35 |issue=3 |pages=463–69 |doi=10.29173/cjs8876 |jstor=canajsocicahican.35.3.463 |doi-access=free}}</ref> პოლიტიკური ფილოსოფოსი [[ჰანა არენდტი]], ტოტალიტარიზმის ეთმეჭარუნს მუჭოთ დიქტატურაშ ახალი დო ექსტრემალური ფორმათ, ნამუთ აკმოდირთუ „ატომიზირებული, იზოლირებული ინდივიდუუმეფშე“, სოდე იდელოგია კაბეტი როლს არსულენს ედომუშამი ჯარალუაშ ორგანიზებაშ გოთანჯუას.{{sfn|ეზროუ|ფრანცი|2011|p=3}} პოლიტოლოგი, ხუან ხოსე ლინცი გჷთმოთანჯუნს პოლიტიკური სისტემეფიშ სპექტრის, ნამუთ იკათუანს დემოკრატიეფს დო ტოტალიტარულ რეჟიმეფს, ნამუეფჷთ გიშართილი რენა ავტორიტარული რეჟიმეფშე [[ჰიბრიდული რეჟიმი|ჰიბრიდული სისტემეფიშ]] შხვადოშხვა კლასიფიკაციათ.<ref name="LinzLinz2000">{{cite book |author1=[[ხუან ხოსე ლინცი]] |url=https://books.google.com/books?id=8cYk_ABfMJIC&pg=PA143 |title=Totalitarian and Authoritarian Regimes |date=2000 |publisher=Lynne Rienner Publisher |isbn=978-1-55587-890-0 |pages=143 |oclc=1172052725}}</ref><ref name="Michie2014">{{cite book | editor-first = ჯოინათან | editor-last = მიჩი | date = 3 February 2014 | title = Reader's Guide to the Social Sciences | publisher = Routledge | page = 95 | isbn = 978-1-135-93226-8 | url = https://books.google.com/books?id=ip_IAgAAQBAJ&pg=PA95}}</ref> == გოჭყაფა == [[ფაილი:Naples Fascist rally on 24 October 1922 (2).jpg|thumb|[[ბენიტო მუსოლინი]] [[რომიშ მარში]]ს, ნამუქჷთ იტალიაშა გენშიღჷ დიქტატურა]] დიქტატურა გითმიჭყაფუ მუჟანსჷთ კონკრეტული ბუნა ხემანჭუაფას ხეშა ქეშიოთანსჷნ, თეწკჷმა თე ბუნაშ აკოდგინალუა გაულას იღვენუანს, მუჭოთ ხეშუულობაშ ხეშა ეშაჸოთამაშ პროცესიშა, თაშნეშე საბოლათ სახენწჷფოს მუჭო უნჯღვერდას იჸი დიქტატურან. ბუნა შილებე ორდას ოურდუმე ვარ-და პოლიტიკური, კვანწილი ვარ-და აკოტარკუნელი, თაშნეშე შილებე კონკრეტული დემოგრაფიული ბუნა ვაპროპორციულო ორდას წჷმორინაფილინ.{{Sfn|გედესი|რაითი|ფრანცი|2018|pp=3–5}} ხეშუულობაშ ხეშა ეშაჸოთამაშ უკული ბუნაქ გოთანჯას ოკო, თიში მაკათურეფი ნამუ პოსტეფს დიკენა ახალი თარობას დო მუჭო იმუშენსი თე თარობან, ნამუთ შხირა გჷმიჭანუანს აკორთეფს, აკმოწეწუნს ბუნას. ახალი დიქტატურაშ დაჭყაფუს, ბუნაშ მაკათურეფი რჩქვანელობურო ელიტას აკმადგინანა დიქტატორიშ დინოხოლენი წირეს, მარა დიქტატორს გეძინელი ხემანჭუაფაშ მიოღებელო თინეფიშ ჩათხიებათ შეულებუ.{{Sfn|გედესი|რაითი|ფრანცი|2018|pp=11–12}} მუშითმინორთა ვა აფჷნა ნკეთებჷდა, ინწკჷმა თინეფს, ნამუეფჷთ ხეშუულობას ხეშა ეშმიოთანან, რჩქვანელობურო მორჩილი რჩქიან უღჷნა სახეწნჷფოშ ნჯღვერუაშენ დო ვა უღჷნა წიმიწორეთ შემუშებული ოქიმინჯე გეგმა.{{Sfn|გედესი|რაითი|ფრანცი|2018|p=37}} დო დიქტატორქ ხეშუულობაშ ხეშა ქეშიოთუ ვა პოლიტიკური პარტიათ-და, ინწკჷმა პარტიაქ შილებე გეგმიქიმინას მუჭოთ მოხუჯეეფიშ დოჯილდაფაშ მექანიზმო დო ხეშუულობა აკოდვას პოლიტიკური მორსხუეეფშე, დო ვართ მალიმორე მორსხუეეფშე. ხეშუულობაშ ხეშა ეშაჸოთამაშ უკული გოჭყაფილი პარტიეფს შხირა კაბეტი გაულა ვაუღჷნა დო რე ხვალო დიქტატორიშ ოინალეთ.{{Sfn|გედესი|რაითი|ფრანცი|2018|pp=115–116}} დიქტატურეფიშ უმენტაშო გითმიჭყაფუ ოურდუმე რზათ ვარ-და პოლიტიკური პარტიათ. დიქტატურეფიშ დოხოლაფირო გვერდი ოურდუმე მინორთათ იჭყაფუ, მარა შხვეფქ გიჭყეს შხვაში თური (ურცხოური) ინოკათაფით, პოსტიშა გიორინაფალი პიჯეფიშ გიშაგორუაშის კონკურენტული გიშაგორუეფიშ გოუქვაფათ, ებუძოლერი ეჭოფუეფით, საარძო ომენორალე კაბუზუათ ვარ-და მუნეფიშ თარობაშ ხეშა ეშაჸოთამაშ ღანკით ავტოკრატიული ელიტეფიშ სამართლებური მანევრეფით{{Sfn|გედესი|რაითი|ფრანცი|2018|p=27}} 1946-2010 წწ. პერიოდი დიქტატურეფიშ 42% იჭყაფუდჷ შხვა დიქტატურეფიშ გიმოხუაფათ, 26% — შხვაში თური თარობაშე ზოხორინალაშ მოპალუაშ უკული. ანდა შხვა დიქტატურაქ გორჩქინდჷ ოურდუმე მადუდეეფიშ ნჯღვერუაშ უკული.{{Sfn|გედესი|რაითი|ფრანცი|2018|p=26}} ==დიქტატურაშ გვარობეფი== [[1999]] წანას, პოლიტოლოგი ბარბარა გედესიქ შიმუშჷ დიქტატურეფიშ კლასიფიკაცია, ნამუთ გურს გუთმუჩანს, დო სო რე ხემანჭუაფან. თე სისტემაშ ფარდეფს რე დიქტატურაშ სუმი ტიპი. [[ოურდუმე დიქტატურა|ოურუმე დიქტატურეფს]] აკონტროლენა ოურდუმე ოფიცერეფი, [[ართპარტიული სახენწჷფო|ართპარტიული დიქტატურეფს]] აკონტროლენა პოლიტიკური პარტიეფიშ ლიდერეფი დო [[#პერსონალური|პერსონალური დიქტატურეფს]] აკონტოლენს ართი ინდივიდი. კანკალე შვანეფს, თაშნეშე [[მონარქია|მონარქიეფით]] იკოროცხჷნა დიქტატურათ, მონარქეფს ქოუღჷნა შანულამი პოლიტიკური ხემანჭუაფა-და. ჰიბრიდული დიქტატურეფი არძა ჟილემოჸონაფილი კლასიფიკაციას იკათუანა.{{sfn|ეზროუ|ფრანცი|2011|pp=20–22}} === ოურდუმე<span class="anchor" id="Military dictatorship"></span> === {{main|ოურდუმე დიქტატურა}} [[ფაილი:Marines-march-on-Government-Building-Seoul 1962-05-17.jpg|thumb|[[სეული]]შ ოკუპაცია ჯარიშკოჩეფიშით, ობჟათე კორეა, 16 მესისშ მინოღთაშ მალობაშის, ნამუშ შედეგო ხეშუულობაშა ქუმორთჷ გენერალი [[პაკ ჩონ ჰი]]ქ.]] ოურდუმე დიქტატურა რე რეჟიმი, ნამუშ ბორჯისჷთ ხემანჭუაფა ოურდუმეეფიშ ხეს რენ დო ნამუეფჷთ გუთმოთანჯჷნა მი უნჯღვერს სახენწჷფოსჷნ დო გაულა უღჷნა ქიანაშ პოლიტიკაშა.{{sfn|ეზროუ|ფრანცი|2011|p=20}}<ref>{{Cite journal|last=Friedrich|first=Carl|date=1950|title=Military Government and Dictatorship — ოურდუმე თარობა დო დიქტატურა |journal=The Annals of the American Academy of Political and Social Science|volume= 267|pages= 1–7|oclc=5723774494|doi=10.1177/000271625026700102|s2cid=146698274}}</ref> თეჯგურა დიქტატურეფი უმენტაშო მოდვალირი რე აფრიკაშ, აზიაშ დო ლათინური ამერიკაშ მაძინე ქიანეფს. თინეფი შხირას აკოტარკუნელეფი რენა, ოურდუმე დიქტატურაშ ოშქაშე განწეობა ხუთ წანას აკმადგინანს, მარა თინეფს შხირა გეჸუნა ახალი ოურდუმე მინორთეფი დო ოურდუმე დიქტატურეფი. მარა [[XX ოშწანურა]]ს ოურდუმე დიქტატურეფი რჩქვანელობური მოლინა რდჷ, თინეფიშ გაულაქ დიკინჷ 1970-იან დო 1980-იან წანეფს.<ref>{{Cite book |last=Danopoulos |first=Constantine P. |title=The Decline of Military Regimes: The Civilian Influence — ოურდუმე რეჟიმეფიშ დონთხაფა: ომენორალე გაულა |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780367291174 |editor-last=Danopoulos |editor-first=Constantine P. |pages=1–24 |chapter=Military Dictatorships in Retreat: Problems and Perspectives}}</ref> ოურდუმე დიქტატურეფი რჩქვანელობურო გიმმიქიმინჷნა ოურდუმე მინორთათ, ნამუშ ბორჯისჷთ მაღალი რანგიშ ოფიცერეფი არმიას თარობაშ გიტარაგვაფალო გჷმმირინუანა. დემოკრატიულ ქიანეფს ოურდუმე მინორთაშ ოშქურანჯობა მერსხილი რე დემოკრატიაშ გოჭყაფაშ პერიოდიშე, მარა მასშტაბური ოურდუმე რეფორმეფიშ მანჯებაშახ. [[ოლიგარქია|ოლიგარქიულ ქიანეფს]] ოურდუმე მინორთაშ ოშქურანჯობა მოურს ოურდუმე ნძალეფიშ რესურსეფშე, ნამუთ ეწონილი რე ოურდუმეეფშა კეთებული მუკოსქილადეფით. ოურდუმე მინორთაწკჷმა მერსხილი შხვა ფაქტორეფშა მიშმურს ქვერსემი ორთაშობური რესურსეფი, ერეფოშქაშე რანგის ოურდუმეეფიშ გოხურგილი გჷმორინაფა დო ქიანაშ დინოხოლე ოურდუმეეფიშ გჷმორინაფა რეპრესიული ნძალათ.<ref>{{Cite journal |last1=Acemoglu |first1=Daron |last2=Ticchi |first2=Davide |last3=Vindigni |first3=Andrea |date=2010 |title=A Theory of Military Dictatorships — ოურდუმე დიქტატურაშ თეორია |url=https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257/mac.2.1.1 |journal=American Economic Journal: Macroeconomics |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=1–42 |doi=10.1257/mac.2.1.1 |hdl=1721.1/61747 |issn=1945-7707|hdl-access=free }}</ref> ოურდუმე მინორტა უციოთ ვეგჷმიჭანუანს ოურდუმე დიქტატურაშ გოჭყაფას, ანდანე უკული ხემანჭუაფაქ შილებე გეგნაჩას კონკრეტულ პიჯის ვარ-და ოურდუმეეფქ შილებე მანჯან დემოკრატიული გიშაგორუეფი.{{sfn|ეზროუ|ფრანცი|2011|pp=34–38}} ოურდუმე დიქტატურეფს შხირას უღჷნა ართნერი ანდეფი, ნამუთ გოთანჯილი რე ოურდუმე დიქტატურეფიშ ართამი ულირით. ვაპარტიული სტატუსიშ გეშა, დიქტატორეფქ სახენწჷფოშ კონტროლს შილებე მუნეფიშ დუდი გიშაკერზაფილო იკოროცხანი დო მუენფიშ დუდი „სახენწჷფოშ მათხილეთ“ გიშეჸონანი. ოურდუმე მოზადებას ნძალაშა მერინაშ დომინირება გუმიარგამებუ ნძალებაშ პოლიტიკურ ხეჭკუდო მეღებათ დო ნძალებაშ კაბეტი მასშტაფით ორგანიზებათ. თაშნეშე ოურდუმე დიქტატურეფი შილებე ორდანი მერკეთ ონდებელი ვარ-და დიპლომატიურეფი დო ვაფასენდანი პოლიტიკას მორაგადეფიშ დო კომპრომისეფიშ გჷმორინაფასჷნ.<ref>{{Cite book |last=Kim |first=Nam Kyu |title=Routledge Handbook of Illiberalism |publisher=Routledge |year=2021 |isbn=9780367260569 |editor-last=Sajó |editor-first=András |pages=571–581 |chapter=Illiberalism of Military Regimes |editor-last2=Uitz |editor-first2=Renáta |editor-last3=Holmes |editor-first3=Stephen}}</ref> === ართპარტიული<span class="anchor" id="One-party dictatorship"></span> === {{Main|ართპარტიული სახენწჷფო}} [[ფაილი:RIAN archive 851899 Pioneers and schoolchildren greet delegates and guests of XVII convention of trade unions of the USSR.jpg|thumb|ყარუა [[კრემლიშ სახენწჷფო დოხორე]]ს, მოსკოვი, სხუნუეფიშ რსხუ]] ართპარტიული დიქტატურეფი რენა თარობეფი, სოდე პოლიტიკას ართი პოლიტიკური პარტია დომინირენსჷნ. ართპარტიული დიქტატურა რე ართპარტიული სახენწჷფო, სოდე კანონიერი რე ხვალე მამართალი პარტია, კანაკლეშა მორჩილი მორსხუეფი პარტიეფით (მარიონეტი პარტიეფით), არძა პოლიტიკური პარტია ვარებული რე. [[დომინანტური პარტიული სისტემა|დომინანტური პარტიული დიქტატურა]] ვარ-და გიშაგორუაფონი ავტორიტარული დიქტატურა რე ართპარტიული დიქტატურა, სოდე ოპოზიციური პარტიეფი ნომინალურო კანონიერი რე, მარა თარობაშა შანულამი გაულა ვაქიმინენა. ართპარტიული დიქტატურეფი უმოსო მოდვალირი რდჷ რგილილჷმაშ ბორჯის, სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშ უკული დომინანტური პარტიული დიქტატურეფქ უმოსო მადვეს კანკალე ქიანეფს.<ref name=":4">{{Cite journal |last1=Magaloni |first1=Beatriz |last2=Kricheli |first2=Ruth |date=2010 |title=Political Order and One-Party Rule — პოლიტიკური წკარუ დო ართპარტიული ნჯღვერუა |journal=Annual Review of Political Science |volume=13 |pages=123–143 |doi=10.1146/annurev.polisci.031908.220529|doi-access=free }}</ref> ართპარტიული დიქტატურული მანჯღვერე პარტიეფს, დიქტატორიშ ოინალეთ გოჭყაფილი პოლიტიკური პარტიეფშე თით უღჷნა გინორთი, ნამჷ-და ართპარტიულ დიქტატურას მანჯღვერე პარტია ჯარალუაშ არძა დონეს რე გოხუნელი.{{sfn|ეზროუ|ფრანცი|2011|pp=39–42}} ართპარტიული დიქტატურა უმოსი სტაბილური რე, ვინდარო ავტორიტარული ნჯღვერუაშ შხვა ფორმეფი, ანდანე თინეფი მერკეთ რენა მერინელი ებუძოლეფშა დო უმოსი მაღალი ეკონომიკური ძინას ოძირანა. მანჯღვერე პატიეფი დიქტატურას მახორობშა უმოსი ფართო გაულაშ ალობას არზენა დო პარტიული ელიტეფს პოლიტიკური აპიჯალაშ მეჭირინაფას ოხვარჷნა. 1950-2016წწ. პერიოდის, მოსოფელიშ ავტორიტარული რეჟიმეფს შქას ართპარტიული დიქტატურეფი 57%-ის აკმადგინანდჷ<ref name=":4" /> დო ართპარტიული დიქტატურეფქ აგინძორენდეს უმოს უწაიათ მოდვალას, ვინდარო [[XX ოშწანურა]]შ მაჟირა ნორთიშ დიქტატურაშ შხვა ფორმეფი.<ref>{{Cite journal |last1=Magaloni |first1=Beatriz |last2=Kricheli |first2=Ruth |date=2010-05-01 |title=Political Order and One-Party Rule |journal=Annual Review of Political Science |language=en |volume=13 |issue=1 |pages=123–143 |doi=10.1146/annurev.polisci.031908.220529 |issn=1094-2939|doi-access=free }}</ref> დიქტატურაშ შხვა ფორმეწკჷმა ელაზჷმაფატ, ოურდუმე დიქტატურეფი, მუნეფიშ მანჯღვერეეფიშ სტრუატუტაშ გეშა, შანულო მერკეთ ეიაზადჷნა ომენოღალე კონფლიქტეფი, ებუძოლეფი ვარ-დ ტერორიზმი.<ref>{{Cite journal |last=Fjelde |first=Hanne |date=2010 |title=Generals, Dictators, and Kings: Authoritarian Regimes and Civil Conflict, 1973—2004 |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0738894210366507 |journal=Conflict Management and Peace Science |language=en |volume=27 |issue=3 |pages=195–218 |doi=10.1177/0738894210366507 |s2cid=154367047 |issn=0738-8942}}</ref><ref name="Terrorism In Dictatorships">{{Cite journal |last1=Aksoy |first1=Deniz |last2=Carter |first2=David B. |last3=Wright |first3=Joseph |date=2012-07-01 |title=Terrorism In Dictatorships |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1017/S0022381612000400 |journal=The Journal of Politics |volume=74 |issue=3 |pages=810–826 |doi=10.1017/S0022381612000400 |s2cid=153412217 |issn=0022-3816}}</ref> დიქტატურაშ შხვა ფორმეწკჷმა ელაზჷმაფათ, თაშნეშე მაჯღვერე პარტიაშ გჷმორინაფა მადუდეეფს დო ელიტეფს კაბეტი ლეგიტიმაციათ უანრღეჸუენს<ref name=":5">{{Cite journal |last=Pinto |first=António Costa |date=2002 |title=Elites, Single Parties and Political Decision-making in Fascist-era Dictatorships |url=https://www.cambridge.org/core/journals/contemporary-european-history/article/abs/elites-single-parties-and-political-decisionmaking-in-fascistera-dictatorships/B0B01AD1C565221CC855FA1B2B2FDE6B |journal=Contemporary European History |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=429–454 |doi=10.1017/S0960777302003053 |s2cid=154994824 |issn=1469-2171}}</ref> დო დიქტატორიშ ნჯღვერუაშ დალიას ხეს უნწყუნს ხემანჭუაფაშ თინჩალი გინოჩამას.{{sfn|ეზროუ|ფრანცი|2011|p=200}} რგილი ლჷმაშ პერიოდის, ართპარტიული დიქტატურეფი ნაკილი რდჷ აზიას დო ბჟაეიოლი ევროპას, მუჟანსჷთ მუსხირენ ქიანაშა ხეშუულობაშა ქუმორთეს კომუნისტური თარობეფქ.{{sfn|ეზროუ|ფრანცი|2011|pp=39–42}} თაშნეშე დეკოლონიზაციაშ პერიოდის, 1960-იანი დო 1970-იანი წანეფს, ართპარტიული ნჯღვერუაქ გიჭყჷ აფრიკაშ მუსხირენი ქიანას, ნამუეფშე მუსხირენქ ავტორიტარული რეჟიმეფი გაჭყეს.<ref>{{Cite book |last=Darkwa |first=Samuel Kofi |url=https://link.springer.com/10.1007/978-3-031-14667-1 |title=Jerry John Rawlings: Leadership and Legacy: A Pan-African Perspective |date=2022 |publisher=Springer International Publishing |isbn=978-3-031-14666-4 |editor-last=Kumah-Abiwu |editor-first=Felix |location=Cham |pages=37–38 |language=en |chapter=One-Party Rule and Military Dictatorship in Africa |doi=10.1007/978-3-031-14667-1 |s2cid=253840274 |editor-last2=Abidde |editor-first2=Sabella Ogbobode}}</ref> ართპარტიულ დიქტატურას მანჯღვერე პარტიას შეულებჷ ინჯღვერუას ნამდგა იდეოლოგია ვარ-და შეულებუ ვაუღუდას მუთუნნერი იდეოლოგია. მარქსისტულ ართპარტიულ სახენწჷფოეფს კანკალეშა გინორთი უღჷნა შხვა ართპარტიული სახენწჷფოეფშე, მარა მუშენა ართნერო.<ref>{{Cite journal |last=Lidén |first=Gustav |date=2014 |title=Theories of dictatorships: sub-types and explanations |url=https://www.ssoar.info/ssoar/handle/document/39064 |journal=Studies of the Transition States and Societies |language=en |volume=6 |issue=1 |pages=50–67 |issn=1736-8758}}</ref> მუჟანსჷთ ათპარტიული დიქტატურა ჭიეჭიეთ წჷმმიძინანს კანონიერი რზეფითჷნ, თექ შილებე კონფლიქტი გჷმიჭანუას პარტიულ ორგანიზაციაშ, სახენწჷფო აპარატიშ დო ომენორალე ნინალაშ შქას, ანდანე პარტია პარალელურო უნჯღვერს დო შხირას მუში პარტიაშ მაკათურეფს დუთმარინუანს შანულამ პოსტეფს. პარტიეფი, ხემანჭუაფას ნძალობუათ ხეშა ეშმიოთანან, შხირას კაბეტი თირუეფი მიშმუღუნა კუნტა პერიოდიშ განწეხანს.<ref name=":5" /> === პერსონალური<span class="anchor" id="Personalist dictatorship"></span> === {{ქოძირით|ავტოკრატია|პიჯული კულტი}}{{თაშნეშე ქოძირით|პეროსნალიზმი|დინასტია#მონძალური დიქტატურა}} [[ფაილი:The statues of Kim Il Sung and Kim Jong Il on Mansu Hill in Pyongyang (april 2012).jpg|thumb|left|ოორუე კორეაშ მენმოღალეეფი პატის არზენა ყოფირი დიქტაროეფიშ, [[კიმ ირ სენი]]შ დო [[კიმ ჩენ ირი]]შ ნაჭახნაკეფს, 2012 წანა.]] პერსონალური დიქტატურა რე რეჟიმი, სოდე ნთელი ხემანჭუაფა აკოშაყარელი რე ართი ადამიერიშ ხეს.<ref name=":12" /> შხვა დიქტატორული ფორმეფშე გინორთი უღჷ, თით, ნამჷ-და დიქტატორს უმოსო ხე მიალე შანულამი პოლიტიკურ პოსტეფშა დო სახენწჷფო ხაზნაშა, ნამუეფჷთ შხირას დოჸუნა დიქტატორიშ თოლწონუას. პერსონალური დიქტატორეფი შილებე ორდანი ოურდუმე მოღალეეფი ვარ-და პოლიტიკური პარტიაშ ლიდერეფი, მარა ვართ ოურდუმეეფი დო ვართ პარტია ვარსულენს ხემანჭუაფას დიქტატორშე ზოხორინელო. პერსონალურ დიქტატურას ელიტური კორპუსი რჩქვანელობურო დიქტატორიშ ფანიაშ მაკათურეფშე ვარ-და არხო მაჸალეეფშე, ნამუსჷთ შხირას პიჯულო დიქტატორი გიშმაგორუნს პოსტეფშა დარინაფალო.{{sfn|ეზროუ|ფრანცი|2011|pp=215–216}}<ref>{{cite journal|last=Peceny|first=Mark|date=2003|title=Peaceful Parties and Puzzling Personalists.|journal=The American Political Science Review|volume= 97| issue = 2|pages= 339–42|oclc=208155326|doi=10.1017/s0003055403000716|doi-broken-date=1 January 2025 |s2cid=145169371}}</ref> თეჯგურა დიქტატურა შხირას გითმიჭყაფუ ვარ-და დაღარას ორგანიზებული ხემანჭუაფაშ ხეშა ეშაჸოთამაშ შედეგო (ნამუთ ლიდერს ხემანჭუაფაშ კონსოლიდირებაშ (აკოკათუაშ) საშველს არზენს), ვარ-და დაღარი ინსტიტუტეფიშ მოღვენი ქიანაშ დემოკრატიულო აღიარებული ლიდერეფშე, ნამუთ ლიდერს კონსტიტუციაშ თირუაშ ჯან-ღვენას არზენს. პერსონალური დიქტატურეფი უმოსო მოდვალირი რე საჰარაშ ობჟათეშე მადვალი აფრიკაშ ქიანეფს, ნამუშ ბაძაძი რე რეგიონიშ დაღარი ინსტიტუტეფი.{{sfn|ეზროუ|ფრანცი|2011|pp=42–45}} რგილი ლჷმაშ თებაშ უკული მიხუნუაფუ პეროსნალრი დიქტატურეფიშ მუდანობაშ ძინა.<ref name=":12">{{Citation |last=Frantz |first=Erica |title=Personalist Dictatorship |date=2024 |work=The Oxford Handbook of Authoritarian Politics |url=http://dx.doi.org/10.1093/oxfordhb/9780198871996.013.8 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/oxfordhb/9780198871996.013.8 |isbn=978-0-19-887199-6 |quote=პერონალური დიქტატურა რე რეჟიმი, სოდე ართი ადამიერი აკონტროლენს პოლიტიკურ პოსტეფშა დო პოლიტიკური გაულაშა ჭირინაფას, თაშნეშე ვა რე მუთუნნერი ინსტიტუტი, ნამუეფჷთ ზოხორინელი იჸუაფუდეს თე ადამიერშენ (გედესი, 2003). თეთ უღჷ გინორთი ავტორიტარიზმიშ შხვა უმოსი ინტიტუციონალიზებული ფორმეფშე, სოდე პოლიტიკას კარნახენს ართი პოლიტიკური პარტია (მუჭოთ დომინანტური პარტიული დიქტატურეფს რენ) ვარ-და [[ოურდუმე ხუნტა]] (მუჭოთ ოურდუმე დიქტატურეფს რენ). პერსონალური დიქტატურაშ პიჯალეფს შილებე რდას პოლიტკური პარტიეფი, მარა თინეფს შანულამო ვაუბაღჷნა პოლიტიკური აავტონომია.}}</ref> <!--Personalist dictators typically favor loyalty over competence in their governments and have a general distrust of [[intelligentsia]]. Elites in personalist dictatorships often do not have a professional political career and are unqualified for the positions they are given. A personalist dictator will manage these appointees by segmenting the government so that they cannot collaborate. The result is that such regimes have no internal [[checks and balances]], and are thus unrestrained when exerting repression on their people, making radical shifts in foreign policy, or starting wars with other countries.<ref>{{Cite book |last=Van den Bosch |first=Jeroen J. J. |url=https://books.google.com/books?id=cxYeEAAAQBAJ |title=Personalist Rule in Africa and Other World Regions |date=2021-04-19 |publisher=Routledge |isbn=978-1-000-37707-1 |pages=10–11 |language=en}}</ref> Due to the lack of accountability and the smaller group of elites, personalist dictatorships are more prone to [[corruption]] than other forms of dictatorship,{{sfn|Ezrow|Frantz|2011|pp=134–135}} and they are more repressive than other forms of dictatorship.<ref>{{Cite journal|last1=Frantz|first1=Erica|last2=Kendall-Taylor|first2=Andrea|last3=Wright|first3=Joseph|last4=Xu|first4=Xu|date=2019-08-27|title=Personalization of Power and Repression in Dictatorships|url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/706049|journal=The Journal of Politics|volume=82|pages=372–377|doi=10.1086/706049|s2cid=203199813|issn=0022-3816}}</ref> Personalist dictatorships often collapse with the death of the dictator. They are more likely to end in violence and less likely to democratize than other forms of dictatorship.{{sfn|Ezrow|Frantz|2011|pp=61–67}} [[ფაილი:Stans08-036 (3134870208).jpg|thumb|[[საფარმურატ ნიაზოვი]]შ მართუაფუ ნაჭახნაკუ [[თურქმენეთი]]ს]] Personalist dictatorships fit the exact classic stereotype of authoritarian rule.<ref>Frantz 2018</ref> Within a personalist regime, an issue called "the dictator's dilemma" arises.<ref>Wintrobe 2012{{Full citation needed|date=December 2024}}</ref> This idea references the heavy reliance on repression of the public to stay in power, which creates incentives for all constituents to falsify their preferences, which does not allow for dictators to know the genuine popular beliefs or their realistic measure of societal support.<ref>Kuran 2011</ref> As a result of authoritarian politics, a series of major issues may ensue. [[Preference falsification]], internal politics, data scarcity, and restriction on the [[freedom of the press]] are just a few examples of the dangers of a personalistic authoritarian regime.<ref>Robinson Tanneberg 2018</ref> Although, when it comes to polling and elections a dictator could use their power to override private preferences. Many personalist regimes will install open ballots to protect their regimes and implement heavy security measures and [[censorship]] for those whose personal preferences do not align with the values of the leader.<ref>Donno 2013</ref> The shift in the power relation between the dictator and their inner circle has severe consequences for the behavior of such regimes as a whole. Personalist regimes diverge from other regimes when it comes to their longevity, methods of breakdown, levels of corruption, and proneness to conflicts. On average, they last twice as long as military dictatorships, but not as long as one-party dictatorships.<ref>{{Cite report |title=Authoritarian Breakdown: Empirical Test of a Game Theoretic Argument |last=Geddes |first=Barbara |date=2004 |pages=18–19}}</ref> Personalist dictatorships also experience growth differently, as they often lack the institutions or qualified leadership to sustain an economy.<ref>Van den Bosch, Jeroen J. J., Personalist Rule in Africa and Other World Regions, (London-New York: Routledge, 2021): 13-16</ref> --> === აბსოლუტური მონარქია === {{Main|აბსოლუტური მონარქია}} [[ფაილი:Salman of Saudi Arabia (2017-10-05) 2.jpg|thumb|მაფა [[სალმან იბნ აბდულ-აზიზ ალ საუდი|სალმან ალ საუდი]]]] აბსოლუტური მონარქია რე [[მონარქია]], სოდე მონარქი უნჯღვერს სახენწჷფოს სამართლებური გოხურგუეფიშ უმუშო. თეთ უღჷ თის გინორთი [[კონსტიტუციური მონარქია]]შე დო [[მონარქიული რესპუბლიკა|ცერემონიული მონარქიაშე]].{{sfn|ეზროუ|ფრანცი|2011|pp=240–241}} აბსოლუტურ მონარქიას ხემანჭუაფა გოხურგელი რე ომაფე ფანიათ დო კანონიერობა ისტორიული ფაქტეფით გითმითანჯუ. მონარქიეფი შილებე ორდას დინასტიური, სოდე ომაფე ფანია არსულენს მანჯღვერი ინსტიტუტიშ ფუნქციას, თეშ მუჭოთ პოლიტიკური პარტია რე ართპარტიული სახენწჷფოსჷნ, ვარ-და ვადინასტიური, სოდე მონარქი უნჯღვერს სახენწჷფოს ომაფე ფანიაშ უმუშო მუჭოთ პერსონალური დიქტატორი.{{sfn|ეზროუ|ფრანცი|2011|p=259}} მონარქიეფს მიშმუღჷნა მონძალაშ კონწარი წესეფი, ნამუეფჷთ უნარღელჸუენა მონარქიშ ღურაშ უკული ხემანჭუაფაშ თინჩალი გინოჩამას, ომაფე ფანიაშ მუსხირენი მაკათური ქოთხულენს მონძალაშ ნებას-და, თაშნეშე თექ შილებე გჷმიჭანუას დება მონძალაშენ.{{sfn|ეზროუ|ფრანცი|2011|p=254}} თეხანურ ეპოქას, აბსოლუტური მონარქიეფი უმოსო მოდვალირი რე [[არხო ბჟაეიოლი|არხო ბჟაეიოლს]].{{sfn|ეზროუ|ფრანცი|2011|pp=46–48}} == თაშნეშე ქოძირით == {{Div col|colwidth=15em}} * [[ავტოკრატია]] * [[ავტორიტარიზმი]] * [[ფაშიზმი]] * [[გენერალისიმუსი]] * [[პლუტოკრატია]] * [[სტალინიზმი]] * [[ტოტალიტარიზმი]] * [[ტირანია]] * [[ფრიდრიხ ჰაიეკი]] * [[ბაასიზმი]] * [[ნებაჸოფური დიქტატურა]] * [[კომუნიზმი]] * [[კონსტიტუციური დიქტატურა]] * [[დესპოტიზმი]] * [[გიშაგორუაფონი დიქტატურა]] * [[ხოჯაიზმი]] * [[ჯუჩე]] * [[ლენინიზმი]] * [[პიჯული კულტეფიშ ერკებული]] * [[დიქატორეფიშით ნახვარებუ ტიტულეფიშ ერკებული]] * [[ტოტალიტარული რეჟიმეფიშ ერკებული]] * [[მობუტიზმი]] * [[ნაციზმი]] * [[ოკათე დემოკრატიული დიქტატურა]] * [[პუტინიზმი]] * [[რაშიზმი]] * [[სელექტორატიშ თეორია]] * [[უჟინაში ლიდერი (მიარეშანულამობა)]] {{Div col end}} == ლიტერატურა == *{{cite book |last=Friedrich |first=Carl J. |coauthors=Brzezinski, Zbigniew K. |title=Totalitarian Dictatorship and Autocracy |url=https://archive.org/details/totalitariandict0000frie |publisher=Praeger |edition=2nd ed. |year=1965}} *{{cite book |last=Bueno de Mesquita|first=Bruce|coauthors=Alastair Smith, Randol * {{Cite book |last1=Ezrow |first1=Natasha M. |last2=Frantz |first2=Erica |year=2011 |title=Dictators and Dictatorships: Understanding Authoritarian Regimes and Their Leaders |url=https://books.google.com/books?id=N8eoAwAAQBAJ |publisher=Bloomsbury |isbn=9781441196828}} * {{Cite book |last=Galván |first=Javier A. |date=2012-12-21 |title=Latin American Dictators of the 20th Century: The Lives and Regimes of 15 Rulers — 20-ა ოშწანურაშ ლათინოამერიკალი დიქტატირეფი: 15 მანჯღვერიშ რინა დო რეჟიმეფი |url=https://books.google.com/books?id=kW3P9uf-jRYC |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-6691-7 |language=en}} * {{Cite book |last1=Geddes |first1=Barbara |last2=Wright |first2=Joseph |last3=Frantz |first3=Erica |year=2018 |title=How Dictatorships Work — მუჭო ფუნქციონირენა დიქტატურეფი |url=https://books.google.com/books?id=qnlnDwAAQBAJ |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781107115828}} * {{Cite book |last=Lee |first=Stephen J. |year=2016 |title=European Dictatorships 1918–1945 — ევროპუალი დიქტატურეფი 1918-1945 |url=https://archive.org/details/europeandictator0000lees |publisher=Routledge |isbn=9781315646176 |edition=4th}} * {{Cite book |last=Staar |first=Richard F. |year=1982 |title=Communist Regimes in Eastern Europe — კომუნისტური რეჟიმეფი ბჟაეიოლი ევროპას |url=https://archive.org/details/communistregimes0000staa |edition=4th |publisher=Hoover Institution Press |isbn=9780817976934}} == რესურსეფი ინტერნეტის == * {{Wikiquote}} ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} [[კატეგორია:დიქტატურა| ]] [[კატეგორია:ავტორიტარიზმი]] [[კატეგორია:ოლიგარქია]] ndzg9psch9l30lhabp9rkc2okxsnf46 0 23129 252064 245237 2026-08-13T01:12:20Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252064 wikitext text/x-wiki {{მიარეშანულამობა*|რომი (მიარეშანულამი)}} [[ფაილი:Rum display in liquor store.jpg|მინი|რომიშ სექცია ოშუმალეფიშ მაღაზიას.]] '''რომი''' — მანგარი სპირტიანი ოშუმალი, ნამუთ [[ჭაფურიაშ ლარჭემი|ჭაფურიაშ ლარჭემიშ]] ძალამი რთული შარათ გინომუშებაშ შედეგო მიღებუაფუ. არსებენს რომიშ მუსხირენი გვარობა. ღილე ფერიშ რომს, ანუ უფერო, [[ორქოშფერი რომი|ორქოშფერი]] დო [[რუმე რომი]]. ზიტყვა რომიშ ({{lang-en|rum}}) გოჭყაფა უჩინებუ რე. კანკალე მარკვიალიშ არზით, თინა ზიტყვაშე rumbullion მოურს, მუთ „დიდ ზირზინს“ შანენს. მაჟირა ვარიანტიშ მეჯინათ, რომი სპირტიანი ოშუმალეფშო დორხველური კართხაშ ჯოხოდვალაშე rummers მოურს, ნამუსჷთ ჰოლანდიარი მეზუღეეფი გჷმირინუანდეს. შხვა ვარიანტეფს შქას რე [[ლათინური ნინა|ლათინური]] ზიტყვაშ saccharum (ჭაფურია) მაღვენი ვერსია დო [[ფრანგული ნინა|ფრანგული]] arôme (არომატი). == ლიტერატურა == *{{cite book | first=Ian | last=Williams | year=2005 | title=Rum: A Social and Sociable History of the Real Spirit of 1776 | url=https://archive.org/details/rumsocialsociabl0000will | publisher=Nation Books }} ([http://www.alternet.org/story/28645/ extract]) *{{cite book | first=Dave | last=Broom | year=2003 | title=Rum | url=https://archive.org/details/rum0000broo | publisher=Abbeville Press }} *{{cite book | first=Julie | last=Arkell | year=1999 | title=Classic Rum | publisher=Prion Books }} *{{cite book | first=Charles A | last= Coulombe | year=2004 | title=Rum: The Epic Story of the Drink that Changed Conquered the World | publisher=Citadel Press }} *{{cite book | first=Frederick | last= Smith | year=2005 | title=Caribbean Rum: A Social and Economic History | url=https://archive.org/details/caribbeanrumsoci0000smit | publisher=University Press of Florida }} ([http://www.upf.com/mkt/samples/Smith2.pdf Introduction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305185927/http://upf.com/mkt/samples/smith2.pdf |date=2016-03-05 }}) == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons category|Rum}} * [http://www.giftedrums.com/RumBasics.html Rum Basics - What Is Rum?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160325165108/http://giftedrums.com/RumBasics.html |date=2016-03-25 }} * [http://www.therumelier.com/id17.html Rum in the Caribbean] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103071043/http://www.therumelier.com/id17.html |date=2012-01-03 }} * [http://www.proof66.com/liquor/rum.html Proof66 Rum Product Listings and Ratings Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150126102751/http://www.proof66.com/liquor/rum.html |date=2015-01-26 }} {{ალკოჰოლური ოშუმალეფი}} {{მერკე}} [[კატეგორია:ალკოჰოლური ოშუმალეფი]] 0boxxon83yzq8eb6wdzvxjfsew9nwzl 0 23377 252123 206542 2026-08-13T01:48:02Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252123 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ნინა | ჯოხო = ბირმული ნინა | მუშითჯოხოდვალა = {{unicode|ဗမာစာ}}, {{IPA|[bəmàsà]}} | მუდანობა = 42 მილიონი | ქიანეფი ={{შილა|მიანმარი}}<br />{{შილა|ტაილანდი}}<br />{{შილა|ბანგლადეში}}<br />{{შილა|მალაიზია}}<br /> {{შილა|ააშ}}<br />{{შილა|ავსტრალია}}<br />{{შილა|ლაოსი}}<br />{{შილა|სინგაპური}} | კლასიფიკაცია = | ჭარალუა = [[ბირმული ჭარალუა|ბირმული]] | სტატუსი =ოფიციალური ნინა: {{შილა|მიანმარი}} | კოდეფი = my; bur (B); mya (T) | რუკა = | ზჷმა = | ეჭარუა = | კოდი =my }} [[ბირმული ნინა]] – [[ბირმალეფი]]შ ნინა, ორხველჷ [[ჩინურ-ტიბეტური ნინეფი|ჩინურ-ტიბეტურ ნინეფიშ ფანიას]] . ბირმული ანბანიშ ისხირი რე ობჟათე-ინდური ჭარალუა. == ლიტერატურა == *{{cite book | last = Becker | first = Alton L. | editor = E. M. Bruner (ed.) | title = Text, play, and story: The construction and reconstruction of self and society | url = https://archive.org/details/textplaystorycon00brunrich | year = 1984 | publisher = American Ethnological Society | location = Washington, D.C. | pages = 135–55 | chapter = Biography of a sentence: A Burmese proverb}} *{{cite book | last = Bernot | first = Denise | title = Le prédicat en birman parlé | year = 1980 | publisher = SELAF | location = Paris | language = French | isbn = 2-85297-072-4}} *{{cite book | last = Cornyn | first = William Stewart | title = Outline of Burmese grammar | year = 1944 | publisher = Linguistic Society of America | location = Baltimore}} *{{cite book | last = Cornyn | first = William Stewart | coauthors = D. Haigh Roop | title = Beginning Burmese | url = https://archive.org/details/beginningburmese0000corn | year = 1968 | publisher = Yale University Press | location = New Haven}} *{{cite book | last = Green | first = Antony D. | editor = J. Watkins (ed.) | title = Studies in Burmese linguistics | year = 2005 | publisher = Pacific Linguistics | location = Canberra | isbn = 0-85883-559-2 | pages = 1–25 | chapter = Word, foot, and syllable structure in Burmese}} *{{cite book | last = Okell | first = John | title = A reference grammar of colloquial Burmese | year = 1969 | publisher = Oxford University Press | location = London | isbn = 0-7007-1136-8}} == რესურსეფი ინტერნეტის == *[http://www.omniglot.com/writing/burmese.htm Omniglot: Burmese Language] *[http://www.seasite.niu.edu/Burmese/ Online Burmese lessons] *[http://www.soas.ac.uk/sea/burmese/ Burmese language resources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901020843/http://www.soas.ac.uk/sea/burmese/ |date=2009-09-01 }} {{მერკე-ნინეფი}} [[კატეგორია:ტიბეტურ-ბირმული ნონეფი]] [[კატეგორია:ტონური ნინეფი]] op4ny4h9eg8b9cz1i9a1m29jqmt9ff9 0 23389 252032 219022 2026-08-13T00:44:15Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252032 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ნინა | ჯოხო = იორუბა ნინა | მუშითჯოხოდვალა = (Èdèe) Yorùbá | მუდანობა = 20 მლნ.-შე უმოსი | ქიანეფი =[[ნიგერია]], [[ბენინი]], [[ტოგო]], [[ბრაზილია]] , [[კუბა]] | კლასიფიკაცია = | ჭარალუა = [[ლათინური ჭარალუა|ლათინური]] | სტატუსი = | კოდეფი = yo; yor | რუკა =Map of Yoruba peoples.gif | ზჷმა = 250პქ | ეჭარუა = ოპრუბაშ გოფაჩუაშ არეალი | კოდი =yo }} '''იორუბა''' — [[აფრიკა]]ს მახორუ კათა [[იორუბა]]შ ნინა, ორხველჷ კვაშ ბუნას. გოფაჩილი რე [[ნიგერია]]ს, ნიგერს, ბენინს, ტოგოს, სიერა-ლეონეს. თინა ერეფოშქაშე ურთიართობაშ ნინას წჷმარინუანს. ნიგერიას გჷმირინუაფუ მუჭოთ ოფიციალური ნინა სახენწჷფო დჷნაწესებუეფს შტატეფიშ დონეშა ([[ჰაუსა (ნინა)|ჰაუსაწკჷმა]], [[იგბო (ნინა)|იგბოწკჷმა]] დო ინგლისურწკჷმა ართო). == ლიტერატურა == *{{cite book | author=Adetugbọ, Abiọdun | year=1982 | chapter=Towards a Yoruba Dialectology | editor=Afọlayan (ed.) | title=Yoruba Language and Literature | url=https://archive.org/details/yorubalanguageli00afol | pages=[https://archive.org/details/yorubalanguageli00afol/page/207 207]–224 }} *{{cite book | author=Afọlayan, Adebisi (ed.) | year=1982 | title=Yoruba language and literature | publisher=University of Ifẹ Press / Ibadan University Press | location=Ifẹ / Ibadan }} *{{cite journal | author=Ajayi, J.F. Ade | year=1960 | title=How Yoruba was Reduced to Writing | journal=Odu: A Journal of Yoruba, Ẹdo and Related Studies | issue=8 | pages=49–58 }} *{{cite journal | author = Bamgboṣe, Ayọ | year=1965a | title=Assimilation and contraction in Yoruba | journal=Journal of West African Languages | issue=2 | pages=21–27 }} *{{cite book | author = Bamgboṣe, Ayọ | year=1965b | title=Yoruba Orthography | publisher=Ibadan University Press | location=Ibadan }} *{{cite book | author = Bamgboṣe, Ayọ | year = 1969 | title = Twelve Nigerian Languages | url = https://archive.org/details/twelvenigerianla0000duns | chapter = Yoruba | editor = Elizabeth Dunstan (ed.) | pages = [https://archive.org/details/twelvenigerianla0000duns/page/166 166] | publisher = Africana Publishing Corp | location = New York | isbn = 0-8419-0031-0}} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.abibitumikasa.com/forums/forumdisplay.php/907-Yoruba-Language-Resources Abibitumi Kasa — Hundreds of Yorùbá Language Resources both original/unavailable elsewhere and compiled from the best on/off the web] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011125046/https://www.abibitumikasa.com/forums/forumdisplay.php/907-Yoruba-Language-Resources |date=2017-10-11 }} * [http://yorubatranslation.com Yoruba Translation - Free online translation service instantly Yorùbá.] * [http://llmap.org/languages/yor.html Map of Yoruba language from the LL-Map project] * [http://dictionary.kasahorow.com/all/yo kasahorow Yoruba Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101022033336/http://dictionary.kasahorow.com/all/yo |date=2010-10-22 }} * [http://oroede.sourceforge.net/ Ọrọ èdè Yorùbá] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402182521/http://oroede.sourceforge.net/ |date=2012-04-02 }} * [http://www.omniglot.com/writing/yoruba.htm Omniglot: Yoruba orthography] * [http://www.yorubadictionary.com/ Yoruba dictionary] {{მერკე-ნინეფი}} [[კატეგორია:ნიგერ-კონგოშ ნინეფი]] [[კატეგორია:ტონური ნინეფი]] idtgo6vcnlupes8rrkcr4dsc3a5qw4r 0 23422 252055 123425 2026-08-13T01:07:36Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252055 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Candylol.jpg|thumb|right|გუმორინაფაშ მაგალითი - LOL კანფეტის]] '''LOL''' — [[ინტერნეტ სლენგი]], აბრევიატურა ინგლისური ზიტყვეფიშე '''laughing out loud'''<ref name=Haig2001>{{cite book|title=E-Mail Essentials: How to Make the Most of E-Communications|author=Matt Haig|pages=89|year=2001|publisher=Kogan Page|isbn=0749435763}}</ref><ref name=Franzini2002>{{cite book|title=Kids Who Laugh: How to Develop Your Child's Sense of Humor|url=https://archive.org/details/kidswholaughhowt00fran|author=Louis R. Franzini|year=2002|publisher=Square One Publishers, Inc.|pages=[https://archive.org/details/kidswholaughhowt00fran/page/145 145]–146|isbn=0757000088}}</ref> ან '''laugh out loud'''<ref name=Egan2004>{{cite book|title=Email Etiquette|author=Michael Egan|publisher=Cool Publications Ltd|isbn=1844811182|pages=32, 57–58|year=2004}}</ref>, თიში ბონი თარგმანი რე – ''ძიცა ხონარმაღალო''. თიშ ქიმინუას მაჸუნჷ მიარე შხვა, თიჯგურა აბრევიატურული სლენგიშ წჷმოქიმუნუაქ (მაგალთო [[ROFL]], [[LMAO]], ნამუეფქჷთ შილებე იკოროცხას, ნამდა LOL–წკჷმა მიოზიმაფალო ზაფანა რე, ემფატიკური). რე ტენდენცია, ნამდა აბრევიატურა ოდინუანს მუშ დუდშეიან შანულობას დო გურიშხონარენს ირონიას დო გეძიცას მორაგადე ჸურე. == ვარიაციეფი == * '''LOLZ''' — დახე კინ თინა შანულობა მუჭოთ LOL. * '''LULZ''' — უხუჯირი ძიცა, უმენტაშო მიორჩქილარი მუდგარენი კუზაშ ძვალიჸურე. * '''LOO..OOL''' ვარდა '''LOLOL...LOLOL''' — გიძინელი ემფატიკურობა, გაბრალება. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:სლენგი]] [[კატეგორია:ინტერნეტი]] [[კატეგორია:ინტერნეტ სლენგი]] exj371smbdjowhpa4jicfrt7dtszl3c 0 23584 252024 235871 2026-08-13T00:37:34Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252024 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Presidential Seal of Colombia (1922—2002).svg|thumb|კოლუმბიაშ პრეზიდენტიშ მარწკინდი]] '''კოლუმბიაშ პრეზიდენტი''' ({{lang-es|Presidente de la República de Colombia}}) — [[კოლუმბია|კოლუმბიაშ]] სახენწჷფო მადუდე. პრეზიდენტიშ პოსტიქ დოდგინილქ იჸუ [[1819]] წანაშ ქირსეთუთას მეღებული კონსტიტუციათ. ქიანაშ მაართა პრეზიდენტიქ, გენერალ [[სიმონ ბოლივარი|სიმონ ბოლივარქ]]<ref>Gobernantes Colombianos, Ignacio Arismendi Posada, Interprint Editors Ltd., Italgraf, Segunda Edición, Page 15, Bogotá, Colombia, 1983</ref> პოსტი 1819 წანას ჩებარჷ. დუდმაართაშე პრეზიდენტიშ პოსტი დუდგჷმოცხადაფილი რდჷ, უკული უკვე კონგრესიშ რატიფიცირაფათ ღებულენდჷ. კოლუმბიაშ ასეიანი პრეზიდენტი [[ხუან მანუელ სანტოსი|ხუან მანუელ სანტოსი]] რე, [[2010]] წანაშ 7 მარაშინათუთაშე. == ფუნქციეფი == [[კოლუმბია|კოლუმბიაშ]] [[1991]] წანაშ კონსტიტუციაშ, 188-ა ბირგულიშ მეჯინათ: კოლუმბიაშ პრეზიდენტი სახენწჷფოშ დო თარობაშ მადუდე, დო ქიანაშ უმაღალაში ემაჸონაფალი ორგანო რე. ქიანაშ პრეზიდენტი ერუანული ართიანობაშ სიმბოლო რე. [[კოლუმბიაშ კონსტიტუცია]]ს დოფუჩაფაშ უკული, თინა ვალდვალირი რე უნარღელჸუას დო დოთხილას კოლუმბიარი კათაშ ნებეფი დო დუდიშალა. კოლუმბიაშ 1991 წანაშ კონსტიტუციაშ, 115-ა ბირგულიშ მეჯინათ: [[კოლუმბიაშ თარობა|ქიანაშ თარობა]] გჷმიქიმინუ კოლუმბიაშ პრეზიდენტიშ, [[კოლუმბიაშ ვიცე-პრეზიდენტი]]შ, [[კოლუმბიაშ მინისტრეფიშ სხუნუ]]შ დო [[კოლუმბიაშ ადმინისტრაციული დეპარტამენტეფი]]შე. == გიშაგორუეფიშ დო საქვარუაშ ხანი == კოლუმბიაშ პრეზიდენტი დო ვიცე-პრეზიდენტი გიშეგორუაფუ ირ ოთხ წანაშე ართშა. პრეზიდენტიშ ხეახალი გიშაგორუა ნებამეჩამილი ვარდჷ [[2005]] წანაშ 24 გერგობათუთაშახ, სოიშა კოლუმბიაშ კონგრესიქ კონსტიტუციაშა თირაფეფი ვამიშეღჷ დო მაჟირაშა გიშაგორუაშ ნება ვემეჩჷ პრეზიდენტეფსჷნ. [[2010]] წანას კოლუმბიაშ საკონსტიტუციო სასამართალოს იმანჯჷ [[რეფერენდუმი|რეფერენდუმქ]], შეულებუდჷკო დო ვარ გეწ-გეწას პრეზიდენტის მასუმაშა გიშაგორუა. რეფერენდუმიშ თებაშ უკული გინოჭყორდჷ, ნამჷ-და კოლუმბიაშ პრეზიდენტიშ სუმშა გიშაგორუა ვარე მიშაღალირი, თიმწჷკმა ხოლო, კანდიდატი გეწ-გეწას სუმშა ვეგშიგორუაფუნ-და.<ref>{{cite book |title=The World Today Series: Latin America 2010 |url=https://archive.org/details/latinamerica201000robe |last=Buckman |first=Robert T. |authorlink= |coauthors= |year=2010 |publisher=Stryker-Post Publications |location=[[Harpers Ferry, West Virginia]] |isbn=978-1-935264-12-5 }}</ref> == თაშნეშე ქოძირით== * [[კოლუმბიაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული]] == რესურსეფი ინტერენეტის == *[http://www.presidencia.gov.co Presidencia de la República de Colombia კოლუმბიაშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური საიტი] *[http://pdba.georgetown.edu/Comp/Ejecutivo/Presidencia/requisitos.html ჯორჯთაუნიშ უნივერსიტეტი - უციო მოთხუალეფი კოლუმბიაშ პრეზიდენტალაშო] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლუმბიაშ პოლიტიკა]] [[კატეგორია:კოლუმბიაშ პრეზიდენტეფი]] n02gfgt1q9at3nhne4ahjoa2cug8l44 0 23741 252104 240281 2026-08-13T01:33:21Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252104 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა არტისტი | ფერი = | ჯოხო = ალისია სილვერსტოუნი | სურათი = Alicia Silverstone 2019 by Glenn Francis.jpg | სურათიშ ზჷმა = 220პქ | დუდჯოხო = სილვერსტოუნი 2010 წანას | დაბადებაშ ჯოხო = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი დო ხანი|1976|10|4}} | დაბადებაშ აბანი = [[სან-ფრანცისკო]], [[კალიფორნია]], ააშ | ღურაშ თარიღი = | ღურაშ აბანი = | საქვარუა = [[არტისტი]], პროდიუსერი, ავტორი, აქტივისტი | შხვა ჯოხოეფი= | აკოქიმინჯალაშ წანეფი = [[1992]]–ასეშა | ალმასქუ= [[კრისტოფერ ჯარეკი]]<br /> (2005–ამდღარშა) | მასქერეფი = | ოხორინალი აბანი=[[ლოს-ანჯელესი]], კალიფორნია | ვებხასჷლა= {{url|www.thekindlife.com}} | აკადემიაშ ჯილდოეფი= | ემმიშ ჯილდოეფი= | შხვა ჯილდოეფი= | BAFTA ჯილდოეფი | ორქოშ გლობუსიშ ჯილდოეფი | ტონიშ ჯილდოეფი }} '''ალისია სილვერსტოუნი''' ({{lang-en|Alicia Silverstone}} {{IPA|[əˈliːsiə ˈsɪlvərstoʊn]}}; დ. 4 გიმათუთა 1976) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] [[არტისტი]], [[პროდიუსერი]], [[აქტივისტი]].<ref name=MorganVaughnRodale> * {{cite book|last=Morgan|first=Adam|title=Eating the Big Fish: How Challenger Brands Can Compete Against Brand Leaders|url=https://archive.org/details/eatingbigfishhow0000morg|year=2009|publisher=Wiley|isbn=978-0470238271|page=[https://archive.org/details/eatingbigfishhow0000morg/page/144 144]}} * {{cite book|last=Vaughn|first=Jacqueline|title=Environmental Activism: A Reference Handbook|url=https://archive.org/details/environmentalact00swit|year=2003|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1576079010|page=[https://archive.org/details/environmentalact00swit/page/167 167]}} * {{cite web|author=Photography By Rodale Images |url=http://www.womenshealthmag.com/nutrition/alicia-silverstones-vegan-tips |title=Alicia Silverstone: The Kind Diet &#124; Women's Health Magazine |publisher=Womenshealthmag.com |date=2012-04-05 |accessdate=2012-04-11}}</ref> ოდებიუტე როლი არსულჷ ფილმის „[[გემრე (1993 წანაშ ფილმი)|გემრე]]“, მუქით თის 1994 წანას [[MTV]]-იშ კინოჯილდო მოუღჷ, საუჯგუშო გუმარღვაფალი მარსულებერშო. უკული თინაქ მარდუეფიშ კაპუთ გინირთჷ, გიშაკეძაფილო თიში უკული, მუთ ბუნა [[Aerosmith]]-იშ სუმ მუსიკალურ ვიდეოს გიშარჩქინდჷ. 1995 წანას ილაჸაფჷ წჷმოძინელ ფილმის „[[ბორო (ფილმი)|ბორო]]“ (მუქით თიში Columbia-წკჷმა მიარემილიონიანი კონტრაქტი დადვალაფუ), [[1997]] წანას - ფილმის „[[ბეტმენი დო რობინი (ფილმი)|ბეტმენი დო რობინი]]“, [[ბეტგერლი]]შ როლს. თინა მეჸუნდჷ ფილმეფს, ოტელევიზიე პროექტეფს დო სცენას ლაჸაფის. სილვერსტოუნი ვეგეტარიანალი რე, ოხუჯუ [[PETA]]-შ საქვარუას დო გიშაშქუმალირი აფუ წინგი ''[[კეთილი დიეტა]].'' ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category|Alicia Silverstone}} * [http://www.thekindlife.com/ The Kind Life with Alicia Silverstone] - სილვერსტოუნიშ საიტი, წინგიშ ''კეთილი დიეტა'' ინტერაქტიული ოქიანუ * {{IMDb ჯოხო|0000224}} * {{tcmdb name|177694}} * {{amg name|65707}} * [http://www.peta.org/feat/alicia_psa/index.asp ალისია სილვერსტოუნი PETA-ს (რეკლამით)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080102005810/http://www.peta.org/feat/alicia_psa/index.asp |date=2008-01-02 }} ==სქოლიო== {{სქოლიოშ ერკებული}} {{DEFAULTSORT:სილვერსტოუნი, ალისია}} [[კატეგორია:დუნაბადი 1967]] [[კატეგორია:Aerosmith]] [[კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი]] [[კატეგორია:ინგლისარი ამერიკალეფი]] 3hoxnm43tvhq03djlktkw7qejcg0far 0 23864 252114 176316 2026-08-13T01:42:32Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252114 wikitext text/x-wiki '''ჸვა''' ({{lang-la|sinciput}}) — [[ადამიერი]]შ [[დუდი]]შ ნორთი, ნამუთ აკოხურგელი რე [[დუდიშ ხოკო|დუდიშ ხოკოთ]] (ჟირჸურეშე) დო [[სკალპი|სკალპით]]. ჸვაშ ჟილენი ხურგი ეშანილი რე თი ღოზით, სოიშეთ [[თომა|თომაშ]] ოფორუე იჭყაფუ. მარძგვანშე დო კვარჩხანშე ჸვაშ ხურგეფი რე [[საფეთქელი|საფეთქელეფი]].<ref name=KnizeDrisko>{{cite book|title=The Forehead and Temporal Fossa: Anatomy and Technique|url=https://archive.org/details/foreheadtemporal0000unse|author=David M. Knize and Mel Drisko|publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins|year=2001|isbn=9780781720748|pages=[https://archive.org/details/foreheadtemporal0000unse/page/4 4]}}</ref><ref name=Nouri1>{{cite book|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780071472562/page/523 523]|chapter=Reconstructive surgery of Skin Cancer defects|author=Valencia D. Thomas, Wendy Long Mitchell, Neil A. Swanson, Thomas E. Rohrer, and Ken K. Lee|title=Skin Cancer|url=https://archive.org/details/isbn_9780071472562|editor=Keyvan Nouri|publisher=McGraw-Hill Professional|year=2007|isbn=9780071472562}}</ref> {{commonscat|Foreheads}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე-ანატომია}} {{ადამიერიშ პერიფერიული ანატომია}} [[კატეგორია:დუდიშ ხოკო]] [[კატეგორია:სახე]] gzsx29uugtumjuviya10m5vy780m26n 0 24238 252100 125056 2026-08-13T01:30:52Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252100 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი |ჯოხო = დაიანა როსი |სურათი = Nobel Peace Prize Concert 2008 Diana Ross1 cropped.jpg |ლანდშაფტი = |დუდჯოხო = დაიანა როსი 2008 წანაშ [[ნობელიშ პრემია|ნობელიშ პრემიაშ]] დოჯილდაფას, [[ოსლო]]ს |სურათიშზჷმა = |color = |ფონი = solo_singer |თახმიჯოხო = |შხვა ჯოხო = |დებადჷ = {{დაბადებაშ თარიღი|26|3|1944}} |დაბადებაშ აბანი =[[დეტროიტი]], [[ააშ]] |ღურ = |ღურ აბანი = |ბადება = |ინსტრუმენტი = |ჟანრი = [[პოპი]], [[ჯაზი]], [[Disco]], [[სოული]], [[რიტმ ენდ ბლუზი]] |საქვარუა = მობირე,<br /> პროდიუსერი, <br />არტისტი |აქტიურალაშ წანეფი = [[1959]]-ასეშა |ლეიბლი = [[Lu Pine Records]], [[მოტაუნი]], [[RCA Records]], [[EMI Records|EMI]] |ასოციაციეფი = [[The Supremes]], [[The Temptations]], [[The Jackson 5]], [[მარვინ გეი]], [[მაიკლ ჯექსონი]], [[Lionel Richie]] |ალმასქუ= |ვებ ხასჷლა = {{ოფიციალური|www.dianaross.de}} |მაკათურეფი = |ჸოფილი მაკათურეფი = |მიორჩქინალი ინსტრუმენტეფი = }} '''დაიანა ერნესტინ როსი''' ({{lang-en|Diana Ernestine Earle Ross}}; დ. [[26 მელახი]], [[1944]], [[დეტროიტი]]) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] მობირე დო არტისტი. == ორდოიანი წანეფი == დაიანაქ ბრელსქუამი ფანიას დებადჷ. თიქ ძამი ორდოიანი ხანს გიშარჩქინჷ მუში მუსიკალური ჯან-ღვენა. == დისკოგრაფია == {{თარი|დაიანა როსიშ დისკოგრაფია}} == ფილმოგრაფია == *1964: ''[[T.A.M.I. Show]]'' (with The Supremes) *1965: ''Beach Ball'' (with The Supremes) *1972: ''[[Lady Sings the Blues (film)|Lady Sings the Blues]]'' *1975: ''[[Mahogany (film)|Mahogany]]'' *1978: ''[[The Wiz (film)|The Wiz]]'' *1994: ''[[Out of Darkness]]'' *1999: ''[[Double Platinum]]'' *2002: ''The Making and Meaning of We Are Family'' (documentary) *2010: ''Met With Sandra Ellison and Tamia Holmes'' == ავტო ბიოგრაფია == * {{cite book |last= Ross |first= Diana |coauthors= |title=Secrets of a Sparrow |url= https://archive.org/details/secretsofsparrow00ross |year=1993 |month=October|publisher=[[Random House]] |location= |isbn= 0-679-42874-7 }} * {{cite book |last= Ross |first= Diana |coauthors=Rosanne Shelnutt (ed.) |title=Diana Ross: Going Back |url= https://archive.org/details/dianarossgoingba0000ross |year=2002 |month=December|publisher=Universe |location=New York |isbn= 0-7893-0797-9 }} (A [[scrapbooking|scrapbook]]-style collection of photographs) == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commons|Category:Diana Ross}} * {{Official website|http://www.dianaross.de/}} *{{IMDb ჯოხო|0005384}} [[კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1944]] beoy46atxv2ra8i6h867fxynt4our62 0 24335 252084 250035 2026-08-13T01:20:54Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252084 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:InnerSolarSystem-en.png|thumb|ასტეროიდეფიშ თარი რტყაფუ ჩეთ იძირებე, თაშნეშე ჩქუ ასტეროიდეფიშ 3 თარი ბუნა, დიაშ ორბიტას ბერძენეფი დო ტროალეფი, ყავაშფერო — გჷმოხანტილი რენა ჰილდაშ ფანიაშ პლანეტოიდეფი.]] [[ფაილი:Oort cloud Sedna orbit.svg|thumb|გრაფიკულ გჷმოხანტუალას ჩქუ მუჭო გჷთმორთუნს ასტეროიდეფიშ თარი ორტყაფუ ბჟაშ სისტემას ჟირ ნორთო, კოიპერიშ ორტყაფუ დო თე ორტყაფუშ არძაშე დიდი რსხული პლუტონი, ოორტაშ მუნაფა დო სედნა, ნამუთ თე რეგიონიშ უდიდაშ რსხულო მირჩქინუაფუ.]] [[ფაილი:Hildas01.jpg|thumb|ჰილდეფიშ დვალუა იუპიტერიშ ლიბრაციაშ ჭურჭულეფწკჷმა დო ტროიანული ტიპიშ ასტეროიდეფწკჷმა ალაზჷმაფათ]] [[ფაილი:Vesta Rotation.gif|მინი|ასტეროიდ ვესტაშ ყარაფი]] '''ასტეროიდეფიშ ორტყაფუ''' — რეგიონი [[ბჟაშ სისტემა]]ს, ნამუთ [[პლანეტა|პლანეტეფიშ]] — [[მოროხი (პლანეტა)|მოროხიშ]] დო [[დია (პლანეტა)|დიაშ]] [[ორბიტა|ორბიტეფს]] შქას იდვალუაფუ დო ნამუსჷთ კონცენტრირაფილი რე მორჩილი პლანეტეფო (პლანეტოიდეფი), ასტეროიდეფო ჯოხოდვალირი, თარო ღულა ფორმაშ რსხულეფი, ნამუეფსჷთ შხვადოშხვა ზჷმა დო აკოდგინალუა უღჷნა. == ლიტერატურა == * {{cite book | first=Linda T. | last=Elkins-Tanton | year=2006 | title=Asteroids, Meteorites, and Comets | url=https://archive.org/details/asteroidsmeteori0000elki | edition=First | publisher=Chelsea House | location=New York | isbn=0-8160-5195-X }} {{ასტრონომია}} {{ბჟაშ სისტემა}} [[კატეგორია:ბჟაშ სისტემა]] [[კატეგორია:ასტეროიდეფი]] 7e3pcmjpviqxqbl3sf3sxq9m15uair8 0 24364 252012 125351 2026-08-13T00:29:52Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252012 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიჯი |ჯოხო = ჰილარი დაფი |ოდაბჯოხო = |პორტრეტი = [[ფაილი:Hilary Duff (2009) 2.jpg|220პქ]] |ზჷმა = 220პქ |მუკნაჭარა = |დაბჯოხო = ჰილარი ერჰარდ დაფი |მოღალობა = [[მობირე]], [[არტისტი]], [[კომპოზიტორი]] |დაბ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი დო ხანი|1987|9|28}} |დაბ აბანი = [[ჰიუსტონი]], [[ტეხასი]], [[ააშ]] |მენოღალობა = 1993-ასეშა |დოლმახორალა = |ღურ თარიღი = |ღურ აბანი = |ნთხორ აბანი= |ერუანობა= |მუმა = |ნანა = |ალმასქუ = [[მაიკ კომრი]] (2010-2016), |სქუალეფი = |ჯილდოეფი = |ვებ-ხასჷლა = {{Url|http://www.hilaryduff.com/|ოფიციალური საიტი}} |შხვადოშხვა = }} '''ჰილარი დაფი''' ({{lang-en|Hilary Duff}}; დ. [[28 ეკენია]], [[1987]]) — ამერიკალი არტისტი, მობირე, ბირეფიშ ავტორი დო ჭარუ. == ბიოგრაფია == ჰილარი დაფიქ 1987 წანაშ 28 ეკენიას მაღაზიეფიშ რშვილიშ მინჯეშ ფანიას დებადჷ. ფანია ტეხასიშ ნოღა ჰიუსთონს ოხორანდჷ. გვიანო მუმალი მობირე დიდაწკჷმა დპ დაწკჷმა ართო [[კალიფორნია]]შა გინორთჷ დარინალო. მაართა ოსცენე გჷმოცადილუაქ ჰილარის 6 წანაშ ხანს ბალეტ „მაკნატუნას“ კათაფის მიაჩჷ. კალიფორნიაშა გინოხორინიშ უკული თიქ ხელუანებაშ შარას გიოდირთჷ. მაართა თარი როლი ჰილარი დაფიქ 1998 წანას ფილმის „[[კასპერი ხვადუ უენდის]]“ არსულჷ. ჰილარის პროდიუსერეფქ მიოგორუეს. ართი წანაშ დუდს ეკრანეფს ჰილარიშ კათაფით „[[ბოროეფიშ მაშაყარალი]]“. ელიშ როლიშ რსულებაშო ნომინაციას „საუჯგუშო მაჟირახარისხამი როლი“ 12 წანერ ჰილარიქ ახალი არტისტიშ ჯილდო მიღჷ. ჰილარი დაფიქ დიდი პოპულარობა [[დისნეიშ არხი]]შ მოხვარათ დეინალჷ დო [[ემიშ ჯილდო]]ს რდჷ წჷმორინაფილი სერიალ „[[ლიზი მაკ-გუაიერი|ლიზი მაკ-გუაიერს“]] კათაფიშენ, სოდეთ თინა მარდუშ როლს არსულენს. 2003 წანაშ მესის დაფიქ კინ თი როლი სერიალიშ ფართოეკრანიან ვერსიას არსულჷ. == დისკოგრაფია == ;სტუდიური ალბომეფი * ''[[Santa Claus Lane]]'' (2002) * ''[[Metamorphosis (ჰილარი დაფიშ ალბომი)|Metamorphosis]]'' (2003) * ''[[Hilary Duff (ალბომი)|Hilary Duff]]'' (2004) * ''[[Dignity (ალბომი)|Dignity]]'' (2007) * ''[[Breathe In. Breathe Out]]'' (2015) ==გეძინელი ლიტერატურა== * {{cite book |last=Dougherty |first=Terri |title=Hillary Duff |url=https://archive.org/details/hilaryduff0000doug |location=Farmington Hills, Mich. |publisher=Lucent Books |year=2007 |isbn=978-1-4205-0012-7 |oclc=162126826 |series=People in the News}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons|Hilary Duff}} * {{Myspace|hilaryduff}} * {{twitter|hilaryduff}} * {{IMDb ჯოხო|240381}} * {{ოფიციალური|http://www.hilaryduff.com}} {{DEFAULTSORT:დაფი, ჰილარი}} [[კატეგორია:დუნაბადი 1987]] [[კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი]] my0mbi81t44chmv4dcvkxuumdqwn1jk 0 24376 252139 192663 2026-08-13T01:58:13Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252139 wikitext text/x-wiki '''ჰიპ-ჰოპი''' ({{lang-en|hip hop}}) — [[სუბკულტურა]], ნამუთ მოურს ორდოშიანი 70-იანი წანეფიშ [[ნიუ-იორკი]]შ აფრო-ამერიკული ჯარალუაშე. კერზოთ, თიქ წჷმიქიმინჷ [[ბრონქსი|ბრონქსის]] დო მოგვიანაფათ [[ლათინური ამერიკა|ლათინო ამერიკულ]] ჯარალუეფს გიფაჩჷ.<ref name=chang>{{cite book |title= Can't Stop Won't Stop: A History of the Hip-Hop Generation|url= https://archive.org/details/cantstopwontstop00chan|last= Chang |first= Jeff |authorlink= |coauthors=DJ Kool Herc |year= 2005 |publisher=Macmillan |isbn= 0-312-30143-X}}</ref><ref>{{cite journal|last=Castillo-Garstow|first=Melissa|title=Latinos in Hip Hop to Reggaeton|journal=Latin Beat Magazine|date=1|year=2005|month=March|volume=15|issue=2|pages=24(4)|accessdate=July 28, 2008}}</ref><ref>{{cite journal|last=Rojas|first=Sal|title=Estados Unidos Latin Lingo|journal=Zona de Obras|year=2007|issue=47|page=68|location=Zaragoza, Spain}}</ref><ref>Allatson, Paul. ''Key Terms in Latino/a Cultural and Literary Studies''. Malden, MA: John Wiley & Sons, 2007, 199. </ref><ref>Schloss, Joseph G. ''Foundation: B-boys, B-girls and Hip-Hop Culture in New York''. New York: Oxford University Press, 2009, 125.</ref><ref>''From Mambo to Hip Hop''. Dir. Henry Chalfant. Thirteen / WNET, 2006, film</ref> თიშ უმკუჯინალო, მანჷ-და თე ტერმინით შხირას [[ჰიპ-ჰოპ მუსიკა]] იგურიშხონარებუ, ჰიპ-ჰოპ კულტურას ახასიათენს ოთხი ელემენტი: [[ემსინგი]] ({{lang-en|MCing}}). [[დიჯეინგი]] ({{lang-en|DJing}}) .[[ბრეიკდანსი]] ({{lang-en|break dancing}}) დო [[გრაფფიტი]] ({{lang-en| graffiti art}}) <ref name="chang"/> == თაშნეშე ქოძირით == * [[ჰიპ-ჰოპ მუსიკა]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category|Hip hop music|ჰიპ-ჰოპი}} * {{dmoz|Society/Subcultures/Hip-Hop}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:აფრო-ამერიკული კულტურა]] [[კატეგორია:ჰიპ-ჰოპი]] [[კატეგორია:აფრო-ამერიკაშ ისტორია]] gmtdep3do6ztn0ddtd2t5my8mmhizsg 0 24447 252031 125525 2026-08-13T00:43:38Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252031 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი |ჯოხო = The Doors |სურათი = Doors electra publicity photo.JPG |ლანდშაფტი = ქო |დუდჯოხო = The Doors - პრომო-ფოტო |სურათიშზჷმა = |color = |ფონი = group_or_band |თახმიჯოხო = |შხვა ჯოხო = |დებადჷ = 1965–73<br /><small>(აკოკათუა: 1978, 1993, 1997, 2000, 2011) |დაბადებაშ აბანი =[[ლოს-ანჯელესი]], [[კალიფორნია]], [[ააშ]] |ღურ = |ღურ აბანი = |ბადება = |ინსტრუმენტი = |ჟანრი = {{flatlist| * [[ფსიქოდელიური როკი]]<ref name="DeboltBaugess2011">{{cite book|author1=Abbe A. Debolt|author2=James S. Baugess|title=Encyclopedia of the Sixties: A Decade of Culture and Counterculture|date=December 2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-32944-9|pages=544–}}</ref> * [[ეისიდ-როკი]]<ref name="BurtNorth1977">{{cite book|author1=Burt|author2=Patsy North|title=West Coast story|url=https://archive.org/details/westcoaststory0000unse|year=1977|publisher=Chartwell Books|isbn=978-0-89009-141-8|page=[https://archive.org/details/westcoaststory0000unse/page/38 38]}}</ref> * [[ბლუზ-როკი]]<ref name="Wallace2010">{{cite book|author=Richard Wallace|title=The Lazy Intellectual: Maximum Knowledge, Minimal Effort|url=https://archive.org/details/lazyintellectual0000wall|date=18 September 2010|publisher=Adams Media|isbn=1-4405-0888-7|pages=[https://archive.org/details/lazyintellectual0000wall/page/68 68]–}}</ref> *[[მძიმე როკი]]<ref>{{cite book|author=Edward J. Rielly|title=The 1960s|url=https://archive.org/details/1960s0000riel|year=2003|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-31261-8|page=[https://archive.org/details/1960s0000riel/page/170 170]}}</ref> }} |საქვარუა = |აქტიურალაშ წანეფი = |ლეიბლი = {{flatlist| * [[Elektra Records|Elektra]] * [[Rhino Entertainment|Rhino]] }} |ასოციაციეფი = {{flatlist| * [[Rick & the Ravens]] * [[The Psychedelic Rangers]] * [[Butts Band]] * [[Nite City]] * [[Manzarek–Krieger]] }} |ალმასქუ= |ვებ ხასჷლა = {{url|thedoors.com}} |მაკათურეფი = |ჸოფილი მაკათურეფი = [[ჯიმ მორისონი]]<br />[[რეი მანზარეკი]]<br />[[ჯონ დენსმორი]]<br />[[რობი კრიგერი]] |მიორჩქინალი ინსტრუმენტეფი = }} '''The Doors''' — ამერიკული როკ-ბუნა, დარსხის 1965 წანას ლოს-ანჯელესის, ვოკალისტ [[ჯიმ მორისონი]]ქ, კლავიშისტ [[რეი მანზარეკი]]ქ, გიტარისტ [[რობი კრიგერი]]ქ დო დრამერ [[ჯონ დენსმორი]]ქ. თინეფიშ ჯოხო ეჭოფილი რე [[ოლდუს ჰაქსლი]]შ რომანიშ ''გაგებაშ კარი''{{sfn|Simmonds|2008|p=45}} ჯოხოშე, ნამუთ, მუშ განშე, [[უილიამ ბლეიკი]]შ ციტატას მიარცხუ - "If the doors of perception were cleansed every thing would appear to man as it is, infinite."<ref>Blake, William (1790) [http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/work.xq?workid=mhh&java=yes ''The Marriage of Heaven and Hell''] Plate 14. [[William Blake Archive]].</ref> The Doors მიოჩქუნა უნიკალურ დო 1960-ამი წანეფიშ ართ-ართ სკანდალურ დო გოლინამი როკ-ბუნათ - მუჭოთ მორისონიშ ტექსტეფიშ დო ქარიზმაშ, ხოლო თიში უპროგნოზირე რჯებაშ გეშა. 1971 წანაშ 3 მანგის თინაქ 27 წანაშ ხანს დოღურჷ. დოსქილადირი მაკათურეფი ტრიოშ სახეთ გჷშეშეს 1973 წანაშა.<ref name="allmusic.com">{{cite web |first=William |last=Ruhlmann |first2=Richie |last2=Unterberger |url={{Allmusic|class=artist|id=p4119|pure_url=yes}} |title=The Doors&nbsp;– Biography |publisher=Allmusic |accessdate=January 1, 2010}}</ref> == დისკოგრაფია == {{თარი|The Doors-შ დისკოგრაფია}} * ''[[The Doors (ალბომი)|The Doors]]'' (1967) * ''[[Strange Days (ალბომი)|Strange Days]]'' (1967) * ''[[Waiting for the Sun]]'' (1968) * ''[[The Soft Parade]]'' (1969) * ''[[Morrison Hotel]]'' (1970) * ''[[L.A. Woman]]'' (1971) * ''[[Other Voices (The Doors-შ ალბომი)|Other Voices]]'' (1971) * ''[[Full Circle (The Doors-შ ალბომი)|Full Circle]]'' (1972) * ''[[An American Prayer - Jim Morrison|An American Prayer]]'' (1978) == ლიტერატურა == * Ashcroft, Linda. ''Wild Child: Life with Jim Morrison''. Hodder & Stoughton Ltd, 1997-8-21. ISBN 978-0-340-68498-6 * Densmore, John. ''Riders on the Storm: My Life with Jim Morrison and the Doors''. Delacorte Press, 1990-8-1. ISBN 978-0-385-30033-9 * Doors, The and Fong-Torres, Ben. ''The Doors''. Hyperion, 2006-10-25. ISBN 978-1-4013-0303-7 * Jakob, Dennis C. ''Summer With Morrison''. Ion Drive Publishing, 2011. ISBN 978-0-9817143-8-7 * Marcus, Greil. ''The Doors: A Lifetime of Listening to Five Mean Years''. PublicAffairs, 2011. ISBN 978-1-58648-945-8 * Shaw, Greg. ''The Doors On The Road''. Omnibus Press, 1997. ISBN 978-0-7119-6546-1 * Sugerman, Danny. ''The Doors: The Complete Lyrics''. Delta, 1992-10-10. ISBN 978-0-385-30840-3 == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commonscat-inline|The Doors}} * [http://www.thedoors.com/ ოფიციალური საიტი] ==სქოლიო== {{სქოლიოშ ერკებული}} {{DEFAULTSORT:Doors}} [[კატეგორია:ამერიკული როკ-ბუნეფი]] [[კატეგორია:The Doors]] 8g8r3xop6h7dmynjdjxh9wupwb3elzs 0 24515 252142 210798 2026-08-13T02:00:03Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252142 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Californien-002.jpg|მინი|[[იოსემიტი (წყარგელაფუ)|იოსემიტიშ წყარგელაფუ]]]] '''წყარგელაფუ''' — ჯოხო აბანს, სოდე წყარი მალას ინაკათუ [[წყარმალუ]]ს. მოსოფელიშ არძაშე დიდი წყარგელაფუ რე [[ანხელი]] (979 [[მეტრი|მ]]<ref>[http://www.world-waterfalls.com/waterfall.php?num=1 Angel, Salto | World Waterfall Database: Worlds Tallest Waterfalls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100905161425/http://www.world-waterfalls.com/waterfall.php?num=1 |date=2010-09-05 }}</ref>), ნამუთ იდვალუაფუ [[ობჟათე ამერიკა]]ს ([[ვენესუელა]]). უკული მოურს 948 მეტრაშ<ref>[http://www.world-waterfalls.com/waterfall.php?num=2 Tugela Falls | World Waterfall Database: Worlds Tallest Waterfalls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110126135321/http://www.world-waterfalls.com/waterfall.php?num=2 |date=2011-01-26 }}</ref> [[ტუგელა]] ([[ობჟათე აფრიკა]]) დო 914 მეტრაშ<ref>[http://www.world-waterfalls.com/waterfall.php?num=88 Tres Hermanas, Cataratas las | World Waterfall Database: Worlds Tallest Waterfalls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201085349/http://world-waterfalls.com/waterfall.php?num=88 |date=2010-12-01 }}</ref> [[სუმი დაშ წყარგელაფუ]] ([[პერუ]]). არძაშე წყარხვეიანი რე წყარგელაფუ [[ბოიამაშ წუარგელაფუ|ბოიომა]] [[წყარმალუ]] [[ზაირი (წყარმალუ)|ზაირს]] (17 000 კუბური მ³/წ.). წყარგელაფუეფი თარო წყარმალუეფიშ ჟილენი ნორთის წჷმიქიმინუაფჷ.<ref name="fenh">{{cite book |title=The Family Encyclopedia of Natural History |url=https://archive.org/details/isbn_0711202257 |editor1-first=Rosalind |editor1-last=Carreck |year=1982 |publisher=The Hamlyn Publishing Group |isbn=0711202257 |pages=[https://archive.org/details/isbn_0711202257/page/246 246]–248 }}</ref> თიჯგურა აბანეფს, სოდე კალაპოტი ინწრო დო ტომბა რე. მუჟამსჷთ წყარმალუ მეურს თარო ქანეფს, ეროზია მუთმოხვადუ ელაზჷმაფათ რჩქალი ტემპით, თიწკჷმა, მუჟამსჷთ მალობაშ გიმენი ნორთის ეროზიას უმოსი ჩქარი ტემპეფი უღუ.<ref name="fenh"/><ref name="howstuff">http://geography.howstuffworks.com/terms-and-associations/waterfall.htm/printable {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921080941/http://geography.howstuffworks.com/terms-and-associations/waterfall.htm/printable |date=2010-09-21 }}</ref> წყარმალუ წყარგელაფუშე გელაფაშ ბორჯის სიჩქარას ეთმეკორობუნს დო უმოსო აკმოფაჩჷნს [[კალაპოტი]]ს, თაშნეშე წყარგელაფუშ გიმე აკოქიმინელი [[წყარმართუ]] უძინანს ეროზიაშ შედეგის. თენა იჭანუანს წყარგელაფუშ გოტომბაფას დო გელაფაშ ოდუდეწკჷმა დოშორაფაშ ძინას. [[ფაილი:Iguazu Décembre 2007 - Panorama 7.jpg|thumb|center|800px|<center>[[იგუასუ (წყარგელაფუ)|იგუასუშ]] წყარგელაფუ წყარმალუ [[პარანა (წყარმალუ)|პარანას]] ([[არგენტინა]]/[[ბრაზილია]])</center>]] == თაშნეშე ქოძირით == {{commonscat|Waterfalls}} *[[მოსოფელიშ არძაშე მაღალი წყარგელაფუეფიშ ერკებული]] *[[ლუბრმა]] *[[ნადუ]] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{დიხაუჩაშ რელიეფიშ ფორმეფი}} [[კატეგორია:წყარი]] [[კატეგორია:წყარგელაფუეფი| ]] bxa1f3h6w4vs6ggidcsoddg7ny12p2w 0 24724 252144 126070 2026-08-13T02:00:54Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252144 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Targui.jpg|thumb|ტუარეგი ქომოლკოჩი ტაგელმუსტით]] '''ტაგელმუსტი''' — [[ინდიგო]]შ ფერშა ღაფილი [[ბამბე]]შ დუდგიორთუმალი, ნამუთ იკათუანს [[ვუალი]] დო [[ჩალმა]]შ ხარისხის. ნოჭკერიშ სიგჷრძაქ შილებე 10 მეტრშახ ანჭას. ტაგელმუსტი [[ტუარეგეფი]]შ დო [[საჰარა]]შ შხვა ეთნიკური ბუნეფიშ დუდგიორთუმალი რე. == ლიტერატურა == * {{cite book | last=Philippi | first=Dieter | title=Sammlung Philippi - Kopfbedeckungen in Glaube, Religion und Spiritualität, | url=https://archive.org/details/sammlungphilippi0000phil | year=2009 | publisher=St. Benno Verlag, Leipzig | isbn=978-3-7462-2800-6}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commonscat-inline|Cheche}} {{მერკე-მუკაქუნალი}} [[კატეგორია:დუდგიორთუმალეფი]] [[კატეგორია:ერუანული კოსტუმეფი]] 5eomm3nsv1mqh5xzujuniariotk5486 0 24912 252127 126452 2026-08-13T01:50:33Z InternetArchiveBot 15194 Add 7 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252127 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მადუდე |ქიანა = [[რომიშ იმპერია|რომიშ]] |პოსტი =[[რომიშ იმპერატორეფიშ ერკებული|იმპერატორი]] |ჯოხო = ტიბერიუსი |ორიგინალური ჯოხო = Tiberius Caesar Dīvī Augustī Fīlius Augustus |რანწკი = 2-ა |რანწკი-ალმასქუეფიშ = |სურათი = Tiberius, Romisch-Germanisches Museum, Cologne (8115606671).jpg |მუკნაჭარა =ტიბერიუსიშ ბიუსტი |დუდალაშ დაჭყაფუ = [[18 ეკენია]], [[14]] |დუდალაშ დათებუ = [[16 მელახი]], [[37]] <small>(22 წანა)</small> |კორონაცია = |წიმოხონი = [[ავგუსტუსი|ოქტავიანე ავგუსტუსი]] |მონძე = [[კალიგულა]] |შხვა წოდებეფი = |ვიცე-პრეზიდენტი = |პარტია = |დაბადებაშ თარიღი = [[16 გერგობათუთა]], [[ჯვ. წ. 42]] |დაბადებაშ აბანი = [[რომი]] |ღურაშ თარიღი = [[16 მელახი]], [[37]] <small>(78 წანერი)</small> |ღურაშ აბანი = მიზენუმი, იტალია |ალმასქუ = |სქუალეფი = ვიფსანია აგრიპინა <small>(ჯვ. წ. 19-11 წწ.)</small><br />[[იულია უნჩაში]] <small>(ჯვ. წ. 11-2 წწ.)</small> |ედომუშამი ჯოხო = |დინასტია = [[იულიუს-კლავდიუსეფიშ დინასტია|იულიუს-კლავდიუსეფი]] |მუმა = ტიბერიუს კლავდიუს ნერონი |ნანა = ლივია დრუზილა |რელიგია = |გონათაფა = |ხეშმოჭარუა = }} '''ტიბერიუსი''' ({{lang-la|Tiberius Caesar Dīvī Augustī Fīlius Augustus}};<ref>ტიბერიუსიშ ჯოხოდვალაშ კლასიკური ლათინურით თინჭარუა დო რეკონსტრუირაფილი კლასიკური ლათინურით გჷმორაგადუა: #TIBERIVS CLAVDIVS NERO<br>tɪ'bɛ.ri.ʊs 'klau̯.di.ʊs 'nɛ.roː (ტიბერიუს კლავდიუს ნერონი) #TIBERIVS IVLIVS CAESAR<br>tɪ'bɛ.ri.ʊs 'juː.li.ʊs 'kae̯.sar (ტიბერიუს იულიუს კეისარი) #TIBERIVS CAESAR DIVI AVGVSTI F[ILIVS] AVGVSTVS<br>tɪ'bɛ.ri.ʊs 'kae̯.sar 'diː.wiː 'fiː.li.ʊs au̯'gʊs.tʊs (ტიბერიუს კეისარი დივი ფილიუს ავგუსტუსი) ტიბერიუსიშ მართუალაშ ჯოხო შანენს „ტიბერიუს კეისარი, ღორონთიერი ავგუსტუსიშ სქი, იმპერატორი“.</ref> დ. [[16 გერგობათუთა]], [[ჯვ. წ. 42]] — ღ. [[16 მელახი]], [[37]]) — [[რომიშ იმპერია|რომიშ]] [[რომიშ იმპერატორეფიშ ერკებული|იმპერატორი]] [[14]]-[[37]] წანეფს. დაბადებაშ ბორჯის '''ტიბერიუს კლავდიუს ნერონი''', კლავდიუსიშ გვარით. ტიბერიუს კლავდიუს ნერონიშ დო ლივია დრუზილაშ სქუა. დიამუშიქ დეთხიუ ნერონს დო [[ჯვ. წ. 39]] წანას დექორწინჷ ოქტავიანეშა, მუმალ [[ავგუსტუსი|ავგუსტუსშა]]. ტიბერიუსიქ თიშ სქუაჸონერო გჷნირთჷ. == ლიტერატურა == === მაართაფონი წყუეფი === * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/home.html#57 დიონ კასიუსი, ''რომის ისტორია'' Books 57–58, English translation] * [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=J.+AJ+18.1 Josephus, ''Antiquities of the Jews'', Book 18, especially ch.6, English translation] * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Tiberius*.html Suetonius, ''Lives of the Twelve Caesars'', Life of Tiberius, Latin text with English translation] * [http://mcadams.posc.mu.edu/txt/ah/Tacitus/index.htm ტაციტუსი, ''ანალები'', I–VI, English translation] * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Velleius_Paterculus/home.html Velleius Paterculus, ''Roman History'' Book II, Latin text with English translation] === მაჟირაფონი წყუეფი === * {{cite book | last = Ehrenberg | first = V. | last2 = Jones | first2 = A.H.M. | authorlink = | title = Documents Illustrating the Reigns of Augustus and Tiberius | url = https://archive.org/details/bwb_T2-DRP-794 | year = 1955 | location = Oxford }} * Capes, William Wolfe, ''Roman History'', Longmans, Green, and Co., 1897 * {{cite book | title=Tiberius the Politician | url=https://archive.org/details/tiberiuspolitici00levi_0 | first=Barbara |last= Levick |publisher=Routledge|year=1999 |isbn=0-415-21753-9|ref=Levick}} * {{cite book | last=Mason | first=Ernst | title=Tiberius | url=https://archive.org/details/tiberius0000erns | year=1960 | publisher=Ballantine Books | location=New York}} (Ernst Mason was a pseudonym of science fiction author [[Frederik Pohl]]) * {{cite book | last = Seager | first = Robin | title = Tiberius | url = https://archive.org/details/tiberius0000seag | publisher = Eyre Methuen | year = 1972 | location = London | isbn = 978-0-413-27600-1 }} * {{cite book | last=Seager| first=Robin | title=Tiberius | url=https://archive.org/details/tiberius00seag_0| publisher= Blackwell Publishing| year= 2005 |isbn=1-4051-1529-7|ref=Seager2005}} * {{cite book | last = Shotter | first = David | title = Tiberius Caesar | publisher = Routledge | year = 1992 | location = London | isbn = 0-415-07654-4 }} * {{cite book | last = Salmon | first = Edward |title = History of the Roman World, 30 B.C.-A.D.138, Part II: Tiberius | publisher = Methuen | year = 1968 | isbn = 978-0-416-10710-4}} * <cite id= Southern>{{cite book | last = Southern |first = Pat | title = Augustus | url = https://archive.org/details/augustus0000sout | publisher = Routledge | year = 1998 | location = London | isbn = 0-415-16631-4}} * {{cite book | last = Syme | first = Ronald | authorlink = | title = The Augustan Aristocracy | url = https://archive.org/details/augustanaristocr0000syme | publisher = Clarendon Press | year = 1986 | location = Oxford | isbn = 978-0-19-814859-3 }} == რესურსეფი ინტერნეტის == * {{Commons-inline|Tiberius}} * [http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/tiberius.shtml „ტიბერიუსი (ჯვ. წ. 42 – ახ. წ. 37)“] [[BBC]]-ს {{en}} == სქოლიო == {{სქოლიო|2}} {{S-start}} {{S-hou|[[იულიუს-კლავდიუსეფიშ დინასტია]]|[[16 გერგობათუთა]]|[[ჯვ. წ. 42]]|[[16 მელახი]]|[[37|ახ. წ. 37]]}} {{S-roy|rm}} {{s-bef| წიმოხონი = [[მარკუს კლავდიუს მარცელუსი (იულიუს-კლავდიუსეფიშ დინასტია)|მარკუს კლავდიუს მარცელუსი]] }} {{s-ttl| ტიტული = [[რომიშ იმპერია|რომიშ]] [[კეისარი (ტიტული)|კეისარი]] | წანეფი = ჯვ. წ. 6 - ახ. წ. 1 }} {{s-aft| გეჸვენჯი = [[გაიუს კეისარი]] }} {{s-bef| წიმოხონი = [[გაიუს კეისარი]] }} {{s-ttl| ტიტული = [[რომიშ იმპერია|რომიშ]] [[კეისარი (ტიტული)|კეისარი]] | წანეფი = ახ. წ. 4-14 }} {{s-aft| გეჸვენჯი = [[გერმანიკუსი]] }} {{s-bef| წიმოხონი = [[ოქტავიანე ავგუსტუსი|ავგუსტუსი]] }} {{s-ttl| ტიტული = [[რომიშ იმპერია|რომიშ]] [[რომიშ იმპერატორეფიშ ერკებული|იმპერატორი]] | წანეფი = ახ. წ. [[14]]-[[37]]}} {{s-aft| გეჸვენჯი = [[კალიგულა]] }} {{S-off}} {{s-bef| წიმოხონი = [[მარკუს ლიცინიუს კრასუს დივესი]] დო [[გნეუს კორნელიუს ლენტულუს ავგური]] }} {{s-ttl| ტიტული = [[რომიშ იმპერია|რომიშ იმპერიაშ]] [[კონსული]] | წანეფი = ''[[პუბლიუს კვინტილიუს ვარუსი|პუბლიუს კვინტილიუს ვარუსწკჷმა]] ართო''<br />[[ჯვ. წ. 13]] }} {{s-aft| გეჸვენჯი = [[მარკუს ვალერიუს მესალა აპიანუსი]] და [[კვირინიუსი]] }} {{s-bef| წიმოხონი = [[გაიუს მარციუს კენსორინუსი (კონსული ჯვ. წ. 8)|გაიუს მარციუს კენსორინუსი]] დო [[გაიუს ასინიუს გალუსი]] }} {{s-ttl| ტიტული = [[რომიშ იმპერია|რომიშ იმპერიაშ]] [[კონსული]] | წანეფი = ''[[გნეუს კალპურნიუს პიზონი|გნეუს კალპურნიუს პიზონწკჷმა]] ართო''<br />[[ჯვ. წ. 7]] }} {{s-aft| გეჸვენჯი = [[დეციუს ლელიუს ბალბუსი]] და [[გაიუს ანტისტიუს ვეტუსი (კონსული ჯვ. წ. 6)|გაიუს ანტისტიუს ვეტუსი]] }} {{s-bef| წიმოხონი = [[ლუციუს პომპონიუს ფლაკუსი]] დო [[გაიუს კელიუს რუფუსი]] }} {{s-ttl| ტიტული = [[რომიშ იმპერია|რომიშ იმპერიაშ]] [[კონსული]] | წანეფი = ''[[გერმანიკუსი|გერმანიკუსწკჷმა]] ართო''<br />ახ. წ. 18 }} {{s-aft| გეჸვენჯი = [[მარკუს იუნიუს სილანუს ტორკვატუსი (კონსული ახ. წ 19)|მარკუს იუნიუს სილანუს ტორკვატუსი]] დო [[ლუციუს ნორბანუს ბალბუსი]] }} {{s-bef| წიმოხონი = [[მარკუს ვალერიუს მესალა ბარბატუსი]] დო [[მარკუს ავრელიუს კოტა მაქსიმუს მესალინუსი]] }} {{s-ttl| ტიტული = [[რომიშ იმპერია|რომიშ იმპერიაშ]] [[კონსული]] | წანეფი = ''[[დრუზუს იულიუს კეისარი|დრუზუს იულიუს კეისარწკჷმა ართო]]''<br />ახ. წ. 21 }} {{s-aft| გეჸვენჯი = [[დეციმუს ჰატერიუს აგრიპა]] დო [[გაიუს სულპიციუს გალბა]] }} {{s-bef| წიმოხონი = [[მარკუს ვინიციუსი (კონსული 30)|მარკუს ვინიციუსი]] და [[ლუციუს კასიუს ლონგინუსი (კონსული 30)|ლუციუს კასიუს ლონგინუსი]] }} {{s-ttl| ტიტული = [[რომიშ იმპერია|რომიშ იმპერიაშ]] [[კონსული]] | წანეფი = ''[[სეიანუსი|სეიანუსწკჷმა]] ართო''<br />ახ. წ. 31 }} {{s-aft| გეჸვენჯი = [[გნეუს დომიციუს აჰენობარბუსი (კონსული 32)|გნეუს დომიციუს აჰენობარბუსი]] დო [[ლუციუს არუნტიუს კამილუს სკრიბონიანუსი]] }} {{S-mil}} {{S-bef| წიმოხონი = - }} {{S-ttl| ტიტული = რომიშ თარსარდალი სომხეთის | წანეფი = ჯვ. წ. 20-17 }} {{S-aft| გეჸვენჯი = - }} {{S-bef| წიმოხონი = - }} {{S-ttl| ტიტული = რომიშ თარსარდალი რეციას | წანეფი = ჯვ. წ. 15-13 }} {{S-aft| გეჸვენჯი = - }} {{S-bef| წიმოხონი = - }} {{S-ttl| ტიტული = რომიშ თარსარდალი გერმანიას | წანეფი = ჯვ. წ. 12-7 }} {{S-aft| გეჸვენჯი = - }} {{S-bef| წიმოხონი = - }} {{S-ttl| ტიტული = რომიშ თარსარდალი გერმანიას | წანეფი = ახ. წ. 4-6}} {{S-aft| გეჸვენჯი = - }} {{S-bef| წიმოხონი = - }} {{S-ttl| ტიტული = რომიშ თარსარდალი [[პანონია]]ს | წანეფი = ახ. წ. 6-9 }} {{S-aft| გეჸვენჯი = - }} {{S-bef| წიმოხონი = - }} {{S-ttl| ტიტული = რომიშ თარსარდალი გერმანიას | წანეფი = ახ. წ. 10-12 }} {{S-aft| გეჸვენჯი = - }} {{S-fam}} {{s-bef| წიმოხონი = [[ავგუსტუსი]] }} {{s-ttl| ტიტული = [[იულიუს-კლავდიუსეფიშ დინასტია|იულიუს-კლავდიუსეფიშ ფანიაშ მადუდე]] | წანეფი = ახ. წ. [[14]]-[[37]] }} {{s-aft| გეჸვენჯი = [[კალიგულა]] }} {{S-end}} {{კლავდიუსეფი}} {{რომიშ იმპერატორეფი}} {{მერკე}} [[კატეგორია:რომიშ იმპერატორეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 42]] [[კატეგორია:ნაღურა 37]] [[კატეგორია:ავგუსტუსი]] [[კატეგორია:I ოშწანურაშ რომიშ იმპერატორეფი]] [[კატეგორია:რომიშ იმპერიაშ კონსულეფი]] [[კატეგორია:ავგუსტუსიშ მავზოლეუმს ნთხორილეფი]] 1vzdi00ht15u0jbyk0lh55c4ktflpjy 0 24992 252153 126598 2026-08-13T02:06:05Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252153 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:World map with equator.svg|thumb|350px|დიხაუჩაშ ეკვატორი]] '''ეკვატორი''' — წჷმოძირაფაფონი გინოკვათუაშ ღოზი [[დიხაუჩა]]შ ჟინპიჯის ბირტყას, [[პლანეტა|პლანეტაშ]] რთაფაშ ღერძიშ პერპენდიკულარულო, ნამუთ თიშ ცენტრის ჭკირუნს. თეშნერო ეკვატორი დიხაუჩას ჭკირუნს [[ობჟათე გვერდოსფერო|ობჟათე]] დო [[ოორუე გვერდოსფერო]]ეფო. შხვა პლანეტეფიშ დო [[ასტრონომიული რსხულეფი]]შ ეკვატორეფი ხოლო ანალოგიურო ითანჯჷნა. დიხაუჩაშ ეკვატორიშ სიგჷრძა რე 40 000 კმ. ==ეკვატორული ქიანეფი დო ტერიტორიეფი== ეკვატორი გინმოჭკირუნს 14 [[ქიანა]]შ ტერიტორიას: {{-}} {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | კოორდინატეფი ! scope="col" | ქიანა, ტერიტორია ვარდა ზუღა ! scope="col" | ხვილაფა |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|N|0|E|type:landmark|name=Prime Meridian}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[ატლანტიშ ოკიანე]] | style="background:#b0e0e6;" | [[გვინეაშ ჸუჯი]] |- | {{Coord|0|0|N|6|31|E|type:country|name=São Tomé and Príncipe}} ! scope="row" | {{შილა|სან-ტომე დო პრინსიპი}} | [[როლაში]] |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|6|31|E|type:waterbody|name=Atlantic Ocean}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[ატლანტიშ ოკიანე]] | style="background:#b0e0e6;" | [[გვინეაშ ჸუჯი]] |- | {{Coord|0|0|N|9|21|E|type:country|name=Gabon}} ! scope="row" | {{შილა|გაბონი}} | |- | {{Coord|0|0|N|13|56|E|type:country|name=Republic of the Congo}} ! scope="row" | {{შილა|კონგოშ რესპუბლიკა}} | |- | {{Coord|0|0|N|17|46|E|type:country|name=Democratic Republic of the Congo}} ! scope="row" | {{შილა|კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა}} | ეკვატორი გინმურს [[ბუტემბო]]შე ობჟათე მალობას 9 კილომეტრის. |- | {{Coord|0|0|N|29|43|E|type:country|name=Uganda}} ! scope="row" | {{შილა|უგანდა}} | გინმურს [[კამპალა]]შ ობჟათეშე 32 კილომეტრის. |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|32|22|E|type:waterbody|name=Lake Victoria}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[ვიქტორია (ტობა)|ვიქტორია]] | style="background:#b0e0e6;" | გინმურს {{შილა|უგანდა}}შკანკალე კოკის. |- | {{Coord|0|0|N|34|0|E|type:country|name=Kenya}} ! scope="row" | {{შილა|კენია}} |გინმურს [[კისუმუ]]შ ოორუეშე 6 კილომეტრის |- | {{Coord|0|0|N|41|0|E|type:country|name=Somalia}} ! scope="row" | {{შილა|სომალი}} | |-valign="top" | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|42|53|E|type:waterbody|name=Indian Ocean}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[ინდოეთიშ ოკიანე]] | style="background:#b0e0e6;" | გინმურს [[ჰუვადუშ ატოლი|ჰუვადუშ ატოლიშ]] დო [[ფუვამულა]]შ ({{MDV}}) შქა. |- | {{Coord|0|0|N|98|12|E|type:country|name=Indonesia}} ! scope="row" | {{შილა|ინდონეზია}} | გინმურს [[ბატუ (კოკი)|ბატუს]], [[სუმატრა]]ს დო [[ლინგისშ არქიპელაგი|ლინგიშ არქიპელაგის]] |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|104|34|E|type:waterbody|name=Karimata Strait}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[კალიმანტანი]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | {{Coord|0|0|N|109|9|E|type:country|name=Indonesia}} ! scope="row" | {{შილა|ინდონეზია}} | [[კარიმატა]] |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|117|30|E|type:waterbody|name=Makassar Strait}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[მაკასარი (საროტი)|მაკასარი]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | {{Coord|0|0|N|119|40|E|type:country|name=Indonesia}} ! scope="row" | {{შილა|ინდონეზია}} | [[სულავესი]] |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|120|5|E|type:waterbody|name=Gulf of Tomini}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[ტომინიშ ჸუჯი]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|124|0|E|type:waterbody|name=Molucca Sea}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[მოლუკიშ ზუღა]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | {{Coord|0|0|N|127|24|E|type:country|name=Indonesia}} ! scope="row" | {{შილა|ინდონეზია}} | [[კაიოა]]შ დო [[ჰალმაჰერა]]შ კოკეფი |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|127|53|E|type:waterbody|name=Halmahera Sea}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[ჰალმაჰერაშ ზუღა]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | {{Coord|0|0|N|129|20|E|type:country|name=Indonesia}} ! scope="row" | {{შილა|ინდონეზია}} | კოკი [[გებე]] |-valign="top" | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|129|21|E|type:waterbody|name=Pacific Ocean}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[რჩქალი ოკიანე]] | style="background:#b0e0e6;" | გინმურს [[ვაიგეო]]შ კოკიშ ოორუეშე 570 მეტრის, {{შილა|ინდონეზია}}<br/ > გინმურს [[არანუკა]]შ ატოლიშ ობჟათეშე 13 კილომეტრის, {{შილა|კირიბატი}}<br/ > გინმურს [[კოკი ბეიკერი|კოკი ბეიკერიშ]] ობჟათეშე 21 კილომეტრის, [[აშშ-იშ გოლოუას მადვალუ მორჩილი კოკეფი]] |- | {{Coord|0|0|N|91|35|W|type:country|name=Ecuador}} ! scope="row" | {{შილა|ეკვადორი}} | [[ისაბელა (ეკვადორი)|კოკი ისაბელას]], [[გალაპაგოსიშ კოკეფი]] |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|91|13|W|type:waterbody|name=Pacific Ocean}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[რჩქალი ოკიანე]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | {{Coord|0|0|N|80|6|W|type:country|name=Ecuador}} ! scope="row" | {{შილა|ეკვადორი}} | გინმურს [[კიტო]]შ ოორუეშე 24 კილომეტრის, [[მიტად-დელ-მუნდო]]წკჷმა არხოს |- | {{Coord|0|0|N|75|32|W|type:country|name=Colombia}} ! scope="row" | {{შილა|კოლუმბია}} | გინმურსს [[პერუ]]შ ოორუეშე 4,3 კილომეტრის. |-valign="top" | {{Coord|0|0|N|70|3|W|type:country|name=Brazil}} ! scope="row" | {{შილა|ბრაზილია}} | ბრაზილიაშ გეჸვენჯი შტატეფს: [[ამაზონასი]], [[რორაიმა]], [[პარა]], [[ამაპა]] |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|49|20|W|type:waterbody|name=Atlantic Ocean}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[ატლანტიშ ოკიანე]] | style="background:#b0e0e6;" | |- |} თიშ ჯოხოდვალაშ უმკუჯინალო, [[ეკვატორული გვინეა|ეკვატორული გვინეაშ]] ტერიტორიას ვეგჷნმურს ეკვატორი, მორო თიში კოკი [[ანობონი]] იდვალუაფუ ეკვატორიშ ობჟათეშე 155 კილომეტრის, დოსქილადირი ტერიტორია — ეკვატორიშ ოორუეშე. ==თაშნეშე ქოძირით== * [[არქტიკული წირე]] * [[ოორუე ტროპიკი]] * [[ობჟათე ტროპიკი]] * [[გრინვიჩიშ მერიდიანი]] ==წყუეფი== * {{cite journal|title=Geodetic Reference System 1980|journal=Bulletin Géodésique|publisher=Springer-Verlag|location=[[ბერლინი]]|first=H|last=Moritz|pages=395–405|volume=54|issue=3|date=September 1980|doi=10.1007/BF02521480|bibcode=1980BGeod..54..395M}} (IUGG/WGS-84 data) * {{cite book|title=Computational Spherical Astronomy|url=https://archive.org/details/computationalsph0000taff|publisher=Wiley|location=[[ნიუ-იორკი]]|first=Laurence G|last=Taff|year=1981|isbn=047106257X|oclc=6532537}} (IAU data) ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{commons|Equator}} * [http://armchairtravelogue.blogspot.com/2009/06/equatorial-monuments-around-world.html Equatorial Monuments Around the World] <!--Other languages--> [[კატეგორია:გეოდეზია]] [[კატეგორია:კარტოგრაფია]] [[კატეგორია:ნავიგაცია]] t1g7q878jg7gsrhnyh58obvo5ysy3sq 0 25425 252148 243236 2026-08-13T02:03:11Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252148 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Karl Marx 001.jpg|მინი|[[კარლ მარქსი]]]] '''მარქსიზმი''' — [[კარლ მარქსი]]შით დორსხუაფილი [[ფილოსოფია|ფილოსოფიური]] დო [[იდეოლოგია|იდეოლოგიური]] გემაჸვენჯობა. მარქსიზმიქ გიჭყჷ [[კარლ მარქსი]]შ დო [[ფრიდრიხ ენგელსი]]შ ფილოსოფიური დო სოციალურ-ეკონომიკური ხასიათიშ ნახანდეფშე, ნამუეფიშ თარი თემა რე [[კაპიტალიზმი]]შ კრიტიკა. თე კრიტიკა სისტემატური სახეთ მოჩამილი რე მარქსიშ ჩინებულ ნახანდის ''[[კაპიტალი]]''. [[კომუნიზმი]] გერსხუ მარქსიზმიშ იდეეფს. == ლიტერატურა == * {{cite book |title=My Life: A Spoken Autobiography|url=https://archive.org/details/mylifespokenauto0000cast|last1=Castro |authorformat=scap|first1=Fidel|last2=Ramonet|first2=Ignacio (interviewer)|year=2009|publisher=Scribner|location=New York|isbn=978-1-4165-6233-7|ref=Cas09}} * {{cite book |title=The Real Fidel Castro|url=https://archive.org/details/realfidelcastro00colt_0|last=Coltman |authorformat=scap|first=Leycester|year=2003|publisher=Yale University Press|location=New Haven and London|isbn=978-0-300-10760-9|ref=Col03}} * {{cite book |title=Prehistorian: A Biography of V. Gordon Childe|last=Green |authorformat=scap|first=Sally|year=1981|publisher=Moonraker Press|location=Bradford-on-Avon, Wiltshire|isbn=0-239-00206-7|ref=Gre81}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons category|Marxism}} * [http://www.marxists.org/ Marxists Internet Archive] * [http://www.marxmail.org/ Marxmail.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090815180358/http://www.marxmail.org/ |date=2009-08-15 }} * [http://marxmyths.org/ Marx Myths & Legends] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140427181835/http://marxmyths.org/ |date=2014-04-27 }} * [http://www.anu.edu.au/polsci/marx/ Marxism Page] * [http://www.ucl.ac.uk/philosophy/LPSG/Marx.htm London Philosophy Study Guide on Marxism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090131225927/http://www.ucl.ac.uk/philosophy/LPSG/Marx.htm |date=2009-01-31 }} {{მერკე}} {{მარქსიზმი}} [[კატეგორია:ეკონომიკური იდეოლოგიეფი]] [[კატეგორია:მარქსიზმი| ]] [[კატეგორია:რელიგიაშ კრიტიკა]] [[კატეგორია:ფილოსოფიური მიმალუობეფი]] [[კატეგორია:ისტორიაშ ფილოსოფია]] [[კატეგორია:სოციოლოგია]] q1qxxmb3dvbjdwbfkhaojk4701xacy1 0 25443 252121 240630 2026-08-13T01:47:05Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252121 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Spindle diagram.jpg|მინი|[[გაგაჩამეფი]]შ გოვითარაფა კლასეფიშ დონეშა]] '''ბიოლოგიური გვარობეფიშ მენცარული კლასიფიკაცია''' მერკეთ '''ბიოლოგიური კლასიფიკაცია''' ვარდა '''მენცარული კლასიფიკაცია''' – თელი ორგანიზმეფიშ იერარქიულ პრინციპშა გერსხილი სისტემატური [[კლასიფიკაცია]]. მენცარობას თე კლასიფიკაციაშ გეშა ჯოხო '''ტაქსონომია''', [[თელარა]]შ თეხანურ კლასიფიკაციაქ გიჭყჷ ჯვეში ბერძენი [[არისტოტელე]]შ ნახანდეფშე. ([[ბერძენული ნინა|ბერძენ.]] ''tassein'' – კლასიფიცირაფა დო ''nomos'' – კანონი) . [[ჩხოლარეფი]]შ მენცარრული კლასიფიკაციაშ თარი იერარქიული ოკურჩხალეეფი რე ([[ტაქსონი|ტაქსონეფი]]): [[ომაფე (ბიოლოგია)|ომაფე]], [[ტიპი (ბიოლოგია)|ტიპი]], [[კლასი (ბიოლოგია)|კლასი]], [[რანწკი (ბიოლოგია)|რანწკი]], [[ფანია (ბიოლოგია)|ფანია]], [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარი]] დო დორხველურო [[გვარობა (ბიოლოგია)|გვარობა]]. ჩანარეფიშ კლასიფიკაციაშ ბორჯის ტიპიშ ომანგური რე [[გჷმნართი (ბიოლოგია)|გჷმნართი]]. კანკალეშა გიმირინუანა შქაფონი ტაქსონეფს ხოლო: გიმენტიპი, სუპერკლასი, გიმენკლასი, ინფრაკლასი, გიმენრანწკი, გიმენგვარობა დო შხვა. ბოტანიკას გიმენფანიაშ დო გვარიშ შქას თაშნეშე გიშმერთუ ტაქსონი [[ტრიბა (ბიოლოგია)|ტრიბა]]. == თშნეშე ქოძირით == *[[ტრინომიალური ნომენკლატურა]] == ლიტერატურა == * {{cite book | author=Larson, J. L. | title=Reason and experience. The representation of Natural Order in the work of Carl von Linne | url=https://archive.org/details/reasonexperience0000lars | location=Berkeley, California | publisher=University of California Press | year=1971 | pages=VII+171 pages | nopp=true}} * Schuh, R. T. and A. V. Z. Brower. (2009). ''Biological Systematics: principles and applications (2nd edn.)'' Cornell University Press xiii+311 pages. ISBN 978-0-8014-4799-0 * [http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2008/browse_taxa.php Species 2000 & ITIS Catalogue of Life 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828170431/http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2008/browse_taxa.php |date=2009-08-28 }} * {{cite book | author=Stafleau, F. A. | title=Linnaeus and the Linnaeans. The spreading of their ideas in systematic botany, 1753–1789 | location=Utrecht | publisher=Oosthoek | year=1971 | pages=xvi+386 pages | nopp=true }} [[კატეგორია:ტაქსონომია|კლასიფიკაცია]] 9p3xndw16cmjkqnjumpg51udmgchbqq 0 25475 252112 141881 2026-08-13T01:40:40Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252112 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | ჯოხო =ყვარია | სურათიშ ფაილი =Corvus corax (FWS).jpg | სურათიშ მუკნაჭარა = | სურათიშ ეჭარუა = | ჟინომაფე = | ომაფე =ჩხოლარეფი | გიმენომაფე = | გჷნართი = | გიმენგჷნართი = | ჟინტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანეფი]] | გიმენტიპი = | superdivisio = | divisio = | subdivisio = | ჟინკლასი = | კლასი =[[მაფურინჯეეფი]] | გიმენკლასი = | ინფრაკლასი = | ჟინრანწკი = | რანწკი =[[ბაღირეშნერეფი]] | გიმენრანწკი = | ინფრარანწკი = | ჟინფანია = | ფანია =[[ყვარანიშობურეფი]] | გიმენფანია = | ჟინტრიბა = | ტრიბა = | გიმენტრიბა = | გვარი =[[ყვარია]] | გიმენგვარი = | supersectio = | sectio = | subsectio = | ბუნა = | გიმენბუნა = | ლათ =Corvus | სექციაშ ჯოხო = | სექციაშ ტექსტი = | არეალიშ რუკა = | არეალიშ რუკაშ მუკნაჭარა = | არეალიშ რუკაშ სიგანა = | არეალიშ ლეგენდა = | iucnstatus = | ვიკინერობეფი =Corvus | commons = | iucn = | itis = 179724 | ncbi =30420 }} '''ყვარია''' ({{lang-la|Corvus}}) — [[ბაღირეშნერეფი]]შ რანწკიშ ჟირი [[მაფურინჯეეფი|მაფურინჯეშ]] ნაკორობაშ ჯოხოდვალა. ფერიშ მეჯინათ, გიშმაგორჷნა შქირუ ყვარიას (Corvus cornix) დო უჩა ყვარიას (Corvus corone). თინეფიშ არეალეფიშ ოხურგე ზონეფს მუთმობხვადჷნა გინმალი ფერიშ ნაჯვარა ინდივიდეფი. ყვარიაშ რსხულიშ სიგჷრძა 44-56 სმ ანჭუ, ხე ევროპას, აზიას (ობჟათე დო ობჟათე-ბჟაეიოლიშ მოხ) დო ოორუე-ბჟაეიოლ აფრიკას (ნილოსიშ ნადუ). [[საქორთუო]]ს ხე დო ფართას რე გოფაჩილი შქირუ ყვარია, უჩა ყვარია ნაძირეფი რე ხვალე მიშაფურინუაშ ბორჯის. ზოთონჯის ოორუეშე მახორუ პოპულაციეფი უმოსო ობჟათეშა დითმიბჷდენა. ყვარია პოლიფაგი რე (ირფელიშმაჭკომალი). ასეშო გიშმართჷნა 9 გვარობაშ ყვარიას:<ref name=marzluff>{{cite book |title=In the Company of Crows and Ravens |url=https://archive.org/details/incompanyofcrows0000marz |pages=[https://archive.org/details/incompanyofcrows0000marz/page/72 72]–79 |author=John M. Marzluff |author2=Tony Angell |publisher=[[Yale University Press]] |year=2005 |isbn=0-300-10076-0}}</ref> * [[უჩა ყვარია]] (Corvus corone) * [[შქირუ ყვარია]] (Corvus cornix) * [[ავსტრალიური ყვარია]] (Corvus coronoides) * [[ბრონზეშფერი ყვარია]] (Corvus crassirostris) * [[ჩეკინჩხამი ყვარია]] (Corvus cryptoleucus) * [[შხუნინძგამი ყვარია]] (Corvus macrorhynchos) * [[ობჟათეავსტრალიური ყვარია]] (Corvus mellori) * [[ოჩხოჩხო ყვარია]] (Corvus rhipidurus) * [[ბანგაური ყვარია]] (Corvus unicolor) ==ლიტერატურა== {{ქსე|10|634|ჟორდანია რ.}} {{მერკე-ზოოლოგია}} [[კატეგორია:ყვარანიშობურეფი]] tvr0rw4sfw5ggqoxlecag7cdprjsqf2 0 25571 252075 128171 2026-08-13T01:17:10Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252075 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გვალა | ჯოხო = ვეზუვი | ფოტო = Vesuvius_from_Pompeii.jpg | დუდჯოხო = <small>ვეზუვიშ მიოჯინუ [[პომპეი]]შე, ნამუთ [[79]] წანაშ ეშაგორგოთიქ მოჯალაგუ. აქტიური კრატერი კვარჩხანი მაღალი პიკიე; ალაზჷმაფათ დაბალი პიკი სომა კალდერაშ კჷდალაშ ნორთიე.</small> | სიმაღალა = 1281 | ორენი = [[იტალია]] | ქჷნდჷრი = |lat_dir = N |lat_deg = 40 |lat_min =49 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 14 |lon_min = 26 |lon_sec = | რანგი = | ტოპოგრაფიული რუკა = | ტიპი = [[სტრატოვულკანი]] | ხანი = უჯვეშაში 25.000 წ. | პოზრუკა = იტალია | პოზრუკა2 = | ბოლო ეშაგორგოთი = 1944 | მაართა ეშულა = | ულექინაში მარშრუტი = | ნათანგა = | ნინა = | გჷმოთქუალა = }} '''გვალა ვეზუვი''' ({{lang-it|Monte Vesuvio;}} {{lang-la|Mons Vesuvius}}) — [[ვულკანი]] [[ნეაპოლი]]შ ბჟაეიოლშე, [[იტალია]]ს. აკა ვულკანი [[ევროპა|ევროპაშ]] კონტინენტის, ნამუთ ბოლო 100 წანაშ მალობას აქტიური რდჷნ, მარა თეჟამო მერულაფირიე. შხვა ჟირი მაგური ვულკანი იტალიას ([[ეტნა]] დო [[სტრომბოლი]]) კოკეფს იდვალუაფუ. ჩქ.წ. 79 წანას, ვეზუვიშ მასშტაბურ ეშაგორგოთიქ თიშ გოხოლუას დვალირი ნოღეფი, [[პომპეი]] დო [[ჰერკულანუმი]] მოჯალაგუ. == ქოძირით ხოლო == * [[იტალიაშ ვულკანეფიშ ერკებული]] * [[ვეზუვიშ ერუანული პარკი]] == ლიტერატურა == * {{cite book|first=John |last=Guest |first2=Paul |last2=Cole |first3=Angus |last3=Duncan |first4=David |last4=Chester |title=Volcanoes of Southern Italy | publisher=The Geological Society | location=London | year=2003 |chapter=Chapter 2: Vesuvius |pages=25–62 |ref=CITEREFGuest2003}} * {{cite journal |last= Rolandi |first= G. |coauthors= Paone, A.; De Lascio, M.; Stefani, G. |year= 2008 |title= The 79 AD eruption of Somma: the relationship between the date of the eruption and the southeast tephra dispersion |journal= Journal of Volcanology and Geothermal Research |volume= 169 |issue= |pages= 87–98 |ref=CITEREFRolandi2008 |doi= 10.1016/j.jvolgeores.2007.08.020}} * {{Cite book|title=The natural history of Pompeii|editor-first=Wilhelmina Mary Feemster |editor-last=Jashemski |editor2-first=Frederick Gustav |editor2-last=Meyer|contribution=Mount Vesuvius before the Disaster |first=Haraldur|last=Sigurdsson|location=Cambridge UK|publisher=The Press Syndicate of the University of Cambridge|year=2002|pages=29–36|ref=CITEREFSigurdsson2002|postscript=<!--None-->}} * {{Cite book|title=The natural history of Pompeii|editor-first=Wilhelmina Mary Feemster |editor-last=Jashemski |editor2-first=Frederick Gustav |editor2-last=Meyer|contribution=The Eruption of Vesuvius in AD 79| first=Haraldur|last=Sigurdsson|first2=Steven|last2=Carey|location=Cambridge UK|publisher=The Press Syndicate of the University of Cambridge|year=2002|pages=37–64|ref=CITEREFSigurdssonCarey2002|postscript=<!--None-->}} * {{cite book|title=Herculaneum, past, present & future |url=https://archive.org/details/herculaneumpastp00wald_0 |first=Sir Charles |last=Waldstein|first2=Leonard Knollys Haywood |last2=Shoobridge|location=London|publisher=Macmillan and Co|year=1908|ref=CITEREFWaldstein1908}} * {{cite journal |first=E. |last=Zanella |first2=L. |last2=Gurioli |first3=M.T. |last3=Pareschi |first4=R. |last4=Lanza | title= Influences of urban fabric on pyroclastic density currents at Pompeii (Italy): Part II: temperature of the deposits and hazard implications |journal=Journal of Geophysical Research |year=2007 |publisher=American Geophysical Union, Earth-prints|url=http://www.earth-prints.org/bitstream/2122/2370/1/1245.pdf|ref=CITEREFZanella2007|issue=112}} {{მერკე-გეოგრაფია}} {{ვულკანეფი}} [[კატეგორია:იტალიაშ გვალეფი]] [[კატეგორია:იტალიაშ ვულკანეფი]] gaz05v92frah94jit7n4uybb46syugu 0 25573 252089 215284 2026-08-13T01:23:06Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252089 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Catania-Etna-Sicilia-Italy-Castielli CC0 HQ1.JPG|thumb|300px|ეტნა]] '''ეტნა''' ([[იტალიური ნინა|იტალ.]] Etna ვარა Mongibello) — მოქიმინჯე [[ვულკანი]] კოკი [[სიცილია]]ს სიმაღალათ დოხოლაფირო 3380 მ. თეჟამო არძაშე მაღალი დო არძაშე აქტიური ვულკანიე [[ევროპა]]ს. მუში ზუსტი სიმაღალა ვემიწურინე, თიშენი, ნამჷ-და თინა ირო ითჷრუ ეშაგორგოთეფიშ დო შლაკეფიშ ეშაწჷმაშ გეშა. ეტნას 400-შახ ხასჷლური კრატერი უღჷ. ოშქაშეთ სუმ თუთაშე ართშა ლავას ეშმაგორგოთანს. სტატისტიკურო ვულკანი 150 წანაშე ართშა ნამჷდგაიჸინ დოხორინს ჯალაგანს. გორგილაფირი ლავაშ გეშა ეტნაშ მუკი-მუკის ნერჩი გჷშაკერძაფილო ოჸოფარე რე დო თიშ კართეეფს ხილს, ზეთიშხილს დო ბინეხის აშენენა. 1981 წანას თიშ მუკი-მუკის ერუანული ტყაჩირი აკოქიმინეს. რჩქვანელობური ავტომობილით ეტნაშა 1900 მეტრიშ სიმაღალაშა ეშერთინე. თაჸურეშე საბაგირო რზას 2550 მეტრიშახ ეშმაჸუნს მჷმათოლორაფალეფი, მუშ უკულით 34 ევროშა ცალსაროტით 2925 მეტრიშ სიმაღალაშახ ეშერთინე. ==ქოძირით ხოლო== *[[იტალიაშ ვულკანეფიშ ერკებული]] ==ლიტერატურა== * {{cite book | last = Chester | first = D. K. | coauthors= Duncan, A. M., Guest, J. E., and Kilburn, C. R. J. | title = Mount Etna: The Anatomy of a Volcano | url = https://archive.org/details/mountetnaanatomy0000unse | publisher = Chapman and Hall | year = 1985 | pages= 412 pp | isbn = 0-8047-1308-1 }} {{მერკე-გეოგრაფია}} {{ვულკანეფი}} {{Commons cat|Mount Etna}} [[კატეგორია:იტალიაშ გვალეფი]] [[კატეგორია:სიცილია]] [[კატეგორია:იტალიაშ ვულკანეფი]] a4kkh9vteqo25kd9yox8x0v2ow4eidx 0 25890 252072 128554 2026-08-13T01:16:26Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252072 wikitext text/x-wiki {{Hiero|ანუბისი|<hiero>i-n:p-w-E16</hiero>|align=left|era=egypt}} {{ინფოდაფა მითიური რინუ |ჯოხო = ანუბისი |ორიგინალური ჯოხო = ინპუ |ჯოხოშ შანულობა =ნოფულეფიშ მარჩქინჯი<ref>{{YouTube|jyEK_ZbMsHA|Кто такой : Анубис}}</ref> |სურათი = Anubis standing.svg |სურათიშ_ზჷმა = |ტიტრი = ანუბისი |ეჭარუა ='''ბალზამირაფაშ, ღურაშ დო თიქიანობაშ ღორონთი, წამალეფიშ დო შხამეფიშ მათხილარი''' |მითოლოგია = [[ჯვეში ეგვიპტე]] |ბუნა = |რინა = |სქესი =ქომოლი |ჯოხო შხვა ნინეფშა = |ლათინური მუკნაჭარა ={{lang-la|Anubis}} |ბერძენული მუკნაჭარა =Ἄνουβις |რეგიონი =[[ასიუტი|ლიკოპოლისი]], [[სინოპოლისი]] |ქიანა = |ნაშინა რე = |ნანა =[[ნეფტიდა]] |მუმა =[[ოსირისი]] |და დო ჯიმა =[[ჰოროსი]] |ალმასქუ =[[ინპუტი]] |სქუალეფი =[[კებეხეტი]] |დინასტია = |ნთხორუაშ აბანი = |გოლინაშ სფერო =ღურელეფიშ თიქიანობაშა გჷმაცილებერი, საფულეფიშ დო მუმიეფიშ მათხილარი |მოგვენი რინუეფი =[[ჰოროსი]], [[ოსირისი]], [[ისიდა]] |ატრიბუტეფი = |მარაშ დღა = |ასტროლოგიური სიმბოლო = }} '''ანუბისი''' ([[ბერძენული ნინა|ბერძენ.]] Άνουβις; ჯვეშეგვიპტურო „ინპუ“) — [[ჯვეში ეგვიპტე|ჯვეშ ეგვიპტური]] ღურაშ ღორონთიშ [[ბერძენული ნინა|ბერძენული]] ჯოხო.<ref>{{cite book |author=Charles Russell Coulter, Patricia Turner |title=Encyclopedia of ancient deities |url=https://archive.org/details/encyclopediaofan0000coul_o4d8 |publisher= Mc Farland |year=2000 |ISBN= 0-7864-0317-9 | page=[https://archive.org/details/encyclopediaofan0000coul_o4d8/page/58 58] }}</ref> ჯვეშო გომანგაფილი რდჷ [[ტურა]]წკჷმა დო უკულით შხირას გიმიხანტუდჷ ტურაშ ვარდა ჯოღორიშ დუდით. თიშ უკული, მუთ [[რომიშ იმპერია]]ს [[ისიდა|ისიდაშ]] კულტიქ გიფაჩჷნ, [[ბერძენეფი]] დო [[რომაალეფი]] ანუბისის თე ღორონთიშ მაინალეთ მირჩქინანდეს. თიმ პერიოდის თის თიშ ალმაშარეთ აღიარენდეს. იკოროცხუდჷ [[სეთი|სეთიშ]] დო ნეფტიდაშ სქუათ. ოკულტე ცენტრის წჷმარინუანდჷ ნოღა კასა (''[[ბერძენული ნინა|ბერძენ.]]'' კინოპოლისი – ჯოღორიშ ნოღა). [[აქადური ნინა|აქადური]] ტრანსკრიპციაშ მეჯინათ ჯოხო ''ანუბისის'' [[ეგვიპტური ნინა|ეგვიპტურო]] ვოკალიზაცაფაქ მოხვადჷ მუჭოთ ''ანაპა''.<ref>{{cite book|url=http://books.google.ca/books?id=OzIB5P77q8UC&pg=PA85&lpg=PA85&dq=anubis++%22anapa%22&source=bl&ots=5nBsMefFwm&sig=KZhSVYhr1i3OuilTPhobRHmLDZ8&hl=en&ei=PgPATZq0JcHVgQey_5SnBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CCkQ6AEwAw#v=onepage&q=anubis%20%20%22anapa%22&f=false |title=The Tell Amarna Tablets |publisher=Books.google.ca |date= |accessdate=2012-06-15}}</ref> ანუბისიშ ჯოხოშ მოშინაფათ ასქილადირი არძაშე ჯვეში ჩინება ორხველჷ [[ეგვიპტეშ ჯვეში ომაფე]]შ პერიოდის, სოდე თინა [[ფარაონი]]შ ნთხორუაშ რიტუალს მიშინუაფუ.<ref name=Wilkinson>{{cite book |author=Wilkinson, Richard H. |title=The complete gods and goddesses of ancient Egypt |url=https://archive.org/details/completegodsgodd00wilk_0 |publisher=Thames & Hudson |location=London |year=2003 |pages=[https://archive.org/details/completegodsgodd00wilk_0/page/189 188]–190 |isbn=0-500-05120-8 |oclc= |doi=}}</ref> თიმ ბორჯიშო ანუბისი რდჷ ღურელეფიშ ომაფეშ არძაშე შანულამი ღორონთი, მორო მოგვიანაფათ თინა [[ოსირისი|ოსირისიქ]] დოთირუ.<ref>Freeman, Charles. ''The Legacy of Ancient Egypt'', Facts on File, Inc., 1997, p.91.</ref> == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commons|Anubis|Anubis}} *[http://www.archaeowiki.org/Anubis Anubis – Archaeowiki.org] ==სქოლიო== <references /> {{მერკე-მითოლოგია}} {{ეგვიპტური ღორონთეფი}} [[კატეგორია:ეგვიპტური ღორონთეფი]] [[კატეგორია:კინოცეფალეფი]] [[კატეგორია:ღურაშ დო თიქიანობაშ ღორონთეფი]] 55krr3j0i4n41sozfe9439wvld05x5j 0 25928 252048 206619 2026-08-13T01:00:17Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252048 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ჸოფილი ქიანა |ჯოხო =ბულგარეთიშ ოკათე რესპუბლიკა |ოდაბადური ჯოხო =Народна република България |სტატუსი =რესპუბლიკა |ჰიმნი = |შილა =Flag of Bulgaria (1971-1990).svg |შილაშ ეჭარუა = [[ბულგარეთიშ შილა]] |გერბი =Coat of arms of Bulgaria (1971-1990).svg |გერბიშ ეჭარუა = [[ბულგარეთიშ გერბი]] |რუკა =Bulgaria 1956-1990.svg |ეჭარუა = |p1 =ბულგარეთიშ მასუმა ომაფე |flag_p1 =Flag of Bulgaria.svg |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |დორსხუაფილი რე =[[15 ეკენია]], [[1946]] |ლიკვიდირაფილი რე =[[15 გერგობათუთა]], [[1990]] |s1 =ბულგარეთი |flag_s1 =Flag of Bulgaria.svg |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |დევიზი = |ნანანოღა =[[სოფია]] |ნოღეფი = |ნინა =[[ბულგარული ნინა|ბულგარული]] |რელიგია = |ვალუტა = |გეძინელი პარამეტრი = |პარამეტრიშ შქაგური = |ფართობი =110 994 |მახორობა =9 009 018 ადმ. (1989) |დუდალაშ ფორმა =[[ართპარტიული სისტემა|ართპარტიული]]<ref>(მინორული პარტიეფიშ რსებათ)</ref> [[სოციალისტური რესპუბლიკა]] |დინასტია = |მადუდეშ ტიტული = [[ბულგარეთიშ კომუნისტური პარტია|ბკპ-შ ცკ-აშ გენერალური მელამოსე]] |მადუდე1 = [[გეორგი დიმიტროვი]] |მადუდე1 წანა = 1946—1949 |მადუდეშ ტიტული2 = |მადუდე2 = [[ვილკო ჩერვენკოვი]] |მადუდე2 წანა = 1949—1954 |მადუდეშ ტიტული3 = |მადუდე3 = [[ტოდორ ჟივკოვი]] |მადუდე3 წანა = 1954—1989 |მადუდეშ ტიტული4 = |მადუდე4 = [[პეტრ მლადენოვი]] |მადუდე4 წანა = 1989—1990 |მადუდეშ ტიტული5 = [[ბულგარეთიშ პრეზიდენტი|ოკათე ხუნაშ პრეზიდიუმიშ მადუდე]] |მადუდე5 = [[მინჩო ნეიჩევი]] |მადუდე5 წანა = 1947—1950 |მადუდეშ ტიტული6 = |მადუდე6 = [[გეორგი დამიანოვი]] |მადუდე6 წანა = 1950—1958 |მადუდეშ ტიტული7 = |მადუდე7 = [[დიმიტრ განევი]] |მადუდე7 წანა = 1958—1964 |მადუდეშ ტიტული8 = |მადუდე8 = [[გეორგი ტრაიკოვი]] |მადუდე8 წანა = 1964—1971 |მადუდეშ ტიტული9 = [[ბულგარეთიშ პრეზიდენტი|სახენწჷფო სხუნუშ მადუდე]] |მადუდე9 = [[ტოდორ ჟივკოვი]] |მადუდე9 წანა = 1971—1989 |მადუდეშ ტიტული10 = |მადუდე10 = [[პეტრ მლადენოვი]] |მადუდე10 წანა = 1989—1990 |რელიგია = |გეძინელი პარამეტრი1 = |პარამეტრიშ შქაგური1 = |ეტაპი1 = |თარიღი1 = |წანა1 = |ეტაპი2 = |თარიღი2 = |წანა2 = |ეტაპი3 = |თარიღი3 = |წანა3 = |ეტაპი4 = |თარიღი4 = |წანა4 = |ეტაპი5 = |თარიღი5 = |წანა5 = |ეტაპი6 = |თარიღი6 = |წანა6 = |გეძინელი პარამეტრი2 = |პარამეტრიშ შქაგური2 = |წოხოლენი = |წიმოხონი1 = |წიმოხონი2 = |წიმოხონი3 = |წიმოხონი4 = |წიმოხონი5 = |წიმოხონი6 = |წიმოხონი7 = |გეჸვენჯი = |მონძე1 = |მონძე2 = |მონძე3 = |მონძე4 = |მონძე5 = |მონძე6 = |მონძე7 = |სქოლიო = }} '''ბულგარეთიშ ოკათე რესპუბლიკა''' ({{lang-bg|Народна Република България}}) — [[ბულგარეთი]]შ ოფიციალური ჯოხოდვალა [[1946]] წანაშ [[15 ეკენია]]შე [[1990]] წანაშ [[15 გერგობათუთა]]შახ. თე პერიოდის ქიანას მართუნდჷ [[ბულგარეთიშ კომუნისტური პარტია]]. ბულგარეთი რეალურო წჷმარინუანდჷ [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ [[სატელიტური სახენწჷფო|სატელიტურ სახენწჷფოს]].<ref name=Rose>{{cite book |last=Rose |first=Richard |title=Elections without order: Russia's challenge to Vladimir Putin |url=https://archive.org/details/electionswithout0000rose |year=2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-01644-5 |pages=[https://archive.org/details/electionswithout0000rose/page/54 54] |author2=Neil Munro |quote=Bulgaria was a loyal satellite that benefited economically by following the Moscow line}}</ref><ref name=Streissguth>{{cite book |last=Streissguth |first=Thomas |title=The Rise of the Soviet Union |url=https://archive.org/details/turningpointsinw00thom |year=2002 |publisher=Greenhaven |isbn=978-0-7377-0929-2 |pages=[https://archive.org/details/turningpointsinw00thom/page/225 225]}}</ref> თინა რდჷ [[სოციალისტური კარე]]შ მაკათური დო [[რგილი ლჷმა]]შ პერიოდის [[ვარშავაშ პაქტი]]შ მაკათური ქიანა. [[1989]] წანას ქიანას დიჭყჷ დემოკრატიულ თირაფეფქ დო 1989 წანაშ დამორჩილს გეგნარინეს კომუნისტური პარტიაშ გენერალური მელამოსე [[ტოდორ ჟივკოვი]]. [[1990]] წანას ბულგარეთიშ კომუნისტურ პარტიაქ გინიქიმინჷ [[ბულგარეთიშ სოციალისტური პარტია|ბულგარეთიშ სოციალისტურ პარტიათ]], ნამუქჷთ გიმორძგუ ქიანაშ მანჯაფილ მაართა დუდიშულჷ გიშაგორუეფს. ქიანაშ ჯოხოქ დითირჷ დო გჷნირთჷ ''[[ბულგარეთი|ბულგარეთიშ რესპუბლიკა]]თ''. [[ფაილი:Industry of People's Republic of Bulgaria.png|მინი|მარცხნივ|ბულგარეთიშ ოკათე რესპუბლიკაშ ინდუსტრიული რუკა]] == ეკონომიკა == ბულგარეთიშ ოკათე რესპუბლიკას სოციალისტური კარეშ ქიანეფშო [[ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი]]შ ოშქაშე მაძირაფალი უღუდჷ, მორო ჸიდირიშ უნარი ართ-ართი არძაშე დაბალი. 1988 წანაშ მუნაჩემეფით: 100-შე 100 ფანიას უღუდჷ [[ტელევიზორი]], 100-შე 95-ს უღუდჷ [[რადიო]], 100-შე 96-ს უღუდჷ [[მარგილაფარი]] დო 100-შე 40-ს ჸუნდჷ [[ავტომობილი]].<ref>[https://archive.is/20121213135318/lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+bg0144) Living Standards]</ref> ედპ-შ ელაზჷმაფონი რცხილი: :{| class="wikitable" style="text-align: left" |- style="background:#ccc;" !style="text-align: left;background:#B0C4DE"|[[ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი|ედპ]] ართ შურ მახორუშა (1990 [[დოლარი|$]]<ref name="madison185">{{Harvnb|Madison|2006|p=185}}</ref>) !style="background:#B0C4DE"|1950 !style="background:#B0C4DE"|1973 !style="background:#B0C4DE"|1989<ref>{{cite book|last1=Teichova|first1=Alice|last2=Matis|first2=Herbert|title=Nation, State, and the Economy in History|url=https://archive.org/details/nationstateecono0000unse|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=0-521-79278-9|page=[https://archive.org/details/nationstateecono0000unse/page/138 138]}}</ref> !style="background:#B0C4DE"|1990 |- style="text-align:left;" |align=left|[[ააშ]]|| $9,561 || $16,689|| n/a || $23,214 |- |align=left|[[ფინეთი]]|| $4,253 || $11,085|| $16,676 || $16,868 |- |align=left|[[ავსტრია]]|| $3,706 || $11,235|| $16,305|| $16,881 |- |align=left|[[იტალია]]|| $3,502 || $10,643|| $15,650 || $16,320 |- |align=left|[[ჩეხოსლოვაკია|<span style="color:green;">ჩეხოსლოვაკია</span>]]|| <span style="color:green;">$3,501</span> || <span style="color:green;">$7,041</span>|| <span style="color:green;">$8,729</span> || <span style="color:green;">$8,895 (Czech)<br />$7,762 (Slovak)</span> |- |align=left|[[სხუნუეფიშ რსხუ|<span style="color:green;">სხუნუეფიშ რსხუ</span>]]|| <span style="color:green;">$2,834</span> || <span style="color:green;">$6,058</span>|| <span style="color:green;">n/a</span> ||<span style="color:green;">$6,871</span> |- |align=left|[[უნგრეთიშ ოკათე რესპუბლიკა|<span style="color:green;">უნგრეთი</span>]]|| <span style="color:green;">$2,480</span> || <span style="color:green;">$5,596</span>|| <span style="color:green;">$6,787</span> ||<span style="color:green;">$6,471</span> |- |align=left|[[პოლონეთიშ ოკათე რესპუბლიკა|<span style="color:green;">პოლონეთი</span>]]|| <span style="color:green;">$2,447</span> || <span style="color:green;">$5,334</span>|| <span style="color:green;">n/a</span> ||<span style="color:green;">$5,115</span> |- |align=left|[[ესპანეთი]]|| $2,397 || $8,739|| $11,752 || $12,210 |- |align=left|[[პორტუგალია]]|| $2,069 || $7,343|| $10,355 ||$10,852 |- |align=left|[[საბერძნეთი]]|| $1,915 || $7,655|| $10,262 ||$9,904 |- |align=left|<span style="color:green;">'''ბულგარეთიშ ოკათე რესპუბლიკა'''</span>|| <span style="color:green;">'''$1,651'''</span> || <span style="color:green;">'''$5,284'''</span>|| <span style="color:green;">'''$6,217'''</span>|| <span style="color:green;">'''$5,552'''</span> |- |align=left|[[იუგოსლავია|<span style="color:green;">იუგოსლავია</span>]]|| <span style="color:green;">$1,585</span> || <span style="color:green;">$4,350</span>|| <span style="color:green;">$5,917</span>|| <span style="color:green;">$5,695</span> |- |align=left|[[რუმინეთიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|<span style="color:green;">რუმინეთი</span>]]|| <span style="color:green;">$1,182</span> || <span style="color:green;">$3,477</span>|| <span style="color:green;">$3,890</span>|| <span style="color:green;">$3,525</span> |- |align=left|[[ალბანეთიშ ოკათე სოციალისტური რესპუბლიკა|<span style="color:green;">ალბანეთი</span>]]|| <span style="color:green;">$1,101</span> || <span style="color:green;">$2,252</span>|| <span style="color:green;">n/a</span>|| <span style="color:green;">$2,482</span> |} == ლიტერატურა == * Maddison, Angus (2006), The world economy, OECD Publishing, ISBN 92-64-02261-9 == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons category|People's Republic of Bulgaria}} *[http://www.wilsoncenter.org/program/cold-war-international-history-project The Cold War International History Project's Document Collection on Bulgaria During the Cold War] * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/125-2-115.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226105924/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/125-2-115.shtml |date=2012-02-26 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ბულგარეთიშ ისტორია]] pk7v0k8rme073f5ijiazahbd9urnmvz 0 26322 252022 232714 2026-08-13T00:36:55Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252022 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Macau locator map.svg|მინი|მაკაო [[ჩინეთი]]შ რუკას]] [[ფაილი:Lago Nam Van, Macao, 2013-08-08, DD 05.jpg|მინი|მაკაო]] [[ფაილი:Flag of Macau.svg|150px|მინი|მაკაოშ შილა]] [[ფაილი:Regional Emblem of Macau.svg|150px|მინი|მაკაოშ გერბი]] '''მაკაო''' (澳門/ Aomen / Macau) — [[ჩინეთი]]შ ავტონომიური ართული, [[პორტუგალია|პორტუგალიაშ]] ჸოფილი სპეციალური ტერიტორია [[ობჟათე ჩინეთიშ ზუღა]]შ წყარპიჯის. აკმოდირთუ ჩქონშე დო მუსხირენ მორჩილ კოკშე. ჩინეთის დართჷ [[1999]] წანაშ ქირსეთუთას. * '''ფართობი''' — 21 კვ.კმ. * '''ორთა''' — ''უმაღალაში ჭურჭული'': კოლოანე ალტო 174 მ; ''კოკეფი'' (კვ.კმ) — კოლოანე 7,7, ტაიპა 5,7; ''კლიმატი'' — ტროპიკული. * '''მახორობა''' — 457.000, თინეფს შქას 95% [[ჩინარეფი]], 3% [[პორტუგალიარეფი]]. * '''ადმინისტრაციული ცენტრი''' — მაკაო (190 ვითოშ). * '''ნინეფი''' — [[ჩინური ნინა|ჩინური]] (კანტონური), თაშენე გოფაჩილი რე [[პორტუგალიური ნინა|პორტუგალიური]]. * '''თარი რელიგია''' — [[ბუდიზმი]], [[კათოლიციზმი|კათოლიკეფი]] — 6%. * '''ერუანული მიშნაველი''' (1 შურშა) — 16,000 $. == დომაჸალაფირი ნოღეფი == მაკაო დომაჸალაფირი რე გეჸვენჯი ნოღეფწკჷმა:<ref name="São Paulo">[http://www2.prefeitura.sp.gov.br/secretarias/relacoes_internacionais/ingles/descentralized_cooperation/sister_cities/0001 Prefeitura.Sp&nbsp;– Descentralized Cooperation]</ref><ref name="São Paulo2">[http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidadesirmas/index.php?p=1066 International Relations&nbsp;– São Paulo City Hall&nbsp;– Official Sister Cities]</ref> * {{Flagicon|Brazil}} [[სან-პაულუ]], ბრაზილია<ref name="São Paulo"/><ref name="São Paulo2"/> * {{Flagicon|Portugal}} [[ლისაბონი]], პორტუგალია * {{Flagicon|India}} [[კოლკატა]], ინდოეთი * {{Flagicon|Portugal}} [[პორტუ (ნოღა)|პორტუ]] , პორტუგალია * {{Flagicon|Belgium}} [[ბრიუსელი]], ბელგია * {{Flagicon|Sweden}} [[ლინჩეპინგი]], შვედეთი * {{flagicon|Brazil}} [[რიო-დე-ჟანეირო]], ბრაზილია * {{flagicon|Brazil}} [[ბრაზილია (ნოღა)|ბრაზილია]], ბრაზილია * {{flagicon|Portugal}} [[კოიმბრა]], პორტუგალია * {{flagicon|Angola}} [[ლუანდა]], ანგოლა * {{flagicon|Mozambique}} [[მაპუტუ]], მოზამბიკი * {{flagicon|Hong Kong}} [[ჰონკონგი]] * {{flagicon|Brazil}} [[რესიფი]], ბრაზილია == ოკითხე == === ბიბლიოგრაფია === * {{cite book |title = Macau: a General Introduction |first = Bong Yin | last = Fung |publisher=Joint Publishing (H.K.) Co. Ltd. |year = 1999 |isbn = 962-04-1642-2 |language =Chinese }} * {{cite book |first = S. S. | last = Chan |title = The Macau Economy |publisher=Publications Centre, University of Macau |isbn = 99937-26-03-6 |year = 2000 }} * {{cite book |title = Macau business law and legal system |first = Jorge | last = Godinho |publisher=LexisNexis, Hong Kong |year = 2007 |isbn = 9789628937271 }} * {{cite book |author=Government Information Bureau |year=2007 |title=Macau Yearbook 2007 |publisher=Government Information Bureau of the Macau SAR |isbn=978-99937-56-09-5 }} === ლიტერატურა === * {{cite book |author=Cremer (Editor) |title = Macau: City of Commerce and Culture |publisher=Univ of Washington Pr |isbn = 0295966084 |year = 1988 }} * {{cite book |first = Jean A.| last = [[ჟან ბერლი]] |title = Macao 2000 |url = https://archive.org/details/macao20000000unse|publisher=Oxford University Press editor, Oxford, United Kingdom |year = 1999 |isbn = 0195920740 }} * {{cite book |first = Jean A.| last = [[ჟან ბერლი]] |title = Macau's overview at the turn of the century |publisher=St. John's University Institute of Asian Studies editor, New York |year = 2000 |isbn = }} * {{cite book |title = Between China and Europe – Person, Culture and Emotion in Macau | last = De Pina-Cabral |publisher=Berg Publishers |year = 2002 |isbn = 0826457495 }} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons|Maps of Macau}} * [http://www.gov.mo/egi/Portal/index.jsp ოთარობე პორტალი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060829085928/http://www.gov.mo/egi/Portal/index.jsp |date=2006-08-29 }} * [http://www.gcs.gov.mo/MainFrame.php?PageLang=E თარობაშ ოინფორმაციე ბიურო] * [http://www.icm.gov.mo/indexE.asp კულტურაშ ოკითხეეფიშ ბიურო] == სქოლიო == {{მოსოფელიშ მონძალა|1110}} {{სქოლიო}} {{ჩინეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა}} [[კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:ჩინეთიშ სპეციალური ადმინისტრაციული რეგიონეფი]] h74hetwm22ba511uppre9tkn20z3yzc 0 28660 252087 132281 2026-08-13T01:21:56Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252087 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი |ჯოხო = სერ პოლ მაკ-კარტნი |სურათი = MaccaNewY.jpg |ლანდშაფტი = |დუდჯოხო = პოლ მაკ-კარტნი კონცერტის ნიუ-იორკის, 2009 წანას |სურათიშზჷმა = |color = |ფონი = solo_singer |თახმიჯოხო = ჯეიმზ პოლ მაკ-კარტნი |შხვა ჯოხო = |დებადჷ = {{დაბადებაშ თარიღი დო ხანი|1942|06|18}}<ref name=whoswho>{{Who's Who | surname = McCARTNEY | othernames = Sir (James) Paul | id = U25365 | volume = 2014 | edition = online [[Oxford University Press]]}} {{subscription required}}</ref> |დაბადებაშ აბანი =[[ლივერპული]], ინგლისი |ღურ = |ღურ აბანი = |ბადება = |ინსტრუმენტი = [[ვოკალი]], [[ბას-გიტარა]], [[გიტარა]], [[კლავიშეფამი მიოგამალეფი]], [[გიოშქუმალარი მიოგამალეფი]], [[პერკუსია]], [[მანდოლინა]], [[ფლუგელჰორნი]] |ჟანრი = [[როკ-მუსიკა|როკი]], [[პოპ-მუსიკა|პოპი]], [[ელექტრონიკა]], [[კლასიკური მუსიკა]] |საქვარუა = მობირე, ბირეფიშ ავტორი, მუსიკალური დო კინო პროდიუსერი, ბიზნესმენი |აქტიურალაშ წანეფი = [[1957]]-ასეშა |ლეიბლი = [[Apple Records|Apple]], [[Capitol Records|Capitol]], [[Columbia Records|Columbia]], [[Decca Records|Decca]], [[Hear Music]], [[Parlophone]], [[Polydor Records|Polydor]], [[Swan Records (jazz label)|Swan]], [[Vee-Jay Records|Vee-Jay]] |ასოციაციეფი = [[The Quarrymen]], [[The Beatles]], [[Wings (ბუნა)|Wings]], [[The Fireman]] |ალმასქუ= |ვებ ხასჷლა = {{url|paulmccartney.com}} |მაკათურეფი = |ჸოფილი მაკათურეფი = |მიორჩქინალი ინსტრუმენტეფი = {{unbulleted list|[[Höfner 500/1]]|[[Rickenbacker 4001]]S|[[Epiphone Texan]]|[[Fender Jazz Bass]]|[[Gibson Les Paul]]|[[Epiphone Casino]]|[[D-28 გიტარა#მოდელები|Martin D-28]]|[[Wal (ბასი)|Wal 5-String Bass]]}} }} '''სერ ჯეიმზ პოლ მაკ-კარტნი''' (Sir James Paul McCartney; დ. [[18 მანგი]], [[1942]]<ref name=whoswho/>) — [[ბრიტანეთიშ იმპერიაშ ორდენი]]შ მინჯე, [[მუსიკაშ ომაფე აკადემია]]შ დო [[მუსიკაშ ომაფე კოლეჯი]]შ გიშნაგორა მაკათური, [[ინგლისარეფი|ინგლისარი]] მუსიკოსი, [[ბირეფიშ ავტორი]] დო [[კომპოზიტორი]]. [[ჯონ ლენონი|ჯონ ლენონწკჷმა]], [[ჯორჯ ჰარისონი|ჯორჯ ჰარისონწკჷმა]] დო [[რინგო სტარი|რინგო სტარწკჷმა]] ართო თიქ ჯოხო გისიმჷ ბუნა [[The Beatles]]-ით დო დარსხუ [[XX ოშწანურა]]შ ართ-ართი გჷშნაგორა [[ლენონი/მაკ-კარტნი|მესაქვარეეფიშ პარტნიორალა]]. The Beatles-იშ აკოცჷმაშ უკული თიქ დიჭყჷ სოლო კარიერა, გვიანო დარსხჷ ბუნა [[Wings (ბუნა)|Wings]], ნამუსჷთ ოკათუდეს თიში მაართა ოსური [[ლინდა მაკ-კარტნი|ლინდა ისტმენი]] დო ბირეფიშ ავტორი/ვოკალისტი [[დენი ლეინი]]. === ჯილდოეფი === {{Main|პოლ მაკ-კარტნიშ ჯილდოეფიშ ერკებული}} == დისკოგრაფია == {{თარი|პოლ მაკ-კარტნიშ დისკოგრაფია|Wings-იშ დისკოგრაფია|The Beatles-იშ დისკოგრაფია}} {{col-begin}} {{col-break}} :: '''სოლო და Wings''' * ''[[McCartney (ალბომი)|McCartney]]'' (1970) * ''[[Ram (ალბომი)|Ram]]'' (1971) <small>(პოლ დო ლინდა მაკ-კარტნი)</small> * ''[[Wild Life (ალბომი)|Wild Life]]'' (1971) <small>(Wings)</small> * ''[[Red Rose Speedway]]'' (1973) <small>(პოლ მაკ-კარტნი დო Wings)</small> * ''[[Band on the Run]]'' (1973) <small>(პოლ მაკ-კარტნი დო Wings)</small> * ''[[Venus and Mars]]'' (1975) <small>(Wings)</small> * ''[[Wings at the Speed of Sound]]'' (1976) <small>(Wings)</small> * ''[[London Town (ალბომი)|London Town]]'' (1978) <small>(Wings)</small> * ''[[Back to the Egg]]'' (1979) <small>(Wings)</small> * ''[[McCartney II]]'' (1980) * ''[[Tug of War (ალბომი)|Tug of War]]'' (1982) * ''[[Pipes of Peace]]'' (1983) * ''[[Give My Regards to Broad Street]]'' (1984) * ''[[Press to Play]]'' (1986) * ''[[Choba B CCCP]]'' (1988) * ''[[Flowers in the Dirt]]'' (1989) * ''[[Off the Ground]]'' (1993) * ''[[Flaming Pie]]'' (1997) * ''[[Run Devil Run]]'' (1999) * ''[[Driving Rain]]'' (2001) * ''[[Chaos and Creation in the Backyard]]'' (2005) * ''[[Memory Almost Full]]'' (2007) * ''[[Kisses on the Bottom]]'' (2012) * ''[[New (ალბომი)|New]]'' (2013) {{col-break}} ::'''კლასიკური დო ინსტრუმენტული''' * ''[[The Family Way]]'' (1966)<br><small>([[საუნდტრეკი]], [[ჯორჯ მარტინი]]შ კათაფით)</small> * ''[[Thrillington]]'' (1977)<br><small>(პერსი „Thrills“ თრილინგტონი)</small> * ''[[Paul McCartney's Liverpool Oratorio]]'' (1991)<br><small>([[კარლ დეივისი|კარლ დეივისწკჷმა]] ართო)</small> * ''[[Standing Stone (ალბომი)|Standing Stone]]'' (1997) * ''[[Working Classical]]'' (1999) * ''[[Ecce Cor Meum]]'' (2006) * ''[[Ocean's Kingdom]]'' (2011)<br><small>([[პიტერ მარტინსი|პიტერ მარტინსწკჷმა]] ართო)</small> ::'''ელექტრონული''' * ''[[Strawberries Oceans Ships Forest]]'' (1993)<br><small>([[The Fireman]])</small> * ''[[Rushes]]'' (1998)<br><small>(The Fireman)</small> * ''[[Liverpool Sound Collage]]'' (2000)<br><small>(რემიქსი)</small> * ''[[Twin Freaks]]'' (2005)<br><small>([[The Freelance Hellraiser]]-წკჷმა ართო)</small> * ''[[Electric Arguments]]'' (2008)<br><small>(The Fireman)</small> {{col-end}} == ლიტერატურა == {{Refbegin}} * {{cite book|last=ბეროუ |first=ტონი |year=2005 |title=John, Paul, George, Ringo & Me: The Real Beatles Story |publisher=Thunder's Mouth |isbn=1-56025-882-9|url= http://books.google.com/books?id=BNnzcGw8JQsC&dq }} * {{cite book|last=ბეროუ|first=ტონი|year=2004|title=Paul McCartney|publisher=Carlton Publishing|isbn=978-1-84442-822-9 }} * {{cite book|last=დეივისი|first=ჰანტერ|authorlink=ჰანტერ დეივისი|title=The Beatles: The Authorized Biography|year=2009|publisher=W. W. Norton & Company|edition=მესამე, ნათინა|isbn=978-0-393-33874-4 }} * {{cite book|last=გამბაჩინი|first=პოლ|title=Paul McCartney: In His Own Words|year=1993|publisher=Omnibus Press|isbn=978-0-86001-239-9|url=http://books.google.com/books?id=FikUAQAAIAAJ&q }} * {{cite book|last=გამბაჩინი|first=პოლ|title=The McCartney Interviews: After the Break-Up|year=1996|publisher=Omnibus Press |edition=2|isbn=978-0-7119-5494-6|url= http://books.google.com/books?id=xKPEyk1WXFUC&q }} * {{cite book|last=გრეისენი|first=ჯორი ბ.|title=Paul McCartney: I Saw Him Standing There|url=https://archive.org/details/paulmccartneyisa00grac|year=2000|publisher=Watson-Guptill Publications|isbn=978-0-8230-8372-5}} * {{cite book|last1=კირხერი|first1=ასტრიდ |last2=ფორმანი|first2=კლაუს|title=Hamburg Days |location=გილდფორდი, სურეი |publisher=Genesis Publications |year=1999 |isbn=978-0-904351-73-6}} * {{cite book|last=მარტინი|first=ჯორჯ|authorlink=ჯორჯ მარტინი|year=1979|title=All You Need Is Ears |publisher= St. Martin's Press |location= ნიუ-იორკი |isbn=978-0-312-11482-4 |url= http://books.google.com/books?id=4Yoio9MewhcC&dq}} * {{cite book|last=მარტინი|first=ჯორჯ|last2=პირსონი |first2=უილიამ |title=Summer of Love: The Making of Sgt. Pepper |publisher=Macmillan |year=1994 |isbn=0-333-60398-2}} * {{cite book|last=პილი|first=იენ|title=The Unknown Paul McCartney: McCartney and the avant-garde |year=2002|publisher=Reynolds & Hearn|isbn=978-1-903111-36-9|url= http://books.google.com/books?id=uS4UAQAAIAAJ&q }} * {{cite book|last=რეიმერი|first=მაილზ|title=How to Analyze the Music of Paul McCartney|year=2010|publisher=[[ABDO Publishing Company]]|isbn=978-1-61613-531-7 |url= http://books.google.com/books?id=23jlYDQOz2sC&dq }} {{Refend}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commonscat-inline|Paul McCartney}} * {{ოფიციალური|http://www.paulmccartney.com/}} * {{facebook|PaulMcCartney}} * {{twitter|paulmccartney}} * {{soundcloud|paulmccartney}} * {{youtube|paulmccartney|პოლ მაკ-კარტნი}} * {{IMDB ჯოხო|id=0005200}} {{DEFAULTSORT:მაკ-კარტნი, პოლ}} [[კატეგორია:Capitol Records-იშ მარსულებერეფი]] [[კატეგორია:Mercury Records-იშ მარსულებერეფი]] [[კატეგორია:Parlophone-იშ მარსულებერეფი]] [[კატეგორია:Wings-იშ მაკათურეფი]] [[კატეგორია:აივორ ნოველოშ ჯილდოშ მაღვენჯეფი]] [[კატეგორია:The Beatles-იშ მაკათურეფი]] [[კატეგორია:ბრიტანეთიშ იმპერიაშ ორდენიშ მაკათურეფი]] [[კატეგორია:გრემიშ ჯილდოშ მაღვენჯეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1942]] [[კატეგორია:ინგლისარი მობირეეფი]] [[კატეგორია:ინგლისარი პოპ-მობირეეფი]] [[კატეგორია:ინგლისარი როკ-გიტარისტეფი]] [[კატეგორია:ინგლისარი როკ-მობირეეფი]] [[კატეგორია:როკ-ენ-როლიშ დიდებაშ დარბაზიშა მინნაულა მარსულებერეფი]] 9zpucttu4tlgnqmg0u1bqryvj0i3knn 0 28680 252061 195068 2026-08-13T01:10:57Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252061 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Altimeter.jpg|thumb|ალტიმეტრი]] '''ალტიმეტრი''' ({{lang-la|altus}} „მაღალას“) — სიმაღალაშ ოზჷმალი ხეჭკუდი, ნამუთ თარო გჷმირინუაფუ საავიაციე ოფურჷნალი აპარატეფშე ([[ფურინჯი|ფურინჯეფშე]], [[აეროსტატი|აეროსტატეფშე]] დო შხვა) სიმაღალაშ ოზჷმალო. საპილოტაჟე-სანავიგაციე სისტემაშ აკმადგინალი ნორთი, ნამუთ ოფურჷნალი აპარატიშ ეკიპაჟის საშუალებას არზენს, ნამჷ-და ზუსტას დადგინას მუში სიმაღალა გჷნაფურჷნალ ჟინპიჯშე (სქირონაშ ვარდა წყარიშ).<ref>{{cite book |title=A Dictionary of Aviation |url=https://archive.org/details/dictionaryofavia0000wrag |first=David W. |last=Wragg |isbn=9780850451634 |edition=first |publisher=Osprey |year=1973 |page=[https://archive.org/details/dictionaryofavia0000wrag/page/33 33]}}</ref> {{მერკე}} [[კატეგორია:ოზჷმალი ხეჭკუდეფი]] [[კატეგორია:ავიაცია]] dg5vfwsa8kl3r8jl6if6cbgmwi5noqb 0 28707 252082 246584 2026-08-13T01:19:20Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252082 wikitext text/x-wiki {{მიარეშანულამობა*|უნივერსიტეტი (მიარეშანულამი)}} [[ფაილი:Oxfordceremony.jpg|მინი|[[ხარისხიშ მეღება|ხარისხიშ მეღებაშ]] ცერემონიალი [[ოქსფორდიშ უნივერსიტეტი|ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის]]]] [[ფაილი:TbilisiState.jpg|მინი|[[ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი]]]] [[ფაილი:Bologna-vista02.jpg|მინი|[[ბოლონიაშ უნივერსიტეტი]]შ ჯვეში დგჷმილეფი]] [[ფაილი:Meeting of doctors at the university of Paris.jpg|მინი|დოქტორეფიშ ახვალამა [[პარიზიშ უნივერსიტეტი|პარიზიშ უნივერსიტეტის]], შქა ოშწანურეფიშ მანუსკრიპტი]] '''უნივერსიტეტი''' — უმაღალაში გონათუაშ დო რკუალეფიშ გუნაჭყაფა, სოდე კურსთებულეფს [[აკადემიური ხარისხი]] მითმიაჩამჷნა. ოსხირო ათოჸუნს ლათინური ზიტყვა ''universitas'', ნამუთ ''კორპორაციას'' შანენს (თიშ გეშა, ნამჷდ-და დუდმაართაშე შქა ოშწანურეფს უნივერსიტეტეფი ხვალე მენცარ-მარწაფალეფიშ გოართოიანაფა რდჷ). == თაშნეშე ქოძირით == * [[ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი]] == ლიტერატურა == * {{cite book|last=Barrow|first=Clyde W.|title=Universities and the Capitalist State: Corporate Liberalism and the Reconstruction of American Higher Education, 1894-1928|url=https://archive.org/details/universitiescapi0000barr|year=1990|publisher=University of Wisconsin Press|location=Madison, Wis|isbn=978-0-299-12400-7}} * {{cite book|last=Diamond|first=Sigmund|title=Compromised Campus: The Collaboration of Universities with the Intelligence Community, 1945-1955|year=1992|publisher=Oxford Univ. Press|location=New York, NY|isbn=978-0-19-505382-1}} * {{cite book|last=Pedersen|first=Olaf|title=The First Universities: Studium Generale and the Origins of University Education in Europe|year=1997|publisher=Cambridge Univ. Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-59431-8}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons|Universities}} * [http://www.mes.gov.ge საქორთუოშ გონათუაშ დო მენცარობაშ სამინისტრო] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010153022/http://mes.gov.ge/ |date=2017-10-10 }} * [http://www.tsu.ge ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი] * [http://www.tsmu.edu ქართიშ სახენწჷფო სამედიცინო უნივერსიტეტი] * [http://www.gtu.edu.ge საქორთუოშ ტექნიკური უნივერსიტეტი] * [http://www.ibsu.edu.ge უჩა ზუღაშ საირქიანო უნივერსიტეტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704114246/http://www.ibsu.edu.ge/ |date=2008-07-04 }} * [http://www.creditunion.ge გონათუაშ ართამი საკრედიტე რსხუ — გონათუაშ ვაკომერციული დაკრედიტებაშ პროგრამა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204170151/http://www.creditunion.ge/ |date=2012-02-04 }} * [http://www.iliauni.edu.ge ილია ჭავჭავაძეშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი] * [http://www.bsu.edu.ge ბათუმიშ შოთა რუსთაველიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი] {{მერკე}} [[კატეგორია:უმაღალეაში ოგურაფუეფი]] [[კატეგორია:უნივერსიტეტეფი|*]] nw0z6054zbpd5y3lvbji63kkr6ivjm6 0 28820 252141 162990 2026-08-13T01:59:41Z InternetArchiveBot 15194 Add 4 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252141 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Periodic table ru.svg|thumb|300px|ცხრილი]] '''ქიმიური ელემენტეფიშ პერიოდული სისტემა''' [[დიმიტრი მენდელეევი|მენდელეევიშით]] [[1869]] წანაშ [[1 მელახი|1 მელახის]] ახვილაფირი [[ქიმიურ ელემენტეფიშ პერიოდულობაშ კანონი|პერიოდულობაშ კანონიშ]] გრაფიკული ეხანტუა რე. სისტემაშა ვაფორმალურო „მენდელეევიშ რცხილი“, „პერიოდულობაშ სისტემა“ ვარდა უბრალოთ „პერიოდულ სისტემა“ უჯოხონა, მარა ეიშინუას ოკო, ნამჷ-და ჯოხო „პერიოდულობაშ სისტემა“ უგუმართებელი რე მუჭოთ ქიმიური, თაშნეშე გრამატიკული თოლწონუათ. რსებენს ქიმიურ ელემენტეფიშ პერიოდული სისტემაშ წჷმოსახუაშ მუსხირენ სახე. თინეფს შქას არძაშე უმოს გჷმორინაფონი რე გოფაჩილი დო ჭიჭიხელი რცხილეფი (ქძ. სურათი გომე). == რცხილი == {{ქიმიურ ელემენტეფიშ პერიოდული სისტემა}} == ლიტერატურა == * {{cite book |last=Ball |first=Philip |title=The Ingredients: A Guided Tour of the Elements |url=https://archive.org/details/ingredientsguide0000ball |publisher=Oxford University Press |year=2002 |isbn=0-19-284100-9}} * {{cite journal |author=Bouma, J. |title=An Application-Oriented Periodic Table of the Elements |journal=J. Chem. Ed. |volume=66 |page=741 |year=1989 |doi=10.1021/ed066p741 |bibcode = 1989JChEd..66..741B |issue=9}} * {{cite journal |author= Hjørland, Birger |year= 2011 |title= The periodic table and the philosophy of classification |journal= Knowledge Organization |volume= 38 |issue= 1 |pages= 9–21 |accessdate= 2011-03-13 |url= http://ucla.academia.edu/EricScerri/Papers/432740/Forum%5FThe%5FPhilosophy%5Fof%5FClassification }} * {{cite book |author=Kean, Sam |title=The Disappearing Spoon - and other true tales from the Periodic Table|url=https://archive.org/details/disappearingspoo0000samk |publisher=Black Swan |location=London |year=2010 |isbn=978-0-552-77750-6}} * {{cite book |author=Primo Levi, Primo |title=The Periodic Table [1975]|publisher=Penguin Books|location=London |year=1984|isbn=978-0-141-39944-7}} * {{cite book |author=Mazurs, E.G |title=Graphical Representations of the Periodic System During One Hundred Years |publisher=University of Alabama Press |location=Alabama |year=1974}} * {{cite book |last=Moore |first=John |title=Chemistry For Dummies |url=https://archive.org/details/chemistryfordumm0000moor |year=2003 |publisher=Wiley Publications |location=New York |isbn=978-0-7645-5430-8 |oclc=51168057 |page=[https://archive.org/details/chemistryfordumm0000moor/page/111 111]}} * {{cite book |author=Scerri, Eric |title=The periodic table: its story and its significance |url=https://archive.org/details/periodictableits0000scer |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2007 |isbn=0-19-530573-6}} {{refend}} {{პორტალი|ქიმია|The Chemistry trophy.JPG}} [[კატეგორია:ქიმიური ელემენტეფი|*]] t1tw3ofr1foj4jfthiq8wql3al07ex6 0 28876 252001 211935 2026-08-13T00:21:51Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252001 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Taenia saginata adult 5260 lores.jpg|მინი|250პქ|[[Taenia saginata]] ადამიერიშ ორგანიზის მახორუ პარაზიტი]] [[File:Eastern Phoebe-nest-Brown-headed-Cowbird-egg.jpg|მინი|250პქ|[[ოგვაჯეშ პარაზიტიზმი]]]] [[File:Anopheles stephensi.jpeg|მინი|250პქ|დადული [[კოღონა]] [[Anopheles stephensi]]]] '''პარაზიტი''' — თელი ორგანიზმის მახორუ რინუეფი. თინეფი „მენძელ“ ორგანიზმეფს მიდმუღანა ოჭკომალ ნიფთიარობეფს დო იმიარებჷნა. სამანგ: დადული [[ასკარიდა]] ართ დღა დო სერს მილიონშახ [[მარქვალი|მარქვალს]] დჷთმოდვანს, ნამუთ შილებე ურჩხუ [[ხილი|ხილს]], [[ორტვინობა|ორტვინობას]] მეხედასჷნ. == ლიტერატურა == *{{cite book|last=Zimmer|first=Carl|title=Parasite Rex|url=https://archive.org/details/parasiterexinsid0000zimm_o4x8|publisher=Free Press|pages=320|year=2001|isbn=0-7432-0011-X}} *{{cite book|last=Combes|first=Claude|title=The Art of Being a Parasite|url=https://archive.org/details/artofbeingparasi0000comb|publisher=The University of Chicago Press|pages=[https://archive.org/details/artofbeingparasi0000comb/page/280 280]|year=2005|isbn=0-226-11438-4 }} *{{cite book|last=Desowitz|first=Robert|title=Who Gave Pinta to the Santa Maria?|url=https://archive.org/details/whogavepintatosa00deso|publisher=Harvest Books|pages=264|year=1998|isbn=0-15-600585-9}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons category|Parasitism}} * [http://knol.google.com/k/klaus-rohde/parasitism-an-introduction-to/xk923bc3gp4/51# Parasitism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118044712/http://knol.google.com/k/klaus-rohde/parasitism-an-introduction-to/xk923bc3gp4/51 |date=2012-01-18 }} * [http://www.cdc.gov/toxoplasmosis/ Toxoplasmosis] * [http://www.parazytologia.pl Parasitology Parasites Zoonoses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170828155608/http://www.parazytologia.pl/ |date=2017-08-28 }} {{მერკე-ბიოლოგია}} [[კატეგორია:პარაზიტეფი|*]] jfm271zqrwd88xp897vxcopucaguqoq 0 28962 252077 133695 2026-08-13T01:17:47Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252077 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Chiang Kai-shek（蔣中正）.jpg|მინი|ჩან კაიში]] '''ჩან კაიში''' იგივე '''ძიან ძეში''' ({{lang-zh|蔣介石}}; [[პინ-ინი]]: {{Audio|Zh-Jiang_Jieshi.ogg|''Jiang Jieshi''}}; დ. [[31 გჷმათუთა]], [[1887]], [[ფენხუა]], [[ჯეძიანიშ პროვინცია]] — ღ. [[5 პირელი]], [[1975]]) – [[ჩინეთიშ რესპუბლიკა|ჩინეთიშ რესპუბლიკაშ]] დჷმარსხუაფალიშ, [[სუნ იატსენი]]შ ართ-ართი უართგურაში წორომალჷმორი, [[გომინდანი]]შ დუდმახვენჯი [[1925]] წანაშე, ჩინეთიშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი [[1927]]-[[1949]] და [[1950]]-[[1975]] წანეფს, ჩინეთიშ რევოლუციური არმიაშ თარსარდალი 1925 წანაშე, [[გენერალისიმუსი]] 1928 წანაშე.<ref>[https://en.m.wikisource.org/wiki/Translation:Will_of_Chiang_Kai-shek]</ref><ref name="a">{{Cite book |last = Zarrow |first = Peter Gue |year = 2005 |title = China in War and Revolution, 1895–1949 |url = https://archive.org/details/chinainwarrevolu0000zarr |pages = [https://archive.org/details/chinainwarrevolu0000zarr/page/230 230]–231}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=4ZpVntUTZfkC&pg=PA246&dq=chiang+was+then+known+as+the+red+general+movies#v=onepage&q=chiang%20was%20then%20known%20as%20the%20red%20general%20movies&f=false]</ref> ==რესურსეფი ინტერნეტის== [[კატეგორია:ჩინარი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ჩინეთიშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტეფი]] [[კატეგორია:სინხაიშ რევოლუცია]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1887]] [[კატეგორია:ნაღურა 1975]] l19oyrfq0uf0bm0kb44k5rqn27sd5yd 0 29191 252047 237596 2026-08-13T00:58:12Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252047 wikitext text/x-wiki {{Pp-semi-protected|small=yes}} [[ფაილი:Historical dictators.jpg|thumb|upright=1.25|[[XX ოშწანურა]]შ ლიდერეფი, ნამუეფჷთ ჯოხოიდვალუაფჷნა დიქტატორეფო, კვარჩხიშე მორძგვიშა დო ჟილეშე გიმე რენა გეჸვენჯი კათა: [[იოსებ სტალინი]], [[სხუნუეფიშ რსხუშ კომუნისტური პარტია]]შ [[სხუნუეფიშ რსხუშ კომუნისტური პარტიაშ გენერალური მელამოსე|გენერალური მელამოსე]] ; [[ადოლფ ჰიტლერი]], [[ნაცისტური გერმანია]]შ ''[[ფიურერი]]''; [[აუგუსტო პინოჩეტი]], [[ჩილეშ ოურდუმე დიქტატურა|ჩილეშ]] [[ჩილეშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]; [[მაო ძედუნი]], [[ჩინეთიშ კომუნისტური პარტია]]შ [[ჩინეთიშ კომუნისტური პარტიაშ დუდმახვენჯი|დუდმახვენჯი]]; [[ბენიტო მუსოლინი]], [[ფაშისტური იტალია (1922–1943)|იტალიაშ]] [[დუჩე]] დო [[იტალიაშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]; [[კიმ ირ სენი]], [[ოორუე კორეა]]შ [[ოორუე კორეაშ უჟინაში ლიდერი|უჟინაში ლიდერი]].]] [[ფაილი:Retrato de Julio César (26724093101) (cropped).jpg|thumb|upright=0.9|[[იულიუს კეისარი|იულიუს კეისარქ]] დარჯგინჷ მუში აწმარენჯეეფს ჯვეში რომს დო საირონო დიქტატორო გჷნირთუ.]] '''დიქტატორი''' — პოლიტიკური ლიდერი, ნამუსჷთ უღჷ აბსოლუტურ ხემანჭუაფა. [[დიქტატურა]] — სახენწჷფო, ნამუსჷთ გამაგენს ართი დიქტატორი ვარ-და პოლიტელიტა. ზიტყვა მოურს რომიშ [[დიქტატორი (ჯვეში რომი)|დიქტატორიშ]] ტიტულშე, ნამუსჷთ გიშმაგორუნდჷ [[რომიშ სენატი]] რესპუბლიკაშ ოგამაგე სიტუაციეფს მანჯღვერეთ. ტერმინეფი „[[ტირანია|ტირანიშ]]“ და „[[ავტოკრატია|ავტოკრატიშ]]“ მოგვენო, ტერმინი „დიქტატორი“ გჷმირინუაფუდჷ მუჭოთ ვატიტულამი ტერმინი რეპრესიული ნჯღვერაშო. თეხანობას ტერმინი „დიქტატორი“ ზოგადო გჷმირინაუფუ თიჯგურა ლიდერიშ ეიოჭარალო, ნამუსჷთ უღჷ ვარ-და უბადეთ გჷმირინუანს ქვერსემი პერსონალურ ხემანჭუაფას. დიქტატურეფი შხირას იხასიათებჷნა კანკალე გეჸვენჯი ანდეფით: გიშაგორუეფიშ დო ომენოღალე დუდიშულეფიშ აკოსანგუათ; ოგანაგე დგომარობაშ გჷმოცხადება; ზოჯუეფით გამაგება; [[პოლიტიკური რეპრესია|პოლიტიკური ოპონენტეფიშ რეპრესია]]; კანონიშ უჟინაშობაშ პროცედურეფიშ უშუსრულებობა დო ლიდერშა ორიენტირებული პიჯიშ კულტიშ ჸოფა. დიქტატურები შხირას ართპარტიული ვარ-და დომინანტური პარტიული სახენწჷფოეფი რე.<ref>{{Cite journal|last=Papaioannou|first=Kostadis|date=2015|title=The Dictator Effect: How long years in office affect economic development|journal=Journal of Institutional Economics|volume=11|issue=1|pages=111–139|doi=10.1017/S1744137414000356|author2=vanZanden, Jan Luiten|hdl=1874/329292 |s2cid=154309029|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Dictatorship, Democracy, and Development|last=Olson|first=Mancur|date=1993|journal=[[American Political Science Review]]|volume=87|issue=3|pages=567–576|doi=10.2307/2938736|jstor=2938736|s2cid=145312307 }}</ref> ლიდერეფიშ ანდანერობა, ნამუეფქჷთ ხეშუულობაშა მორთეს შხვადოშხვა ტიპიშ რეჟიმეფსჷნ, მუჭომით რე ართპარტიული ვარ-და დომინანტური პარტიული სახენწჷფოეფი დო ომენოღალე თარობეფი პიჯული ნჯღვერაშ გიმე, ეიჭარუაფჷნა მუჭოთ დიქტატორეფი. == ეტიმოლოგია == {{main|დიქტატორი (ჯვეში რომი)}} ზიტყვა ''დიქტატორი'' მოურს [[ლათინური ნინა|ლათინური]] ზიტყვაშე ''dictātor'' (თქვი ბრელშა, ანტკიცი, ზოჯი).<ref>{{Cite web |title=Charlton T. Lewis, Charles Short, A Latin Dictionary, dicto |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0059:entry=dicto |access-date=2024-01-17 |website=www.perseus.tufts.edu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oxford English Dictionary |url=http://www.oed.com/view/Entry/52304?p=emailAOE6bjQCOi1ZQ&d=52304}}</ref> დიქტატორი — რომიშ მაგისტრატი, ნამუსჷთ ართპიჯული ხემანჭუაფა მიაჩამუდჷ გოხურგელი ხანით. დუდშე ტერმინი „დიქტატორი“ შანენდჷ ოგანაგე პოსტის რომიშ რესპუბლიკას დო [[ეტრუსკეფი|ეტრუსკულ კულტურას]], მარა თეხანური გლახა შანულობათ ვა რდჷ ჩინებული.<ref>{{Cite book|last=Le Glay, Marcel.|url=http://worldcat.org/oclc/760889060|title=A history of Rome|date=2009|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-1-4051-8327-7|oclc=760889060|access-date=2020-05-21|archive-date=2020-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725132827/http://worldcat.org/oclc/760889060|url-status=live}}</ref> ტერმინქ თეხანური გლახა შანულობა მიღჷ ომენოღალე ლჷმაშ უკული [[სულა|კორნელიუს სულაშ]] ხეშუულობაშა მულაშის, ნამუშით რომს პირველი დიქტატორო გჷნირთუ ართი ოშწანურაშე უმოსი განწეხანით (ნამუშ განწეხანს თე პოსტიქ ორჩანიეთ გეუქვუ), თაშნეშე ფაქტიურო გაუქვუ პოსტის გერინაშ ბორჯი დო სენატიშე ალობაშ მეჩამაშ უციობა. სულაქ დუდშე ეიღჷ ქვერსემი კონსტიტუციური კრიზისი, გეგნოდირთჷ მეხოლაფირო ართ წანაშა დო მუსხირენ წანაშა დოღურჷ. [[ჯვ. წ. 49]] წანას, [[იულიუს კეისარი|იულიუს კეისარქ]] ქეგიაჸუნჷ სულაშ სამანგას დო [[ჯვ. წ. 44]] წანაშ ფურთუთას დუდი გეგმიცხადჷ ''Dictator perpetuo-თ'' („იროიანი დიქტატორი“), ოფიციალურო გაუქვუ მუში ხემანჭუაფაშ ირნერი გოხურგუა, ნამუთ ქეიტჷ მუმალი თუთაშა, [[იულიუს კეისარიშ ჸვილუა|თიში ჸვილუაშახ]]. კეისარიშ ჸვილუაშ უკული, თიში მონძე [[ავგუსტუსი]]ს მიარზუეს დიქტატორიშ ტიტული, მარა თიქ მივარუ. უმოსი გვიანიშ მონძეეფით ივარენდეს დიქტატორიშ ტიტულს დო მალას რომიშ მანჯღვერეეფს შქას თე ტიტულიშ გჷმორინაფაქ მირკჷ. == თეხანური ეპოქა == {{multiple image | direction = vertical | width = 300 | align = right | image1 = 2023 Freedom in the World.png | image2 = Economist Intelligence Unit Democracy Index 2023.svg | caption1 = 2022 წანაშ ქიანეფიშ რეიტინგი [[Freedom House]]-იშ ''Freedom in the World 2022-შე''<ref>{{Cite web|last1=Gorokhovskaia|first1=Yana|last2=Shahbaz|first2=Adrian|last3=Slipowitz|first3=Amy|date=9 March 2023|title=Marking 50 Years in the Struggle for Democracy|url=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2023/marking-50-years|access-date=9 March 2023|website=Freedom House}}</ref><br />{{legend|#16A983|დუდიშული (82)}} {{legend|#E5B63B|გვერდო დუდიშული (56)}} {{legend|#6973A5|ვა დუდიშული (55)}} | caption2 = 2023 წანაშ [[Democracy Index|დემოკრატიაშ ინდექსი]] ''[[The Economist]]-იშ'' ვერსიათ, სოდე შხვადოშხვა მოჭითე ფერიშ გრადაციეფით ვადემოკრატიული ქიანეფო რე მერჩქინელი, სოდე უმენტაშობას დიქტატურა რე<ref name="index2023">{{Cite web |date=2024 |title=Democracy Index 2023: Age of conflict |url=https://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy-Index-2023-Final-report.pdf |website=[[Economist Intelligence Unit]] |page=3 |language=en-GB}}</ref> }} დიო ხოლო [[XIX ოშწანურა]]შ მაჟირა ნორთიშე, ტერმინს „დიქტატორი“ ჯგირი შანულობა უღუდჷ. სამანგათ, [[1848]] წანაშ [[უნგრეთიშ რევოლუცია (1848)|უნგრეთიშ რევოლუციაშ]] ბორჯის, ერუანული ლიდერი [[ლაიოშა კოშუტა]]ს შხირას უძახუდეს დიქტატორს, თიში მოხუჯეეფშე დო აწმარენჯეეფშე ირნერი გლახა კონოტაციაშ (სმებაშ) უმუშო, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და თიში ოფიციალური წოდება რდჷ რეგენტ-პრეზიდენტინ.<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Lajos-Kossuth|title=Lajos Kossuth|first=Carlile Aylmer|last=Macartney|publisher=[[Encyclopedia Britannica]]|date=September 15, 2020|access-date=October 31, 2020|archive-date=November 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101191955/https://www.britannica.com/biography/Lajos-Kossuth|url-status=live}}</ref> [[1860]] წანას, [[ვითოშიშ ექსპედიცია]]შ ბორჯის, [[ჯუზეპე გარიბალდი]]ქ სიცილიას გაჭყჷ ობორჯე ემაჸონაფალი ხეშუულება დო ოფიციალურო მიღჷ წოდება „დიქტატორი“ (ქძ. [[გარიბალდიშ დიქტატურა]]). თეშე ჭეხანით უკული, პოლონეთის [[1863]] წანაშ ღურთუთაშ ებუძოლეფიშ ბორჯის, „დიქტატორქ“ გჷნირთუ ოთხი ლიდერიშ ოფიციალური წოდებაქ, თინეფშე პირველი რდჷ [[ლუდვიკ მიეროსუავსკი]]. [[ფაილი:Teodoro Obiang.png|thumb|upright|left|[[ეკვატორული გვინეა]]შ პრეზიდენტი [[თეოდორო ობიანგ ნგემა მბასოგო]] აფრიკაშ არძაშე განწეხანიშ მოღალე დიქტატორი რე.<ref>"[https://www.independent.co.uk/news/world/africa/teodoro-obiang-nguema-mbasogo-equatorial-guinea-french-corruption-trial-a7238501.html The brutal central African dictator whose playboy son faces French corruption trial]". ''[[The Independent]]''. 12 September 2016.</ref><ref>"[http://www.forbes.com/sites/mfonobongnsehe/2012/02/09/the-five-worst-leaders-in-africa/ The Five Worst Leaders In Africa]". ''[[Forbes]]''. 9 February 2012.</ref>]] მარა თეჸურეშე მოჸუნაფილი ტერმინს „დიქტატორი“ ნეგატიური შანულობაქ მიაჩჷ. ირდღარი რინას, ''დიქტატურა'' შხირას მეგურაფილი რე აჯამობა დო ჩაგრებაწკჷმა. შედეგო, თის შხირას გჷმირინუანა პოლიტიკური ოპონენტეფიშ ოლანძღარი ზიტყვათ. <!-- The term has also come to be associated with [[wiktionary:megalomania|megalomania]]. Many dictators create a [[cult of personality]] around themselves and they have also come to grant themselves increasingly grandiloquent titles and honours. For instance, [[Idi Amin|Idi Amin Dada]], who had been a British army lieutenant prior to [[Uganda]]'s independence from Britain in October 1962, subsequently styled himself "''[[Excellency|His Excellency]], [[President for Life]], [[Field marshal (Uganda)|Field Marshal]] [[Hajji|Al Hadji]] [[Doctor of Law|Doctor]]{{Ref label|Doctorate|A|}} Idi Amin Dada, VC,{{Ref label|VC|B|}} [[Distinguished Service Order|DSO]], [[Military Cross|MC]], Conqueror of the [[British Empire]] in Africa in General and Uganda in Particular''".<ref name="guardian_obit">{{cite news |last=Keatley |first=Patrick |title=Obituary: Idi Amin |url=https://www.theguardian.com/news/2003/aug/18/guardianobituaries |work=[[The Guardian]] |date=18 August 2003 |access-date=2008-03-18 |location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20131205070235/http://www.theguardian.com/news/2003/aug/18/guardianobituaries |archive-date=2013-12-05 |url-status=live }}</ref> In the movie ''[[The Great Dictator]]'' (1940), [[Charlie Chaplin]] satirized not only [[Adolf Hitler]] but the institution of dictatorship itself. === Characteristics === ==== Benevolent dictatorship ==== {{Main|Benevolent dictatorship}} A [[benevolent dictatorship]] refers to a government in which an authoritarian leader exercises absolute political power over the state but is perceived to do so with regard for the benefit of the population as a whole, standing in contrast to the decidedly malevolent stereotype of a dictator. A benevolent dictator may allow for some [[civil liberties]] or [[democracy|democratic decision-making]] to exist, such as through public [[referendum]]s or [[elect]]ed [[Representative democracy|representative]]s with limited power, and often makes preparations for a [[Democratization|transition to genuine democracy]] during or after their term. The label has been applied to leaders such as [[Mustafa Kemal Atatürk]] of [[Turkey]] (1923–38),<ref>{{Cite web |title=Atatürk, Ghazi Mustapha Kemal (1881–1938) {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ataturk-ghazi-mustapha-kemal-1881-1938 |access-date=2023-09-18 |website=www.encyclopedia.com}}</ref> [[Josip Broz Tito]] of [[SFR Yugoslavia]] (1953–80),<ref name="shapiro">{{cite book |last1=Shapiro |first1=Susan |last2=Shapiro |first2=Ronald |title=The Curtain Rises: Oral Histories of the Fall of Communism in Eastern Europe |publisher=McFarland |year=2004 |isbn=978-0-7864-1672-1 |url=https://books.google.com/books?id=oCqWFQ1WKlkC&pg=PA180 |ref=Shapiro_2004 |access-date=2019-01-19 |archive-date=2021-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512060314/https://books.google.com/books?id=oCqWFQ1WKlkC&pg=PA180 |url-status=live }}<br />"...All Yugoslavs had educational opportunities, jobs, food, and housing regardless of nationality. Tito, seen by most as a benevolent dictator, brought peaceful co-existence to the Balkan region, a region historically synonymous with factionalism."</ref> and [[Lee Kuan Yew]] of Singapore (1959–90).<ref>{{Cite news |title=What Singapore can teach us |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/what-singapore-can-teach-us/2012/05/02/gIQAlQEGwT_story.html |newspaper=The Washington Post |date=2012-05-02 |access-date=2015-11-25 |issn=0190-8286 |first=Matt |last=Miller |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311045232/https://www.washingtonpost.com/opinions/what-singapore-can-teach-us/2012/05/02/gIQAlQEGwT_story.html |archive-date=2016-03-11 |url-status=live }}</ref> ==== Military roles ==== [[File:F. Solano López.jpg|thumb|upright|Paraguayan dictator [[Francisco Solano López]] is one of the most controversial figures in South American history, particularly because of the [[War of the Triple Alliance]]]] The association between a dictator and the military is a common one. Many dictators take great pains to emphasize their connections with the military and they often wear military uniforms. In some cases, this is perfectly legitimate; for instance, [[Francisco Franco]] was a general in the Spanish Army before he became [[Head of state|Chief of State]] of Spain,<ref>{{Cite book|ref=Thomas|first=Hugh|author-link=Hugh Thomas, Baron Thomas of Swynnerton|last=Thomas|year=1977|title=The Spanish Civil War|url=https://archive.org/details/spanishcivilwar0000thom_s0o0|isbn=978-0-06-014278-0|pages=[https://archive.org/details/spanishcivilwar0000thom_s0o0/page/421 421]–424|publisher=Harper & Row }}</ref> and [[Manuel Noriega]] was officially commander of the [[Panamanian Defense Forces]]. In other cases, the association is mere pretense. ==== Crowd manipulation ==== Some dictators have been masters of [[crowd manipulation]], such as [[Benito Mussolini]] and Adolf Hitler. Others were more prosaic speakers, such as [[Joseph Stalin]] and [[Francisco Franco]]. Typically, the dictator's people seize control of all media, censor or destroy the opposition, and give strong doses of propaganda daily, often built around a [[cult of personality]].<ref>{{cite book|last=Morstein |first=Marx Fritz |display-authors=etal |title=Propaganda and Dictatorship |publisher=Princeton UP |isbn=978-1-4067-4724-9|date=March 2007 }}</ref> Mussolini and Hitler used similar, modest titles referring to them as "the Leader". Mussolini used "Il [[Duce]]" and Hitler was generally referred to as "der [[Führer]]", both meaning 'Leader' in Italian and German respectively. Franco used a similar title, "El [[Caudillo]]" ("the Head", 'the chieftain')<ref>{{cite book|ref=Hamil|editor=Hamil, Hugh M. |title=Caudillos: Dictators in Spanish America|url=https://archive.org/details/caudillosdictato0000hugh|publisher =University of Oklahoma Press|year= 1992|isbn=978-0-8061-2428-5|chapter=Introduction|pages=[https://archive.org/details/caudillosdictato0000hugh/page/5 5]–6}}</ref> and for Stalin his adopted name, meaning "Man of Steel", became synonymous with his role as the absolute leader. For Mussolini, Hitler, and Franco, the use of modest, non-traditional titles displayed their absolute power even stronger as they did not need any, not even a historic legitimacy either. However, in the case of Franco, the title "Caudillo" did have a longer history for political-military figures in both Latin America and Spain. Franco also used the phrase "[[By the Grace of God]]" on coinage or other material displaying him as ''Caudillo'', whereas Hitler and Mussolini rarely used such language or imagery. {{cn|date=October 2024}} ==== Human rights abuses, war crimes and genocides ==== [[File:0718-Syria-Defectors-reemerge.jpg|thumb|Under Syrian dictator [[Bashar al-Assad]], [[Syrian military]] inflicted industrial-scale atrocities on civilian population during the [[Syrian civil war]]. These include hundreds of chemical attacks, such as the [[Ghouta chemical attack]], the largest chemical attack in the 21st century.<ref>{{cite news |author=S.B. |url=https://www.economist.com/blogs/pomegranate/2013/08/syria-s-war |title=Syria's war: If this isn't a red line, what is? |newspaper=The Economist |date=21 August 2013 |access-date=15 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220174814/http://www.economist.com/blogs/pomegranate/2013/08/syria-s-war |archive-date=20 December 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.theweek.co.uk/world-news/syria-uprising/54759/syria-gas-attack-death-toll-1400-worst-halabja|title=Syria gas attack: death toll at 1,400 worst since Halabja|work=The Week|date=22 August 2013|access-date=24 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130825115627/http://www.theweek.co.uk/world-news/syria-uprising/54759/syria-gas-attack-death-toll-1400-worst-halabja|archive-date=25 August 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=D. Ward |first=Kenneth |date=September 2021 |title=Syria, Russia, and the Global Chemical Weapons Crisis |url=https://www.armscontrol.org/act/2021-09/features/syria-russia-global-chemical-weapons-crisis |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708153519/https://www.armscontrol.org/act/2021-09/features/syria-russia-global-chemical-weapons-crisis |archive-date=8 July 2023 |website=Arms Control Association}}</ref>]] Over time, dictators have been known to use tactics that violate human rights. For example, under the Soviet dictator Joseph Stalin, government policy was enforced by [[secret police]] and the [[Gulag]] system of prison labour camps. Most Gulag inmates were not political prisoners, although significant numbers of political prisoners could be found in the camps at any one time. Data collected from Soviet archives gives the death toll from Gulags as 1,053,829.<ref>"Gulag Prisoner Population Statistics from 1934 to 1953." ''Wasatch.edu''. Wasatch, n.d. Web. 16 July 2016: "According to a 1993 study of Soviet archival data, a total of 1,053,829 people died in the Gulag from 1934 to 1953. However, taking into account that it was common practice to release prisoners who were either suffering from incurable diseases or on the point of death, the actual Gulag death toll was somewhat higher, amounting to 1,258,537 in 1934–53, or 1.6 million deaths during the whole period from 1929 to 1953.."</ref> The [[International Criminal Court]] issued an arrest warrant for [[Sudan]]'s military dictator [[Omar al-Bashir]] over alleged [[War in Darfur|war crimes]] in [[Darfur]]. Similar crimes were committed during [[Chairman of the Chinese Communist Party|Chairman]] [[Mao Zedong]]'s [[History of the People's Republic of China (1949–1976)|rule]] over the [[China|People's Republic of China]] during China's [[Cultural Revolution]], where Mao set out to purge dissidents, primarily through the use of youth groups strongly committed to [[Mao Zedong's cult of personality|his cult of personality]],<ref>{{cite web|date=18 August 2012|title=Remembering the dark days of China's Cultural Revolution|url=https://www.scmp.com/news/china/article/1017272/remembering-dark-days-chinas-cultural-revolution|access-date=2021-07-15|website=South China Morning Post|language=en|archive-date=2018-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180609084717/http://www.scmp.com/news/china/article/1017272/remembering-dark-days-chinas-cultural-revolution|url-status=live}}</ref> and during [[Augusto Pinochet]]'s [[Government Junta of Chile (1973)|junta]] in [[Military dictatorship of Chile (1973–1990)|Chile]].<ref>[[Pamela Constable]] and [[Arturo Valenzuela]], ''A Nation of Enemies: Chile Under Pinochet,'' New York: W.W Norton & Company, 1993., p. 91</ref> Some dictators have been associated with [[genocide]] on certain races or groups; the most notable and wide-reaching example is [[the Holocaust]], [[Adolf Hitler]]'s genocide of eleven million people, of whom six million were Jews.<ref>{{cite web|title=The Holocaust|url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/holocaust|access-date=2021-07-15|website=The National WWII Museum {{!}} New Orleans|language=en|archive-date=2021-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715152635/https://www.nationalww2museum.org/war/articles/holocaust|url-status=live}}</ref> Later on in [[Democratic Kampuchea]], [[General Secretary of the Communist Party of Kampuchea|General Secretary]] [[Pol Pot]] and his policies killed an estimated 1.7&nbsp;million people (out of a population of 7 million) during his four-year dictatorship.<ref>"{{cite magazine |url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2097426_2097427_2097449,00.html |title=Top 15 Toppled Dictators |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=20 October 2011 |access-date=4 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130824000146/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2097426_2097427_2097449,00.html |archive-date=2013-08-24 |url-status=dead }}</ref> As a result, Pol Pot is sometimes described as "the [[Adolf Hitler|Hitler]] of Cambodia" and "a genocidal tyrant".<ref>William Branigin, [http://www.highbeam.com/doc/1P2-664002.html Architect of Genocide Was Unrepentant to the End] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130509211319/http://www.highbeam.com/doc/1P2-664002.html |date=2013-05-09 }} ''[[The Washington Post]]'', April 17, 1998</ref> === Modern usage in formal titles === [[File:Giuseppe Garibaldi portrait2.jpg|thumb|right|upright|[[Giuseppe Garibaldi]], celebrated as one of the greatest generals of modern times<ref name="scholar and patriot">{{Cite web|title=Scholar and Patriot|url=https://books.google.com/books?id=iWK7AAAAIAAJ&q=Garibaldi%2Bone%2Bof%2Bthe%2Bgreatest%2Bgenerals%2Bof%2Bmodern%2Btime&pg=PAPA133|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240328152801/https://books.google.com/books?id=iWK7AAAAIAAJ&pg=PAPA133&q=Garibaldi%2Bone%2Bof%2Bthe%2Bgreatest%2Bgenerals%2Bof%2Bmodern%2Btime#v=onepage&q=Garibaldi%2Bone%2Bof%2Bthe%2Bgreatest%2Bgenerals%2Bof%2Bmodern%2Btime&f=false|archive-date=28 March 2024|access-date=5 April 2020|publisher=Manchester University Press|via=Google Books}}</ref> and as the "Hero of the Two Worlds" because of his military enterprises in South America and Europe,<ref name="Garibaldi on Encyclopædia Britannica">{{Cite web|title=Giuseppe Garibaldi (Italian revolutionary)|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/225978/Giuseppe-Garibaldi|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226091529/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/225978/Giuseppe-Garibaldi|archive-date=26 February 2014|access-date=6 March 2014}}</ref> who fought in many military campaigns that led to [[Italian unification]]. He proclaimed himself [[Dictatorial Government of Sicily|dictator of Sicily]] in 1860 during the [[Expedition of the Thousand]]]] Because of its negative and pejorative connotations, modern authoritarian leaders very rarely (if ever) use the term ''dictator'' in their formal titles, instead they most often simply have title of [[President (government title)|president]]. In the 19th century, however, its official usage was more common:<ref>Moisés Prieto, ed. ''Dictatorship in the Nineteenth Century: Conceptualisations, Experiences, Transfers'' (Routledge, 2021).</ref> * The [[Dictatorial Government of Sicily]] (27 May – 4 November 1860) was a provisional executive government appointed by [[Giuseppe Garibaldi]] to rule [[Sicily]] during the [[Expedition of the Thousand]]. The government ended when [[Sicily#Italian unification|Sicily's annexation]] into the Kingdom of Italy was ratified by plebiscite.<ref>Cesare Vetter, "Garibaldi and the dictatorship: Features and cultural sources." in ''Dictatorship in the Nineteenth Century'' (Routledge, 2021) pp. 113–132.</ref> * [[Marian Langiewicz]] of Poland proclaimed himself Dictator and attempted (unsuccessfully) to form a Polish government in March 1863.<ref>{{Cite EB1911|wstitle=Langiewicz, Maryan}}</ref> * [[Romuald Traugutt]] was Dictator of Poland from 17 October 1863 to 10 April 1864.<ref>Stefan Kieniewicz, "Polish Society and the Insurrection of 1863." ''Past & Present'' 37 (1967): 130–148.</ref> * The [[Dictatorial Government of the Philippines]] (24 May – 23 June 1898) was an insurgent government in the Philippines which was headed by [[Emilio Aguinaldo]], who formally held the title of Dictator.<ref name=aguinaldo>{{cite web|title=The First Philippine Republic|url=http://nhcp.gov.ph/the-first-philippine-republic/|publisher=National Historical Commission|access-date=26 May 2018|date=7 September 2012|quote=On June 20, Aguinaldo issued a decree organizing the judiciary, and on June 23, again upon Mabini’s advice, major changes were promulgated and implemented: change of government from Dictatorial to Revolutionary; change of the Executive title from Dictator to President|archive-date=27 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170127011004/http://nhcp.gov.ph/the-first-philippine-republic/|url-status=live}}</ref> The dictatorial government was superseded by the [[Revolutionary Government of the Philippines (1898–1899)|revolutionary government]] with Aguinaldo as president. === Criticism === The usage of the term ''dictator'' in western media has been criticized by the left-leaning organization [[Fairness & Accuracy in Reporting]] as "Code for Government We Don't Like". According to them, leaders that would generally be considered authoritarian but are allied with the United States such as [[Paul Biya]] or [[Nursultan Nazarbayev]] are rarely referred to as "dictators", while leaders of countries opposed to U.S. policy such as [[Nicolás Maduro]] or [[Bashar al-Assad]] have the term applied to them much more liberally.<ref>{{cite web|date=2019-04-11|title=Dictator: Media Code for 'Government We Don't Like'|url=https://fair.org/home/dictator-media-code-for-government-we-dont-like/|access-date=2021-04-07|website=FAIR|language=en-US|archive-date=2021-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416210800/https://fair.org/home/dictator-media-code-for-government-we-dont-like/|url-status=live}}</ref> --> {{მერკე}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{ვიქსიკონი}} *[https://www.britannica.com/topic/dictatorship Dictatorship]- ''ენციკლოპედია ბრიტანიკა'' ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დიქტატურა|*]] [[კატეგორია:თარობაშ მადუდეეფი]] [[კატეგორია:სახენწჷფოშ მადუდეეფი]] [[კატეგორია:ტიტულეფი]] lhey5n1766ehv5rgpqt2hubqx75rd9g 0 29292 252046 207203 2026-08-13T00:57:34Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252046 wikitext text/x-wiki {{რელიგია}} '''იგნოსტიციზმი ''' ვარდა ''' იგთეიზმი '''— [[თეოლოგია|თეოლოგიური]] თოლწონუა, ნამუშ მეჯინათ ირნერი შხვა მეჯინა თეოლოგიაშენ ([[აგნოსტიციზმი|აგნოსტიციზმიშამო]]) ამანგარენს მიარე უდუსაბუთე უზურს [[ღორონთი|ღორონთიშ]]/ღორონთეფიშ რსებაშ დო თაშნეშე თეოლოგიური კონცეპციეფიშ გეშა. ტერმინი „იგნოსტიციზმი“ მიშეღჷ ჰუმანიტარული იუდაიზმიშ დჷმარსხუაფალ შერვინ ვაინქ. კანკალე ფილოსოფოსიშო იგნოსტიციზმი აღიქმებუ მუჭოთ [[ათეიზმი|ათეიზმიშ]] ვარდა აგნოსტიციზმიშ ართ-ართი გვარობა, კინე თე ბორჯის შხვეფი თის ზოხორინელ მიმალუობათ აღიქვენა. იგნოსტიკი უხუჯანს თი მოარზაფას, ნამჷ-და ვემიაჩინე გამა კითხირშა - ჯერს დო ვართის ღორონთიშ, თეიშა სოიშახ, შემაკითხირალი ვაუკონკრეტენს ღორონთიშ/ღორონთეფიშ სხუნუას. წინგიშ „ნინა, სიმართალე დო ლოგიკა“, ალფრედ აიერი ანტკიცენს, ნამჷ-და მითინს ვეშულებუ თქუას ღორონთიშ რსება ვარდა თიშ საუზურე რსებაშ გეშა, თიშენ, ნამჷ-და თე მოარზაფა ვარე გჷნომორსებული დო თაჸურეშე გიშნაველი არზის მორკებული რე. == ლიტერატურა == * {{cite book |last=Armstrong |first=Karen |authorlink=Karen Armstrong |title=A History of God |url=https://archive.org/details/historyofgod40000000arms_o2c1 |year=1993 |location=New York |publisher=Alfred A. Knopf |isbn=0-679-42600-0 }} * {{cite book |last=Ayer |first=A. J. |authorlink=A. J. Ayer |title=Language, Truth and Logic |url=https://archive.org/details/languagetruthlog00alfr |origyear=1936 |year=1952 |publisher=Dover Publications |location=New York |isbn=0486200108 |id={{LCCN|52|000|860}} |chapter=Critique of Ethics and Theology }} * {{Cite journal |last=Conifer |first=Steven J. |title=Theological Noncognitivism Examined |journal=The Interlocutor |volume=4 |year=2002 |month=June |url=http://www.sewanee.edu/philosophy/Journal/Archives/2002/Conifer.htm |accessdate=2007-05-24 |postscript=<!--None--> }} * Cousens, Myrna Bonnie, ed., [http://home.teleport.com/~hellman/archive/whoisgod.shj «God»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081207013559/http://home.teleport.com/~hellman/archive/whoisgod.shj |date=2008-12-07 }} {{недоступная ссылка|число=11|месяц=05|год=2013}}, ''Guide to Humanistic Judaism'', Society for Humanistic Judaism * {{cite web|last=Drange|first=Theodore|title=Atheism, Agnosticism, Noncognitivism|url=http://www.infidels.org/library/modern/theodore_drange/definition.html|year=1998|accessdate=2007-03-26|publisher=Internet Infidels|archiveurl=http://www.webcitation.org/67ZtSTnas|archivedate=2012-05-11}} * {{cite web |last=Hanisch |first=Helmut |title=Children's and Young People's Drawings of God |url=http://www.uni-leipzig.de/~rp/vortraege/hanisch01.html |date=2002-10-21 |accessdate=2007-04-26 |publisher=|archiveurl=http://www.webcitation.org/67ZtTJAhM|archivedate=2012-05-11}} * {{cite book |last=Kurtz |first=Paul |authorlink=Paul Kurtz |title=The New Skepticism: Inquiry and Reliable Knowledge |url=https://archive.org/details/newskepticisminq0000kurt |year=1992 |location=Buffalo, New York|Buffalo |publisher=Prometheus Books |isbn=0-87975-766-3 }} * {{Cite news |last=Rauch |first=Jonathan |title=Let It Be |magazine=The Atlantic |volume=291 |issue=4 |year=2003 |url=http://www.jonathanrauch.com/jrauch_articles/apatheism_beyond_religion/index.html |accessdate=2007-05-24 |postscript=<!--None--> }} * {{cite news |last=Spiegel |first=Irving |title=Jewish 'Ignostic' Stirs Convention; Dropping of 'God' in Service Deplored and Condoned |publisher=New York Times |page=62 |date=1965-06-20 }} {{მერკე-რელიგია}} [[კატეგორია:იგნოსტიციზმი]] sgya9mhalhk65m2198f8pooh3p1nvey 0 29384 252062 246328 2026-08-13T01:11:31Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252062 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნოღა |მარგალური ჯოხო = ლივერპული |ოდაბადური ჯოხო =Liverpool |ქიანა = გოართოიანაფილი ომაფე |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =LiverpoolMontage.jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი =Coat of arms of Liverpool City Council.png |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir =N |lat_deg =53 |lat_min =25 |lat_sec = |lon_dir =W |lon_deg =3 |lon_min =0 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა = |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = რეგიონი |რეგიონი = ოორუე-ბჟადალი ინგლისი |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = |რაიონი = |მადუდეშ ტიპი = ნოღაშ მერი{{!}}მერი |მადუდე = [[ჯო ანდერსონი (პოლიტიკოსი)|ჯო ანდერსონი]] |დორსხუაფაშ თარიღი = 1207 |მაართა შინუა = 1190 |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = 1880 |ფართობი = 111.8 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=70 |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა=ინგლისური |მახორობა = 491,500 |ეჭარუაშ წანა = 2017 |მეჭედალა = 4,395 |აგლომერაცია = 2,241,000 |ერუანული აკოდგინალუა = |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი =ლივერპულარი, ლივერპულარეფი |ბორჯიშ ორტყაფუ = +0 |DST = ქო |ოტელეფონე კოდი = 0151 |ოფოსტე ინდექსი = L |ოავტომობილე კოდი=GB-LIV |საიტი = www.liverpool.gov.uk |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Liverpool |add1n= |add1= }} {{მოსოფელიშ მონძალა|1150}} '''ლივერპული''' ({{lang-en|Liverpool}}) — [[ონიშოლი]] [[ნოღა]] ოორუ-ებჟადალ [[ინგლისი|ინგლისის]] ([[გოართოიანაფილი ომაფე]]), წყარმალუ მერსიშ ბჟაეიოლ ნადუწკჷმა. ნოღა ლივერპულს 491,500 ვშ. მახორუ (2017) ოხორანს,<ref>{{cite web | title = Population Estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland, Mid-2017 | publisher = [[ბრიტანეთიშ ერუანული სტატისტიკაშ ბიურო]]|date=23 June 2016| url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/populationestimatesforukenglandandwalesscotlandandnorthernireland|accessdate=6 July 2016}} NUTS3 is UKD72{{wayback|url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/submitViewTableAction.do |date=20151015222212 |df=y }}</ref> აგლომერაციას — 2,241,000 (2017 წ. მუნაჩემეფით).<ref name="Eurostat">[http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/submitViewTableAction.do]</ref> ლივერპული თაშნეშე ჩინებული რე ლეგენდარული ლივერპულარი ოთხული [[The Beatles]]-იშ დპოკუჩხბურთე კლუბ [[ლივერპული (ოკუჩხბურთე კლუბი)|ლივერპულიშ]] გეშა. ==ისტორია== ლივერპული მოსოფელიშ ართ-ართი შანულამი ონიშოლი ნოღა რდჷ. 1960-იან წანეფს [[გოართოიანაფილი ომაფეშ ეკონომიკა|ბრიტანეთიშ ეკონომიკას]] მოხვალამირი თირუეფიშ გეშა ონიშოლქჷთ დო ნოღაქჷთ შანულობა მიოდინეს. ნოღას მიძინჷ დჷნოშურქ დო [[უმუშერობა]]ქ, ომანგეთ მიგრაციაქ ნოღაშე. მარა The Beatles-იშ პოპულარობაქ, ნოღა არტისტეფიშ დო მუსიკოსეფიშ საჸოროფო ნოღათ გჷნირთჷ. == ლიტერატურა == *{{Cite book|last=Hughes |first=Quentin |title=Liverpool: City of Architecture |publisher=[[Bluecoat Press]] |year=1999 |isbn=1-872568-21-1|ref=harv}} *{{Cite book|author=Liverpool City Council |title=Maritime Mercantile City: Liverpool |publisher=[[Liverpool University Press]] |year=2005 |isbn=1-84631-006-7|ref=harv}} *{{Cite book|last=Moscardini |first=Anthony |title=Liverpool City Centre: Architecture and Heritage |url=https://archive.org/details/liverpoolcitycen0000mosc |publisher=[[Bluecoat Press]] |year=2008 |isbn=978-1-904438-64-9|ref=harv}} *{{Cite book|last=Nicholls |first=Robert |title=Curiosities of Merseyside |publisher=[[Sutton Publishing]] |year=2005 |isbn=978-0-7509-3984-3|ref=harv}} *{{Cite book|last=Sharples |first=Joseph |title=Pevsner Architectural Guides: Liverpool |url=https://archive.org/details/liverpool0000shar |publisher=[[Yale University Press]] |year=2004 |isbn=0-300-10258-5|ref=harv}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons|Liverpool}} {{Wikivoyage|Liverpool}} *[http://www.liverpoolcitystrategyces.org.uk/wp-content/uploads/2009/08/LCR-MAA-FINAL-Story-of-Place-Jan-09.pdf A Summary of the Liverpool City Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515022956/http://www.liverpoolcitystrategyces.org.uk/wp-content/uploads/2009/08/LCR-MAA-FINAL-Story-of-Place-Jan-09.pdf |date=2013-05-15 }} *[http://www.liverpoolpictorial.co.uk/ Liverpool Pictorial] *[http://www.liverpool.gov.uk/ Liverpool City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060328002145/http://www.liverpool.gov.uk/ |date=2006-03-28 }} *[http://www.liverpool08.com/ Official Liverpool European Capital of Culture website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070405123257/http://www.liverpool08.com/ |date=2007-04-05 }} *[http://www.visitliverpool.com/ Official Liverpool Tourism Site] *[http://historyofliverpool.com/ History of Liverpool] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{მერკე}} [[კატეგორია:ლივერპული| ]] [[კატეგორია:ინგლისიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი გოართოაინაფილ ომაფეს]] [[კატეგორია:ევროპაშ კულტურული ნანანოღეფი]] 11qrygh2obhgcaqv7nypcv3nipa3zj0 0 29486 252128 141439 2026-08-13T01:51:05Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252128 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Olmeca head in Villahermosa.jpg|მინი|250x250პქ|ლა-ვენტას მეგორაფილი 3მ სიმაღალაშ კოლოსალური დუდი]] '''ოლმეკეფი''' – უჯვეშაში, კოლუმბიშახიანი [[ცივილიზაცია]], ნამუთ ობჟათე-ცენტრალური [[მექსიკა|მექსიკაშ]] ტროპიკულ რზენს ოხორანდჷ, თეხანური [[ვერაკრუსიშ შტატი|ვერაკრუსიშ]] დო [[ტაბასკოშ შტატი|ტაბასკოშ]] შტატეფიშ ტერიტორიას. თე ცივილიზაცია ფალუნდჷ ჩქინ ერაშახ 1500-400 წანეფს.<ref>{{cite book|title=The Olmecs : America's First Civilization|url=https://archive.org/details/olmecsamericasfi0000dieh|last=Diehl|first=Richard A.|publisher=Thames and Hudson|year=2004|location=London|isbn=0500285039|pages=[https://archive.org/details/olmecsamericasfi0000dieh/page/9 9]–25}}</ref> თინა რდჷ მაართა მესოამერიკული ცივილიზაცია, ნამუქთ გაჭყუ თაქ გეჸვენჯი ცივილიზაციეფიშ განვითარება. შხვა გემაჸვენჯი, უახოლაში ჯარალუეფიშობურო, ვარაუდენა, ნამჷ-და ოლმეკეფჷთ არსულენდეს [[ზისხირი]]შ გოტებაშ რიტუალს დო ლაჸაფენდეს ბურთის. ოლმეკეფშო დჷმახასიათაფალი არძაშე ჩინებული ასპექტი რე, თინეფიშ ხელუანობაშ მინუშეფი, კოლოსალური ზჷმაშ დუდეფი.<ref>See, as one example, Diehl, p. 11.</ref> მა-19 ოშწანურაშ ბოლოს დო მა-20 ოშწანურაშ დაჭყაფუს, ოლმეკეფიშ არტეფაქტეფი გჷმიჩამუდჷ კოლუმბიშახიანი ხელუანობაშ მაღაზიეფსჷთ. ოლმეკეფიშ ხელუანობაშ მინუშეფი მერჩქინელი რე არძაშე გასაჩემეთ დო სქვამო უჯვეშაშ ამერიკულ მინუშეფს შქას, ხოლო უმოს, თინეფი [[მოსოფელი]]შ შედევრეფს შქას იკენა აბანს. == ზოგადი გინოჯინა == [[ფაილი:Olmec Heartland Overview 4.svg|thumb|300px|right|"ოლმეკეფიშ ჰართლენდი"]] „''ოლმეკეფიშ „ჰართლენდი''“ — თე ტერმინით მიშინუანა არგეოლოგეფი [[მექსიკაშ ჸუჯი|მექსიკაშ ჸუჯიშ]] წყარპიჯი რზენეფს, სოდე დებადჷ ოლმეკეფიშ ცივილიზაციაქ. თე ტერიტორიას ახასიათენს ჭყენჭყეფი, ბექეფი, ქჷნდჷრეფი დო ვულკანეფი. ოორუეშე გოხურგელი რე [[ტუშტლასიშ გვალეფი]]თ. თაქ ოლმეკეფქ აკაგეს ნოღა-ოხვამურეფიშ კომპლექსეფი: [[სან-ლორენცო-ტენოჩტიტლანი]], [[ლა-ვენტა]], [[ტრე-საპოტესი]] დო [[ლაგუნა-დე-ლოს-კეროსი]]. == გოჭყაფა == კათა, ნამუეფსჷთ ოლმეკეფს უძახუთჷნ, ნოღა სან-ლორენცო-ტენოჩტიტლანიშ ტერტიტორიას გიშარჩქინდეს დოხოლაფირო ჯვ.წ. 1400 წანას. ცივილიზაციაშ წჷმოძინა დო ფალუა გოპიჯუ ძალამ ხეონწყუე აბანურ გეოგრაფიულელმოლქ – უმაართაშე თინა რდჷ წყარით ჯგირო ნახაზირებუ [[ალუვიური დიხეფი]]. თე ტერიტორია წჷმარინუანს წყარმალუ [[კოაცაკოალკოსი]]შ ღანჩოს, თეჸურე თინა შილებე ელუზჷმუათ შხვა უჯვეშაში ცივილიზაციაშ ცენტრეფს – [[ნილოსი|ნილოსის]], [[ინდი|ინდის]], ჸვინთელი წყარმალუშ ლეხერს, [[მესოპოტამია]]ს. მახორობა დორთილი რდჷ კლასეფო. ირფალიშ საწიმო რდჷ ელიტა.<ref>{{cite book | last = Beck | first = Roger B. | authorlink = | coauthors = Linda Black, Larry S. Krieger, Phillip C. Naylor, Dahia Ibo Shabaka, | title = World History: Patterns of Interaction | publisher = McDougal Littell | year = 1999 | location = Evanston, IL | pages = | url =https://archive.org/details/mcdougallittellw00beck| doi = | id = | isbn = 0-395-87274-X }}</ref> ზუსტას თე ელიტაშო აკიქიმინჷ თი უსქვამაში დო ანდაღებული არტეფაქტეფქ (გონთხორუეფიშ ბორჯის მეგორაფილი ხელუანობაშ მინუშეფი) ნამუეფსჷთ ასე არძაშე უმოსო იჩინენა ოლმეკეფით ცივილიზაციას.<ref>{{cite book | last = Beck | first = Roger B. | authorlink = | coauthors = Linda Black, Larry S. Krieger, Phillip C. Naylor, Dahia Ibo Shabaka, | title = World History: Patterns of Interaction | publisher = McDougal Littell | year = 1999 | location = Evanston, IL | pages = | url =https://archive.org/details/mcdougallittellw00beck| doi = | id = | isbn = 0-395-87274-X }}</ref> [[ფაილი:Olmec fish vessel.jpg|thumb|250px|right|ჩხომი-ჭკუდი. ჯვ.წ.XII-IX ოშწანურეფი]] ოლმეკეფიშ ანდაღებული არტეფაქტეფი, [[ნეფრიტი]]შ, [[ობსიდიანი]]შ დო [[მაგნეტიტი]]შ, მეგორაფილი რე თინეფშე სძალამ დოჩილათირ ტერიტორიეფსჷთ, ნამუთ თიშე რაგადანს, ნამჷ-და თინეფიშ ელიტას უღუდჷ ოვაჭარე რსხუეფი დოსქილადირ მესოამერიკაწკჷმა. სამანგათ, თინეფშე ართ-ართი მეგორაფილი რე ბჟაეიოლ [[გვატემალა]]ს, წყარმალუ [[მოტაგუა]]შ ლეხერს. ოლმეკეფს ობსიდიანი მიშმუღუდეს გვატემალაშ გვალეფიშ ობადეეფშე, თინეფშე 200-400 კილომეტრით დოჩილათირ ტერიტორიაშე. == დონთხაფა == ჩქინო უზუსტებუ რე ჩინებული ოლმეკეფიშ ცივილიზაციაშ ბჟაშ ინოსვანჯაფაშ ბაძაძი. ართი, მუჭოთ ჩინებული რე, თინა რე, ნამჷ-და ჯვ.წ. 400-350 წანეფს “ოლმეკეფიშ ჰართლენდიშ” ბჟაეიოლი ნორთიქ მახორობაშე დიჩოლუ დო თე ტერიტორიაქ უდუხორუო დოსქიდჷ ჩქ.წ. მა-19 ოშწანურაშახ.<ref>Diehl, p. 82. Nagy, p. 270.</ref> ტერიტორიაშ თეჯგურა დეპოპულაცია გოპიჯაფილი რდჷ “ელმოლიშ ძალამი სერიოზული თირუათ, ნამუსჷთ სერიოზულო გჷნირთჷ შხუ ფერმერული ხანდაშ წარმებაქ”. ოლმეკეფი — ედომუშაო დოჸუნდეს [[ოფუტეშ მეურნობა]]ს, მაჯინობას დო შაყარუას. მენცარეფიშ არზით, თე თირუეფი გჷმოჭანაფილი რდჷ ტექტონიკური ყარეფით ვარდა წყარმალუეფიშ მოტკილუათ.<ref>Quote and analysis from Diehl, p. 82.</ref> [[ფაილი:Olmecmask.jpg|მინი|250px|left|ოლმეკეფიშ [[ნეფრიტი]]შ ამნახანტი]] == კოლოსალური დუდეფი == თინა, ნამუშით ოლმეკეფი არძაშე უმოსო რენა ჯარალუაშო ჩინებულჷნ, თენა რე ქვერსემი, კოლოსალური დუდეფი.<ref>Diehl, p. 111.</ref> მუჭოთ ართ-ართი კოლუმბიშახიანი უჩინებუ ტექსტი გინმობჩანან, თე დუდეფი თინწკჷმათ მიარე სხუნუაშ მეკონი რდჷ. მითინს ვაუჩქუ დო მუს წჷმარინუანდეს თინეფი, ართ-ართი ვერსიათ თინეფი ბურთიშ მოლაჸაფეეფი (მობურთეეფი) რენა, მარა უმოს შხირას მირჩქინუანა, ნამჷ-და თენეფი მამართალეფიშ დუდეფიშ გჷმოხანტუალა რე. ასეშო მეგორაფილი რე 17 თეჯგურა ქვერსემი დუდი. უდიდაში დუდიშ სიმაღალა 3,4 მეტრი რე, წონა — დოხოლაფირო 50 ტონა. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.latinamericanstudies.org/ ოლმეკეფიშ ნაკეთებუ დუდეფი] * [http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa003&articleID=000B4706-9551-1509-955183414B7F0000&ref=rss] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ამერიკაშ კათეფი]] lkuttk8iljia5zh5ud6xvk11d2gw2kr 0 29657 252132 214352 2026-08-13T01:53:20Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252132 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | ჯოხო = ჩე თუნთი | სურათიშ ფაილი = Ursus maritinus.jpg | სურათიშ მუკნაჭარა = | სურათიშ ეჭარუა = | ჟინომაფე = [[ევკარიოტეფი]] | ომაფე = ჩხოლარეფი | გიმენომაფე = | გჷნართი = | გიმენგჷნართი = | ჟინტიპი = | ტიპი = [[ქორდამეფი]] | გიმენტიპი = | superdivisio = | divisio = | subdivisio = | ჟინკლასი = | კლასი = [[ბჟაშუმუეფი]] | გიმენკლასი = | ინფრაკლასი = | ჟინრანწკი = | რანწკი = [[მახვამილაფარეფი]] | გიმენრანწკი = | ინფრარანწკი = | ჟინფანია = | ფანია = [[თუნთიშობურეფი]] | გიმენფანია = | ჟინტრიბა = | ტრიბა = | გიმენტრიბა = | გვარი = [[თუნთეფი]] | გიმენგვარი = | supersectio = | sectio = | subsectio = | ბუნა = '''ჩე თუნთი''' | გიმენბუნა = | ლათ = Ursus maritimus | სექციაშ ჯოხო = | სექციაშ ტექსტი = | არეალიშ რუკა = Polar bear range map.png | არეალიშ რუკაშ მუკნაჭარა = | არეალიშ რუკაშ სიგანა = | არეალიშ ლეგენდა = | iucnstatus = VU | ვიკინერობეფი = Ursus maritimus | commons = | iucn = 22823 | itis = 180542 | ncbi = }} '''ჩე თუნთი''' ({{lang-la|Ursus maritimus}} — ზუღაშ თუნთი) — [[მახვამილაფარეფი|მახვამილაფარი]] [[ბჟაშუმუეფი|ბჟაშუმუ]] [[ჩხოლარი]] [[თუნთიშობურეფი]]შ [[ფანია (ბიოლოგია)|ფანიაშე]]. არქტიკული ფაუნაშ ტიპობური წჷმმარინაფალი. გოფაჩილი რე ოორუე ჸინჩამი ოკიანეშ კოკეფს დო წყარპიჯეფს. კერიშ რსხულიშ სიგჷნძა რე 2.5-3 მ, ჸორიშ — 2-2.5 მეტრშახ ონჭუ. კერიშ წონა 400-650 კგ (ოშა-გოშა შვანეფს 1000 კგ), ჸორიშ — 175-300 კგ. თელარაშ ხანგჷნძალა 20-30 წანა რე. რსხული ფორილი რე ჩე (მოჸვინთალე), შხირი, გჷრნძე ბოწოწით. ჩე თუნთიშ თარი ოჭკომალი რე [[სელაპი]], თაშნეშე ჭკომუნს [[ჩხომი|ჩხომს]], [[მაფურინჯეეფი|მაფურინჯეეფს]] დო თინეფიშ მარქვალეფს, [[ნოღური|ნოღურს]]. ზოთონჯის ვერულუანს. ჯგირო გილანჩურუნს დო ინწყუანს. ნჩურუას ოხვარუ ფსქელი კანგიმენიციმუშ ფა, ნამუთ აჭიჭარენს ჩხოლარიშ დორხველჷ წონას დო თხილანს თის ჩხურუშე. მაკება 8 თუთაშახ იგჷნძარებუ. ირ 2 წანმოწანაშე ართშა ხანს 1-2, ოშა-გოშათ 3 თუნთიშ მარგვის. სქესობურ რინას იჭყანს 4 წანაშ ხანს (კერი უმოსი გვიანს). ჩე თუნთიშ ტყების გჷმირინუანა ხალიათ, ხორცის — ოჭკომალო. ზოოექსპორტიშ ანდაღებული ობიექტი რე. ჩე თუნთშა მაჯინობა კანკალე ქიანას ვაშინერებული რე, კანკალესჷთ — გოხურგილი. == ლიტერატურა== * {{Cite book|title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989|publisher=Key Porter Books |location=Toronto, ON |isbn=1-55013-107-9}} * {{Cite book |title= The Polar Bear |url= https://archive.org/details/polarbear0000hems |last= Hemstock|first=Annie |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{Cite book |title=Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears0000lock |last=Lockwood |first=Sophie |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{Cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=9780811802048}} * {{Cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{commons category|Ursus maritimus|Polar bears}} * ARKive&nbsp;— [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ სურათები და ვიდეო ვიდეო მასალები თეთრ დათვზე (''Ursus maritimus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} {{მერკე}} [[კატეგორია:ბჟაშუმუეფი]] [[კატეგორია:თუნთეფი]] i9k6z7wvxa6u75krq3faa8onihl99d6 0 29866 252034 250080 2026-08-13T00:45:26Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252034 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია | პარტიაშ ჯოხო = აწორინალაშ ისლამური ყარაფი | პარტიაშ მასქერული ჯოხო= {{nobold|{{lang-ar|حركة المقاومة الإسلامية}}}} | პარტიაშ ლოგო = | პარტიაშ ვიკიფერი = {{ფერი|წვანე}} | ქიანა = პალესტინა | ლიდერი = [[იაჰია სინვარი]] | მადუდე= | გენერალური მელამოსე = | დირსხუ = {{start date and age|1987|12|10}} | აკოცუ = | იდეოლოგია = [[პალესტინური ნაციონალიზმი]]<br>[[ისლამიზმი]]<br>[[ისლამური ნაციონალიზმი]]<br>[[ანტისიონიზმი]]<br>[[ანტისემიტიზმი]]<br>[[ანტიკომუნიზმი]]<br>[[ანტიიმპერიალიზმი]] | ევროპული = | საირქიანო = | ფერეფი = {{ფერიშ დაფა|{{Party color|green}}|border=darkgray}} [[წვანე]] | შტაბ-ორენი = [[ღაზა]], [[ღაზაშ სექტორი]] | შტაბ-ორენიშ ფოტო = | საიტი = {{url|https://hamas.ps/en/|hamas.ps}} |აბანეფი1_დუდჯოხო = |აბანეფი1 = |აბანეფი2_დუდჯოხო = |აბანეფი2 = |აბანეფი3_დუდჯოხო = |აბანეფი3 = }} [[File:Yahya al-Sinwar 2011 crop.JPG|მინი|250პქ|იაჰია სინვარი]] '''ჰამასი''' — "ჰარაკატ ალ-მუქავამაჰ ალ-ისლამიიაჰ"-იშ [[აკრონიმი]] რე ({{lang-ar|حركة المقاومة الاسلامية}}, ბონი შანულობა: "ისლამური აწორინალაშ ყარაფი") — [[პალესტინა|პალესტინაშ]] [[სუნიზმი|სუნიტური]]-[[ისლამი|ისლამისტური]] ფუნდამენტალური ყარაფი,<ref>Anthony H. Cordesman.[https://books.google.com/books?id=Ol-ud-Lj5zEC&pg=PA243 ''Peace and War: The Arab–Israeli Military Balance Enters the 21st Century'']. [[Greenwood Publishing Group]]. 2002. p.&nbsp;243: "Hamas is a radical Islamic fundamentalist organization that has stated that its highest priority is a Jihad (holy war) for the liberation of Palestine."</ref><ref>Meir Litvak. "Hamas: Palestinian Identity, Islam, and National Sovereignty," in Asher Susser (ed.) [https://books.google.com/books?id=BVBTqq68ZvQC&source=gbs_navlinks_s ''Challenges to the Cohesion of the Arabic State'']. Moshe Dayan Center for Middle Eastern and African Studies. Tel Aviv University. 2008. p. 153: 'One of the secrets behind the success of Hamas is that it is an Islamic and national movement at one and the same time,'</ref> ნამუთ მეჭედელო რე მერსხილი [[მუსლიმური საჯიმალო|მუსლიმურ საჯიმალოწკჷმა]]. ჰამასიშ ღანკი რე პალესტინაშ გოდუდიშულაფა [[ისრაელიშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|ისრაელიშ ოკუპაციაშე]] დო [[წყარმალუ იორდანეშ ბჟადალი წყარპიჯი]]ს [[ისლამური რესპუბლიკა|ისლამური რესპუბლიკაშ]] დორსხუაფა.<ref>Hamas (Islamic Resistance Movement), http://www.ict.org.il</ref><ref>[http://www.nytimes.com/2006/02/27/international/middleeast/27mideast.html?ex=1298696400&en=25164615c0b5f11c&ei=5090&partner=rssuserland&emc=rss "Israeli Official Says Hamas Has Made Abbas Irrelevant"] ''[[The New York Times]]'', February 27, 2006</ref> ჰამასი ტერორისტულ ორგანიზაციათ რე მერჩქინელი [[ევრორსხუ]]შით, [[კანადა|კანადაშთ]], [[ააშ]]-ით დო ისრაელიშით დო ჰამასიშ გენთხაფეფი ისრაელიშ მენოღალეეფშა დო შხვა ადამიერიშ ნებეფიშ აკორციებაშ ფაქტეფი გადღანებულქ იჸუ [[გოეროშ ადამიერიშ ნებეფიშ კომისია|გოეროშ ადამიერიშ ნებეფიშ კომისიაშ]], [[ოერეფოშქაშე ამნისტია|ოერეფოშქაშე ამნისტიაშ]] დო [[ჰუმან რაითს ვოჩი]]შით. თე ორგანიზაცია გიშაკერძაფილო პოპულარული რე [[პალესტინარეფი|პალესტინარეფ]] შქას, [[ღაზაშ სექტორი|ღაზაშ სექტორს]], მორო თის ძალამ მიარე გემაჸვენჯი ჸუნს ბჟადალი წყარპიჯისჷთ დო შხვა ქიანეფიშ პალესტინაშ დიასპორას, ისრაელიშამო. თე ყარაფიშ პოპულარობა გოპიჯაფილი რე თიშით პალესტინაშ დაღარეფშო შენწიებაშ დო სოციალური უნარღელჸოფაშ მანჯებაშ დო, ნორთობურო, აკოანჯარაფილი ქიმინჯეფით. არაბული ოქიანუშ გალე, ჰამასი ჩინებული რე დუდმაჸვილე ამაფეთქებელეფით ისრაელიშ მეჭედელო დოხორელ ურბანულ რეგიონეფს. ორგანიზაცია, მუჭოთ წესი, თეჯგურა დუდმაჸვილუეფიშ ფანიეფს ხვეიან კომპენსაციას გინმუგანს. ორგანიზაციაშ ღანკი რე აკაართიანას პალესტინა ისლამური სახენწჷფოშ გიმე, ნამუთ ედომუშამო გეშაჯალაგანს ისრაელს. ''(ისრაელიშ სახენწჷფოშით მერჩქინელი რე საბაბო თიშოთ, ნამჷ-და თე ორგანიზაციაშ ლიდერეფი ჭარგალერეფქ იჸუანჷნ.)'' ჰამასიშ ლიდერეფიშ ჭარგალუაშ ცადებეფქ მანჯებულქ იჸუ ისრაელიშ ოჰეერე ნძალეფიშით ისლაელიშით ოკუპირაფილ ტერიტორიეფს, თეწკჷმა შხვა მეთოდეფით ხოლო, თინეფს შქას ავტომანქანეფიშ აფეთქებათ, დაჩხიმაჸათამუ ანჯარით, მუმაწამალარი ინიექციეფით [[მოსადი]]შ აგენტეფიშით, ისრაელიშ დო ოკუპირებაფილ ტერიტორიეფიშ გალე. == სქოლიო == {{სქოლიო}} == ლიტერატურა == * {{cite book|last=Mishal|first=Shaul|title=The Palestinian Hamas: Vision, Violence, and Coexistence|url=https://archive.org/details/palestinianhamas00shau|year=2006|publisher=Columbia University Press|location=New York|isbn=978-0231140072|author2=Sela, Avraham}} * {{Cite book| last=Mueller|first=Sebastian |title=Hawala. An Informal Payment System and Its Use to Finance Terrorism |publisher=[[VDM Publishing]] |location=Saarbrücken, Germany |date=June 6, 2006 |edition=1|page=84|isbn=978-3-86550-656-6 |url=http://search.barnesandnoble.com/Hawala/Sebastian-R-Mueller/e/9783865506566/?itm=1&USRI=hawala.+an+informal+payment+system+and+its+use+to+finance+terrorism}} * {{Cite book |last=Roy |first=Sara |authorlink= |year=2011 |title=Hamas and Civil Society in Gaza: Engaging the Islamist Social Sector |url=https://archive.org/details/hamascivilsociet0000roys |location=Princeton, NJ |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-12448-3}} * {{Cite book| last=Yousef|first=Mosab Hassan |title=Son of Hamas |publisher=[[Tyndale House]] |location=Carol Stream, Illinois |date=March 3, 2010| page=288 |isbn=978-1-4143-3307-6 |url=http://search.barnesandnoble.com/Son-of-Hamas/Mosab-Hassan-Yousef/e/9781414333076/?itm=1&USRI=mosab+hassan+yousef+%22son+of+hamas%22}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons category|Hamas}} *{{Official website|http://hamas.ps/en/page/2/}} {{en icon}} *{{Official website|http://hamas.ps}} {{ar icon}} * [http://www.britannica.com/eb/article-9002732/Hamas Britannica] * [http://www.cfr.org/publication/9811/hamas_leaders.html Hamas leaders] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327103910/http://www.cfr.org/publication/9811/hamas_leaders.html |date=2009-03-27 }} Council on Foreign Relations. * [http://avalon.law.yale.edu/20th_century/hamas.asp Hamas Charter] * [http://www.mideastweb.org/hamas.htm The Covenant of the Islamic Resistance Movement (Hamas) (includes interpretation)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170901180015/http://www.mideastweb.org/hamas.htm |date=2017-09-01 }} * [http://www.nytimes.com/2009/07/24/world/middleeast/24gaza.html?_r=2&src=twr Hamas Shifts From Rockets to Public Relations] [[კატეგორია:ტერორიზმი]] [[კატეგორია:ისლამური ორგანიზაციეფი]] m21i7p7bxw9543lqqrlefb99542lvw5 0 30153 252081 155013 2026-08-13T01:19:08Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252081 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Buchenwald Slave Laborers Liberation.jpg|მინი|[[ბუხენვალდიშ საკონცეტრაციე კარე]]]] '''გენოციდი''' ({{lang-el|γένος}} — ჯიში, თემი დო {{lang-la|caedo}} — ბჸვილჷნქ) — რასობური, ეროუანული დო რელიგიური მოტივეფით მახორობაშ ზოხოიანი ბუნეფიშ ფიზიკური ეშაჸოთამა ვარ-და რინაშ თიჯგურა პიჯალეფიშ აკოქიმინუა, ნამუთ თინეფიშ გოჭჸვიდუას გჷმიჭანუანსჷნ. გენოციდი კოჩიშობაშ სააწმარენჯოთ მეწურაფილი ართ-ართი უმონკაში დჷნოშებუ რე. თინა ორგანულო მითმიარსხუ რეაქციულ „თეორიეფს“, ნამუეფით ქადაგენა რასობურ დო ერუანულ გოჯოგაფას, თ. ჯ. „უმაღალაში“ რასაშ გოპატჷნალას „დაბალ“ რასაშა დო შხვა. [[1948]] წანაშე ოერეფოშქაშე დჷნოშებუთ იკოროცხუ. [[მოსოფელი]]შ კოჩობურობაშ ისტორიას რე გენოციდიშ მიარე მოხვალამა დოჭყაფილი უჯვეშაში ბორჯიშე ასეიან ბორჯიშა. არძაშე უმოსო გენოციდი დჷმახასიათაფალი რე მუმაჯალიგარი ლჷმეფშო დო გენთხაფეფშო, დჷმაჸნაფალეფშო, დინოხოლენი ეთნიკური დო რელიგიური აწორინალეფშო, ქიანაშ გორთუალაშ პერიოდის, გორთილი მოსოფელიშ გინოშხვაფერებაშ პროცესიშო უკონწარაშ ბურჯაფეფს, ნამუეფქჷთ ჟირ მოსოფელიშ ლჷმაშახ გიშართჷ. ტერმინ „გენოციდიქ“ გჷმორინაფაშა [[XX ოშწანურა]]შ 30-იანი წანეფიშ დაჭყაფუს მიშართჷ. თინა, პოლონარი იურისტიშ [[რაფაელ ლემკინი]]შით იჸუ მიშაღალირქ (სომეხური დო ურიული წყუშ ოსხირშა) დო საირქიანო სამართალიანობაშ სტატუსი ხვალე [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული, [[გოერო]]შ გენერალური ანსამბლეაქ [[1948]] წანაშ [[9 ქირსეთუთა]]ს მიღჷ, მუჭოთ უმონკაში დჷნოშური ადამიერიშოთ. გენოციდი აღიარაფილი რე ოერეფოშქაშე დჷნოშურო. კონკრეტულო, რუსეთის რე სამართალებური გამამინჯალა გენოციდიშო, მუჭოთ დჷნოშურიშ მოსოფელიშ დო კოჩობურობაშ უშქურანჯობაშ წჷმი (357-ა ბირგული) მუსხირენი მოარზაფაშ მეჯინათ, გენოციდი სახენწჷფოს ვარჷნ, ხეშუულებას მიაჭარუ. [[XX ოშწანურა]]შ არძაშე ჩინებული გენოციდიშ ფაქტეფი: # [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტური გერმანიაშით]] [[ურიეფი]]შ ჭყვიდუა ([[ჰოლოკოსტი]]), [[სლავეფი|სლავეფიშ]], [[ჩაჩანეფი]]შ ([[პარაიმოსი]]) დო გერმანიაშით [[ევროპა|ევროპას]] ოკუპირაფილ ქიანეფს შხვა მახორუეფი, [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ პერიოდის. # სუმი მილიონი კამბოჯარიშ ჭყვიდუა პოლ პოტიშ დო იენ სარიშ რეჟიმიშ ბორჯის, 1974-79 წანეფიშ [[კამბოჯა]]ს. # [[1994]] წანა — მასობური ჭყვიდუა [[რუანდა]]ს, მუშ შედეგოთ [[ჰუტუ|ჰუტუშ]] ტომიშ წჷმმარინაფალეფქ გოჭყვიდეს 800 ვითოში ტუტსიშ ტომიშ წჷმმარინაფალი. == ლიტერატურა == {{ქსე|3|57}} * Kakar, M. Hassan. ''[http://www.escholarship.org/editions/view?docId=ft7b69p12h&brand=eschol Afghanistan: The Soviet Invasion and the Afghan Response, 1979–1982]''. Berkeley: University of California Press, 1995. ISBN 0-520-08591-4. * {{cite book|last=Lemkin|first=Raphael|title=Axis Rule in Occupied Europe: Laws of Occupation – Analysis of Government – Proposals for Redress|year=1944|publisher=Carnegie Endowment for International Peace|location=Washington, D.C}} * {{cite book |last=Andreopoulos |first=George J., ed. |title=Genocide: Conceptual and Historical Dimensions |url=https://archive.org/details/genocideconceptu0000unse |year=1994 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=0-8122-3249-6 }} * Ball, P., P. Kobrak, and H. Spirer (1999). State Violence in Guatemala, 1960–1996: A Quantitative Reflection. Washington, D.C.: American Association for the Advancement of Science. * {{cite book |last=Chalk |first=Frank |title=The History and Sociology of Genocide: Analyses and Case Studies |url=https://archive.org/details/historysociology00chal |coauthors=Kurt Jonassohn |year=1990 |publisher=Yale University Press |isbn=0-300-04446-1 }} == რესურსები ინტერნეტში == {{commons category|Genocide}} * [http://www.ess.uwe.ac.uk/genocide/ethnocide.htm Ethnocide] * [http://www.massviolence.org/ethnocide Ethnocide by Barbara Lukunka in the encyclopedia of mass violence] [[კატეგორია:საირქიანო ზისხირიშ სამართალი]] [[კატეგორია:ადამიერიშ ნებეფი]] [[კატეგორია:გენოციდი| ]] [[კატეგორია:მახორობა]] [[კატეგორია:დჷნოშური]] r2v4wlt82i8qw53jt2lapgy4dctovkz 0 30217 252093 220510 2026-08-13T01:25:49Z InternetArchiveBot 15194 Add 4 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252093 wikitext text/x-wiki '''თურქეთიშ ისტორია''' — თეხანური გაგებათ იკათუანს თი რეგიონიშ ისტორიას, ნამუთ ასე გჷმოქიმინუნს '''[[თურქეთი|თურქეთიშ რესპუბლიკაშ]]''' ტეროტორიას, დო ნამუთ თაშნეშე იკათუანს ანატოლიაშ (თურქეთიშ აზიური ნორთი) დო ბჟაეიოლ თრაკიაშ (თურქეთიშ ევროპული ნორთი) ისტორიას. [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] პერიოდშახ, გენალიზას ოკო გინორთიქ [[თურქულნინამი კათეფი]]შ დო თი ტერიტორიეფიშ ისტორიაქ, ნამუთ ასე გჷმოქიმინუნს თურქეთიშ რესპუბლიკაშ ტერიტორიას. ჸოფურო ოკო გობსხუნათ უჯვეშაში [[ანატოლიაშ ისტორია|ანატოლია]] დო [[თრაკია]]. თურქეთიშ ჯოხო მოურს ლათინურშე ''Turchia'', ანუ „[[თურქულნინამი კათეფი|თურქეფიშ]] დიხა“, ნამუთ ისტორიულო გურიშხონარენდჷ ბჟაეიოლ ევროპაშ დო ცენტრალური აზიაშ რსულას გინორთი ტერიტორიას, ნამუქჷთ თურქული კათეფიშ კონტროლიშა მიშართჷ, ორდოშიანი შქა ოშწანურეფიშ პერიოდის. თი ბორჯიშახ, სოიშახ თურქეფქ ეჭოფეს თეხანური თურქეთიშ ტერიტორიან, თურქეთიშ ისტორია იკათუანს შქა ოშწანურეფიშ [[სელჩუკეფიშ სახენწჷფო|სელჩუკეფიშ იმპერიაშ]] ისტორიას, თეშ, მუჭოთ შქა ოშწანურეფიშ თეხანური [[ოსმალეთიშ იმპერიაშ ისტორია]]ს დო [[თურქეთი|თურქეთიშ რესპუბლიკაშ]] ისტორიას, 1920 წანაშე.<ref name="US_Library_of_Congress">[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/trtoc.html Library of Congress. U.S. Govt]</ref><ref name="Howard">{{cite book|author=Douglas Arthur Howard|title=The History of Turkey|url=https://books.google.com/books?id=Ay-IkMqrTp4C|accessdate=2 April 2013|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-30708-9}}</ref> == ანატოლია დო თრაკია ანტიკურ ხანს == === ანატოლია === {{თარი|ანატოლია|ანტიკური ანატოლია|ანატოლიაშ ისტორია}} [[ანატოლია|ანატოლიაშ]] (მორჩილი აზია) ისტორია შილებე გობრთათ წჷმიისტორიათ, [[ჯვეში არხო ბჟაეიოლი]]შ ბორჯით (ბრინჯაოშ დო ორდოშიანი რკინაშ ხანი), [[კლასიკური ანატოლია|კლასიკური ანატოლიაშ]] ბორჯით, ელინისტურ ანატოლიათ, ბიზანტიურ ანატოლიათ, ნამუთ იკათუანს ორდოშიანი შქაოშწანურეფშე [[ჯვაროსნული ლესქერობეფი|ჯვაროსნული ლესქერობეფშახ]] დო საბოლათ თურქულ (თურქულ/ოსმალური) ბორჯით, ნამუთ მა-15 ოშწანურას ეჭოფეს. ორდოშიანი კულტურაშ შანეფი ანატოლიას ითარიღებუ [[ქუაშ ხანა|ქუაშ ხანიშ]] მეკონეფით. [[ბრინჯაოშ ხანა|ბრინჯაოს ხანიშ]] ცივილიზაციეფქ, მუჭომით რე [[ხეთეფი]], [[აქადიშ იმპერია|აქადეფი]], [[ასურეთი|ასურალეფი]], მუთმოჭირინუანა მიარე სამანგას თინეფიშ მენოღალეეფიშ ირდღარი რინაშ დო ოვაჭარე ურთიართობეფიშ გეშა. ხეთეფიშ დონთხაფაშ უკული, კოკოშ ბჟადალ წყარპიჯის გიჭყჷ ახალ სახენწჷფოეფქ, ფრიგიაშ დო ლიდიაშ, მუჭოთ [[ჯვეში საბერძნეთი|ბერძენული ცივილიზაციაშ]] ნორთი, ნამუქჷთ ეჸონუა დიჭყჷ. თინეფი დო დოსქილადირი ანატოლიაშ არძა სახენწჷფო, მალასით გემშართჷ [[აქემენიანეფიშ იმპერია|სპარსეფიშ აქემენიდური იმპერიაშ]] აკოდგინალუაშა. სოიშახ სპარსეთი ჭყანას იკათუანდჷნ, თინეფიშ აბანური ხეშუულებაშ სისტემაქ ანატოლიას, მიარე ონიშოლი ნოღას ძინაშ დო გოდიდარაფაშ საშუალება მეჩჷ. ედომუშამი ანატოლია დორთილი რდჷ შხვადოშხვა სატრაპიეფო, ნამუეფსჷთ სატრაპეფი (გუბერნატორი) მართჷნდჷ, ნამუთ დორინაფილი რდჷ სპარსეთიშ ცენტრალური მართუალაშით. მაართა სახენწჷფო, ნამუსჷთ ჯოხოთ გიადჷ [[სომხეთი]], მეძობელი კათეფიშ, [[სომეხეფი]]შ [[ერვანდუნეფი]]შ დინასტიაშ სახენწჷფო რდჷ, ნამჷშ აკოდგინალუაშა, დოჭყაფილი მა-6 ოშწანურაშე მიშმეშჷ ბჟაეიოლ [[თურქეთი]]შ რაიონეფით, ნამუთ უკულიანს [[სომხეთიშ სატრაპია]]თ გჷნირთჷ აქემენიდეფიშ მართუალაშ გიმე. კანკალე სატრაპო პერიოდულო არყებას ონწყუნდჷ, მარა სერიოზულ ოშქურანჯობას ვაწჷმარინუანდჷ. ჯვ. წ. V ოშწანურას, [[დარიოს I|დარიოსიქ]] აკაგჷ [[ომაფე რზა]], ნამუქთ სპარსეთიშ თარი ნოღა [[სუზა]] ქიმურსხუ ბჟადალი ანატოლიაშ ნოღა [[სარდისი|სარდისის]].<ref>A modern study is D.F. Graf, ''The Persian Royal Road System'', 1994.</ref> ანატოლიაქ, აქემენიანეფიშ ისტორიას გინმაჭყვიდირე როლი ილაჸაფჷ. ორდოშიანი ჯვ. წ. V ოშწანურას, იონიაშ კანაკლე ნოღაქ, ეიბუძოლჷ სპარსალეფიშ მართუალაშ სააწამრენჯოთ, ნამუშ კულმინაციათ [[იონიალეფიშ არყება]]ქ იჸუ. არყება, ნამუქჷთ ექინას ქინიშქვიდჷნ სპარსალეფიშითჷნ, გაჭყჷ გეჸვენჯი [[ბერძენ-სპარსალეფიშ ლჷმეფი|ბერძენულ-სპარსულ ლჷმეფი]], ნამუთ საბოლათ ევროპაშ ისტორიას ართ-ართ არძაშე შანულამი ლჷმა ჸოფე. აქემენიდურ სპარსეთიშ მართუალაშ უკული, [[ალექსანდრე მაკედონარი|ალექსანდრე მაკედონარქ]] საბოლათ დირთინუ კონტროლშა ედომუშამი რეგიონი, სპარსეთწკჷმა წოროგეჸვენჯური ბურჯაფეფიშ უკული, ნამუქჷთ [[დარიოს III]]-აშ იმპერია ქჷდარაგჷ. ალექსანდრე მაკედონარიშ ღურაშ უკული, თიში დჷნაჸუნეფი ტერიტორიეფქ, თიში მუსხირენი ონდებელი გენერალეფს შქას გირთჷ, მორო მიშაჭკირუაშ იროიანი ოშქურანჯობა რსებენდჷ [[გალეფი]]შე დოშხვა ჭყანიერი მამართალეფიშჸურე [[პერგამონი|პერგამონს]], პონტოს დო [[პტოლემეეფიშ ომაფე|ეგვიპტეს]]. [[სელევკიდეფიშ სახენწჷფო|სელევკიდეფიშ იმპერია]], ნამუთ ალექსანდრეშ უდიდაში ტერიტორია რდჷ დო იკათუანდჷ ანატოლიას, [[რომიშ რესპუბლიკა|რომწკჷმა]] კატასტროფულ ლჷმას ქაკათჷ, ნამჷშ კულმინაცია [[ტერმოფილიშ ბურჯაფი|ტერმოფილიშ]] დო [[მაგნეზიაშ ბურჯაფი|მაგნეზიაშ]] ბურჯაფეფი რდჷ. [[აპამეაშ ხეკულუა|აპამეაშ ხეკულუაშ]] უკული (ჯვ. წ. 188), სელევკიდეფქ ანატოლიაშე უკახალე დიკინეს. [[პერგამონიშ ომაფე]]ს დო [[როდოსი (ნოღა)|როდოსიშ რესპუბლიკას]], ნამუეფით ლჷმაშ ბორჯის რომიშ მორსხუეეფი რდესჷნ, სელევკიდეფიშ ჸოფილი დიხეფქ ანატოლიას თინეფს გინაჩეს. რომიშ კონტროლქ ანატოლიას გეჭყანიერჷ, ნამუქჷთ აბანობურ ხეშუულებას საშუალება მეჩჷ ეფექტურო დარეგულირას დიხეფი, თაშნეშე გამანგარჷ ოურდუმე თხილუა. [[IV ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, [[კონსტანტინე I დიდი|კონსტანტინე დიდიქ]], [[კონსტანტინოპოლი|კონსტანტინოპოლს]] ახალი ადმინისტრაციული ცენტრი გაჭყჷ, IV ოშწანურაშ ბოლოს — რომიშ იმპერიაქ ჟირ ნორთო გირთჷ, ბჟაეიოლი ნორთი დორხველი ნანანოღათ კონსტანტინოპოლს, ისტორიკოსეფიშით მოშინაფილი რე, მუჭოთ ბიზანტიაშ იმპერია დორხველი დუდმაართა ჯოხოშ მეჯინათ, ნამუთ [[ბიზანტიონი|ბიზანტიუმი]] რდჷ.<ref>http://www.ushistory.org/civ/6f.asp</ref> === თრაკია === თრაკიალეფი ({{lang-grc|Θρᾷκες}}, {{lang-la|Thraci}}) — ინდოევროპული მახორუ ტომეფიშ ბუნა, ნამუეფით [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ]] დო [[ბალკანეთიშ ჩქონი|ობჟათე-ბჟაეიოლ ევროპას]] ოხორანდეს.<ref>{{Cite book|title=The Thracians, 700 BC–AD 46|author=Christopher Webber, Angus McBride|year=2001|publisher=Osprey Publishing|isbn=1-84176-329-2}}</ref> თინეფს უხურგანდეს [[სკვითეფი]] ოორუეშე, [[კელტეფი]] დო [[ილირიალეფი]] — ბჟადალშე, [[ჯვეში საბერძნეთი]] — ობჟათეშე დო [[უჩა ზუღა]] ბჟაეიოლშე. რაგადანდეს [[თრაკიული ნინა|თრაკიულ ნინაშა]], ნამუთ [[ინდოევროპული ნინეფი]]შ ფანიას ორხველუდჷ. თრაკიალეფიშ დო თინეფიშ კულტურაშ დოგურაფას [[თრაკოლოგია]] ჯოხო. [[ფაილი:Odrysian.svg|thumb|250px|თრაკია დო თრაკიაშ ოდრისიშ ომაფე ჯვ.წ. 431-424 წანეფს]] ჯვ. წ. 1200 წანაშე მოჸუნაფილი, [[ანატოლია|ანატოლიაშ]] ბჟადალ წყარპიჯის კომპაქტურო ოხორანდეს ეოიალი დო [[იონიალეფი|იონიალი]] [[ჯვეში საბერძნეთი|ბერძენეფი]]. ბერძენ კოლონისტეფქ ქჷდარსხუეს მიარე შანულამი ნოღა, სამანგათ [[მილეტი]], [[ეფესო]], [[სმირნა]] დო ბიზანტიუმი, თე ეკონია — დორსხუაფილი რდჷ ჯვ. წ. 657 წანას, [[მეგარა|მეგარალი]] [[ბერძენეფი|ბერძენი]] კოლონისტეფიშით. ნთელი თრაკია დო კვირდი თრაკიალეფი, ჯვ.წ. გვიან VI ოშწანურას [[დარიოს I]]-ქ ქჷდიჸუნუ დო ჯვ.წ. 492 წანას [[მარდონიოსი|მარდონიოსიქ]], სპარსალეფიშ საბერძნეთშა მაართა მიშაჭკირუაშ ბორჯის, ხეახალო ქჷდიჸუნუ.<ref>Joseph Roisman,Ian Worthington. [https://books.google.nl/books?id=QsJ183uUDkMC&pg=PA345&lpg=PA345&dq=Achaemenid+Persians+ruled+balkans&source=bl&ots=K7qasgPG1K&sig=lkiajbVuNcHEbI5Lz3MnvIUBG1U&hl=nl&sa=X&ei=sb6RVP2qHoPUaqeGgZgE&ved=0CEkQ6AEwBQ#v=onepage&q=Achaemenid%20Persians%20ruled%20balkans&f=false "A companion to Ancient Macedonia"] John Wiley & Sons, 2011. ISBN 144435163X pp 135-138, p 343</ref> მოგვიანაფათ, თრაკიაშ ტერიტორიაქ აკიართიანჷ „ოდრისინიშ ომაფეს“, „ტერეს I“-აშით,<ref name="LewisBoardman1994">{{cite book|author1=D. M. Lewis|author2=John Boardman|title=The Cambridge Ancient History|url={{Google books |plainurl=yes |id=vx251bK988gC |page=462 }} |accessdate=7 April 2013|year=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-23348-4|page=444}}</ref> სავარაუდეთ საბერძნეთის სპარსალეფიშ დამარცხებაშ უკული.<ref>{{cite web|url=https://books.google.nl/books?id=0oKx4FyAOOQC&pg=PA221&dq=Teres+I+odrysian+kingdom+persian&hl=nl&sa=X&ei=FgyaVN-zN4LXavePguAG&ved=0CC8Q6AEwAg#v=onepage&q=Teres%20I%20odrysian%20kingdom%20persian&f=false|title=The Expedition of Cyrus|accessdate=24 December 2014}}</ref> ჯვ. წ. V ოშწანურას, თრაკიალეფი ძალამ გოფაჩილი რდეს დო კინ თე ბორჯის, [[ჰეროდოტე]]შ გოთანჯუათ,<ref>[http://classics.mit.edu/Herodotus/history.5.v.html Herodotus. ''Histories'', Book V].</ref> მაჟირა არძაშე მიარერიცხუამი კათა, თიშო ჩინებული [[მოსოფელი]]შ ნორთის ([[ინდოეთი|ინდოარეფიშ]] უკული), თაშნეშე პოტენციურო არძაშე ჭყანიერი დო ართოიანი. თრაკიალეფი, ანტიკურ ხანას დორთილეფი რდეს დიდი მუდანოაბთ ბუნეფო დო ტომეფო, მორო რსენებდჷ რანწკი ჭყანიერი ორგანიზაფილი თრაკიული სახენწჷფოეფით, სამანგათ თრაკიაშ ოდრისინიაშ ომაფე დო [[ბურებისტა]]შ [[დაკია|დაკიაშ ომაფე]]. თე პერიოდიშ ჯარიშკოჩეფიშ გვარობას „პელტასტი“ ჯოხოდჷ, ნამუქჷთ საეგებიოთ წჷმიქიმინჷ თრაკიას. [[ჯვეში მაკედონია|მაკედონიაშ ომაფეშ]] გოფართაფაშახ, თრაკია დორთილი რდჷ სუმი ნორთო: ბჟაეიოლიშ, ცენტრალური დო ბჟადალიშ. ბჟაეიოლ თრაკიაშ ჩინებული მამართალი რდჷ კერსებლეფტი, ნამუთ ოცადუდჷ გუფაჩუდუკო მუში ნძალაუფლება შხვა თრაკიალ ტომეფსჷთ. მორო, თიქ საბოლათ [[ჯვეში მაკედონარეფი|მაკედონარეფიშით]] იჸუ დამარცხებულქ. თრაკიალეფი, მუჭოთ წესი ნოღაშ აკმაგაფუეფი ვარდეს, უდიდაში თრაკიული ნოღა, ფაქტობურო დიდი ოფუტე რდჷ.<ref>John Boardman, I.E.S. Edwards, E. Sollberger, and N.G.L. Hammond. ''The Cambridge Ancient History, Volume 3, Part 2: The Assyrian and Babylonian Empires and Other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centuries BC''. Cambridge University Press, 1992, p. 612. "Thrace possessed only fortified areas and cities such as Cabassus would have been no more than large villages. In general the population lived in villages and hamlets."</ref><ref>John Boardman, I.E.S. Edwards, E. Sollberger, and N.G.L. Hammond. ''The Cambridge Ancient History, Volume 3, Part 2: The Assyrian and Babylonian Empires and Other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centuries BC''. Cambridge University Press, 1992, p. 612. "According to Strabo (vii.6.1cf.st.Byz.446.15) the Thracian -bria word meant polis but it is an inaccurate translation."</ref> თრაკიალეფიშ აკა [[პოლისი]], [[სევტოპოლი]] რდჷ.<ref>Mogens Herman Hansen. ''An Inventory of Archaic and Classical Poleis: An Investigation Conducted by The Copenhagen Polis Centre for the Danish National Research Foundation''. Oxford University Press, 2005, p. 888. "It was meant to be a polis but this was no reason to think that it was anything other than a native settlement."</ref><ref>Christopher Webber and Angus McBride. ''The Thracians 700 BC-AD 46 (Men-at-Arms)''. Osprey Publishing, 2001, p. 1. "They lived almost entirely in villages; the city of Seuthopolis seems to be the only significant town in Thrace not built by the Greeks (although the Thracians did build fortified refuges)."</ref> == ბიზანტიური პერიოდი == {{თარი|ბიზანტიაშ ანატოლია}} [[ფაილი:Turkey-3019 - Hagia Sophia (2216460729).jpg|thumb|right|[[სტამბოლი]]შ [[აია-სოფიაშ ოხიდა|აია-სოფია]], დუდმაართაშე ოხვამე, მოგვიანაფათ მეჩეთი დო ასე მუზეუმი, აკოგაფილი რე მაამშვა ოშწანურას.]] სპარსეთიშ [[აქემენიანეფიშ იმპერია]] [[ალექსანდრე მაკედონარი]]შ უკული, ჯვ. წ. 334 წანას ქჷდანთხჷ,<ref>cite web|url=http://www.wsu.edu/~dee/GREECE/PERSIAN.HTM|archiveurl=http://www.webcitation.org/5uNLYWJA2|archivedate=20{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} November 2010|title=Ancient Greece: The Persian Wars|author=Hooker, Richard|publisher=Washington State University, Washington, United States|accessdate=22 December 2006|date=6 June 1999}}</ref> ნამუქჷთ მუძინჷ კულტურული ელინიზაციას.<ref name="SteadmanMcMahon2011">{{cite book|author1=Sharon R. Steadman|author2=Gregory McMahon|title=The Oxford Handbook of Ancient Anatolia: (10,000-323 BCE)|url=https://books.google.com/books?id=7ND_CE9If3kC|accessdate=23 March 2013|date=15 September 2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-537614-2}}</ref> ჯვ. წ. 323 წანას, ალექსანდრე მაკედონარიშ ღურაშ უკული, ანატოლიაქ დირთჷ მუსხირენ მორჩილ [[ელინიზმი|ელინისტურ ომაფეთ]], ნამუეფით უკულიანს, მაართა ოშწანურაშ შქა რიცხუეფს [[რომიშ რესპუბლიკა|რომიშ რესპუბლიკაშ]] შემადგენლობაშა მიშმეშეს.<ref name="AlexanderToRome">{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/toah/ht/04/waa/ht04waa.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061214003932/http://www.metmuseum.org/toah/ht/04/waa/ht04waa.htm|archivedate=14 December 2006|title=Anatolia and the Caucasus (Asia Minor), 1000 B.C. – 1 A.D. in ''Timeline of Art History.''|author=The Metropolitan Museum of Art, New York|authorlink=Metropolitan Museum of Art|publisher=New York: The Metropolitan Museum of Art|accessdate=21 December 2006|date=October 2000}}</ref> ელინიზაციაშ პროცესიქ ალექსანდრეშ დოჸუნალაშ უკული, რომიშ მართუალაშ გიმე უმოს ბიწორას იჸუ, მუშ შედეგო, ჩქინი წანეფიშეჭარუაშ ორდოშიანი ოშწანურეფს აბანური [[ანატოლიური ნინეფი|ანატოლიურ ნინეფქ]] დო კულტურეფქ მედინჷ, თიშ მანგიორო — [[ჯვეში ბერძენული ნინა]] დო კულტურაქ გოფალჷ.<ref name="FreedmanMyers2000">{{cite book|author1=David Noel Freedman|author2=Allen C. Myers|author3=Astrid Biles Beck|title=Eerdmans Dictionary of the Bible|url={{Google books |plainurl=yes |id=P9sYIRXZZ2MC |page=61 }} |accessdate=24 March 2013|year=2000|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2400-4|page=61}}</ref><ref name="Hout2011">{{cite book|author=Theo van den Hout|title=The Elements of Hittite|url={{Google books |plainurl=yes |id=QDJNg5Nyef0C |page=1 }} |accessdate=24 March 2013|date=27 October 2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-50178-1|page=1}}</ref> 324 წანას, [[კონსტანტინე I დიდი|კონსტანტინე I-ქ]] [[ბიზანტიონი|ბიზანტიუმი]] [[რომიშ იმპერია|რომის იმპერიაშ]] ახალ ნანანოღათ გჷმაცხადჷ დო თის „ახალი რომი“ გიოდჷ. 395 წანას, [[თეოდოსიუს I]]-აშ ღურაშ უკული, რომიშ იმპერიაქ თიშ ჟირი ქომოლსქუაშ შქას გირთჷ, დო ნოღა, ნამუთ კათას პოპულარული რდჷნ, მუჭომით რე [[კონსტანტინოპოლი]], [[ბიზანტიაშ იმპერია|ბჟაეიოლ რომიშ იმპერიაშ]] ნანანოღათ გჷნირთჷ. ბჟაეიოლ რომიშ იმპერია, ნამუსჷთ მოგვიანაფათ ისტორიკოსეფიშით ჯოხოდჷ [[ბიზანტიაშ იმპერია]], [[გვიანი შქა ოშწანურეფი|გვიანი შქა ოშწანურეფშახ]], ასეიანი თურქეთიშ ტერიტორიაშ უდიდაშ ნორთის აკონტროლენდჷ,<ref>{{cite web|url=http://depts.washington.edu/silkroad/cities/turkey/istanbul/istanbul.html|title=Constantinople/Istanbul|author=Daniel C. Waugh|publisher=University of Washington, Seattle, Washington|accessdate=26 December 2006|year=2004}}</ref> დოსქილადირი ტერიტორია — [[სასანიანეფი|სასანური სპარსეთიშ]] ხეს რდჷ. III-IV ოშწანურეფს შქას, ანატოლიაშო ბიზანტიარეფს დო მეძობელ სასანიდეფს შხირას ლჷმა უღჷდეს, ნამუქჷთ შანულამო გეშათუ ჟირხოლო იმპერიაშ ჭყანა, დო ნამუქჷთ რზა გუნწყჷ თინეფიშ დოჸუნალას. == თურქეფიშ ორდოშიანი ისტორია == {{თარი|თურქეფიშ სახაკანე}} ისტორიკოსეფი ზოგადო უხუჯანდეს, ნამჷ-და თურქეფი ოხორანდეს რეგიონს, ნამუთ [[ცენტრალური აზია|ცენტრალური აზიაშე]] [[ცჷნდჷრი|ცჷნდჷრშახ]] იფაჩუ. ისტორიულო, თინეფქ ჯვ. წ. VI ოშწანურაშ უკული გჷმიქიმინეს.<ref name="Peter Zieme 2006, p. 64">Peter Zieme: The Old Turkish Empires in Mongolia. In: Genghis Khan and his heirs. The Empire of the Mongols. Special tape for Exhibition 2005/2006, p. 64</ref> ორდოშიანი ზოხო თურქული ტომეფქ, [[ხუნუ]]შ კონფედერაციაშ დალიას ([[ხანიშ დინასტია]]წკჷმა ართო),<ref name="Findley 2005, p. 29">Findley (2005), p. 29.</ref> ჯვ.წ. 200 წანაშ გიშარჩქინდეს.<ref name="Peter Zieme 2006, p. 64"/> მაართაშე თურქეფი მოძინაფილი რდჷ ჩინურ ტექსტის, სოდე ეშანილი რდჷ თურქული ტომეფიშ ოვაჭარე ურთიართობეფი [[სოგდიანა|სოგდიალეფწკჷმა]], [[აბრეშუმიშ დიდი რზა|აბრეშუმიშ რზაშ]] მანგას.<ref>"Etienne de la Vaissiere", ''[[Encyclopædia Iranica]]'' article:[http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_sogd_trade_20041201.html Sogdian Trade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091220225254/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_sogd_trade_20041201.html |date=2009-12-20 }}, 1 December 2004.</ref> შხირას ვარაუდენა, ნამჷ-და[[ხუნუ]], ეშანილი [[ხანიშ დინასტია|ხანიშ დინასტიაშ]] დინნაჭარეფს, რდჷ პროტო-თურქული ტომი.<ref>Silk-Road:[http://www.silk-road.com/artl/xiongnu1.shtml Xiongnu]</ref><ref>[http://www.yeniturkiye.com/display.asp?c=6010 Yeni Türkiye] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108164733/http://www.yeniturkiye.com/display.asp?c=6010 |date=2017-11-08 }}</ref><ref>[http://www.historyfiles.co.uk/FeaturesFarEast/TurkicIntro.htm The Rise of the Turkic People]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20091027144739/http://geocities.com/cevatturkeli/ctbb-his1.htm Early Turkish History]</ref><ref>[http://www.byegm.gov.tr/YAYINLARIMIZ/kitaplar/Turkey2005/content/english/110-111.htm "An outline of Turkish History until 1923."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012200212/http://byegm.gov.tr/YAYINLARIMIZ/kitaplar/Turkey2005/content/english/110-111.htm |date=2007-10-12 }}</ref> [[ჰუნეფი]]შ ლესქერი [[ატილა]]შ მართუალათ, ნამუქჷთ V ოშწანურას მიშაბურსჷ დო ქჷდიჸუნუ ევროპაშ დიდი ნორთი, შილებე დორთილჸოფედკო თურქული წჷმოულობაშ დო ხუნუშ ნოგორი.<ref name="Findley 2005, p. 29"/><ref>[http://www.chinaknowledge.de/History/Altera/xiongnu.html Chinese History – The Xiongnu]</ref><ref name="pulleyblank">G. Pulleyblank, "The Consonantal System of Old Chinese: Part II", Asia Major n.s. 9 (1963) 206–65</ref> კანკალე მარკვიალი ანტკიცენს, ნამჷ-და ჰუნეფი ართ-ართი მაართა თურქული ტომი რდჷ, შხვეფი — ანტკიცენა, ნამჷ-და თინეფი მონღოლური წჷმოულობაშ რენან.<ref>[http://www.historyfiles.co.uk/FeaturesEurope/BarbarianHuns.htm The Origins of the Huns]</ref> VI ოშწანურას, [[ხუნუ]]შ აკოცჷმაშე 400 წანაშ უკული, დინოხოლენი აზიას თურქული კათეფიშ ხემანჯღვერეობაქ გეგნორთჷ [[გიოქთურქეფი]]შ ხეშა. ორდოშიანი ხუნუშ კონფედერაციას მარენჯ გიოქთურქეფქ, ქისქილიდეს მუნეფიშ ტრადიციეფი დო ომართუალე გჷმოცადაფა. 552 წანაშე 745 წანაშახ, გიოქთურქეფქ აკაართიანეს თურქი გეგია ტომეფი [[თურქეფიშ სახაკანე|გიოქთურქეფიშ იმპერიას]]. გიოქთურქეფიშ ჯოხო მოურს ''Gök'', ნამუთ შანენს „ლენს“ ვარდა „ცაშურს“. ხუნუშე გინორთი, გიოქთურქეფიშ სახანეს დორხველი ობორჯე ხანეფი ჸუნდჷ, ''აშინაშ'' კლანშე, ნამუეფით იკონტროლირებუდეს სხუნუშ ტომიშით. სახანექ ქიგირზინუ მუში ორიგინალური რელიგიაშ ელემენტეფი, ნამუეფით [[შამანიზმი]] დო [[ტენგრიზმი]] რე, თეშ უმკუჯინალო, თინეფქ მიღეს [[ბუდიზმი|ბუდისტი]] ბერეფიშ მისიონერეფი დო მეჸუნდეს პრაქტიკულ სინკრეტულ რელიგიას. გიოქთურქეფი მაართა თურქი კათა რდჷ, ნამუეფით ჭარუნდეს ჯვეში თურქულით, ორხონიშ სკრიპტიშ გჷმორინაფათ. სახანე, მაართა სახენწჷფოთ რდჷ ჩინებული, მუჭოთ „თურქ“. მორო, სახაკანე საბოლათ აკოცჷ, დინასტიური კონფლიქტეფიშ შედეგო, მარა ჯოხო „თურქ“, მოგვიანაფათ მიარე ქიანაქ დო კათაქ მიღჷ. თურქი კათეფი დო თინეფიშ მოჯგირე ბუნეფქ, გჷნიხორეს [[თურქესტანი (ისტორია)|თურქესტანიშ]] ბჟადალშე, ნამუთ ამდღა [[მონღოლეთი|მონღოლეთის]] იკათუანს, [[ბჟაეიოლი ევროპა|ბჟაეიოლ ევროპაშ]], [[ირანიშ გვალონა|ირანიშ პლატოშ]], [[ანატოლია|ანატოლიაშ]] დო თეხანური [[თურქეთი]]შ მალობათ, მუსხირენი დიდი რეღმათ. მაართა გოფაჩუაშ თარიღი უჩინებუ რე. მიარე ბურჯაფიშ უკული, თურქეფქ გაჭყეს დორხველი სახენწჷფო, მოგვიანაფათ — [[ოსმალეთიშ იმპერია]] ქჷდარსხუეს. მიგრაციაშ უთარაში ეტაპიქ შქა ოშწანურეფს უხვადუ, მუჟამსჷთ თურქეფქ აზიაშ, ევროპაშ დო არხო ბჟაეიოლიშ დიდ ნორთის გიფაჩესჷნ.<ref name="Carter V. Findley">Carter V. Findley, ''The Turks in World History'' (Oxford University Press, October 2004) ISBN 0-19-517726-6</ref> თინეფი თაშნეშე [[ჯვაროსნული ლექსერობეფი|ჯვაროსნულ ლესქერობეფსჷთ]] ოკათუდეს. == სელჩუკეფიშ იმპერია == {{თარი|სელჩუკეფიშ სახენწჷფო}} [[სელჩუკეფიშა დინასტია|სელჩუკი]] თურქმენეფქ ქჷდარსხუეს [[შქა ოშწანურეფი]]შ იმპერია, ნამუთ აკონტროლენდჷ დიდ ტერიტორიას, დოჭყაფილი [[ჰინდუყუში]]შ ბჟაეიოლშე ანატოლიაშახ დო [[ცენტრალური აზია|ცენტრალური აზიაშე]] [[სპარსეთიშ ჸუჯი]]შახ. მასქერულ დიხეფშე, ნამუთ [[არალიშ ზუღა]]შ გოხოლუას იდვალუაფჷნ, სელჩუკეფქ აწუკინეს [[ხორასანი]]შ ტერიტორიაშა დო სოიშახ ბჟაეიოლ ანატოლიას დიჸუნუანდესჷნ, ქჷდიჸუნეს [[ირანი|სპარსეთი]]შ მატერიკული ნორთი.<ref>{{Cite journal |last=Jackson |first=P. |year=2002 |title=Review: The History of the Seljuq Turkmens: The History of the Seljuq Turkmens |journal=Journal of Islamic Studies |volume=13 |issue=1 |pages=75–76 |doi=10.1093/jis/13.1.75 |publisher=Oxford Centre for Islamic Studies }}</ref> სელჩუკეფიშ იმპერიაქ, [[1037]] წანას [[თოღრულ-ბეგი]]შით (1016-1063) დირსხუ. თოღრული ბაბუ, სელჩუკ-ბეგიშ ნარდი რდჷ, ნამუთ მუში ჯოხო, მუჭოთ სელჩუკეფიშ იმპერიას, თეშ სელჩუკეფიშ დინასტიას მეჩჷ. სელჩუკეფქ აკაართიანეს ბჟაეიოლი [[ისლამური ოქიანუ]]ს დოწეწილი პოლიტიკური სცენა დო გინმაჭყვიდირალი როლი ილაჸაფეს [[მაართა ჯვაროსნული ლესქერობა|მაართა]] დო [[მაჟირა ჯვაროსნული ლესქერობა|მაჟირა]] ჯვაროსნული ლესქერობეფიშ ბორჯის. კულტურაშ დო ნინაშ მაღალი სპარსიანიზაციაწკჷმა ართო, სელჩუკეფქ თაშნეშე შანულამი როლი ილაჸაფეს თურქ-სპარსული ტრადიციაშ გოვითარაფას, თაშნეშე სპარსული კულტურა ანატოლიაშათ გეგნიღეს.<ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'' (Rutgers University Press, 1991), 574.</ref> == ოსმალეთიშ იმპერია == {{თარი|ოსმალეთიშ იმპერია}} [[ფაილი:Zonaro GatesofConst.jpg|thumb|left|200px|[[მეჰმედ II]] მიშურს კონსტანტინოპოლშა, ფაუსტო ზონაროშ ნახანტა.]] ოსმალეთიშ ბეილიქიშ მაართა ნანანოღა, 1326 წანას, ნოღა [[ბურსა]]ს იდვალუაფუდჷ. [[ედირნე]], ნამუთ 1361 წანას დიჸუნესჷნ,<ref>{{Cite book|title=The Ottoman Empire: conquest, organization and economy|first=Halil|last=Inalcık|publisher=Variorum ReprintsPress|year=1978|isbn=0-86078-032-5}}</ref> ოსმალეთიშ გეჸვენჯი ნანანოღათ გჷნირთჷ. უმენტაშო ევროპას დო ანატოლიას გოფაჩუაშ უკული, 1453 წანას, ოსმალეთიქ გათუ ბიზანტიაშ იმპერიაშ დოჸუნალა, თიშ უკული, მუთ [[მეჰმედ II]]-ქ ქჷდიჸუნუ თიშ ნანანოღა — კონსტანტინოპოლი. ედირნეშ უკული, კონსტანტინეპოლქ იმპერიაშ ნანანოღათ გჷნირთჷ. XV, XVI, XVII ოშწანურეფს, ოსმალეთიშ იმპერიაქ გაგჷნძორჷ გოფაჩუა ბჟაეიოლ ანატოლიაშ, ცენტრალურ ევროპაშ, კავკაციაშ, ჩოორუე დო ბჟაეიოლ აფრიკაშ, სქირონაშქა ზუღაშ, დიდი სირიაშ, მესოპოტამიაშ დო არაბეთიშ ჩქონშ მალობათ. [[ფაილი:Semailname 47b.jpg|250px||right|thumb|ორქოშ ხანაშ სულთანი [[სულეიმან I]].]] ოსმალეთიშ ნძალაუფლება დო პრესტიჟიქ კონკის XVI დო XVII ოშწანურას მკიოჭირინუ, კერზოთ [[სულეიმან I]]-აშ მართუალაშ ბორჯის. [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალური ევროპაშ]], ბალკანეთიშ დოა [[პოლონეთ-ლიეტუვაშ წორომაჸალობა|ჟეჩ პოსპოლიტაშ]] პბჟათე ნორთშახ გოფაჩუაწკჷა ართო, იმპერიას შხირას უღუდჷ კონფლიქტი [[საღორონთო რომიშ იმპერია]]წკჷმა.<ref name="Ottoman_Turkey">{{Cite book|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan|first=Stanford|last=Jay Shaw|author2=Kural Shaw, Ezel|publisher=Cambridge University Press|year=1977|isbn=0-521-29163-1}}</ref> თეშ მოხ, ტერიტორიული დებაშ გეშა, ოსმალეფი შხირასდ სპარსელეფწკჷმა ლჷმაშ კარს გერდეს. ზუაღაშა, [[სქირონაშქა ზუღა]]შა კონტროლიშ გეშა, იმპერია ობურჯუდჷ წიმინდე ლიგას, ნამუთ ჰაბსბურგიშ ესპანეთიშე, [[ვენეციაშ რესპუბლიკა|ვენეციაშ რესპუბლიკაშე]] დო [[ჰოსპიტალიერეფი]]შე აკმოდირთუდჷ. [[ინდოეთიშ ოკიანე]]ს, ოსმალეთიშ ფლოტი შხირას აწმურედჷ [[პორტუგალია|პორტუგალიაშ]] ფლოტის, [[ბჟაეიოლი აზია]]ს დო [[ბჟადალი ევროპა]]ს შქას ჸოფური ოვაჭარე მარშრუტეფშა მუში ტრადიციული მონოპოლიაშ ოთხილარო. თე მარშრუტი ახალი კონკურენციაშ წჷმი იჸუ, თიშ უკული, მუთ პორტუგალიარეფქ [[1488]] წანას, [[ჯგირი იმენდიშ კოდმე]]ს მიოგორესჷნ. [[1699]] წანაშ კარლოვიციშ ხეკულუათ, ოსმალეთიქ ტერიტორიეფიშ დინაფა ქჷდიჭყჷ. ხეკულუათ, ოსმალეთიქ კანკალე ტერიტორია მიოდინუ. თე ხეკულუაშ მეჯინათ, ავსტრიაქ მიღჷ ედომუშამი უნგრეთი დო ტრანსილვანია, ბანატიშ მოხ; ვენეციაქ მიღჷ დალმატია, მორეაწკჷმა ართო; პოლონეთიქ — პოდოლია მიღჷ.<ref>Robert Bideleux, Ian Jeffries, ''A History of Eastern Europe'', 1998, p. 86.</ref> ედომუშამი XIX დო XX ოშწანურეფიშ გოძვენას, ოსმალეთიშ იმპერია აგჷნძორენდჷ ტერიტორიეფიშ დინაფას, თინეფს შქას მიოდინუა [[საბერძნეთი]], [[ალჟირი]], [[ტუნისი]], [[ლიბია]] დო 1912-1913 წანეფიშ [[ბალკანეთიშ ლჷმეფი]]შ უკული, [[ბალკანეთიშ ჩქონი|ბალკანეთით]]. XX ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ, ანატოლია სქიდუდჷ მაირეეთნიკურ რეგიონო. რეგიონი გიშეგორუუდჷ კვიდრი მახორობაშ ეთნიკური მიარეფერუამობათ, თინეფს შქას რდეს [[თურქეფი]], [[სომეხეფი]], [[ასურალეფი]], [[ქურთეფი]], [[ბერძენეფი]], [[ფრანგეფი]] დო [[იტალიარეფი]] (გიშაკერზაფილო [[გენუა]]შე დო [[ვენეცია|ვენეციაშე]]). არძაჸურე ტერიტორიული დინაფეფიშ უკული, ოსმალეთიშ იმპერიაქ სუმი ფაშაშ მართუალაშ გიმე, ალიანსი გაჭყჷ [[გერმანია]]წკჷმა, ნამუქჷთ ოსმალეთის ჯარს დო აკოანჯარაფათ მეხვარჷ. ოსმალეთიშ იმპერიაქ ქაკათჷ [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა]]ს (1914-1918) ცენტრალური ნძალეფიშჸურე დო საბოლათ დემარცხჷ. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული, დიდი ტერიტორიეფიშ დო კათეფიშ იმპერიაქ, მუსხირენი ახალ სახენწჷფოეფო დირთჷ.<ref>[[Roderic H. Davison]]; Review "From Paris to Sèvres: The Partition of the Ottoman Empire at the Peace Conference of 1919–1920" by Paul C. Helmreich in ''[[Slavic Review]]'', Vol. 34, No. 1 (Mar. 1975), pp. 186–187</ref> [[1918]] წანაშ [[30 გჷმათუთა]]ს, ხექ მიჭარინჷ [[მუდროსიშ ობორჯე ზე]]ს, ნამუსჷთ [[1920]] წანაშ [[10 მარაშინათუთა]]ს, [[სევრიშ ხეკულუა]]ქ მაჸუნჷ, მორსხუეფიშით, ნამუთ დღას ვარდჷ რატიფიცირაფილი. სევრიშ ხეკულუაქ აკარღჷ ოსმალეთიშ იმპერია დო თინა აინძულჷ დიდ ტერიტორიულ დოთმობაშა [[საბერძნეთი]]შ, [[იტალია|იტალიაშ]], [[გოართოიანაფილი ომაფე|გოართოიანაფილ ომაფეშ]] დო [[საფრანგეთი]]შ სარგოთ. == თურქეთიშ რესპუბლიკა == {{თარი|თურქეთიშ პოლიტიკური ისტორია}} [[ფაილი:Müşir Gazi Mustafa Kemal Paşa, Balıkesir, 1923.png|250px||thumb|right|[[ქემალ ათათურქი|მუსტაფა ქემალ ათათურქი]] (1881-1938)]] კანკალე მორსხუე ქიანაშით, მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული, თურქეთიშ გორკვიაფილი ტერიტორიეფიშ ოკუპაციაქ, აინძულჷ თურქეთის [[თურქული ერუანული ყარაფი|ერუანული ყარაფიშ]] გოჭყაფა.<ref name="Ottoman_Turkey"/> ოურდუმე მადუდე [[ქემალ ათათურქი]]შ ხემანჯღვერალათ, ნამუქჷთ დუდი გიშერჩქინჷ [[გალიპოლიშ ბურჯაფი]]შ ბორჯის, [[თურქეთიშ ლჷმა ზოხორინალაშო|თურქეთიშ ზოხორინალაშო ლჷმაშ]] ღანკი, სევრიშ ხეკულუაშ პიჯალეფიშ გოუქვაფა რდჷ.<ref name="Atatürk">{{Cite book|title=Ataturk|url=https://archive.org/details/ataturk0000mang_b0t1|first=Andrew|last=Mango|publisher=Overlook| year=2000|isbn=1-58567-011-1}}</ref> [[1922]] წანაშ [[18 ეკენია]]შო, თურქეფქ საოკუპაციო ჯარეფი გეგშარაჸეს. [[1 გერგობათუთა]]ს, ახალო დორსხუაფილი [[თურქეთიშ დიდი ერუანული ასამბლეა|პარლამენტიქ]], ფორმალურო გაუქვუ [[სულთანი|სასულთნე]], ნამუშით ბოლოქ მაღჷ ოსმალეთიშ 623 წანაშ ჸოფას. [[1923]] წანაშ [[24 კვირკვე]]ს, [[ლოზანოშ ოზეე ხეკულუა|ლოზანაშ ხეკულუათ]] საირქიანოთ აღიარეს ახალდორსხუაფილი „თურქეთიშ რესპუბლიკაშ“ სუვერენიტეტი, მუჭოთ ოსმალეთიშ იმპერიაშ მონძე სახენწჷფო, [[1923]] წანაშ [[29 გჷმათუთა]]ს, [[რესპუბლიკაშ დღა (თურქეთი)|რესპუბლიკა]] ოფიციალურო გჷმიცხადჷ, ახალი ნანანოღათ [[ანკარა]]ს.<ref name="Ottoman_Turkey" /> უკული, [[თურქეთი]]შ მაართა [[თურქეთიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტო]] მუსტაფა ქემალქ გჷნირთჷ, ნამუქჷთ მიარე რადიკალური [[ათათურქიშ რეფორმეფი|რეფორმა]] მანჯჷ, ნამუშ ღანკი, ოსმალეთიშ მონძალაშე, ახალი სეკულარული რესპუბლიკაშ გოჭყაფა რდჷ.<ref name="Ottoman_Turkey" /> [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალური]] დუდგიორთუმალეფიშ გერთუმალაქ გეუქვუ, გემშართჷ ოსურეფიშ რსული პოლიტიკური ნებეფქ დო გიჭყჷ ახალი [[ჭარალუა]]შ სისტემაქ, ნამუთ გერსხილი რე [[ლათინურ ჭარალუა]]ს.<ref>{{cite book|last=Kinross|first=John|title= Atatürk: A Biography of Mustafa Kemal, Father of Modern Turkey|publisher=Phoenix Press|year=2001| isbn=1842125990}}</ref> [[1934]] წანას, პარლამენტიშ ''გვარეფიშ'' გეშა კანონიშ მეჯინათ, მუსტაფა ქემალს ქიმიაჩჷ საპატიე გვარქ „ათათურქი“ (''თურქეფიშ მუმა'').<ref name="Atatürk" /> [[ფაილი:Roosevelt Inonu Churchill.jpg|210px|thumb|left|[[ფრანკლინ დელანო რუზველტი|რუზველტი]], [[ისმეთ ინენიუ|ინენიუ]] დო [[უინსტონ ჩერჩილი|ჩერჩილი]] [[კაიროსშ მაჟირა კონფერენცია]]ს, ნამუქჷთ 1943 წანაშ 4-6 ქირსეთუთას იმანჯჷ.]] [[თურქეთი]], [[მაჟრა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ (1939-45) გოძვენას ნეიტრალური რდჷ, მორო [[1939]] წანაშ გჷმათუთას, ქიანაქ ბრიტანეთწკჷმა ხეკულას მაჭარჷ ხე, ნამუშ მეჯინათ, [[გოართოიანაფილი ომაფე|ბრიტანეთი]] ვალდვალირი რდჷ დუთხილუდკო თურქეთი თიმ შვანს, დო [[მასუმა რაიხი|გერმანია]] ქეგიანთხუდ-და. [[1941]] წანას, თურქეთშა მიშაჭკირუაშ ოშქურანჯობა რდჷ, მარა თენა ვამოხვალამე, [[ანკარა]]ქ გერმანიაშ მოთხირს ვარია გჷმუცხადჷ, ნამუთ თხულენდჷ მუში ჯარიშ გინოჸონაფას [[სირია]]შ დო [[სსრრ]]-შ ტერიტორიაშა, თურქეთიშ ტერიტორიაშით. გერმანია, ლჷმაშახ თურქეთიშ უდიდაში ოვაჭარე პარტნიორი რდჷ, თურქეთი — ლჷმაშ ბორჯის, აგჷნძორენდჷ ბიზნესიშ კეთებას ჟირხოლოჸურე. ქიანა ანჯარს ჟირხოლოჸურეშე ჸიდულენდჷ. მორსხუეეფი, თე პერიოდის ოცადუდეს გუჩერებდესკო გერმანალეფიშით [[ქრომი]]შ ჸიდირი (უჯგუში [[ბულათი]]შ მიოღებელო). [[1942]] წანაშ დაჭყაფუშე, მორსხუეეფი თურქეთის ოურდუმე ნძალით ოხვარუდეს. [[1943]] წანაშ გერგობათუთას, თურქეთიშ ლიდერეფქ რუზველტი დო ჩერჩილწკჷმა [[კაიროშ კონფერენცია]]ს მორაგადეფიშ უკული, ლჷმაშა კათაფაშ პიჯალა ქჷდოდვეს. [[1944]] წანაშ მარაშნათუთას, მუჟამსჷთ გერმანიაშ მარცხი იახოლებუდჷნ, თურქეთიქ თიწკჷამ ურთიართობა მიოტუ. [[1945]] წანაშ ფურთუთას, თურქეთიქ გერმანიას დო იაპონიას სიმბოლური ლჷმა გჷმუცხადჷ, ნამუშ უკული თის ნებაქ მიაჩჷ ქოკათაფუდკო [[გოერო]]სჷნ.<ref>Erik J. Zurcher, ''Turkey: A Modern History'' (3rd ed. 2004) pp 203-5</ref><ref>A. C. Edwards, "The Impact of the War on Turkey," ''International Affairs'' (1946) 22#3 pp. 389-400 [http://www.jstor.org/stable/3017044 in JSTOR]</ref> თეწკჷმა ართო, ურთიართობეფქ მოსკოვწკჷმა გეუფრაშჷ, ნამუქჷთ [[რგილი ლჷმა]]შ დოჭყაფაშო ბაძაძი გაჭყჷ.სხუნუეფიშ რსხუშით [[თურქეთიშ საროტეფი|თურქულ საროტეფშა]] ოურდუმე ბაზეფიშ დცალუაშ მოთხირქ, [[1947]] წანას, აინძულჷ [[ააშ]]-ს გჷმაცხადას [[ტრუმენიშ დოქტრინა]]. დოქტრინაქ გჷმოხანტჷ ამერიკაშ გეგმა, თურქეთიშ დო საბერძნეთიშ უშქურანჯობაშ უნარღელჸოფელო, შედეგო გეხორციელჷ ამერიკაშ ფართომასშტაბამი ოურდუმე დო ეკონომიკური ალარინაქ.<ref name="Truman Doctrine">{{Cite book|title=Outposts and Allies: U.S. Army Logistics in the Cold War, 1945–1953|first=James A.|last=Huston|publisher=Susquehanna University Press|year=1988|isbn=0-941664-84-8|url=https://books.google.com/?id=ID4E3Lm8TsgC&pg=PA198&lpg=PA198&dq=turkey+cold+war}}</ref> [[თურქეთი]]შ [[გოერო]]შ ნძალეფიშ აკოდგინალაუს [[კორეაშ ლჷმა|კორეაშ ლჷმას]] კათაფას უკული, [[1952]] წანას, თურქეთი [[ოორუე ატლანტიკური აპიჯალაშ ორგანიზაცია|ნატო]]შ მაკათურო გჷნირთჷ, ნამუშით თიქ [[სსრრ]]-იშ სქირონაშქა ზუღას რეგიონიშ ექსპანსიას წჷმი აწუდირთჷ. კვიპროსის ვითწანიანი ეთნიკური ნძალადობაშ დო [[1974]] წანას, ბერძენი ბოევიკეფიშ მონწყილი გინორთაფაშ შედეგო, მუჟამსჷთ გეგთარაგუეს პრეზიდენტი [[მაკარიოს III]] დო ქჷდარინეს [[ნიკოს სამპსონი]], მუჭოთ დიქტატორი, თურქეთიქმა 1974 წანას გემშიჭკირჷ კვიპროსშა, თურქი ეთნოსიშ ოთხილარო. ჩხორო წანაშ უკული, გიჭყჷ [[ოორუე კვიპროსი|ოორუეთ კვიპროსიშ თურქულ რესპუბლიკაქ]]. [[თურქეთი]] აკა ქიანა რე, ნამუქჷთ აღუიარჷ [[ოორუე კვიპროსი|ოორუე კვიპროსიშ თურქული რესპუბლიკა]], მუჭოთ ზოხორინელი სახენწჷფო.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1021835.stm|title=Timeline: Cyprus|work=British Broadcasting Corporation|accessdate=2006-12-25|date=2006-12-12}}</ref> [[1945]] წანას, ქიანაქ ართპარტიული სისტემაშე მაირეპარტიულ დემოკრატიულ სისტემაშა გეგნორთჷ. თურქული დემოკრატიაქ რანწკი [[პუტჩი|ოურდუმე გინორთაფაშ]] შედეგო დირცუ, კერზოთ [[თურქეთიშ სახენეწჷფო გინორთაფა (1960)|1960 წანაშ]], [[გინორთაფა მემორანდუმით (1971)|1971 წანაშ]] დო [[თურქეთიშ სახენწჷფო გინორთაა (1980)|1980 წანაშ]] უკული.<ref name="TRPoliticsandMilitary">{{Cite book|title=Turkish Politics and the Military|url=https://archive.org/details/turkishpoliticsm00hale|first=William Mathew|last=Hale|publisher=Routledge, UK|year=1994|isbn=0-415-02455-2}}</ref> [[1984]] წანას, [[ქურთისტანიშ მოხანდეეფიშ პარტია]]ქ [[თურქეთიშ თარობა|თურქეთიშ თარობაშ]] სააწმარენჯოთ არყება წჷმიჭყჷ. კონფლიქტი, ნამუშ შედეგო 40,000-შე უმოსი ადამიერქ გოჭყორდჷნ, ასე ხოლო იგჷნძორებუ.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8352934.stm|title=Turkey's PKK peace plan delayed|work=BBC|accessdate=2010-02-06|date=2009-11-10}}</ref> [[თურქეთიშ ეკონომიკა]], ბჟაეიოლ ევროპაშ რეგიონს არძაშე ჭყანიერი რე. ეკონომიკას ლიბერალური პოლიტიკაშ მანჯებაშ უკული, ქიანაშ ეკონომიკაქ ოგინაფლო ბიწორას გევითარჷ. ასე თურქეთიშ ეკონომიკაშ თარ წყუს წჷმარინუანს ოფუტეშ მეურნობა, მანქანეფიშაკოგაფა, ტექსტილი დო ტურიზმი.<ref name="80sLiberalization">{{Cite book|title=Economics and Politics of Turkish Liberalization|url=https://archive.org/details/bwb_P3-CHY-585|first=Tevfik F.|last=Nas|publisher=Lehigh University Press|year=1992|isbn=0-934223-19-X}}</ref> ბოლო ბორჯის თურქეთის გოვითარაფილჷ მოლინეფქ ([[თურქეთიშ სახენწჷფო გინორთაფაშ ცადება (2016)|გინორთაფაშ ცადებაქ]] დო ტერორიზმიშ მაღალი მაძირაფალქ), სერიოზული გავალი მიორინუ თურქეთიშ ეკონომიკას, კერზოთ ტურიზმის, ნამუსჷთ ეკონომიკას ართ-ართი თარი აბანი უკებჷ. თეშ მაგვარებელო, ხეშუულება ოქიმინჯე ბიჯგებს დვანს, ნამუთ უშქურანჯობაშ ზჷმეფიშ გომანგარებათ რე გჷმოხანტილი. ==ლიტერატურა== * სვანიძე, მიხეილ. ''თურქეთიშ ისტორია'' (არტანუჯი, 2007). * Ahmad, Feroz. ''The Making of Modern Turkey'' (Routledge, 1993), * Barkey, Karen. ''Empire of Difference: The Ottomans in Comparative Perspective.'' (2008) 357pp [http://www.amazon.com/dp/0521715334/ excerpt and text search] * Findley, Carter V. ''The Turks in World History'' (2004) ISBN 0-19-517726-6 * Findley, Carter V. ''Turkey, Islam, Nationalism, and Modernity: A History'' (2011) * Finkel, Caroline. ''Osman's Dream: The History of the Ottoman Empire'' (2006), standard scholarly survey [http://www.amazon.com/dp/0465023967/ excerpt and text search] * Freeman, Charles (1999). ''Egypt, Greece and Rome: Civilizations of the Ancient Mediterranean''. Oxford University Press. ISBN 0198721943. * Goffman, Daniel. ''The Ottoman Empire and Early Modern Europe'' (2002) [http://www.questia.com/read/107381987 online edition] * Goodwin, Jason. ''Lords of the Horizons: A History of the Ottoman Empire'' (2003) [http://www.amazon.com/dp/0312420668/ excerpt and text search] * Hornblower, Simon; Antony Spawforth (1996). ''The Oxford Classical Dictionary''. Oxford University Press. * Hale, William. ''Turkish Foreign Policy, 1774-2000.'' (2000). 375 pp. * Inalcik, Halil and Quataert, Donald, ed. ''An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300-1914.'' 1995. 1026 pp. * Kedourie, Sylvia, ed. ''Seventy-Five Years of the Turkish Republic'' (1999). 237 pp. * Kedourie, Sylvia. ''Turkey Before and After Ataturk: Internal and External Affairs'' (1989) 282pp * [http://hgm2002.hgu.mrc.ac.uk/Abstracts/Publish/WorkshopPosters/WorkshopPoster11/hgm0548.htm E. Khusnutdinova, et al. Mitochondrial DNA variety in Turkic and Uralic-speaking people. POSTER NO: 548, Human Genome Organisation 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222145407/http://hgm2002.hgu.mrc.ac.uk/Abstracts/Publish/WorkshopPosters/WorkshopPoster11/hgm0548.htm |date=2012-02-22 }} * Kinross, Patrick). ''The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire'' (1977) ISBN 0-688-03093-9. * Kosebalaban, Hasan. ''Turkish Foreign Policy: Islam, Nationalism, and Globalization'' (Palgrave Macmillan; 2011) 240 pages; examines tensions among secularist nationalism, Islamic nationalism, secular liberalism, and Islamic liberalism in shaping foreign policy since the 1920s; concentrates on era since 2003 * Kunt, Metin and Woodhead, Christine, ed. ''Süleyman the Magnificent and His Age: The Ottoman Empire in the Early Modern World.'' 1995. 218 pp. * Lloyd, Seton. ''Turkey: A Traveller’s History of Anatolia'' (1989) covers the ancient period. * Mango, Andrew. ''Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey'' (2000) ISBN 1-58567-011-1 * Mango, Cyril. ''The Oxford History of Byzantium'' (2002). ISBN 0-19-814098-3 * Marek, Christian (2010), ''Geschichte Kleinasiens in der Antike'' C. H. Beck, Munich, ISBN 9783406598531 (review: [http://bmcr.brynmawr.edu/2010/2010-08-13.html M. Weiskopf, Bryn Mawr Classical Review 2010.08.13]). * Ostrogorsky, George. ''History of the Byzantine State'' (1969). [http://www.amazon.com/History-Byzantine-State-George-Ostrogorsky/dp/0813511984/ excerpt and text search] * Quataert, Donald. ''The Ottoman Empire, 1700-1922'' (2005), standard scholarly survey [http://www.amazon.com/dp/0521547822/ excerpt and text search] * Shaw, Stanford J., and Ezel Kural Shaw. ''History of the Ottoman Empire and Modern Turkey. Vol. 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey, 1808–1975.'' (1977). [http://www.amazon.com/dp/0521291666/ excerpt and text search] ISBN 0-521-29163-1 * Thackeray, Frank W., John E. Findling, Douglas A. Howard. ''The History of Turkey'' (2001) 267 pages [http://www.questia.com/library/100998062/the-history-of-turkey online] * Vryonis, Jr., Speros. ''The Decline of Medieval Hellenism in Asia Minor and the Process of Islamization from the Eleventh through the Fifteenth Century'' (1971). * Zurcher, Erik J. ''Turkey: A Modern History'' (3rd ed. 2004) [http://www.amazon.com/Turkey-History-Erik-J-Zurcher/dp/1860649580/ excerpt and text search] ==თაშნეშე ქოძირით== * [[ოსმალეთიშ იმპერიაშ ისტორია]] * [[თურქეთიშ სახენწჷფო გინოროთაფაშ ცადება (2016)]] ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} [[კატეგორია:თურქეთიშ ისტორია| ]] q54s2cfz8dwxgzx61ah0a3qna7opejz 0 30970 252110 239208 2026-08-13T01:39:12Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252110 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პარლამენტი | ფონიშ ფერი = {{ფერი|თურქეთი}} | ტექსტიშ ფერი = white | ჯოხო = თურქეთიშ კაბეტი ერუანული ასამბლეა | მასქერული ჯოხო = {{lang-tr|Türkiye Büyük Millet Meclisi}} | ტრანსკრიფციული_ჯოხო = ''[თურქიე ბუი'იუკ მილლეტ მეჯლისი]'' | მოჭანაფაშ რანწკი = 27 მოჭანაფაშ პარლამენტი | სურათი = | სურათიშ_რეზ = | სურათიშ_ალტ = | ემბლემა = Seal of the Turkish Parliament (Türkiye Büyük Millet Meclisi).svg | ემბლემაშ_რეზ = 200პქ | ემბლემაშ_ალტ = ასამბლეაშ გერბი | პალატაშ ტიპი = ართპალატამი პარლამენტი{{!}}ართპალატამი | ორგანო = | პალატეფი = | მადუდე1_ტიპი = დუდმახვენჯი | მადუდე1 = [[მუსტაფა შენთოფი]] | პარტია1 = [[სამართალიანობაშ დო გოვითარაფაშ პარტია (თურქეთი)|სგპ]] | გიშაგორუეფი1 = [[24 ფურთუთა]], [[2019]] | მადუდე2_ტიპი = | მადუდე2 = | პარტია2 = | გიშაგორუეფი2 = | მადუდე3_ტიპი = | მადუდე3 = | პარტია3 = | გიშაგორუეფი3 = | მადუდე4_ტიპი = | მადუდე4 = | პარტია4 = | გიშაგორუეფი4 = | მადუდე5_ტიპი = | მადუდე5 = | პარტია5 = | გიშაგორუეფი5 = | მადუდე6_ტიპი = | მადუდე6 = | პარტია6 = | გიშაგორუეფი6 = | მაკათურეფი = 600 დეპუტატი | პალატა1 = | პალატა2 = | სტრუქტურა1 = TBMM201810.svg | სტრუქტურა1_რეზ = 250პქ | სტრუქტურა1_ალტ = | სტრუქტურა2 = | სტრუქტურა2_რეზ = | სტრუქტურა2_ალტ = | პოლიტიკური ბუნეფი1 = '''[[თარობა]]''' *{{colorbox|#FFB300}} [[სამართალიანობაშ დო გოვითარაფაშ პარტია (თურქეთი)|სგპ]] (290) '''პროოთარობე''' *{{colorbox|#12B800}} [[ნაციონალისტური ყარაფიშ პარტია (თურქეთი)|ნყპ]] (49) *{{colorbox|#30EE00}} [[დიდი რსხუშ პარტია]] (1) <br> '''ოპაზიცია''' *{{colorbox|#FF0000}} [[თურქეთიშ ოკათე რესპუბლიკური პარტია|თორპ]] (144) *{{colorbox|#D4009B}} [[კათეფიშ დემოკრატიული პარტია (თურწეთი)|კდპ]] (65) *{{colorbox|#05FAF2}} [[ჯგირი პარტია]] (40) *{{colorbox|#A30000}} [[თურქეთიშ მოხანდეეფიშ პარტია|თმპ]] (2) *{{colorbox|#0043E0}} [[ბედინერობაშ პარტია (თურქეთი)|ბპ]] (2) *{{colorbox|#BABABA}} [[თურქეთიშ დემოკრატიული პარტია|თდპ]] (1) *{{colorbox|{{Independent (politician)/meta/color}}}} დუდიშული (1) | პოლიტიკური ბუნეფი2 = | კომიტეტეფი1 = | კომიტეტეფი2 = | ართოიანი_კომიტეტეფი = | ოგიშაგორუე_სისტემა1 = | ოგიშაგორუე_სისტემა2 = | ბოლო_გიშაგორუეფი1 = | ბოლო_გიშაგორუეფი2 = | გეჸვენჯი გიშაგორუეფი1 = | გეჸვენჯი გიშაგორუეფი2 = | ხუნეფიშ დარბაზი = Grand National Assembly of Turkey MPs in June 2015.jpg | ხუნეფიშ _რეზ = 300პქ | ხუნეფიშ _ალტ = | ხუნეფიშ აბანი = თურქეთიშ კაბეტი ერუანული ასამბლეაშ ხუნეფიშ დარბაზი, [[ანკარა]], {{შილა|თურქეთი}} | ვებ-ხასჷლა = [http://www.tbmm.gov.tr/ '''ოფიციალური ვებ-ხასჷლა'''] | ხვილაფეფი = }} '''თურქეთის კაბეტი ერუანული ასამბლეა''' ({{lang-tr|Türkiye Büyük Millet Meclisi}} - TBMM, შხირას კუნტას „მეჯლისი“ - „პარლამენტი“ უჯოხონა) — [[თურქეთი]]შ რესპუბლიკაშ ართპალატამი [[პარლამენტი]], უჟინაში კანონმადვალუ ორგანო [[თურქეთიშ კონსტიტუცია|თურქეთიშ კონსტიტუციაშ]] მეჯინათ. დირსხჷ [[ანკარა]]ს [[1920]] წანაშ [[23 პირელი|23 პირელს]] [[თურქეთიშ ლჷმა ზოხორინალაშო|თურქეთიშ ზოხორინალაშო ლჷმაშ]] პერიოდის. პარლამენტის კვათირი როლი უღუდჷ [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი]]შ ცადებაშ ბორჯის ქჷდურსხუაფუდუკო ახალი სახენწჷფო [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ იმპერიაშ]] ნოსქილედეფშე [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ თებაშ უკული. == ლიტერატურა == * {{cite book |title = The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire |url = https://archive.org/details/ottomancenturies0000kinr_d1b1 |first = Patrick |last = Kinross |publisher = Morrow |location = |year = 1977 |isbn = 0-688-03093-9 }} * {{cite book |title = History of the Ottoman Empire and Modern Turkey |url = https://archive.org/details/historyofottoman00stan |first = Stanford |last = Jay Shaw |coauthors = Kural Shaw, Ezel |publisher = Cambridge University Press |location = |year = 1977 |isbn = 0-521-29163-1 }} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.tbmm.gov.tr/ The official site of the Grand National Assembly] * [http://www.meclishaber.gov.tr/develop/owa/dokumanlar/F1629010493_meclis%20goruntuleri%20portal%20icin%20(4).jpg Photo of TBMM (High-Resolution)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080626042515/http://www.meclishaber.gov.tr/develop/owa/dokumanlar/F1629010493_meclis%20goruntuleri%20portal%20icin%20(4).jpg |date=2008-06-26 }} {{ევროპა თემატურო2|პარლამენტი|ფერი=თურქეთი|[[ევროპა]]შ [[პარლამენტი|პარლემენტეფი]]შ ერკებული}} {{აზია თემატურო2|პარლამენტი|ფერი=თურქეთი|[[აზია]]შ [[პარლამენტი|პარლემენტეფი]]შ ერკებული}} [[კატეგორია:თურქეთიშ პოლიტიკა]] 83gtstso9yj2k6jl78gto907mf8s97s 0 31040 252106 242914 2026-08-13T01:35:18Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252106 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:DNA animation.gif|მინი|მარჯვნივ|დნბ-შ ჟირფა სპირალი]] '''დეზოქსირიბონუკლეინიშ ბჟე''' ('''დნბ''') — [[მაკრომოლეკულა]] (სუმი თარიშე ართ-ართი, დოსქილადირი ჟირი — [[რნბ]] დო [[ცილეფი]]), ნამუთ უნარღეჸენს [[თელარა|თელი ორგანიზმეფიშ]] გოვითარაფაშ დო ფუნქციონირაფაშ [[გენეტიკა|გენეტიკური]] [[ალგორითმი|პროგრამაშ]] [[ინფორმაციაშ მაღელი|ჩუალას]], გამნარყშე გამნარყშა გინოჩამას დო რეალიზაფას. დნბ იკათუანს [[ინფორმაცია]]ს [[რნბ]]-შ დო [[ცილეფი]]შ შხვადოშხვა ტიპიშ სტრუქტურეფიშ გეშა. თინა თელი ორგანიზმიშ გენეტიკური მასალაშ — [[ქრომოსომა|ქრომოსომეფიშ]] თარი აკმადგინალი ნორთი რე. == თაშნეშე ქოძირით == {{commonscat|DNA}} * [[დნბ-შ მეთილირაფა]] * [[მუტაცია]] * [[ნუკლეოტიდეფი]] * [[რიბონუკლეინიშ ბჟეი|რნბ]] * [[მიტოზი]] * [[მეიოზი]] * [[კრისტალოგრაფია]] == ლიტერატურა == * {{cite book |author=Berry, Andrew; Watson, James D. |title=DNA: the secret of life |url=https://archive.org/details/dnasecretoflife0000jame_c3b6 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |year=2003 |isbn=0-375-41546-7 }} * {{cite book |title=Understanding DNA: the molecule & how it works |url=https://archive.org/details/understandingdna0000call_h6a9 |author=Calladine, Chris R.; Drew, Horace R.; Luisi, Ben F. and Travers, Andrew A. |year=2003 |publisher=Elsevier Academic Press |location=Amsterdam |isbn=0-12-155089-3 }} * {{cite book |author=Dennis, Carina; Julie Clayton |title=50 years of DNA |url=https://archive.org/details/50yearsofdna00clay |publisher=Palgrave Macmillan |location=Basingstoke |year=2003 |isbn=1-4039-1479-6 }} * Judson, Horace F. 1979. ''The Eighth Day of Creation: Makers of the Revolution in Biology''. Touchstone Books, ISBN 0-671-22540-5. 2nd edition: Cold Spring Harbor Laboratory Press, 1996 paperback: ISBN 0-87969-478-5. * {{cite book |author=Olby, Robert C. |title=The path to the double helix: the discovery of DNA |publisher=Dover Publications |location=New York |year=1994 |isbn=0-486-68117-3 }}, first published in October 1974 by MacMillan, with foreword by Francis Crick;the definitive DNA textbook,revised in 1994 with a 9 page postscript * Micklas, David. 2003. ''DNA Science: A First Course''. Cold Spring Harbor Press: ISBN 978-0-87969-636-8 * ''Альбертс Б., Брей Д., Льюис Дж. и др.'' Молекулярная биология клетки в 3-х томах. — М.: Мир, 1994. — 1558 с. — ISBN 5-03-001986-3. * ''Докинз Р.'' Эгоистичный ген. — М.: Мир. * История биологии с начала XX века до наших дней. — М.: Наука, 1975. — 660 с. * ''Льюин Б.'' Гены. — М.: Мир, 1987. — 1064 с. * ''Пташне М.'' Переключение генов. Регуляция генной активности и фаг лямбда. — М.: Мир, 1989. — 160 с. [http://molbiol.ru/forums/lofiversion/index.php/t7803.html ყველა ფორუმი &gt; მ. პტაშნეს წიგნი „გენთა გადართვა“] * ''Уотсон Дж. Д.'' [http://www.chem.msu.ru/rus/books/watson/welcome.html ორმაგი სპირალი: მოგონებები დნმ-ის სტრუქტურის აღმოჩენის შესახებ.] — М.: Мир, 1969. — 152 с. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://pipe.scs.fsu.edu/displar.html DNA binding site prediction on protein] * [http://nobelprize.org/educational_games/medicine/dna_double_helix/ დნბ — ჟირფა სპირალიშ ლაჸაფი] * [http://www.fidelitysystems.com/Unlinked_DNA.html დნბ ელექტრონული მიკროსკოპიშ გიმე] * [http://www.dnalc.org/ დნბ-შ დოგურაფაშ ცენტრი] * [http://www.nature.com/nature/dna50/archive.html ჟირფა სპირალი: დნბ-შ 50 წანა] * დნმ-ის გამოყოფისა და გამოკვლევების [http://molbiol.ru/protocol/ მეთოდეფი] * [http://molbiol.ru/review/01_00.html მოლეკულურ-ბიოლოგიური ჟურნალეფიშ ვებ-მიოწურაფუეფი] * [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?db=Nucleotide&itool=toolbar მმუნაჩემეფიშ ოერეფოშქაშე ბაზა] — დნბ-შ წოროგეჸვენჯობეფი შხვადოშხვა ორგანიზმეფს {{ref-en}}. * [http://www.sanger.ac.uk/ სენგეროვიშ ინსტიტუტიშ ვებ-ხასჷლა] — დნბ-შ წოროგეჸვენჯობეფიშ გოსხუნუაშ დო თინეფიშ ანალიზიშ ართ-ართი ლიდერი მოსოფელს {{ref-en}} * [http://dna.pardus.hr/ Software for forensic DNA Typing — eQMS::DNA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513145336/http://dna.pardus.hr/ |date=2013-05-13 }} {{მერკე-ბიოლოგია}} [[კატეგორია:დნბ]] [[კატეგორია:გენეტიკა]] [[კატეგორია:რადიობიოლოგია]] suj5of13hxqfpc0bwv1mmhwk14149x4 0 31195 252058 146284 2026-08-13T01:09:06Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252058 wikitext text/x-wiki {{მიარეშანულამობა*|გვირზილი (მიარეშანულამი)}} {{ნეირონი}} [[ფაილი:HeLa Hoechst 33258.jpg|thumb]] '''თოლიშ გვირზილი''' — [[ეუკარიოტული დო პროკარიოტული თოლეფი|გვირზილამი თოლიშ]] თარი კომპონენტი. თეშ მოხ რდჷ ხვალე [[ჩანარეფი]]შ ტკიბირიშობური მილეფიშ თოლეფი დო [[ბჟაშუმუეფი|ბჟაშუმუ]] [[ჩხოლარი|ჩხოლარეფიშ]] ზისხირიშ ძინათებული ჭითა თოლეფი ვარ-და [[ერითროციტეფი]] რე. == ეჭარუა == თოლეფიშ უმენტაშობას ართი გვირზილი უღუ. რე ჟირ დო მიარეგვირზილამი თოლეფჷთ. სამანგათ, ჟირი გვირზილი უღუ ართგვირზილამ ჩხოლარს - ქალამანას დო ჩხონჩხიშ მინი თოლს, მიარეგვირზილამი კანკალე კუთამი თოლი. შხვადოშხვა ტიპიშ თოლეფიშ გვირზილი, თარო, რგვალი ვარ-და ოვალური რე, მორო, რე თოლეფი ვარჩქვანელობური ფორმაშ გვირზილჷთ - ზისხირიშ ჩე თოლეფი ანუ [[ლეიკოციტეფი]]. გვირზილიშ თარი კომპონენტეფი რე: * გვირზილიშ დაცხი * გვირზილიშ წვენი * ქრომატინი * გვირზილა გვირზილიშ დაცხი ჟირი მემბრანაშე აკმოდირთუ, თინეფშე ირს პლაზმური მემბრანაშ მოგვენი აკოგაფა უღუ. გვირზილიშ დაცხიშ მემბრანეფს შქას რე ინწრო ოფირჩა გვერდოთხითხუ ღვანდით აკოფშაფილი. გვირზილიშ დაცხიშ გალე მემბრანა უშქაშეთ [[ენდოპლაზმური ბადე|ენდოპლაზმური ბადეშ]] მემბრანეფწკჷმა რე მერსხილი დო თიშ ჟინპიჯისჷთ [[რიბოსომეფი]] რე დვალირი. გვირზილიშ დაცხის მიარე მუდანობაშ ნაჩხვირთეფი, ანუ გვირზილიშ ფორეფი უღუ. თნეფიშ მეშქაშალათ მუთმოხვადუ შხვადოვა ღვანდიშ ციტოპლაზმაშე გვირზილშა გინულა დო მინი. გვირზილიშ დინოხი აკოფშაფილი რე წვენით. თის რე ქრომატინი დო ართი ვარდ-და მუსხირენი გვირზილა. გვირზილიშ წვენიშ თარი ნორთი წყარი რე, ნამუსჷთ მიარე ქიმიური ღვანდი რე გონწყუმილი. ქრომატინი გვირზილიშ შანულამი ნორთი რე. ზიტყვაზიტყვათ ქრომატინი მარგალურო ღაფილ მასალას შანენს დო მიოწურუანს თის, ნამჷ-და [[სინთეშ მიკროსკოპი|სინთეშ მიკროსკოპის]] გითანაკვერალო თოლეფიშ დამუშებაშ ბორჯის ქრომატინი ლექინას იღაფუ კვათირი ფერეფო. ქრომატინი აკმოდირთუ ართიანსგინოხართელი უჭიფაში ძაფეფშე. ირი ძაფიშ დიამეტრი 14 ნანომეტრი რე, სიგჷრძა — ართ მილიმეტრშე უმოსით შილებე ორდასინ. სინჯათლიშ მიკროსკოპის ქრომატინი, თარო, ჭიფე ლაწკარეფიშ სახეთ ჩქჷ. ქრომატინი აკმოდირთუ [[დეზოქსირიბონუკლეინიშ ბჟე]]შ ([[დნბ]]) გჷრძე მოლეკულაშ დო თიწკჷმა მერსხილი ცილეფიშ მოლეკულეფშე. == წყუ == * {{cite journal | last = Goldman | first = Robert D. | title = Nuclear lamins: building blocks of nuclear architecture | journal = Genes & Dev. | issue = 16 | pages = 533–547 | year = 2002 | doi = 10.1101/gad.960502 | volume = 16 | pmid = 11877373 | last2 = Gruenbaum | first2 = Y | last3 = Moir | first3 = RD | last4 = Shumaker | first4 = DK | last5 = Spann | first5 = TP }} :A review article about nuclear lamins, explaining their structure and various roles * {{cite journal | last = Görlich | first = Dirk | title = Transport between the cell nucleus and the cytoplasm | journal = Ann. Rev. Cell Dev. Biol. | volume = 15| issue = 15 | pages = 607–660 | year = 1999 | pmid =10611974 | doi = 10.1146/annurev.cellbio.15.1.607 | last2 = Kutay | first2 = U }} :A review article about nuclear transport, explains the principles of the mechanism, and the various transport pathways * {{cite journal | last = Lamond | first = Angus I. | title = Structure and Function in the Nucleus | journal = Science | volume = 280 | pages = 547–553 | date = 1998-04-24 | pmid =9554838 | doi = 10.1126/science.280.5363.547 | last2 = Earnshaw | first2 = WC | issue = 5363}} :A review article about the nucleus, explaining the structure of chromosomes within the organelle, and describing the nucleolus and other subnuclear bodies * {{cite journal | author = Pennisi E.| title = Evolutionary biology. The birth of the nucleus | doi = 10.1126/science.305.5685.766| journal = Science | volume = 305 | issue =5685 | pages = 766–768 | year =2004 | pmid = 15297641}} :A review article about the evolution of the nucleus, explaining a number of different theories * {{cite book | last = Pollard | first = Thomas D. | coauthors = William C. Earnshaw | title = Cell Biology | url = https://archive.org/details/cellbiology0000poll | publisher = Saunders | year = 2004 | location = Philadelphia | isbn = 0-7216-3360-9}} :A university level textbook focusing on cell biology. Contains information on nucleus structure and function, including nuclear transport, and subnuclear domains {{Commonscat|Cell nucleus}} [[კატეგორია:ციტოლოგია]] [[კატეგორია:თოლი]] efj7jmm62r0fpp9rbop2asslo5iu4vt 0 31338 252010 243772 2026-08-13T00:28:31Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252010 wikitext text/x-wiki [[File:The First Triumvirate of the Roman Republic 1200X800.jpg|thumb|upleft=2.0|რომიშ რესპუბლიკაშ მაართა ტრიუმვირატი: გნეუს პომპეუსი რომიშ რესპუბლიკაშ მაართა ტრიუმვირატი: [[გნეუს პომპეუს მაგნუსი|პომპეუსი]], [[კრასუსი]], დო [[იულიუს კეისარი]]]] {{რომიშ თარობა}} '''ტრიუმვირატი''' — ართმანგი ნძალიერი სუმი პოლიტიკური ვარდა ოურდუმე ფიგურაშ აკოკათუა. == ეტიმოლოგია == ზიტყვა ტრიუმვირატი მოურს ტრიუმვირიშე, მუთ ტრიუმვირატიშ მაკათურეფს შანენს ([[ლათინური ნინა|ლათინურო]] trium virum რე tres viri (სუმი კოჩი)-შ ძინული მოჯგირული რთაფა). == რომაული ტრიუმვირატეფი == გვიანიშ [[რომიშ რესპუბლიკა|რესპუბლიკაშ]] პერიოდის ჟირშა დირსხჷ ათეცალი ტრიუმვირატეფქ, მუჟამსჷთ ართი ღანკით სუმი ალობური დო ჭყანიერი პოლიტიკური ფიგურაქ აკიკათჷ დო მართუნდეს სახენწჷფოს. ჟირხოლო ტრიუმვირატიქ ძალამ მალას აკოცუ, მუსჷთ ჟირხოლოშა ონოღერი ლჷმაქ მაჸუნჷ. * [[ჯვ. წ. 60]] თ. ფ. [[მაართა ტრიუმვირატი]] [[იულიუს კეისარი]], [[მარკუს კრასუსი]] დო [[გნეუს პომპეუს მაგნუსი]]. ტრიუმვირატიქ კრასუსიშ ღურაშ უკული აკოციუ, მუსჷთ უკულ კეისარს დო პომპეუსიშ შქას ლჷმაქ მაჸუნჷ. * [[ჯვ. წ. 43]] [[მაჟირა ტრიუმვირატი]] [[ოქტავიანე ავგუსტუსი]], [[მარკუს ანტონიუსი]] დო [[მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი]]. ლეპიდუსიქ გჷშართჷ ტრიუმვირატიშე დო ანტონიუსიშ მარცხებაშ უკული ოქტავიანექ აკა ლიდერქ დოსქიდჷ. [[სურათი:Antony with Octavian aureus.jpg]][[სურათი:Lepidus.jpg]] ათეშ მეტი რესპუბლიკაშ პერიოდის ხვადუდჷ სუმკოჩიანი კომისიაშ აკოდგინა შხვადოშხვა სახეშ მუნიციპალური ოკითხეეფიშ გინაჭყვადალო. ათეჯგურა კომისიეფსჷთ ტრიუმვირატეფი გიოდვეს. ==ლიტერატურა== * Beck, Mansvelt. (1986). "The Fall of Han," in ''The Cambridge History of China: Volume I: the Ch'in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220''. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-24327-0}}. * {{cite book |last=Flood |first=Gavin (Editor)|authorlink= |title=The Blackwell Companion to Hinduism|url=https://archive.org/details/isbn_9781405132510 |year=2003 |publisher=Blackwell Publishing Ltd.|location=Malden, MA|isbn=1-4051-3251-5 }} * Loewe, Michael. (1986). "The Former Han Dynasty," in ''The Cambridge History of China: Volume I: the Ch'in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220'', 103–222. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-24327-0}}. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.livius.org/to-ts/triumvir/triumvir.html ტრიუმვირატი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100307022016/http://www.livius.org/to-ts/triumvir/triumvir.html |date=2010-03-07 }} — Livius.org [[კატეგორია:რომიშ სახენწჷფო ინსტიტუტეფი]] 50wmo2sd37dror8e9zle8fx7dnnts0l 0 31484 252118 220508 2026-08-13T01:45:33Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252118 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Little nemo the walking bed.jpg|მინი|250პქ|ვიქტორ მაკნეიშ კომიქსი „ჭიჭე ნემო“.]] '''კომიქსი''' ({{lang-en|Comics}}) — [[ოსახებელი ხელუანობა|ვიზუალური ხელუანობაშ]] ფორმა, ნამუთ აკმოდირთჷ ამნახანტეფიშ დო ტექსტიშ (დიალოგური ბუშტეფიშ ვარდა ტიტრეფიშ სახეთ) კომბინაციაშე. დუდშე გჷმირინუაფუდჷ კარიკატურეფიშ ილუსტრაციაშო დო ეიორთუაფალო ოძიცე დო ტრივიალური ისტორიეფით, მორო უკულ-უკული თიქ გიძინჷ დო ლიტერატურულ ფორმათ გინირთჷ მიარე გიმენჟანრეფით. კომიქსეფიშ მაწარმაფალი ჟირი თარი კომპანია რე — [[Marvel Comics]] დო [[DC კომიქსეფი]], ნამუეფით ართიანს სერიოზულ კონკურენციას უმანგარანა. [[2016]] წანაშ მუნაჩამეფით, DC Comics დო თიში თარი აწმარენჯი Marvel, ამერიკული კომიქსეფიშ ბაზარიშ 70%-ის იკენა.<ref>{{cite web |last1=Johnston |first1=Rich |title=DC Comics Humiliates Marvel With August 2016 Marketshare, As Diamond Sets A Record Month Of Sales |url=http://www.bleedingcool.com/2016/09/16/dc-comics-humiliates-marvel-with-august-2016-marketshare-as-diamond-sets-a-record-month-of-sales/ |website=Bleeding Cool News |accessdate=18 ეკენია, 2016}}</ref> Marvel Comics კომიქსეფიშ გჷშმაშქუმალარი კომპანია, ნამუთ [[Marvel Entertainment]]-იშ რენ. ([[უოლტ დისნეიშ კომპანია|უოლტ დისნეიშ კომპანიაშ]] [[სქუალაფირი კომპანია|სქუალაფირი]]).<ref>{{cite news|url=http://www.marketwatch.com/story/disney-to-acquire-marvel-entertainment-for-4b-2009-08-31 |title=Disney to acquire Marvel Entertainment for $4B |publisher=MarketWatch.com |accessdate=31 მარაშინათუთა, 2009 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110608001308/http://www.marketwatch.com/story/disney-to-acquire-marvel-entertainment-for-4b-2009-08-31 |archivedate=8 ივანობა, 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/marvel-shareholders-ok-disney-acquisition-2009-12-31 |title=Marvel Shareholders OK Disney Acquisition |first=Michelle |last=Donley |publisher=MarketWatch.com |date=31 ქირსეთუთა, 2009 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141102044940/http://www.marketwatch.com/story/marvel-shareholders-ok-disney-acquisition-2009-12-31 |archivedate=2 გ, 2014, გერგობათუთა}}</ref> Marvel-იშ გერგეზეფს შქას რე [[კაპიტანი ამერიკა]], [[ფანტასტიკური ოთხული]], [[ჰალკი]], [[რკინაშ კოჩი]], [[ბორბოლია-კოჩი]], [[იქს-ადამიერეფი]] დო შხვეფი. ათე გერგეზეფიშ უმენტაშობა ართ რეალობას რენა, ნამუშათ Marvel Universe-ი (მარველიშ მოსოფელი) უჯოხონა. ათე კომიქსეფიშ წინგიშ გიშაშქუმალა 1939 წანას დიჭყჷ დო თიში ჯოხო Timely Comics რდჷ, 1950 წანაშო Atlas Comics ჯოხოდჷ. Marvel-იშ დორსხუაფაშე, 1961 წანაშე მოჸუნელი, ფანტასტიკური ოთხულიშ დო ბრელი შხვა სუპერგერგეზიშ აკმაქიმინალეფი რენა: [[სტენ ლი]], ჯეკ კირბი, სტივ დიტკო დო შხვეფი. Marvel-ი წორას თიმწკჷმა იჸუ ამერიკას ართ–ართი შხუ კომიქსეფიშ კომპანიაქ, DC Comics-წკჷმა ართო. DC Comics (დირსხჷ 1934 წანას, მუჭოთ National Allied Publications) — რე ართ-ართი არძაშე პოპულარული დო ჩინებული კომიქსეფიშ გჷშმაშქუმალარი მარველ კომიქსეფიშ უკული. გიშმაშქვაფალი 1969 წანას იჸიდჷ კომპანიაქ [[Warner Bros. Pictures]] DC კომიქსეფიშ არძაშე ჩინებული გერგეზეფი რენა: [[სუპერმენი]], [[ბეტმენი]], [[სარკო ოსური]], [[ვალი (კომიქსეფი)|ფლეში]], [[წვანე ოსინთე]] დო [[სამართალიანობაშ ლიგა]]. ინიციალი „DC“ იქიმინჷ ათე კომპანიაშ პოპულარული სერიაშ [[დეტექტიური კომიქსეფი]]შ მეჯინათ (Detective Comics) დო მალას კომპანიაშ ოფიციალური ჯოხოთ გინირთჷ. ==ლიტერატურა== * {{cite book |last1 = Ahrens |first1 = Jörn |last2 = Meteling |first2 = Arno |title = Comics and the City: Urban Space in Print, Picture, and Sequence |url = https://archive.org/details/comicscityurbans0000unse |publisher = Continuum International Publishing Group |year = 2010 |isbn = 978-0-8264-4019-8 |ref = harv }} * {{cite book |last = Alaniz |first = José |title = Komiks: Comic Art in Russia |url = https://books.google.com/books?id=t9oq_c5M_gQC |year = 2010 |publisher = University Press of Mississippi |isbn = 978-1-60473-366-2 |ref = harv }} * {{cite book|last= Barker|first = Martin|title=Comics: Ideology, Power, and the Critics|url= https://books.google.com/books?id=0DG8AAAAIAAJ|year=1989 |publisher = Manchester University Press|isbn = 978-0-7190-2589-1|ref= harv}} * {{cite book |last = Beaty |first = Bart |title = Unpopular Culture: Transforming the European Comic Book in The 1990s |url = https://books.google.com/books?id=PXgwiPyLEpkC |year = 2007 |publisher = University of Toronto Press |isbn = 978-0-8020-9412-4 |ref = harv }} ==რესურსები ინტერნეტში== {{commonscat-inline|Comics}} * {{Url|https://curlie.org/Arts/Comics|კომიქსი}} საიტის [[DMOZ]] * {{Url|http://www.comicbookdb.com|კომიქსეფიშ მუნაჩამეფიშ ბაზა}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ხელუანობაშ ჟანრეფი]] [[კატეგორია:კომიქსეფი| ]] [[კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 3]] 1z7bsg8qsum8s7t5evlwytiu1htilwr 0 31521 252095 206529 2026-08-13T01:27:33Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252095 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Greek trinity.png|thumb|350px|ბერძენული სუმელა დო დიხაუჩაშ სუმი ომაფეშ გარიგა: ზევსი ღორონთი (ჟინცა), პოსეიდონი (ზუღეფი დო ოკიანეეფი) დო ჰადესი (ქვერსემია). თეოსეფი (მორჩილი ღორონთეფი) თე სუმელაშ სქუალეფი რენა.]] [[ფაილი:Zeus Otricoli Pio-Clementino Inv257.jpg|thumb|[[ზევსი]]შ [[ბიუსტი]] ნაძირეფჷ [[ოტრიკოლი]]ს, [[იტალია]].]] '''ჯვეშბერძენული მითოლოგია''' — [[ჯვეში ბერძენეფი]]შ მითეფიშ დო ისტორიეფიშ ნაკორობა, ნამუეფით თინეფიშ ღორონთეფს დო გერგეზეფს, ხოლო ოქიანუშ მონწყუალას დო თინეფიშ დორხველი [[კულტი]]შ დო [[რიტუალი|რიტუალური]] პრაქტიკაშ გაჭყაფუს დო შანულობას ოწაწჷ. თეხანური მარკვიალეფი თე მითეფს გჷმირინუანა [[ჯვეში საბერძნეთი]]შ დო ჯვეში ბერძენული ცივილიზაციაშ [[რელიგია|რელიგიური]] დო [[პოლიტიკა|პოლიტიკური]] ინსტიტუტეფიშ დაგურაფალო, ხოლო კინ თე [[მითი|მითეფიშ]] გოჭყაფაშ ორთაშ გჷთანაკვერალო<ref>{{cite encyclopedia|title=Volume: Hellas, Article: Greek Mythology|encyclopedia=[[Encyclopaedia The Helios]]|year=1952}}</ref>. ბერძენული [[მითოლოგია]] წჷმორინაფილი რე მუჭოთ თხობელურ ფორმაშ მინუშეფიშ დიდი მუდანობათ, ხოლო ეიოხანტალი [[ხელუანობა]]სჷთ, მუჭოთი რე სამანგათ; [[ხანტუა]] [[კერამიკა|კერამიკულ]] ლარნაკეფს დო თიჯგ. ბერძენულ მითეფს ენწყუმილი რე [[ოქიანუშ გოჭყაფა]] დო შხვადოშხვა [[ღორონთი|ღორონთეფიშ]], [[ოსურღორონთი|ოსურღორონთეფიშ]], გერგეზეფიშ დო მითური რინუეფიშ რინაშ დო დუდგინალეფიშ დეტალეფი. თე ამბეეფი დუდმაართაშე ზეპირზიტყვიერო იფაჩუდჷ ზეპირ-პოეტური ტრადიციათ, მარა ასე ბერძენული მითეფი თარო [[ბერძენული ლიტერატურა|ბერძენული ლიტერატურაშე]] რე ჩინებული. უჯვეშაში [[ლიტერატურული წყუ]], [[ილიადა]]შ დო [[ოდისეა]]შ [[ეპიკური პოემა|ეპიკური პოემეფი]], თარო [[ტროაშ ლჷმა]]შ განმიკის მუნახვამილა მოლინეფს თხობელანს. [[ჰომეროსი]]შ თეხანური [[ჰესიოდოსი]]შ ჟირი პოემა, „[[თეოგონია]]“ დო „[[ხანდეფი დო დღალეფი]]“ იკათუანს ოქიანუშ [[გენეზისი]]შ ეჭარუას, ღორონთიერ მართუალაშ [[იერარქია]]ს, ადამიერეფიშ რინაშ [[ეპოქა|ეპოქეფს]], ოზალუეშ პრაქტიკაშ გოჭყაფას დო თიჯგ. [[მითი|მითეფი]] ხოლო ასქილადირი რე [[ჰომეროსი]]შ [[ჰიმნი|ჰიმნეფს]], ჯვ. წ. V ოშწანურაშ პერიოდიშ [[ტრაგედია|ტრაგედიეფს]], [[ელინიზმი|ელინისტური ეპოქაშ]] ჭარუეფიშ დო მენცარეფიშ ნახანდეფს, [[რომიშ იმპერია|რომიშ იმპერიაშ]] პერიოდიშ ჭარუეფიშ, მუჭოთ რე [[პლუტარქე]] დო [[პუსანიასი]]შ, ნაჭარეფს. ბერძენულ მითოლოგიას უდიდაში გოლინა უღუდჷ [[ბჟადალური ცივილიზაცია|ბჟადალური ცივილიზაციაშ]] [[კულტურა]]შა, ხელუანობაშა დო [[ლიტერატურა]]შა დო ასეშა ბჟადალური მონძალა დო [[ნინა]]შ ნორთო სქიდჷ. ჯვეშ ბორჯის ბერძენეფს წანდეს, ნამჷ-და ოქიანუს გომორძგვილი უღური ღორონთეფი მართჷნდესჷნ. ამბეეფს ღორონთეფშე დო გერგეზეფშე — მითეფი ჯოხო. ჯვეშ ბერძენეფი მითიურ სცენეფს ლარნაკეფს, თასეფს დო შხვა მეკონეფს გეთმიოხანტანდეს. თაშ ნამჷ-და, მითეფქ თეშნერო მორთ ჩქინ ბორჯიშახ. 2 000 წანაშ კინოხ, საბერძნეთი ნოჭახნაკეფით დო მითური ფრიზეფით რდჷ დოსქვამაფირი, მიარე ოხიდაქ აკიგჷ. მარა ასე თინეფშე აკნაცჷმეფქ ქჷდოსქიდჷ. == ღორონთეფი == {| class="prettytable sortable" style="background-color:#f7f8ff;" align="center" cellpadding="6" |- style="background-color:#e6e9ff;" ! width="80"|[[ბერძენული ნინა|ბერძენულო]]''[[ტრანსლიტერაცია|(ტრანსლიტ.)]]''!!width="80"|რომაული ჯოხო!!რანგი, მოჯგირული რსხუეფი შხვა ღორონთეფწკჷმა, ფუნქცია, გიშართილი მუშობურობეფი!!width="150"| ატრიბუტეფი !!width="50"|ამნახანტი |- | '''[[ურანოსი]]''' <br />|| <br />|| ცაშ პატონი, ღორონთეფიშ ბაბადიდი <br />|| <br />|| |- | '''[[კრონოსი]]''' <br />|| <br />|| მაართა გამნარყიშ დიდი ღორონთი (ზევსიშ, პოსეიდონიშ, ჰადესიშ, ჰერაშ, დემეტრაშ, ჰესტიაშ მუმა). <br />||ქვიშაშ სათი, მაგანა|| <br /> [[ფაილი:Cronos armé de la faucille (harpè) contre son père et divers médaillons pierre gravée crop.jpg|80x180px]] |- | '''[[ზევსი]]''' <br /> Ζεύς ''[Zeus]'' || '''[[იუპიტერი (მითოლოგია)|იუპიტერი]]''' || '''რანგი I''', <br /> ღორონთეფიშ მუმა, [[ვალუა]]შ, [[ტყვაცი დო გურგინი]]შ დო [[ჰეერი]]შ მამართალი <br /> [[კრონოსი]]შ დო [[რეა]]შ უნჩაში ქომოლსქუა <br /> [[პოსეიდონი]]შ, [[ჰადესი]]შ, [[ჰერა]]შ, [[დემეტრა]]შ უკულაშ ჯიმა<br /> [[ათენა]]შ, [[აპოლონი]]შ, [[არტემიდე]]შ, [[არესი]]შ, [[აფროდიტე]]შ, [[ჰერმესი]]შ, [[დიონისე]]შ, [[ჰერაკლე]]შ დო თ.უ. მუმა <br />ცაშური რსხული: პლანეტა [[დია (პლანეტა)|იუპიტერი]] || კიღურა, ვალუაშ ჩხორშაყარი, სკიპტრა, კანკალეშა გომორძგუაშ ოსურღორონთჷთ [[ნიკე]] || [[ფაილი:Zeus.png|80x180px]] |- | '''[[პოსეიდონი]]''' <br /> Ποσειδῶν ''[Poseidōn]'' || '''[[ნეპტუნი]]''' || '''რანგი II''', <br /> ზუღაშ (თაქ; ატლანტიშ ოკიანე, თიში ოპალუე აბანი [[ატლანტიშ ოკიანე]] დო [[სქირონაშქა ზუღა]]ში), ხოლო [[დიხაშნწალუა]]შ დო [[ცხენი|ცხენეფიშ]] ღორონთი <br />[[ზევსი]]შ უნჩაში ჯიმა <br /> კრონოსიშ დო რეაშ ქომოლსქუა <br /> ღურაშ სქუა [[კლეითო]]წკჷმა ხუთი ნაჟირალი ქომოლსქუა გარჩქინჷ; ალმასქუ [[ამფიტრიტე]] <br /> [[ტრიტონი (მითოლოგია)|ტრიტონიშ]] მუმა <br /> ოქიანუშ გარიგაშ ბორჯის ზევის ერგჷ ცაქ, ჰადესის — ქვერსემიაქ, პოსეიდონს – [[დიხაუჩა]] დო [[ოკიანე]] || [[სუმბოჭკა]], ოლჷმარი ერტი, [[დელფინი]] || [[ფაილი:Poseidon.png|80x180px]] |- | '''[[ჰერა]]''' <br /> Ἥρα ''[Hērā]'' || '''[[იუნონა]]''' || '''რანგი III''', <br /> ფანიაშ ოსურღორონთი, გურგინუაშ, ნანობაშ დო ბადებაშ მამართალი <br /> უხენეეფიშ მახვარე <br /> ზევსიშ კილოთერო ძჷღჷ ალმასქუ <br /> არესიშ, ჰეფესტოშ, ჰებეშ დო თ.უ. ნანა <br /> ზევსიშ და || [[ფარშავანგი]], კუკუ, ომაფე დუდოკირუ, [[ბერწული]], ლაჭკარამეფი || <br /> [[ფაილი:Hera.png|80x180px]] |- | '''[[დემეტრა]]''' <br /> Δημήτηρ ''[Dēmētēr]'' || [[ცერერა (მითოლოგია)|'''ცერერა''']] || '''რანგი IV''', <br /> დიხაშ ოსურღორონთი, ზევსიშ და, [[ნანა ოსურღორონთი]], ნოჸოფურობაშ ღორონთი <br /> სუმსაეამი ოსურღორონთი შხვადოშხვა მანიფესტაციეფს, ანუ ამნახანტეფს: ქარწუნი, ნანა ვარ-და რჩინი [[ოსური]] <br /> ზევსიშ უგუთხუ და, საყვარელი <br /> ხელოუანობას მეჭედელო რე მერსხილი თიშ ცირასქუა [[პერსეფონე (მითოლოგია)|პერსეფონეწკჷმა]] დო თიშ ალმასქუ [[ჰადესი|ჰადესწკჷმა]] <br /> [[პლუტონი (მითოლოგია)|პლუტონიშ]] ნანა || ორქოშ [[დუდელე]]შ გურგინი, [[ჟღერჟღელი]], კალათი [[ატამი|ატმათი]] დო პიოლეფით, [[ლაბრისი]] (ჟირპიჯამი ორგუნი) || [[ფაილი:Demeter.png|80x180px]] |- | '''[[აპოლონი]]''' <br /> Ἀπόλλων ''[Apollōn]'' || [[აპოლო (მითოლოგია)|'''აპოლო''']] || '''რანგი V''', <br /> [[პოეზია|პოეზიაშ]], სინთეშ, [[უჩა ჭირი]]შ დო ოწმოხრაგადუაშ ღორონთი <br /> [[მუზა|მუზეფიშ]] აწმაჸუნალი (წოროჯოხო: Musagetes) <br /> გომანგაფილი რე [[ფებოსი|ფებოსწკჷმა]] (ბჟაშ ღორონთი)<br /> ზევსიშ დო [[ტიტანინი]]შ ქომოლსქუა [[ლეტო (მითოლოგია)|ლეტო]]<br /> ალმასქუშ უმუშ, [[ასკლეპიოსი]]შ მუმა <br /> [[არტემიდე]]შ ნაჟირალი ჯიმა<br /> ცაშური რსხული: [[ბჟა]] || [[კითარა]] (სიმამი ინსტრუმენტი), შქვილ-ისინდი || [[ფაილი:Apollon.png|80x180px]] |- | '''[[არტემიდე]]''' <br /> Ἄρτεμις ''[Artemis]'' || [[დიანა (მითოლოგია)|'''დიანა''']] || '''რანგი VI''', <br /> მაჯინობაშ დო [[თუთა (ალმაშარე)|თუთაშ]] ქარწუნი ოსურღორონთი ([[სელენე]]წკჷმა ართო) <br /> ზევსიშ დო ლეტოშ ცირასქუა <br /> აპოლონიშ ნაჟრალი და (აპოლონი = ბჟაშ ღორონთი [[ჰელიოსი]], [[არტემიდე]] = თუთაშ ოსურღორონთი [[სელენე]]) <br /> ვაგათხელე, აკა ქომოლკოჩი ვაუჩქუდჷ, დუდიშული დო უსქე რდჷ <br /> ცაშური რსხული: [[თუთა (ალმაშარე)|თუთა]] || ისინდი დო ვარჩხილიშ შქვილი, [[ნიჯგი]], [[აბზინდე]], [[ფუჯირემი]], მაგანა თუთა || [[ფაილი:Artemis.png|80x180px]] |- | '''[[ათენა]]''' <br /> Ἀθηνᾶ ''[Athēnā]'' || '''[[მინერვა]]''' || '''რანგი VII''', <br /> სიჭკვერაშ ოსურღორონთი, გერგეზეფიშ, [[ნოღა|ნოღეფიშ]], დიხამოქიმინჯეეფიშ, [[ხელუანობა|ხელუანობეფიშ]]დო [[მმენცარობა|მენცარობეფიშ]], ოსურული ხესაქვარიშ, (სტრატეგიული) ბურჯაფიშ დო თინჩალაშ მათხილე, ნოღა ათენიშ ოსურღორონთი <br /> ([[პალასი (მალიომორი ოსური)|პალასი]]) <br /> [[ზევსი]]შ დო [[მეტისი]]შ ოჸოროფე ცირასქუა <br /> უგუთხუ ოსური; გაუპატიურჷ ჰეფესტოქ დო ქეშეძინჷ ერექთონიოსიქ, ერექთევსიშ მუმაქ; ჰეფესტოწკჷმა ართო ათენს მართნდჷ || ღუ, ზეთიშხილიშ ჯა, ანჩხაბერი, შუფი, ფარი, გვერი || [[ფაილი:Athena.png|80x180px]] |- | '''[[არესი]]''' Αρης ''[Arēs]'' || '''[[მოროხი (პლანეტა)|მოროხი]]''' || '''რანგი VIII''', <br /> მუმაჯალიგარი ლჷმაშ ღორონთი <br /> ზევსიშ დო ჰერაშ კანონიერი ქომოლსქუა <br /> დემოსიშ დო ფობოსიშ მუმა <br /> ჩილქომონჯური ართგურალაშ აკმარცუაფალი ოჸოროფე რსხუ აფროდიტეწკჷმა <br />ცაშური რსხული: პლანეტა [[მოროხი (პლანეტა)|მოროხი]] || ჟღერჟღელი, ჯოღორი დო ყურშუფი, შუფი, ფარი, [[ანჩხაბერი]] || [[ფაილი:Ares.png|80x180px]] |- | '''[[აფროდიტე]]''' Ἀφροδίτη ''[Aphroditē]'' || [[ვენერა (მითოლოგია)|'''ვენერა''']] || '''რანგი IX''', <br /> ჸოროფაშ დო სისქვამეშ ოსურღორონთი <br /> ჟირ შხვადოშხვა ფიგურას თე ჯოხოქ გიადჷ: <br /> '''1'''. [[ურანუსი]]შ უნჩაში ცირასქუა, ნამუთ ჟინცაშით ჯოხოიდვალუდჷ (აფროდიტე ურანია) <br /> ზუღაშ თქვაფუს გორჩქინდჷ <br /> '''2'''. ზევსიშ უკულაშ ცირასქუა დო რჩქვანელობურო ჯოხოიდვალჷ <br /> [[დიონე]]შ ნასქუალეფი ცირასქუა <br /> ჰეფესტოშ ალმასქუ <br /> ჩაშური რსხული: პლანეტა [[მორღა]], <br /> შხვა ჯოხოეფი: <br /> '''1'''. (უნჩაში): ანადიომენე (ზუღაშე გიშნაველი), ურანია (ჟინცაშური, ანუ ურანოსიშ ნოგორი) <br /> '''2'''. (უკულაში): მელაინა (უჩა), ანდროფონოსი (კოჩეფიშ დჷმაფორჩაფალი), ეპიტიმბიდია ონთხორუეშეფს გემარენჯი) || ოლორი, ღორღონჯი, ტოტონჯი, ღინჭილია, ორტყაფუ, სარკე, მურტი, უშქური დო თ.უ. || [[ფაილი:Aphrodite.png|80x180px]] |- | [[ჰერმესი (მითოლოგია)|'''ჰერმესი''']] <br /> (Ἑρμῆς ''[Hermēs]'' || [[მერკური (ღორონთი)|'''მერკური''']] || '''რანგი X''', <br /> მახინჯეფიშ, ვაჭარობაშ დო მეშარეეფიშ ღორონთი. [[ღორონთეფიშ მაგინაფალი|ღორონთეფიშ მაგინაფალი]] <br /> ზევსიშ დო [[ნიმფე]]შ ქომოლსქუა [[მაია (მითოლოგია)|მაია]] <br /> [[პანი (მითოლოგია)|პანიშ]], [[დაფნე]]შ, [[ჰერმაფროდიტო]]შ, [[აბდერო]]შ დო [[ავტოლიკო]]შ მუმა <br /> ცაშური რსხული: პლანეტა [[მერკური (პლანეტა)|მერკური]] || [[კადუცეუსი]]|| [[ფაილი:Hermes.png|80x180px]] |- | '''[[ჰეფესტო]]''' <br /> Ἥφαιστος ''[Hēphaistos]'' || '''[[ვულკანუსი]]''' || '''რანგი XI''', <br /> [[ვულკანი]]შ, დაჩხირიშ, [[ჭკადუობა|ოჭკადუე]] ხელუანობაშ დო არქიტექტურაშ ღორონთი (ღორონთეფს დოხორეეფს აკმუგანდჷა, ადამიერეფს ჸუდეშ აკოგაფაშ ხელუანობა გჷნოჩჷ.); ციკლოპეფწკჷმა ართო ზევსიშო ვალს დო მეხის ჭკადჷნდჷ <br /> ჰერაშ ქომოლსქუა (ინისახჷ ხვალეთ პართენოგენეზის) <br /> ზევსიქ, თიშ გეშა, ნამჷ-და დიამუშის ოკოდჷ თიშ სააწმარენჯოთ ქჷმოხვარებუდუკო [[ოლიმპო]]შე გეგნაჸათჷ დო თიშ უკული კვიზათ, კუნტო გჷირთჷ. <br /> გარიგაშ შანო ზევსიქ თინა რჩქვანელობურ აფროდიტეშ ალმასქუთ გჷნართინჷ, აფროდიტექ თის არესწკჷმა უღალატჷ|||| <br />[[ფაილი:Hephaistos.png|80x180px]] |- | '''[[დიონისე]]''' <br /> Διόνυσος ''[Dionysos]'' || '''ნაშუმა''' || '''რანგი XII''', <br /> ღვინიშ, მეურნობაშ დო შუმაფაშ ([[ექსტაზი]]შ) ღორონთი <br /> ღორონთეფს შქას არძაშე უკულაში <br /> დემეტრაშ, იოშ, დიონეშ, პესეფონეშ, ლეთეშ ვარ-და სემელეშ, დო ზევსიშ ქომოლსქუა <br /> || || [[ფაილი:Dionysos.png|80x180px]] |- | '''[[ჰესტია]]''' <br /> Ἑστία ''[Hestiā]'' || [[ვესტა (მითოლოგია)|'''ვესტა''']] || '''რანგი XIII''', <br /> ფანიური ოჸიაშ, ფანიური კერიაშ დაჩხირიშ მაფორალი ოსურღორონთი <br /> უგუთხუ ქარწუნი <br /> ზევსიშ უნჩაში და || [[პალადიონი]] || [[ფაილი:Hestia drawing.png|80x180px]] |- | '''[[ჰადესი]]''' <br /> ᾍδης ''[Hāides]'' || [[პლუტონი (მითოლოგია)|'''პლუტონი''']] || '''რანგი XIV''', <br /> ზევსიშ ჯიმა <br /> ქვერსემიაშ მაზოჯალი <br /> თიშ ელმაჸუნეეფი რენა [[თანატოსი]] „ღურა“ დო [[ჰიპნოსი]] „რული“ || [[სორგინიშ ქა]]<br /> სუმდუდამი [[კერბეროსი (მითოლოგია)|კერბეროსი]] || [[ფაილი:Hades.png|80x180px]] |- | [[პერსეფონე (მითოლოგია)|'''პერსეფონე''']] <br /> Περσεφόνη ''[Persephonē]'' || '''[[პროზერპინა]]''' || '''რანგი XV''', <br /> ზევსიშ დო დემეტრაშ ცირასქუა<br /> ქვერსემიაშ მაფა <br /> ოთხი თუთას ჰადესწკჷმა რდჷ, უჸოფე ბორჯი <br /> წოროჯოხო კორე (Κόρη = „ცირასქუა“) || [[ჟღერჟღელი]]|| [[ფაილი:Hades drawing.png|80x180px]] |- | '''[[ჰერაკლე]]''' <br /> Ἡρακλῆς ''[Hērāklēs]'' || '''[[ჰერკულესი]]''' || '''რანგი XVI''', <br /> გვერდოღორონთი <br /> ჩინებულო გჷნირთჷ მუში 12 საქმეთ <br /> [[ზევსი]]შ დო [[ალკმენე]]შ ქომოლსქუა <br /> || ნჯილოშ ბოწოწი, ტურკი, შქვილი დო ნიჯგი || [[ფაილი:Herakles.png|80x180px]] |- | [[ჰებე (მითოლოგია)|'''ჰებე''']] <br /> Ἥβη ''[Hēbē]'' || [[იუვენტა (მითოლოგია)|'''იუვენტა''']] || '''რანგი XVII''', <br /> ახალნორდობაშ ოსურღორონთი <br /> [[ჰერაკლე]]შ ალმასქუეთ გჷნირთჷ, მუჟამსჷთ თიქ [[ოლიმპო]]შა ეშართჷნ <br /> [[არესი]]შ დო [[ათენა]]შ და || || [[ფაილი:Hebe drawing.png|80x180px]] |} ==გეძინელი ლიტერატურა== * {{cite book | last=Gantz | first=Timothy | authorlink = | title=Early Greek Myth: A Guide to Literary and Artistic Sources | url=https://archive.org/details/earlygreekmythgu0001gant | publisher=Johns Hopkins University Press | year=1993 | isbn=0-8018-4410-X}} * {{cite book | last=გრეივზი | first=რობერტი| authorlink= რობერტ გრეივზი | title=The Greek Myths| publisher= Penguin (Non-Classics) | origyear=1955|edition=Cmb/Rep|year=1993 | isbn=0-14-017199-1}} * {{cite book | last=Hamilton | first=Edith | authorlink= | title=Mythology| publisher= Back Bay Books | origyear=1942|edition=New|year=1998 | isbn=0-316-34151-7}} * {{cite book | last=Kerenyi | first=Karl | title=The Gods of the Greeks | url=https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich | publisher= Thames & Hudson| origyear=1951|edition=Reissue|year=1980| isbn=0-500-27048-1}} * {{cite book | last=Kerenyi | first=Karl | title=The Heroes of the Greeks | url=https://archive.org/details/heroesofgreeks00kerrich | publisher= Thames & Hudson| origyear=1959|edition=Reissue|year=1978| isbn=0-500-27049-X}} * {{cite book | last=Luchte | first=James | title=Early Greek Thought: Before the Dawn | publisher= Bloomsbury| year=2011| isbn=0567353311}} * {{cite book | last=Morford M.P.O. | first=Lenardon L.J. | title=Classical Mythology | publisher= Oxford University Press| year=2006| isbn=0-19-530805-0}} ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.library.theoi.com/ Library of Classical Mythology Texts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070915040106/http://www.library.theoi.com/ |date=2007-09-15 }} translations of works of classical literature * [http://www.limc-france.fr LIMC-France] provides databases dedicated to Graeco-Roman mythology and its iconography. * [http://www.theoi.com/ Theoi Project, Guide to Greek Mythology] biographies of characters from myth with quotes from original sources and images from classical art * Martin P. Nilsson, [https://books.google.com/books?id=xQzlzYEUm2QC&pg=PA11&dq=mycenaeans+chronology&hl=en&ei=TDQbTPixEon94Aba58mwCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=10&ved=0CFIQ6AEwCTgK#v=onepage&q&f=false The Mycenaean Origin of Greek Mythology], on Google books == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ბერძენული მითოლოგია| ]] [[კატეგორია:მითოლოგია]] iy6592iamoxf0j5hdxq2qhhhajvqxjr 0 31585 252138 242166 2026-08-13T01:57:46Z InternetArchiveBot 15194 Add 4 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252138 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:DNA Overview2.png|მინი|[[დეზოქსირიბონუკლეინიშ ბჟე]] ([[დნბ]])]] '''გენეტიკა''' ([[ჯვეში ბერძენული ნინა|ჯვ.ბერძენ]]. γενητως – მიდგაინშე გოჭყაფა, წჷმოქიმინა) — მენცარობა, ნამუთ დჷთმიგურუანს [[მონძალა|მონძალა]]ს, ანუ წიმოხიანეფიშ რჩქვენას გეჸვენჯი გამნარყის გინოჩანჷ მუნეფიშ შანი-მუშობრეფი დო გოვითარაფაშ მუშობურობეფი. თე ომენცარე დისციპლინაშ ჯოხო გჷმორინაფაშა მიშეღჷ ინგლისარ ნატურალისტი [[უილიამ ბეტსონი|უილიამ ბეტსონქ]] [[1905]] წანას. ბიოლოგიურ შხვა დარგეფწჷმა ელაზჷმაფათ გენეტიკა ახალო გჷმოქიმინელი მენცარობა რე. == ანდოგანიშ ჟიგაულა == ინდივიდიშ არძა შან-მუშობრა მონძალათ მუთა რე მეღებული. თინეფშე კანკალე ანდოგანი დო რდუალა გჷთმოპიჯანს. სამანგათ, ადამიერი ჭარუა-კითხირიშ რჩქვანას გურაფათ ღებულენს. რე თიჯგურა მუშობრეფი, ნამუეფჷთ მონძალაშ დო ანდოგანიშ ურთიართქიმინალაშ შედეგი რე. ადამიერიშ რსხულიშ ფორმა ნორთობურო მონალათ მინაღებჷ მუშობრალა რე, მარა თიშა ხოლო გაულას იღვენუანს, დო მუსხი ოჭკომალს ჭკომუნს ადამიერჷნ. == ქრომოსომეფი დო გენეფი == მასქერეფიშ შან-მუშობრალეფი [[ქრომოსომეფი]]შ მეშქაშალათ გინმურს სქუაშა. ქრომოსომა წჷმოქიმინელი რე, ნამუთ რსხულიშ არძა [[თოლი|თოლს]] რე, თეშ გეშა, ირი თოლი იკათუანს ინფორმაციას თიშ გეშა, დო მუჭო რე აკოგაფილი ედომუშამი ორგანიზმი. თოლიშ [[თოლიშ გვირზილი|გვირზილს]] ანდა ქრომოსომა რე. თინეფშე ირს მუში ჭკობა ჸუნს. თე ჭკობას ართი ქრომოსომა ნანაშური რე, მაჟირა — მუმაშური. ირი გვარობაშ ჩხოლარს დო ჩანარს კონკრეტული მუდანობაშ ქრომოსომეფი უღუ. სამანგათ, ადამიერს 46 ქრომოსომა უღუ, ნამუთ 23 ჭკობას გჷთმაჭყანს. ქრომოსომაშ ედომუშამ სიგჷნძას გენეფი იდვალუაფუ, ნამუსჷთ ორგანიზმიშ მონძალური შან-მუშობრეფიშ მაკათური ინფორმაცია რე მოჩამილი. სამანგათ, ადამიერიშ გენს [[თოლი (ორგანო)|თოლიშ]] ვარ-და [[თუმა|თუმაშ]] ფერიშ მაკათური ინფორმაცია რე ინოჭარილი. ელაზჷმაფათ რთულ შან-მუშობრეფს, სამანგათ, რსხულიშ ფორმას, მიარე [[გენი]]შ ართობური ქიმინუა გჷთმოთანჯჷნს. [[თოლი|თოლს]] არძა ქრომოსომა შხვადოშხვანერი რე, მარა ქრომოსომეფიშ ირი ჭკობა ართი დო იგივე ინფორმაციაშ მოღვენი რე, თეშენ ირ მუშობრას ჟირი გენი გჷთმოთანჯჷნს. გენეფი [[ცილეფი]]შ გოჭყაფას არეგულირენს დო თეშ მეშქაშალათ აკმოქიმინჷნს ჩხოლარიშ დო ჩანარიშ შხვადოშხვა შან-მუშობრალას. ორგანიზმიშ თოლეფს ვითოშალათ შხვადოშხვანერი ცილა რე დო თინეფშე ირს მუში მოღალაფა უღჷ; ირი გენი ართი ვარ-და მუსხირენ ცილაშ წჷმოქიმინუას არეგულირენს. ნამ გენეფჷთ რე თქვანს თოლეფსჷნ, ზუსტას თი ცილეფი გიჭყაფჷ. == გენეფიშ მონძალათ გჷნოჩამა == ახალი [[ჩხოლარი]] დო [[ჩანარი]] ჟირი ოგანაგე — [[სასქესო თოლეფი]]შ — ესვარუათ გიჭყჷ. ათე თოლეფშე ართი მუმაშური რე, მაჟირა — ნანაშური. თინეფი თით რენა გინორთელი ორგანიზმიშ შხვა თოლეფშე, ნამჷ-და ქრომოსომეფიშ ვარსული ნაკორობას იკათუანს. ირ სასქესო თოლს ქრომოსომეფიშ მუდანობაშ ხვალე გვერდი რე. სასქესო თოლეფიშ ესვარუათ მენაღებჷ ახალ თოლს ქრომოსომეფიშ ნორმალური მუდანობა უღუ — გვერდი ნანაში დო გვერდი — მუმაში. == ლიტერატურა == * {{Cite book |author=Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, and Walter P |title=Molecular Biology of the Cell |url=https://archive.org/details/molecularbiology0004albe |edition=4th |year=2002 |isbn=0-8153-3218-1 |publisher=Garland Science |location=New York}} * {{Cite book |editor1-first=Anthony J. F. |editor1-last=Griffiths |editor2-first=Jeffrey H. |editor2-last=Miller |editor3-first=David T. |editor3-last=Suzuki |editor4-first=Richard C. |editor4-last=Lewontin |editor5-last=Gelbart |title=An Introduction to Genetic Analysis |url=https://archive.org/details/introductiontoge0000unse_v1d3 |year=2000 |isbn=0-7167-3520-2 |edition=7th |publisher=W. H. Freeman |location=New York |editor-first=William M.}} * {{Cite book |author=Hartl D, Jones E |title=Genetics: Analysis of Genes and Genomes |url=https://archive.org/details/genetics00dani |edition=6th |publisher=Jones & Bartlett |year=2005 |isbn=0-7637-1511-5}} * {{Cite book |author=Lodish H, Berk A, Zipursky LS, Matsudaira P, Baltimore D, and Darnell J |title=Molecular Cell Biology |url=https://archive.org/details/molecularcellbio00lodi |edition=4th |year=2000 |isbn=0-7167-3136-3 |publisher=Scientific American Books |location=New York}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons category|Genetics}} * ომენცარე ჟურნალ [http://www.journals.uchicago.edu/AJHG/home.html American Journal of Human Genetics-იშ ვებ-ხასჷლას] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050914121140/http://www.journals.uchicago.edu/AJHG/home.html |date=2005-09-14 }} * ომენცარე ჟურნალ [http://www.nature.com/ng/ Nature Genetics-იშ ვებ-ხასჷლას] {{ბიოლოგიაშ ჯინჯიერი დარგეფი}} [[კატეგორია:გენეტიკა| ]] 5ik39rh3avopsma6ctd4n4lzvyim2ht 0 31598 252092 218077 2026-08-13T01:24:18Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252092 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Warsaw Pact Logo.svg|მინი|upright|ვარშავაშ პაქტიშ ემბლემა ]] [[ფაილი:NATO vs. Warsaw (1949-1990).svg|მინი|upright=1.5|ხურგეფი ნატოშ (ლენი) დო ვარშავაშ პაქტიშ (ჭითა) ქიანეფწკჷმა.]] '''ვარშავაშ პაქტი''' ვარ-და '''ვარშავაშ ხეკულუა''', ოფიციალური ჯოხო '''მაჸალობაშ, წოროხანდაშ დო ურთიართმოხვარაშ ხეკულუა''' — ცენტრალურ დო ბჟაეილ ევროპული კომუნისტური ქიანეფიშ ორგანიზაცია რდჷ. დირსხჷ [[1955]] წანას [[ვარშავა]]ს, [[პოლონეთი|პოლონეთის]], [[ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია|ნატო]]შ ალიანსიშით გოჭყაფილი ორჩანიე ფარსაგიშ ობალანსაფარო (თე ეკონიაქ 1949 წანას დირსხჷ). ვარშავაშ პაქტიშ გოჭყაფას კინოხ აწოჸუნდჷ რე-მილიტარიზაფილი [[ბჟადალი გერმანია|ბჟადალ გერმანიაშ]] ნატოშა ინტეგრაცია [[პარიზიშ აპიჯალა|პარიზიშ აპიჯალაშ]] რატიფიკაციათ. პაქტიქ ედომუშამი [[რგილი ლჷმა]]შ მეძენას იარსჷ, სოიშახ 1991 წანას, კანკალე ქიანა თიშე გიშეშჷნ, ნამუსჷთ ბჟაეიოლი ბლოკიშ დონთხაფაქ დო [[სხუნუეფიშ რსხუ]]ს პოლიტიკური თირუეფქ მაჸუნჷ. ვარშავაშ პაქტიქ ოფიციალურო აკოცჷ 1991 წანაშ კვირკვეს. == ლიტერატურა == * {{cite book|last=ჰაველი|first=ვაცლავ |authorlink=ვაცლავ ჰაველი|title=To the Castle and Back|year=2007|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=978-0-307-26641-5|others=Trans. Paul Wilson|url=http://books.google.com/books?id=GaWwabF35Y0C&lpg=PP1&dq=editions%3AkJCaIwFlq-QC&pg=PP1#v=onepage&q&f=false}} * {{cite journal|last=Heuser|first=Beatrice|title=Victory in a Nuclear War? A Comparison of NATO and WTO War Aims and Strategies|journal=[[Contemporary European History]]|year=1998|volume=7|issue=3|pages=311–327|doi=10.1017/S0960777300004264|}} * {{cite book|last=Lewis|first=William Julian|title=The Warsaw Pact: Arms, Doctrine, and Strategy|url=https://archive.org/details/warsawpactarmsdo0000lewi|year=1982|publisher=Institute for Foreign Policy Analysis|location=Cambridge, Mass.|isbn=978-0-07-031746-8}} * {{cite book|last=Mastny|first=Vojtech|title=A Cardboard Castle ?: An Inside History of the Warsaw Pact, 1955–1991|year=2005|publisher=[[Central European University Press]]|location=Budapest|isbn=978-963-7326-07-3|url=http://books.google.com/books?id=Jm4L_b8CHycC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage&q&f=false}} * {{cite book|last=Umbach|first=Frank|title=Das rote Bündnis: Entwicklung und Zerfall des Warschauer Paktes 1955 bis 1991|year=2005|publisher=Ch. Links Verlag|location=Berlin|isbn=978-3-86153-362-7|language=German}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commons|Warsaw Pact}} * [http://legacy.wilsoncenter.org/va2/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=home.browse&sort=collection&item=Warsaw%20Pact The Woodrow Wilson Center Cold War International History Project's Warsaw Pact Document Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030153427/http://legacy.wilsoncenter.org/va2/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=home.browse&sort=collection&item=Warsaw%20Pact |date=2012-10-30 }} {{რგილი ლჷმა}} [[კატეგორია:ევროპაშ ისტორია]] [[კატეგორია:სხუნუეფიშ რსხუშ ისტორია]] [[კატეგორია:რგილი ლჷმა]] [[კატეგორია:ოურდუმე ალიანსეფი]] [[კატეგორია:რგილი ლჷმაშ ხეკულუეფი]] jel7m028ubidlcsoecfvov4bnxi4fpe 0 31603 252057 143100 2026-08-13T01:08:48Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252057 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ორგანიზაცია | ჯოხო =ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ხეკულუაშ ორგანიზაცია<br />{{lang-en|Southeast Asia Treaty Organization}} | სურათი =flag_of_SEATO.svg | image_border = | size = | ბუნა = | რუკა = Map_of_SEATO_member_countries_-_de.svg | msize = | მიკნაჭარა = | რტიტრი =SEATO-შ მაკათური ქიანეფი | რუკა2 = | აბრევიატურა =SEATO | დევიზი = | დირსხუ =[[8 ეკენია]], [[1954]] | გეუქვუ =[[30 მანგი]], [[1977]] | ტიპი =[[ოურდუმე ალიანსი]] | სტატუსი = | ღანკი = | შტაბ-ორენი =[[ბანგკოკი]], [[ტაილანდი]] | ორენი = | ონინალჷ რეგიონს =[[ობჟათე-ბჟაეიოლი აზია]] | მაკათურეფი ={{Collapsible list|title=8 ქიანა|{{დროშა|ავსტრალია}}|{{დროშა|ახალი ზელანდია}}|{{დროშა|პაკისტანი}}|{{დროშა|ფილიპინები}}|{{დროშა|ტაილანდი}}|{{დროშა|საფრანგეთი}}|{{დროშა|დიდი ბრიტანეთი}}|{{დროშა|ააშ}}}}<br />'''პარტნიორი ქიანეფი'''{{Collapsible list|title=2 ქიანა|{{დროშა|ობჟათე ვიეტნამი}}|{{დროშა|ლაოსი}}}} | ნინა = | მელამოსე = | ლიდერი მიკნაჭარა = | ლიდერი ჯოხო = | ლიდერი მიკნაჭარა2 = | ლიდერი ჯოხო2 = | ლიდერი მიკნაჭარა3 = | ლიდერი ჯოხო3 = | შანულამი პიჯეფი = | თარი ორგანო = | დუდ ორგანიზაცია= | კათაფა = | ბიუჯეტი = | შტატი = | ვოლონტიორი = | საიტი = | მეღანკუეფი = | ჸოფილი ჯოხო = }} '''ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ხეკულუაშ ორგანიზაცია''' ({{lang-en|Southeast Asia Treaty Organization — SEATO}}) — [[ობჟათე-ბჟაეიოლი აზია]]შ კოლექტიური უშქურინჯალაშ ოერეფოშქაშე ორგანიზაცია. დირსხჷ [[ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ კოლექტიური უშქურინჯალაშ ხეკულუა]]შ, კინ მანილაშ პაქტიშ მეჯინათ [[1954]] წანაშ 8 ეკენიას [[ფილიპინეფი]]შ ნანანოღა [[მანილა]]ს. ფორმალური ინსტიტუტეფქ დირსხჷ [[1955]] წანაშ 19 ფურთუთას პარტნიორეფიშ ახვალამას [[ბანგკოკი|ბანგკოკის]]. ორგანიზაციაშ შტაბ-ორენჷთ იდვალუაფჷ ბანგკოკს. SEATO-შ მაკათური რდჷ ბრუო სახენწჷფო. ორგანიზაციაქ გჷმიქიმინჷ აზიას კომუნისტეფიშ წიმოძინაშ გაჩემებელო. მუჭოთ წესი, სეატოშ გოჭყაფა იკოროცხჷ უმწუძინჷ პროექტო, მარა თიშით დჷნაფინანსა კულტურული დო ოგონათუე პროგრამეფქ ხანგჷნძე ნოქური ქჷდიტუ. SEATO-ქ აკოცჷ [[1977]] წანაშ 30 კვირკვეს, თიშ უკული მუთ მაკათურეფიშ უმენტაშობაქ ორგანიზაციაშ რანწკეფი ქჷდიტუესჷნ. == გენერალური მელამოსეეფი == {| class="wikitable" |- ! ჯოხო დო გვარი !! ქიანა !! მოღალობაშ ხანი |- | [[პოტე სარასინი]] || {{დროშა|ტაილანდი}} || [[5 ეკენია]] [[1957]]- [[22 ეკენია]] [[1957]] |- | [[უილიამ ვორსი (დიპლომატი)|უილიამ ვორსი]] (<small>{{comment|ს/მ|საღალობაშ მარსულაფარი}}</small>) || {{დროშა|ავსტრალია}} || [[22 ეკენია]] [[1957]] - [[10 ღურთუთა]] [[1958]] |- | პოტე სარასინი || {{დროშა|ტაილანდი}} || [[10 ღურთუთა]] [[1958]] - [[13 ქირსეთუთა]] [[1963]] |- | უილიამ ვორსი (<small>{{comment|ს/მ|საღალობაშ მარსულაფარი}}</small>) || {{დროშა|ავსტრალია}}|| [[13 ქირსეთუთა]] [[1963]] - [[19 ფურთუთა]] [[1964]] |- | [[კონთი სუფამონხონი]] || {{დროშა|ტაილანდი}} || [[19 ფურთუთა]] [[1964]] - [[1 კვირკვე]] [[1965]] |- | [[ხესუს ვარგასი]] || {{დროშა|ფილიპინები}} || [[1 კვირკვე]] [[1965]] - [[5 ეკენია]] [[1972]] |- | [[სუნთორნ ჰონგლადარომი]] || {{დროშა|ტაილანდი}} || [[5 ეკენია]] [[1972]] - [[30 მანგი]] [[1977]] |} ==ლიტერატურა == *{{cite book|ref=harv|title=Strategic Cousins: Australian and Canadian Expeditionary Forces and the British and American Empires|url=https://archive.org/details/strategiccousins0000blax|first=John C.|last=Blaxland|year=2006|publisher=McGill-Queen's University Press|isbn=978-0-7735-3035-5}} *{{cite book|ref={{harvid|Boyer et al.|2007}} |title=The Enduring Vision|edition=6th AP|first=Paul|last=Boyer|first2=Clifford|last2=Clark, Jr.|first3=Joseph|last3=Kett|first4=Neal|last4=Salisbury|first5=Harvard|last5=Sitkoff|first6=Nancy|last6=Woloch|publisher=Houghton Mifflin|year=2007|isbn=978-0-618-80163-3}} *{{cite book|ref={{harvid|Encyclopaedia Britannica (India)|2000}}|year=2000|title=Students' Britannica India, Volume Five|author=Encyclopaedia Britannica (India)|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-0-85229-760-5}} ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://avalon.law.yale.edu/20th_century/usmu003.asp Copy of the Southeast Asia Collective Defense Treaty (Manila Pact); 8 September 1954], from Yale Law School {{რგილი ლჷმა}} [[კატეგორია:ოერეფოშქაშე ორგანიზაციეფი]] [[კატეგორია:ოურდუმე ალიანსეფი]] [[კატეგორია:რგილი ლჷმა]] ko2cj5cdalo1i0rpqr2fyg9kterrbm4 0 31618 252059 225639 2026-08-13T01:10:09Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252059 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Ww2 allied axis 1945 sep.png|thumb|300px|ბჭადალარი მარსუეფი (წვანე) დო სხუნუეფიშ რსხუ დო თიში ალმარსხუეფი (ჭითა) ეკენია, 1945]] [[ფაილი:Allied army positions on 10 May 1945.png|thumb|300px|მარსხუეფიშ ნძალეფიშ პოზიცია, 10 მესი, 1945.]] '''ოპერაცია „უმწორინაფილი“''' ({{lang-en|Operation ''Unthinkable''}}) — გიონთხაფალი დო დუდიშ ოთხილუ გეგმაშ კოდური ჯოხო თი მოხვალამაშო, ოურდუმე კონფლიქტი ქიდიჭყაფუდჷდა ართი განშე [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთიშ]] დო [[ააშ]]-შ დო მაჟირა განშე სსრ-შ შქას. აკიმუშჷ [[1945]] წანაშ გიშულირ-ზარხულიშ პერიოდის. ჟირხოლო გეგმაქ [[დიდი ბრიტანეთიშ პრემიერ-მინისტრი|დიდი ბრიტანეთიშ პრემიერ-მინისტრიშ]] [[უინსტონ ჩერჩილი]]შ დავალებათ ძალამი ფულირი პიჯალეფს აკიმუშჷ დიდი ბრიტანეთიშ ლჷმაშ კაბინეტიშ დოგეგმუაშ გოართიანაფილი შტაბიქ. ათეჟამო, დოკუმენტეფი იჩუალუაფჷ [[დიდი ბრიტანეთიშ ერუანული არქივი|დიდი ბრიტანეთიშ ერუანულ არქივს]]<ref>[http://www.nationalarchives.gov.uk/catalogue/displaycataloguedetails.asp?CATID=303181&CATLN=6&accessmethod=5&j=1 The National Archives | The Catalogue | Full Details | CAB 120/691]</ref>. გიონთხაფალი გეგმაშ თარი ღანკი რდჷ სხუნუეფიშ ჯარეფიშ [[პოლონეთი]]შე ნძალით რაჸუა, დუდიშ დაცვებელიშ — [[ბრიტანეთიშ კოკეფი|ბრიტანეთიშ კოკეფიშ]] დაცვებაშ ორგანიზაფა თიმწკჷმაიანშო, სხუნუეფუშ ნძალეფი გენშალჷდ [[ბჟადალი ევროპა|ბჟადალი ევროპაშადა]]. კანკალე წყუშ მეჯინათ ათე გეგმა გინიჯინუდჷ, მუჭოთ [[მასუმა მოსოფელი ლჷმა]]შ გეგმა<ref>[http://www.rusproject.org/pages/history/history_10/betrayofallies.html Операция «Немыслимое». Выстрел в спину от союзников.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080621112324/http://www.rusproject.org/pages/history/history_10/betrayofallies.html |date=2008-06-21 }} Краснов П.</ref><ref>[http://archive.russia-today.ru/2005/no_09/09_topic_3.htm Как Вторая мировая война переросла в Третью. Интервью с Валентином Фалиным.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110506005629/http://archive.russia-today.ru/2005/no_09/09_topic_3.htm |date=2011-05-06 }} [[Российская Федерация сегодня|«РФ сегодня»]]. Черняк А. № 9, 2005.</ref>. გეგმაშ პროექტიშ წჷმორინაფას ჩერჩილქ გაცხადჷ „ათენა რე ოწმახშე ესკიზი დო იმენდი მიღჷ იფრელი დიო ხოლო ჰიპოტეზური შიოლებერი რე“<ref>[http://www.history.neu.edu/PRO2/pages/026.htm Operation Unthinkable report — page 26, comments by Winston Churchill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071226121239/http://www.history.neu.edu/PRO2/pages/026.htm |date=2007-12-26 }}</ref>. ==ლიტერატურა== * {{cite book |author=Jonathan Walker |title=Operation Unthinkable: The Third World War|url=https://archive.org/details/operationunthink0000jona |year=2013 |publisher=The History Press |isbn=9780752487182 |pages=[https://archive.org/details/operationunthink0000jona/page/192 192] }} {{en icon}} * {{cite book |author=David Reynolds |coauthors= |editor1= |others= |title=From World War to Cold War: Churchill, Roosevelt, and the International History of the 1940s |trans_title= |url= |edition= |series= |volume= |year=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=Oxford |isbn=978-0-19-928411-5 |oclc= |pages=376 }} {{en icon}} * {{cite book |author=Joel Clarke Gibbons |coauthors= |editor= |others= |title=The Empire Strikes a Match in a World Full of Oil |trans_title= |url= |edition= |series= |volume= |year=2009 |publisher=Xlibris Corporation |location=Bloomington, IN |isbn=9781450008693 |oclc= |pages=352 }} {{en icon}} * {{cite book |author=Frank Costigliola |coauthors= |editor= |others= |title=Roosevelt's Lost Alliances: How Personal Politics Helped Start the Cold War |trans_title= |url=https://archive.org/details/rooseveltslostal0000cost_z6t5|edition= |series= |volume= |year=2011 |publisher=[[Princeton University Press]] |location= |isbn=9780691121291 |oclc= |pages=544 }} {{en icon}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{რგილი ლჷმა}} [[კატეგორია:მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]] [[კატეგორია:რგილი ლჷმა]] [[კატეგორია:1945]] [[კატეგორია:მაჟირა მოსოფელი ლჷმაშ ოპერაციეფი დო ლჷმეფი]] 3unl51ubg8g939lxvou9bqly3l9zavo 0 31802 252102 143736 2026-08-13T01:31:25Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252102 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ართული |ოდაბადური ჯოხო = [[ინგლისური ნინა|ინგლ]]. Northern Ireland<br /> [[ირლანდიური ნინა|ირლ]]. Tuaisceart Éireann<br /> |მარგალური ჯოხო = ოორუე ირლანდია |პანორამა = Wikibelfast1.jpg |შილა = Flag of the United Kingdom.svg |გერბი = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg |ქიანა = გოართოიანაფილი ომაფე |ჰიმნი = |სტატუსი = |მიშმურს = |ფორჷნს = |ნანანოღა= [[ბელფასტი]] |შხუ ნოღა = |შხუ ნოღეფი= [[ბელფასტი]], [[ლონდონდერი]] |თარიღი = |მადუდე =[[მონარქია|დიაფალი]]: [[ელისაბედ II]] |მადუდე 2 = [[ოორუე ირლანდიაშ მაართა მინისტრი|მაართა მინისტრი]]:<br>[[არლინ ფოსტერი]] |ედპ = |ედპ წანა= |ედპ აბანი = |ედპ აშმ = |ნინა = |ნინეფი =[[ინგლისური ნინა|ინგლისური]], [[ირლანდიური ნინა|ირლანდიური]], ოლსტერიულ-შოტლანდიური |მახორობა ={{ძინა}} 1,893,700 |ეჭარუაშ წანა =2019 |აბანი მახორობათ = |ერუანული აკოდგინალუა = |მეჭედალა =133 |კონფესია = |ფართობი =14,130 |აბანი ფართობით = |ფართობიშ პროცენტი = |მაქსიმალური სიმაღალა = |ოშქაშე სიმაღალა = |მინიმალური სიმაღალა = |განედი = 54.36 |გრძედი = -5.55 |რუკა= Uk map northern ireland.png |ბორჯიშ ორტყაფუ= [[UTC]] [[გრინვიჩიშ ოშქაშე ბორჯი|გრინვიჩიშ ბორჯი]]<br>ზარხულს:<br>[[UTC+1]] (ბრიტანული ზარხულიშ ბორჯი) |აბრევიატურა = |ISO = GB-NIR |FIPS= |ოტელეფონე კოდი = +44 |ოფოსტე ინდექსეფი = |ინტერნეტ-დომენი = |ოავტომობილე ონომერე შანეფი = |საიტი = |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Northern Ireland |პარამეტრი1 = |მიკოღანკუა = }} [[ფაილი:Map of Northern Ireland within the United Kingdom.png|thumb|ოორუე ირლანდია]] '''ოორუე ირლანდია''' ({{lang-en|Northern Ireland}}; [[ირლანდიური ნინა|ირლანდიულო]] Tuaisceart Éireann) — [[გოართოიანაფილი ომაფე]]შ ნორთი, ისტორიული პროვინცია. [[კოკი (გეოგრაფია)|კოკი]] ირლანდიაშ ოორუე-ბჟაეიოლინორთი უკებჷ. ადმინისტრაციულად ირთჷ 26 ოლქო. * ''ფართობი'' — 14,130 ვითოში კვ.კმ. * ''მახორობა'' — 1,893,700 (2019). * ''რწუმა'': [[პროტესტანტიზმი]] — 42,8%, [[კათოლიციზმი]] — 38,4%. * ''უდიდაში ნოღა და ნანანოღა'' — [[ბელფასტი]] (Belfast/Béal Feirste). მა-20 ოშწანურაშახ თიში ისტორია უგურთუთ რდჷ მერსხილი [[ირლანდია]]წკჷმა. [[1921]] წანაშ ანგლო-ირლანდიური აპიჯალათ ოორუე ირლანდიაქ (კინ ოლსტერი) ინკორპორირაფილქ იჸუ გოართოინაფილი ომაფეშ აკოდგინალუაშა. == ლიტერატურა == * Jonathan Bardon, ''A History of Ulster'' (Blackstaff Press, Belfast, 1992), ISBN 0-85640-476-4 * Brian E. Barton, ''The Government of Northern Ireland, 1920–1923'' (Athol Books, 1980) * Paul Bew, Peter Gibbon and Henry Patterson '' The State in Northern Ireland, 1921–72: Political Forces and Social Classes, Manchester'' (Manchester University Press, 1979) *{{Cite book |author=Tony Geraghty |title=The Irish War |url=https://archive.org/details/irishwarhiddenco00mrto |publisher=Johns Hopkins University Press |year=2000 |isbn=0-8018-7117-4 |authorlink=}} * Robert Kee, ''The Green Flag: A History of Irish Nationalism'' (Penguin, 1972–2000), ISBN 0-14-029165-2 * Osborne Morton, ''Marine Algae of Northern Ireland'' (Ulster Museum, Belfast, 1994), ISBN 0-900761-28-8 * Henry Patterson, ''Ireland Since 1939: The Persistence of Conflict'' (Penguin, 2006), ISBN 978-1-84488-104-8 * P. Hackney (ed.) ''Stewart's and Corry's Flora of the North-east of Ireland'' 3rd edn. (Institute of Irish Studies, Queen's University of Belfast, 1992), ISBN 0-85389-446-9(HB) == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.northernireland.gov.uk/ ოორუე ირლანდიაშ თარობა] * [http://www.nio.gov.uk/ გოართოიანაფილი ომაფეშ ცენტრალური თარობა] * [http://www.discovernorthernireland.com/ ქემიოგორე ოორუე ირლანდიას] {{გოართოიანაფილი ომაფე}} [[კატეგორია:ოორუე ირლანდია| ]] [[კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფე]] 7jt00nce1wm3hrdro27tykbpf76uami 0 33222 252161 147557 2026-08-13T08:01:45Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 252161 wikitext text/x-wiki '''სალადო''' ({{lang-es|''Río Salado}} ჯიმუამი წყარმალუ'') — [[წყარმალუ]] [[არგენტინა]]ს, ნამუთ გიშმურს არგენტინაშ შხვადოშხვა [[პროვინცია]]ს, იჭყაფუ [[სალტაშ პროვინცია]]ს დო აკათუ წყარმალუ [[პარანა (წყარმალუ)|პარანას]], [[სანტა ფეშ პროვინცია]]ს. სალადოშ სიგინძა 1150 კმ., სალადოშ არძოშ უმოს დიდ [[ნადუ]] რე - [[ჰორკონესი (წყარმალუ)|ჰორკონესი]]. ==ქოძირით თაშნეშე== *[[არგენტინაშ წყარმალუეფიშ ერკებული]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.monografias.com/trabajos16/hidrografia-santiago-estero/hidrografia-santiago-estero.shtml#SALADO Salado River at Monografias.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213214324/http://www.monografias.com/trabajos16/hidrografia-santiago-estero/hidrografia-santiago-estero.shtml#SALADO |date=2021-02-13 }} (ესპანურო) * [https://web.archive.org/web/20050810080449/http://www.inta.gov.ar/santiago/info/documentos/agua/0003art_riosalado.htm Rio Salado: INTA's Planification] (ესპანურო) {{მერკე}} 2nv27xz1srv580oy8voyeqht42u7579 0 33561 252094 219183 2026-08-13T01:26:21Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 252094 wikitext text/x-wiki {| style="border: 1px solid #AAAAAA; clear: right; float: right; font-size: 90%; margin-bottom: 0.5em; margin-left: 1em; padding: 0.4em; vertical-align: middle; width: 18em;" class="infobox" |- !style="background-color:#AACCFF; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|დიდი კეი |- | align="center" colspan="2"|[[File:Kei-river-mouth.jpg|300px]] <small>წყარმალუ დიდი კეი მიშმურს ინდოეთიშ ოკიანეშა</small> |- !style="text-align:center; background-color:#AACCFF; color:black" colspan="2"|დოხასიათაფა |- |სიგჷრძა |<span style="white-space: nowrap;">320 კმ</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">ღანჩოშ ფართობი</span> |<span style="white-space: nowrap;">20,485 კმ²</span> |- !style="text-align:center; background-color:#AACCFF; color:black" colspan="2"|წყარიშ ნადუ |- |ოდუდე |წყარმალუეფიშ [[უჩა კეი]]შ დო [[ჩე კეი]]შ აკოართაფაშ არდგილი |- |ინმაკათუ |<span style="white-space: nowrap;">[[ინდოეთიშ ოკიანე]]</span></td> |- !style="text-align:center; background-color:#AACCFF; color:black" colspan="2"|ქიანეფი დო ნოღეფი |- |ქიანეფი | [[File:Flag of South Africa.svg|25px]] [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა]] |- |ნოღეფი |კეიმონდი |} '''დიდი კეი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Great Kei River) - [[წყარმალუ]] [[ბჟაეიოლი კაპლანდი]]შ პროვინციას, [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა]]ს. დიდი კეი იჭყაფჷ წყარმალუეფიშ უჩა კეიშ დო ჩე კეიშ აკართაფუშ აბანს დო ინმაკათუ დიდი კეიშ [[ესტუარი|ესტუარს]], [[ინდოეთიშ ოკიანე]]ს. წყარმალუშ სიგჷნძა რე 320 კმ. ღანჩოშ ფართობი - 20,485 კვ.კმ. ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[http://www.dwaf.gov.za/iwqs/rhp/eco/FROC/WMA12MzimvubuKeiskamma.jpg Mizimbuvu to Keiskamma WMA 12] *[http://www.wildcoast.co.za/node/112 Towns of historical interest in the 'kei] *http://www.dwa.gov.za/iwqs/rhp/state_of_rivers/ecape_04/Kei_summer.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220201075056/http://www.dwa.gov.za/iwqs/rhp/state_of_rivers/ecape_04/Kei_summer.pdf |date=2022-02-01 }} *https://municipalities.co.za/overview/1005/great-kei-local-municipality {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210813051137/https://municipalities.co.za/overview/1005/great-kei-local-municipality |date=2021-08-13 }} [[კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშა ინმაკათე წყარმალუეფი]] [[კატეგორია:აფრიკაშ წყარმალუეფი]] [[კატეგორია:ობჟათე აფრიკაშ წყარმალუეფი]] imr9fehax6yaf11yriusprvgzen0o7p 0 34152 252019 210425 2026-08-13T00:34:53Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252019 wikitext text/x-wiki {| style="border: 1px solid #AAAAAA; clear: right; float: right; font-size: 90%; margin-bottom: 0.5em; margin-left: 1em; padding: 0.4em; vertical-align: middle; width: 18em;" class="infobox" |- !style="background-color:#AACCFF; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|კონექტიკუტი |- | align="center" colspan="2"|[[File:Connecticut River From Gillette Castle.jpg|300px]] <small>წყარმალუ კონექტიკუტი</small> |- !style="text-align:center; background-color:#AACCFF; color:black" colspan="2"|დოხასიათაფა |- |სიგჷრძა |<span style="white-space: nowrap;">660 კმ</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">ღანჩოშ ფართობი</span> |<span style="white-space: nowrap;">29,200 კმ²</span> |- !style="text-align:center; background-color:#AACCFF; color:black" colspan="2"|წყარიშ ნადუ |- |ოდუდე |კონექტიკუტიშ ტობა |- |ინაკათუ |<span style="white-space: nowrap;">ლონგ-აილენდიშ ესტუარი</span></td> |- !style="text-align:center; background-color:#AACCFF; color:black" colspan="2"|ქიანეფი დო ნოღეფი |- |ქიანეფი | [[File:Flag of USA.svg|25px]] [[ააშ]] |- |ნოღეფი |[[სპრინგფილდი (მასაჩუსეტსი)|სპრინგფილდი]], [[ჰარტფორდი (კონექტიკუტი)|ჰარტფორდი]] |} '''კონექტიკუტი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Connecticut River) რე [[წყარმალუ]] [[ააშ]]ს, [[ახალი ინგლისი]]შ რეგიონს. წყარმალუ კონექტიკუტი იჭყაფჷ ააშ-[[კვებეკი]]შ, ([[კანადა]]) [[სახენწჷფო ხურგი]]შ გოხოლუას, კონექტიკუტიშ ტობას, [[ზუღაშ დონე]]შე 810 მეტრაშ სიმაღალას, გიშმურს [[ნიუ-ჰემპშირი]]შ, [[ვერმონტი]]შ, [[მასაჩუსეტსი]]შ, [[კონექტიკუტი]]შ შტატეფს დო ინაკათუ ლონგ-აილენდიშ ესტუარს ([[ატლანტიშ ოკიანე]]). კონექტიკუტიშ წყარპიჯის იდვალუაფჷ [[ნოღა|ნოღეფი]]: [[სპრინგფილდი (მასაჩუსეტსი)|სპრინგფილდი]], [[ჰარტფორდი (კონექტიკუტი)|ჰარტფორდი]]. კონექტიკუტიშ სიგჷნძა 660 კმ. რე, ღანჩოშ ფართობი 29,200 კვ.კმ. წყარმალუს რე შხვადოშხვა [[კაშხალი|კაშხალეფი]]. ==უდიდაშ [[ნადუ]]ეფი== * პასამპსიკი * ამონუსაკი * უაით-რივერი * ბლეკ-რივერი * უესტ-რივერი * მილერსი * დირფილდი * უესტფილდი * ფარმინგტონი ==ქოძირით თაშნეშე== *[[კონექტიკუტიშ წყარმალუეფიშ ერკებული]] *[[მასაჩუსეტსიშ წყარმალუეფიშ ერკებული]] *[[ნიუ-ჰემპშირიშ წყარმალუეფიშ ერკებული]] *[[ვერმონტიშ წყარმალუეფიშ ერკებული]] ==ლიტერატურა== * {{cite book | last = Bacon | first = Edwin M. | title = The Connecticut River and the Valley of the Connecticut: Three Hundred and Fifty Miles from Mountain to Sea | publisher = G.P. Putnam's Sons | year = 1906 | location = New York | url = https://archive.org/details/bub_gb_faczgySbodgC | id = }} * {{cite book | last = Braden | first = Al | title = The Connecticut River: A Photographic Journey into the Heart of New England | publisher = Wesleyan University Press | location = Middletown CT | year = 2009 | url = https://www.google.com/products?q=9780819568953&tiled=1&scoring=p | isbn = 978-0-8195-6895-3 }} * {{cite book | last = Delany | first = Edmund Thomas | title = The Connecticut River: New England's Historic Waterway | url = https://archive.org/details/connecticutriver0000dela | publisher = The Globe Pequot Press | year = 1983 | isbn = 978-0-87106-980-1}} * {{cite book | last = Hard | first = Walter R. | title = The Connecticut (Rivers of America) | publisher = Rinehart & Company, Inc | location = New York, Toronto | year = 1947 | url = https://books.google.com/books?id=dm4NAAAACAAJ | id = | isbn = 0-932691-27-7 }} * {{cite book | last = Roth | first = Randolph A. | title = The Democratic Dilemma: Religion, Reform, and the Social Order in the Connecticut River Valley of Vermont, 1791–1850 | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge Mass. | year = 2003 | isbn = 978-0-521-31773-3 }} *{{cite book|last1=Wardner|first1=Henry Steele|title=The Birthplace of Vermont: A history of Windsor to 1781|url=https://archive.org/details/birthplaceofverm00ward|date=1927|publisher=Scribner's|location=New York|lccn=27014536|asin=B00086X8BY}} ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category|Connecticut River}} *[https://en.m.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Connecticut_River წყარმალუ კონექტიკუტი ენციკლოპედია ბრიტანიკას] * [https://web.archive.org/web/20151230125819/http://www.ctriver.org/ Connecticut River Watershed Council] * [http://www.crvfcc.org/ Connecticut River Valley Flood Control Commission] * [http://www.ctrivermuseum.org/ Connecticut River Museum] * [https://web.archive.org/web/20190119045753/http://www.ctriverfest.org/ Connecticut Riverfest] * [http://www.uvtrails.org Upper Valley Trails Alliance] * [http://www.crjc.org/ Connecticut River Joint Commissions] * [http://www.cesd.umass.edu/twi/ Tri-state Connecticut River Watershed Initiative] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421003345/https://www.cesd.umass.edu/twi/ |date=2021-04-21 }} [[კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი]] [[კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი]] 6bq18zmpaubu7wc17qr900y9lrhwuy5 0 34168 252156 250151 2026-08-13T03:44:22Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 252156 wikitext text/x-wiki [[File:Bild-Ottavio Leoni, Caravaggio.jpg|მინი|კარავაჯო]] '''მიქელანჯელო მერიზი და კარავაჯო''' ([[იტალიური ნინა|იტალ.]] Michelangelo Merisi da Caravaggio; დ. [[29 ეკენია]], [[1571]], [[მილანი]], [[ესპანეთიშ იმპერია]] - ღ. [[18 კვირკვე]], [[1610]], პორტო-ერკოლე, [[ტოსკანა]]) — [[იტალიარეფი|იტალიარი]] ხანტუ. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons|Michelangelo Merisi da Caravaggio}} ===ბიოგრაფია=== * [http://www.bergerfoundation.ch/Caravage/E/ Caravaggio, The Prince of the Night] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181112063730/http://www.bergerfoundation.ch/Caravage/E/ |date=2018-11-12 }} ===სტატიეფი=== * Christiansen, Keith. [http://www.metmuseum.org/toah/hd/crvg/hd_crvg.htm "Caravaggio (Michelangelo Merisi) (1571–1610) and his Followers."] In ''Heilbrunn Timeline of Art History''. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. (October 2003) * [https://web.archive.org/web/20100316185329/http://www.fbi.gov/hq/cid/arttheft/europe/italy/italyart.htm FBI Art Theft Notice for Caravaggio's ''Nativity''] * [https://web.archive.org/web/20131203001449/http://vecchiaforma.com/uploads/3/3/3/5/3335127/e21-passion-cvgg.pdf ''The Passion of Caravaggio''] * [https://web.archive.org/web/20131203002442/http://vecchiaforma.com/uploads/3/3/3/5/3335127/e4-cvgg-velz.pdf ''Deconstructing Caravaggio and Velázquez''] * [https://web.archive.org/web/20060207004930/http://www.duffyandsnellgrove.com.au/extracts/m_interview.htm Interview with Peter Robb, author of ''M''] * [https://web.archive.org/web/20060413211634/http://www.rijksmuseum.nl/formats/container_remcar_en.html Compare] Rembrandt with Caravaggio. * [http://www.webexhibits.org/hockneyoptics/post/grundy7.html Caravaggio and the Camera Obscura] * [http://www.vandewerken.nl/teksten/caravaggio%20english.html Caravaggio's incisions by Ramon van de Werken] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230607044538/http://www.vandewerken.nl/teksten/caravaggio%20english.html |date=2023-06-07 }} * [http://www.physorg.com/news155889108.html Caravaggio's use of the Camera Obscura: Lapucci] * [http://painterpatrickswift.blogspot.co.uk/1970/03/some-notes-on-caravaggio-nimbus-1956.html Some notes on Caravaggio – Patrick Swift] * [http://www.robertalapucci.com Roberta Lapucci's website and most of her publications on Caravaggio as freely downloadable PDF] ===ნახანტეფი=== * [http://www.caravaggio-foundation.org caravaggio-foundation.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240629202446/https://www.caravaggio-foundation.org/ |date=2024-06-29 }} 175 works by Caravaggio * [https://www.caravaggio.org caravaggio.org] Analysis of 100 important Caravaggio works * [http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/caravaggio/ Caravaggio, Michelangelo Merisi da Caravaggio WebMuseum, Paris webpage] * [https://web.archive.org/web/20130516081827/http://www.eyegate.com/showgal.php?id=33 Caravaggio's EyeGate Gallery] ===მუსიკა=== * [http://www.answers.com/topic/jordi-savall-dominique-fernandez-lachrimae-caravaggio Lachrimae Caravaggio, by Jordi Savall, performed by Le Concert des Nations & Hesperion XXI (Article at Answers.com) ] ===ვიდეო=== * [http://smarthistory.khanacademy.org/caravaggio-matthew.html ''Caravaggio's Calling of Saint Matthew''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023233737/http://smarthistory.khanacademy.org/caravaggio-matthew.html |date=2014-10-23 }} at Smarthistory, accessed 13 February 2013 * [http://smarthistory.khanacademy.org/crucifixion-of-st.-peter.html ''Caravaggio's Crucifixion of Saint Peter''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141008035208/http://smarthistory.khanacademy.org/crucifixion-of-st.-peter.html |date=2014-10-08 }}, accessed 13 February 2013 * [http://smarthistory.khanacademy.org/caravaggios-death-of-the-virgin.html ''Caravaggio's Death of the Virgin''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141101211252/http://smarthistory.khanacademy.org/caravaggios-death-of-the-virgin.html |date=2014-11-01 }}, accessed 13 February 2013 * [http://smarthistory.khanacademy.org/narcissus-at-the-source.html ''Caravaggio's Narcissus at the Source''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141101211943/http://smarthistory.khanacademy.org/narcissus-at-the-source.html |date=2014-11-01 }}, accessed 13 February 2013 * [https://web.archive.org/web/20130116124302/http://smarthistory.khanacademy.org/contarelli-chapel.html ''Caravaggio's paintings in the Contarelli Chapel, San Luigi dei Francesi''], accessed 13 February 2013 * [http://smarthistory.khanacademy.org/supper-at-emmaus.html ''Caravaggio's Supper at Emmaus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141011221851/http://smarthistory.khanacademy.org/supper-at-emmaus.html |date=2014-10-11 }}, accessed 13 February 2013 [[კატეგორია:იტალიარეფი]] [[კატეგორია:იტალიარი ხანტუეფი]] {{მერკე}} er1lguv0mwawe9lpywvciuq41xz1h29 0 34312 251997 206292 2026-08-12T23:03:10Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 251997 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ჭარუ | ჯოხო = ალფრედ ტენისონი | სურათი= Alfred Tennyson, 1st Baron Tennyson by George Frederic Watts.jpg | სურათიშ ზჷმა =220პქ | მუკნაჭარა = | ჩარჩო = | ფსევდონიმი = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|6|08|1809}} | დაბადებაშ აბანი = სომერსბი, [[ლინკოლნშირი]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1892|10|6|1809|08|6}} | ღურაშ აბანი = ლურგაშოლი, სასექსი | საქვარუა = [[პოეტი]] | ერუანობა = [[ინგლისარეფი|ინგლისარი]] | ალმასქუ = | მიმალუობა = | დებიუტი = | magnum_opus = | გოლინა მახვამილეს = | გოლინა მახვამილუ = | ვებხასჷლა = | ხეშმოჭარუა = | სქოლიო = }} '''ალფრედ ტენისონი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Alfred Tennyson, 1st Baron Tennyson; დ. [[6 მარაშინათუთა]], [[1809]] – [[6 გჷმათუთა]], [[1892]]) — [[ინგლისარეფი|ინგლისარი]] [[პოეტი]], [[გოართოიანაფილი ომაფე]]შ პოეტი-ლაურეატი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.poetsgraves.co.uk/tennyson.htm Tennyson's Grave, Westminster Abbey] * [https://www.poets.org/poetsorg/poet/alfred-lord-tennyson Alfred Lord Tennyson: Profile and Poems at Poets.org] * [http://www.blackcatpoems.com/t/alfred_tennyson.html Poems by Alfred Tennyson] * [http://theotherpages.org/poems/poem-st.html#tennyson Tennyson index entry at Poets' Corner] * [http://www.online-literature.com/tennyson/ Biography & Works] (public domain) * [https://web.archive.org/web/20080415174847/http://rpo.library.utoronto.ca/poem/2161.html Online copy of ''Locksley Hall''] * [http://www.poetseers.org/the_great_poets/british_poets/alfred_tennyson/library/ Selected Poems of A. Tennyson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120304094745/http://www.poetseers.org/the_great_poets/british_poets/alfred_tennyson/library/ |date=2012-03-04 }} * [http://www.twickenham-museum.org.uk/detail.asp?ContentID=38 The Twickenham Museum – Alfred Lord Tennyson in Twickenham] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316000117/http://www.twickenham-museum.org.uk/detail.asp?ContentID=38 |date=2011-03-16 }} [[კატეგორია:ინგლისარეფი]] [[კატეგორია:ინგლისარი პოეტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1809]] [[კატეგორია:ნაღურა 1892]] {{მერკე}} h56ctvar8fjpyb8xknhe5i2dweepnoo 0 34409 252124 164760 2026-08-13T01:48:17Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252124 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = გერტრუდ ბელ ელიონი | ოდაბადური ჯოხო = [[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Gertrude Belle Elion | ფოტო =Gertrude Elion.jpg | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|23|1|1918}} | დაბადებაშ აბანი = [[ნიუ-იორკი]], [[ააშ]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1999|2|21|1918|1|23}} | ღურაშ აბანი = [[ჩაპელ-ჰილი (ოორუე კაროლინა)|ჩაპელ-ჰილი]], [[ოორუე კაროლინა]], [[ააშ]] | მენოღალობა = {{შილა|ააშ}} | ომენცარე სფერო = [[ბიოქიმია]], [[ფარმაკოლოგია]] | მუშობაშ აბანი = [[დიუკიშ უნივერსიტეტი]] | ალმა-მატერი = [[ჰანტერიშ კოლეჯი]]<br>[[ნიუ-იორკიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხემანჯღვერი = | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = | ჩინებული რე მუჭოთ = | ჯილდოეფი დო პრემიეფი =[[გარვან-ოლინიშ მენდალი]] (1968)<br>[[ნობელიშ პრემია]] ფიზიოლოგიას დო მედიცინას (1988)<br>[[მენცარობაშ ერუანული მენდალი]] (1991)<br>[[ლემელსონიშ პრემია]] (1997) | ხეშმოჭარუა = | სიგანა = | საიტი = }} '''გერტრუდ ბელ ელიონი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Gertrude Belle Elion; დ. [[23 ღურთუთა]], [[1918]], [[ნიუ-იორკი]], [[ააშ]] — ღ. [[21 ფურთუთა]], [[1999]], [[ჩაპელ-ჰილი (ოორუე კაროლინა)|ჩაპელ-ჰილი]], [[ოორუე კაროლინა]], [[ააშ]]) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] [[ბიოქიმია|ბიოქიმიკოსი]] დო [[ფარმაკოლოგია|ფარმაკოლოგი]], [[ნობელიშ პრემია]]შ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის ([[ჯორჯ ჰითჩინგსი]] დო [[ჯეიმს ბლეკი]]წკჷმა ართო). გერტრუდ ელიონიშ ინოვაციურ მეთოდეფით გიმიგონეს შხვადოშხვა ახალი მედიკამენტი: იმუნოსურპრესორი [[აზატიოპრინი]], ნამუთ გიმირინუაფჷ ორგანოეფიშ ტრანსპლანტაციაშ ბორჯის, ანტივირუსული მედიკამენტი [[აციკლოვირი]], გიმირინუაფჷ ჰერპესიშ ინფექციაშ კურნალობაშო დო [[ზიდოვუდინი]] (AZT), გიმირინუაფჷ [[შიდსი]]ს კურნალობაშო. ==ბიოგრაფია== გერტრუდ ელიონქ დებადჷ [[ნიუ-იორკი]]ს, 1918 წანაშ 23 ღურთუთას, რობერტ ელიონიშ, [[ლატვიარეფი|ლატვიარი]] [[ურიეფი|ურიაშ]] დო ბერტა კოენიშ, [[პოლონარეფი|პოლონარი]] ურიაშ ფანიას. 15 წანერ ჸოფე გერტრუდი, ბაბუ ღურუნ, კუჭიშ კიბოთ. ჸათე პერიოდშე გინუჭყვიდჷ გერტრუდის [[მედიცინა]]შ გურაფა. გურაფულენდჷ ჰანტერიშ კოლეჯის დო ნიუ-იორკიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ გერტრუდ ელიონი მუშენდჷ ონკოლოგიაშ ერუანულ ცენტრის, ამერიკაშ ონკოლოგიურ ასოციაციას, [[ჭყანთხილუაშ მოსოფელიშ ორგანიზაცია]]ს. 1971-1999 წანეფს ელიონი რდჷ დიუკიშ უნივერსიტეტიშ ფარმაკოლოგიაშ პროფესორი. გერტრუდ ელიონიშ ნახანდეფით დო ექსპერიმენტეფშა გერსხილ მეთოდეფით რე გიმოგონებული შხვადოშხვა მედიკამენტეფი: [[მერკაპტოპურინი]], [[ალოპურინოლი]], [[აზატიოპრინი]], [[პირიმეტამინი]], [[ტრიმეტოპრიმი]], [[აციკლოვირი]], [[ნელარაბინი]]. ==პერსონალური რინა== გერტრუდ ელიონქ ჰანტერიშ კოლეჯიშ თებაშ უკულ, შეხვადუ ნიუ-იორკ-სიტი კოლეჯიშ სტატისტიკაშ სპეციალობაშ სტუდენტის ლეონარდ კანტერს. გერტრუდი დო ლეონარდი ჸოროფილეფ რდეს, მარა 1941 წანაშ 25 ღურთუთას, ლეონარდიქ დოღურჷ [[ინფექციური ენდოკარდიტი]]თ. ლეონარდიშ ღურაშ უკულ, გერტრუდი ვართ გათხუებე დო ვართ სკუა ჸუნდუ. გერტრუდ ელიონიშ ჰობი რდჷ [[მუსიკა]], [[ოპერა]] დო [[ბალეტი]]. ღურჷ 1999 წანაშ 21 ფურთუთას, 81 წანერქ, ოორუე კაროლინაშ ნოღა ჩაპელ-ჰილის. ==ლიტერატურა== * {{cite book|last1=MacBain|first1=Jenny|title=Gertrude Elion : Nobel prize winner in physiology and medicine|url=https://archive.org/details/gertrudeelionnob0000macb|date=2004|publisher=Rosen Pub. Group|isbn=9780823938766|edition=1st|oclc=50285519}} *Mary Ellen Avery [http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/elion-gertrude.pdf Gertrude Elion] National Academy of Sciences Biographical Memoirs, VOLUME 78, 2000 BY NATIONAL ACADEMY PRESS WASHINGTON, D.C ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1988/elion/facts/ გერტრუდ ელიონი Nobelprize.org-ის] *[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1988/elion/biographical/ ბიოგრაფიული ფაქტეფი] {{Commons category|Gertrude Elion}} {{Wikiquote}} [[კატეგორია:ამერიკალეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი ბიოქიმიკოსეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი ფარმაკოლოგეფი]] [[კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1918]] [[კატეგორია:ნაღურა 1999]] 1uycwnmkzgqu1pp8yw59zixkfu4ttfx 0 34467 252136 163118 2026-08-13T01:56:13Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252136 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = ტომას ჰანტ მორგანი | ოდაბადური ჯოხო = [[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Thomas Hunt Morgan | ფოტო =Thomas Hunt Morgan.jpg | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|25|9|1866}} | დაბადებაშ აბანი = [[ლექსინგტონი (კენტუკი)|ლექსინგტონი]], [[კენტუკი]], [[ააშ]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1945|12|4|1866|9|25}} | ღურაშ აბანი = [[პასადენა (კალიფორნია)|პასადენა]], [[კალიფორნია]], ააშ | მენოღალობა = {{შილა|ააშ}} | ომენცარე სფერო = [[გენეტიკა]], [[ემბრიოლოგია]] | მუშობაშ აბანი = [[ბრინ-მარიშ კოლეჯი]]<br>[[კოლუმბიაშ უნივერსიტეტი]]<br>[[კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტი]] | ალმა-მატერი = [[კენტუკიშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ჯონ ჰოპკინზიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხემანჯღვერი = | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = [[ნეტი სტივენსი]]<br>[[ჯონ ჰოვარდ ნორთროპი]]<br>[[ჰერმან ჯოზეფ მალერი]]<br>[[კელვინ ბრიჯესი]]<br>[[ალფრედ სტიურტევანტი]]<br>[[ჩესტერ ბლისი]]<br>[[ტან ცზიაჩჟენი]] | ჩინებული რე მუჭოთ = | ჯილდოეფი დო პრემიეფი =''მენცარობაშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური ''(1909)<br>''ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური'' (1919)<br>''[[ნობელიშ პრემია]] ფიზიოლოგიას დო მედიცინას'' (1933)<br>''კოპლიშ მენდალი'' (1939) | ხეშმოჭარუა = Thomas Hunt Morgan signature.svg | სიგანა = | საიტი = }} '''ტომას ჰანტ მორგანი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Thomas Hunt Morgan; დ. [[25 ეკენია]], [[1866]], [[ლექსინგტონი (კენტუკი)|ლექსინგტონი]], [[კენტუკი]], [[ააშ]] — ღ. [[4 ქირსეთუთა]], [[1945]], [[პასადენა (კალიფორნია)|პასადენა]], [[კალიფორნია]], ააშ) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] [[ბიოლოგია|ბიოლოგი]], [[ემბრიოლოგია|ემბრიოლოგი]] დო [[გენეტიკა|გენეტიკოსი]], [[გენეტიკა]]შ ართ-ართ დუმარსხუაფალი, [[ნობელიშ პრემია]]შ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის (1933). მორგანს ოინტერესჷდჷ [[გრეგორ მენდელი]]შ იდეეფ დო დიჭყჷ [[დროზოფილა|დროზოფილეფიშ]] გენეტიკურ სტრუქტურეფიშ დოგურაფა. მუშ შინელ ჭანდეფიშ ლაბორატორიას, [[კოლუმბიაშ უნივერსიტეტი]]ს, მორგანქ აკეთჷ თიშ დემონსტრირაფა, ნამდა [[გენი|გენეფი]] [[ქრომოსომა|ქრომოსომეფს]] გინმუღუდჷ დო თინა რდჷ თარი გენეტიკური მასალა. მორგანიშ ექსპერიმენტეფს დო ნახანდეფს უკულ ასეიან გენეტიკაშ [[მენცარობა]]ქ ქიგიარსხუ. ==ბიოგრაფია დო პროფესიული კარიერა== ტომას ჰანტ მორგანი გურაფულენდჷ კენტუკიშ სახენწჷფო კოლეჯის (ასეიან [[კენტუკიშ უნივერსიტეტი]]), უკულ [[ჯონ ჰოპკინზიშ უნივერსიტეტი]]ს, სოდეთ [[ზოოლოგია]]ს გურაფულენდჷ. 1890 წანას მორგანქ მიპალუ ფილოსოფიაშ დოქტორიშ ხარისხი (Ph.D.). 1890 წანაშე ტომას მორგანი [[ბრინ-მარიშ კოლეჯი]]შ ასოცირებული პროფესორი დო ბიოლოგიაშ დეპარტამენტიშ დირექტორი რე. 1904 წანას მორგანქ [[კოლუმბიაშ უნივერსიტეტი]]შა გინილჷ დო დიჭყჷ მუშობა ექსპერიმენტალურ ზოოლოგიაშ პროფესორო. ტომას ჰანტ მორგანიშ ინტერესეფიშ სფერო რდჷ: [[გენეტიკა]], [[ევოლუცია]], [[მუტაცია|მუტაციეფი]], [[კროსინგოვერი]]. 1928 წანაშე მორგანი რე [[კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტი]]შ ბიოლოგიაშ დეპარტამენტიშ დირექტორი. ტომას ჰანტ მორგანი რდჷ შხვადოშხვა პრესტიჟული ორგანიზაციეფიშ მაკათური. 1927-1931 წანეფს მორგანი მუშენდჷ ამერიკაშ მენცარობაშ ერუანულ აკადემიაშ პრეზიდენტო, 1930 წანაშე რდჷ ამერიკაშ მენცარობაშ ასოციაციაშ პრეზიდენტი. 1919 დო 1930 წანეფს რდჷ ნომინირაფილი ნობელიშ პრემიაშა, 1933 წანას გინოჩეს [[ნობელიშ პრემია]] ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის. 1924 წანას მორგანქ მიპალუ დარვინიშ მენდალი. 1939 წანას ომაფე საზოგადოებაქ მორგანს გინოჩ კოპლიშ მენდალი. 1942 წანას ტომას ჰანტ მორგანქ პროფესიულ კარიერა გათუ, მარა ლაბორატორიულ მუშობა ვემუტებჷ. უკულ ხოლო გურაფულენდჷ სექსუალურ დიფერენციაციას, რეგენერაციას დო ემბრიოლოგიას. ღურჷ 1945 წანას, 79 წანერქ. ==პერსონალური რინა== ტომას ჰანტ მორგანიშ ოსური რდჷ [[ლილიან ვოგან მორგანი]] (1870-1952), პროფესიათ ბიოლოგი. ლილიან ვოგანი მუშ ქომონჯის ოხვარუდჷ დო თიშ ნახანდეფშა დიდი თია მიშეღჷ. ჸუნდეს ოთხი სკუა, არძოშე უმოსო შინელი რდჷ [[იზაბელ მორგანი]] (1911-1996), ნამუთ რდჷ ვირუსოლოგი ჯონ ჰოპკინზიშ უნივერსიტეტის დო [[პოლიომელიტი]]ს გურაფულენდჷ. ==რესურსეფი ინტერნეტის== *{{cite book|last=Allen|first=Garland E.|year=1978|title=Thomas Hunt Morgan: The Man and His Science|url=https://archive.org/details/thomashuntmorgan0000garl_l0h3|publisher=Princeton University Press|}} *{{cite book|author=Kohler, Robert E.|year=1994|title=Lords of the Fly: Drosophila Genetics and the Experimental Life|url=https://archive.org/details/lordsofflydrosop0000kohl|url-access=registration|publisher=University of Chicago Press|}} *{{cite book|last=Shine|first=Ian B|author2=Sylvia Wrobel|year=1976|title=Thomas Hunt Morgan: Pioneer of Genetics|url=https://archive.org/details/thomashuntmorgan0000shin|publisher=University Press of Kentucky|}} ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://ukcc.uky.edu/cgi-bin/dynamo?maps.391+campus+0225 Thomas Hunt Morgan Biological Sciences Building at University of Kentucky] * [https://web.archive.org/web/20090211065202/http://nobelmedicine.co.uk/thomashuntmorgan.htm Thomas Hunt Morgan] * {{Gutenberg author | id=Morgan,+Thomas+Hunt | name=Thomas Hunt Morgan}} [[კატეგორია:ამერიკალეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი ბიოლოგეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი გენეტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1866]] [[კატეგორია:ნაღურა 1945]] 55f06te6vhgkzt2scyw096zr0mwkpwn 0 34551 252149 208199 2026-08-13T02:04:04Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252149 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = ოლივერ იტონ უილიამსონი | ოდაბადური ჯოხო = [[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Oliver Eaton Williamson | ფოტო =Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-42.jpg | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = ოლივერ უილიამსონი 2009 წანას | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|27|9|1932}} | დაბადებაშ აბანი = [[სიუპირიორი (ვისკონსინი)|სიუპირიორი]], [[ვისკონსინი]], [[ააშ]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2020|5|21|1932|9|27}} | ღურაშ აბანი = [[ბერკლი (კალიფორნია)|ბერკლი]], [[კალიფორნია]], ააშ | მენოღალობა = {{შილა|ააშ}} | ომენცარე სფერო = [[მიკროეკონომიკა]] | მუშობაშ აბანი = [[კალიფორნიაშ უნივერსიტეტი (ბერკლი)]]<br>[[იელიშ უნივერსიტეტი]]<br>[[პენსილვანიაშ უნივერსიტეტი]] | ალმა-მატერი = [[კარნეგი-მელონიშ უნივერსიტეტი]]<br>[[სტენფორდიშ უნივერსიტეტი]]<br>[[მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტი]] | ომენცარე ხემანჯღვერი = | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = | ჩინებული რე მუჭოთ = | ჯილდოეფი დო პრემიეფი =[[ნობელიშ პრემია]] ეკონომიკას (2009) | ხეშმოჭარუა = | სიგანა = | საიტი = }} '''ოლივერ იტონ უილიამსონი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Oliver Eaton Williamson; დ. [[27 ეკენია]], [[1932]], [[სიუპირიორი (ვისკონსინი)|სიუპირიორი]], [[ვისკონსინი]], [[ააშ]] — ღ. [[21 მესი]], [[2020]], [[ბერკლი (კალიფორნია)|ბერკლი]], [[კალიფორნია]], ააშ) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] ეკონომისტი, [[ნობელიშ პრემია]]შ ლაურეატი [[ეკონომიკა]]შ დარგის ([[ელინორ ოსტრომი]]წკჷმა ართო, 2009 წ.). უმოსო შინელი რე [[ტრანზაქციაშ ხარჯიშ თეორია]]თ. ==ბიოგრაფია== ოლივერ უილიამსონი გურაფულენდჷ [[მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტი]]ს, [[სტენფორდიშ უნივერსიტეტი]]ს დო [[კარნეგი-მელონიშ უნივერსიტეტი]]ს. კარნეგი-მელონიშ უნივერსიტეტის თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1963 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ, 1963-1965 წანეფს, უილიამსონი რდჷ ეკონომიკაშ ასისტენტ-პროფესორი კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის (ბერკლი), 1965-1983 წანეფს რდჷ [[პენსილვანიაშ უნივერსიტეტი]]შ პროფესორი დო 1983-1988 წანეფს [[იელიშ უნივერსიტეტი]]შ პროფესორი. ==ჯილდოეფი დო პრემიეფი== * 2009: ნობელიშ პრემია ეკონომიკას * 2009: რიკსბანკიშ პრემია * 2004: ჰორსტ კლაუს რეკტენვალდიშ პრემია * 1999: ჯონ ფონ ნეიმანიშ პრემია * 1997: ამერიკაშ პოლიტიკურ დო სოციალურ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური * 1994: ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური * 1983: ამერიკაშ ხელუანობაშ დო მენცარობაშ აკადემიაშ მაკათური * 1977: ეკონომეტრიკული საზოგადოებაშ მაკათური * 1962: ჰენდერსონიშ პრემია * ==გიშნაგორა პუბლიკაციეფი== * {{cite journal | author = Oliver E. Williamson | year = 1981 | title = The Economics of Organization: The Transaction Cost Approach | url = https://www2.bc.edu/~jonescq/mb851/Feb19/Williamson_AJS_1981.pdf | journal = The American Journal of Sociology | pages = 548–577 | volume = 87 | issue = 3 | access-date = 2012-01-11 | doi = 10.1086/227496 | s2cid = 154070008 | url-status=dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20090530032307/http://www2.bc.edu/~jonescq/mb851/Feb19/Williamson_AJS_1981.pdf | archive-date = 2009-05-30 }} * {{cite journal | author = Oliver E. Williamson | year = 2002 | title = The Theory of the Firm as Governance Structure: From Choice to Contract | jstor = 3216956 | journal = Journal of Economic Perspectives | pages = 171–195 | volume = 16 | issue = 3 | doi = 10.1257/089533002760278776| doi-access = free }} ==წინგეფი== * {{cite book |last1=Williamson |first1=Oliver E. |title=Markets and Hierarchies: Analysis and Antitrust Implications |date=1975 |publisher=Macmillan Publishers |location=New York |isbn=978-0029353608 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/marketshierarchi00will }} * {{cite book |last1=Williamson |first1=Oliver E. |title=The Economic Institutions of Capitalism |date=1985 |publisher=Macmillan |location=New York |isbn=9780029348208 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/economicinstitut0000will }} * {{cite book |last1=Williamson |first1=Oliver E. |title=Antitrust Economics |url=https://archive.org/details/antitrusteconomi0000oliv |date=1989 |publisher=Basil Blackwell |isbn=9780631171829}} * {{cite book |last1=Williamson |first1=Oliver E. |title=Economic Organization |date=1990 |publisher=New York University Press |location=New York |isbn=9780814792407}} * {{cite book |last1=Williamson |first1=Oliver E. |title=The Nature of the Firm |date=1991 |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=9780195065909 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/natureoffirmorig0000unse }} * {{cite book |last1=Williamson |first1=Oliver E. |title=Organization Theory: From Chester Barnard to the Present and Beyond |url=https://archive.org/details/isbn_9780195098303 |date=1995 |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=9780195098303}} * {{cite book |last1=Williamson |first1=Oliver E. |title=The Mechanisms of Governance |url=https://archive.org/details/mechanismsofgove0000will |date=1996 |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=978-0195078244}} * {{cite book |last1=Williamson |first1=Oliver E. |title=Industrial Organization |date=1996 |publisher=Elgar Pub. |location=USA |isbn=9781858984889 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/industrialorgani0000unse_z8h4 }} ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{commons category|Oliver E. Williamson}}{{wikiquote}} * [http://groups.haas.berkeley.edu/bpp/oew/ Oliver E. Williamson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030421091738/http://groups.haas.berkeley.edu/bpp/oew/ |date=2003-04-21 }} at University of California, Berkeley * [https://ideas.repec.org/e/pwi200.html Profile] and [http://econpapers.repec.org/RAS/pwi200.htm Papers] at Research Papers in Economics/RePEc * {{Worldcat id|lccn-n50-19005}} ''From the Haas School of Business, University of California, Berkeley:'' * [https://web.archive.org/web/20100620215850/http://www2.haas.berkeley.edu/News/Newsroom/091012williamson.aspx HNW Story] * [https://web.archive.org/web/20100411022552/http://www.haas.berkeley.edu/news/20091012_nobelprize.html Press Release] ''From the University of California, Berkeley:'' * [https://web.archive.org/web/20091015044824/http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2009/10/12_nobel.shtml Press Release] [[კატეგორია:ამერიკალეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი ეკონომისტეფი]] [[კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1932]] [[კატეგორია:ნაღურა 2020]] 0pxsggvfzq6684nulzlad2po0jvbozw 0 34652 252150 247235 2026-08-13T02:04:36Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252150 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნანანოღა |მარგალური ჯოხო = ნასაუ |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-en|Nassau}} |ქიანა = ბაჰამიშ კოკეფი |დუდალაშ თუდო = ნანანოღა |პანორამა =Nassau01.jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა =ოსუმარე ატლანტისი |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი =Coat of Arms of Nassau, New Providence.jpg |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = N |lat_deg = 25 |lat_min = 04 |lat_sec = 00 |lon_dir = W |lon_deg = 77 |lon_min = 20 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა =300 |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = |რეგიონი = |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = |რაიონი = |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = 1695 |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = |ფართობი = 207 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=10 |კლიმატი=ტროპიკული |ოფიციალური ნინა= |მახორობა = 274,400 |ეჭარუაშ წანა = 2016 |მეჭედალა = 1,300 |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = -5 |DST = ქო |ოტელეფონე კოდი = +1 242 |ოფოსტე ინდექსი = |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = www.bahamas.gov.bs |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Nassau, Bahamas |add1n= |add1= }} '''ნასაუ''' ({{lang-en|Nassau}}) — [[ბაჰამიშ კოკეფი]]შ [[ნანანოღა]] დო უკაბეტაში ნოღა, ქიანაშ კომერციული, კულტურული დო ეკონომიკური ცენტრი. [[2016]] წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა 274,400 ადამიერს აკმადგინანს, ნამუთ ედომუშამი ბაჰამიშ კოკეფიშ მახორობაშ 70% რე. ნოღაშ ცენტრიშე 16 კმ-ით ბჟადალშე იდვალუაფჷ [[ლინდელ-პინდლინგიშ ოერეფოშქაშე აეროპორტი]], ნამუთ უდიდაში რე ედომუშამ ბაჰამეფს. აეროპორტიშე იმანჯებჷ ოერეფოშქაშე რეისეფი [[ააშ]]-იშ თარი ნოღეფიშ, [[გოართოიანაფილი ომაფე]]შ დო [[კარიბეფი|კარიბიშ]] ზუღაშ ღანჩოშ ქიანეფიშ მალობათ. ნანანოღა იდვალუაფჷ კოკი [[ნიუ-პროვიდენსი|ნიუ-პროვიდენსის]], ნამუთ ფინანსურ რაიონს წჷმარინუანს. ნასაუს იდვალუაფჷ ქიანაშ ასამბლეა დო ოსასამართალე დეპარტამენტეფი. ისტორიულო, ნოღა კორსანტეფიშ თარ გიოპონო მირჩქინუაფუდჷ.<ref>{{cite book |last1=Klausmann |first1=Ulrike |last2=Meinzerin |first2=Marion |last3=Kuhn |first3=Gabriel |authorlink3=Gabriel_Kuhn |title=Women Pirates and the Politics of the Jolly Roger |url=https://archive.org/details/womenpiratespoli0000klau |edition=1st |year=1997 |publisher=Black Rose Books Ltd. |location=C.P. 1258 Succ. Place du Parc Montreal, Quebec, Canada H2W2R3 |isbn=1-55164-058-9 |page=[https://archive.org/details/womenpiratespoli0000klau/page/192 192]}}</ref> ნასაუ დარსუეს ესპანარეფქ [[1695]] წანას. ნოღაშა უკაბეტაში გაულა იღვენუ [[ნიდერლანდარეფი|ნიდერლანდარეფიშ]] დო [[ფრანგეფი]]შ მორჩილხანიან მართუალაქ. [[1776]] წანას, [[ნასაუშ ბუეჯაფი|ნასაუწკჷმა]] იმანჯჷ ბურჯაფიქ ააშ-იშ [[ვითოსუმი კოლონია|ვითოსუმ კოლონიაშ]] დო [[ბრიტანეთიშ იმპერია]]შ შქას, თე ბურჯაფი ააშ-შ ზოხორინალაშ ბუტჯაფიშ მორანწკე ნორთი რე. ==მაჸალე ნოღეფი== მმოსოფელიშ მასშტაბით ნასაუს ხუთი მაჸალე ნოღა ჸუნს: * {{flagicon|USA}} [[დეტროიტი]], [[მიჩიგანიშ შტატი|მიჩიგანი]], [[ააშ]]<ref>{{cite web |author=Sister Cities Program<!-- pg-dept-name --> |url=http://www.detroitmi.gov/DepartmentsandAgencies/SisterCitiesProgram/tabid/710/Default.aspx |title=Sister Cities Program &#124; City of Detroit |publisher=www.detroitmi.gov |date= |accessdate=2012-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100629070907/http://www.detroitmi.gov/DepartmentsandAgencies/SisterCitiesProgram/tabid/710/Default.aspx |archivedate=2010-06-29 }}</ref> * {{flagicon|USA}} [[უინსტონ-საილემი]], [[ოორუე კაროლინა]], ააშ * {{flagicon|Mexico}} [[აკაპულკო]], [[მექსიკა]] * {{flagicon|CHN}} [[შანხაი]], [[ჩინეთი]] * {{flagicon|Argentina}} [[პარანა (არგენტინა)|პარანა]], [[არგენტინა]] ==გალერეა== <gallery> ფაილი:Prince George Wharf in Nassau Harbor.jpg|ნასაუშ პრინც ჯორჯ ვარფიშ ონიშოლი ფაილი:Nassau01.jpg|ოსუმარე ატლანტისი ფაილი:Nassau, The Bahamas.jpg|ნოღაშ ელჷმაშარული ფოტო ფაილი:BahamianParliamentPanorama.jpg|ბაჰამიშ კოკეფიშ პარლამენტი </gallery> ==ლიტერატურა== * Louis Diston Powles: ''The Land of the Pink Pearl or Recollections of Life in the Bahamas''. Media Publishing, Nassau 1996, ISBN 0-9643786-3-9 (Nachdruck der 1888 in London erschienenen Erstausgabe) und weitere Nachdrucke. * Michael Craton: ''A History of the Bahamas''. Collins, London 1962. * Albury, Paul. (1975) ''The Story of the Bahamas.'' MacMillan Caribbean. ISBN 0-333-17131-4 * Johnson, Howard. (1996) ''The Bahamas from Slavery to Servitude, 1783–1933.'' University Press of Florida. ISBN 0-8130-1858-7 * Keegan, William F. (1992) ''The People Who Discovered Columbus: The Prehistory of the Bahamas.'' University Press of Florida. ISBN 0-8130-1137-X * Carr, J. Revell. (2008) ''Seeds of Discontent: The Deep Roots of the American Revolution 1659–1750.'' Walker & Company. ISBN 978-0-8027-1512-8 * Craton, Michael. (1986) ''A History of the Bahamas.'' San Salvador Press. ISBN 0-9692568-0-9 * Michael Craton, Gail Saunders: ''Islanders in the stream. A History of the Bahamian People''. ** Bd. 1: ''From aboriginal times to the end of slavery''. University of Georgia Press, Athens 1992, ISBN 0-8203-1382-3. ** Bd. 2: ''From the ending of slavery to the twenty-first century''. University of Georgia Press, Athens 1998, ISBN 0-8203-1926-0. * Granberry, Julius and Gary S. Vescelius. (2004) ''Languages of the Pre-Columbian Antilles.'' The University of Alabama Press. ISBN 0-8173-5123-X * Albury, Paul. (1975) ''The Story of the Bahamas.'' MacMillan Caribbean. ISBN 0-333-17131-4 * Craton, Michael. (1986) ''A History of the Bahamas.'' San Salvador Press. ISBN 0-9692568-0-9 * Keegan, William F. (1992) ''The People Who Discovered Columbus: The Prehistory of the Bahamas.'' University Press of Florida. ISBN 0-8130-1137-X * Woodard, Colin. (2007) ''The Republic of Pirates.'' Harcourt, Inc. ISBN 978-0-15-603462-3 * [http://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/1857.htm State Dept Country Study] - Includes information on the Bahamas including history. * [http://www.rulers.org/rulb1.html#bahamas Rulers.org — Bahamas] List of rulers for Bahamas ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.bahamas.gov.bs/ ბაჰამიშ კოკეფიშ ოთარობე ორგანოშ ვებ-ხასჷლა] * [http://www.pinterest.ca/wayne1948/nassau-bahamas/ Best Nassau, Bahamas images] * [http://www.gettyimages.com/photos/bahamas?mediatype=photography&phrase=bahamas&sort=mostpopular Bahamas Photos and Premium High Res Pictures ]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.nassauparadiseisland.com/timeline-colorful-history-nassau-paradise-island THE COLORFUL HISTORY OF NASSAU PARADISE ISLAND] * [http://www.nassauparadiseisland.com/about-the-island/history-and-culture Nassau Paradise Island History and Culture] * [http://www.bahamas.com/our-history OUR HISTORY] * [http://www.britannica.com/place/Nassau-The-Bahamas Nassau | national capital, The Bahamas | Britannica] * [https://web.archive.org/web/20130814001323/http://bahamascoop.org/history-and-culture-of-the-bahamas The Bahamas History & Culture] * [http://www.bahamashistoricalsociety.com/index.shtml The Bahamas Historical Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190509142044/http://www.bahamashistoricalsociety.com/index.shtml |date=2019-05-09 }} * [http://www.redcoat.me.uk/bahamas.htm Bahamian Loyalists history] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ოორუე ამერიკაშ ნანანოღეფი}} [[კატეგორია:ნასაუ|*]] [[კატეგორია:ბაჰამიშ კოკეფიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:კარიბიშ ზუღაშ ღანჩოშ ქიანეფიშ ნანანოღეფი]] [[კატეგორია:კორსანტალა]] [[კატეგორია:კარიბიშ ზუღაშ ონიშოლი ნოღეფი]] kvonpufp2w0giyko53cx2shmmusnc79 0 34828 252117 208248 2026-08-13T01:45:04Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252117 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = ოტო ჰანი | ოდაბადური ჯოხო = [[გერმანული ნინა|გერმ.]] Otto Hahn | ფოტო =Otto Hahn 1970.jpg | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|8|3|1879}} | დაბადებაშ აბანი = [[მაინიშ ფრანკფურტი]], [[ჰესენ-ნასაუ]], [[პრუსიაშ ომაფე]], [[გერმანიაშ იმპერია]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1968|7|28|1879|3|8}} | ღურაშ აბანი = [[გეტინგენი]], ბჟადალი გერმანია | მენოღალობა = {{შილა|გერმანია}} | ომენცარე სფერო = [[რადიოქიმია]] | მუშობაშ აბანი = [[ლონდონიშ ოუნივერსიტეტე კოლეჯი]]<br>[[მაკგილიშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ჰუმბოლდტიშ უნივერსიტეტი|ბერლინიშ უნივერსიტეტი]]<br>კაიზერ ვილჰელმიშ ინსტიტუტი | ალმა-მატერი = [[მარბურგიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხემანჯღვერი = თეოდორ ზინკე | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = [[ფრიც შტრასმანი]]<br>[[ზიგფრიდ ფლიუგე]]<br>[[ნიკოლაუს რილი]] | ჩინებული რე მუჭოთ = | ჯილდოეფი დო პრემიეფი = [[ნობელიშ პრემია]] ქიმიას (1944) | ხეშმოჭარუა = Otto Hahn signature.svg | სიგანა = | საიტი = }} '''ოტო ჰანი''' ([[გერმანული ნინა|გერმ.]] Otto Hahn; დ. [[8 მელახი]], [[1879]], [[მაინიშ ფრანკფურტი]], [[ჰესენ-ნასაუ]], [[პრუსიაშ ომაფე]], [[გერმანიაშ იმპერია]] — ღ. [[28 კვირკვე]], [[1968]], [[გეტინგენი]], ბჟადალი გერმანია) — [[გერმანალეფი|გერმანალი]] [[ქიმია|ქიმიკოსი]], [[რადიოქიმია]]შ ართ-ართი პიონერი, შინელი რე მუჭოთ ბირთვური ქიმიაშ მუმა, ძირუ დო დიგურუ შხვადოშხვა იზოტოპეფი დო ახალი რადიოაქტიური ელემენტეფი. ==ბიოგრაფია== ==მენცარული რკვიებეფი== ==პერსონალური რინა== ==ჯილდოეფი დო პრემიეფი== * 1922: ემილ ფიშერიშ მენდალი * 1938: კანიცაროშ პრემია * 1941: კოპერნიკიშ პრემია * 1943: კოტენიუსიშ მენდალი * 1944: ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის * 1949: მაქს პლანკიშ მენდალი * 1949: გოეთეშ მენდალი * 1952: Pour le Mérite * 1953: პარაცელსიშ მენდალი * 1956: ფარადეიშ ლექციაშ პრემია * 1957: ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური * 1958: ვილჰელმ ექსნერიშ მენდალი * 1958: ჰუგო გროციუსიშ მენდალი * 1959: ჰელმჰოლციშ მენდალი * 1959: ჰარნაკიშ მენდალი * 1959: საპატიო ლეგიონიშ ორდენი * 1966: ენრიკო ფერმიშ პრემია == გიშნაგორა პუბლიკაციეფი== *{{cite book |last=Hahn |first=Otto |year=1936 |title=Applied Radiochemistry |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, New York |ref=none}} *{{cite book |last=Hahn |first=Otto |year=1950 |title=New Atoms: Progress and Some Memories |url=https://archive.org/details/bwb_W9-CRB-683 |publisher=Elsevier Inc. |location=New York-Amsterdam-London-Brussels |ref=none}} *{{cite book |last=Hahn |first=Otto |year=1966 |title=Otto Hahn: A Scientific Autobiography |url=https://archive.org/details/ottohahnscientif0000hahn_y3a1 |translator-first=Willy |translator-last=Ley |publisher=Charles Scribner's Sons |location=New York |ref=none}} *{{cite book |last=Hahn |first=Otto |year=1970 |title=My Life |translator-first=Ernst |translator-last=Kaiser |translator-first2=Eithne |translator-last2=Wilkins |publisher=Herder and Herder |location=New York |ref=none}} ==ლიტერატურა== * Hahn, Otto (1970). My Life. Translated by Kaiser, Ernst; Wilkins, Eithne. New York: Herder and Herder. * Whiting, Jim (2004). Otto Hahn and the Discovery of Nuclear Fission. Unlocking the Secrets of Science. Bear, Delaware: Mitchell Lane. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons|Otto Hahn|Otto Hahn}} {{Wikiquote|Otto Hahn}} * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1944/press.html Award Ceremony Speech honoring Otto Hahn] by Professor Arne Westgren, Stockholm. * [https://web.archive.org/web/20140219163724/http://www.ohg-marktredwitz.de/schule/ottohahn.html Otto Hahn – Founder of the Atomic Age] Author: Dr Edmund Neubauer (Translation: Brigitte Hippmann) – Website of the Otto Hahn Gymnasium (OHG), 2007. * [http://www.mpg.de/295774/Otto_Hahn_Groups Otto Hahn Award] * [https://web.archive.org/web/20141027095222/http://www.dgvn-berlin.de/index.php/veranstaltungen/otto-hahn-friedensmedaille Otto Hahn Peace Medal in Gold] Website of the United Nations Association of Germany (DGVN) in Berlin * [http://www.mpg.de/290879/Otto_Hahn_Medal Otto Hahn Medal] * [http://www.biographyonline.net/scientists/otto-hahn.html Biography Otto Hahn 1879–1968] * [http://www.hiroshima-u.ac.jp/news/show/lang/en/id/1271/dir_id/0 Otto Hahn – A Life for Science, Humanity and Peace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924030316/http://www.hiroshima-u.ac.jp/news/show/lang/en/id/1271/dir_id/0 |date=2015-09-24 }} Hiroshima University Peace Lecture, held by Dietrich Hahn, 2 October 2013. [[კატეგორია:გერმანალეფი]] [[კატეგორია:გერმანალი ქიმიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის]] [[კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1879]] [[კატეგორია:ნაღურა 1968]] {{მერკე}} r93btzmzvv52oxp5sfjynd832gwclmi 0 34940 251998 164404 2026-08-12T23:55:48Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 251998 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = ბერტონ რიხტერი | ოდაბადური ჯოხო = [[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Burton Richter | ფოტო =Burton Richter NSF crop.jpg | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|22|3|1931}} | დაბადებაშ აბანი = [[ბრუკლინი]], [[ნიუ-იორკი]], [[ააშ]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2018|7|18|1931|3|22}} | ღურაშ აბანი = [[სტენფორდი (კალიფორნია)|სტენფორდი]], [[კალიფორნია]], ააშ | მენოღალობა = {{შილა|ააშ}} | ომენცარე სფერო = [[ფიზიკა]] | მუშობაშ აბანი = [[სტენფორდიშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ერუანული აქსელერატორული ლაბორატორია SLAC]] | ალმა-მატერი = [[მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტი]] | ომენცარე ხემანჯღვერი = ბერნარდ ფელდი | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = | ჩინებული რე მუჭოთ = | ჯილდოეფი დო პრემიეფი =[[ერნესტ ლოურენსიშ პრემია]] (1975)<br>[[ნობელიშ პრემია]] ფიზიკას (1976)<br>[[ენრიკო ფერმიშ პრემია]] (2012)<br>[[მენცარობაშ ერუანული მენდალი]] (2012) | ხეშმოჭარუა = | სიგანა = | საიტი = }} '''ბერტონ რიხტერი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Burton Richter; დ. [[22 მელახი]], [[1931]], [[ბრუკლინი]], [[ნიუ-იორკი]], [[ააშ]] — ღ. [[18 კვირკვე]], [[2018]], [[სტენფორდი (კალიფორნია)|სტენფორდი]], [[კალიფორნია]], ააშ) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] [[ფიზიკა|ფიზიკოსი]]. 1974 წანას [[ერუანული აქსელერატორული ლაბორატორია SLAC]]-იშ დო [[ბრუკჰეივენიშ ერუანული ლაბორატორია]]შ მენცარეფქ, რიხტერიშ დო [[სემიუელ ტინგი]]შ ხემანჯღვერობათ, ძირეს [[J/ψ-მეზონი]]. ჸათე ძირაფაშ გეშა ჟირხოლო მენცარს, რიხტერს დო ტინგის გინოჩეს [[ნობელიშ პრემია]] ფიზიკაშ დარგის 1976 წანას. ==ბიოგრაფია== ბერტონ რიხტერქ დებადჷ [[1931]] წანაშ [[22 მელახი]]ს, [[ბრუკლინი|ბრუკლინს]], [[ნიუ-იორკი]]ს, [[ურიეფი]]შ ფანიას დო ირდუდჷ [[ქუინსი]]ს. რიხტერი გურაფულენდჷ ფარ-როკევეიშ სკოლას, უკულ მერსერსბერგიშ აკადემიას, [[პენსილვანია]]ს. აკადემიაშ უკულ რიხტერქ გურაფა გაგინძორჷ [[მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტი]]ს, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ ბაკალავრიშ ხარისხი 1952 წანას დო უკულ დოქტორიშ ხარისხი ხოლო, 1956 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ [[სტენფორდიშ უნივერსიტეტი]]ს დო რდჷ სტენფორდიშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკაშ პროფესორი. 1984-1999 წანეფს რიხტერი რდჷ [[ერუანული აქსელერატორული ლაბორატორია SLAC]]-იშ დირექტორი. სტენფორდიშ უნივერსიტეტიშ მუშობაშ ბორჯის რიხტერქ, სტენფორდიშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკაშ პროფესორიშ დევიდ რიტსონიშ მოხვარებათ, ეიოგჷ [[SPEAR]]-აქსელერატორი. ჸათე აქსელერატორიშ გიმორინაფათ იძირუ [[მეზონი|მეზონქ]], ნამუსჷთ რიხტერქ გიოდვუ ψ ([[ფსი (ასო)|ფსი]]). ჸათე მეზონქ იძირუ [[ბრუკჰეივენიშ ერუანული ლაბორატორია|ბრუკჰეივენიშ ერუანულ ლაბორატორიას]] ხოლო, [[სემიუელ ტინგი]]შ ხემანჯღვერობათ. სემიუელ ტინგიქ მეზონს გიოდვუ J. ჸათავრეშე მორთჷ ჯოხოდვალაქ J/ψ-მეზონი. 1976 წანას რიხტერს დო ტინგის მიაჩჷ ნობელიშ პრემიაქ. ბერტონ რიხტერი 1975 წანას [[CERN]]-ის ხოლო მუშენდჷ. რიხტერი რდჷ შხვადოშხვა აკადემიეფიშ მაკათური დო პრემიეფიშ ლაურეატი. 1975 წანას რიხტერქ მიპალუ ერნესტ ლოურენსიშ პრემია, 2012 წანას [[ენრიკო ფერმიშ პრემია]]. 2012 წანას ააშ-შ პრეზიდენტიქ [[ბარაკ ობამა]]ქ რიხტერს გინოჩჷ პრესტიჟული [[მენცარობაშ ერუანული მენდალი]]. ბერტონ რიხტერქ ღურუ 2018 წანაშ 18 კვირკვეს, სტენფორდის, 87 წანერქ. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category}} *[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1976/summary/ The Nobel Prize in Physics 1976] *[http://nobel.bh.org.il/en/persona/richter-burton/ Richter Burton], Nobel Luminaries Project, The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot *[https://www.flickr.com/photos/slaclab/sets/72157699275040695/with/15660865247/ SLAC Flickr album] *[https://web.archive.org/web/20010721190418/http://www.slac.stanford.edu/~hll/photos/Richter/Historical/index.html Historical photos of Burton Richter] *[http://meetings.aps.org/Meeting/APR19/Session/N03 Honoring Burton Richter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924143832/https://meetings.aps.org/Meeting/APR19/Session/N03 |date=2021-09-24 }} at APS April 2019 [[კატეგორია:ამერიკალეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1931]] [[კატეგორია:ნაღურა 2018]] nslnrdqtwe7lmkc9vg7vu9h3qonf5fc 0 35001 252042 165081 2026-08-13T00:52:20Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252042 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი |ჯოხო = The Carpenters |სურათი = Carpenters - Nixon - Office.png |ლანდშაფტი = ქო |დუდჯოხო = The Carpenters |სურათიშზჷმა = |color = |ფონი = group_or_band |თახმიჯოხო = |შხვა ჯოხო = |დებადჷ = 1965–83 |დაბადებაშ აბანი =[[დაუნი]], [[კალიფორნია]], [[ააშ]] |ღურ = |ღურ აბანი = |ბადება = |ინსტრუმენტი = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა|Pop]] |ობირეში ხონარი = |საქვარუა = |აქტიურალაშ წანეფი = |ლეიბლი = [[A&M Records]] |ასოციაციეფი = {{flatlist| * [[The Richard Carpenter Trio]] * [[Spectrum]] }} |ალმასქუ= |ვებ ხასჷლა = {{url|carpentersoffical.com}} |მაკათურეფი = |ჸოფილი მაკათურეფი = [[რიჩარდ კარპენტერი]]<br />[[კარენ კარპენტერი]] |მიორჩქინალი ინსტრუმენტეფი = }} '''The Carpenters''' — ამერიკული პოპ-ბუნა, დარსხის 1968 წანას ლოს-ანჯელესის, ვოკალისტ [[დაუნი]]ქ, [[რიჩარდ კარპენტერი]]ქ დო [[კარენ კარპენტერი]]ქ.{{sfn|Talevski|2006|p=70}}{{sfn|Simpson|2011|p=61}} == დისკოგრაფია == {{თარი|The Carpenters-შ დისკოგრაფია}} * ''[[Ticket to Ride]]'' (1969) * ''[[Close to You]]'' (1970) * ''[[Carpenters (ალბომი)|Carpenters]]'' (1971) * ''[[A Song for You]]'' (1972) * ''[[Now & Then]]'' (1973) * ''[[Horizon]]'' (1975) * ''[[A Kind of Hush]]'' (1976) * ''[[Passage]]'' (1977) * ''[[Christmas Portrait]]'' (1978) * ''[[Made in America]]'' (1981) * ''[[Voice of the Heart]]'' (1983) * ''[[An Old-Fashioned Christmas]]'' (1984) * ''[[Lovelines]]'' (1989) * ''[[As Time Goes By]]'' (2004) == ლიტერატურა == * {{cite book|last=Coleman|first=Ray|title=The Carpenters: The Untold Story|publisher=Harpercollins|year=1994|isbn=978-0-06-018345-5|url=https://archive.org/details/carpentersuntold00cole}} * {{cite book|last=Costin|first=Carolyn|title=The Eating Disorder Sourcebook|url=https://archive.org/details/eatingdisorderso00cost|url-access=registration|publisher=McGraw-Hill Professional|year=2007|isbn=978-0-0718-1999-2}} * {{cite web|last=Levitin |first=Daniel|title=Arranging Master Class: Richard Carpenter|year=1995|work=Electronic Musician|url=http://ccrma.stanford.edu/CCRMA/Courses/192d:1997/rc_arranging.htm|access-date=October 7, 2017}} * {{cite journal|last=Lott|first=Eric|title=Perfect is Dead: Karen Carpenter, Theodor Adorno, and the Radio; or, If Hooks Could Kill|publisher=Criticism|year=2008|volume=50|issue=2|via=[[Project MUSE]]}} * {{cite book|last=Petrucelli|first=Alan W.|year=2009|title=Morbid Curiosity: The Disturbing Demises of the Famous and Infamous|url=https://archive.org/details/morbidcuriosityd0000petr|publisher=Penguin|isbn=978-1-1011-4049-9}} * {{cite book|last=Schmidt|first=Randy|title=Little Girl Blue: The Life Of Karen Carpenter|year=2010|publisher=Chicago Review Press|isbn=978-1-556-52976-4|url=https://archive.org/details/littlegirlblueli00schm|ref={{harv|Schmidt|2010}}}} * {{cite book|title=Yesterday Once More: The Carpenters Reader|editor-last=Schmidt |editor-first=Randy|publisher=Chicago Review Press|year=2012 | orig-year=2002|pages=47–49|isbn=978-1-613-74417-8|ref={{harv|Schmidt|2012}}}} * {{cite book|first=Kim|last=Simpson|title=Early 70s Radio: The American Format Revolution|url=https://archive.org/details/early70sradioame0000simp|year= 2011|publisher=Continuum International Publishing Group|isbn= 978-1-44112-9-680}} * {{cite book|last=Stanton|first=Scott|title=The Tombstone Tourist: Musicians|year=2003|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-743-46330-0|url=https://archive.org/details/tombstonetourist00stan_0}} * {{cite book|first=Nick|last=Talevski|title=Rock Obituaries – Knocking On Heaven's Door|year=2006|publisher= Omnibus Press|isbn= 978-1-8460-9091-2 }} * {{cite book|last=Terrace|first=Vincent|title=Television Specials: 5,336 Entertainment Programs, 1936–2012|url=https://archive.org/details/televisionspecia0000terr_h3f6|edition=2nd|publisher=McFarland|year=2013|isbn=978-1-476-61240-9}} * {{cite book|last=Tobler|first=John|author-link=John Tobler|title=The Complete Guide to the Music of the Carpenters|year=1998|publisher=Omnibus Press|isbn= 978-0-711-96312-2}} * {{cite book|last=Zerbe|first=Kathryn J.|title=The Body Betrayed: A Deeper Understanding of Women, Eating Disorders, and Treatment|publisher=Gürze Books, LLC.|isbn=0-936077-23-9|year=1995|url=https://archive.org/details/bodybetrayed00mdka}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commonscat-inline|The Carpenters}} * [http://www.carpentersofficial.com/ ოფიციალური საიტი] == სქოლიო == {{სქოლიოშ ერკებული}} {{DEFAULTSORT:Carpenters}} [[კატეგორია:ამერიკული როკ-ბუნეფი]] q4idki548ughw9rv65he27mg8ebfn3g 0 35103 252146 250310 2026-08-13T02:02:07Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252146 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Sugar 2xmacro.jpg|thumb|300px|გოძინელი ჭაფურიაშ კრისტალეფი]] '''ჭაფურია''' თაშნეშე '''შანქარი''' ({{lang-el|sákchar}}, სანსკრ. sárkara: ქვიშა, ჭაფურიაშ ქვირი, შანქარიშ ქვირი) — გემუანი გემოშ ოჭკომალი [[პროდუქტი]]. კალორიულარა 100 გრამ ჭაფურიას 1,68 მეგაჯოული (დოხოლადირო 400 კკალ). აწარმენა ჩე კრისტალურ ჭაფურიას (ჭაფურიაშ ქვირი) დო რაფინირებულ ჭაფურიას (კენჭი ჭაფურია, რაფინირაფილი ქვირი, [[პუდრი]]). ბონი გჷმორინაფაშ მოხ ხვარენა საკონდიტრე, ქობალიშ, საკონსერვე, [[ღვინი|ღვინიშ]] დო შხვა სახეშ ნაწარმეფს. == ქოძირით თაშნეშე == * [[კარამელი]] == ლიტერატურა == * {{Cite book |last =Adas |first =Michael |title = Agricultural and Pastoral Societies in Ancient and Classical History |publisher =Temple University Press |month =January|year =2001 |isbn = 1-56639-832-0 |oclc =44493265}} * {{Cite book |last =Barrett & Calvi |first =Duncan & Nuala |title = The Sugar Girls |url =https://archive.org/details/sugargirlstaleso0000barr |publisher =Collins |month =March|year =2012 |isbn = 978-0-00-744847-0}} * {{Cite book |last =Hugill |first =Anthony |title = Sugar And All That |url =https://archive.org/details/sugarallthathist0000hugi |publisher =Gentry Books |year =1978 |isbn = 0-85614-048-1}} * {{Cite book |last =James |first =Glyn |title = Sugarcane |publisher =Blackwell Publishing |year =2004 |isbn =0-632-05476-X |oclc =51837990 84251137}} * A C Hannah, ''The International Sugar Trade'', Cambridge: Woodhead, 1996. ISBN 1-85573-069-3 * {{cite web |title=Sugars and Sweeteners in Foods |url=http://www.ctahr.hawaii.edu/oc/freepubs/pdf/FST-16.pdf |publisher=College of Tropical Agriculture and Human Resources |author=Aurora A. Saulo |date=March 2005 }} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons category|Sugars}} * [http://www.foodsubs.com/Sweeten.html Cook's Thesaurus: Sugar]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{dmoz|/Recreation/Collecting/Food_and_Drink_Related/Sugar/|Sugar}} {{ვიქსიკონი}} [[კატეგორია:ნოშქერწყარეფი]] [[კატეგორია:ოჭკომალი]] 08sbkkggv7fbnebmhlckt4k9f31mqk1 0 35128 252107 166402 2026-08-13T01:35:45Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252107 wikitext text/x-wiki '''ჰეგემონია''' — სიტუაცია, ნამუსჷთ ართი სახენწჷფო პოლიტიკურო, ეკონომიკურო დო ოურდუმე პოტენციალით ორჯგინანს შხვა სახენწჷფოეფს დო აკონტროლენს თის. <ref>{{Cite web|year=2019|work=OREIS|publisher=Oxford University Press and International Studies Association, LLC|url=https://oxfordre.com/internationalstudies/view/10.1093/acrefore/9780190846626.001.0001/acrefore-9780190846626-e-509|title=Oxford Research Encyclopedia of International Studies|last1=Schenoni|first1=Luis L.}}</ref> <ref>''[[Oxford English Dictionary]]''</ref> <ref>{{Cite web|title=Hegemony|year=2014|work=Oxford Advanced American Dictionary|publisher=Dictionary.com, LLC|url=http://oaadonline.oxfordlearnersdictionaries.com/dictionary/hegemony|accessdate=2020-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140203070750/http://oaadonline.oxfordlearnersdictionaries.com/dictionary/hegemony|archivedate=2014-02-03}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Hegemony|year=2014|work=Merriam-Webster Online|publisher=Merriam-Webster, Inc.|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/hegemony}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Hegemony|year=2014|work=American Heritage Dictionary|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|url=http://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=hegemony&submit.x=22&submit.y=22}}</ref> [[ჯვეში საბერძნეთი|ჯვეშ საბერძნეთის]] (ჯვ. წ. VIII ოშწანურა - ჯვ.წ. VI ოშწამურა), ჰეგემონია შანენდჷ ართი ნოღა-სახენწჷფოშ პოლიტიკურ-ოურდუმე პატჷნალას შხვა ნოღა-სახენწჷფოეფშა. <ref name="TheColumbia">{{Cite book|title=The Columbia Encyclopedia|url=https://archive.org/details/columbiaencyclop00arie|year=1994|publisher=Columbia University Press|isbn=0-231-08098-0}}</ref> დომინანტი სახენწჷფო ჩინებული რე, მუჭოთ ''ჰეგემონი'' . <ref>''Oxford English Dictionary'': "A leading or paramount power; a dominant state or person"</ref> XIX ოშწანურას ჩინება ჰეგემონიაქ მიდვჷ, გეუჭარუდეკონ "სოციალური ვარ-და კულტურული რჯგინალა ვარ-და ადორია; ართი ბუმაშით გოპატჷნაფა ჯარალუას". მოგვიანაფათ, თე ტერმინქ გიმორინაფილქ იჸუ გეჸვენჯი დეფინიციათ: "ბუნა ვარ-და რეჟიმი, ნამუსჷთ ჯარალუაშა უხუჯური გაულა უღჷნ". <ref>''Oxford English Dictionary'': Def's 2a and 2b.</ref> თაშნეშე, თინა შილებე გიმორინაფილქ იჸუას ართი ქიანაშ გეოპოლიტიკური დო კულტურული დომინანტალაშ გასხუნალო შხვა ქიანეფშა, სოიშეთ რეალურო გიჭყჷ ტერმინქ ''ჰეგემონიზმი'', ნამუსჷთ კაბეტი ნძალეფიშ ევროპული ჰეგემონიაშ მიშაღალას გურიშხონარენდეს [[აზია|აზიაშა]] დო [[აფრიკა|აფრიკაშა]]. [[კულტურული იმპერიალიზმი |კულტურულ იმპერიალიზმის]], ლიდერი სახენწჷფო დოჸუნაფილჷ სახენწჷფოეფს ალმარაგადანს დინოხოლენ პოლიტიკას დო თიშ [[ჯარალუა|სოციალურ]] ხასიათის, ნამუეფჷთ ჰეგემონიური გაულაშ სფერო რე. თინა გუთმოთანჯჷნს ხუჯდოკინელი თარობაშ ვარ-და ბონას, თიშით დორინაფილი თარობაშ მეშქაშალათ. [[ოერეფოშქაშე ურთიართობეფიშ თეორია|ოერეფოშქაშე ურთიართობეფიშ თეორიას]], ჰეგემონია შანენს (i) კაბეტი მატერიალური ასიმეტრიაშ დგომარაფას ართი სახენწჷფოშ ორგებელო, ნამუსჷთ უღჷ (ii) ობაღური ოურდუმე ნძალა სისტემურო გიორჯგინას ირნერი პოტენციური კონკურენტი სისტემას, (iii) აკონტროლენს ნედლეულიშ ოზირუეფს, (ორთაშობური რესურსეფი, კაპიტალი დო ბაზარეფი) (iv) უღჷ კონკურენტული უმოსობა გეძინელი ღებაშ მეკონ-მოკონიშ წარმაფას, (v) აკმოქომინჷნს იდეოლოგიას, ნამუთ ოძირანს ათე სტატუს კვოს. დო (vi) ფუნქციურო გინორთი უღჷ სისტემაშ შხვა სახენწჷფოეფშე, თიშ გეშა, ნამჷ-და მოსალინე რე უმარღელჸუას გორკვიაფილი ჯარალობური მეკონ-მოკონი, მუჭოთ რე უშქურანჯალა, ვარ-და კომერციული დო ფინანსური სტაბილურალა. <ref name="Schenoni">{{Cite book|author=Schenoni|title=The Argentina-Brazil Regional Power Transition|year=2018}}</ref> კულტურული ჰეგემონიაშ [[მარქსიზმი|მარქსისტული]] თეორია, ნამუთ იასოცირებუ ანტონიო გრამშწკჷნა, რე მოარზაფა, ნამჷ-და მამართალ კლასის შეულებჷ იღვენუას მანიპულირაფა ჯარალუაშ ღებეფიშ სისტემაშა დო ზჷმეფშა, თინეფიშ მეჯინაქ გჷნირთას იქცეს მოსოფელიშ მეჯინათჷნ ( ''[[ Weltanschauung |Weltanschauung]]'' ): [[ტერი ეგლეტონი|ტერი ეგლეტონიშ]] ზიტყვეფით. ”გრამში რჩქვანელობურ ზიტყვა ჰეგემონიას ხვარენს, მუჟანსჷთ გურიშხონარენს მამართალ ნძალას, ნამუსჷთ ხემანჭუაფა უღჷ მუშ დოჸუნაფილეფშა.” <ref>Terry Eagleton, ''Ideology: An Introduction'' (London: Verso, 1991).</ref> [[ავტორიტარიზმი|ავტორიტარული]] მართუალაშე გინორთი, კულტურული ჰეგემონია "რე ჰეგემონიური ხვალე თი შვანს, დო თიშა დოღამაკილეფი დაზარალებულები თაშნეშე ალობას არზენა თიშ უბადობას დო მუნეფიშ დუდშა იწისუანა თიშ არძა გლახა გუმოლინაფას". <ref>{{Cite news|title=Masculinity Studies and the Jargon of Strategy: Hegemony, Tautology, Sense|first=Timothy|last=Laurie|url=https://www.academia.edu/10912537|accessdate=2016-02-24}}</ref> [[ფაილი:362BCThebanHegemony.png|მარჯვნივ|მინი| [[ჯვეში საბერძნეთი]] [[თებე (საბერძნეთი)|თებეშ]] ჰეგემონიაშ გიმე, ქ.ბ 371-362 ]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * "Hegemony"  . ენციკლოპედია Britannica . 13 (მა-11 რედ.). 1911. ხს.   208. * {{Dmoz|Society/Issues/Global/Hegemonism/ Hegemonism}} * [https://web.archive.org/web/20140914012708/http://people.uwec.edu/mdorsher/ica2001/hegemony_online.htm მაიკ დორშერი, დოქტორი, ''ჰეგემონია ინტერნეტი: სიჸონიერეშ, კულტურაშ დო კომპიუტერეფიშ თინჩალი კონვერგენცია''] * [http://www.caledonia.org.uk/hegemony.htm ჰეგემონია დო ტყობინაფი პერსადერეფი &nbsp; - ურჩქვანუ გინაფაშ ნძალა] * [https://www.nytimes.com/2008/01/27/magazine/27world-t.html?ex=1359176400&en=1af8c9c386cc212d&ei=5124&partner=permalink&exprod=permalink პარაგ ხანანა, ''შვიდობა ქჷდუჩინი ჰეგემონიას''] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მარქსისტული თეორია]] [[კატეგორია:ოერეფოშქაშე ურთიართობეფიშ თეორია]] [[კატეგორია:სახენწჷფოშ მართუაშ ფორმა]] [[კატეგორია:ჰეგემონია]] [[კატეგორია:სახენწჷფო ჰეგემონიაშ ისტორია]] 1h7w80axb0p0shbb1zypjtwsdjvkkad 0 35240 252041 167325 2026-08-13T00:51:19Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252041 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Fendi logo.svg|200პქ|მინი|ოფიციალური ლოგო]] '''ფენდი''' ({{lang-it|Fendi}}) — [[იტალია|იტალიური]] [[მოდა|მოდაშ]] ჸუდე, ნამუთ ჩინებული რე მუში „ბატონიშ“ ტიპიშ ხელჩანთეფით. დირსხჷ [[1925]] წანას, [[რომი|რომს]], მუჭოთ ბოწოწიშ დო ტყებიშ მაღაზია.<ref name="LBM 2012">{{cite book|last=Chevalier|first=Michel|title=Luxury Brand Management|url=https://archive.org/details/luxuryretailmana0000chev_e9a6|year=2012|publisher=John Wiley & Sons|location=Singapore|isbn=978-1-118-17176-9|page=[https://archive.org/details/luxuryretailmana0000chev_e9a6/page/53 53] (of 316)|edition=second|author2=Gerald Mazzalovo |chapter=3}}</ref> მოდაშ ჸუდეშ მოხანდე მადუდე რე სილვია ვენტურინი ფენდი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{ოფიციალური|https://www.fashionmodeldirectory.com/brands/fendi/}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე-მოდა}} [[კატეგორია:1925 წანას დინარსხუა კომპანიეფი]] [[კატეგორია:იტალიაშ კომპანიეფი]] [[კატეგორია:იტალიური ბრენდეფი]] [[კატეგორია:მუკაქუნალიშ ბრენდეფი]] pxt2jy0k01v0p6jvttne8ncmpia9uk8 0 37817 252005 239036 2026-08-13T00:25:49Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252005 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო = ჰაფეზ ასადი<br>{{lang-ar|حافظ الأسد}} | სურათი= Hafez al-Assad official portrait.jpg | სურათიშ ზჷმა =250პქ | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო= | ხეშმოჭარუა = Signature of Hafez al-Assad.svg | რანწკი = [[ფაილი:Unofficial standard of the President of Syria (1980–2024).svg|25პქ]] [[სირია]]შ 15-ა [[სირიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] [[ფაილი: Emblem of Syria (1980–2024).svg|25პქ]] | პოსტი დეკინჷ = [[12 მელახი]], [[1971]] | პოსტი დიტუ = [[მანგი]], [[1971]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი= [[აჰმად ალ-ხათიბი]] | მონძე = [[აბდელ ხალიმ ჰადამი]] (ს. მ.)<br>[[ბაშარ ასადი|ბაშარ ალ-ასადი]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|6|10|1930}} | დაბადებაშ აბანი= [[კარდახა]], [[ალავიტეფიშ სახენწჷფო]], [[საფრანგეთიშ მანდატი სირიაშა დო ლიბანიშა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2000|06|10|1930|10|6}} | ღურაშ აბანი=[[დამასკო]], [[სირია]] | ღურაშ ბაძაძი = [[ლეიკემია]] | ნთხორუ აბანი =კარდახაშ მავზოლეუმი | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =ანისა ალ-ასადი | სქუალეფი='''ქომოლსქუალეფი:''' [[ბასილ ასადი|ბასილი]], [[ბაშარ ასადი|ბაშარი]], [[მეჯიდ ალ-ასადი|მეჯიდი]] დო [[მაჰერ ასადი|მაჰერი]] <br>'''ცირასქუა:''' ბუშრა | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი|მუსლიმი]]-[[ალავიტეფი|ალავიტი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = [[ბაასი]] (1946—1966)<br>ბაასი (პროსირიული ფრაქცია) (1966 წანაშე) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = [[ფაილი:Flag of Iraq (1963-1991); Flag of Syria (1963-1972).svg|25პქ]] სირიაშ 62-ა პრემიერ-მინისტრი | პოსტი დეკინჷ2 = [[გერგობათუთა]], [[1970]] | პოსტი დიტუ2=[[3 პირელი]], [[1971]] | წიმოხონი2 = ნურედინ ალ-ათასი | მონძე2 = აბდელ რაჰმან ჰლეიფაუი | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = [[ფაილი:Flag of Iraq (1963-1991); Flag of Syria (1963-1972).svg|25პქ]] სირიაშ 5-ა დუდთხილუაშ მინისტრი | პოსტი დეკინჷ3 = [[23 ფურთუთა]], [[1966]] | პოსტი დიტუ3 =[[22 მელახი]], [[1972]] | წიმოხონი3 = მუჰამად უმრანი | მონძე3 = მუსტაფა ტლასი | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3=[[იუსუფ ზუეიინი]]<br>[[ნურედინ ალ-ათასი]]<br>კჷნე მუ<br>[[აბდელ რაჰმან ჰლეიფაუი]] | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჰაფეზ ასადი''' ({{lang-ar|حافظ الأسد}} დ. [[6 გჷმათუთა]], [[1930]], [[კარდახა]], [[სირია]] — ღ. [[10 მანგი]], [[2000]], [[დამასკო]], [[სირია]]) — [[სირია|სირიალი]] სახენწჷფო, პოლიტიკური დო ოურდუმე მოღალე, [[სირიაშ პრეზიდენტი]] ([[1971]]—[[2000]] წწ.), [[სირიაშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] ([[1970]]—[[1971]] წწ), პარტია [[ბაასი]]შ რეგიონალური სარდალუაშ სირიაშ რეგიონალური გიმნართიშ უნჩაში, პარტია ბაასიშ გენერალური მელამოსე (პროსირიული ფრაქცია) (1970—2000 წწ.), სირიაშ დუდთხილუაშ მინისტრი ([[1966]]—[[1972]] წწ.), გენერალი. == ლიტერატურა == * {{Cite book|title= Eclipse of the Sunnis: Power, Exile, and Upheaval in the Middle East |url= https://archive.org/details/eclipseofsunnisp0000amos |last=Amos |first=Deborah |publisher=PublicAffairs |year=2010 |isbn= 978-1-58648-649-5 |ref=Amos2010}} * {{Cite book|title= Promised Land?: A Perspective on Palestinian–Israeli Conflict |last=Ahmad |first=Muslehuddin |publisher=AuthorHouse |year=2010 |isbn= 978-1-4490-1797-2 |ref=Ahmad2010}} * {{cite book|title=Minorities and the State in the Arab World|url=https://archive.org/details/isbn_1555876471|last=Bengio |first=Offra (ed.)|year=1998|isbn=978-1-55587-647-0|ref=Bengio1998}} * {{Cite book|title=Middle Eastern Leaders and Islam: A Precarious Equilibrium |last=Alianak |first=Sonia |publisher=Peter Lang |year=2007 |isbn=978-0-8204-6924-9 |ref=Alianak2007}} * {{Cite book|title=Genocide: A Reference Handbook |url=https://archive.org/details/genocidereferenc0000ball |last=Ball |first=Howard |publisher=ABC-CLIO |year=2010 |isbn=978-1-59884-488-7 |ref=Ball2010}} * {{cite book | author = Batatu, Hanna | title = Syria's Peasantry, the Descendants of Its Lesser Rural Notables, and Their Politics | url = https://archive.org/details/syriaspeasantryd0000bata | publisher = Princeton University Press | year = 1999| isbn = 0-691-00254-1 | ref = Batatu1999}} ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/in_depth/middle_east/2000/death_of_assad/default.stm Syrian parliament backs Bashar] * [http://www.aljazeera.com/programmes/aljazeeraworld/2013/04/2013415114923968435.html Syria: The Reckoning] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111115902/http://www.aljazeera.com/programmes/aljazeeraworld/2013/04/2013415114923968435.html |date=2016-11-11 }} {{მერკე-ბიოგრაფია}} {{DEFAULTSORT:ასადი, ჰაფეზ}} [[კატეგორია:სირიაშ პრეზიდენტეფი]] [[კატეგორია:სირიაშ პრემიერ-მინისტრეფი]] rd9soux6wtm160yyysi0uc4b3nwjupm 0 37821 252016 241859 2026-08-13T00:33:42Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252016 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო = ბაშარ ალ-ასადი<br>{{lang-ar|بشار حافظ الأسد‎}} | სურათი= Bashar al-Assad in May 2024.png | სურათიშ ზჷმა =250პქ | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ბაშარ ალ-ასადი. 2024 წანაშ მესი. | ხეშმოჭარუა =Bashar al-Assad Signature.png | რანწკი = [[ფაილი:Unofficial standard of the President of Syria (1980–2024).svg|სირიაშ პრეზიდენტიშ შილა|20პქ]] [[სირიაშ პრეზიდენტი]] [[ფაილი:Emblem of Syria (1980–2024).svg|სირიაშ გერბი|20პქ]] | პოსტი დეკინჷ = [[17 კვირკვე]], [[2000]] | პოსტი დიტუ = [[8 ქირსეთუთა]], [[2024]] | ვიცე-პრეზიდენტი =აბდულ ჰალიმ ქჰადამი<br/>ზუჰაირ მაშარქა<br/>ფარუკ ალ-შარა<br/>ნაჯაჰ ალ-ატარი | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =მუჰამედ მერო<br/>მუჰამედ ალ-ოთარი<br/>ადელ საფარი<br/>რიად ჰიდჯაბი<br/>ომარ გალავანჯი<br/>ვაელ ალ-ჰალკი | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი= [[ჰაფეზ ალ-ასადი]]<br/>[[აბდულ ჰალიმ ქჰადამი]] (ს/მ) | მონძე = [[აჰმედ ალ-შარაა]] (მუჭოთ ''დე ფაქტო'' სახენწჷფო მადუდე) | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი დო ხანი|1965|9|11}} | დაბადებაშ აბანი= [[დამასკო]]<br/>{{შილა|სირია}} | ღურაშ თარიღი = | ღურაშ აბანი= | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|სირია}} | ერუანობა =[[ალავიტეფი|ალავიტი]] | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა =[[ჰაფეზ ალ-ასადი]] | ნანა =[[ანისა მახლუფი]] | ალმასქუ =[[ასმა ალ-ასადი]] | სქუალეფი='''ქომოლსქუალეფი''': ჰაფეზი დო კარიმი<br/>'''ცირასქუა''': ზეინი | გონათაფა =[[დამასკოშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია =ექიმი-ოფთალმოლოგი, ოურდუმე | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი|მუსლიმი]] (ალავიტი) | ჯილდოეფი = | პარტია = [[ბაასი (სირიალეფიშ დომინანტური ფრაქცია)|სირიაშ ბაასიშ პარტია]]<br>{{small|([[არაბეთიშ სოციალისტური ბაასიშ პარტია – სირიაშ რეგიონი|სირიაშ რეგიონი]])}} | ვებ-საიტი=[http://sana.sy/eng/article/5.htm ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ბაშარ ალ-ასადი''' ({{lang-ar|بشار حافظ الأسد}}; დ. [[11 ეკენია]] [[1965]], [[დამასკო]], [[სირია]]) — [[სირია|სირიალი]] ჸოფირი სახენწჷფო დო [[პოლიტიკა|პოლიტიკური]] მოღალე, [[2000]] წანაშ [[17 კვირკვე]]შე [[ასადიშ რეჟიმიშ დონთხაფა]]შახ, [[2024]] წანაშ [[8 ქირსეთუთა|ქირსეთუთაშახ]] რდჷ [[სირიაშ პრეზიდენტი]]. მუჭოთ პრეზიდენტინ, ასადი რდჷ [[სირიაშ ოურდუმე აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალი დო [[ბაასი (სირიალეფიშ დომინანტური ფრაქცია)|ბაასიშ პარტიაშ]] ცენტრალური სარდლობაშ გენერალური მელამოსე. თინა რე [[ჰაფეზ ალ-ასადი]]შ ქომოლსკუა, ნამუთ სირიაშ პრეზიდენტი რდჷ 1971 წანაშე 2000 წანაშახ, თიშ ღურაშახ. [[1994]] წანას, მუში უნჩაში ჯიმა [[ბასელ ალ-ასადი]]შ ავტოავარიას ღურაშ უკული, ბაშარქ სირიაშა იჸუ მოჭანაფილქ, ბასელიშ აბანიშ დაკებელო, მუჭოთ ხვისტაშ მონძენ. ბაშარ ალ-ასადიქ გენშართჷ ოურდუმე აკადემიაშა დო [[1998]] წანას დუდენდჷ [[ლიბანიშ ოკუპაცია სირიაშით|ლიბანიშ ოკუპაციას]]. 2000 წანაშ 17 კვირკვეს, გჷნირთუ პრეზიდენტო, ნამუქჷთ 2000 წანაშ 10 მანგის მუამუშიშ ღურაშ უკული მონძეთ გჷნირთუ.<ref>{{Cite web |date=11 February 2004 |title=ICG Middle East Report: Syria Under Bashar |url=https://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2004_2009/documents/dv/icg%20report%2011-02-2004/icg%20report%2011-02-2004en.pdf |access-date=30 November 2024 |website=European Parliament}}</ref> 2001–2002 წანეფიშ რეპრესიეფიშ სერიაქ მაბოლუ დამასკოშ აფუნი — პერიოდი, ნამუთ იშანუაფუდჷ ქანთელუაშ დო დემოკრატიაშ მოჭანაფათ. მენცარეფი დო ანალიტიკოსეფი ბაშარ ალ-ასადიშ პრეზიდენტალას ახასიათენა, მუჭოთ უკიდაში პერსონალური [[დიქტატურა]]ს,<ref>Sources characterising the [[Al-Assad family|Assad]] family's rule of Syria as a [[Dictatorship#Personalist|personalist dictatorship]]: *{{Cite web|url=https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/politics-international-relations/comparative-politics/politics-authoritarian-rule|title=The Politics of Authoritarian Rule|last=Svolik|first=Milan|website=Cambridge University Press|language=en|access-date=21 October 2019|archive-date=15 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915144932/https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/politics-international-relations/comparative-politics/politics-authoritarian-rule|url-status=live}} *{{Cite book|title=Dictators at War and Peace|url=https://archive.org/details/dictatorsatwarpe00week|last=Weeks|first=Jessica|publisher=Cornell University Press|year=2014|page=[https://archive.org/details/dictatorsatwarpe00week/page/18 18]}} *{{Cite book|url=https://www.press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/A/bo41676402.html|title=Authoritarian Apprehensions|last=Wedeen|first=Lisa|series=Chicago Studies in Practices of Meaning|publisher=University of Chicago Press|year=2018|access-date=21 October 2019|archive-date=21 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021203359/https://www.press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/A/bo41676402.html|url-status=live}} *{{Cite journal|last=Hinnebusch|first=Raymond|date=2012|title=Syria: from 'authoritarian upgrading' to revolution?|journal=International Affairs|language=en|volume=88|issue=1|pages=95–113|doi=10.1111/j.1468-2346.2012.01059.x}} *{{Cite book|last=Michalik|first=Susanne|chapter=Measuring Authoritarian Regimes with Multiparty Elections|date=2015|title=Multiparty Elections in Authoritarian Regimes: Explaining their Introduction and Effects|pages=33–45|editor-last=Michalik|editor-first=Susanne|series=Studien zur Neuen Politischen Ökonomie|publisher=Springer Fachmedien Wiesbaden|language=en|doi=10.1007/978-3-658-09511-6_3|isbn=978-3658095116}} *{{Cite book|last1=Geddes|first1=Barbara|title=How Dictatorships Work|last2=Wright|first2=Joseph|last3=Frantz|first3=Erica|date=2018|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-316-33618-2|pages=233|doi=10.1017/9781316336182|s2cid=226899229}}</ref> ნამუთ სირიას მართუნდჷ მუჭოთ [[ტოტალიტარიზმი|ტოტალიტალური]] [[პოლიციური სახენწჷფო]],<ref>Multiple sources: *{{Cite book |last1=Khamis |last2=Gold |last3=Vaughn |first1=Sahar |first2=Paul B. |first3=Katherine |title=The Oxford Handbook of Propaganda Studies |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=978-0-19-976441-9 |editor1=Auerbach, Castronovo |editor2=Jonathan, Russ |location=New York |pages=422 |chapter=22. Propaganda in Egypt and Syria's "Cyberwars": Contexts, Actors, Tools, and Tactics}} *{{Cite book |last=Wieland |first=Carsten |title=Syria and the Neutrality Trap: The Dilemmas of Delivering Humanitarian Aid Through Violent Regimes |publisher=I. B. Tauris |year=2018 |isbn=978-0-7556-4138-3 |location= London |pages=68 |chapter=6: De-neutralizing Aid: All Roads Lead to Damascus}} *{{Cite book |last=Ahmed |first=Saladdin |title=Totalitarian Space and the Destruction of Aura |publisher=Suny Press |year=2019 |isbn=9781438472911 |location=State University of New York Press, Albany |pages=144, 149}} *{{Cite book |last=Hensman |first=Rohini |title=Indefensible: Democracy, Counterrevolution, and the Rhetoric of Anti-Imperialism |publisher=Haymarket Books |year=2018 |isbn=978-1-60846-912-3 |location=Chicago |chapter=7: The Syrian Uprising}}</ref> დო ეიშანუაფუდჷ ანდამუდანობამი ადამიერიშ ნებეფიშ აკორცუაფათ დო კონწარი რეპრესიეფით. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ასადიშ თარობა მუში დუდს სეკულარულო მირჩქინანდჷნ, შხვადოშხვა პოლიტოლოგი დო მარკვიალი ეთმეშანენა, ნამჷ-და თიში რეჟიმქ გჷმირინუ ქიანაშ ანდაკონფესიური აშაციმა. ბაშარშა მუამუშიშე მონძალათ გინოჩამილი ხემანჭუაფაშ სტრუეტეურეფიშ დო პიროვნებაშ კულტიშ უმკუჯინალო, თის ვაუღუდჷ მუამუშიშე გინოჩამილი ლოიალობა დო მაძინუ გაღვინჯებაქ მადირთჷ თიში მართუალაშ სააწმარენჯოთ. შედეგო, ჯვეში გვარდიაშ ანდა მაკათურქ გეგნოდირთუ ვარ-და გეგნოქოსეს დო პოლიტიკური დინოხოლენი წირე დოთირეს [[ალავიტეფი|ალავიტური]] კლანეფიშ ჸონიერი ლოიალისტეფქ. ასადიშ ორდოაინი ეკონომიკური ლიბერალიზაციაშ პროგრამეფქ გაუფრაშუ უწორწალა დო ასადიშ ფანიაშ ართგური დამასკალი ელიტაშ სოციალურ-პოლიტიკური ხემანჭუაფაშ ცენტრალიზება გჷმიჭანუ. [[2005]] წანაშ ფურთუთას, ლიბანს მოხვალამერი [[კედარიშ რევოლუცია]]ქ, ნამუთ გჷმოჭანაფილი რდჷ ლიბანიშ პრემიერ-მინისტრი [[რაფიკ ჰარირი]]შ ჸვილუათ, აძვილჷ ასადი მეუტებუდუკო სირიაშით ლიბანიშ ოკუპაცია. [[2011]] წანას, [[ააშ]]-ქ, [[ევროპაშ რსხუ]]ქ დო [[არაბული ქიანეფიშ ლიგა]]შ უმენტაშობაქ მოუჭანუეს ასადის გეგნურინუდუკო [[არაბული აფუნი]]შ მომიტინგეეფიშ აკორაბადუაშ უკული [[სირიაშ რევოლუცია (2011)|სირიაშ რევოლუციაშ]] მოლინეფიშ ბორჯის, ნამუქჷთ გჷმიჭანუ [[სირიაშ ომენოღალე ლჷმა]]. ომენოღალე ლჷმას გოჭყორდჷ დოხოლაფირო 580,000 ადამიერქ, თაურეშე მინიმუმ 306,000 გოჭყორდჷ ვაობურჯაფე სიტუაციეფს; ადამიერიშ ნებეფიშ სირიაშ რშვილიშ მეჯინათ, ასადიშ მოხუჯე ნძალეფქ თინჩალი მახორობაშ 90%-შე უმოსიშ მეციმა გჷმიჭანუ.<ref>{{Cite web |date=September 2022 |title=Civilian Death Toll |url=https://snhr.org/blog/2021/06/14/civilian-death-toll/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305114908/https://snhr.org/blog/2021/06/14/civilian-death-toll/ |archive-date=5 March 2022 |website=SNHR}}</ref> სირიაშ ომენოღალე ლჷმაშის ასადიშ თარობაქ ანდა ოურდუმე დჷნაშებუ იქჷ,<ref>ანდა წყუ: *{{Cite book |last=Robertson QC |first=Geoffrey |title=Crimes Against Humanity: The Struggle for Global Justice |publisher=The New Press |year=2013 |isbn=978-1-59558-860-9 |edition=4th |location=New York |pages=560–562, 573, 595–607 |chapter=11: Justice in Demand}} *{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=SdxEAQAAMAAJ&dq=Assad+crimes+against+humanity&pg=PA229 |title=Syria Freedom Support Act; Holocaust Insurance Accountability Act of 2011 |publisher=Committee on Foreign Affairs, House of Representatives |year=2012 |location=Washington DC |pages=221–229}} *{{Cite news |last=Vohra |first=Anchal |date=16 October 2020 |title=Assad's Horrible War Crimes Are Finally Coming to Light Under Oath |work=Foreign Policy |url=https://foreignpolicy.com/2020/10/16/assads-horrible-war-crimes-are-finally-coming-to-light/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102212057/https://foreignpolicy.com/2020/10/16/assads-horrible-war-crimes-are-finally-coming-to-light/ |archive-date=2 November 2020}} *{{Cite news |date=13 January 2022 |title=German court finds Assad regime official guilty of crimes against humanity |work=Daily Sabah |url=https://www.dailysabah.com/world/syrian-crisis/german-court-finds-assad-regime-official-guilty-of-crimes-against-humanity |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122082145/https://www.dailysabah.com/world/syrian-crisis/german-court-finds-assad-regime-official-guilty-of-crimes-against-humanity |archive-date=22 January 2022}} *{{Cite web |last=Nosakhare |first=Whitney Martina |date=15 March 2022 |title=Some Hope in the Struggle for Justice in Syria: European Courts Offer Survivors a Path Toward Accountability |url=https://www.hrw.org/news/2022/03/15/some-hope-struggle-justice-syria |archive-url=https://web.archive.org/web/20220405071705/https://www.hrw.org/news/2022/03/15/some-hope-struggle-justice-syria |archive-date=5 April 2022 |website=Human Rights Watch}}</ref> მუჟანსჷთ [[სირიაშ არაბული ოურდუმე აკოანჯარაფილი ნძალეფი|თიში არმიაქ]] მუსხირენი გენთხაფა მანჯჷ ქიმიური ანჯარით (ნამუეფშე არძაშე ჩინებული რე 2013 წანაშ 21 მარაშინათუთას [[ღუტაშა ქიმიური ანჯარით გენთხაფა|ზარინიშ გაზით გენთხაფა ღუტაშა]] ).<ref>*{{Cite news |date=6 March 2023 |title=Security Council Deems Syria's Chemical Weapon's Declaration Incomplete |work=United Nations: Meetings Coverage and Press Releases |url=https://press.un.org/en/2023/sc15220.doc.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314022057/https://press.un.org/en/2023/sc15220.doc.htm |archive-date=14 March 2023}} * {{Cite web |date=15 May 2023 |title=Fifth Review Conference of the Chemical Weapons Convention |url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/fifth-review-conference-chemical-weapons-convention-eu-priorities-reinforce-convention_en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515121348/https://www.eeas.europa.eu/eeas/fifth-review-conference-chemical-weapons-convention-eu-priorities-reinforce-convention_en |archive-date=15 May 2023 |website=European Union External Action}}</ref> [[გოერო]]შ ადამიერიშ ნებეფიშ უმაღალაში კომისარქ გჷმაცხადუ, ნამჷ-და გოეროშით მანჯებული კვერუაშ დუნასქვეფით, ასადიქ ლჷმაშ დჷნაშებუქფი იქჷ დო თინა ერეფოშქაშე გითონაკვერუეფიშ დო გადღანებაშ გჷმე მოხვადჷ მუში ნაქიმინეფიშ გეშა. მიგჷ უალტერნატივე საპრეზიდენტე გიშაგორუეფი [[2000]] დო [[2007]] წანეფს, თაშნეშე [[2014]] წანაშ 3 მანგის გეგშაგორეს პრეზიდენტო პირველ ალტერნატიულ გიშაგორუეფს, ოფიციალური შედეგით 88,7%.<ref>[http://lenta.ru/news/2014/06/04/bashar/ Сирия переизбрала президентом Башара Асада]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/international/2014/06/140604_syria_assad_reelected.shtml Башар Асад вновь переизбран президентом Сирии]</ref> [[2014]] წანას, გიშაგორუეფი მიშჷ ომენოღალე ლჷმაშ პიჯალეფს დო ბოიკოტირაფილი რდჷ ოპოზიციაშით. შედეგეფი ვა რე აღიარაფილი ოპოზიციაშ მოხუჯე სახენწჷფოეფიშით.<ref> * [http://www.km.ru/world/2014/06/03/siriiskii-krizis/741530-v-ssha-nazvali-farsom-predstoyashchie-vybory-v-sirii В США назвали фарсом предстоящие выборы в Сирии] — KM.ru * [http://news.rambler.ru/25359757/ США и ЕС не признали результаты выборов в Сирии] — Rambler * [http://ria.ru/arab_sy/20140515/1007930391.html «Друзья Сирии» призвали не признавать предстоящие выборы в Сирии] — РИА Новости</ref> [[2024]] წანაშ გერგობათუთას, სირიალი ახიებუეფიშ კოალიციაქ [[2024 Syrian opposition offensives|მუსხირენი მენტება]] მანწყჷ ქიანაშ მეხჷ ასადიშ გინოჸოთამაშ ღანკით.<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/live/2024/12/07/world/syria-war-damascus/syria-rebels-assad-al-jolani |title=The leader of Syria's rebels told The Times that their aim is to oust al-Assad. |date=7 December 2024 |last=Abdulrahim |first=Raja |work=[[The New York Times]] |access-date=7 December 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/syria-rebels-celebrate-captured-homs-set-sights-damascus-2024-12-07/ |title=Syrian army command tells officers that Assad's rule has ended, officer says|publisher=Reuters}}</ref> 8 ქირსეთუთაშ ოჭმარეს, მუჟანსჷთ ებუძოლირეფიშ ჯარეფქ პირველო მიშართეს დამასკოშან, ასადიქ ირტჷ [[მოსკოვი|მოსკოვშა]] დო [[რუსეთიშ თარობაქ]] თის მეჩჷ პოლიტიკური ხვაშია.<ref name=":2">{{Cite web |title=Syria's Assad and his family are in Moscow after Russia granted them asylum, say Russian news agencies |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/syrias-assad-his-family-are-moscow-after-russia-granted-them-asylum-say-russian-2024-12-08/|date=8 December 2024 |access-date=8 December 2024 |website=Reuters|first1=Maya|last1=Gebeily|first2=Timour|last2=Azhari}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cqx89reeevgo|title=Bashar al-Assad and family given asylum in Moscow, Russian media say|publisher=BBC News}}</ref> კჷნე თიმ დღას, მოგვიანაფათ, [[დამასკოშ დონთხაფა|დამასკოქ გეგნორთჷ]] ებუძოლირებიშ ხემანჭუაფაშა დო [[ასადიშ რეჟიმიშ დონთხაფა|ასადიშ რეჟიმქ ქუდანთხჷ]].<ref>{{Cite news |date=7 December 2024 |title=Syrian rebels topple President Assad, prime minister calls for free elections |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/syria-rebels-celebrate-captured-homs-set-sights-damascus-2024-12-07/ |access-date=7 December 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref><ref>https://www.cbc.ca/news/world/syria-damascus-falls-to-rebels-1.7404700</ref><ref>{{cite news|date=8 December 2024|title=Syria's President Bashar al Assad is in Moscow and has been granted asylum, confirms Russian state media|url=https://uk.news.yahoo.com/syrias-president-bashar-al-assad-175000548.html}}</ref> ==რესურსეფი ინტერნეტის== * {{Official website|sana.sy/en/}} ** [https://web.archive.org/web/20110811101337/http://www.sana.sy/eng/article/123.htm Biography] ** [https://web.archive.org/web/20110529042116/http://sana.sy/section.html?&req=shownews&topicid=13&newlang=eng Decrees] ** [https://web.archive.org/web/20110529042110/http://sana.sy/section.html?&req=shownews&topicid=11&newlang=eng Speeches] ** [https://web.archive.org/web/20110529041500/http://sana.sy/section.html?&req=shownews&topicid=12&newlang=eng Interviews] ** [https://web.archive.org/web/20110529042829/http://sana.sy/section.html?&req=shownews&topicid=10&newlang=eng Press releases] * {{C-SPAN|93150}} * {{Guardian topic}} * {{IMDb name|1519747}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ალ-ასადი, ბაშარ}} [[კატეგორია:სირიაშ პრეზიდენტეფი]] [[კატეგორია:სირიალი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ანტი-ამერიკანიზმი]] [[კატეგორია:ანტისიონიზმი არაბულ ოქიანუს]] [[კატეგორია:ალ-ასადიშ ფანია]] [[კატეგორია:ბაასიზმი]] [[კატეგორია:სირიაშ პრეზიდენტეფიშ ბაღანეფი]] [[კატეგორია:გინორაჸილი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ჰოლოკოსტიშ მოვარიეეფი]] [[კატეგორია:პოლიტიკური პარტიეფიშ ლიდერედფი]] [[კატეგორია:მუსლიმი სოციალისტეფი]] [[კატეგორია:ტოტალიტარიზმი]] 8zhlirlcgecbov826o0e38v89ohlj58 0 37958 252155 180549 2026-08-13T02:06:50Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 252155 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ჭარუ | ჯოხო = ესქილე | სურათი= Herma of Aeschylus, Klas08.jpg | სურათიშ ზჷმა =250პქ | მუკნაჭარა = | ჩარჩო = | ფსევდონიმი = | დაბადებაშ თარიღი = დოხოლაფირო ჯვ.წ. 525/524 | დაბადებაშ აბანი = [[ელეფსისი]] | ღურაშ თარიღი =დოხოლაფირო ჯვ.წ. 456/455 (67 წანერი) | ღურაშ აბანი = [[ჯელა]] | საქვარუა = [[დრამატურგი]] | ერუანობა = ჯვეში ბერძენი | Alma mater = | ჟანრი = [[ტრაგედია]] | პერიოდი = | ნინა = [[ჯვეში ბერძენული ნინა]] | დებიუტი = | magnum_opus = ''"აგამემნონი"''<br>''"ქოეფორეფი"''<br>''"ევმენიდეფი"''<br>''"სპარსალეფი"'' | გოლინა მახვამილეს = | გოლინა მახვამილუ = | ჯილდოეფი = | ხეშმოჭარუა = | სქოლიო = }} '''ესქილე''' ([[ჯვეში ბერძენული ნინა|ჯვ. ბერძ.]] Ὀρέστεια; დ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 525/524, [[ელეფსისი]] — ღ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 456/455, [[ჯელა]]) — ჯვეში ბერძენი [[დრამატურგი]], [[ტრაგედია|ტრაგიკოსი]]. ტრაგედიაშ ჟანრი ესქილეთ იჭყაფჷ დო ესქილეს ტრაგედიაშ მუმას ხოლო უძახჷნა. ესქილე რე ავტორი დოხოლაფირო 70-შე 90-შახ მუდანობაშ დრამეფიშ. ჸათავრეშე, ხვალე შკვითიქ მაჭირინუ ასეიან ბორჯიშა. ესქილეშ არძაშე უმოსო შინელი ნახანდი რე ''"ორესტეია"'', ნამუთ ტრაგედიეფიშ ტრილოგია რე დო იკათუანს ტრაგედიეფს: "''აგამემნონი''" (Ἀγαμέμνων), ''"ქოეფორეფი"'' (Χοηφóρoι) დო "''ევმენიდეფი"'' (Εὐμενίδες). ==რესურსეფი ინტერნეტის== *{{Gutenberg author|id=2825}} *[http://www.poetseers.org/the_great_poets/the_classics/aeschylus/ Selected Poems of Aeschylus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120530192933/http://www.poetseers.org/the_great_poets/the_classics/aeschylus/ |date=2012-05-30 }} *[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/perscoll?collection=Perseus:collection:Greco-Roman Aeschylus-related materials at the Perseus Digital Library] *[http://www.bartleby.com/people/Aeschylu.html Online English Translations of Aeschylus] *[http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?recid=27807 "Aeschylus, I: Persians" from the Loeb Classical Library, Harvard University Press] *[http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?recid=27808 "Aeschylus, II: The Oresteia" from the Loeb Classical Library, Harvard University Press] *[http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?recid=29387 "Aeschylus, III: Fragments" from the Loeb Classical Library, Harvard University Press] [[კატეგორია:ჯვეში ბერძენი დრამატურგეფი]] [[კატეგორია:ჯვეში ბერძენი ტრაგიკოსეფი]] {{მერკე}} mmxlqsm4pfnmo2yswhts6ps9vm5az30 0 37975 252074 180655 2026-08-13T01:16:53Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252074 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Dravidian subgroups-ka.png|thumb|261x261px|ტერიტორია სოდე ასე დრავიდულ ნინეფშა რაგადანა.]] '''დრავიდეფი''' — თარო ობჟათე [[ინდოეთი|ინდოეთის]] მახორუ, [[დრავიდული ნინეფი|დრავიდულ ნინეფშა]] მორაგადე კათეფი. დრავიდეფს ორხველჷნა ტელუგუ, [[ტამილეფი]], მალაიალი, კანნადა, ტულუ, თაშნეშე მორჩილ მუდანობაშ კათეფი, ნამუეფსჷთ დიო ხოლო ასქილადირი აფჷნა გვარობურ-ტომობური ნწყუალა დო უმენტაშო გვალათ დო ტყათ ფორილ ტერიტორიეფს ოხორანა. ცენტრალური ინდოეთიშ დრავიდეფს წჷმარინუანა ორაონეფი ანუ კურუქეფი, კანდჰეფი დო გონდეფი. დრავიდულ ნინაშა თაშნეშე რაგადანს პაკისტანიშ ელახიან რაიონეფს მახორუ კათა — [[ბრაჰუი]]. დრავიდეფიშ უმენტაშობა [[ინდუიზმი]]შ გემავენჯი რე, ნორთი — [[ქირსიანობა|ქირსიანი]] ვარ-და [[ისლამი|მუსლიმი]] რე. ვარაუდენა, ნამ-და დრავიდეფი მიშმეშეს ინდოეთიშ უჯვეშაში მახორობაშ, [[წჷმიარიალეფი|წჷმიარიალეფიშ]], აკოდგინალუაშა. მენცარეფიშ უმენტაშობაშ მოარზაფათ, [[ჰარაპიშ ცივილიზაცია]] გოჭყაფილი რე დრავიდეფიშ წიმოხონეფიშით ჯვ. წ. III-II ვითოშწანურეფს. [[ჯვ. წ. I ვითოშწანურა|ჯვ. წ. I ვითოშწანურას]] დრავიდეფს ობჟათე ინდოეთის უკვე უღჷდეს დორხველი სახენწჷფოეფი ([[ანდჰრაშ ომაფე|ანდჰრა]], [[ჰანდია]], [[ჩოლა]], [[ჩერა]]). გოვითარაფაშ პროცესის თინეფქ გაჭყეს მაღალი კულტურა. [[XVII ოშწანურა|XVII]]-[[XVIII ოშწანურა|XVIII ოშწანურეფს]], ინგლისარ კოლონიზატორეფქ ხეშა ქეშიოთეს დრავიდეფით დოხორელი რაიონეფი, ქიდიჭყეს თინეფიშ დიხეფიშ დორთუალა დო დრავიდული კათეფიშ ეთნიკური ტერიტორიეფიშ აკოწიწონუა. ინდოეთიშ შხვა კაბეტი კათეფიშობურო ერუანული დუდგიმორკვიაფაშ ბურჯაფიშ ბორჯის დრავიდეფი თხულენდეს მუნეფიშ ეთნოგრაფიული ტერიტორიეფიშ ზოხო შტატეფო გიშართუალას. შტატეფიშ ხურგეფქ საბოლათ [[1956]] წანას დედგინჷ. == ლიტერატურა == {{ქსე|3|631}} *{{cite book |first=George |last=Erdosy |year=1995 |title=The Indo-Aryans of Ancient South Asia: Language, Material Culture and Ethnicity |url=https://archive.org/details/indoaryansofanci0001geor |publisher=de Gruyter |location=Berlin |isbn=978-3-11-014447-5 |ref=harv}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commons category|Dravidian peoples}} *[http://www.tamilnation.org/heritage/dolmens.htm Dolmens, Hero Stones and the Dravidian People] *[http://www.harappa.com/ Harappa.com Glimpses of South Asia before 1947] *[http://inic.utexas.edu/asnic/subject/peopleandlanguages.html People and Languages in pre-Islamic Indus valley]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} *[http://www.dravidians.org/ Dravidians Organization International (NPO & NGO) Since 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121227110450/http://www.dravidians.org/ |date=2012-12-27 }} [[კატეგორია:ინდოეთიშ დემოგრაფია]] [[კატეგორია:პრეინდოევროპალეფი]] ar2z2bchmw8y9y5tsokzfc5mawn954p 0 38245 252120 214137 2026-08-13T01:46:57Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252120 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიჯი |ჯოხო = ლატა მანგეშკარი |ოდაბჯოხო = {{lang-mr|लता मंगेशकर}} |პორტრეტი = Lata Mangeshkar - still 29065 crop.jpg |ზჷმა = 250პქ |მუკნაჭარა = ლატა მანგეშკარი 2008 წანას |დაბჯოხო = ჰემა მანგეშკარი |მოღალობა = [[მობირე]], კინო[[არტისტი]], [[კინოპროდიუსერი]], კინო[[კომპოზიტორი]] (1942-2022) |დაბ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|09|1929}} |დაბ აბანი = [[ინდორი]], [[ინდორი (სათარო)|ინდორი]], [[ბრიტანეთიშ ინდოეთი]] |მენოღალობა = |დოლმახორალა = {{შილა|ინდოეთი}} |ღურ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|02|6|1929|9|28}} |ღურ აბანი = [[მუმბაი]], [[ინდოეთი]] |ნთხორ აბანი= |ერუანობა= [[ინდოეთიშ დემოგრაფია|ინდოალი]] |მუმა = დინანათ მანგეშკარი |ნანა = შევანტი |ალმასქუ = |სქუალეფი = |ჯილდოეფი = [[ერუანული კინოპრემია (ინდოეთი)|ერუანული კინოპრემია]]<br>BFJA Awards<br>Filmfare Award for Best Female Playback Singer<br>Filmfare Special Awards<br>Filmfare Lifetime Achievement Award<br><br><br><br> |ვებ-ხასჷლა = http://latamangeshkar.org/ |შხვადოშხვა = }} '''ლატა მანგეშკარი''' ([[ჰინდი]]: लता मंगेशकर; დ. [[28 ეკენია]], [[1929]], [[ინდორი]], [[მადჰია-პრადეში]], [[ინდოეთი]] — ღ. [[6 ფურთუთა]], [[2022]], [[მუმბაი]]) — ინდოალი მობირე ოსური, ნამუქჷთ მუში კარიერას 20 ვითოშშე უმოსი ბირა არსულჷ, დო თეთ [[გინესიშ მოსოფელიშ რეკორდეფი|გინესიშ რეკორდეფიშ წინგიშა]] გემშართჷ, [[პოპ-მუსიკა]]ს მოღალობაშ უმკუჯინალო, აკა რე, ნამუქჷთ ინდოეთიშ კლასიკური ნახანდიშ გეშა უჟინაში ჯილდო მიღჷნ. ლატა მანგეშკარქ ბირეფი არსულჷ დახე არძა ფილმს, ნამუთ სხუნუეფიშ რსხუშ პერიოდის ინდოეთიშე მიშართჷნ. ოდაბადეს მანგეშკარი აღიარაფილი რე, მუჭოთ აკა დო უგუმაჟირუ ვოკალისტი, ”მელოდიაშ დიაფალი”, [[ინდუიზმი]]შ გემაჸვენჯეეფშო ლატა მანგეშკარი ხელუანობაშ ოსურღორონთ [[სარასვატი]]შ ამნახანტი რე. ==ლიტერატურა== * {{cite book | last = Bichu | first = Dr. Mandar | title = Lata&nbsp;— Voice of the Golden Era | year = 2011 | publisher = Popular Prakashan | isbn = 978-81-7991-625-4 }} * {{cite book | last = Bhimani | first = Harish | title = In search of Lata Mangeshkar | year = 1995 | publisher = Indus | isbn = 978-81-7223-170-5 }} * {{cite book | last = Bharatan | first = Raju | title = Lata Mangeshkar: A Biography | year = 1995 | publisher = UBS Publishers Distributors | isbn = 978-81-7476-023-4 }} * {{cite book|last=Kabir|first=Nasreen Munni|author-link=Nasreen Munni Kabir|title=[[Lata Mangeshkar ...in Her Own Voice|Lata Mangeshkar: In Her Own Voice]]|year=2009|publisher=Niyogi Books|isbn=978-81-89738-41-9}} * {{cite book | last = Lata | first = Mangeshkar | editor = Madhuvanti Sapre |editor2=Dinkar Gangal | title = In search of Lata Mangeshkar | language = mr | year = 1995 | publisher = Harper Collins/Indus | isbn = 978-81-7223-170-5 }}. A collection of articles written by Lata Mangeshkar since 1952. * {{cite book | last = Nerurkar | first = Vishwas | title = Lata Mangeshkar Gandhar Swaryatra (1945-1989) | language = hi | publisher = Vasanti P. Nerukar | location = Mumbai }}. * {{cite book | last = Bichhu | first = Mandar V. | title = Gaaye Lata, Gaaye Lata | language = hi | year = 1996 | publisher = Pallavi Prakashan | location = Sharjah | isbn = 978-81-7223-170-5 }}. A collection of articles written by Lata Mangeshkar since 1952. * {{cite book | last = Verma | first = Sunanda | title = Namaste, Lata Mangeshkar! Her voice touches at least a billion hearts | url = https://archive.org/details/namastelatamange0000unse | year = 2018 | publisher = The Indologist | location = Singapore | isbn = 978-9814782111 }}. * {{cite book |author=Bhawana Somaaya |editor=Malvika Singh |title=Freeing the Spirit: The Iconic Women of Modern India |url=https://archive.org/details/isbn_9780143100829 |chapter=Lata Mangeshkar |year=2006 |publisher=New York |isbn=978-0-14-310082-9}} {{DEFAULTSORT:მანგეშკარი, ლატა}} [[კატეგორია:ინდოალი მობირეეფი]] 5slwzsrbuvm38qeu9x6uy0m71f7n2q1 0 38473 252070 190512 2026-08-13T01:14:34Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252070 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Atheismsymbol endorsed by AAI.svg|right|thumb|250პქ|ათეიზმიშ სიმბოლო]] '''ათეიზმი''' ({{lang-el|ἀ}} — ''ვარება'' დო θεός — ''ღორონთი'') — არძაშე ფართო სმებათ, დგომარობა, მუჟანსჷთ ადამიერს [[ღორონთი]]შ ჸოფაშ ვაწანსჷნ.<ref name="encyc-unbelief-def-issues" /><ref name="oxdicphil" /><ref name="religioustolerance" /><ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/atheism |encyclopedia=Oxford Dictionaries |title=Atheism |publisher=Oxford University Press |accessdate=2013-11-21}}</ref> უმოსი ინწრო სმებათ, ათეიზმი რე ვარება თი რწუმაშუ, ნამჷ-და ნამდგაინ ღორონთი ქო რენ.<ref name="eb2011-atheism" /><ref name="encyc-philosophy" /> ხოლო უმოსი ინწრო სმებათ, ათეიზმი პოზიცია რე, ნამუშ მეჯინათ ვა რე აკა ღორონთი.<ref name="encyc-unbelief-def-issues" /><ref name="oxdicphil" /><ref name="RoweRoutledge" /> ათეიზმიშ აწმარენჯი რე [[თეიზმი]],<ref name="reldef" /><ref name="OED-theism" /> ნამუთ, არძაშე ზოგადი ფორმათ, რე რწუმა, ნამჷ-და არძაშ უკულაში ართი ღორონთი იშენით რე.<ref name="OED-theism">{{cite book |title=Oxford English Dictionary |edition=2nd |year=1989 |quote=Belief in a deity, or deities, as opposed to atheism}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/theism |title=Merriam-Webster Online Dictionary |quote=...belief in the existence of a god or gods... |accessdate=2011-04-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514194441/http://www.merriam-webster.com/dictionary/theism |archivedate=2011-05-14 <!--DASHBot-->|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Smart |first=J. J. C. |title=Atheism and Agnosticism |publisher=The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2013 Edition)|editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |url=http://plato.stanford.edu/archives/spr2013/entries/atheism-agnosticism/ }}</ref> ტერმინ „ათეიზმიშ“ ეტიმოლოგია მოურს [[ბერძენული ნინა|ბერძენული]] ზიტყვაშე ἄθεος (atheos), ნამუქჷთ ჩქინ წანეფიშეჭარუაშახ V ოშწანურაშახ გიჭყჷ დო შანენს „ღორონთ(ეფ)იშ უმუშო“. ანტიკურ ხანს ეშანილი ზიტყვა გიმირინუაფუდჷ, მუჭოთ ეიორდებელი ტერმინი თინეფშო, ნამუთ ვარებულენდჷ თი ღორონთიერობეფიშ პატჷცემას, ნამუეფსჷთ ჯარალუაშ უმენტაშობა პატის ცენდჷნ; ნამუთ დოჭყოლადირი რდჷ ღორონთიშე; ვარ-და მიდგას შურო ვაუღუდჷ ღორონთიშ რწუმა.<ref name="drachmann" /> ტერმინი შანენდჷ სოციალურ ბუნას, ნამუსჷთ რელიგიური ორთოდოქსეფი მიარზენდეს ადამიერეფს, ნამუეფჷთ თინეფიშ რელიგიურ მეჯინეფს ვეშელუანდეს.<ref name="Battling Whitmarsh">{{cite book|last1=Whitmarsh|first1=Tim|title=Battling the Gods: Atheism in the Ancient World|url=https://archive.org/details/battlinggodsathe0000timw|publisher=Knopf Doubleday|isbn=978-0-307-94877-9 |chapter=8. Atheism on Trial|year=2016}}</ref> კჷნე ზიტყვაქ „ათეიზმი“ პირველაშე XVI ოშწანურას იჸუ გიმორინაფილქ.<ref name="Hunter ch 1">{{cite book|last=Wootton|first=David|editor1-last=Hunter|editor1-first=Michael|editor2-last=Wootton|editor2-first=David|title=Atheism from the Reformation to the Enlightenment|url=https://archive.org/details/atheismfromrefor0000unse|date=1992|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-822736-6|chapter=1. New Histories of Atheism}}</ref> [[დუდიშული აზრება|დუდიშული აზრებაშ]], [[სკეპტიკური რკვიება|სკეპტიკური რკვიებაშ]] მოდვალაშ დო რელიგიაშ კრიტიკაშ გეჸვენჯი ძინაშ ჭყოლოფუათ, ტერმინიშ გჷმორინაფაქ აკიჭიჭიხჷ. პირველი ინდივიდეფი, ნამუეფქჷთ მუნეფიშ დუდიშ იდენტიფიკაცია ზიტყვა „ათეისტით“ მიშინესჷნ, ოხორანდეს XVIII ოშწანურაშ [[გონათუობა|გონათუობაშ ეპოქას]]. [[საფრანგეთიშ რევოლუცია]], ნამუთ ჩინებული რე „უპრეცედენტე ათეიზმით“, მაჭიშჷ ისტორიას პირველ კაბეტ პოლიტიკურ ყარაფის, ნამუთ ადამიერიშ ლოგიკური აზრებაშ უმოსობას თხილანდჷ.<ref name="HancockLambert">{{cite book |last=Hancock |first=Ralph |title=The Legacy of the French Revolution |year=1996 |publisher=Rowman and Littlefield Publishers |location=Lanham, United States |isbn=978-0-8476-7842-6 |page=22 |url=https://books.google.com/books?id=uPgQy3VJ3iIC |accessdate=2015-05-30}} [https://books.google.com/books?id=uPgQy3VJ3iIC&pg=PA22 Extract of page 22]</ref> ათეიზმიშო ორგებელი არგუმენტეფიშ დიაპაზონი [[ფილოსოფია|ფილოსოფიური]], სოციალური დო [[ისტორია|ისტორიული]] მერინეფშე აკმოდირთჷ. დოსაბუთაფილი სხუნუეფი ღორონთეფიშ ჸოფაშ რწუმაშ მერკეობაშ ვარ-და უჸოფობაშო იკათუანს გეჸვენჯი არგუმენტეფს: ღორონთიშ ორგებელო [[ემპირიული ბეჭედუა|ემპირიული ბეჭედუეფიშ]] უღვენობა,<ref name="logical" /><ref>{{cite web |url=http://shook.pragmatism.org/skepticismaboutthesupernatural.pdf |title=Skepticism about the Supernatural |last=Shook |first=John R. |accessdate=2012-10-02}}</ref> [[უბადობაშ პრობლემა]], [[უგეჸვენჯე გჷმოცხადაფა|უგეჸვენჯე გჷმოცხადებეფი]]; თი კონცეფციეფიშ ვარება, ნამუეფიშ ფალსიფიცირაფათ ვეშილებე დო [[ურწუმობაშ არგუმენტი]].<ref name="logical" /><ref name="Drange-1996" /> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და კანკალე ათეისტიქ ქემუხუჯუ სეკულარულ ფილოსოფიეფსჷნ (სამანგ. [[ჰუმანიზმი]] დო [[სკეპტიციზმი]]),<ref name="honderich" /><ref>{{cite book |last=Fales |first=Evan |title=Naturalism and Physicalism |postscript=,}} in {{harvnb|Martin|2006|pp=122–131}}.</ref> ვა რე იდეოლოგია ვარ-და რჯეფეფიშ ნაკორობა, ნამუსჷთ არძა ათეისტი გეჸუნსჷნ.<ref>{{harvnb|Baggini|2003|pp=3–4}}.</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} lf97r8vywu65ujvnf2vl2lntqd5piyu 0 38966 252159 198265 2026-08-13T06:02:54Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 252159 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = ნიკოლაი ვავილოვი | ოდაბადური ჯოხო = [[რუსული ნინა|რუს.]] Никола́й Ива́нович Вави́лов | ფოტო =Nikolai Vavilov NYWTS.jpg | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა =ვავილოვი 1933 წანას | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|25|11|1887}} | დაბადებაშ აბანი = [[მოსკოვი]], [[რუსეთიშ იმპერია]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1943|1|26|1887|11|25}} | ღურაშ აბანი = [[სარატოვი]], [[რუსეთიშ სხუნუეფიშ ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა|რსფსრ]], [[სსრრ]] | მენოღალობა = {{შილა|სსრრ}} | ომენცარე სფერო = [[ბოტანიკა]]<br>[[აგრონომია]]<br>[[გენეტიკა]] | მუშობაშ აბანი = [[სარატოვიშ აგრარული ინსტიტუტი]]<br>[[აგრარული მენცარობეფიშ ვ.ი. ლენინიშ ჯოხონობაშ აკადემია]] | ალმა-მატერი =[[რუსეთიშ სახენწჷფო აგრარული უნივერსიტეტი|მოსკოვიშ აგრარული ინსტიტუტი]] | ომენცარე ხემანჯღვერი = | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = | ჩინებული რე მუჭოთ = | ჯილდოეფი დო პრემიეფი =[[ლონდონიშ ომაფე ჯარალუა]]შ ურცხოალი მაკათური (1942) | ხეშმოჭარუა = | სიგანა = | საიტი = }} '''ნიკოლაი ივანეშ სქი ვავილოვი''' ([[რუსული ნინა|რუს.]] Никола́й Ива́нович Вави́лов, დ. [[25 გერგობათუთა]] [ჯვ.სტ. 13 გერგობათუთა], [[1887]], [[მოსკოვი]], [[რუსეთიშ იმპერია]] — ღ. [[26 ღურთუთა]], [[1943]], [[სარატოვი]], [[რუსეთიშ სხუნუეფიშ ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა|რსფსრ]], [[სსრრ]]) — [[რუსეფი|რუსი]] [[აგრონომია|აგრონომი]], [[ბოტანიკა|ბოტანიკოსი]] დო [[გენეტიკა|გენეტიკოსი]], ნამუქჷთ აკეთჷ კულტივირებული [[ჩანარეფი]]შ [[ვავილოვიშ ცენტრი|გოჭყაფაშ ცენტრიშ]] იდენტიფიკაცია. მუში მენცარული კარიერაშ გოძვენას, ვავილოვი ხანდენდჷ ქობალიშ კაკალიშ, ლაიტიშ დო შხვა კულტურეფიშ პროდუქტიულობაშ გადიდებაშო. ვავილოვი 1917-1920 წანეფს რდჷ სარატოვიშ უნივერსიტეტიშ აგრონომიაშ პროფესორი დო 1924-1935 წანეფს აგრარული მენცარობეფიშ ვ.ი. ლენინიშ ჯოხონობაშ აკადემიაშ დირექტორი. ვავილოვიშ მენცარული იდეეფი გაკრიტიკჷ [[ტროფიმ ლისენკო]]ქ, ნამუსჷთ [[მენდელიშ კანონეფი|მენდელური]] [[გენეტიკა]]შ ვაჯერდჷ. ჸათე პერიოდიშო სსრრ-ს მეღებული რდჷ ჩანარეფიშ ბიოლოგიაშ ანტი-მენდელური კონცეფციეფი. მალას, 1940 წანაშ 6 მარაშინათუთას ვავილოვი ოჭოფეს დო ჯიხას ქუდახუნეს. ვავილოვიქ ჯიხას დოღურუ, 1943 წანაშ 26 ღურთუთას. [[ნიკიტა ხრუშჩოვი]]შ ხეშულობაშ ბორჯის, 1960-იან წანეფიშე ვავილოვიქ რეაბილიტირებულქ იჸუ დო თიქ გჷმოცხადებულქ იჸუ სსრრ-შ მენცარობეფიშ ართ-ართ უდიდაშ წჷმმარინაფალო. ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[http://oregonstate.edu/instruct/css/330/two/ Vavilov, Centers of Origin, Spread of Crops] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080707074537/http://oregonstate.edu/instruct/css/330/two/ |date=2008-07-07 }} *[http://www.vir.nw.ru/ Vavilov Center for Plant Industry] *[http://biodiversity.ucoz.ru/index/genetic_resources_of_leguminous_plants_in_the_n_i_vavilov_institute_of_plant_industry/0-10 Genetic Resources of Leguminous Plants in the N.I. Vavilov Institute of Plant Industry] *[https://www.marxists.org/subject/science/essays/vavilov.htm N. I. Vavilov, ''The Problem of the Origin of the World's Agriculture in the Light of the Latest Investigations''] *[https://www.marxists.org/subject/science/essays/speeches.htm#vavilov Speech at the 1939 Conference on Genetics and Selection] [[კატეგორია:რუსეფი]] [[კატეგორია:რუსი აგრონომეფი]] [[კატეგორია:რუსი ბოტანიკოსეფი]] [[კატეგორია:რუსი გენეტიკოსეფი]] ms6x382gq54d9e8ulpzpayltq7ovy3z 0 39309 252152 203322 2026-08-13T02:05:40Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252152 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მადუდე |ქიანა = [[ეგვიპტე]]შ |პოსტი =[[ფარაონი]] |ჯოხო = რამსეს II |ორიგინალური ჯოხო = |რანწკი = |რანწკი-ალმასქუეფიშ = |სურათი = RamsesIIEgypt.jpg |მუკნაჭარა =რამსეს II-შ ნოწახნაკა [[აბუ-სიმბალი|აბუ სიმბალს]] |დუდალაშ დაჭყაფუ = [[ჯვ. წ. 1279]] |დუდალაშ დათებუ = [[ჯვ. წ. 1213]] |კორონაცია = |წიმოხონი = [[სეთი I]] |მონძე = [[მერნეპტაჰი]] |შხვა წოდებეფი = |ვიცე-პრეზიდენტი = |პარტია = |დაბადებაშ თარიღი = [[ჯვ. წ. 1300-იანეფი]] |დაბადებაშ აბანი = |ღურაშ თარიღი = |ღურაშ აბანი = [[ჯვ. წ. 1213]] |ალმასქუ = [[ნეფერტარი]]<br />ისტნოფრეტი<br />მატნეფრურა |სქუალეფი = ამონხერუნემეფი<br />რამესუსე<br />მერნეპტაჰი<br />მერიტანემი<br />ბენტანატი<br />[[რამსეს II-შ სქუალეფიშ ერკებული]] |ედომუშამი ჯოხო = |დინასტია = [[ეგვიპტეშ მავითოჩხორა დინასტია|მავითოჩხორა დინასტია]] |მუმა = [[სეთი I]] |ნანა = [[დიაფალი ტუი]] |რელიგია = |გონათაფა = |ხეშმოჭარუა = }} {{Hiero/2cartouche|align=right|era=egypt||name=რამსეს II|praenomen=<hiero>ra-wsr-mAat-ra*stp:n</hiero>|nomen=<hiero>i-mn:n:N36-ra:Z1-ms-s-sw</hiero>}} '''რამსეს II''' (თაშნეშე '''რამსეს კაბეტი''') — [[ეგვიპტე|ეგვიპტეშ]] [[ფარაონი]] [[ეგვიპტეშ მავითოჩხორა დინასტია|მავითოჩხორა დინასტიაშე]]. შხირას მიშინუანა მუჭოთ ეგვიპტეშ უკაბეტაშ ფარაონს. დებადჷ დოხოლ. [[ჯვ. წ. 1302]] წანას. ვითაანთხ წანერო მუამუშიქ ხვისტაშ მონძეთ გეგმაცხადჷ. გინოჩამათ, ხვისტაშა ორდოიან ხანობას (დოხოლ. 20 წანერი) ეშართჷ დო ეგვიპტეს მართუნდჷ [[ჯვ. წ. 1279]]-[[ჯვ. წ. 1213|1213]] წანეფს, 66 წანაშ დო 2 თუთაშ გოძვენას. კანკალე ჩინებათ, 99 წანას უდგუდჷ შური, მარა უმოს სარწუმო რე, ნამჷ-და 92 წანაშ ხანს ღურჷნ. ==ლიტერატურა== * {{cite book|author=Balout, L., Roubet, C. and Desroches-Noblecourt, C.|title=La Momie de Ramsès II: Contribution Scientifique à l'Égyptologie|year=1985}} * {{cite book|title=Avaris: Capital of the Hyksos – Recent Excavations|year=1995|publisher=British Museum Press|location=London|first=Manfred|last=Bietak|ISBN=0-7141-0968-1}} * {{cite book|last=von Beckerath|first=Jürgen|year=1997|title=Chronologie des Pharaonischen Ägypten|location=Mainz|publisher=Philipp von Zabern}} * {{cite book|first=Peter J.|last=Brand|title=The Monuments of Seti I: Epigraphic, Historical and Art Historical Analysis|url=https://archive.org/details/monumentsofsetii0000bran|publisher=Brill|location=NV Leiden|year=2000|ISBN=90-04-11770-9}} ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commonscat-inline|Ramses II}} * {{Find a Grave|7260259}} [[კატეგორია:ეგვიპტეშ მავითოჩხორა დინასტიაშ ფარაონეფი]] lkqoy6ueaktjd6uyw69gu4utiy3oxuz 0 39335 252029 219715 2026-08-13T00:41:32Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252029 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Kaufmann-1568.png|მინი|ვაჭრუა [[გერმანია]]ს, [[XVI ოშწანურა]]]] '''ვაჭრუა''', იგივე კომერცია — ადამიერიშ საქვარუაშ სფერო, ნამუთ ირსულებუაფუ მუდგაინ ღირებაშ ჸიდირ-გიმოჩამათ. თე [[ღირება]] შილებე ორდას [[მეკონ-მოკონი]], [[ნინალა]], [[ინფორმაცია]], [[ფარა]] ვარ-და შხვა მუდგაინ. ვაჭრუას შილებე ოკათუდან ადამიერეფი, ადამიერეფიშ ბუნეფი, [[ფირმა|ფირმეფი]], სახენწჷფოეფი. სახენწჷფო ვაჭრუა ჟირი ფორმაშ რე: დინოხოლენი (თინეფს შქას საცალო დო ეფას) დო გალენური. ვაჭრუა [[კაპიტალიზმი]]შ გოვითარაფაშ უშანულამაში მექანიზმი რე, თინა გერსხჷ ხანდაშ ოჯარალე დორთუალას დო [[კერზო დორხველუა|კერზო დორხველუას]]. ვაჭრუას, მუჭოთ მოლინას, დჷთმიგურუანს [[მენცარობა]]შ ზოხოიანი დარგეფი: * [[ვაჭრუაშ ეკონომიკა]] * [[ვაჭრუაშ სტატისტიკა]] == ვაჭრული ტერმინეფი == [[ფაილი:MercadodeSanJuandeDios.jpg|მინი|[[სან-ხუან-დე-დიოშ ბაზარი]], [[გვადალახარა]]]] * [[ბირჟა]] * [[გინაგაფალი]] * [[დაზღვევა]] * [[ინტელექტუალური დორხველუა]] * [[კომერციული ბანკი]] * [[კომერციული ნოფული]] * [[კომერციული ოგურაფუ]] * [[მოთხირი]] * [[მოხვარება]] * [[პატენტი]] * [[პროდუქტი]] * [[ოვაჭრე აგენტი]] * [[ოვაჭრე თმება]] * [[ოვაჭრე კაპიტალი]] * [[ოვაჭრე მოგება]] * [[ოვაჭრე შანი]] * [[ოვაჭრე სამართალი]] * [[ოვაჭრე ცენტრი]] * [[ოვაჭრე წჷმმორინალა]] * [[ოვაჭრე-ოხერეჭე პალატა]] * [[დორხველუა]] * [[ფასი]] * [[ღირება]] * [[წარმება]] == ოერეფოშქაშე ორგანიზაციეფი == * [[მოსოფელიშ ოვაჭრე ორგანიზაცია]] == ლიტერატურა == {{Commons category|Trading|Trade}} * {{cite book |last=ბექვითი|first=ქრისტოფერ |authorlink=ქრისტოფერ ბექვითი |year=2011 |origyear=2009 |title=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present |location=Princeton |publisher=University Press |isbn=978-0-691-15034-5 |ref=Beckwith2011 }} * {{cite book |last=ბერნშტეინი |first=უილიამი|authorlink=უილიამ ბერნშტეინი |year=2008 |title=A Splendid Exchange: How Trade Shaped the World |edition=2009 British |location=London |publisher=Atlantic Books |isbn=9711843548034 |ref=Bernstein2008}} * {{cite book |last=Davies |first=Glyn |year=2002 |origyear=1995 |title=Ideas: A History of Money from Ancient Times to the Present Day |location=Cardiff |publisher=University of Wales Press |isbn=978-0-7083-1773-0 |url=http://www.ex.ac.uk/~RDavies/arian/origins.html |ref=Davies2002 }} * {{cite book |last1=Nomani |first1=Farhad |last2=Rahnema |first2=Ali |year=1994 |title=Islamic Economic Systems |url=https://archive.org/details/islamiceconomics0000numa |location=New Jersey |publisher=Zed Books |isbn=1-85649-058-0 |ref=Nomani1994 }} * {{cite book |last=უატსონი|first=პეტერი|authorlink=პეტერი უატსონი |year=2005 |title=Ideas: A History of Thought and Invention from Fire to Freud |url=https://archive.org/details/ideashistoryofth0000wats|location=New York |publisher=HarperCollins Publishers |isbn=978-0-06-621064-3 |ref=Watson2005}} [[კატეგორია:ბიზნესი]] [[კატეგორია:ვაჭრუა|*]] [[კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2]] 5pf11z5qkp6suypmvkuxk0ofo8xwv8k 0 39779 252060 211972 2026-08-13T01:10:29Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252060 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Vincent Willem van Gogh 002.jpg|thumb|200px]] '''დეპრესია''' ({{lang-la|depressio||მონჩალირი}}) — [[ადამიერი]]შ [[ფსიქიკური აკორცუაფა]], ნამუსთ ნეგატიური გენწყუაფა, სერდა დო მონჩალუა ახასიათენს; თაშნეშე გუნებაშ დო დუდიშ ფასებაშ გოუფრაშაფა, რინაშო ინტერესიშ დინაფა. დეპრესია შილებე გჷმიჭანუას ბიოლოგიურ, ფსიქოლოგიურ, სოციალურ დო რინაშ წესწკჷმა მერსხილ ფაქტორეფქ. თინა ქიმინჯენს მუჭოთ ადამიერიშ არზებაშა, თეშ გინაფეფშა დო რჯებაშა. დეპრესია მონკა ფსიქიკური ლახარა რე, მარა პაციენტეფიშ 80% რსულას გიშმეკეთუ. ძალამ მონკა სახეშ დეპრესიაქ შილებე ადამიერი თეშ ქჷდარაგუას, ნამჷ-და თიქ მიოდინუას ინტერესი ირფელ თიშოთ, ნამუთ აინტერესენდჷ დო მოწონდჷ (ანჰედონია). დეპრესიაშ დიაგნოსტირაფას ორთუ ფსიქიატრი ვარ-და ფსიქოთერაპევტი. დეპრესიაშ სქილადა იკათუანს მუჭოთ [[ფსიქოთერაპია|ფსიქოთერაპიას]], თეშ [[წამალი|მედიკამენტურ]] ვარ-და პროცედურულ კურნალუას. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://femea.ge/blog/91-რა-არის-დეპრესია?-მისი-სიმპტომები-და-გამომწვევი-მიზეზები დეპრესიაშ სიმპტომეფი დო გჷმმაჭანაფალეფი ბაძაძეფი] {{ref-ka}} * [https://femea.ge/blog/92-დეპრესიასთან-გამკლავება-და-მისი-მკურნალობის-გზები დეპრესიაშ სქილადაშ რზეფი] {{ref-ka}} == ლიტერატურა == *{{Cite book|author=Simon, Karen Michele; Freeman, Arthur M.; Epstein, Norman |title=Depression in the family |url=https://archive.org/details/depressioninfami0000unse |publisher=Haworth Press |location=New York |year=1986 |isbn=0-86656-624-4 |ref=CITEREFFreemanEpsteinSimon1987}} {{მერკე}} [[კატეგორია:ფსიქიატრია]] [[კატეგორია:ფსიქიკური დგომარობა]] [[კატეგორია:ნეიროფსიქოლოგია]] [[კატეგორია:ემოციეფი]] iq55od0cp4ejew0jg3e75aj9cii9foc 0 40032 252080 215411 2026-08-13T01:18:20Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252080 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Harold2.jpg|მინი|300px|ჰაროლდ II]] '''ჰაროლდ გოდვინსონი''' (Harold Godwinson), ვარ-და '''ჰაროლდ II''' (Harold II) (დ. დოხოლ. [[1022]] — ღ. [[14 გჷმათუთა]], [[1066]]) — ბოლო ანგლო-საქსი, ნამუთ [[ინგლისი]]შ მაფათ აკურთხესჷნ. თინა ორხველუდჷ გოდვინეფიშ გაბლამ საგვაროს. რდჷ [[უესექსიშ ომაფე|უესექსიშ]] გაბლამი მამართალი. ჩინებული რე, ნამჷ-და თიში და ედითი, ალმასქუთ ეკუხედჷ [[ედუარდ ახმსარებელი|ედუარდ ახმსარებელს]]. რდჷ ჭკვერი სარდალი, [[1063]] წანას კონწარო დამარცხჷ [[უელსი]]შ მაფა [[გრუფიდი]] დო [[ელგაფ მერსიალი]]. ხვისტაშა ეშულაშ უკული, [[1066]] წანაშ [[25 ეკენია]]ს, სტემფორ ბრიჯწკჷამ კონწარო დამარცხჷ [[ნორვეგიალეფი]]. თე ბურჯაფის დოღურჷ [[ნორვეგია|ნორვეგიაშ]] ეკონია ვიკინგი მაფა [[ჰარალდ III|ჰარალდ ჰარდრადა]]ქ. ჰაროლდი, [[1066]] წანაშ [[14 გჷმათუთა]]ს ინგლისიშ მინოკათელჷ [[ნორმანეფი|ნორმანეფქ]] გექთარაგუეს. თინეფქ გიმორძგუეს [[ჰასტინგსიშ ბურჯაფი]]ს, სოდე მაფა ჰაროლდიქ დანთხჷნ. == ლიტერატურა == * {{cite book |author=DeVries, K. |title=The Norwegian Invasion of England in 1066 |url=https://archive.org/details/norwegianinvasio0000devr |location=Woodbridge, UK |publisher=Boydell Press |year=1999 |isbn= 0-85115-763-7}} * {{cite book |author=Howarth, David |title=1066: The Year of the Conquest |publisher= Penguin Books |year=1983}} * {{cite book |author=Mason, Emma |title=House of Godwine: The History of Dynasty |publisher=Hambledon & London |location=London |year=2004 |isbn=1-85285-389-1 }} * {{cite web |author=Moss, Vladimir |year=2007 |url=http://www.orthodoxchristianbooks.com/downloads/104_THE_FALL_OF_ORTHODOX_ENGLAND.pdf |title=The Fall of Orthodox England: The Spiritual Roots of the Norman Conquest, 1043–1087 }} == რესურსეფი ინტერნეტის == *[http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/e-h/harold.html In the footsteps of King Harold] *[http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/harold_ii_godwineson.shtml BBC Historic Figures: Harold II (Godwineson) (c.1020&nbsp;– 1066)] {{მერკე}} {{ავტორიტეტული წყუეფი}} [[კატეგორია:ინგლისიშ მაფეფი]] [[კატეგორია:ვიკინგეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1022]] [[კატეგორია:ნაღუღა 14 გჷმათუთა]] [[კატეგორია:ნაღურა 1066]] [[კატეგორია:ბურჯაფიშ ვეს ნაღურა მონარქეფი]] i43um9k1lhgzh8ht25214reffv3ky7d 0 40650 252043 222402 2026-08-13T00:53:07Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252043 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა არტისტი | ფერი = | ჯოხო = რიჩარდ ბიორბეჩი | სურათი = RichardBurbage.jpg | სურათიშ ზჷმა = 220პქ | დუდჯოხო = | დაბადებაშ ჯოხო = {{lang-en|Richard Burbage}} | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|6|1|1567}} ვარ-და {{დაბადებაშ თარიღი|7|1|1567}} | დაბადებაშ აბანი = [[ლონდონი]], [[ინგლისიშ ომაფე]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1619|3|13|1567|1|6}} | ღურაშ აბანი = [[ლონდონი]], [[ინგლისიშ ომაფე]] | ღურაშ ბაძაძი = | სქესი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | რელიგია = | სიმაღალა = | თოლიშ ფერი = | ჩინებული რე = | საქვარუა = | შხვა ჯოხოეფი= | აკოქიმინჯალაშ წანეფი = | მასქერეფი = | ალმასქუ = | სქუალეფი = | გონათუა = | ოხორინალი აბანი= | ვებხასჷლა= | აკადემიაშ ჯილდოეფი= | ემმიშ ჯილდოეფი= | შხვა ჯილდოეფი= | BAFTA ჯილდოეფი | ორქოშ გლობუსიშ ჯილდოეფი | ტონიშ ჯილდოეფი }} '''რიჩარდ ბიორბეჩი''' ({{lang-en|Richard Burbage}}; დ. [[6 ღურთუთა]], [[1567]] — ღ. [[13 მელახი]], [[1619]]) — [[რენესანსი|რენესანსიშ ეპოქაშ]] [[ინგლისი|ინგლისარი]] [[არტისტი]], [[უილიამ შექსპირი|შექსპირიშ]] მაჸალე დო წორომოარზე. თიჯგურა როლეფიშ მარსულებერი, მუჭოთ რე: [[ჰამლეტი (პერსონაჟი)|ჰამლეტი]], [[რიჩარდ III]], [[მაფა ლირი|ლირი]], [[ჰენრი V (ინგლისი)|ჰენრი V]], [[ოტელო]], [[რომეო მონტეკი|რომეო]], [[მაკბეტი]] დო შხვ. ===ლიტერატურა=== {{refbegin}} *{{Cite book |last=Barroll |first=Leeds |url=https://books.google.com/books?id=-lfweG1MIOEC&q=richard+burbage+eight+children&pg=PA234 |title=Medieval and Renaissance Drama in England |date=March 1996 |publisher=Fairleigh Dickinson Univ Press |isbn=9780838636411 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424131052/https://books.google.com/books?id=-lfweG1MIOEC&pg=PA234&lpg=PA234&dq=richard+burbage+eight+children&source=bl&ots=6-uULU9AAS&sig=h2z4atP-JNgH8O_lIDNA5iMCv7g&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiU1afZzNHZAhVBy2MKHercB5kQ6AEwB3oECAQQAQ#v=onepage&q=richard%20burbage%20eight%20children&f=false |archive-date=24 April 2018 |url-status=live |lang=en}} *{{Cite book |last=Gurr |first=Andrew |title=The Shakespearan Stage 1574–1642 |url=https://archive.org/details/shakespeareansta0000gurr_r9n8 |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=1992 |isbn=9780521410052 |edition=3rd |location=Cambridge |author-link=Andrew Gurr}} *{{Cite book |last=Halliday |first=F. E. |title=A Shakespeare Companion 1564–1964 |publisher=[[Penguin Books|Penguin]] |year=1964 |edition=Revised |series=Penguin Reference Books |volume=27 |location=Baltimore |oclc=222822680 |author-link=F. E. Halliday}} *{{Cite journal |last=Marino |first=James J. |date=Winter 2014 |title=Burbage's Father's Ghost |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1111/1475-6757.12021 |journal=English Literary Renaissance |language=en |volume=44 |issue=1 |pages=56–77 |doi=10.1111/1475-6757.12021 |s2cid=145351981 |issn=0013-8312|url-access=subscription }} *{{Cite book |last=McMillin |first=Scott |title=The Elizabethan Theatre and ''The Book of Sir Thomas More'' |url=https://archive.org/details/elizabethantheat00mcmi_0 |publisher=[[Cornell University Press]] |year=1987 |isbn=9780801420085 |location=Ithaca, N.Y.}} *{{Cite web |last=Wells |first=Stanley |author-link=Stanley Wells |date=26 May 2011 |title=The First Great Shakespearian Actor |url=http://bloggingshakespeare.com/the-first-great-shakespearian-actor |access-date=3 February 2018 |website=Blogging Shakespeare}} *{{Cite book |title=English Professional Theatre, 1530–1660 |url=https://archive.org/details/englishprofessio0000unse |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2000 |isbn=0521230128 |editor-last=Wickham |editor-first=Glynne |location=Cambridge |chapter=Anonymous funeral elegy for Richard Burbage, 1619 |editor-last2=Berry |editor-first2=Herbert |editor-last3=Ingram |editor-first3=William}} {{refend}} {{მერკე}} {{DEFAULTSORT:ბიორბეჩი, რიჩარდ}} [[კატეგორია:ინგლიარი არტისტეფი]] [[კატეგორია:უილიამ შექსპირი]] 27wnpn88fc6rw913szcv3cblwvl8e0d 0 42366 252154 243865 2026-08-13T02:06:50Z InternetArchiveBot 15194 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252154 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Different minerals.jpg|thumb|300px|მინერალეფი]] '''მინერალი''' ([[ფრანგული ნინა|ფრანგ.]] mineral < გვიანშ. [[ლათ.]] minera - მადენი) — ორთაშობური გჷნაჭყაფუ, ნამუთ გჷმიქიმინუ [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] (ვარ-და შხვა კოსმოსური რსხულიშ) ჟინპიჯის ვარ-და თიშ დინოხ მიმალი ფიზიკურ-ქიმიურ პროცესეფიშ შედეგო დო ქიმიური აკოდგინალუეფით დო ფიზიკური ანდეფით დახე ართნერი რე. მინერალეფი უმენტაშო მანგარი რსხულეფი რე (კრისტალური, მინშა ამორფული). აკა ქვანთი მინერალი რე უგურჩქინუ [[ვარჩხილწყარი]]. == ქოძირით თაშნეშე == *[[მინერალეფიშ ერკებული]] *[[პოლიმორფიზმი (ქიმია)|პოლიმორფიზმი]] == ლიტერატურა == *{{cite book |last1=Busbey|first1=A.B.|last2=Coenraads |first2= R.E. |last3=Roots|first3=D. |last4=Willis|first4=P. |title= Rocks and Fossils |url=https://archive.org/details/rocksfossilsbest0000arth| date= 2007 |publisher= Fog City Press |location= San Francisco |isbn= 978-1-74089-632-0}} *{{cite book|last1=Chesterman|first1=C.W.|last2=Lowe|first2=K.E.|title=Field guide to North American rocks and minerals|publisher=Random House of Canada|location=Toronto|date=2008|ISBN=0-394-50269-8}} *{{cite book|title=Mineralogy and Optical Mineralogy|url=https://archive.org/details/mineralogyoptica0000dyar|last1=Dyar|first1=M.D.|last2=Gunter|first2=M.E.|publisher=[[ამერიკაშ მინერალოგიური ასოციაცია]]|location=Chantilly, Virginia|date=2008|ISBN=978-0-939950-81-2}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons category|Minerals}} * [http://mindat.org Mindat mineralogical database], largest mineral database on the Internet * [http://webmineral.com "Mineralogy Database"] by David Barthelmy (2009) * [http://www.minsocam.org/MSA/collectors_corner/id/mineral_id_keyi1.htm "Mineral Identification Key II"] Mineralogical Society of America * [http://rruff.geo.arizona.edu/AMS/amcsd.php "American Mineralogist Crystal Structure Database"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705213840/http://rruff.geo.arizona.edu/AMS/amcsd.php |date=2022-07-05 }} * [https://webcast.stsci.edu/webcast/detail.xhtml?talkid=4006 Minerals and the Origins of Life] [[კატეგორია:მინერალეფი| *]] 8gfhocj8d1acly77dttpfezat6p05lb 0 42524 252017 242401 2026-08-13T00:34:03Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252017 wikitext text/x-wiki {{ვააშგოჩირთან|დომინანტური პარტიული სისტემა}} '''ართპარტიული სახენწჷფო''' — [[სუვერენული სახენწჷფო]], სოდე უმენტაშო კონსტიტუციურო, ხვალე აკა პარტიას უღჷ ხეშუულებაშ ფორმირებაშ საშვალება.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2KFvJwi8_jwC&pg=PA611|title=Principles of Comparative Politics|last1=Clark|first1=William Roberts|last2=Golder|first2=Matt|last3=Golder|first3=Sona Nadenichek|date=23 March 2012|publisher=SAGE|isbn=9781608716791|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=One-Party States {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences/applied-and-social-sciences-magazines/one-party-states |access-date=2023-02-21 |website=www.encyclopedia.com}}</ref> შხვა არძა პარტია ვარ-და უკანონეთ რე გჷმოხცადებული, ვარ-და გოხურგელი დო მინიმალური კათაფით, კონტროლიშ გიმე ოკათჷნა პოლიტიკურ პროცესეფს. რანწკი შვანეფს, ტერმინი „დე-ფაქტო ართპარტიული სახენწჷფო“ გჷმირინუაფუ თი ქიანეფიშ ეიოჭარალო, სოდე იმანჯებუ ანდაპარტიული გიშაგორუეფი, მარა მიმალი ხემაჭუაფაშ მოღვენი პარტია ვათმაშქვანს ხეშუულებაშა შხვა ნძალეფს. მანჯღვერი პარტიაშ მაკათურეფიშ მუდანობა, მუჭოთ წესი, მახორობაშ მუდანობაწკჷმა ელაზჷმაფათ ბრელით მორჩილი რე.<ref>{{Cite journal |last=Angiolillo |first=Fabio |date=2023-04-27 |title=Introducing the One-Party Membership Dataset: A dataset on party membership in autocracies |journal=Journal of Peace Research |volume=61 |issue=4 |language=en |pages=694–708 |doi=10.1177/00223433231155278 |issn=0022-3433|doi-access=free }}</ref> თეჯგურა მორჩილი გომორძგვილი კოალიციათ, ართპარტიული სახენწჷფოეფიშ ლიდერეფს, მუჭოთ წესი, ვეჯარდუნა, მენმორალეეფიშ ჯგირობუაშო.  ==თეხანური ართპარტიული სახენწჷფოეფი== [[{{currentyear}}]] წანაშ მუნაჩემეფით, გეჸვენჯი ქიანეფს კანონიშ ოსხირით გჷმოქიმინელი რენა ართპარტიული სახენწჷფოეფო: {|class="wikitable sortable" !სახენწჷფო !პარტიაშ მადუდე !ლიდერიშ ტიტული !პარტია !იდეოლოგია !ფოსრხუაფაშ წანა !განწეობა !ხვილაფეფი |- |{{flagicon image|Flag of the People's Republic of China.svg}} [[ჩინეთი]]<ref>{{Citation |title=ჩინეთი |date=2023-01-26 |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/#government |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |access-date=2023-02-05}}</ref> |[[ფაილი:Xi Jinping in July 2024 (cropped).jpg|100px|center]] [[სი ძინპინი]] |[[ჩინეთიშ კომუნისტური პარტიაშ გენერალური მელამოსე|გენერალური მელამოსე]] |{{CCP flag|ჩინეთიშ კომუნისტურიპარტია}} |სოციალიზმი ჩინური მუშობურობეფით |1 გჷმათუთა, 1949 |{{ayd|1949|10|01}} |[[ჩინეთიშ პოლიტიკური პარტიეფიშ ერკებული|8 მორჩილი პარტიას]] უღჷ ლეგიტიმური სტატუსი „[[ართამი ფრონტი (ჩინეთი)|ართამი ფრონტიშ]]“ სისტემაშ ფარდის, მარა თინეფიშ ლიდერეფი გითმითანჯჷნა ჩინეთიშ კომუნისტური პარტიაშ [[ართამი ფრონტიშ ოხანდე გუმნართი]]შით.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/news/china/politics/article/3136835/communist-party-not-chinas-only-political-party-there-are-eight|title=Communist Party is not China's only political party – there are eight others|newspaper=South China Morning Post|date=11 June 2021|access-date=18 September 2024|first=Eduardo|last=Baptista}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of Cuba.svg}} [[კუბა]]<ref>{{Cite book |last=Roman |first=Peter |title=People's Power: Cuba's Experience with Representative Government |url=https://archive.org/details/peoplespowercuba0000roma_l7q3 |publisher=Rowman & Littlefield |year=2003 |isbn=0-7425-2564-3 |pages=}}</ref> |[[ფაილი:Miguel Díaz-Canel (cropped).jpg|100px|center]] [[მიგელ დიას-კანელი]] |[[კუბაშ კომუნისტური პარტიაშ პირველი მელამოსე|პირველი მელამოსე]] |{{flagicon image|Flag of the Communist Party of Cuba.svg}} [[კუბაშ კომუნისტური პარტია]] |[[მარქსიზმ-ლელინიზმი]], [[კასტროიზმი]], [[გევარიზმი]], [[მეკვარჩხანე ნაციონალიზმი]] |3 გჷმათუთა, 1965 |{{ayd|1961|04|16}} | |- |{{flagicon image|Flag of Eritrea.svg}} [[ერიტრეა]]<ref>{{Cite news |date=2018-07-17 |title=Eritreans hope for democracy after peace deal with Ethiopia |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44848184 |access-date=2023-02-05}}</ref> |[[ფაილი:Isaias Afwerki 2024 (cropped).jpg|100px|center]] [[ისაიას აფევერკი]] |[[პარტიაშ დუდმახვენჯი|დუდმახვენჯი]] |{{flagicon image|Flag of the EPLF.svg}} [[ოკათე ფრონტი დემოკრატიაშო დო სამართალუანობაშო]] |[[ერიტრეული ნაციონალიზმი]], [[ეტატიზმი]] |16 ფურთუთა, 1994 |{{ayd|1994|02|16}} | |- |{{flagicon image|Flag of Laos.svg}} [[ლაოსი]]<ref>{{Cite web |title=ლაოსი: დუდიშულა მოსოფელს, ქიანაშ 2020 წანაშ ანგარიში |url=https://freedomhouse.org/country/laos/freedom-world/2020 |access-date=2023-02-05 |website=Freedom House |language=en}}</ref> |[[ფაილი:Mr. Thongloun Sisoulith.jpg|100px|center]] [[თონგლუნ სისულითი]] |[[ლაოსიშ ოკათე რევოლლუციური პარტიაშ გენერალური მელამოსე|გენერალური მელამოსე]] |{{flagicon image|Flag of LPRP.svg}} [[ლაოსიშ ოკათე რევოლლუციური პარტია]] |[[კეისონ ფომვიხანი]] |2 ქირსეთუთა, 1975 |{{ayd|1975|12|02}} | |- |{{flagicon image|Flag of North Korea.svg}} [[ოორუე კორეა]]<ref>{{Cite web |title=ოორუე კორეა: ქიანაშ პროფილი |url=https://freedomhouse.org/country/north-korea |access-date=2023-02-05 |website=Freedom House |date=18 August 2022 |language=en}}</ref> |[[ფაილი:Kim Jong-un April 2019 (cropped).jpg|100px|center]] [[კიმ ჩენ ინი]] |[[კორეაშ მოხანდეეფიშ პარტიაშ გენერალური მელამოსე|გენერალური მელამოსე]] |{{flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[კორეაშ მოხანდეეფიშ პარტია]] |[[კორეაშ მოხანდეეფიშ პარტიაშ იდეოლოგი#კიმირსენიზმი–კიმჩენირიზმი]] |9 ეკენია, 1948 |{{ayd|1948|9|9}} |[[ოორუე კორეაშ პოლიტიკური პარტიეფიშ ერკებული|ჟირი მორჩილი პარტია]] რე კანონიერო აღიარებული, მარა კორეაშ მოხანდეეფიშ პარტიაშ კონტროლიშ გიმე რენა<ref>{{cite news|url=https://www.nknews.org/2014/11/being-a-minor-party-in-the-north/|title=Being a minor party in the North|first=Fyodor|last=Tertitskiy|date=26 November 2014|access-date=18 September 2024|publisher=NK News}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of Vietnam.svg}} [[ვიეტნამი]]<ref>{{Cite web |title=ვიეტნამი: ქიანაშ პროფილი |url=https://freedomhouse.org/country/vietnam |access-date=2023-02-05 |website=Freedom House |date=30 March 2022 |language=en}}</ref> |[[ფაილი:Tolam2024.jpg|100px|center]] [[ტო ლამი]] |[[ვიეტნამიშ კომუნისტური პარტიაშ გენერალური მელამოსე|გენერალური მელამოსე]] |{{flagicon image|Flag of the Communist Party of Vietnam.svg}} [[ვიეტნამიშ კომუნისტური პარტია]] |[[ხო ში მინი]]შ იდეოლოგია |2 ეკენია, 1945{{NoteTag|1945 წანაშ 2 ეკენიაშე 1976 წანაშ 25 პირელშა ჩინებული რდჷ ჯოხოთ [[ვიეტნამიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bartleby.com/essay/How-Did-The-Vietnam-War-Affect-The-PJ7JU393ERV|title = How Did the Vietnam War Affect the Economy – 551 Words &#124; Bartleby}}</ref> 1976 წანაშ 2 კვირკვეს [[აკოკათუაშ დღა|აკიკათჷ]] [[ობჟათე ვიეტნამიშ რესპუბლიკაშ ობორჯე რევოლუციური თარობ|ობჟათე ვიეტნამიშ რესპუბლიკაწკჷმა]].<ref>{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/26937807|jstor = 26937807|last1 = Dror|first1 = Olga|title = Reviewed work: Vietnam: A Pathway from State Socialism, Thaveeporn Vasavakul|journal = Contemporary Southeast Asia|year = 2020|volume = 42|issue = 2|pages = 311–313|doi = 10.1355/cs42-2j|s2cid = 225324132}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rosalux.de/en/publication/id/40931/ho-chi-minh-on-independence-and-freedom|title = Ho Chi Minh on Independence and Freedom - Rosa-Luxemburg-Stiftung| date=29 August 2019 }}</ref>}} |{{ayd|1975|04|30}} |1988 წანაშახ ჟირი სატელიტი (მარიონეტული) პარტია რდჷ; აკოცუეს [[1989 წანაშ რევოლუციეფი]]შ ოგამეთ. |} ==ხვილაფეფი== <references group="გეძახინი"/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ავტორიტარიზმი]] [[კატეგორია:ტოტალიტარიზმი]] [[კატეგორია:ართპარტიული სახენწჷფოეფი| ]] [[კატეგორია:პოლიტიკური სისტემეფი]] [[კატეგორია:პოლიტიკური პარტიული სისტემეფი]] [[კატეგორია:უნიტარული სახენწჷფოეფი]] 884tnxbmq6mg2i39ic1hnalmbyyat8m 0 42854 252111 243735 2026-08-13T01:40:11Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252111 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|მინი|[[ჯეგე პეტრეშ ბაზილიკა]] [[ვატიკანი|ვატიკანს]], მოსოფელიშ უკაბეტაში კათოლიკური ოხვამეშ დგჷმილი]] '''კათოლიკური ოხვამე''' ({{lang-la|Ecclesia Catholica}}), თაშნეშე ქინებული რე მუჭოთ '''რომიშ კათოლიკური ოხვამე''' — მოსოფელს რინელი [[რელიგია|რელიგიეფს]] შქას არძაშე ანდამუდანობამი გემაჸვენჯიშ მაჸვენი. შხვა [[ქირსიანობა|ქირსიანული]] დენომინაციეფშე გიშეგორუაფუ ინსტიტუციური ართობათ, ნამუთ თის შანენს, ნამჷ-და არძა [[კათოლიკეეფი|კათოლიკე]] მუში თექიანური მადუდეთ მირჩქინანს [[რომიშ პაპი|რომიშ პაპის]]. [[2025]] წანაშ მუნაჩემეფით, კათოლიკეეფიშ მუდანობა მოსოფელს აკმადგინანს 1.272 მილიარდ ადამიერს, ნამუთ მოსოფელს ქირსიანეფიშ 50% რე. კათოლიკეეფი მოსოფელიშ არძა კონტინენტიშ არძა ქიანას რენა წჷმორინაფილი. კათოლიკეედს წანა, ნამჷ-და ოხვალე დორსხუაფილი რე [[იოსე ქირსე]]შით დო თინა დუდენს ოხვამესჷნ. თინეფიშ რწუმათ, იოსე ქორსე გამაგენს ოხვამეს რომიშ პაპიშ დო დიდპაპეფიშ დასიშ მეშქაშობათ. იოსე ქირსექ [[ჯეგე პეტრე]]ს, მუჭოთ მოშქვაფირეფიშ მადუდეს, მიონდჷ, კოჸოფედუკო ოხვამეშ პირველი მონძღვარინ. თიშ უკული ნინალას იოსე ქირსეშ [[მერეთმოსულა]]შახ გაგჷნძორენა პეტრეშ ბონი დო უმეჭყვადირე მონძეეფი, რომიშ დიდპაპეფი, ანუ პაპეფი. კათოლიკური ოხვამეშ იერარქიას დუდს გერე რომიშ პაპი, ასე [[ლეო XIV]], ნამუთ, თეშ მუჭოთ თიში წიმოხონი პაპეფინ, გიშმეგორუაფუ [[კარდინალი (რელიგია)|კარდინალეფიშ]] კოლეგიაშით. პროცესის, სოდე კარდინალეფი პაპიშ გიშაგორუაშენ რენა გამამინჯე [[პაპიშ კონკლავი|კონკლავი]] ჯოხო. კარდინლეფიშ უკული გამამინჯალა ოჭიშის გეკირუ შხვადოშხვა რანგიშ [[დიდპაპა|დიდპაპეფს]]. ზიტყვა „კათოლიკე“ [[ბერძენული ნინა|ბერძენული]] გოჭყაფაშ რე დო შანენს ირფელიშ მოკათურს, „საარძოს“, „მოსოფელიშის“. [[1054]] წანას მოხვამალერი [[კაბეტი სქიზმა|კაბეტი სქიზმაშ]], ანუ ქირსიანული ოქიანუშ ჟირო გორთუალაშ უკული „კათოლიკე ოხვამეშ“ ჯოხოდვალა ქელიტჷ ქირსიანული ოქიანუშ ბჟადალი ნორთიქ, ნამუთ დოჸუნდჷ რომიშ პაპის. ==კათოლიკური ოხვამე საქორთუოს== {{თარი|კათოლიციზმი საქორთუოს}} [[საქორთუო]]ს კათოლიკეეფიშ მუდანობა აკმადგინანს 19,2 ვითოშ ადამიერს (მახორობაშ 0,5 %. კათოლიკური ოხიდეეფი დო ოყარუეფი მუშენა [[ქართი]]ს, [[გორი|გორს]], [[ქუთეში|ქუთეშის]], [[ბათუმი|ბათუმს]], [[ოზურგეთი|ოზურგეთის]], [[კახეთი|კახეთის]], [[სამცხე]]ს (უდე, არალი, აბასთუმანი, ახალციხე). კათოლიკეეფქ შანულამი ნოქური გიოხუნუეს [[ქორთული კულტურა|ქორთულ კულტურას]], თინეფიშ გოსოფინით რომს იბეშტჷ პირველი ქორთული კჷრიბეფქ: ქორთულ-იტალიური ლექსიკონი, [[ქორთული ნინა|ქორთული ნინაშ]] გრამატიკა, ლორეტაშ ლიტურგია. თინეფქ პირველას დინნიჭარეს ქორთული არიკეფი, აკოდგეს ქიანაშ შხვადოშხვანერი ენაჭარა დო შხვ. == ლიტერატურა== {{Refbegin}} {{Div col}} *{{წინგი | ავტორი= | series=| დუდჯოხო=„რელიგიები საქართველოში“| გიშაშქუმალა=[[საქორთუოშ ოკათე მათხილე|ოკათე მათხილეშ ბიბლიოთეკა]] |ნოღა=ქართი|წანა=2008| origyear=| isbn=978-9941-0-0902-0| edition=|ხასჷლეფი=208-222}} * Asci, Donald P. (2002) ''The Conjugal Act as Personal Act. A Study of the Catholic Concept of the Conjugal Act in the Light of [[Christian anthropology]]'', San Francisco: Ignatius Press. {{ISBN|0-89870-844-3}} * {{cite web |title=Canon 42 |url=https://www.vatican.va/archive/ENG1104/_INDEX.HTM |publisher=Vatican |work=[[1983 Code of Canon Law]] |access-date=9 March 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220062727/https://www.vatican.va/archive/ENG1104/_INDEX.HTM |archive-date=20 February 2008}} * {{cite web |title=Catechism of the Catholic Church |publisher=Libreria Editrice Vaticana |year=1994 |url=https://www.vatican.va/archive/ENG0015/_INDEX.HTM |access-date=1 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120206103358/https://www.vatican.va/archive/ENG0015/_INDEX.HTM |archive-date=6 February 2012}} * Barry, Rev. Msgr. John F (2001). ''One Faith, One Lord: A Study of Basic Catholic Belief''. Gerard F. Baumbach, Ed.D. {{ISBN|0-8215-2207-8}}. * [[Susan Wise Bauer|Bauer, Susan Wise]] (2010). ''The History of Medieval World: From the Conversion of Constantine to the First Crusade''. Norton. {{ISBN|978-0-393-05975-5}}. * Baumgartner, Frederic J. (2003). ''Behind Locked Doors: A History of the Papal Elections''. Palgrave Macmillan. {{ISBN|0-312-29463-8}}. * Bethell, Leslie (1984). ''The Cambridge History of Latin America''. [[Cambridge University Press]]. {{ISBN|0-521-23225-2}}. * {{cite book|last=Bokenkotter|first=Thomas|year=2004|title=A Concise History of the Catholic Church|url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000boke|publisher=Doubleday|isbn=0-385-50584-1}} * Bunson, Matthew (2008). ''Our Sunday Visitor's Catholic Almanac''. Our Sunday Visitor Publishing. {{ISBN|1-59276-441-X}}. * [[Frank Bruni|Bruni, Frank]]; Burkett, Elinor (2002). ''A Gospel of Shame: Children, Sexual Abuse and the Catholic Church''. Harper Perennial. p.&nbsp;336. {{ISBN|978-0-06-052232-2}}. * [[Owen Chadwick|Chadwick, Owen]] (1995). ''A History of Christianity''. [[Barnes & Noble]]. {{ISBN|0-7607-7332-7}}. * Clarke, Graeme (2005), "Third-Century Christianity", in Bowman, Alan K., Peter Garnsey and Averil Cameron. ''The Cambridge Ancient History'' 2nd ed., volume 12: ''The Crisis of Empire, A.D. 193–337'', Cambridge University Press, pp.&nbsp;589–671, {{ISBN|978-0-521-30199-2}}. * Collinge, William J. ''Historical dictionary of Catholicism'' (1997) [https://archive.org/details/historicaldictio00coll online free] * Collins, Michael; Price, Mathew A. (1999). ''The Story of Christianity''. Dorling Kindersley. {{ISBN|0-7513-0467-0}}. * Coriden, James A; Green, Thomas J; Heintschel, Donald E. (1985). ''The Code of Canon Law: A Text and Commentary, Study Edition''. Paulist Press. {{ISBN|978-0-8091-2837-2}}. * Davidson, Ivor (2005). ''The Birth of the Church''. Monarch. {{ISBN|1-85424-658-5}}. * {{Cite book |last=Della Rocca |first=Fernando |title=Manual of Canon Law |url=https://archive.org/details/manualofcanonlaw0000dell |date=1 January 1959 |publisher=Bruce Pub. Co}} * Derrick, Christopher (1967). ''Trimming the Ark: Catholic Attitudes and the Cult of Change''. New York: P.J. Kennedy & Sons. {{ISBN|978-0-09-096850-3}}. * [[Eamon Duffy|Duffy, Eamon]] (1997). ''Saints and Sinners, a History of the Popes''. [[Yale University Press]]. {{ISBN|0-300-07332-1}}. * {{cite book |last=Dowbiggin |first=Ian |date=2003 |title=A Merciful End: The Euthanasia Movement in Modern America |url=https://archive.org/details/mercifulendeutha00dowb_0|location=Oxford |publisher=Oxford University Press |pages=[https://archive.org/details/mercifulendeutha00dowb_0/page/183 182]–183 |isbn=9780195154436}} * [[Enrique Dussel|Dussel, Enrique]] (1981). ''A History of the Church in Latin America''. Wm. B. Eerdmans. {{ISBN|0-8028-2131-6}}. * Fahlbusch, Erwin (2007). ''The Encyclopedia of Christianity''. Wm. B. Eerdmans. {{ISBN|0-8028-2415-3}}. * Froehle, Bryan; Mary Gautier (2003). ''Global Catholicism, Portrait of a World Church''. Orbis books; Center for Applied Research in the Apostolate, [[Georgetown University]]. {{ISBN|1-57075-375-X}}. * Gale Group. (2002) ''New Catholic Encyclopedia'', 15 vol, with annual supplements; highly detailed coverage * [[Adrian Hastings|Hastings, Adrian]] (2004). ''The Church in Africa 1450–1950''. [[Oxford University Press]]. {{ISBN|0-19-826399-6}}. * Herring, George (2006). ''An Introduction to the History of Christianity''. Continuum International. {{ISBN|0-8264-6737-7}}. * Koschorke, Klaus; Ludwig, Frieder; Delgado, Mariano (2007). ''A History of Christianity in Asia, Africa, and Latin America, 1450–1990''. Wm B Eerdmans Publishing Co. {{ISBN|978-0-8028-2889-7}}. * [[Peter Kreeft|Kreeft, Peter]] (2001). ''Catholic Christianity''. Ignatius Press. {{ISBN|0-89870-798-6}}. * Latourette, by Kenneth Scott. ''Christianity in a Revolutionary Age: A History of Christianity in the 19th and 20th centuries'' (5 vol. 1969); detailed coverage of Catholicism in every major country * [[Ulrich L. Lehner]], (2016) The Catholic Enlightenment. The Forgotten History of a Global Movement {{ISBN|978-0-19-023291-7}} * [[John H. Leith|Leith, John]] (1963). ''Creeds of the Churches''. Aldine Publishing Co. {{ISBN|0-664-24057-7}}. * [[Diarmaid MacCulloch|MacCulloch, Diarmaid]] (2010). ''Christianity: The First Three Thousand Years''. Viking. {{ISBN|978-0-670-02126-0}}. originally published 2009 by Allen Lane, as ''A History of Christianity'' * MacCulloch, Diarmaid (2003). ''The Reformation''. Viking. {{ISBN|0-670-03296-4}}. * [[Ramsay MacMullen|MacMullen, Ramsay]] (1984), ''Christianising the Roman Empire: (A.D. 100–400)''. New Haven, CT: Yale University Press, {{ISBN|978-0-585-38120-6}} * Marthaler, Berard (1994). ''Introducing the Catechism of the Catholic Church, Traditional Themes and Contemporary Issues''. Paulist Press. {{ISBN|0-8091-3495-0}}. * McBrien, Richard and Harold Attridge, eds. (1995) ''The HarperCollins Encyclopedia of Catholicism''. HarperCollins. {{ISBN|978-0-06-065338-5}}. * [[John McManners|McManners, John]], ed. ''The Oxford Illustrated History of Christianity''. (Oxford University Press 1990). {{ISBN|0-19-822928-3}}. * [[Edward Norman (historian)|Norman, Edward]] (2007). ''The Roman Catholic Church, An Illustrated History''. [[University of California Press]]. {{ISBN|978-0-520-25251-6}}. * [[Gerald O'Collins|O'Collins, Gerald]]; Farrugia, Maria (2003). ''Catholicism: The Story of Catholic Christianity'' Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-925995-3}}. * Perreau-Saussine, Emile (2012). ''Catholicism and Democracy: An Essay in the History of Political Thought''. {{ISBN|978-0-691-15394-0}}. * Phayer, Michael (2000). ''The Catholic Church and the Holocaust, 1930–1965''. Indiana University Press. {{ISBN|0-253-33725-9}}. * Pollard, John Francis (2005). ''Money and the Rise of the Modern Papacy, 1850–1950''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-81204-7}}. * Rhodes, Anthony (1973). ''The Vatican in the Age of the Dictators (1922–1945)''. Holt, Rinehart and Winston. {{ISBN|0-03-007736-2}}. * [[Jonathan Riley-Smith|Riley-Smith, Jonathan]] (1997). ''The First Crusaders''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-511-00308-0}}. * Schreck, Alan (1999). The Essential Catholic Catechism.Servant Publications. {{ISBN|1-56955-128-6}}. * Schwaller, John Frederick. (2011) ''The history of the Catholic Church in Latin America: from conquest to revolution and beyond'' ([[NYU Press]]) * Smith, Janet, ed. (1993) ''Why "Humanae Vitae" Was Right'', San Francisco: Ignatius Press. * Smith, Janet (1991) ''"Humanae Vitae", a Generation Later'', Washington, DC: [[Catholic University of America Press]], * Stewart, Cynthia (2008) ''The Catholic Church: A Brief Popular History'' 337 pp. * Tausch, Arno, Global Catholicism in the Age of Mass Migration and the Rise of Populism: Comparative Analyses, Based on Recent [[World Values Survey]] and European Social Survey Data (24 November 2016). Available at https://mpra.ub.uni-muenchen.de/75243/1/MPRA_paper_75243.pdf [[Research Papers in Economics|IDEAS/RePEc]], [[University of Connecticut]] * Tausch, Arno, The Effects of 'Nostra Aetate:' Comparative Analyses of Catholic Antisemitism More Than Five Decades after the Second Vatican Council (8 January 2018). Available at {{SSRN|3098079}} or {{doi|10.2139/ssrn.3098079}} * Tausch, Arno, Are Practicing Catholics More Tolerant of Other Religions than the Rest of the World? Comparative Analyses Based on World Values Survey Data (21 November 2017). Available at {{SSRN|3075315}} or {{doi|10.2139/ssrn.3075315}} * Vatican, Central Statistics Office (2007). ''Annuario Pontificio (Pontifical Yearbook)''. Libreria Editrice Vaticana. {{ISBN|978-88-209-7908-9}}. * [[John Vidmar|Vidmar, John]] (2005). ''The Catholic Church Through the Ages''. Paulist Press. {{ISBN|0-8091-4234-1}}. * Wilken, Robert (2004). "Christianity". in Hitchcock, Susan Tyler; Esposito, John. ''Geography of Religion''. [[National Geographic Society]]. {{ISBN|0-7922-7317-6}}. {{Div col end}} {{Refend}} ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://www.vatican.va/ ჯეგე ოჸუდერიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] * {{YouTube|u=vatican|The Vatican}} {{რომიშ პაპეფი}} [[კატეგორია:კათოლიკური ოხვამე| ]] [[კატეგორია:ერეფოშქაშე ქირსიანული ორგანიზაციეფი]] hmis1nn3ikq7n6i0bcs9bm6avfaqyjr 0 43160 252091 241150 2026-08-13T01:24:06Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252091 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ეთნიკური ბუნა |ბუნა = ჩუქჩეფი<br>{{lang-ckt|ԓыгъоравэтԓьэт, о'равэтԓьэт}}<br>{{Transliteration|ckt|Luoravetlan}} |მახორობა = 16,241 |სურათი = [[Image:Chukchi family old.jpg|290px|ჩუქჩეფიშ ფანია მუნეფიშ [[ცჷნდჷრული ჰასკი|ცჷნდჷრული ჰასკიწკჷმა]] ართო, ორდოაინაი მა-20 ოშწანურა]] |რეგიონი1 ={{flag|რუსეთი}} |მახ1 = 16,200 (2021 წანაშ ეჭარუათ) |სქო1 = <ref name=census2021>{{cite web|title=Национальный состав населения|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx|publisher=[[ფედერალური სახენწჷფო სტატისტიკაშ ნინალა (რუსეთი)|ფედერალური სახენწჷფო სტატისტიკაშ ნინალა]]|accessdate=30 December 2022}}</ref> |რეგიონი2 = {{flag|ჩუკოტკაშ ავტონომიური ოკრუგი}} |მახ2 = 13,292 (2001 წანაშ ეჭარუათ) |სქო2 = <ref name=census2021>{{cite web|title=Национальный состав населения|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx|publisher=[[ფედერალური სახენწჷფო სტატისტიკაშ ნინალა (რუსეთი)|ფედერალური სახენწჷფო სტატისტიკაშ ნინალა]]|accessdate=30 December 2022}}</ref> |რეგიონი3 = {{შილა|უკრაინა}} |მახ3 = 30 |სქო3 = <ref name="2001.ukrcensus.gov.ua">[http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul1/select_5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=125&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20&n_page=6 State statistics committee of Ukraine – National composition of population, 2001 census]. Ukrainian Federal State Statistic Service</ref> |რეგიონი4 = {{შილა|ესტონეთი}} |მახ4 = 11 |სქო4 = <ref>[http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=RL0428&ti=RAHVASTIK+RAHVUSE%2C+SOO+JA+ELUKOHA+J%C4RGI%2C+31%2E+DETSEMBER+2011&path=../Database/Rahvaloendus/REL2011/07Rahvastiku_demograafilised_ja_etno_kultuurilised_naitajad/08Rahvus_Emakeel_ja_keelteoskus_Murded/&lang=2 RL0428: Rahvastik rahvuse, soo ja elukoha järgi, 31. detsember 2011]. Statistics Estonia</ref> |რეგიონი5 = |მახ5 = |სქო5 = |რეგიონი6 = |მახ6 = |სქო6 = |რეგიონი7 = |მახ7 = |სქო7 = |რეგიონი8 = |მახ8 = |სქო8 = |რეგიონი9 = |მახ9 = |სქო9 = |რეგიონი10 = |მახ10 = |სქო10 = |ნინეფი =[[რუსული ნინა|რუსული]], [[ჩუკოტკური ნინა|ჩუკოტკური]] |რელიგიეფი = [[შამანიზმი]], [[ანიმიზმი]], [[მართმადიდებელობა]] |ეთნიკური დორხველუა = |მოჯგ =შხვა [[ჩუკოტკურ-კამჩატკური ნინეფი|ჩუკოტკურ-კამჩატკური კათა]] |ეთნიკური ბუნეფი = |გოჭყაფა = |სქოლიო = }} '''ჩუქჩეფი''' ვარ-და '''ჩუქჩა''' ({{lang-ckt|ԓыгъоравэтԓьэт, о'равэтԓьэт}}, ''ḷygʺoravètḷʹèt, o'ravètḷʹèt'') — [[ცჷნდჷრი]]შ ოორუე-ბჟაეიოლშე მახორუ ეთნიკური ბუნა, [[ჩუკოტკაშ ჩქონი]]შ [[ცჷნდჷრიშ ჯინჯარი კათეფი|ცჷნდჷრული ჯინჯარი ეთნიკური ბუნა]], [[ოორუე ჸინუამი ოკიანე]]შ [[ჩუკოტკაშ ზუღა|ჩუკოტკაშ]] დო [[ბერინგიშ ზუღა]]პიჯეფს,<ref>{{cite EB1911|wstitle=Chukchi|volume=6|page=323}}</ref> ნამუეფჷთ თეხანური [[რუსეთი]]შ აკოდგინალუაშა მიშმულა. თინეფი რაგადანა [[ჩუკოტკური ნინა|ჩუკოტკურ ნინაშა]] (ჩუქჩიური ნინაშა). ჩუქჩეფი მოულა [[ოხოტიშ ზუღა]]პიჯიშ მუკი-მუკი მახორუ კათეფშე. [[2018]]-[[2024]] წანეფს მანჯებული მუსხირენი გენური რკვიებაშ მეჯინათ, ჩუქჩეფი რენა [[ამერიკაშ ჯინჯარი კათეფი]]შ უახოლაში აზიალი მოჯგირეეფი, ომანგეთ თინეფი რენა ბერინგიშ საროტიშე გინულირი რაჸილეფიშ გამნარჸეფი.<ref>{{cite book |last1=Reich |first1=David |title=[[Who We Are and How We Got Here: Ancient DNA and the New Science of the Human Past]] |date=2018 |publisher=Oxford University Press|location=Oxford|page=[https://archive.org/details/whowearehowwegot0000reic_a6f9/page/184 184]}}</ref><ref>{{Cite journal|date=2014-05-01|title=Cognitive function among the Ainu people|journal=Intelligence|language=en|volume=44|pages=149–154|doi=10.1016/j.intell.2014.04.001|issn=0160-2896|doi-access=free|last1=Kura|first1=Kenya|last2=Armstrong|first2=Elijah L.|last3=Templer|first3=Donald I.}}</ref> ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category|Chukchi people}} * {{cite book |last=Bogoraz |first=Waldemar |author-link=Vladimir Bogoraz |title=The Chukchee. Vol. 11 Part 1: Material culture |series=Memoirs of the American Museum of Natural History |year=1904 |location=Leiden • New York |publisher=E. J. Brill ltd • G. E. Stechert & Co |url=http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/5745/6/M11Pt01.pdf}} * {{cite book |last=Bogoraz |first=Waldemar |author-link=Vladimir Bogoraz |title=The Chukchee. Vol. 11 Part 2: Religion |series=Memoirs of the American Museum of Natural History |year=1907 |location=Leiden • New York |publisher=E. J. Brill ltd • G. E. Stechert & Co |url=http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/5745/5/M11Pt02.pdf}} * {{cite book |last=Bogoraz |first=Waldemar |author-link=Vladimir Bogoraz |title=The Chukchee. Vol. 11 Part 3: Social organization |series=Memoirs of the American Museum of Natural History |year=1909 |location=Leiden • New York |publisher=E. J. Brill ltd • G. E. Stechert & Co |url=http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/5745/4/M11Pt03.pdf}} * {{cite book |last=Bogoraz |first=Waldemar |author-link=Vladimir Bogoraz |title=Chukchee Mythology |series=Memoirs of the American Museum of Natural History |year=1910 |location=Leiden • New York |publisher=E. J. Brill ltd • G. E. Stechert & Co |url=http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/28/1/M12Pt01.pdf}} * {{cite journal |last=Siimets |first=Ülo |title=The Sun, the Moon and Firmament in Chukchi Mythology and on the Relations of Celestial Bodies and Sacrifices |journal=Electronic Journal of Folklore |publisher=Estonian Folklore |volume=32 |year=2006 |pages=129–156 |url=http://www.folklore.ee/folklore/vol32/siimets.pdf|doi=10.7592/fejf2006.32.siimets|doi-access=free }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე-რუსეთი}} [[კატეგორია:ჩუქჩეფი| ]] [[კატეგორია:რუსეთიშ ეთნიკური ბუნეფი]] [[კატეგორია:ცჷნდჷრიშ ეთნიკური ბუნეფი]] [[კატეგორია:ცჷნდჷრიშ ჯინჯარი კათეფი]] [[კატეგორია:ჩუკოტკაშ ჩქონი]] [[კატეგორია:ჩუკოტკაშ ავტონომიური ოკრუგიშ კათა]] [[კატეგორია:ჩუკოტკაშ ავტონომიური ოკრუგიშ კათა]] [[კატეგორია:ცჷნდჷრიშ ჯინჯარი კათა]] [[კატეგორია:მორჩილი მუდანობაშ ჯინჯარი კათეფი]] [[კატეგორია:ჩუკოტკაშ ავტონომიური ოკრუგი]] [[კატეგორია:თეხანობაშ გეგიეფი]] [[კატეგორია:ევრაზიაშ გეგიეფი]] [[კატეგორია:ჩუკოტკაშ ზუღა]] [[კატეგორია:ბერინგიშ ზუღა]] 2mtlpps7ajjc9ktuom0njhrztd129kv 0 43916 252145 250331 2026-08-13T02:01:23Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252145 wikitext text/x-wiki {{short description|ინდოარ ფილოსოფოსი}} {{Distinguish|პაკშილასვამინ ვაციაიანა}} {{ინფოდაფა ჭარუ | ჯოხო = ვაციაიანა | სურათი= Vatsyayana - A Himalayan Boutique Resort.jpg | სურათიშ ზჷმა = | მუკნაჭარა = | ჩარჩო = | ფსევდონიმი = | დაბადებაშ თარიღი = | დაბადებაშ აბანი = | ღურაშ თარიღი = | ღურაშ აბანი = | საქვარუა = [[ფილოსოფოსი]] | ერუანობა = [[ინდოარეფი|ინდოარი]] | პერიოდი = II-III ოშწანურეფი | ჟანრი = | თემატიკა = [[ინდუიზმი|ინდუისტურ ფილოსოფია]] | მიმალუობა = | დებიუტი = | magnum_opus = [[კამასუტრა]] | გოულა იღვენუეს = | გოულა მახვამილუ = | ვებხასჷლა = | ხეშმოჭარუა = | სქოლიო = }} '''ვაციაიანა''' ([[სანსკრიტი|სანსკრ]]. वात्स्यायन) — ჯვეშ [[ინდოეთი|ინდოარ]] [[ფილოსოფია|ფილოსოფოსი]], ნამუთ ჩინებულ რე მუჭოთ „[[კამასუტრა]]შ“ ავტორი.<ref>{{Cite web|date=2006-09-18|title=Art of lovemaking!|url=https://www.hindustantimes.com/india/art-of-lovemaking/story-SyAj9hL9hmZLlCBIQCEjiI.html|access-date=2021-12-30|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> თინა ოხორანდჷ ინდოეთის [[II ოშწანურა|II]] ვარ-და [[III ოშწანურა]]ს, ორჩანიეთ [[პატალიპუტრა]]ს (თეხანურ [[პატნა]], [[ბიჰარი]]შ შტატი).<ref>{{cite book |author=A.N.D.Haskar|title=Kama Sutra |url=https://archive.org/details/kamasutraguideto0000vats|year=2011|publisher=Penguin Classics |isbn=978-0-14-310659-3|pages=[https://archive.org/details/kamasutraguideto0000vats/page/17 17] and 22 (of the introduction)}}</ref> თიქ ვეშმოჩირთან ოკ [[პაკშილასვამინ ვაციაიანა]]წკჷმა, ნამუთ „ნიაია-სუტრა-ბჰაშიაშ“ (''Nyāya Sutra Bhāshya'') ავტორ რე — აქშაპადა გოტამაშ „ნიაია-სუტრეფიშ“ პირველ ასქილადირ კომენტარიში.<ref name="Banerji">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JkOAEdIsdUsC&q=paksilisa&pg=PA104|title=A Companion to Sanskrit Literature: Spanning a Period of Over Three Thousand Years, Containing Brief Accounts of Authors, Works, Characters, Technical Terms, Geographical Names, Myths, Legends and Several Appendices|first=Sures Chandra|last=Banerji|date=November 7, 1989|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=9788120800632 |access-date=November 8, 2022 |pages=104–105 |via=Google Books}}</ref> თიშ ჯოხო მინშა ოჩირთჷნა მალანაგაწკჷმა (Mallanaga), [[ასურეფი]]შ ოწმახმორაგადეწკჷმა, მიდგას ეროტიკულ მენცარობაშ გოჭყაფაs მიოჭარანა.<ref>Alain Daniélou, p.4. Quote: "The attribution of the first name Mallanaga to Vatsyayana is due to the confusion of his role as editor of the ''Kama Sutra'' with that of the mythical creator of erotic science."</ref> ==რესურსეფ ინტერნეტის== {{wikiquote}} * {{Gutenberg author | id=5593}} * [http://www.bharatadesam.com/literature/vatsyayana_kamasutras/vatsyayana_kamasutra_index.php Vatsyayana Kamasutra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100131234054/http://www.bharatadesam.com/literature/vatsyayana_kamasutras/vatsyayana_kamasutra_index.php |date=2010-01-31 }} – Complete translation {{in lang|en}} * [http://www.yogavidya.com/Yoga/Unedited%20Kamasutra%20Intro.pdf Original introduction to Lars Martin Fosse's translation of the Kamasutra]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ვაცაიაიანა}} [[კატეგორია:ინდოარი ლოგიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნიაია]] [[კატეგორია:ჯვეშ ინდოარ ფილოსოფოსეფი]] [[კატეგორია:სანსკრიტ ჭარუეფი]] 06cf2bsopqa2dyzhljv2wti09ydctvz 0 44011 252083 247758 2026-08-13T01:20:29Z InternetArchiveBot 15194 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252083 wikitext text/x-wiki {{short description|გერმანალ არტისტი (1926–1991)}} {{ინფოდაფა პიჯი |ჯოხო = კლაუს კინსკი |ოდაბჯოხო = Klaus Günter Karl Nakszynski |პორტრეტი = Klaus Kinski Cannes-(retouched-cropped).jpg |ზჷმა = |მუკნაჭარა = კინსკი 1988 წანაშ კანიშ კინოფესტივალს |დაბჯოხო = კლაუს გიუნტერ კარლ ნაკშინსკი |მოღალობა = 1948–1989 |დაბ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|18|10|1926}} |დაბ აბანი = [[სოპოტი|ზოპოტი]], [[დუდიშულ ნოღა დანციგი]] (ასე [[სოპოტი]], [[პოლონეთი]]) |მენოღალობა = {{Flag|გერმანია}} |დოლმახორალა = |ღურ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1991|11|23|1926|10|18}} |ღურ აბანი = ლაგუნიტასი, [[კალიფორნია]], [[ააშ]] |ნთხორ აბანი= |საქვარუა = არტისტი |ერუანობა= გერმანალი |მუმა = |ნანა = |ალმასქუ = გისლინდე კიუბეკი (1952–1955)<br>ბრიჯიტ რუთ ტოკი (1960–1971)<br>მინჰოი ჟენევიევ ლუანიკი (1971–1979) |სქუალეფი = [[პოლა კინსკი|პოლა]], [[ნასტასია კინსკი|ნასტასია]], [[ნიკოლაი კინსკი|ნიკოლაი]] |ჯილდოეფი = |ვებ-ხასჷლა = |შხვადოშხვა = '''ხეშმოჭარუა:''' [[ფაილი:Unterschrift Klaus Kinski deutscher Schauspieler, Regisseur und Buchautor.png|150px]] }} '''კლაუს კინსკი''' ({{lang-de|{{აუდიო|De-Klaus Kinski.ogg|Klaus Kinski}}}}; დაბადებაშ ჯოხო '''კლაუს გიუნტერ კარლ ნაკშინსკი'''<ref>{{cite book|last=Halliwell|first=Laurie|title=Halliwell's filmgoer's companion|url=https://archive.org/details/halliwellsfilmgo0000hall|year=1997|publisher=HarperCollins|location=London, UK|isbn=9780002557986|edition=12th}}</ref>; დ. [[18 გჷმათუთა]], [[1926]] – ღ. [[23 გერგობათუთა]], [[1991]])<ref>[https://www.imdb.com/name/nm0001428/?ref_=fn_al_nm_1 IMDb database]. Retrieved 21 October 2017</ref> — პოლონურ გოჭყაფაშ გერმანალ არტისტი.<ref>{{cite book|first=Klaus|last=Kinski|title=[[All I Need Is Love]]|edition=1st|publisher=Random House|year=1988 |isbn=0-394-54916-3|oclc=18379547}}</ref> თინა ართნერო რდჷ ჩინებულ მუშ ინტენსიურ ლაჸაფიშ სტილით, ექსცენტრიულ დო ხირმიშთ ხასიათით;<ref>{{cite book|last=David|first=Christian|title=Kinski. Die Biographie|url=https://archive.org/details/isbn_9783746624341|publisher=Aufbau-Verlag|year=2008|isbn=978-3-7466-2434-1|location=Berlin, Germany|oclc=244018538}}</ref><ref>{{cite book|last=Geyer|first=Peter|title=Klaus Kinski: Leben, Werk, Wirkung|publisher=Suhrkamp|year=2006|isbn=3-518-18220-X|location=Frankfurt am Main|language=German}}</ref><ref>{{cite book|last1=Wise|first1=James E. Jr.|title=International Stars at War|url=https://archive.org/details/internationalsta0000wise|last2=Baron|first2=Scott|publisher=Naval Institute Press|year=2002|isbn=1-55750-965-4|location=Annapolis, Maryland|pages=[https://archive.org/details/internationalsta0000wise/page/105 105]–107}}</ref> თის 130-შე უმოს კინოროლ აფჷ ნალაჸაფინა 40-წანიან კარიერაშ განწეხანს, 1948 წანაშე 1988 წანაშა, თინა არძაშე უმოსო ჩინებულ რე [[ვენერ ჰერცოგი|ვენერ ჰერცოგიშ]] ხუთ ფილმს კათაფათ 1972 წანაშე 1987 წანაშა (''[[აგირე, ღორონთიშ ჭყორა (ფილმი)|აგირე, ღორონთიშ ჭყორა]]''; ''[[ნოსფერატუ: სერიშ ფანტომი (ფილმი)|ნოსფერატუ: სერიშ ფანტომი]]''; ''[[ვოიცეკი (1979 წანაშ ფილმი)|ვოიცეკი]]''; ''[[ფიცკარალდო (ფილმი)|ფიცკარალდო]]'' დო ''[[კობრა ვერდე (ფილმი)|კობრა ვერდე]]''), ნამუქჷთ უკულ თინეფიშ ატოტებურ ურთიართობა ეჭარჷ დოკუმენტურ ფილმს ''[[ჩქიმ საუჯგუშო მაჸალე (ფილმი)|ჩქიმ საუჯგუშო მაჸალე]]''. კინსკიშ როლეფ იკათუანდჷ ანდა ჟანრის, ნინას დო ერუანობას, თინეფს შქას [[სპაგეტი-ვესტერნი|სპაგეტი-ვესტერნეფს]], [[საშქურანჯ ფილმი|საშქურანჯ ფილმეფს]], [[ოურდუმე ფილმი|ოურდუმე ფილმეფს]], [[დრამამატულ ფილმი|დრამეფს]] დო [[ედგარ უოლესი|ედგარ უოლესიშ]] ნახანდეფიშ მეჯინათ გინოღალირ კრიმი-ფილმეფს (krimi). თიშ ნეგატიურ რეპუტაცია ხოლო უმოსო გაჸონიერჷ მუსხირენ ექსცენტრიულ ორსანტულ ცადებეფქ, თინეფს შქას [[იესო ქირსე|იესო ქირსეშ]] რინაშა გერსხუაფილ მონო-სპექტაკლიქ,<ref>{{Cite web|last=Brehm|first=Reviews|date=28 April 2014|title=Jesus Christus Erloser|url=https://fullerstudio.fuller.edu/jesus-christus-erloser/|access-date=9 November 2021|website=Fuller Studio|language=en-US}}</ref> მევიოლინე [[ნიკოლო პაგანინი|ნიკოლო პაგანინიშ]] [[პაგანინი (1989 წანშ ფილმი)|ბიოგრაფიულ ფილმქ]], სოდეთ რეჟისორით მუ რდჷ დო თარ როლსჷთ მუ ლაჸაფენდჷ, თაშნეშე ეჩშე უმოს აუდიო-ალბომქ (spoken word). კინსკი მიკოჭვაჭვუდჷ ემოციურ დო შხირას ნძალებურ ფეთეფშა, ნამუეფჷთ მეწურაფილ რდჷ მუშ რეჟისორეფიშოთ დო მაჸალე არტისტეფიშოთ; თე პრობლემეფს ხოლო უმოსო აუფრაშენდჷ მუშ [[ფსიქიკურ ლახარა|ფსიქიკურ ლახარეფიშ]] ისტორია. ჰერცოგი თის ეთმეჭარუნდჷ, მუჭოთ „ოშწანურაშ ართ-ართ უკაბეტაშ არტისტის, მარა თაშნეშე მონსტრის დო კაბეტ ჭირს“.<ref>{{Cite web|date=21 May 1999|title=Murderous feud on the film set|url=http://www.theguardian.com/uk/1999/may/21/fiachragibbons|access-date=9 November 2021|website=The Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=5 March 2000|title=Hideous Kinski|url=http://www.theguardian.com/film/2000/mar/05/2|access-date=9 November 2021|website=The Guardian|language=en}}</ref> ღურაშ უკული, თის ბრალ წჷმურინეს მუშ ცირასქუალეფიშ, [[პოლა კინსკი|პოლაშ]] დო [[ნასტასია კინსკი|ნასტასიაშ]] ფიზიკურ დო სექსუალურ ნაძალებას.<ref name="Biss">{{cite news|last=Biss|first=Malta|title=Jetzt spricht Nastassja|url=http://www.bild.de/unterhaltung/leute/klaus-kinski/jetzt-spricht-nastassja-kinski-ueber-ihren-vater-28071840.bild.html|newspaper=[[Bild]]|publisher=[[Axel Springer AG]]|location=Berlin, Germany|date=13 January 2013|access-date=19 July 2015|language=de}}</ref> თიშ სკანდალურ რეპუტაციაქ დო ჸოფურ მოღალობაქ ფართას მოდვალირ კულტიშ გემაჸვენჯეფიშ<ref>{{Cite news|title=Cult hero: Klaus Kinski|url=https://www.irishtimes.com/news/cult-hero-klaus-kinski-1.336687|access-date=8 November 2021|newspaper=The Irish Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Perez|first=Gilberto|date=7 November 1999|title=FILM; An Actor and a Director Whose Bond Was, Well, Mad|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1999/11/07/movies/film-an-actor-and-a-director-whose-bond-was-well-mad.html|access-date=8 November 2021|issn=0362-4331}}</ref> დო პოპილარულ სახეშ რეპუტაციაშ ოსხირო გჷნირთუ.<ref>{{Cite web|date=15 January 2011|title='I am not your Superstar': Klaus Kinski as Jesus Christ|url=https://dangerousminds.net/comments/i_am_not_your_superstar_klaus_kinski_as_jesus_christ|access-date=8 November 2021|website=DangerousMinds}}</ref> ==რესურსეფ ინტერნეტის== {{wikiquote}} {{commons category}} * {{cite web |title=Kinski, Klaus |url=https://www.encyclopedia.com/movies/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/kinski-klaus |website=[[Encyclopedia.com]] <!-- |access-date=16 June 2021 -->}} * {{cite web |title=Klaus Kinski |url=https://www.britannica.com/biography/Klaus-Kinski |website=[[Encyclopædia Britannica]] |date=20 October 2023 |language=en}} *{{IMDb name|0001428}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კინსკი, კლაუს}} [[კატეგორია:კლაუს კინსკი| ]] [[კატეგორია:XX ოშწანურაშ გერმანალ ქომოლკოჩ არტისტეფი]] [[კატეგორია:კორონარული თრომბოზით ღურელეფი]] [[კატეგორია:მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ გერმანალ პარაშუტისტეფი]] [[კატეგორია:გერმანულ კინოპრემიაშ მაპალუეფი]] [[კატეგორია:გერმანალ კინოარტისტ ქომოლკოჩეფი]] [[კატეგორია:გერმანალ თეატრიშ არტისტ ქომოლკოჩეფი]] [[კატეგორია:პოლონურ გოჭყაფაშ გერმანალეფი]] [[კატეგორია:გოართოიანაფილ ომაფეშ ჭკორალაშ ჸოფირ გერმანალ ოურდუმე ჭკორეფი (მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა)]] [[კატეგორია:სპაგეტი-ვესტერნიშ არტისტ ქომოლკოჩეფი]] [[კატეგორია:გერმანიაშ ნატურალიზებულ მენოღალეეფი]] [[კატეგორია:სოპოტიშ მახორუეფი]] [[კატეგორია:პომერანიაშ სავოევოდოშ არტისტ ქომოლკოჩეფი]] [[კატეგორია:დუდიშულ ნოღა დანციგიშ მახორუეფი]] [[კატეგორია:ანტისოციალურ პიჯულ აკორცუაფაშ მოღვენ ადამიერეფი]] [[კატეგორია:კინსკიშ ფანია]] fk1dvuimvmy2vr9bqt65v3uuhdtmihc 0 44093 252044 248428 2026-08-13T00:56:25Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252044 wikitext text/x-wiki {{short description|ამერიკალ არტისტ ოსური (1924–2014)}} {{ინფოდაფა პიჯი |ჯოხო = ლორენ ბეკოლი |ოდაბჯოხო = Lauren Bacall |პორტრეტი = Lauren Bacall 1945 press photo.jpg |ზჷმა = 250px |მუკნაჭარა = ბეკოლი 1945 წანას |დაბჯოხო = ბეტი ჯოან პერსკე |მოღალობა = 1942–2014 |დაბ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|16|9|1924}} |დაბ აბანი = [[ნიუ-იორკი]], [[ააშ]] |მენოღალობა = {{შილაშანი|ააშ}} [[ააშ]] |დოლმახორალა = |ღურ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2014|8|12|1924|9|16}} |ღურ აბანი = ნიუ-იორკი, ააშ |ნთხორ აბანი= [[ფორესტ-ლაუნიშ საფულა (გლენდეილი)|ფორესტ-ლაუნი]], კალიფორნია, ააშ |საქვარუა = [[არტისტი]] |ერუანობა= ამერიკალი |მუმა = |ნანა = |ალმასქუ = {{ubl|{{marriage|[[ჰამფრი ბოგარტი]]|1945|1957|reason=d}}<br>|{{marriage|[[ჯეისონ რობარდსი]]|1961|1969|reason=divorce}}}} |სქუალეფი = 3 (თინეფ შქას [[სემ რობარდსი]]) |ჯილდოეფი = * საპატიო [[ოსკარი]] (2009)<br> * [[ორქოშ გლობუსი]] (1996)<br> * 2 [[ტონი (ჯილდო)|ტონი]] |ვებ-ხასჷლა = |შხვადოშხვა = * მოჯგირე: [[შიმონ პერესი]] (ბიძისქუა) }} '''ბეტი ჯოან პერსკე''' ({{lang-en|Betty Joan Perske}}; დ. [[16 ეკენია]], [[1924]] — ღ. [[12 მარაშინათუთა]], [[2014]]), პროფესიულო ჩინებულ რდჷ მუჭოთ '''ლორენ ბეკოლი''') — ამერიკალ არტისტ ოსურ რდჷ. [[ამერიკაშ კინოინსტიტუტი|ამერიკაშ კინოინსტიტუტიქ]] თინა კლასიკურ ჰოლივუდიშ კინოშ მა-20 კაბეტაშ ოსურ მურიცხო დასახელჷ; თინა რდჷ [[ჰოლივუდიშ ორქოშ ხანა|ჰოლივუდიშ ორქოშ ხანაშ]] კინოშ ართ-ართ ეკონია შანულამ მურიცხი, ნამუსჷთ თიმ ბორჯიშო შურ უდგუდჷნ.<ref name="CNNDeath">{{cite news |first=Dana |last=Ford |title=Famed actress Lauren Bacall dies at 89 |url=http://www.cnn.com/2014/08/12/showbiz/lauren-bacall-dead |publisher=CNN |access-date=August 13, 2014 |date=August 12, 2014}}</ref> 2009 წანას თიქ მიღჷ [[ოსკარი|საპატიო ოსკარ]] კინემატოგრაფიაშ ორქოშ ხანაშა მიშნაღელ თიაშ აღიარებაშ შანო.<ref name=Academy>{{cite web |title=82nd Academy Awards Memorable Moments |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/82nd-academy-awards-memorable-moments |publisher=Oscars |access-date=December 27, 2017 |date=2009}}</ref> ბეკოლქ კარიერა მოდელო დიჭყჷ „უოლტერ თორნტონიშ მოდელეფიშ სააგენტოს“, 19 წანაშ ხანს თიშ კინოდებიუტ იჸუ ფილმის „[[მიღჷ ვარ-და ვამიღჷ (ფილმი)|მიღჷ ვარ-და ვამიღჷ]]“ (1944). თე ფილმის თინა თარ ოსურიშ როლს [[ჰამფრი ბოგარტი|ჰამფრი ბოგარტწკჷმა]] ლაჸაფენდჷ, ნამუშათ უკულ გეთხჷნ.<ref>{{cite book |last=Bacall |first=Lauren |title=Lauren Bacall By myself |url=https://archive.org/details/laurenbacallbymybaca00baca |publisher=Knopf |location=New York |year=1979 |pages=[https://archive.org/details/laurenbacallbymybaca00baca/page/64 64]}}</ref> თიქ გაგჷნძორჷ მუშ მოღალობა [[ფილმ-ნუარი|ფილმ-ნუარიშ]] ჟანრის ბოგარტწკჷმა ართო გიშულეფით ფილმეფს: „[[კაბეტ ლური (1946 წანაშ ფილმი)|კაბეტ ლური]]“ (1946), „[[წკურუმია გიშალი (ფილმი)|წკურუმია გიშალი]]“ (1947) დო „[[კი-ლარგო (ფილმი)|კი-ლარგო]]“ (1948). თაშნეშე თიქ ილაჸაფჷ რომანტიკულ კომედიეფს: „[[მუჭო ქემვუათხუათ მილიონერს]]“ (1953) დო „[[მოდაშ ეკმათხოზინე ოსური]]“ (1957). თიქ თარ ოსურიშ როლ ილაჸაფჷ ფილმის „[[ბორიას ნაჭარა]]“ (1956), ნამუთ [[დუგლას სირკი|დუგლას სირკიშ]] ართ-ართ უშანულამაშ ნახანდო იკოროცხუ. უკულიან წანეფს თიქ ილაჸაფჷ ფილმეფს: „[[ჰარპერი (ფილმი)|ჰარპერი]]“ (1966), „[[ჸვილუა ბჟაეიოლიშ ექსპრესის (1974 წანაშ ფილმი)|ჸვილუა ბჟაეიოლიშ ექსპრესის]]“ (1974) დო „[[მეღანკე (ფილმი)|მეღანკე]]“ (1976). {{მერკე}} ==რესურსეფ ინტერნეტის== {{Commons}} {{Wikiquote}} * {{IMDb name|0000002}} * {{IBDB name}} * {{Tcmdb name}} * [https://www.aenigma-images.com/2016/09/lauren-bacall-a-dream-come-true/ Lauren Bacall] at [https://www.aenigma-images.com/ aenigma] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ბეკოლი, ლორენ}} [[კატეგორია:XX ოშწანურაშ ამერიკალ ოსურ არტისტეფი]] [[კატეგორია:XX ოშწანურაშ ამერიკალ ურიეფი]] [[კატეგორია:XXI ოშწანურაშ ამერიკალ ოსურ არტისტეფი]] [[კატეგორია:XXI ოშწანურაშ ამერიკალ ურიეფი]] [[კატეგორია:საპატიო ოსკარიშ მოღვენეფი]] [[კატეგორია:მანჰეტენარ ოსურ არტისტეფი]] [[კატეგორია:ბრონქსარ ოსურ არტისტეფი]] [[კატეგორია:ამერიკაშ დრამატულ ხელუანობაშ აკადემიანათებუეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალ ავტობიოგრაფეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალ კონტრალტოეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალ ოსურ კინოარტისტეფი]] [[კატეგორია:XX ოშწანურაშ ამერიკალ მემუარისტეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალ მუსიკალურ თეატრიშ ოსურ არტისტეფი]] [[კატეგორია:ბელარუსულ-ურიულ გოჭყაფაშ ამერიკალეფი]] [[კატეგორია:რუმინულ-ურიულ გოჭყაფაშ ამერიკალეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალ ოსურ თეატრიშ არტისტეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალ ოსურ სატელევიზიო არტისტეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალ ოსურ გჷმახონარებელ არტისტეფი]] [[კატეგორია:ორქოშ გლობუსიშ გოორძგვილეფი საუჯგუშო მაჟირახარისხამ არტისტ ოსურიშო]] [[კატეგორია:საპატიო სეზარიშ მოღვენეფი]] [[კატეგორია:ნიუ-იორკიშ შტატიშ ოსურ მოდელეფი]] [[კატეგორია:ურიულ გოჭყაფაშ ამერიკალ ოსურ არტისტეფი]] [[კატეგორია:ურიულ გოჭყაფაშ ამერიკალ მემუარისტეფი]] [[კატეგორია:ურიულ გოჭყაფაშ ოსურ მოდელეფი]] [[კატეგორია:ურიეფ ნიუ-იორკიშ შტატშე]] [[კატეგორია:კენედიშ ცენტრიშ საპატიო ჯილდოშ მოღვენეფი]] [[კატეგორია:მოდელეფ ნიუ-იორკიშე]] [[კატეგორია:წინგიშ ერუანულ პრემიაშ გომორძგვილეფი]] [[კატეგორია:კინოარტისტეფიშ გილდიაშ პრემიაშ გომორძგვილეფ საუჯგუშო მაჟირახარისხამ არტისტ ოსურიშო]] [[კატეგორია:ტონიშ პრემიაშ გომორძგვილეფი]] [[კატეგორია:Warner Bros.-იშ კონტრაქტორ არტისტეფი]] [[კატეგორია:ჭარუეფ მანჰეტენშე]] t2tz7n3ktzho61w1m0vh8404ldei8zw 0 44096 252126 248489 2026-08-13T01:48:55Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252126 wikitext text/x-wiki {{Short description|ამერიკალ ოსურ არტისტ დო მობირე (1922–2019)}} {{ინფოდაფა პიჯი |ჯოხო = დორის დეი |ოდაბჯოხო = Doris Day |პორტრეტი = DorisDay-midnightlace-full.jpg |ზჷმა = 250px |მუკნაჭარა = დოეის დეი სარეკლამო პორტრეტის, 1960 წანა |დაბჯოხო = დორის მერი ენ კაპელჰოფი |მოღალობა = 1937–2012 |დაბ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|3|4|1922}} |დაბ აბანი = [[ცინცინატი]], [[ოჰაიო]], [[ააშ]] |მენოღალობა = {{შილაშანი|ააშ}} [[ააშ]] |დოლმახორალა = |ღურ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2019|5|13|1922|4|3}} |ღურ აბანი = [[კარმელ-ველი]], [[კალიფორნია]], ააშ |ნთხორ აბანი= |საქვარუა = [[არტისტი]], [[მობირე]], ჩხოლარეფიშ ნებეფიშ მათხილე |ერუანობა= ამერიკალი |მუმა = |ნანა = |ალმასქუ = {{plainlist| *{{marriage|ალ ჯორდენი|1941|1943|end=ჩეთხ.}} {{marriage|[[ჯორჯ უილიამ ვეიდლერი|ჯორჯ ვეიდლერი]]|1946|1949|end=ჩეთხ.}} *{{marriage|[[მარტინ მელჩერი]]|1951|1968|end=died}} *{{marriage|ბარი კომდენი|1976|1982|end=ჩეთხ.}} }} |სქუალეფი = [[ტერი მელჩერი]] |ჯილდოეფი = * [[პრეზიდენტიშ დუდიშალაშ მენდალი]] (2004)<br> * [[გრემი (ჯილდო)|გრემი]] (2008, 2009) |ვებ-ხასჷლა = [http://dorisday.com dorisday.com] |შხვადოშხვა = ჟანრი: [[პოპი]], [[ჯაზი]]<br>ლეიბლი: [[კოლუმბია რეკორდსი]] }} '''დორის დეი''' ({{lang-en|Doris Day}}; დაბადებაშ ჯოხო — '''დორის მერი ენ კაპელჰოფი''' {{lang-en|Doris Mary Anne Kappelhoff}}; დ. [[3 პირელი]], [[1922]] — ღ. [[13 მესი]], [[2019]]) — ამერიკალ ოსურ არტისტ დო მობირე. დოხოლაფირო 50-წანიან ართუაფაშ კარიერათ, დეი 1940-იან დო 1950-იან წანეფიშ ართ-ართ არძაშე პოპულარულ დო აღიარებულ მობირე ოსურ რდჷ, პარალელურ კარიერათ, მუჭოთ თარ არტისტ [[ააშ-იშ კინემატოგრაფი|ჰოლივუდიშ]] ფილმეფს, სოდეთ თიქ 1960-იან წანეფიშ არძაშე კაბეტ ხაზნაშ მურიცხო გინირთჷ. თინა ჩინებულ რდჷ მუშ ეკრანულ „[[მეძობელ ცირა]]შ“ იმიჯით დო მუშ გიშაკერზაფილ ხონარით. დეიქ მუშ კარიერა 1937 წანას დიჭყჷ, მუჭოთ [[ბიგ-ბენდი|ბიგ-ბენდიშ]] მობირექ. კაბეტ კომერციულ წჷმოძინას 1945 წანას მიოჭირინუ ჟირი№1 დინნაჭარათ:„[[Sentimental Journey (ბირა)|Sentimental Journey]]“, „[[My Dreams Are Getting Better All the Time]]“, თე ბირეფ თიქ [[ლეს ბრაუნი (დირიჟორი)|ლეს ბრაუნწკჷმა]] დო თიშ ორკესტრწკჷმა ართო დინაჭარჷ. მალას თიქ ბრაუნიშ ბუნა ქჷდიტუ, ანდანე სოლო კარიერა ქუდუჭყაფუდჷკონ. 1947 წანაშე 1967 წანაშა დორის დეიქ 650-შე უმოს ბირა დინაჭარჷ, ნამუქჷთ თინა თი ეპოქაშ არძაშე პროდუქტიულ მობირეთ გჷნართინუ. თიშ დინნაჭარა „[[Que Sera, Sera (Whatever Will Be, Will Be)|Que Sera, Sera (მუთ იჸი თინა იჸი)]]“ თიშ „საფირმო ბირათო“ გინირთჷ. თე ბირაქ 2011 წანას საპატიო აბან დეკინჷ [[გრემიშ ვარადებაშ მაქდორი|გრემიშ ვარადებაშ მაქდორს]]. დეიშ კინოდებიუტიქ იმანჯჷ მუსიკალურ ფილმით „[[რომანსი ღილე ზუღას]]“ (1948). თიქ თარ როლ ილაჸაფჷ მუსიკალურ ფილმის „[[კალამიტი ჯეინი (1953 წანაშ ფილმი)|კალამიტი ჯეინი]]“ (1953) დო ილაჸაფჷ [[ალფრედ ჰიჩკოკი|ალფრედ ჰიჩკოკის]] თრილერს „[[ადამიერი, ნამუსჷთ ბრელ უჩქუდჷ (1956 წანაშ ფილმი)|ადამიერი, ნამუსჷთ ბრელ უჩქუდჷ]]“ (1956). თინა [[როკ ჰადსონი|როკ ჰადსონწკჷმა]] ართო ოკათუდჷ სუმ ძალამ წჷმოძინელ კომედიას, ნამუქჷთ თინეფ ეკრანიშ ლეგენდარულ ჭკობათ გინართინუ: „[[ინტიმურ რაგადი]]“ (1959) — თე როლიშო დორის დეიქ [[ოსკარი|ოსკარიშ]] ნომინაცია მიღჷ საუჯგუშო არტისტ ოსურიშო; „[[ჸოროფილ, დირთი (1961 წანაშ ფილმი)|ჸოროფილ, დირთი]]“ (1961); „[[პეულეფ ვამომჯღონა (1964 წანაშ ფილმი)|პეულეფ ვამომჯღონა]]“ (1964). დეი თაშნეშე წოროხანდენდჷ არტისტ [[ჯეიმზ გარნერი|ჯეიმზ გარნერწკჷმა]] ფილმეფს: „[[მიწიკინ, ჩქიმ ძვირფას]]“ (1963) დო „[[თე ირფელიშ სიამება]]“ (1963). 1968 წანას კინოკარიერაშ თებაშ უკული, თიქ ტელევიზიაშა გინორთჷ დო მუშ სატელევიზიო სიტკომს „[[დორის დეიშ შოუ]]“ (1968–1973) თარ როლ ილაჸაფჷ. დორის დეიშ მიშნაღელ თია ხელუანობაშა მუსხირენშა რდჷ აღიარებულ უმაღალაშიჯილდოეფით: 1989 წანას მიაჩჷ [[ორქოშ გლობუსი|ორქოშ გლობუსიშ]] საპატიო, [[სესილ ბ. დემილიშ პრემია]] კინემატოგრაფიაშა მიშნაღელ თაიშ გეშა, 2004 წანას — ააშ-იშ პრეზიდენტიქ თინა დაჯილდჷ [[პრეზიდენტიშ დუდიშალაშ მენდალი|პრეზიდენტიშ დუდიშალაშ მენდლით]], 2008 წანას — მიღჷ [[გრემი (ჯილდო)|გრემიშ]] საპატიო ჯილდო რინაშულ მენაჭირინუფიშ გეშა, თაშნეშე „ლეგენდაშ პრემია“ მობირეეფიშ ჯარალუაშე, 2011 წანას — მიაჩჷ ლოს-ანჯელესიშ კინოკრიტიკოსეფიშ ასოციაციაშ პრემია კარიერულ მენაჭირინუეფიშენ. 2020 წანაშ მუნაჩემეფით, დეი რდჷ ართ-ართ თი ბრუო მუსიკოსშე, ნამუქჷთ ააშ-იშ ხაზნაშ ლიდერო ოთხშა გინირთჷნ.<ref>{{cite web|date=2013|title=Doris Day|url=http://ic.galegroup.com/ic/bic1/BiographiesDetailsPage/BiographiesDetailsWindow?failOverType=&query=&prodId=BIC1&windowstate=normal&contentModules=&display-query=&mode=view&displayGroupName=Biographies&limiter=&currPage=&disableHighlighting=false&displayGroups=&sortBy=&search_within_results=&p=BIC1&action=e&catId=&activityType=&scanId=&documentId=GALE%7CK2419200293&u=xavier_main&jsid=9460d7cd6fd7bee022fae21120e7eb84|access-date=January 15, 2016|website=Biography in Context|publisher=Gale|location=Detroit, MI}}</ref><ref name="AEHotchner1976">{{Cite book|last=Hotchner|first=A.E.|title=Doris Day: Her Own Story|url=https://archive.org/details/dorisdayherownst0000dayd|publisher=William Morrow and Company, Inc.|year=1976|isbn=978-0-688-02968-5|location=New York}}</ref> კარიერაშ თებაშ უკული, დეიქ ედომუშამ ენერგია ჩხოლარეფიშ თხილუას მეუძღვინჷ. თინა რდჷ ჩხოლარეფიშ ჯგირობუაშ გიშარჩქინელ მათხილე დო დარსხჷ მუსხირენ ორგანიზაცია: ''დორის დეიშ ჩხოლარეფიშ ლიგა'' (DDAL) — საადვოკატე ბუნა, ნამუთ ჩხოლარეფიშ ნებეფიშ თხილუაშ კანონეფშენ მუშენდჷ დო ''დორის დეიშ ჩხოლარეფიშ ფონდი'' (DDAF) — ვაკომერციულ ორგანიზაცია (დუდშე ჩინებულ მუჭოთ Doris Day Pet Foundation). ==რესურსეფ ინტერნეტის== * {{Official website|http://dorisday.com}} * [https://www.dorisdayanimalfoundation.org/ Doris Day Animal Foundation] * {{IMDb name|13}} * {{discogs artist|Doris Day}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:დეი, დორის}} [[კატეგორია:დორის დეი| ]] [[კატეგორია:XX ოშწანურაშ ამერიკალ ოსურ არტისტეფი]] [[კატეგორია:XX ოშწანურაშ ამერიკალ მობირე ოსურეფი]] [[კატეგორია:XXI ოშწანურაშ ამერიკალ მობირე ოსურეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალ ქირსიანულ მენცარობაშ მალიმორეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალ ოსურ კინოარტისტეფი]] [[კატეგორია:გერმანულ გოჭყაფაშ ამერიკალეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალ ოსურ სატელევიზიო არტისტეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალ სატელევიზიო თოქ-შოუეფიშ მაჸონაფალეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალ ოსურ მემუარისტეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალ პოპ-მობირე ოსურეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალ ჩხოლარეფიშ თხილუაშ მოხანდეეფი]] [[კატეგორია:Arwin Records-იშ არტისტეფი]] [[კატეგორია:ბიგ-ბენდიშ მობირეეფი]] [[კატეგორია:კალიფორნიალ რესპუბლიკარეფი]] [[კატეგორია:სესილ ბ. დემილიშ პრემიაშ გომორძგვილეფი]] [[კატეგორია:Columbia Records-იშ არტისტეფი]] [[კატეგორია:კალიფორნიას ფიჟვეფიშ ანთებათ ნაღურეფი]] [[კატეგორია:გრემიშ საპატიო ჯილდოშ გომორძგვილეფ რინაშულ მენაჭირინუეფშო]] [[კატეგორია:პრეზიდენტიშ დუდიშალაშ მენდლიშ მოღვენეფი]] [[კატეგორია:ტრადიციულ პოპ-მუსიკაშ მობირეეფი]] [[კატეგორია:Metro-Goldwyn-Mayer-იშ კონტრაქტორ არტისტეფი]] [[კატეგორია:Universal Pictures-იშ კონტრაქტორ არტისტეფი]] [[კატეგორია:Warner Bros.-იშ კონტრაქტორ არტისტეფი]] ls34ezon0ntelr8j6viqn7ahuzktgxh 0 44161 252096 249151 2026-08-13T01:27:53Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252096 wikitext text/x-wiki {{Short description|ინდოეთიშ პრეზიდენტი (1962-1967)}} {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო = სარვეპალი რადჰაკრიშნანი | სურათი= Photograph of Sarvepalli Radhakrishnan presented to First Lady Jacqueline Kennedy in 1962.jpg | სურათიშ ზჷმა = 250პქ | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო= ოფიციალურ პორტრეტი, 1962 წ. | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[ინდოეთი]]შ მა-2 [[ინდოეთიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = 13 მესი, 1962 | პოსტი დიტუ = 13 მესი, 1967 | ვიცე-პრეზიდენტი = [[ზაქირ ჰუსეინი]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = [[ჯავაჰარლალ ნერუ]], [[გულზარილალ ნანდა]], [[ლალ ბაჰადურ შასტრი]], [[ინდირა განდი]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი= [[რაჯენდრა პრასადი]] | მონძე = [[ზაქირ ჰუსეინი]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|5|9|1888}} | დაბადებაშ აბანი= ტირუტანი, ბრიტანეთიშ ინდოეთი | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1975|4|17|1888|9|5}} | ღურაშ აბანი= მადრასი (ჩენაი), ინდოეთი | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = [[ინდოეთი]] | ერუანობა = [[ტელუგეფი|ტელუგუ]] | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = სარვეპალი ვირასვამი | ნანა = სარვეპალი სიტამა | ალმასქუ = {{marriage|სარვეპალი სივაკამუ|1903|1956|end=died}} | სქუალეფი= 6 (თინეფს შქას [[სარვეპალი გოპალი|გოპალი]]) | გონათაფა = მადრასიშ ქირსიანულ კოლეჯი | ომენცარე ხარისხი = ფილოსოფიაშ მაგისტრი | პროფესია = ფილოსოფოსი, აკადემიკოსი | საქვარუა = პოლიტიკოსი, პროფესორი | რელიგია = ინდუიზმი | ჯილდოეფი = [[ბჰარატ რატნა]] (1954) | პარტია = [[ზოხორინელ პოლიტიკოსი|ზოხორინელი]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= თიშ გორჩქინაშ დღა რე „მარწაფალეფიშ დღა“ ინდოეთის | რანწკი2 = [[ინდოეთიშ ვიცე-პრეზიდენტი|ინდოეთიშ 1-ა ვიცე-პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ2 = 13 მესი, 1952 | პოსტი დიტუ2= 12 მესი, 1962 | წიმოხონი2 = პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე2 = ზაქირ ჰუსეინი | პრეზიდენტი2= რაჯენდრა პრასადი | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= ჯავაჰარლალ ნერუ | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = ინდოეთიშ ჸენჯ სხუნუეფიშ რსხუს | პოსტი დეკინჷ3 = 12 კვირკვე, 1949 | პოსტი დიტუ3 = 12 მესი, 1952 | წიმოხონი3 = ვიჯაია ლაქშმი პანდიტი | მონძე3 = კ. პ. ს. მენონი }} '''სარვეპალი რადჰაკრიშნანი''' ({{lang-hi|सर्वेपल्लि राधाकृष्णन}}, {{lang-te|సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్}}; დ. [[5 ეკენია]], [[1888]] — ღ. [[17 პირელი]], [[1975]]) — ინდოარ აკადემიკოსი, ფილოსოფოს დო სახენწჷფო მოღალე, ნამუსჷთ 1952-წანეფს [[ინდოეთიშ ვიცე-პრეზიდენტი]]შ დო 1962-1967 წანეფს [[ინდოეთიშ პრეზიდენტი]]შ პოსტ უკებუდჷ. თინა 1949 წანაშე 1952 წანაშა რდჷ [[ინდოეთიშ ჸენჯ სხუნუეფიშ რსხუს]]. თაშნეშე, თინა რდჷ [[ბენარესიშ ინდუისტურ უნივერსიტეტი]]შ ვიცე-კანცლერ 1939–1948 წანეფს დო [[ანდჰრაშ უნივერსიტეტი]]შ ვიცე-კანცლერ 1931–1936 წანეფს. რადჰაკრიშნან მირჩქინუაფუ [[XX ოშწანურა]]შ ართ-ართ არძაშე გაულამ დო გიშარჩქინელ მენცარო [[ელაზჷმარაფონი რელიგიათრაგადუა|ელაზჷმარაფონ რელიგიათრაგადუას]] დო ფილოსოფიას<ref name="Pollock">{{cite journal|url=http://www.columbia.edu/cu/mesaas/faculty/directory/pollock_pub/classics.pdf|author=Pollock, Sheldon|year=2011|title=Crisis in the Classics|journal=Social Research|volume=78|issue=1|pages=21–48|doi=10.1353/sor.2011.0015|s2cid=141188541|access-date=6 December 2018|archive-date=17 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417024905/http://www.columbia.edu/cu/mesaas/faculty/directory/pollock_pub/classics.pdf|url-status=live}}</ref><ref group=web name="IEP" />; თის უკებუდჷ მაფა ჯორჯ V-აშ ჯოხოდვალაშ მენტალურ დო მორალურ მენცარობაშ კათედრა [[კალკუტაშ უნივერსიტეტი]]ს (1921–1932) დო სპალდინგიშ ბჟაეიოლურ რელიგიაშ დო ეთიკაშ პროფესორიშ კათედრა [[ოქსფორდიშ უნივერსიტეტი]]ს (1936–1952)<ref>''The Madras Mail'', Saturday, 8 February 1936, page 9</ref>. რადჰაკრიშნანიშ ფილოსოფია გერსხუდჷ [[ადვაიტა-ვედანტა]]ს დო თე ტრადიციას თეხანურ სმებაშო ახალაშო გუთმოსხუნუნდჷ.<ref group=web name="IEP">{{Cite web|url=https://www.iep.utm.edu/radhakri/|title=Radhakrishnan, Sarvepalli &#124; Internet Encyclopedia of Philosophy|website=www.iep.utm.edu|access-date=5 September 2018|archive-date=5 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180905175842/https://www.iep.utm.edu/radhakri/|url-status=live}}</ref> თინა თხილანდჷ [[ინდუიზმი]]ს თიშე, ნამუსჷთ თინა „ვაინფორმირებულ [[ლიტერატურულ კრიტიკა|ბჟადალურ კრიტიკას]]“ უძახუდჷნ,<ref name=brown153>{{Cite book | last =Brown | first =Donald Mackenzie | year =1970 | title =The Nationalist Movement: Indian Political Thought from Ranade to Bhave | url =https://archive.org/details/nationalistmovem0000dona | publisher =University of California Press | isbn=9780520001831|pages=[https://archive.org/details/nationalistmovem0000dona/page/152 152]–153}}</ref> თეწკჷმა ართო მუშ თია მიშმუღუდჷ [[ინდუისტურ ნაციონალიზმი|თეხანურ ინდუისტურ იდენტობაშ]] ფორმირებაშა.<ref>{{cite book|author=Flood, Gavin D. |title=An Introduction to Hinduism|url=https://archive.org/details/introductiontohi0000floo|url-access=registration |date=13 July 1996|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-43878-0|page=[https://archive.org/details/introductiontohi0000floo/page/249 249]}}</ref> თის ქვერსემ გაულა უღუდჷ ინდუიზმიშ სმებაშ გჷმოქიმინუაშა მუჭოთ ინდოეთის, თეშ ბჟადალს დო მიღჷ „ინდოეთიშ დო ბჟადალშ შქას ხინჯეფიშ გემაკიდაფალიშ“ რეპუტაცია.<ref name="Hawley">{{cite encyclopedia|last=Hawley|first=Michael|url=http://www.iep.utm.edu/radhakri/|title=Sarvepalli Radhakrishnan (1888—1975)|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712171420/https://www.iep.utm.edu/radhakri/ |archive-date=12 July 2019|encyclopedia=[[Internet Encyclopedia of Philosophy]]}}</ref> რადჰაკრიშნანს რინაშ განწეხანს მუსხირენ მაღალ ჯილდო გინოჩეს, თინეფს შქას აიარიშ წოდება 1931 წანას, [[ბჰარატ რატნა]], ინდოეთიშ უმაღალაშ ომენოღალე ჯილდო 1954 წანას დო ბრიტანეთიშ ომეფე [[ღირსებაშ ორდენი|ღირსებაშ ორდენიშ]] (Order of Merit) საპატიო მაკათურობა 1963 წანას. თინა თაშნეშე რდჷ [[HelpAge India]]შ, ინდოეთის ხანშამიშულ დო [[ღარიბეფ ინდოეთის|ღარიბ ადამიერეფშო]] გოჭყაფილ ვაკომერციულ ორგანიზაციაშ ართ-ართ დჷმარსხუაფალი. რადჰაკრიშნანს წანდჷ, ნამჷ-და „მარწაფალეფ ქიანაშ საუჯგუშო გონებაშ (ჭკუაშ) მოღვენჯეფ ოკო რდან“.<ref group="web" name="BharatRatna">{{cite web|title=Padma Awards Directory (1954–2007)|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/PadmaAwards1954-2007.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs|access-date=26 November 2010|archive-date=4 March 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304070427/http://mha.nic.in/pdfs/PadmaAwards1954-2007.pdf|url-status=dead}}</ref> {{მერკე-ბიოგრაფია}} ==Eრესურსეფ ინტერნეტის== {{commons category}} {{wikiquote}} * [https://www.iep.utm.edu/radhakri/ Sarvepalli Radhakrishnan] at the [[Internet Encyclopedia of Philosophy]] * [http://pib.nic.in/feature/feyr98/fe0898/f2808981.html "Dr. Sarvepalli Radhakrishnan- The philosopher president"], Press Information Bureau, Government of India * [http://www.iep.utm.edu/radhakri/ "Sarvepalli Radhakrishnan (1888—1975)"] by Michael Hawley, ''Internet Encyclopedia of Philosophy'' * [http://www.saadigitalarchive.org/entity/s-radhakrishnan S. Radhakrishnan materials in the South Asian American Digital Archive (SAADA)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://sagadoor.in/sarvepalli-radhakrishnan-biography-in-english/ Sarvepalli Radhakrishnan Biography :The Youth Icon of India by Sagadoor.in] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} <references group="web"/> {{ინდოეთიშ პრეზიდენტეფი}} {{DEFAULTSORT:რადჰაკრიშნანი, სარვეპალი}} [[კატეგორია:XX ოშწანურაშ ინდოარ ფილოსოფოსეფი]] [[კატეგორია:ადვაიტა-ვედანტაშ ფილოსოფოსეფი]] [[კატეგორია:მადრასიშ ქირსიანულ კოლეჯნათებუეფი]] [[კატეგორია:ინდოეთიშ ჸენჯეფ სხუნუეფიშ რსხუს]] [[კატეგორია:XX ოშწანურაშ ინდუისტ ფილოსოფოსეფ დო თეოლოგეფი]] [[კატეგორია:ღირსებაშ ორდენიშ საპატიო მაკათურეფი]] [[კატეგორია:XX ოშწანურაშ ინდოარ გონათუაშ თეორიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ინდოარ ინდუისტეფი]] [[კატეგორია:ინდოარ აიარ-ბაკალავრეფი]] [[კატეგორია:ტელუგუეფი]] [[კატეგორია:ნეო-ადვაიტაშ მაგურაფალეფი]] [[კატეგორია:ინდოეთიშ დამფუძნებელი ასამბლეაშ მაკათურეფი]] [[კატეგორია:ინდოეთიშ პრეზიდენტეფი]] [[კატეგორია:ბჰარატ რატნაშ მაღვენჯეფი]] [[კატეგორია:Pour le Mérite-იშ (ომენოღალე კლასი) მაღვენჯეფი]] [[კატეგორია:ტემპლეტონიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:ინდოეთიშ ვიცე-პრეზიდენტეფი]] [[კატეგორია:ბენარესიშ ინდუისტურ უნივერსიტეტიშ ვიცე-კანცლერეფი]] [[კატეგორია:კალკუტაშ უნივერსიტეტნათებუეფი]] [[კატეგორია:კალკუტაშ უნივერსიტეტიშ აკადემიურ პერსონალი]] [[კატეგორია:მაისურიშ უნივერსიტეტიშ აკადემიურ პერსონალი]] [[კატეგორია:ჩენაიშ პრეზიდენსი-კოლეჯიშ აკადემიურ პერსონალი]] [[კატეგორია:მაისურიშ მაჰარაჯაშ კოლეჯიშ აკადემიურ პერსონალი]] [[კატეგორია:ბჟაეიოლუი რელიგიაშ დო ეთიკაშ სპალდინგიშ პროფესორეფი]] [[კატეგორია:მადრასიშ უნივერსიტეტნათებუეფი]] [[კატეგორია:ანდჰრაშ უნივერსიტეტიშ ვიცე-კანცლერეფი]] [[კატეგორია:ბჰაგავადგიტაშ მათანგალეფი]] [[კატეგორია:ბრიტანეთიშ აკადემიაშ საპატიო მაკათურეფი]] [[კატეგორია:ანდჰრაშ ყარაფი]] ec2r4vg00wky474cfzivn9c8oajtpq0 0 44213 252008 250302 2026-08-13T00:28:02Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252008 wikitext text/x-wiki {{About|ჰორონ ტესტოსტერონიშ|თიშ, მუჭოთ მედიკამენტიშ გჷმორინაფაშ გეშა|ტესტოსტერონი (მედიკამენტი)|შხვა შანულონეფიშ გეშა|ტერსოსტერონი (მიარეშანულამი)}} [[ფაილი:Testosteron.svg|მინი|ტესტოსტერონიშ ქიმიურ სტრუქტურა]] [[ფაილი:Testosterone molecule ball.png|მინი|ტესტოსტერონიშ მოლეკულაშ მოდელი]] '''ტესტოსტერონი''' ({{lang-en|''Testosterone''}}) — თარ ქომოლურ [[სქესობურ ჰორმონი|სექსობურ ჰორმონ]] დო [[ანდროგენი|ანდროგენ]] [[ქომოლკოჩი|ქომოლკოჩეფს]].<ref>{{cite web |title=Understanding the risks of performance-enhancing drugs |url=https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/fitness/in-depth/performance-enhancing-drugs/art-20046134 |website=Mayo Clinic |access-date=30 December 2019 |language=en |archive-date=April 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200421045948/https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/fitness/in-depth/performance-enhancing-drugs/art-20046134 |url-status=live }}</ref> ადამიერეფს ტესტოსტერონ თარ როლს არსულენს [[ქომოლურ რეპროდუქციულ სისტემა|ქომოლურ რეპროდუქციულ]] ნორშვეფიშ წუმოძინას, მუნერით რე [[ჸვაჯიშ კაკალი|ჸვაჯიშ კაკალ]] დო [[პროსტატა]], თაშნეშე ხეს უნწყუნს [[მაჟირულ სქესობურ შანი|მაჟირულ სქესობურ შანეფიშ]] წუმოძინას, მუნერით რე [[კუთი]]შ დო [[ყვილი|ყვილეფიშ]] მასაშ ძინა დო [[ანდროგენულ თომა|ანაგიშ თომაშ]] რდუალა. თინა მერსხილ რე მოძინელ [[აგრესია]]წკჷმა, [[სექსუალურ კორინი|სექსუალურ კორინწკჷმა]], [[დომინანტობაშ იერარქია|დომინანტობაწკჷმა]], [[რიტუალურ რჯება|რიტუალურ რჯებაწკჷმა]] დო რჯებულ მახასიათებელეფიშ ფართო სპექტრწკჷმა.<ref>{{cite journal | vauthors = Mooradian AD, Morley JE, Korenman SG | title = Biological actions of androgens | journal = Endocrine Reviews| volume = 8 | issue = 1 | pages = 1–28 | date = Feb 1987 | pmid = 3549275 | doi = 10.1210/edrv-8-1-1 }}</ref> თეწკჷმა ართო, ტესტოსტერონ ჟირხოლო სქესის ოკათჷ ჭყანთელუას დო ჯგირო რინას, სოდეთ შანულამ გაულა უღჷ ართამ გუნება-გენწყუალაშა, დოგურაფაშა (კოგნიციაშა), სოციალურ დო სექსუალურ რჯებაშა, მეტაბოლიზმშა დო ენერგიაშ გჷმომუშებაშა, გურ-ზისხირჯარღვეფიშ სისტემაშა დო [[ოსტეოპოროზი]]შ პრევენციაშა.<ref>{{cite journal | vauthors = Bassil N, Alkaade S, Morley JE | title = The benefits and risks of testosterone replacement therapy: a review | journal = Therapeutics and Clinical Risk Management | volume = 5 | issue = 3 | pages = 427–48 | date = Jun 2009 | pmid = 19707253 | pmc = 2701485 | doi = 10.2147/tcrm.s3025 | doi-access = free }}{{cite book | vauthors = Tuck SP, Francis RM | chapter = Testosterone, bone and osteoporosis | volume = 37 | pages = 123–32 | year = 2009 | pmid = 19011293 | doi = 10.1159/000176049 | isbn = 978-3-8055-8622-1 | series = Frontiers of Hormone Research | title = Advances in the Management of Testosterone Deficiency }}</ref> ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ უბაღერობაქ შილებე გჷმიჭანუას აკორცუაფეფი, თინეფ შქას სიდაღარე, ანაგიშ ცჷმუამ ნორშვეფიშ შაყარუა, მუწოლაფა დო დეპრესია, სექსუალურ პრობლემეფ დო ყვილიშ მასაშ დინაფა. ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ უმოსობა შილებე მერსხილ რდას [[ჰიპერანდროგენიზმი|ჰიპერანდროგენიზმწკჷმა]], [[გურიშ უბაღერობა|გურიშ უბაღერობაშ]] მაღალ რისკწკჷმა, მოძინელ [[ღურალა|ღურალაწკჷმა]] [[პროსტატაშ კიბო|პროსტატაშ კიბოთ]] დალახებაშ გეშა,<ref>{{cite journal | vauthors = Gann PH, Hennekens CH, Ma J, Longcope C, Stampfer MJ | title = Prospective study of sex hormone levels and risk of prostate cancer | journal = Journal of the National Cancer Institute | volume = 88 | issue = 16 | pages = 1118–1126 | date = August 1996 | pmid = 8757191 | doi = 10.1093/jnci/88.16.1118 | doi-access = free | citeseerx = 10.1.1.524.1837 }}</ref> დო [[ქომოლურ ტიპიშ გოტვიფინაფა|ქომოლურ ტიპიშ გოტვიფინაფაწკჷმა]]. ტესტოსტერონ რე [[სტეროიდული ჰორმონი|სტეროიდულ ჰორმონი]] [[ანდროსტანი]]შ კლასშე, ნამუთ იკათუანს [[კეტონი|კეტონურ]] დო [[ჰიდროქსილი|ჰიდროქსილურ]] ბუნაშ მასუმა დო მავითოშკვითა პოზიციეფს ომანგეთ. თინა [[ბიოსინთეზი|ბიოსინთეზირებულ]] რე ქოლესტერინშე მუსხირენ ბიჯგით დო ჩხონჩხის უქიმინჯუ მეტაბოლიტეფო გინმირთუ.  თინა ქიმინჯენს [[ანდროგენულ რეცეპტორი|ანდროგენულ რეცეპტორწკჷმა]] მებუნაფაშ დო აქტივაციაშ მეშქაშობათ.<ref>{{cite book | veditors = Nieschlag E, Behre HM, Nieschlag S | title = Testosterone: Action, Deficiency, Substitution | vauthors = Luetjens CM, Weinbauer GF | pages = 15–32 | chapter = Chapter 2: Testosterone: Biosynthesis, transport, metabolism and (non-genomic) actions | chapter-url = https://books.google.com/books?id=MkrAPaQ4wJkC&pg=PA15 | date = 2012 | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | isbn = 978-1-107-01290-5 | edition = 4th }}</ref> ადამიერეფს დო შხვა უმენტაშ [[გაგაჩამეფი|გაგაჩამეფს]], ტესტოსტერონ თარო ქომოლეფიშ [[ჸვაჯიშ კაკალი|ჸვაჯკაკალშე]] გიშმურს დო უმოს მორჩილ ზჷმათ, ოსურეფიშ [[სამარქვალო|სამარქვალოეფშე]]. ოშქაშეთ, ძინათებულ ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ დონე დოხოლაფირო შქვითშახ-ბრუოშახ უმოს რე, ვინდარო ძინათებულ ოსურეფს.<ref>{{cite journal | vauthors = Torjesen PA, Sandnes L | title = Serum testosterone in women as measured by an automated immunoassay and a RIA | journal = Clinical Chemistry | volume = 50 | issue = 3 | pages = 678; author reply 678–9 | date = Mar 2004 | pmid = 14981046 | doi = 10.1373/clinchem.2003.027565 | doi-access = free }}</ref> თიშენ, ნამჷ-და ქომოლეფს ტესტოსტერონიშ მეტაბოლიზმ უმოს კვათიერ რე, ირღდარ გჷმომუშება ქომოლეფს დოხოლაფირო 20-შა უმოს რე.<ref>{{cite journal | vauthors = Southren AL, Gordon GG, Tochimoto S, Pinzon G, Lane DR, Stypulkowski W | title = Mean plasma concentration, metabolic clearance and basal plasma production rates of testosterone in normal young men and women using a constant infusion procedure: effect of time of day and plasma concentration on the metabolic clearance rate of testosterone | journal = The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism| volume = 27 | issue = 5 | pages = 686–94 | date = May 1967 | pmid = 6025472 | doi = 10.1210/jcem-27-5-686 }}{{cite journal | vauthors = Southren AL, Tochimoto S, Carmody NC, Isurugi K | title = Plasma production rates of testosterone in normal adult men and women and in patients with the syndrome of feminizing testes | journal = The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism| volume = 25 | issue = 11 | pages = 1441–50 | date = Nov 1965 | pmid = 5843701 | doi = 10.1210/jcem-25-11-1441 }}</ref> ოსურეფ თაშნეშე უმოს მაგინაფუეფ რენა თე ჰორმონიშოთ.<ref>{{cite book | vauthors = Dabbs M, Dabbs JM | title = Heroes, rogues, and lovers: testosterone and behavior | url = https://archive.org/details/heroesrogueslove00jame | url-access = registration | publisher = McGraw-Hill | location = New York | year = 2000 | isbn = 978-0-07-135739-5 }}</ref> თიშ მუჭოთ ორთაშობურ ჰორმონიშ როლწკჷმა ართო, ტესტოსტერონ გჷმირინუაფუ მუჭოთ [[წამალი|მედიკამენტ]] [[ჰიპოგონადიზმი]]შ დო [[კიდირიშ კიბო|კიდირიშ კიბოშ]] ოკურნალებერო.<ref>{{cite web |date=December 4, 2015 |title=Testosterone |url=https://www.drugs.com/monograph/testosterone.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820173417/https://www.drugs.com/monograph/testosterone.html |archive-date=August 20, 2016 |access-date=3 September 2016 |website=Drugs.com |publisher=American Society of Health-System Pharmacists}}</ref> თიშენ, ნამჷ-და [[ანდროპაუზა|ტესტოსტერონიშ დონე ირკენს ქომოლეფიშ ხანიშ ძინაწკჷმა ართო]], ტესტოსტერონ მინშა გჷმირინუაფუ ხანშამიშულირ ქომოლეფს თე დეფიციტიშ ოკომპენსირებელო. თინა თაშნეშე გჷმირინუაფუ უკანონეთ ფიზიკურ ანაგიშ დო წჷმოძინაშ გაუჯგუშებელო, სამანგათ, სპორტსმენეფს შქას.<ref>{{cite report |collaboration=Institute of Medicine (US) Committee on Assessing the Need for Clinical Trials of Testosterone Replacement Therapy |vauthors=Liverman CT, Blazer DG |chapter=Introduction |title=Testosterone and Aging: Clinical Research Directions |date=2004 |publisher=National Academies Press (US) |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK216164/ |language=en |access-date=September 26, 2016 |archive-date=January 10, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110170928/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK216164/ |url-status=live }}</ref> [[მოსოფელიშ ანტიდოპინგურ სააგენტო]] თის მითმიოჭარანს S1 ანაბოლურ აგენტეფიშ სუბსტანციას, ნამუთ „ნამდგა ბორჯის ვაშინერებულ“ რე.<ref>{{Cite web|title=What is Prohibited|url=https://www.wada-ama.org/en/content/what-is-prohibited/prohibited-at-all-times/anabolic-agents|access-date=2021-07-18|website=World Anti-Doping Agency|language=en|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112011132/https://www.wada-ama.org/en/content/what-is-prohibited/prohibited-at-all-times/anabolic-agents}}</ref> == ბიოლოგიურ ეფექტეფი == === გაულა ფიზიოლოგიურ წუმოძინაშა === ართო ეჭოფილი, [[ანდროგენეფი]], მუნერით რე ტესტოსტერონი, ხეს უნწყუნა [[ცილაშ სინთეზი|ცილაშ სინთეზის]] დო თეშნერო თი ნორშვეფიშ რდუალას, ნამუეფსჷთ ანდროგენულ რეცეპტორეფ უღუნან.<ref>{{cite journal | vauthors = Sheffield-Moore M | title = Androgens and the control of skeletal muscle protein synthesis | journal = Annals of Medicine | volume = 32 | issue = 3 | pages = 181–186 | date = April 2000 | pmid = 10821325 | doi = 10.3109/07853890008998825 | s2cid = 32366484 }}</ref> ტესტოსტერონქ შილებე იხასიათას მუჭოთ [[ანაბოლიზმი|ანაბოლურ]] დო ანდროგენულ ([[ვირილიზაცია|ვირილიზაციაშ]]) ეფექტეფიშ მოღვენქ, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და თე კატეგორიულ ეჭარუეფ გოთანჯილ თიათ პიჯობურ რე, ანდანე თინეფს შქას კაბეტ ურთიართგინოკვათუა რე.<ref>{{cite book | chapter = Androgen Physiology, Pharmacology and Abuse | chapter-url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279000/ | vauthors = Handelsman DJ | title = Endotext [Internet] | publisher = MDText.com, Inc | date = January 2013 | pmid = 25905231 | access-date = November 11, 2016 | archive-date = March 9, 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210309030923/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279000/ | url-status = live }}</ref> თე ეფექტეფიშ მანგურ ნძალა შილებე დოჸუნდას შხვადოშხვა ფაქტორს დო მიმალ რკვიებეფიშ თემა რე.<ref>{{cite book | chapter-url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-319-29456-8_11-1 | doi=10.1007/978-3-319-29456-8_11-1 | chapter=Anabolic and Metabolic Effects of Testosterone and Other Androgens: Direct Effects and Role of Testosterone Metabolic Products | title=Thyroid Diseases | series=Endocrinology | date=2017 | last1=Čeponis | first1=Jonas | last2=Wang | first2=Christina | last3=Swerdloff | first3=Ronald S. | last4=Liu | first4=Peter Y. | pages=1–22 | isbn=978-3-319-29195-6 | access-date=April 6, 2024 | archive-date=April 7, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240407084734/https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-319-29456-8_11-1 | url-status=live }}{{cite journal |vauthors=Kuhn CM |title=Anabolic steroids |journal=Recent Prog Horm Res |volume=57 |issue= |pages=411–34 |date=2002 |pmid=12017555 |doi=10.1210/rp.57.1.411 |url=|doi-access=free }}</ref> ტესტოსტერონს შეულებჷ ვარ-და ბონას ქიმინჯას ღანკობურ ნორშვეფშე, ვარ-და 5α-რედუქტაზაშ მეშქაშობათ დიჰიდროტესტოსტერონო (დჰტ) გინირთასჷნ, ვარ-და არომატიზაციაშ შედეგო ესტრადიოლო (E2) გინიქიმინასჷნ. ჟირხოლო, ტესტოსტერონით დო დჰტ-თ, ანდროგენულ რეცეპტორს მითმიაბუნუნა; მარა, დჰტ-ს უღჷ უმოს ჸონიერ მებუნაფაშ მეშქაშობა ვინდარო ტესტოსტერონს დო შილებე უღჷდას უმოს ანდროგენულ ეფექტ გოთანჯილ ნოშვეფს დაბალ დონესჷთ. * ''ანაბოლურ ეფექტეფი'' იკათუანს [[კუთეფიშ მასა|კუთეფიშ მასაშ]] დო ჭყანაშ ძინა-რდუალას, ყვილიშ სქინჩინიშ დო ჭყანაშ ძინას, [[ყვილიშ მოგვანება|ყვილიშ მოგვანებაშ]] სტიმულაციას დო ღოზობურ რდუალას. * ''ანდროგენულ ეფექტეფი'' იკათუანს [[წუმოძინაშ ბიოლოგია|სქესობრურ ორგანოეფიშ მოძოკებას]], გიშაკერზაფილო [[პენისი|პენისიშ]] დო სქემაშ [[ფერთხი]]შ ფორმირებას; ბადებაშ უკულ (რჩქვანელობურო [[პუბერტატი|სქესობურ მოძოკებაშის]]) — [[ადამიერიშ ხონარი|ხონარიშ]] დაბოხება, სახეშ თომაშ (მუნერით რე [[ბჟაკე]]) დო [[ჸუჯიშთუდონ თომა]]შ რდუალა. თინეფიშ უმენტაშობა ქომოლურ [[მაჟირულ სქესობურ შანი|მაჟირულ სქესობურ შანეფიშ]] კატეგორიაშა მიშმურს. ტესტოსტერონიშ ეფექტეფქ თაშნეშე შილებე იკლასიფიცირას ხანერობაშ მეჯინათ. მუჭოთ ქომოლეფს, თეშ ოსურეფს [[მოსქილადაშ ბორჯი]]შ ეფექტეფ თარო დოჸუნა [[#დუდიშულ ტესტოსტერონი|დუდიშულ ტესტოსტერონიშ]] დონეს დო განწეობას.<ref>{{Cite book |vauthors=Sfetcu N |url=https://books.google.com/books?id=8jF-AwAAQBAJ&dq=Testosterone+effects+can+also+be+classified+by+the+age+of+usual+occurrence.+For+postnatal+effects+in+both+males+and+females%2C+these+are+mostly+dependent+on+the+levels+and+duration+of+circulating+free+testosterone&pg=PA1081 |title=Health & Drugs: Disease, Prescription & Medication |date=2014-05-02 |publisher=Nicolae Sfetcu |language=en |access-date=November 21, 2022 |archive-date=November 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118175431/https://books.google.com/books?id=8jF-AwAAQBAJ&dq=Testosterone+effects+can+also+be+classified+by+the+age+of+usual+occurrence.+For+postnatal+effects+in+both+males+and+females%2C+these+are+mostly+dependent+on+the+levels+and+duration+of+circulating+free+testosterone&pg=PA1081 |url-status=live }}</ref> ==== ბადებაშახ (გორჩქინაშახ) ==== ბადებაშახიან ეფექტეფ ჟირ კატეგორიათ ირთუ, ნამუეფჷთ წუმოძინაშ სტადიეფიშ მეჯინათ რე კლასიფიცირებული. პირველ მენარქე [[უხენობა]]შ 4-6 მარას იჭყაფუ. სამენგეფ იკათუანა გენიტალურ ვირილიზაციას, მუნერით რე შქა ღოზიშ აკოკათუა, [[პირველჸოფურ ფალოსი|ფალოსურ]] [[ბჟღეროლუ|ურეთრა]], [[ფერთხი]]შ დათხითხარება დო აკოხუჭუა, [[პირველჸოფურ ფალოსი|ფალოსიშ]] გადინდორება; თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ტესტოსტერონიშ როლ ბრელით მერკე რე, ვინდარო [[დიჰიდროტესტოსტერონი]]შინ. თაშნეშე ხვადუ [[პროსტატა|პროსტატაშ]] ჯარკვალიშ დო [[სათასო ბუშტი|სათასო ბუშტეფიშ]] წუმოძინა. მაჟირა ტრიმესტრიშ განწეხანს, ანდროგენეფიშ დონე მერსხილ რე სქესიშ ფორმირებაწკჷმა.<ref>{{cite journal | vauthors = Swaab DF, Garcia-Falgueras A | title = Sexual differentiation of the human brain in relation to gender identity and sexual orientation | journal = Functional Neurology | volume = 24 | issue = 1 | pages = 17–28 | year = 2009 | pmid = 19403051 }}</ref> კონკრეტულო, ტესტოსტერონი, ანტი-მიულერიშ ჰორმონწკჷმა (AMH) ართო, ხეს უნწყუნს ვოლფიშ ოულურიშ რდუალას დო მიულერიშ ოულურიშ დეგენერაციას ომანგეთ.<ref>{{cite journal | vauthors = Xu HY, Zhang HX, Xiao Z, Qiao J, Li R | title = Regulation of anti-Müllerian hormone (AMH) in males and the associations of serum AMH with the disorders of male fertility | journal = Asian Journal of Andrology | volume = 21 | issue = 2 | pages = 109–114 | date = 2019 | pmid = 30381580 | pmc = 6413543 | doi = 10.4103/aja.aja_83_18 | doi-access = free }}</ref> თე ბორჯ გაულას იღვენუანს სქემაშ ფემინიზაციაშა ვარ-და მასკულინიზაციაშა დო შილებე რდას სქესობურ რჯებაშ უმოსო ზუსტ პროგნოზირებაშ მაძირაფალი, ვინდარო ძინათებულ ადამიერიშ დორხველ ჰორმონეფიშ დონე. ბადებაშახიან ანდროგენეფი, მუჭოთ ჩქჷნ, გაულას იღვენუანა ინტერესეფშა დო გენდერულ აქტივობეფშა, დო უღჷნა ზჷმიერ ეფექტ ოფირჩულ უნარეფშა.<ref>{{cite journal | vauthors = Berenbaum SA | title = Beyond Pink and Blue: The Complexity of Early Androgen Effects on Gender Development | journal = Child Development Perspectives | volume = 12 | issue = 1 | pages = 58–64 | date = March 2018 | pmid = 29736184 | pmc = 5935256 | doi = 10.1111/cdep.12261 }}</ref> ოსურეფს შქას, ნამუეფსჷთ [[ჭაჭაშ ჟილენ ჯარკვალიშ ათოჸუნელ ჰიპერპლაზია]] უღჷნან, ბაღანობას ქომოლურ ტიპიშ ლაჸაფ კორელაციას რე ოსურულ გენდერით გუმორძღაფაშ რკებაწკჷმა დო ძინთებაშის ჰეტეროსექსუალურ ინტერესიშ დარკებაწკჷმა.<ref>{{cite journal | vauthors = Hines M, Brook C, Conway GS | s2cid = 33519930 | title = Androgen and psychosexual development: core gender identity, sexual orientation and recalled childhood gender role behavior in women and men with congenital adrenal hyperplasia (CAH) | journal = Journal of Sex Research | volume = 41 | issue = 1 | pages = 75–81 | date = February 2004 | pmid = 15216426 | doi = 10.1080/00224490409552215 }}</ref> ==== ორდოიან ჩქჷჩქჷუობა ==== ორდოიან ჩქჷჩქჷუობაშ ანდროგენულ ეფექტეფ არძაშე მერკეთ რე რკვიებული. ბოშ ჩქჷჩქჷუეფშო, რინაშ პირველ მარეფს ტესტოსტერონიშ დონე იძინანს. დონეეფ მუსხირენ თუთაშ განწეხანს პუბერტატულ დიაპაზონს სქიდუ, მარა რჩქვანელობურო 4–7 თუთაშ ხანშო ბაღანობაშ ძალამ დაბალ, კაჭულო ეიოხანტალ დონეს ოჭირინუანს.<ref>{{cite journal | vauthors = Forest MG, Cathiard AM, Bertrand JA | title = Evidence of testicular activity in early infancy | journal = The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism| volume = 37 | issue = 1 | pages = 148–51 | date = July 1973 | pmid = 4715291 | doi = 10.1210/jcem-37-1-148 }}{{cite journal | vauthors = Corbier P, Edwards DA, Roffi J | title = The neonatal testosterone surge: a comparative study | journal = Archives Internationales de Physiologie, de Biochimie et de Biophysique | volume = 100 | issue = 2 | pages = 127–31 | year = 1992 | pmid = 1379488 | doi = 10.3109/13813459209035274 }}</ref> ადამიერეფს თე ძინაშ ფუნქცია უჩინებუ რე. რე თეორია, ნამჷ-და ტვინიშ [[ვირილიზაცია|მასკულინიზაცია]] მუთმოხვადუ, ანდანე რსხულიშ (ანაგიშ) შხვა ნორთეფს შანულამ თირაფეფ ვა რე ფიქსირებული.<ref>{{cite journal | vauthors = Dakin CL, Wilson CA, Kalló I, Coen CW, Davies DC | title = Neonatal stimulation of 5-HT(2) receptors reduces androgen receptor expression in the rat anteroventral periventricular nucleus and sexually dimorphic preoptic area | journal = The European Journal of Neuroscience | volume = 27 | issue = 9 | pages = 2473–80 | date = May 2008 | pmid = 18445234 | doi = 10.1111/j.1460-9568.2008.06216.x | s2cid = 23978105 | doi-access = free }}</ref> ქომოლურ ტვინიშ მასკულინიზაცია მუთმოხვადუ ტესტოსტერონიშ [[ესტრადიოლი|ესტრადიოლო]] არომატიზაციაშ მეშქაშობათ, ნამუთ [[ჰემატოენცეფალურ ბარიერი|ჰემატოენცეფალურ ბარიერს]] გინმოკვათუნს დო ქომოლურ ტვინშა მიშმურს, მუჟანსჷთ ოსურ სქემეფს უღჷნა α-ფეტოპროტეინინ, ნამუთ მითმიობუნუანს ესტროგენს, თეშნერო ოსურულ ტვინ თე პროცესით ვერამაკებუ.<ref>{{cite book | vauthors = Kalat JW | title = Biological psychology | publisher = Wadsworth, Cengage Learning | location = Belmont, Calif | year = 2009 | isbn = 978-0-495-60300-9 | chapter = Reproductive behaviors | chapter-url = https://books.google.com/books?id=ZlSbk5rUY60C&pg=PA321 | page = 321 | access-date = October 8, 2020 | archive-date = January 11, 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230111143031/https://books.google.com/books?id=ZlSbk5rUY60C&pg=PA321 | url-status = live }}</ref> ==== სქესობურ მოძოკებაშახ (პუბერტატშახ) ==== სქესობურ მოძოკებაძას, ანდროგენეფიშ დონეშ ძინაშ ეფექტეფ მუთმოხვადუ მუჭოთ ბოშეფს, თეშ ძღაბეფს. თინეფშა მიშმურს ძინათებულიშ ტიპიშ [[რსხულიშ შური]], კანიშ დო თომაშ ცჷმუანობაშ ძინა, [[აკნე]], [[პუბარქე]] ([[მეხვენჯიშ თომა]]შ გუმორჩქინა), [[ჸუჯიშთუდონ თომა]], [[რდუალაშ კვათირ ძინა]], ყვილეფიშ დგორქიულ [[ეპიფიზი|მოგვანება]] დო [[სახეშ თომა]].<ref>{{cite journal | vauthors = Pinyerd B, Zipf WB | title = Puberty-timing is everything! | journal = Journal of Pediatric Nursing | volume = 20 | issue = 2 | pages = 75–82 | year = 2005 | pmid = 15815567 | doi = 10.1016/j.pedn.2004.12.011 | s2cid = 28274693 }}</ref> ==== სქესობურ მოძოკება (პუბერტატი) ==== [[სქესობურ მოძოკება|პუბერტატულ]] ეფექტეფ იჭყაფუ თიწკჷმა, მუჟანსჷთ ანდროგენეფიშ დონე ძინათებულ ოსურიშ ნორმალურ დონეშე მაღალ რე თუთეფიშ ვარ-და წანეფიშ განწეხანს. ქომოლეფს მოძკებაშ ეფექტეფ რჩქვანელობური გვიანს გუმურჩქინდჷნა, ოსურეფს — გუმურჩქინდჷნა ზისხირს [[#დუდიშულ ტესტოსტერონი|დუდიშულ ტესტოსტერონიშ]] დონეშ განწეხანიშ ძინაშ უკული. თე ეფექტეფშა მიშმურს:<ref>{{cite book | vauthors = Barrett KE, Ganong WF | title = Ganong's Review of Medical Physiology | url = https://archive.org/details/ganongsmedicalph0000barr | publisher = TATA McGRAW Hill | isbn = 978-1-259-02753-6 | pages = [https://archive.org/details/ganongsmedicalph0000barr/page/423 423]–25 | edition = 24 | year = 2012 }}</ref> * ჸვაჯკაკალეფს [[სპერმატოგენეზი|სპერმატოგენულ]] ნორშვეფიშ რდუალა, ქომოლურ ჸოფურობა, [[პენისი]]შ ვარ-და [[კლიტორი]]შ ზჷმაშ ძინა, მოძინელ [[ლიბიდო]] დო [[ერექცია]]შ ვარ-და კლიტორიშ ერექციაშ სიშხირა. * [[ღვა]], წაბი, ნჷკი დო ჩხვინდიშ რდუალა დო სახეშ ყვილეფიშ კონტურეფიშ რემოდელირება, [[რდუალაშ ჰორმონი|რდუალაშ ჰორმონწკჷმა]] კომბინაციას.<ref>{{cite journal | vauthors = Raggatt LJ, Partridge NC | title = Cellular and molecular mechanisms of bone remodeling | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 285 | issue = 33 | pages = 25103–8 | year = 2010 | pmid = 20501658 | pmc = 2919071 | doi = 10.1074/jbc.R109.041087 | bibcode = 2010JBiCh.28525103R | doi-access = free }}</ref> * ყვილეფიშ მოგვანებაშ დათებუ დო რდუალაშ გაჩემება. თენა ხვადუ ორცათ [[ესტრადიოლი|ესტრადიოლიშ]] [[მეტაბოლიტი|მეტაბოლიტეფიშ]] მეშქაშობათ დო, ომანგეთ, ქომოლეფს უმოს ონდეთ მეურს, ვინდარო ოსურეფს. * კუთეფიშ ჭყანაშ დო მასაშ ძინა, ხუჯეფ უმოსო ფართო გინმირთუ დო ნთილას იფართებუ, ხონარიშ დაბოხება, [[ხორხოტა|ხორხოტაშ]] (ადამიშ უშქური) რდუალა. * [[ციმურ ჯარკვალი|ციმურ ჯარკვალეფიშ]] გადიდარება. თექ შილებე აკნე გჷმიჭანუას, სახეშე კანთუდონ [[ორგანიზმიშ ციმუ|ციმუ]] ირკენს. * მეხვენჯიშ თომა იფაჩუ კვინჭიხეშე [[ჩუპა|ჩუპაშა]], [[სახეშ თომა]]შ წუმოძინა ([[ბაკენბარდეფი]], [[ბჟაკე]], [[ოშმეში]]), დუდიშ თომაშ დინაფა (ანდროგენულ ალოპეცია), [[კიდირიშ თომა]]შ რდუალა, პერიარეოლარული, [[გვამიში დუდი|პერიანალურ]] თომაშ, [[კუჩხიშ თომა]]შ დო [[ჸუჯიშთუდონ თომა]]შ ძინა. ==== ძინათებული ==== ტესტოსტერონ ოხვილურ რე [[სპერმა|სპერმაშ]] ნორმალურ წუმოძინაშო. თინა ააქტიურენს გენეფს [[სერტოლიშ თოლი|სერტოლიშ თოლეფს]], ნამუეფჷთ ხეს უნწყუნა [[სპერმატოგონია|სპერმატოგონიეფიშ]] დიფერენციაციას. თინა არეგულირენს [[ჰიპოთალამურ-ჰიპოფიზურ-ჭაჭაშჟილენ ლირე|ჰიპოთალამურ-ჰიპოფიზურ-ადრენალურ (HPA) ლირეშ]] სანწალე რეაქციას დომინირაფაშ გიმოჭანაფაშ ბორჯის.<ref>{{cite journal |vauthors=Mehta PH, Jones AC, Josephs RA |title=The social endocrinology of dominance: basal testosterone predicts cortisol changes and behavior following victory and defeat |journal=Journal of Personality and Social Psychology |volume=94 |issue=6 |pages=1078–1093 |date=Jun 2008 |pmid=18505319 |doi=10.1037/0022-3514.94.6.1078 |url=http://homepage.psy.utexas.edu/homepage/faculty/josephs/pdf_documents/index.cfm.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090419200557/http://homepage.psy.utexas.edu/homepage/faculty/josephs/pdf_documents/index.cfm.pdf |archive-date=April 19, 2009 |citeseerx=10.1.1.336.2502}}</ref> ანდროგენეფი, თინეფს შქას ტესტოსტერონი, უძინანს კუთეფიშ რდუალას. ტესტოსტერონ თეშნეშე არეგულირენს [[თრომბოქსან A2|თრომბოქსან A2]] რეცეპტორეფიშ მუდანობას [[მეგაკარიოციტეფი|მეგაკარიოციტეფს]] დო [[თრომბოციტეფი|თრომბოციტეფს]], ომანგეთ ადამიერეფს თრომბოციტეფს აკმაშქვანს.<ref>{{cite journal |vauthors=Ajayi AA, Halushka PV | title = Castration reduces platelet thromboxane A2 receptor density and aggregability |journal=QJM |volume=98 |issue=5 |pages=349–356 |date=May 2005 |pmid=15820970 |doi=10.1093/qjmed/hci054 |doi-access=free}}{{cite journal |vauthors=Ajayi AA, Mathur R, Halushka PV |title=Testosterone increases human platelet thromboxane A2 receptor density and aggregation responses |journal=Circulation |volume=91 |issue=11 |pages=2742–2747 |date=Jun 1995 |pmid=7758179 |doi=10.1161/01.CIR.91.11.2742}}</ref> ძინათებულ ქომოლკოჩეფს ტესტოსტერონიშ ეფექტეფ უმოსო არგამათ იძირებე, ვინდარო ოსურეფს, მარა ჟირხოლო სქესიშო უშანულამაშ რე. კანკალე თე ეფექტიქ შილებე მირკას, ანდანე ტესტოსტერონიშ დონე ძინათებულიშ შურდგუმაშ გვიან წანეფს ირკენს.<ref>{{cite journal | vauthors = Kelsey TW, Li LQ, Mitchell RT, Whelan A, Anderson RA, Wallace WH | title = A validated age-related normative model for male total testosterone shows increasing variance but no decline after age 40 years | journal = PLOS ONE | volume = 9 | issue = 10 | article-number = e109346 | date = October 8, 2014 | pmid = 25295520 | pmc = 4190174 | doi = 10.1371/journal.pone.0109346 | bibcode = 2014PLoSO...9j9346K | doi-access = free }}</ref> ტვინ ხოლო ითირუ თე სქესობურ დიფერენციაციათ; [[ფერმენტი|ფერმენტ]] [[არომატაზა]] ტესტოსტერონს [[ესტრადიოლი|ესტრადიოლო]] გინმაშქვანს, ნამუთ ქომოლ ჭუკეფს ტვინიშ მასკულინიზაციაშენ რე გამამინჯე. ადამიერეფს, ერჩქიშ ტვინიშ მასკულინიზაცია, ანდროგენეფიშ წჷმოქიმინუაშ ვარ-და ანდროგენული- რეცეპტორეფიშ ფუნქციაშ [[წუმოძინაშ დეფექტეფი|წოროდოჸუნელ]] ლახარეფიშ მოღვენ პაციენტეფს სქესობურ პრეფერენციაშ დაკვირებათ, ფუნქციურ ანდროგენულ რეცეპტორეფწკჷმა რე მერსხუაფილი.<ref>{{cite journal |vauthors=Wilson JD |date=Sep 2001 |title=Androgens, androgen receptors, and male gender role behavior |department=Review |journal=Hormones and Behavior |volume=40 |issue=2 |pages=358–66 |doi=10.1006/hbeh.2001.1684 |pmid=11534997 |s2cid=20480423}}</ref> [[სქესობურ გინორთეფიშ ნეირომენცარობა|ქომოლკოჩიშ დო ოსურიშ ტვინს შქას გინორთეფ]] რე, ნამუთ შილებე ტესტოსტერონიშ შხვადოშხვა დონეთ რდას გიმოჭანაფილინ; თინეფშე ართ-ართ რე ზჷმა: ქომოლკოჩიშ ტვინი, ოშქაშეთ, უმოსო კაბეტ რე.<ref>{{cite journal |vauthors=Cosgrove KP, Mazure CM, Staley JK |date=Oct 2007 |title=Evolving knowledge of sex differences in brain structure, function, and chemistry |journal=Biological Psychiatry |volume=62 |issue=8 |pages=847–55 |doi=10.1016/j.biopsych.2007.03.001 |pmc=2711771 |pmid=17544382}}</ref> === გაულა სინთელუანობაშა === ტესტოსტერონ, მუჭოთ ჩქჷ, [[პროსტატაშ კიბო|პროსტატაშ კიბოშ]] წუმოძინაშ რისკიშ მაძინალ ვა რე. მარა თი ადამიერეფს, ნამუეფქჷთ ტესტოსტერონიშ დორკებაშ თერაპია მუკორთესჷნ, ტესტოსტერონიშ დონეშ ძინაქ კასტრაციულ დონეშ ეშე ოძირუ რინელ პროსტატაშ კიბოშ მოდვალუაშ ტემპიშ (ბიწორაშ) ძინა.<ref>{{cite book | vauthors = Morgentaler A, Schulman C | chapter = Testosterone and prostate safety | volume = 37 | pages = 197–203 | year = 2009 | pmid = 19011298 | doi = 10.1159/000176054 | isbn = 978-3-8055-8622-1 | series = Frontiers of Hormone Research | title = Advances in the Management of Testosterone Deficiency }}{{cite journal | vauthors = Rhoden EL, Averbeck MA, Teloken PE | title = Androgen replacement in men undergoing treatment for prostate cancer | journal = The Journal of Sexual Medicine | volume = 5 | issue = 9 | pages = 2202–08 | date = Sep 2008 | pmid = 18638000 | doi = 10.1111/j.1743-6109.2008.00925.x }}{{cite journal | vauthors = Morgentaler A, Traish AM | title = Shifting the paradigm of testosterone and prostate cancer: the saturation model and the limits of androgen-dependent growth | journal = European Urology | volume = 55 | issue = 2 | pages = 310–20 | date = Feb 2009 | pmid = 18838208 | doi = 10.1016/j.eururo.2008.09.024 }}</ref> [[ტესტოსტერონ დო გურ-ზისხირჯერღვეფიშ სისტემა|ტესტოსტერონიშ შანულობაშ გეშა გურ-ზისხირჯერღვეფიშ სინთელუანობაშ თხილუას]] გინორთელ შედეგეფ რე მეღებული.<ref>{{cite journal | vauthors = Haddad RM, Kennedy CC, Caples SM, Tracz MJ, Boloña ER, Sideras K, Uraga MV, Erwin PJ, Montori VM | title = Testosterone and cardiovascular risk in men: a systematic review and meta-analysis of randomized placebo-controlled trials | journal = Mayo Clinic Proceedings | volume = 82 | issue = 1 | pages = 29–39 | date = Jan 2007 | pmid = 17285783 | doi = 10.4065/82.1.29 }}{{cite journal | vauthors = Jones TH, Saad F | title = The effects of testosterone on risk factors for, and the mediators of, the atherosclerotic process | journal = Atherosclerosis | volume = 207 | issue = 2 | pages = 318–27 | date = Dec 2009 | pmid = 19464009 | doi = 10.1016/j.atherosclerosis.2009.04.016 }}</ref> თეშ უმკუჯინალო, ხანშა მიშულირ ქომოლკოჩეფს ტესტოსტერონიშ ნორმალურ დონეშ თხილუაქ ოძირუ ბრელ თი პარამეტრიშ გაუჯგუშება, ნამუთ გურ-ზისხირჯერღვეფიშ ლახარეფიშ რისკის ურკენს, სამანგათ: კუთეფიშ მასაშ ძინა, ქვარაშ ქონიშ (ვისცერალურ ციმუ) დორკება, ქოლესტერინიშ დონეშ დორკება დო გლიკემიურ კონტროლიშ გაუჯგუშება.<ref>{{cite journal | vauthors = Stanworth RD, Jones TH | title = Testosterone for the aging male; current evidence and recommended practice | journal = Clinical Interventions in Aging | volume = 3 | issue = 1 | pages = 25–44 | year = 2008 | pmid = 18488876 | pmc = 2544367 | doi = 10.2147/CIA.S190 | doi-access = free }}</ref> ანდროგენეფიშ მაღალ დონე მერსხილ რე [[მენსტრუაციულ ციკლი|მენსტრუალულ ციკლიშ]] აკორცუაფეფწკჷმა მუჭოთ კლინიკურ პოპულაციეფს, თეშ ჭყანთელ ოსურეფსჷთ.<ref>{{cite journal | vauthors = Van Anders SM, Watson NV | title = Menstrual cycle irregularities are associated with testosterone levels in healthy premenopausal women | journal = American Journal of Human Biology | volume = 18 | issue = 6 | pages = 841–44 | year = 2006 | pmid = 17039468 | doi = 10.1002/ajhb.20555 | url = https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/83925/1/menstrual_cycle_irregularities_are_associated_with_testosterone_levels_in_healthy_premenopausal_women.pdf | hdl = 2027.42/83925 | s2cid = 32023452 | hdl-access = free | access-date = August 29, 2019 | archive-date = February 13, 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210213011139/https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/83925/menstrual_cycle_irregularities_are_associated_with_testosterone_levels_in_healthy_premenopausal_women.pdf;jsessionid=AC61249B183224834C48B1216A6F6FC6?sequence=1 | url-status = live }}</ref> თაშნეშე შილებე გიმიჭანუას ვარჩქვანელობურ თომალა, აკნე, წონაშა ძინა, უსქუალობა დო კანკალეშა დუდიშ თომაშ რცუაფასჷთ. თე ეფექტეფ უმენტაშო ომარქვალეეფიშ პოლიკისტოზიშ სინდრომიშ (PCOS) მოღვენ ოსურეფს მიოხენა. პკოს-ით (PCOS) დალახებულ ოსურეფშო, ჰორმონეფი, სამანგათ [[ორალურ კონტრაცეპტივეფი|ინოსახებაშ სააწმარენჯო ტაბლეტეფი]], შილებე გჷმორინაფილქ იჸუას ტესტოსტერონიშ მოძინელ დონეშ ეფექტეფიშ დარკებელო.<ref> {{cite web |author= |date=June 6, 2020 |title=Polycystic Ovary Syndrome (PCOS) |url=https://studentaffairs.psu.edu/health-wellness/healthcare-and-medical-services/health-information-resources/polycystic-ovary#:~:text=In%20PCOS%2C%20the%20ovaries%20do,hair%20loss%20from%20the%20scalp. |access-date=May 14, 2024 |website=Penn State Student Affairs |publisher=Penn State University 2022}}</ref> გურგოჩამილობა, შვენა დო ოფირჩულ უნარეფ რე თარ კოგნიტურ ფუნქციეფი, ნამუეფშათ ადამიერეფს ტესტოსტერონ გაულას იღვენუანსჷნ. წიმიწორე მუნაჩემეფ მიოწურუანს თიშა, ნამჷ-და ტესტოსტერონიშ დაბალ დონე შილებე რდას კოგნიტურ უნარეფიშ დარკებაშ დო შილებე, ალცჰაიმერიშ ტიპიშ [[დემენცია|დემენციაშ]] რისკ-ფაქტორი,<ref>{{cite journal |vauthors=Pike CJ, Rosario ER, Nguyen TV |date=Apr 2006 |title=Androgens, aging, and Alzheimer's disease |journal=Endocrine |volume=29 |issue=2 |pages=233–41 |doi=10.1385/ENDO:29:2:233 |pmid=16785599 |s2cid=13852805}}{{cite journal |vauthors=Rosario ER, Chang L, Stanczyk FZ, Pike CJ |date=Sep 2004 |title=Age-related testosterone depletion and the development of Alzheimer disease |journal=JAMA |volume=292 |issue=12 |pages=1431–32 |doi=10.1001/jama.292.12.1431-b |pmid=15383512}}{{cite journal |vauthors=Hogervorst E, Bandelow S, Combrinck M, Smith AD |year=2004 |title=Low free testosterone is an independent risk factor for Alzheimer's disease |journal=Experimental Gerontology |volume=39 |issue=11–12 |pages=1633–39 |doi=10.1016/j.exger.2004.06.019 |pmid=15582279 |s2cid=24803152}}{{cite journal |vauthors=Moffat SD, Zonderman AB, Metter EJ, Kawas C, Blackman MR, Harman SM, Resnick SM |date=Jan 2004 |title=Free testosterone and risk for Alzheimer disease in older men |url=https://escholarship.org/uc/item/9kh190b5 |journal=Neurology |volume=62 |issue=2 |pages=188–93 |doi=10.1212/WNL.62.2.188 |pmid=14745052 |s2cid=10302839 |access-date=April 1, 2022 |archive-date=November 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119073953/https://escholarship.org/uc/item/9kh190b5 |url-status=live }}</ref> ნამუთ რე თარ არგუმენტ [[თელარაშ განწეხანობა|შურდგუმუაშ განწეხანობაშ]] მედიცინას სირჩინუეშ სააწმარენჯო თერაპიეფს ტესტოსტერონიშ გჷმორინაფაშო. თეშ უმკუჯინალო, ლიტერატურაშ კაბეტ ნორთ მიოწურუანს ღულაღოზამ დო გვალოთ კვადრატულ რსხუშა ოფირჩულ უნარეფს დო ცირკულირებაფონ ტესტოსტერონს შქას,<ref>{{cite journal |vauthors=Moffat SD, Hampson E |date=Apr 1996 |title=A curvilinear relationship between testosterone and spatial cognition in humans: possible influence of hand preference |journal=Psychoneuroendocrinology |volume=21 |issue=3 |pages=323–37 |doi=10.1016/0306-4530(95)00051-8 |pmid=8817730 |s2cid=7135870}}</ref> სოდეთ ცირკულირებაფონ ანდროგენეფიშ მუჭოთ ჰიპო-, თეშ ჰიპერსეკრეციას (მერკე ვარ-და ხვეიან გჷმორთუალას (სეკრეციას)) მანებელ გაულა უღჷ კოგნიტურ ფუნქციეფშა. ==== იმუნურ სისტემა დო ანთება ==== ტესტოსტერონიშ დეფიციტ მერსხილ რე [[მეტაბოლურ სინდრომი|მეტაბოლურ სინდრომიშ]], [[გურ-ზისხირჯერღვეფიშ ლახარა|გულ-ზისხირჯერღვეფიშ ლახარაშ]] დო [[ღურალაშ მაძირაფალი|ღურალაშ]] რისკიშ ძინაწკჷმა, ნამუეფჷთ თაშნეშე ქრონიკულ [[ანთება|ანთებაშ]] შედეგეფს წჷმარინუანს.<ref>{{cite journal |vauthors=Bianchi VE |date=January 2019 |title=The Anti-Inflammatory Effects of Testosterone |journal=Journal of the Endocrine Society |volume=3 |issue=1 |pages=91–107 |doi=10.1210/js.2018-00186 |pmc=6299269 |pmid=30582096}}</ref> ტესტოსტერონიშ პლაზმურ კონცენტრაცია კჷნოპროპორციულ რე ანთებაშ ანდა [[ბიომარკერი|ბიომარკერწკჷმა]], თინეფს შქას [[C-რეაქტიულ ცილა|CRP]], [[ინტერლეიკინ 1 ბეტა]], [[ინტერლეიკინ 6]], [[კიბოშ ნეკროზიშ ფაქტორი-ალფა|TNF ალფა]] დო [[ენდოტოქსინი|ენდოტოქსინიშ]] კონცენტრაციაწკჷმა, თაშნეშე [[ლეიკოციტი|ლეიკოციტეფიშ]] მუდანობაწკჷმა. მუჭოთ [[მეტა-ანალიზი|მეტა-ანალიზ]] ოძირანსჷნ, ტესტოსტერონით გითოთირუაფონ თერაპია იჭანუანს ანთებურ მარკერეფიშ შანულამ რკებას. თე ეფექტეფ გოპიჯაფილ რე შხვადოშხვა მექანიზმით, ნამუეფსჷთ სინერგიულ ქიმინჯალა უღჷნა. ანდროგენდეფიციტურ ქომოლკოჩეფს წოროგეჸუნელ [[ჰაშიმოტოშ თიროიდიტი|ავტოიმუნურ თიროიდიტით]], ტესტოსტერონით გითოთირუაფონ თერაპია იჭანუანს [[ფარიშობურ ჯარკვალიშ ავტოანტირსხული|ფარიშობურ ჯარკვალიშ ავტოანტირსხულეფიშ]] ტიტრეფიშ რკებას დო [[ფარიშობურ ჯარკვალიშ სეკრეტორულ შილებუანობა|ფარიშობურ ჯარკვალიშ სეკრეტორულ შილებუანობაშ]] (SPINA-GT) ძინას.<ref>{{cite journal |vauthors=Krysiak R, Kowalcze K, Okopień B |date=October 2019 |title=The effect of testosterone on thyroid autoimmunity in euthyroid men with Hashimoto's thyroiditis and low testosterone levels |journal=Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics |volume=44 |issue=5 |pages=742–749 |doi=10.1111/jcpt.12987 |pmid=31183891 |s2cid=184487697 |doi-access=free}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} [[კატეგორია:ტესტოსტერონი| ]] [[კატეგორია:ანდროგენეფი]] [[კატეგორია:ანდროსტანეფი]] [[კატეგორია:ციკლოპენტანოლეფი]] [[კატეგორია:ენონეფი]] [[კატეგორია:ესტროგენეფი]]<!-- მეტაბოლიზმიშ მეშქაშობათ ესტრადიოლო დო ანდროსტანედიოლეფო --> [[კატეგორია:GABAA რეცეპტორიშ პოზიტიურ ალოსტერულ მოდულატორეფი]]<!-- მეტაბოლიზმიშ მეშქაშობათ 3α-ანდროსტანედიოლო --> [[კატეგორია:ყვაჯკაკალიშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:სამარქვალოშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ჰიპოთალამუს-ჰიპოფიზ-გონადურ ლირეშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ჭაჭაშ ჟილენ ჯარკვალიშ ქორქაშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ადამერიშ ჰორმონეფი]] [[კატეგორია:ნეიროენდოკრინოლოგია]] [[კატეგორია:სქესობურ ჰორმონეფი]] hfdn2kjfnb7qxen6d5css5jo0vq3czf 0 44338 252006 250611 2026-08-13T00:26:13Z InternetArchiveBot 15194 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260812)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 252006 wikitext text/x-wiki {{Short description|სოციალურ გაულაშ ექსპლუატაციურ ტიპი}} {{მიარეშანულამობა*|მანიპულაცია (მიარეშანულამი){{!}}მანიპულაცია}} [[ფაილი:King David Handing the Letter to Uriah 1611 Pieter Lastman.jpg|მინი|<center>[[პიტერ ლასტმანი]], „დავით გინმოჩანს ნაჭარას ურიას“ (1611).<br>„''მანიპულირაფა, მუჭოთ თეხანურ ადამიერიშ თარ უბედრობა, უნივერსალური, უთებუ დო ირიათონ რე. ჩქი, სამანგათ, ბკითხულენთ [[ჯვეში აპიანი|ჯვეშ აპიანს]] ამბეს თიშ გეშა დო მუჭო ქენუოლ გურშა [[დავითი|დავითის]] [[ურია ხეთარი|ურიაშ]] [[ბერსაბეა|ალმასქუშ]] სისქვამექ, ზოჯუნს ურიაშ ჸონაფას არძაშე ოშქურანჯ ბურჯაფშა. დავითი იმენდენს, ნამჷ-და ურია თექ დოღურჷნ, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და თეს მუშ დუდს ხოლო ვაგმუტირხჷნ''“{{sfn|შოსტრომი|1992|ხს=16}} ([[ევერეტ შოსტრომი]])]] '''ფსიქოლოგიურ მანიპულაცია''' — [[სოციალურ გაულა|სოციალურ ჟიგაულაშ]] ტიპი<ref>{{წინგი|ავტორი=Braiker H. B.|დუდჯოხო=Who's Pulling Your Strings? How to Break The Cycle of Manipulation|წანა=2004|აბანი=|გიშმაშქუმალარი=McGraw-Hill Prof Med/Tech|ტომი=|ხასჷლა=|ხასჷლეფი=256|isbn=9780071446723}}</ref> (ვარ-და [[სოციალურ ფსიქოლოგია|სოციალურ-ფსიქოლოგიურ ფენომენი]]{{sfn|დოცენკო|1997|ხს=}}), ნამუთ წჷმარინუანს საქვარუას შხვა კათაშ [[აჩამა]]შ (ვარ-და რჯებაშ) თირუას ფულირი, [[მოღორება|მოღორებულ]] დო ნძალობურ ტაქტიკაშ გიმორინაფათ{{efn|ე. ლ. დოცენკოშ გოთანჯუათ, „''მანიპულაცია — თენა რე ფსიქოლოგიურ გაულაშ გვარობა, ნამუშ ორსანტულ რსულება იჭანუანს შხვა ადამიერს ფულირ ლამებეფიშ სტიმულაციას, ნამუთ ვაუხვადუ თიშ რეალურ,ნანდულ კორინეფს.''“ {{sfn|დოცენკო|1997|ხს=}}}} მანიპულატორიშ ინტერესეფიშ მეჯინათ; შილებე პარალელიშ მოჸონაფა ფსიქოლოგიურ [[ქვირთოსანობა]]შ სმებაწკჷმა. ანდანე თეჯგურა მეთოდეფ მანიპულატორიშ ინტერესეფს ხეს უნწყუნს შხვა კათაშა გეკეთებათ (ხარჯშა), თინეფ შილებე მირჩქინუაფუდასჷნ [[ხანდურ ექსპლუატაცია|ექსპლუატაციური]], ნძალობური, ჩაჩანური, [[ეთიკა|ვაეთიკურ]] ქიმინჯუათ. სოციალურ ჟიგაულა ირ შვანს ვა რე ნეგატიური{{sfn|შოსტრომი|1992|ხს=11}}, უმენტაშო მირჩქინუაფუ უნებელო, დო თინა ვა რე ნძალებურ დო პატის ქოცენს-და ადამიერიშ ნებას მიღას თინა (ვარ-და ივარუას). [[კონტექსტი|კონტექსტიშ]] დო [[მოტივაცია|მოტივაციაშ]] მეჯინათ, სოციალურ ჟიგაულა შილებე ორდას ფულირ (ვარ-და ღილე) მანიპულაცია. == ეტიმოლოგია == 1730 წანაშო, ზიტყვა ''მანიპულაცია'' გიმირინუაფუდჷ მადენეფიშ მოპალუაშ მეთოდიშ ეიოჭარალო. თე ტერმინ მოურს ფრანგულ ზიტყვაშე manipulation, ნამუთ მუშჸურეშე მოურს ზიტყვაშე ''manipule'' დო შანენს „მუნჭის“ (ხეშ ხუს) — თენა რდჷ ოზჷმალ ართული, ნამუსჷთ აფთიაქარეფ გიმირინუანდესჷნ. მოგვიანეთ, 1828 წანაშო, თიქ მიღჷ შანულობა, ნამუთ გურიშხონარენდჷ კათაშ გამაგას დორხველ ინტერესეფშო.<ref>{{cite web | url=https://www.etymonline.com/word/manipulation | title=Manipulation - Etymology, Origin & Meaning }}</ref> ზიტყვაქ ''manipulate'' (მანიპულირაფა) გორჩქინდჷ 1827 წანას, მუჭოთ კჷნოწარმებულ ფორმა ზიტყვაში მანიპულაცია დო დუდშე შანენდჷ „ხეთ ორსატულო გამაგალა“. 1864 წანაშო, თიშ გიმორინაფაქ გიძინჷ დო ქიკათუ გინოღალირ შანულობა ხოლო: „გამაგალა ვარ-და გაულაშ ღვენა, გიშაკერზაფილო დორხველ რგებაფაშო“.<ref>{{cite web | url=https://www.etymonline.com/word/manipulate | title=Manipulate - Etymology, Origin & Meaning}}</ref> თე ზიტყვა გიმირინუაფუ ანდა შხვადოშხვა შანულობათ, მარა ამდღა თინა არძაშე ხშირას ფსიქოლოგიურ კონტექსტეფს გიმირინუაფუ.<ref>"IN THE BEHAVIORAL SCIENCES we sometimes use the term "manipulation" to describe certain behavior. Everyone seems to know what is meant by manipulation, yet the term is omitted in the psychiatric dictionary. The verb, manipulate, and the noun, manipulation, have come to have psychiatric connotations which are worthy of a more detailed study." *Clair, H. R. S. (1966). Manipulation. Comprehensive psychiatry, 7(4), 248-258.</ref> == დიფერენციაცია == მანიპულაციას გინორთ უღჷ ართამ გაულაშა დო [[დარწმუნება|დარწუმებაშა (დაჯერებაშა)]].<ref>{{cite journal | url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/292086?journalCode=et | doi=10.1086/292086 | title=Manipulation | date=1978 | last1=Rudinow | first1=Joel | journal=Ethics | volume=88 | issue=4 | pages=338–347 | url-access=subscription }}{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=1i55AgAAQBAJ&dq=interpersonal-manipulation-nature-moral-limits-mark-seabright-dennis-moberg&pg=PT249 | title=Managerial Ethics: Moral Management of People and Processes | isbn=978-1-135-68713-7 | last1=Schminke | first1=Marshall | date=August 1998 | publisher=Psychology Press }}</ref> მანიპულაცია, დაჯერებაშე გინორთი, მუჭოთ წესი შანენს ადამიერიშ ბირტყინუაშ (სისუსტეეფიშ) საექსპლუატაციო გიმორინაფას.<ref>{{cite journal | url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0957926506060250 | doi=10.1177/0957926506060250 | title=Discourse and manipulation | date=2006 | last1=Van Dijk | first1=Teun A. | journal=Discourse & Society | volume=17 | issue=3 | pages=359–383 | url-access=subscription }}</ref> ვამანიპულაციურ გაულა ართამო მირჩქინუაფუ უნებელო დო თინა ვა რე ნძალება ადამიერი ნებაშა — შეულებუ მიღას მუდგაინ ვარ-და ივარუასჷნ.<ref>{{cite web | vauthors = Nichols S |title=The Ethics of Manipulation |url=https://plato.stanford.edu/board.html |access-date=22 March 2020 |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Stanford University}}</ref> დაჯერება რე შხვეფიშ ოკორინე ქიმინჯუაშა წუმოტურაფაშ (სისინაფაშ) ნიჭი, მუჭოთ წესი, კონკრეტულ ღანკიშ კონტექსტის. დაჯერება შხირას ოცადჷ გაულა იღვენუას ადამკიერიშ წუმორინეფშა, რელიგიაშა, მოტივაციაშა ვარ-და რჯებაშა. გაულა დო დაჯერება ვართ პოზიტიურო მირჩქინუაფუ დო ვართ ნეგატიურო, მანიპულაციაშე გინორთი, ნამუთ ირიათო ნეგატიურო მირჩქინუაფჷნ.<ref>{{cite book | last1=Dijk | first1=Teun Adrianus van | last2=Van Dijk | first2=Teun A. | title=Discourse and Communication: New Approaches to the Analysis of Mass Media Discourse and Communication | date=1985 | publisher=Walter de Gruyter | isbn=978-3-11-010319-9 | url=https://books.google.com/books?id=u8NaszqH1d0C&dq=manipulation%20psychology&pg=PA126 }}{{cite web | vauthors = Duncan RD |title=Influence Versus Manipulation: Understand The Difference |url=https://www.forbes.com/sites/rodgerdeanduncan/2018/12/21/influence-vs-manipulation-understand-the-difference/?sh=303899ad470c |access-date=21 December 2018 |work=Forbes}}{{Cite news |last=Sinha |first=Ruchi |date=2022-01-26 |title=Are You Being Influenced or Manipulated? |url=https://hbr.org/2022/01/are-you-being-influenced-or-manipulated |access-date=2024-05-03 |work=Harvard Business Review |issn=0017-8012}}</ref> == ქოძირით თაშნეშე == {{div col|colwidth=30em}} * {{annotated link|ტვინიშ გუმორჩხუალა}} — სისტემატურ აძვილებურ დარწუმება * {{annotated link|შიშიშ კულტურა}} — სისტემა, ნამუსჷთ ნჯარიშ ეშაღალაშ შიშ რე მოდვალირი * {{annotated link|ქვირთოსანობა|aka=დუდგუმოჯერებაშ კაჭი — ადამიერიშ ვარ-და ბუნაშ მოღორებაშ ცადება}} * {{annotated link|მასობურ სმებაშ მანიპულაცია}} — ზღოდიშ (არგვათაშ) ფსიქოლოგიაშ გჷმორინაფა * {{annotated link|უჩა ტრიადა}} — აგრესიულ პიჯეფიშ ტიპეფი * {{annotated link|ფუშქინუა}} — მიდგაინშა თიჯგურა მუდგაინიშ დაჯერებაშ აძვილება, ნამუთ მართალ ვა რენ * {{annotated link|ემოციურ შანტაჟი}} — შხვაშ ფსიქოლოგიურ კონტროლიშ ნეგატიურ ფორმა * {{annotated link|შიშიშ მოდვალა}} — შიშშა გერსხილ ტაქტიკაშ გარძახო გჷმორინაფა * {{annotated link|გაზლაითი (1944 წანაშ ფილმი)|''გაზლაითი'' (1944 წანაშ ფილმი)}} — 1944 წანაშ ამერიკულ ფილმი, ნამუშ რეჟისორით ჯორჯ კიუკორ რე * {{annotated link|გვერდო მართალი}} — ჩილათაშა მიშმაჸონაფალ გჷნაცხადი * {{annotated link|ინტერნეტ მანიპულაცია}} — ცირფულ ტექნოლოგიეფით მანიპულირება * {{annotated link|ქვირთოსანობეფიშ ერკებული}} * {{annotated link|ტყურა}} — გარძახო რცუ გჷნაცხადი, ნამუთ ჩილათაშა მიშაჸონაფაშ ღანკით რე კეთებული * {{annotated link|მედია მანიპულაცია}} — მეთოდეფი, ნამუეფიშჷთ კონკრეტულ პარტიაშ მოხუჯეეფ გუთმაჭყანა თინეფიშ ინტერესეფშო ხეონწყუე იმიჯის * {{annotated link|ფსიქოლოგიურ ლჷმა}} — საინფორმაციო ოპერაციეფ ოურდუმე ღანკეფიშ მიოჭირინალო {{div col end}} ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> == რესურსეფ ინტერნეტის == {{wikiquote}} '''წინგეფი''' * {{Cite book|title=The Confidence Game: Why We Fall for It...Every Time |url=https://archive.org/details/confidencegamewh0000konn_a2s9 |last=Konnikova |first=Maria |year=2016 |publisher=Viking |isbn=978-0525427414 }} * {{Cite book|last=Ford |first=Charles V. |orig-year=1999 |title=Lies! Lies!! Lies!!!: The Psychology of Deceit |url=https://books.google.com/books?id=_FSc5C2bFYUC |publisher=American Psychiatric |year=1999 |isbn=978-0880489973}} * {{cite book |doi=10.1016/C2017-0-01262-4 |title=The Dark Triad of Personality |date=2019 |isbn=978-0-12-814291-2 |first1=Minna |last1=Lyons|publisher=Elsevier }} '''აკადემიურ ნახანდეფი''' {{refbegin}} * {{cite journal | vauthors = Bursten B | title = The manipulative personality. | journal = Archives of General Psychiatry | date = April 1972 | volume = 26 | issue = 4 | pages = 318–321 | doi = 10.1001/archpsyc.1972.01750220028005 | pmid = 5013516 }} * {{cite journal | url=https://doi.org/10.1037/0022-3514.52.6.1219 | doi=10.1037/0022-3514.52.6.1219 | title=Tactics of manipulation | date=1987 | last1=Buss | first1=David M. | last2=Gomes | first2=Mary | last3=Higgins | first3=Dolly S. | last4=Lauterbach | first4=Karen | journal=Journal of Personality and Social Psychology | volume=52 | issue=6 | pages=1219–1229 | pmid=3598864 | url-access=subscription }} * {{cite journal | url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/292086?journalCode=et | doi=10.1086/292086 | title=Manipulation | date=1978 | last1=Rudinow | first1=Joel | journal=Ethics | volume=88 | issue=4 | pages=338–347 | url-access=subscription }} {{refend}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ფსიქოლოგიურ მანიპულაცია| ]] [[კატეგორია:სოციალურ გაულა]] [[კატეგორია:ადამიერიშ რჯება]] [[კატეგორია:ანტისოციალურ რჯება]] [[კატეგორია:ფსიქოლოგიურ კონცეფციეფი]] fs98xe2kdzx8lihkym9abrt6bhmhpv8 0 44552 251994 251974 2026-08-12T20:03:03Z Narazeni 826 /* */ 251994 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ანდრე კოლინგბა | სურათი= | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო= | ხეშმოჭარუა =Kolingba signature 1986.jpg | რანწკი = [[ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|ცენტრალურ აფრიკაშ რესპუბლიკაშ მა-4 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[1 ეკენია]], [[1981]] | პოსტი დიტუ = [[22 გჷმათუთა]], [[1993]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[დავიდ დაკო]] | მონძე =[[ანჟ ფელიქს პატასე]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|12|8|1936}} | დაბადებაშ აბანი=[[ბანგი]], [[უბანგი-შარი]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2010|2|7|1936|8|12}} | ღურაშ აბანი=[[პარიზი]], [[საფრანგეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =[[მირეი კოლინგბა]] | სქუალეფი=12 | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია = | ჯილდოეფი = | პარტია =[[ცენტრალურ აფრიკაშ დემოკრატიულ გოართოიანაფა]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ანდრე დიედონე კოლინგბა''' (დ. [[12 მარაშინათუთა]], [[1936]] — ღ. [[7 ფურთუთა]], [[2010]]) — [[ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა|ცენტრალურ აფრიკალ]] ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|ცენტრალურ აფრიკაშ რესპუბლიკაშ მა-4 პრეზიდენტი]] 1981-1993 წანეფს.<ref>{{cite web |url=https://www.thetimes.com/travel/destinations/africa-travel/south-africa/andre-kolingba-dictator-of-the-central-african-republic-xdwhzcrkzz8 |title=Andre Kolingba: dictator of the Central African Republic |website=The Times}}</ref> კოლინგბაქ, 1981 წანას მანწყჷ უზისხირე სახენწჷფო გინორთა, ქუდახჷ [[დავიდ დაკო]]შ თარობა დო ხეშუულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. კოლინგბა ქიანას გამაგენდჷ მუჭოთ ოურდუმე დიქტატორი. თიშ გამაგალა იხასიათებუდჷ კორუფციათ დო ნეპოტიზმით. შანულამ პოსტეფს ორინუანდჷ მუშ ეთნიკურ ბუნაშ, [[იაკომა (კათა)|იაკომაშ]] წჷმმარინაფალეფს.<ref>{{cite web |url=https://www.thetimes.com/travel/destinations/africa-travel/south-africa/andre-kolingba-dictator-of-the-central-african-republic-xdwhzcrkzz8 |title=Andre Kolingba: dictator of the Central African Republic |website=The Times}}</ref> 1993 წანას, ოპოზიციურ ნძალეფქ აძვილეს კოლინგბა უმანჯებუდკო დემოკრატიულ გიშაგორუეფი, სოდეთ თიქ [[ანჟ ფელიქს პატასე]]წკჷმა დემარცხჷ. თენა ისტორიულ მომენტ რდჷ ცენტრალურ აფრიკაშ პოლიტიკას, ანდანე მაართათ მოხვადჷ თიქ ნამჷ-და მოქიმინჯე პრეზიდენტიქ დათმჷ ხეშუულობა დემოკრატიულ პროცესეფიშ შედეგო.<ref>{{cite web |url=https://www.thetimes.com/travel/destinations/africa-travel/south-africa/andre-kolingba-dictator-of-the-central-african-republic-xdwhzcrkzz8 |title=Andre Kolingba: dictator of the Central African Republic |website=The Times}}</ref> პოსტიშე ულაშ უკულ, კოლინგბა აქტიურ რდჷ ცარ-შ პოლიტიკას დო 2001 წანაშ სახენწჷფო მინორთაშ ცადებას ხოლო ოკათუდჷ. კოლინგბაქ ქიანა ქჷდიტუ დო ხურგიშ გალე ინტუ. ცარ-შ სასამართოქ თის ღურაშ განჩინება გეგშუღჷ. 2003 წანას კოლინგბაქ ოდაბადეშა დირთჷ დო პატიება ითხჷ. კოლინგბაქ ღურუ 2010 წანაშ 7 ფურთუთას, 73 წანერქ, პარიზის.<ref>{{cite web |url=https://www.thetimes.com/travel/destinations/africa-travel/south-africa/andre-kolingba-dictator-of-the-central-african-republic-xdwhzcrkzz8 |title=Andre Kolingba: dictator of the Central African Republic |website=The Times}}</ref> ==ქოძირით თაშნეშე== * [[ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი]] == სქოლიო == [[კატეგორია:ცენტრალურ აფრიკალი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტეფი]] p3abplq4vsu49ses7565joixeuzyxr4