ვიკიპედია xmfwiki https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%B7%E1%83%9A%E1%83%90 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter მედია სპეციალური განხილვა მომხმარებელი მომხმარებლის განხილვა ვიკიპედია ვიკიპედია სხუნუა ფაილი ფაილის განხილვა მედიავიკი მედიავიკის განხილვა თარგი თარგის განხილვა დახმარება დახმარების განხილვა კატეგორია კატეგორიის განხილვა TimedText TimedText talk მოდული მოდულის განხილვა Event Event talk 0 345 252819 252817 2026-09-02T18:03:58Z Narazeni 826 252819 wikitext text/x-wiki {{კუნტა ეჭარუა|სახენწჷფო ცენტრალურ ევროპას}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-pl|Rzeczpospolita Polska}} |ედომუშამი_ჯოხო = პოლონეთიშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =პოლონეთი |შილა = Flag of Poland.svg |გერბი = Herb Polski.svg |რუკა = EU-Poland (orthographic projection).svg |ჰიმნი = {{lang-pl|Mazurek Dąbrowskiego}}<br />"[[პოლონეთიშ ჰიმნი|პოლონეთი ვადინაფე]]"<div style="padding-top:0.5em;">{{center|[[File:Mazurek Dabrowskiego.ogg]]}}</div> |დევიზი = |ზოხორინალაშ თარიღი = |ოფიციალური_ნინეფი =[[პოლონური ნინა|პოლონური]] |რელიგია= {{ublist|item_style=white-space: |{{Tree list}}}} * 72.4% [[ქირსიანობა]] ** 71.3% [[კათოლიციზმი პოლონეთის|კათოლიციზმი]] ** 1.1% [[ქირსიანული კონფესიეფიშ ერკებული|შხვა ქირისანულ გემაჸვენჯობა]] {{Tree list/end}} |ნანანოღა= [[ვარშავა]] |latd=52 |latm=13 |latNS=N |longd=21 |longm=02 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ვარშავა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] საპარლამენტო რესპუბლიკა |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[პოლონეთიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[კაროლ ნავროცკი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[პოლონეთიშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[დონალდ ტუსკი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 69-ა |ფართობი =312,696 |წყარი_% =1.48 (2015) |ოეგებიე_მახორობა =37,796,000 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 38-ო |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2022 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 122 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი =98-ო |ედპ_ppp_წანა = 2022 |ედპ_ppp = $1.599 ტრილიონი |ედპ_ppp_რანგი =22-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$42,466 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი =41-ა |აგი =0.876 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =34-ა |აგი_წანა =2021 |ვალუტა= [[პოლონური ზლოტი|ზლოტი]] |ვალუტაშ_კოდი =PLN |ქიანაშ_კოდი =PL |ბორჯიშ_ორტყაფუ = 1 |ზარხულიშ_ბორჯი =ქო |cctld = .pl |ოტელეფონე_კოდი =+48 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q36|text=პოლონეთიშ რუკა}} }} '''პოლონეთი''' ([[პოლონური ნინა|პოლ.]] Polska), ოფიციალურო '''პოლონეთიშ რესპუბლიკა''' ([[პოლონური ნინა|პოლ.]] Rzeczpospolita Polska) — [[სახენწჷფო]] [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ ევროპას]]. გჷნოზინდილ რე ოორუეშე, [[ბალტიაშ ზუღა]]შ ობჟათეშე, [[სუდეტეფი]]შ დო [[კარპატეფი]]შ გვალეფშახ, ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[ლიეტუვა]] დო [[რუსეთი]], ბჟაეიოლშე — [[ბელარუსი|ბელარუს]] დო [[უკრაინა]], ობჟათეშე — [[სლოვაკეთი|სლოვაკეთ]] დო [[ჩეხეთი]], ბჟადალშე — [[გერმანია]]. ტერიტორია იხასიათებუ ანდაკორობამ ლანდშაფტით, ეკოსისტემათ დო ზჷმიერი-გინმალ კლიმატით. პოლონეთ აკმოდირთუ [[სავოევოდე (პოლონეთი)|ვითაამშვ სავოევოდეშე]] დო მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ მახუთა [[ევროპაშ რსხუ]]შ მაკათურ ქიანა რე 38 მილიონ ადამიერშე უმოსით, თაშნეშე ევრორსხუშ მახუთა ქიანა რე სქირონიშ ფართობიშ მეჯინათ, ნამუთ აკმადგინანს 312 696 კმ². ნანანოღა დო უშხუაშ ნოღა — [[ვარშავა]]; შხვა კაბეტ ნოღა რე: [[კრაკოვი]], [[ვროცლავი]], [[ლოძი]], [[პოზნანი]], [[გდანსკი]] დო [[შჩეცინი]]. [[პოლონეთიშ პრესიტორია დო პროტოისტორია|პოლონეთიშ ტერიტორიას ადამიერიშ ისტორიაშახიან საქვარუა]] ორხველუ თუდოლენ პალეოლითის, იროიან დოხორუაქ დიჭყჷ ეკონია ჯამარუაშ ბორჯიშ თებაშ უკული. გვიან ანტიკურ ბორჯის, რეგიონ გიშეგორუაფუდჷ კულტურულ ანდაკორობამობათ, ორდოიან შქაოშწანურეფს თე ტერიტორიას ოხორანდეს ბჟადალსლავური [[პოლიანეფი]]შ თური, ნამუშეთ ჯოხოთ გიადჷ პოლონეთის. სახენწჷფობურობაშ გჷმოქიმინუაშ პროცესიქ აკუხვადჷ [[966]] წანას [[რომიშ კათოლიკური ოხვამე]]შ დუდალათ, პოლანეფიშ აჯამ გამაგეშ [[ქირსიანობა]]შა მორთაქ. [[1025]] წანას გიჭყჷ [[პოლონეთიშ ომაფე]]ქ, [[1569]] წანას გამანგარჷ მუშ განწეხანიშ რსხუ ლიეტუვაწკჷმა დო გაჭყჷ [[რეჩ პოსპოლიტა]]. თიმ ბორჯის თე წორომაჸალობა ევროპაშ ართ-ართ უკაბეტაშ ჟისახენწჷფო რდჷ გიშაგორუაფონ მონარქიათ დო უნიკალურ ლიბერალურ პოლიტიკურ სისტემათ, ნამუქჷთ [[1791]] წანას მიღჷ ევროპას პირველ თეხანურ კონსტიტუცია. [[XVIII ოშწანურა]]შ დალიას, პოლონეთიშ გოპეულუაშ ორქოშ ხანიშ თებათ, ქიანაშ ტერიტორია აკირთეს მეძობელ სახენწჷფოეფქ. პოლონეთიქ დირთინჷ [[პოლონეთიშ ზოხორინალაშ დღა|ზოხორინალა]] [[1918]] წანას, [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა|პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ]] დალიას დო გაჭყჷ [[პოლონეთიშ მაჟირა რესპუბლიკა]], ნამუქჷთ [[ვარშავაშ ბურჯაფი (1920)|გომორძგვილო]] გეგშართჷ ლჷმეფოშქაშე ბორჯიშ შხვადოშხვა კონფლიქტის. [[1939]] წანაშ ეკენიას, [[ნაცისტური გერმანია|გერმანიაშ]] დო [[სხუნუეფიშ რსხუშ მინოკათუა პოლონეთშა|სხუნუეფიშ რსხუშ]] [[პოლონეთშა მინოკათუა (1939)|პოლონეთშა მინოკათუა]]თ დიჭყჷ [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]ქ, ნამუქჷთ გჷმიჭანუ [[ჰოლოკოსტი|ჰოლოკოსტ]] დო მილიონობათ პოლონარიშ ზვარაკუა. მოსოფელიშ [[რგილი ლჷმა|რგილ ლჷმაშ]] მალობას, აძვილებურქ იჸუ გენშურთუმუდუკო [[სოციალისტური კარე|სოციალისტურ კარეშა]]შ, [[პოლონეთიშ ოკათე რესპუბლიკა]]ქ გჷნირთუ [[ვარშავაშ პაქტი]]შ ართ-ართ დგჷმარსხუაფალო. [[სოლიდარობა (პოლონური პროფრსხუ)|სოლიდარობაშ ყარაფიშ]] გოჭყაფაშ დო მიშნაღელ თიაშ ჭყოლოფუათ კომუნისტურ თარობაქ აკირცუ, თეშნერო პოლონეთიქ [[1989]] წანას, მუშ მეძობელეფს შქას პირველქ დირთინჷ მუშ დემოკრატიულ სახენწჷფო. პოლონეთ რე [[გვერდო საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]] [[ჟირპალატამი პარლამენტი|ჟირპალატიან კანონმადვალუ ორგანოთ]], ნამუთ აკმოდირთჷ [[სეიმი|სეიმშე]] დო [[პოლონეთიშ სენატი|სენატშე]]. იკოროცხუ ოშქაშე ნძალათ, ნამუსჷთ უღჷ წუმოძინელ საბაზარო ეკონომიკა დო მაღალ მიშნაველი, [[ევროპაშ რსხუ]]ს [[ედპ]]-შ ნომინალით მაამშვა აბანს იკენს, თელ ედპ-თ — მახუთას. პოლონეთის რინაშ, უშქურანჯობაშ დო ეკონომიკურ დუდიშულაშ ძალამ მაღალ დონე რე, თაშნეშე უფასო საუნივერსიტეტო გურაფა (პოლონურ ნინაშა) დო ართამ ჭყანთხილუა. ქიანას იდვალუაფუ [[იუნესკო]]შ 17 [[იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი პოლონეთის|მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი]], ნამუეფშე 15 კულტურულ შანულობაშ რე. პოლონეთ რე [[გოერო]]შ დჷმარსხუაფალ დო მაკათურ ქიანა, თაშნეშე ოკათჷ გეჸვენჯ ერეფოშქაშე ორგანიზაციეფს: [[ევროპაშ სხუნუ]], [[მოსოფელიშ ვაჭრუაშ ორგანიზაცია]], [[ეკონომიკური წოროხანდაშ დო წუმოძინაშ ორგანიზაცია]], [[ნატო (ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია)|ნატო]] დო [[ევროპაშ რსხუ]] ([[შენგენიშ ზონა]]შამო). == ეტიმოლოგია == {{Main|პოლონეთიშ ეტიმოლოგია}} მასქერულ, [[პოლონური ნინა|პოლონურ ნინაშა]] პოლონეთის ჯოხო {{lang|pl|Polska}} ''[პოლსკა]''.<ref>{{Cite book |last=Thompson |first=Wayne C. |url=https://books.google.com/books?id=lttJEAAAQBAJ&dq=%22name%2Bpoland%2B%2522polska%2522%2Bderived%22&pg=PA322 |title=Nordic, Central, and Southeastern Europe 2020–2022 |date=2021 |publisher=Rowman & Littlefield Publishers |isbn=978-1-4758-5626-2 |location=Blue Ridge Summit |page=322 |access-date=24 July 2023 |archive-date=7 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240207011846/https://books.google.com/books?id=lttJEAAAQBAJ&pg=PA322&dq=%22name%2Bpoland%2B%2522polska%2522%2Bderived%22 |url-status=live }}</ref> იკოროცხუ, ნამჷ-და ჯოხოდვალა მოურს [[ბჟადალ სლევეფი|ბჟადალ სლავურ]] თურ [[ბჟადალ პოლიანეფი|პოლიანეფშე]], ნამუთ ოხორანდჷ წყარმალუ [[ვარტა]]შ ღანჩოს, ასეიან კაბეტ პოლონეთიშ (ველიკოპოლსკიშ) ტერიტორიას (VI–VIII ოშწანურეფს).<ref>{{Cite book |last1=Lukowski |first1=Jerzy |url=https://books.google.com/books?id=NpMxTvBuWHYC&dq=%22polanie%2Bpoland%2Bwarta%2Bhistory%22&pg=PA4 |title=A Concise History of Poland |last2=Zawadzki |first2=Hubert |date=2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-55109-9 |location=Cambridge |page=4 |access-date=24 July 2023 |archive-date=4 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204080145/https://books.google.com/books?id=NpMxTvBuWHYC&pg=PA4&dq=%22polanie%2Bpoland%2Bwarta%2Bhistory%22 |url-status=live }}</ref> თურიშ ჯოხოდვალა მოურს [[პროტოსლავურ ნინა|პროტოსლავურ]] ჯოხოსქილედშე „pole“, ნამუთ, მუშჸურე, პროტოინდოევროპულ ზიტყვაშე ''*pleh₂''- მოურს, ნამუთ რზენს შანენს.<ref>{{Cite book |last=Lehr-Spławiński |first=Tadeusz |url=https://books.google.com/books?id=EjJHAAAAIAAJ&q=Je%25CC%25A8zyk%2Bpolski%2B:%2Bpochodzenie,%2Bpowstanie,%2Brozwo%25CC%2581j |title=Język polski. Pochodzenie, powstanie, rozwój |date=1978 |publisher=Państwowe Wydawnictwo Naukowe |location=Warszawa (Warsaw) |page=64 |language=Polish |oclc=4307116 |access-date=24 July 2023 |archive-date=24 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230724235955/https://books.google.com/books?id=EjJHAAAAIAAJ&q=Je%25CC%25A8zyk%2Bpolski%2B:%2Bpochodzenie,%2Bpowstanie,%2Brozwo%25CC%2581j |url-status=live }}</ref> ჯოხოდვალაშ ეტიმოლოგია ველიკოპოსლიშ რეგიონიშ [[ტოპოგრაფია]]ს დო ბირტყა ლანდშაფტის ოწაწჷ.<ref>{{Cite book |last=Potkański |first=Karol |url=https://books.google.com/books?id=b78eAAAAMAAJ&q=p%25C5%2582aska%2520wielkopolska%2520polanie |title=Pisma pośmiertne. Granice plemienia Polan |date=2004 |publisher=Polska Akademia Umiejętności |isbn=978-83-7063-411-7 |volume=1 |location=Kraków |page=423 |language=Polish |orig-date=1922 |access-date=24 July 2023 |archive-date=24 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230724235906/https://books.google.com/books?id=b78eAAAAMAAJ&q=p%25C5%2582aska%2520wielkopolska%2520polanie |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Everett-Heath |first=John |title=The Concise Dictionary of World Place-Names |date=2019 |publisher=University Press |isbn=978-0-19-190563-6 |location=Oxford |chapter=Poland (Polska) |author-link=John Everett-Heath |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ufkFEAAAQBAJ&dq=%22poland%2Bfield%2Bpolanie%22&pg=PT1498 |access-date=24 July 2023 |archive-date=4 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204080136/https://books.google.com/books?id=ufkFEAAAQBAJ&pg=PT1498&dq=%22poland%2Bfield%2Bpolanie%22 |url-status=live }}</ref> [[შქა ოშწანურეფი|შქა ოშწანურეფს]] [[ლათინური ნინა|ლათინურ]] ფორმა ''Polonia'' ფართოთ გჷმირინუაფუდუ ედომუშამ ევროპას.<ref name="Buko 2014">{{Cite book |last=Buko |first=Andrzej |url=https://books.google.com/books?id=VAOjBQAAQBAJ |title=Bodzia. A Late Viking-Age Elite Cemetery in Central Poland |date=2014 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-28132-5 |location=Leiden |pages=36, 62 |access-date=24 July 2023 |archive-date=7 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407051434/https://books.google.com/books?id=VAOjBQAAQBAJ |url-status=live }}</ref> == ისტორია == {{თარი|პოლონეთიშ ისტორია}} === პრეისტორია დო პროტოისტორია === {{თარი|ქუაშ ხანი პოლონეთის|ბრონზეშ დო რკინაშ ხანი პოლონეთის|პოლონეთ ანტიკურ ბორჯის|ჯვეში სლავეფი{{!}}ჯვეშ სლავეფი|ბჟადალ სლავეფი|ლეხიტეფი|პოლონეთ ორდოიან შქა ოშწანურეფს}} [[ფაილი:Biskupin brama od zewnatrz.jpg|thumb|right|ბრონზეშ ხანიშ [[ლუჟიცაშ კულტურა|ლუჟიცურ კულტურაშ]] ხორუაშ რეკონსტრუქცია [[ბისკუპინი|ბისკუპინს]], ჯვ.წ. VIII ოშწანურა.]] მაართა [[ქუაშ ხანა|ქუაშ ხანიშ]] არქაულ ადამიანეფქ დო ''[[ჰომო ერექტუსი]]შ'' გვარობაქ დოხოლაფირო 500 000 წანაშ კინოხ დიხორეს თი ტერიტორიას, ნამუქჷთ უკულ პოლონეთო გჷნირთუნ, მარა თიშ უკულიან უბადო კლიმატიქ ხე ვეშუნწყუ ორდოიან ადამიერეფს იროიან კარეეფიშ დორსხუაფას.<ref>{{Cite book |last=Fabisiak |first=Wojciech |url=[https://books.google.com/books?id=g_8jAQAAIAAJ&q=500%2520000%2520lat%2520temu%2520polska%2520homo%2520erectus](https://books.google.com/books?id=g_8jAQAAIAAJ&q=500%2520000%2520lat%2520temu%2520polska%2520homo%2520erectus) |title=Dzieje powiatu wrocławskiego |date=2002 |publisher=Starostwo Powiatowe |isbn=978-83-913985-3-1 |location=Wrocław |page=9 |language=pl |access-date=24 July 2023 |archive-date=24 July 2023 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20230724235907/https://books.google.com/books?id=g_8jAQAAIAAJ&q=500%2520000%2520lat%2520temu%2520polska%2520homo%2520erectus](https://web.archive.org/web/20230724235907/https://books.google.com/books?id=g_8jAQAAIAAJ&q=500%2520000%2520lat%2520temu%2520polska%2520homo%2520erectus) |url-status=live }}</ref> ''[[ადამიერი|ჰომო საპიენსიშ]]'' დო [[ორდოიან ევროპალ თეხანურ ადამიერეფი|ანატომიურო თეხანურ ადამიანეფიშ]] მოულაქ მოუხვადჷ კლიმატურ მოხარცქუას [[ეკონია ჯამარუაშ ბორჯი|ეკონია ჯამარუაშ ბორჯიშ]] დალიას ([[ვაიხსელიშ ჯამარუა|ოორუე პოლონურ ჯამარუა]] ჯვ. წ. 10 000 წანა), მუჟანსჷთ პოლონეთიქ დახორალო ორგებელო გჷნირთუნ.<ref>{{Cite book |last=Jurek |first=Krzysztof |title=Poznać przeszłość 1. Karty pracy ucznia. Poziom podstawowy |date=2019 |publisher=Nowa Era |isbn=978-83-267-3653-7 |location=Warszawa (Warsaw) |page=93 |language=pl}}</ref> [[ნეოლითი|ნეოლითურ]] ბორჯიშ გოთხორუეფ მიოწურუანა თიმ ეპოქაშ განწე წუმოძინაშა; ევროპულ ჸვალიშ კეთებაშ უჯვეშაშ ბეჭედუას (ჯვ. წ. 5500 წანა) მიოგორეს პოლონეთიშ ისტორიულ რეგიონ [[კუიავია|კუიავიას]]<ref>{{Cite journal |last=Subbaraman |first=Nidhi |date=12 December 2012 |title=Art of cheese-making is 7,500 years old |url=[http://www.nature.com/news/art-of-cheese-making-is-7-500-years-old-1.12020](http://www.nature.com/news/art-of-cheese-making-is-7-500-years-old-1.12020) |journal=Nature News |doi=10.1038/nature.2012.12020 |s2cid=180646880 |access-date=7 August 2021 |archive-date=8 May 2021 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20210508085311/https://www.nature.com/news/art-of-cheese-making-is-7-500-years-old-1.12020](https://web.archive.org/web/20210508085311/https://www.nature.com/news/art-of-cheese-making-is-7-500-years-old-1.12020) |url-status=live | issn=0028-0836|url-access=subscription }}</ref> დო [[ბრონოჩიციშ კოტო|ბრონოჩიციშ კოტოს]], ნამუსჷთ ეშახინტკილ რე ბარბალამ მანქანაშ უჯვეშაშ ჩინებულ ამნახანტი (ჯვ. წ. 3400 წანა).<ref>{{Cite journal |last1=Attema |first1=P. A. J. |last2=Los-Weijns |first2=Ma |last3=Pers |first3=N. D. Maring-Van der |date=December 2006 |title=Bronocice, Flintbek, Uruk, Jebel Aruda and Arslantepe: The Earliest Evidence Of Wheeled Vehicles In Europe And The Near East |url=[https://books.google.com/books?id=qqEqjtKJQ3YC&dq=%22Bronocice,+Flintbek,+Uruk,+Jebel+Aruda+and+Arslantepe:+The+Earliest+Evidence+Of+Wheeled+Vehicles+In+Europe+And+The+Near+East%22&pg=PA10](https://books.google.com/books?id=qqEqjtKJQ3YC&dq=%22Bronocice,+Flintbek,+Uruk,+Jebel+Aruda+and+Arslantepe:+The+Earliest+Evidence+Of+Wheeled+Vehicles+In+Europe+And+The+Near+East%22&pg=PA10) |journal=Palaeohistoria |publisher=[[University of Groningen]] |volume=47 |pages=10–28 (11) |isbn=978-90-77922-18-7}}</ref> [[ბრონზეშ ხანა|ბრონზეშ ხანაშ]] დო [[ორდოიან რკინაშ ხანა|ორდოიან რკინაშ ხანაშ]] ბორჯიქ (ჯვ. წ. 1300–500 წანეფს) ეიშანუ მახორობაშ მეჭედალაშ ძინათ, [[პალისადი|პალისადეფით]] ხორუეფიშ ([[გორდი (არქეოლოგია)|გორდეფი]]) დორსხუაფათ დო [[ლუჟიცაშ კულტურა|ლუჟიცაშ კულტურაშ]] გოძინათ.<ref>{{Cite book |last=Harding |first=Anthony |url=[https://books.google.com/books?id=XoxoAgAAQBAJ&dq=%22bronze%2Bage%2Bpoland%2Blusatian%22&pg=PA772](https://books.google.com/books?id=XoxoAgAAQBAJ&dq=%22bronze%2Bage%2Bpoland%2Blusatian%22&pg=PA772) |title=The Oxford Handbook of the European Bronze Age |date=2020 |publisher=University Press |isbn=978-0-19-885507-1 |location=Oxford |pages=766–783 |access-date=24 July 2023 |archive-date=2 October 2023 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20231002180454/https://books.google.com/books?id=XoxoAgAAQBAJ&pg=PA772&dq=%22bronze+age+poland+lusatian+culture%22](https://www.google.com/search?q=https://web.archive.org/web/20231002180454/https://books.google.com/books%3Fid%3DXoxoAgAAQBAJ%26pg%3DPA772%26dq%3D%2522bronze%2Bage%2Bpoland%2Blusatian%2Bculture%2522) |url-status=live }}{{Cite book |last=Price |first=T. Douglas |url=[https://books.google.com/books?id=IZ_KBwAAQBAJ&dq=%22lusatian%2Bculture%2B1300%2BBC%2B%25E2%2580%2593%2B500%2BBC%22&pg=PA212](https://books.google.com/books?id=IZ_KBwAAQBAJ&dq=%22lusatian%2Bculture%2B1300%2BBC%2B%25E2%2580%2593%2B500%2BBC%22&pg=PA212) |title=Ancient Scandinavia: an archaeological history from the first humans to the Vikings |date=2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-023198-9 |location=New York |page=212 |access-date=24 July 2023 |archive-date=2 October 2023 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20231002180455/https://books.google.com/books?id=IZ_KBwAAQBAJ&pg=PA212&dq=%22lusatian+culture+1300+BC+%E2%80%93+500+BC%22](https://web.archive.org/web/20231002180455/https://books.google.com/books?id=IZ_KBwAAQBAJ&pg=PA212&dq=%22lusatian+culture+1300+BC+%E2%80%93+500+BC%22) |url-status=live }}</ref> პოლონეთიშ პროტოისტორიაშ შანულამ არქეოლოგიურ მეგორაფა რე [[ბისკუპინი|ბისკუპინიშ]] გამანგარებულ ხორუა, ნამუთ ორხველუ [[გვიან ბრონზეშ ხანა|გვიან ბრონზეშ ხანაშ]] ლუჟიცურ კულტურას (ჯვ. წ. VIII ოშწანურაშ შქა წანეფი).<ref>{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=[https://books.google.com/books?id=yfPYAQAAQBAJ&q=biskupin&pg=PA96](https://books.google.com/books?id=yfPYAQAAQBAJ&q=biskupin&pg=PA96) |title=Northern Europe: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=28 October 2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63944-9 |language=en |access-date=31 March 2019 |archive-date=24 August 2021 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20210824094046/https://books.google.com/books?id=yfPYAQAAQBAJ&q=biskupin&pg=PA96](https://web.archive.org/web/20210824094046/https://books.google.com/books?id=yfPYAQAAQBAJ&q=biskupin&pg=PA96) |url-status=live }}</ref> ანტიკურ ხანას (ჯვ. წ. 400 – ახ. წ. 500 წანეფი), თეხანურ პოლონეთიშ ტერიტორიას ანდა გინორთელ უჯვეშაშ მახორობა ოხორანდჷ, გიშაკერზაფილო [[კელტეფი|კელტური]], [[სკვიტეფი|სკვითური]], [[ჯვეშ გერმანალეფი|გერმანული]], [[სარმატეფი|სარმატული]], [[ბალტეფი|ბალტიურ]] დო [[ჯვეში სლავეფი|სლავურ]] თურეფი.<ref>{{Cite book |last=Davies |first=Norman |url=[https://books.google.com/books?id=mkcSDAAAQBAJ](https://books.google.com/books?id=mkcSDAAAQBAJ) |title=Heart of Europe. The Past in Poland's Present |date=2001 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-280126-5 |location=Oxford |page=247 |language=en |author-link=Norman Davies |access-date=24 July 2023 |archive-date=18 May 2023 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20230518111254/https://books.google.com/books?id=mkcSDAAAQBAJ](https://web.archive.org/web/20230518111254/https://books.google.com/books?id=mkcSDAAAQBAJ) |url-status=live }}</ref> თეშ მოხ, არქეოლოგიურ მეგორუეფქ დადასურეს [[რომაულ ლეგიონი|რომაულ ლეგიონერეფიშ]] ჸოფა, ნამუეფით [[ქრავაშ რზა|ქრავაშ ვაჭრუაშ]] თხილუაშო რდეს თაქჷნ.<ref>{{Cite web |last=Zdziebłowski |first=Szymon |date=9 May 2018 |title=Archaeologist: We have evidence of the presence of Roman legionaries in Poland |url=[https://scienceinpoland.pap.pl/en/news/news%2C29414%2Carchaeologist-we-have-evidence-presence-roman-legionaries-poland.html](https://scienceinpoland.pap.pl/en/news/news%2C29414%2Carchaeologist-we-have-evidence-presence-roman-legionaries-poland.html) |access-date=8 August 2021 |website=Science in Poland |publisher=Polish Ministry of Education and Science |archive-date=15 February 2022 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20220215225927/https://scienceinpoland.pap.pl/en/news/news,29414,archaeologist-we-have-evidence-presence-roman-legionaries-poland.html](https://web.archive.org/web/20220215225927/https://scienceinpoland.pap.pl/en/news/news,29414,archaeologist-we-have-evidence-presence-roman-legionaries-poland.html) |url-status=live }}</ref> [[პოლონურ თურეფი|პოლონურ თურეფქ]] გორჩქინდეს [[კათეფიშ კაბეტ გინოხორინი#მაჟირა რეღმა|კათეფიშ კაბეტ გინოხორინიშ მაჟირა რეღმაშ]] უკული, დოხოლაფირო ახ. წ. VI ოშწანურაშო; თინეფი რდეს [[სლავეფი|სლავურ]] გოჭყაფაშ დო შილებე თინეფს შქას რდესკონ თი კათეფიშ ასიმილირაფილ ნოსქილედეფი, ნამუეფჷთ უწოხ ოხორანდეს თე ტერიტორიასჷნ.<ref>{{Citation |last=Mielnik-Sikorska |first=Marta |title=The History of Slavs Inferred from Complete Mitochondrial Genome Sequences |journal=PLOS ONE |volume=8 |issue=1 |article-number=e54360 |year=2013 |bibcode=2013PLoSO...854360M |doi=10.1371/journal.pone.0054360 |pmc=3544712 |pmid=23342138 |display-authors=etal |doi-access=free}}{{Cite journal |last=Brather |first=Sebastian |year=2004 |title=The Archaeology of the Northwestern Slavs (Seventh To Ninth Centuries) |journal=East Central Europe |volume=31 |issue=1 |pages=78–81 |doi=10.1163/187633004x00116}}</ref> X ოშწანურაშ დაჭყაფუშე, [[ბჟადალ პოლიანეფი|პოლიანეფქ]] რეგიონს შხვა [[ლეხიტეფი|ლეხიტურ]] თურეფშა დომინირენდეს, დუდშე დარსხუეს თურულ ფედერაცია, უკული — ცენტრალიზაფილ მონარქიულ სახენწჷფო.<ref>{{Cite book |last=McKenna |first=Amy |url=[https://books.google.com/books?id=Ef2cAAAAQBAJ&dq=%22polanie%2Btribal%2Bmonarchy%22&pg=PA132](https://books.google.com/books?id=Ef2cAAAAQBAJ&dq=%22polanie%2Btribal%2Bmonarchy%22&pg=PA132) |title=Estonia, Latvia, Lithuania, and Poland |date=2013 |publisher=Britannica Educational Publishing |isbn=978-1-61530-991-7 |page=132 |access-date=24 July 2023 |archive-date=2 October 2023 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20231002180456/https://books.google.com/books?id=Ef2cAAAAQBAJ&pg=PA132&dq=%22polanie+tribal+monarchy%22](https://web.archive.org/web/20231002180456/https://books.google.com/books?id=Ef2cAAAAQBAJ&pg=PA132&dq=%22polanie+tribal+monarchy%22) |url-status=live }}</ref> == გეოგრაფია == ქიანა იდვალუაფუ [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ ევროპას]]. ომძღჷ ქიანეფი: [[გერმანია]], [[ჩეხეთი]], [[სლოვაკეთი]], [[უკრაინა]], [[ბელარუსი]], [[ლიეტუვა]], [[რუსეთი]] ([[კალინინგრადიშ ოლქი]]). ფართობი - 312.700 კვ.კმ. == სახენწჷფო == * '''მახორობა''': 38,485,779 მლნ (2014), თენეფშე 97,6% [[პოლონარეფი]], 1,3% [[გერმანალეფი]], 0,6% [[უკრაინალეფი]]. * '''ოფიციალური ნინა''': [[პოლონური ნინა|პოლონური]]. * '''რელიგია''': [[კათოლიციზმი]]. * '''ნანანოღა''': [[ვარშავა]] (1.608 ვითოშ) * '''ნოღეფი''': ლოძი (778), კრაკოვი (733), ვროცლავი (632), პოზნანი (581), გდანსკი (457), შჩეცინი (416), ბიდგოშჩი (385), ლუბლინი (356), ტორუნი (208), რადომი (227). == ეკონომიკა == * '''რესურსეფი''' - ქუანოშქერი, წურწუფა, ლინჯი, ორთაშობური აირი, ვარჩხილი, ტყვია, ჯიმუ, ოფუტეშ მეურნეობაშ დიხეფი. * '''ვალუტა''' - ზლოტი (PLZ). * '''ექსპორტი''' - ლინჯი, ქუანოშქერი, ავტომობილეფი, ჩაფლეფი. == მონძეობა == * [[აუშვიციშ საკონცენტრაციე კარე|ოშვიენჩიმიშ საკონცენტრაციე კარე]] * ტევტონეფიშ ორდენიშ ოხვამე მალბორკის * შქა ოშწანურეფიშ ნოღეფი [[ტორუნი]] დო [[ზამოშჩი]] * კრაკოვიშ ისტორიული ცენტრი * ვარშავაშ ჯვეში ნოღა * [[ბიაუოვიეჟიშ ერუანული პარკი]] * ნოვა-ჰუტაშ ინდუსტრიული კომპლექსი {{Commonscat|Poland}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ევროპაშ რსხუშ მაკათურეფი}} [[კატეგორია:პოლონეთი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:სლავური ქიანეფი]] 9wkkh1krjc18iz14uxqivjsctg95my6 0 3530 252821 186724 2026-09-02T22:03:11Z Narazeni 826 252821 wikitext text/x-wiki {{Short description|პოლონარ-ფრანგ ფიზიკოს დო ქიმიკოსი (1867–1934)}} {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = მარი სკლოდოვსკა-კიური | ოდაბადური ჯოხო = Marie Skłodowska-Curie | ფოტო =Marie Curie c. 1920s.jpg | სიგანა = | მუკნაჭარა = მარი სკლოდოვსკა-კიური, {{circa|1920}} | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|7|11|1867}} | დაბადებაშ აბანი = ვარშავა, პოლონეთიშ კონგრესი, რუსეთიშ იმპერია | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1934|7|4|1867|11|7}} | ღურაშ აბანი = [[პასი (ჟიმოლენ სავოია)|პასი, ჟიმოლენ სავოია]], საფრანგეთი | მენოღალობა = {{ubl|[[რუსეთიშ იმპერია]] (1895 წანაშახ)|საფრანგეთი (1895 წანაშე)}} | ომენცარე სფერო = [[ფიზიკა]]<br/>[[ქიმია]] | მუშობაშ აბანი = {{Tree list}} * პარიზიშ უნივერსიტეტი ** [[კიურიშ ინსტიტუტი (პარიზი)|Institut du Radium]] * {{Lang-fr|[[École normale supérieure]]|italic=no}} * [[საფრანგეთიშ სამედიცინო აკადემია]] * [[ინტელექტუალურ წოროხანდაშ ერეფოშქაშე კომიტეტი]] {{Tree list/end}} | ალმა-მატერი = [[პარიზიშ უნივერიტეტი]] | ომენცარე ხემანჯღვერი = [[გაბრიელ ლიპმანი]] | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = {{ubl|[[ანდრე-ლუი დებიერნი]]|[[ჯოაჩინო ფაილია]]|[[ლადისლავ გოლდშტაინი]]|[[ემილ ანრიო (ქიმიკოსი)|ემილ ანრიო]]|[[ირენ ჟოლიო-კიური]]|[[ოსკარ მორენო]]|[[მარგარიტა პერეი]]|[[ფრენსის პერინი (ფიზიკოსი)|ფრენსის პერინი]]}} | ჩინებული რე მუჭოთ = {{plainlist| * [[პოლონიუმი]]შ დო [[რადიუმი]]შ მეგორაფა ([[პიერ კიური|პიერწკჷმა]] ართო) * [[რადიოაქტიურობა]]შ რკვიება}} | ჯილდოეფი დო პრემიეფი ={{ubl|[[დევიშ მენდალი]] (1903)|[[ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის]] (1903)|[[მატეუჩიშ მენდალი]] (1904)|[[აკტონიაშ პემია]] (1907)|[[ელიოტ კრესონიშ მენდალი]] (1909)|[[ალბერტიშ მენდალი (ხელუანობაშ ომაფე ჯარალუა)|ალბერტიშ მენდალი]] (1910)|[[ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის]] (1911)|[[უილარდ გიბსიშ ჯილდო]] (1921)|[[ჯონ სკოტიშ მენდალი]] (1921)|[[ედინბურგიშ უნივერსიტეტიშ კამერონიშ თერაპიაშ პრემია]] (1931)}} | ხეშმოჭარუა = Marie Curie Skłodowska Signature Polish.svg | სიგანა = | საიტი = }} '''მარი სალომეა სკლოდოვსკა-კიური''' ({{Lang-pl|Maria Salomea Skłodowska-Curie}}; დ. [[7 გერგობათუთა]], 1867, ვარშავა — ღ. [[4 კვირკვე]], 1934, სანსელმო, სავოიაშ დეპარტამენტი; დასაფლებურ რე სოშის, პარიზიშ გოხოლუას) — [[პოლონარეფი|პოლონარ]] ფიზიკოს დო ქიმიკოსი. [[ფაილი:Marie Curie (Nobel-Chem).jpg|thumb|მარცხნივ|მარი კიურიშ ფოტო]] 1883 წანას გათჷ ვარშავაშ გიმნაზია, 1895 წანას - პარიზიშ უნივერსიტეტი. ჩილო აჸუნჷ [[პიერ კიური]]ს დო ხანდა დიჭყჷ თიშ ლაბორატორიას, ინდუსტრიულ ფიზიკაშ დო ქიმიაშ სკოლას. 1903 წანას დოთხილჷ სადოქტორო დისერტაცია თემაშენ: "რადიოაქტიურ ნიფთიარობეფიშ რკვიება". პ. კიურიშ ღურაშ უკულ (1906) დეკინჷ თიშ კათედრა პარიზიშ უნივერსიტეტის. რდჷ თე უნივერსიტეტიშ მაართა ოსურ პროფესორი. 1914 წანაშე ხემანჯღვერენდჷ პარიზიშ რადიუმიშ ინსტიტუტიშ ფიზიკა-ქიმიაშ გჷმნართის. თაქ თიწკჷმა ართო ხანდენდჷ მუშ ცირასქუა [[ირენ ჟოლიო-კიური]] დო სინჯა [[ფრედერიკ ჟოლიო-კიური]]. [[ფაილი:Pierre and Marie Curie.jpg|thumb|[[პიერ კიური|პიერ]] დო მარია კიური მუნეფიშ პარიზიშ ლაბორატორიას 1907 წანაშახ]] მარი სკლოდოვსკა-კიურიშ ნახანდეფქ რადიოაქტიურ ნიფთიარობეფიშ გურაფაშ გეშა ოსხირო გუჭყჷ ფიზიკაშ დო ქიმიაშ ახალ დარგეფს. 1898 წანაშ კვირკვეს ჩილ დო ქომონჯ კიურეფქ მიოგორუეს ახალ ქიმიურ ელემენტის [[პოლონიუმი|პოლონიუმს]], დო კჷნე თი წანაშ ქირსეთუთას - [[რადიუმი|რადიუმს]]. 1902 წანას მარი სკლოდოვკსა-კიურიქ გეჭოფჷ რადიუმიშ წკონდა ჯიმუშ დეციგრამი, მუდგაქ თის მეჩჷ მეშქაშალა გუხურგუდჷკო რადიუმიშ ატომურ მასა დო თიშ კანკალე ფიზიკურ დო ქიმიურ ანდი, თაშნეშე თიშ აბან [[ქიმიური ელემენტეფიშ პერიოდული სისტემა|ელემენტეფიშ პერიოდულ სისტემას]]. 1910 წანას სკლოდოვსკა-კიურიქ ფრანგ ფიზიკოს ა. დებიერნწკჷმა ართო მიღჷ ლითონურ რადიუმიშ დო მაჟირაშა კაბეტ სიზუსტათ გოხურგჷ თიშ ატომურ მასა. 1911 წანას, მარიაქ მაართათ გახაზირჷ რადიუმიშ ეტალონი, ნამუთ 24 წანაშ გოძვენას რდჷ მოსოფელს ხვალე ართი. მარია სკლოდოვკსა-კიურის ქვერემ ხანდა მიშუძჷ თაშნეშე რადიოლოგიაშ დო რენდგენოლოგიაშ ოკითხირეეფს. 1914 წანას თიქ რენტგენოლოგიურო გეგმირკვიუ ნჭყოლირეფ ჰოსპიტალს, რდჷ პარიზიშ სამედიცინო აკადემიაშ ოსურ მაკათური (გეგშეგორეს 1922 წანას). [[ფაილი:Lublin UMCS Pomnik Marii Curie-Skłodowskiej.jpg|thumb|left|მარი სკლოდოვსკა-კიურიშ ნოწახნაკუ]] სკლოდოვსკა-კიურის ჟირშა გინოჩეს [[ნობელიშ პრემია]]: 1903 ([[ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის|ფიზიკას]]: [[პიერ კიური]]შ დო [[ანტუან ანრი ბეკერელი|ბეკერელწკჷმა]] ართო) დო 1911 ([[ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის|ქიმიას]]). რდჷ მოსოფელიშ ბრელი აკადემიაშ დო ომენცარე ჯარალუაშ მაკათური, შხვაწკჷმა ართო, პეტერბურგიშ ომენცარე აკადემიაშ მაკათური-კორესპონდენტი (1907) დო [[სსრრ]] ომენცარე აკადემიაშ საპატიო მაკათური (1926). 1923 წანაშე რდჷ ვარშავაშ რადიუმიშ ინსტიტუტიშ საპატიო დოქტორი, ნამუქჷთ დირცხუ თიშ ინიციატივათ. {{DEFAULTSORT:სკლოდოვსკა-კიური, მარი}} == ლიტერატურა == * {{ქსე|9|425}} {{DEFAULTSORT:სკლოდოვსკა-კიური, მარი}} [[კატეგორია:პოლონარეფი]] [[კატეგორია:ფრანგი ქიმიკოსეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1867]] [[კატეგორია:ნაღურა 1934]] [[კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკაშ დარგის]] [[კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის]] qok06p2ns2t9wp2oisqsl4xg0eozvnh 0 9513 252823 207946 2026-09-03T02:16:10Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 252823 wikitext text/x-wiki [[File:Miguel de Cervantes lithography.jpg|thumb|მიგელ დე სერვანტესი]] [[File:Monumento a Cervantes (Madrid) 01.jpg|thumb|სერვანტესიშ მონუმენტი [[მადრიდი]]ს]] '''მიგელ დე სერვანტეს საავედრა''' ([[ესპანური ნინა|ესპ.]] Miguel de Cervantes Saavedra; დ. [[29 ეკენია]], [[1547]], [[ალკადა-დე-ენარესი]] – ღ. [[23 პირელი]], [[1616]], [[მადრიდი]]) — [[ესპანარეფი|ესპანარი]] [[ჭარუ]], ჩინებული რე სატირული წინგით [[დონ კიხოტი]]. ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[http://www.cervantesvirtual.com/ Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091220034047/http://www.cervantesvirtual.com/ |date=2009-12-20 }} Spanish web site with multiple Cervantes links and audio of whole of Don Quixote *[http://coloquio.com/famosos/alpha.htm Famous Hispanics] *[http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/V2/CPI/index.html The Cervantes Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901185529/http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/V2/CPI/index.html |date=2009-09-01 }} with biographies and chronology *[http://www.donquichote.org/cervantes.php Information about Miguel de Cervantes] *[http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/biography/new_english_cerv_bio.html Miguel de Cervantes (1547–1616): Life and Portrait] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212060808/http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/biography/new_english_cerv_bio.html |date=2009-12-12 }} The Cervantes Project. Canavaggio, Jean. {{მერკე-ბიოგრაფია}} {{DEFAULTSORT:სერვანტესი, მიგელ დე}} [[კატეგორია:ესპანარეფი]] [[კატეგორია:ესპანარი ჭარუეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1547]] [[კატეგორია:ნაღურა 1616]] dypskrpuufstdf55976chabqy9929oq 0 11444 252822 235194 2026-09-02T22:18:45Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 252822 wikitext text/x-wiki {{ააშ-იშ ისტორია}} მეხოლაფირო 40 ვითოში წანაშ წოხოლე [[ოორუე ამერიკა|ოორუე]] დო [[ობჟათე ამერიკა|ობჟათე ამერიკაშ]] კონტინენტეფი უდუხორუ რდჷ. თი ჟამს [[ზუღა|ზუღაშ]] დონეშ დოკინაქ გაჭყჷ ოსქირონე ხინჯი [[აზია|აზიაშ კონტინენტის]] დო [[ალასკაშ ჩქონი|ალასკაშ ჩქონიშ]] შქას. თე შარათ ადამიერეფი აზიაშე ამერიკაშა გინმიშეს დო წკჷმაწკუმობათ იხორუდეს ჟირხოლო [[კონტინენტი]]შ უკოჩარ დიხეფს. უკულიანშო ზუღაშ დონექ კინი გეიკინჷ დო მეჭყორდჷ რსხუქ აზიაწკჷმა, ათეშენი აზიარეფიშ დო ევროპალეფიშ უკულიან კულტურული მეჭირინაფეფქ [[ამერიკალეფი]]შო უჩინებუო ქჷდოსქიდჷ. [[XVI ოშწანურა|XVI ოშწანურაშ]] ოთებუს, მუჟამს [[ევროპა|ევროპაშ]] ქიანეფიშ ნიშეფი [[ოკიანე]]ეფს გინმონჩურუნდეს დო შორ ტერიტორიეფშა ექსპედიციეფს ონწყჷნდესჷნ, [[ამერიკა|ამერიკაშ]] კონტინენტის ოხორანდეს მიარე ტომეფი, ნამუეფით გოვითარაფაშ შხვადოშხვა ოკუჩხალეეფს გერდეს. მახორობაშ უდიდაშ ნორთის დუდი ჯინუათ დო ჩხომჭოფუათ მეუღუდჷ, თინეფს გიშმაჸუნდეს სპეციალური ჯიშიშ კულტურული ჩანარული ჯიშეფი, თინეფიშ დიდი მეჭირინაფა რდჷ [[ლაიტი]]შ - '''მაისიშ''' გიშაჸონაფა. ამუდღანერი [[ააშ]]-იშ ობჟათე ტერიტორიეფს იფაჩუ [[აცტეკეფი|აცტეკეფიშ იმპერიაშ]] დიდი გოლინა. == ინგლისიშ კოლონიეფი ოორუე ამერიკას == [[ფაილი:MayflowerHarbor.jpg|thumb|250 px|[[მეიფლაუერი|’’მეიფლაუერი’’]]]] [[ფაილი:Boston Tea Party Currier colored.jpg|thumb|250 px|[[ბოსტონიშ ჩაიშ შუმა]] 1773 წანას.]] [[ფაილი:JamesIEngland.jpg|thumb|150px|დიდი ბრიტანეთიშ მაფა [[ჯეიმზ I]], წორას ჯეიმზიშ დუდალაშ ჟამს დიჭყჷ ამერიკაშ კონტინენტიშ კოლონიზაციაქ.]] [[ფაილი:New France (orthographic projection).svg|thumb|left|200px|ახალი საფრანგეთი. საფრანგეთიშ დორხველი ტერიტორიეფი ოორუე ამერიკას.]] [[ფაილი:Jamesrivermap.png|thumb|left|200px|ინგლისარეფიშით დორსხუაფილ მაართა კოლონია [[ვირჯინია]].]] ინგლისარეფქ [[ამერიკა|ამერიკაშ კონტინენტიშ]] კოლონიზაცია ალაზიმაფათ გვიანო დიჭყეს. მაართა ინგლისურ [[კოლონია|კოლონიეფქ]] ამერიკაშ კონტინენტის [[ჯეიმზ I]]-აშ ბორჯიშე გორჩქინდჷ. კოლონიეფიშ დორსხუაფაშ ნებაქ დუდშე ოვაჭარე კომპანიეფს ქიმიაჩჷ, თინეფს კოლონისტეფი ამერიკაშ კონტინენტიშა ოკო გინუჸონაფუდესკო დო ახალ აბანეფს დოკვირდაფაშა ხე ოკო აკუნწყუდესკონ. [[1607]] წანას ჯეიმზ I- ქ [[ოორუე ამერიკა|ოორუე ამერიკას]] [[ინდიარეფი]]თ დოხორინელი [[ატლანტიშ ოკიანე|ატლანტიშ ოკიანეშ]] პიჯის, კოლონიაშ დორსხუაფაშ ნება ქჷმეჩჷ [[ლონდონი]]შ ოაქციე კომპანიას. თე კოლონიას [[ვირჯინია]]ქ ქჷგიადუ. [[მაფა]]ქ დუდი გეიოჩილითუ ირნერ გამამინჯალას, დუთხილუდუკო თე კოლონიან. ვირჯინიაქ მოგებაშ თოლწოუათ აქციონერეფიშ მენდეფი ვა გამართლჷ. მოგვიანაფილო ოორუე ამერიკაშ ატლანტიშ ოკიანეშ ოძგაშეეფს უმოსი მოგებამი კოლონიეფიშ დორსხუაფა ქჷდიჭყეს. [[ინდიარეფი|ინდიარეფიშ ტომეფი]] თე პერიოდის გვარუანულ თემეფო ოხორანდეს. თინეფქ ჩეჟიერ გურით აკოხვადეს ინგლისარ კოლონიზატორეფს. ინდიარეფი დუდშე [[ინგლისარეფი|ინგლისარეფს]] ოხვარჷდეს ოჩამურით, ოგურუანდეს [[ლაიტი]]შ, [[თუთუმი]]შ მოჸონაფას. მალას ინდიარეფიშ დო ინგლისარეფიშ ურთიართობეფქ გილელჷ, თიშენ ნამუდა ინგლისარეფი ჭაშ ძივთო ჸიდულენდეს ინდიარეფიშ ოხორეს დო შხირას ნძალას ირინუანდეს. ინგლისარეფქ ღანკის ქჷმიოჭირინეს დო ინდიარეფი მუში ოხორეშე გეგნაჸათეს. ინგლისარ კოლონიზატორეფს საქვარს უკვაჭუნდჷ [[ესპანეთი]] დო [[ნიდერლანდი]]. ესპანეთი აწურდჷ ინგლისიშ კოლონიეფიშ გოჭყაფას, ათეშენ ინგლისური კოლონიეფი პერმანენტული შქურანჯიშ თუდო რდეს. ნიდერლანდის ოკოდჷ მუს გოუჭყაფუდუკო ახალი კოლონიეფი ოორუე ამერიკას. [[XVII ოშწანურა|XVII]] - [[XVIII ოშწანურა|XVIII]] ოშწანურეფს ინგლისის ლჷმეფი უღუდ ესპანეთიწკჷმა დო ნიდერლანდიწკჷმა, სოდგათ თე ქიანეფქ დემარცხეს. ინგლისიქ ესპანეთის [[ფლორიდა|ფლორიდაშ ჩქონი]] ქუდატებაფუ. [[XVII ოშწანურა|XVII]] - [[XVIII ოშწანურა|XVIII]] ოშწანურეფს ოორუე ამერიკაშ ატლანტიშ ოკიანეშ ოძგაშეეფს 13 ინგლისური კოლონია რდჷ. კოლონიეფი მეურნობაშ ხასიათიშ მეჯინათ სუმ ბუნათ ირთუდჷ. ოორუეშ ოთხ კოლონიას ახალი ინგლისის უძახუდეს, თაქ კოლონისტეფი ჭიჭე ოფუტეეფო ოხორანდეს, ირ ფანიას დამუშებელო მუში დორხველი დიხეფი უღუდჷ. თექიან მახორობა მეჩხომალას, მაჯინალას, მაზუღურობას, ხვამარდიშკიდუას მეთხოზუდეს. ოთხ ცენტრალურ კოლონიას [[ქობალი]], [[ორტვინული]], [[ლაიტი]] მოჸუნდეს დო [[მეორინჯალა]]ს მეთხოზუდეს. ობჟათეშ ხუთ კოლონიას დოჭყანაფილ რდჷ შხუ მეურნობეფი-პლანტაციეფი სოდგათ მოჸუნდეს: [[თუთუმი]], [[ორზა]], ჩანარული ოღაფულა [[ინდიგი]], მოგვიანაფილო ქჷდიჭყეს [[ბამბე|ბამბეშ]] მოჸონაფა. ახალნაკიდას მამუშერ ნძალიშ სინორკე რდჷ, ათეშენ კოლონიეფშა [[ინგლისი]]შე ოჯღონანდეს სარჯელგედვალირეფს ვარა ღარტაკეფს. სარჯელგედვალირეფი პატიმარობაშ ვადაშ თებაშ უკული კოლონიეფს სქიდუდეს. ობჟათეშ შტატეფს ირინუანდეს ჭკორეფიშ ხანდას, პლანტატორეფს ვა დაჭკორინეს აბანობურ ინდიარეფქ, ათეშენი ჭკორეფო ომუშებაფუანდეს [[აფრიკა|აფრიკას]] ნაჸიდერ ჭკორ ზანგეფს, ჭკორეფით ვაჭარობაქ ქვერსემ მაშტაბეფს ქჷმიოჭირინუ. ჭკორალა ედომუშამი რინას იგინძორებუდჷ დო გინმიშ გამნარყიშათ. [[XVII ოშწანურა|XVII ოშწანურაშ]] შქა ხანეფშო კოლონიეფს მახორობაშ მუდანობაქ 2 მილიონო გჷნირთჷ. მახორობაშ უდიდაშობა [[ინგლისარეფი]] რდეს. მახორობაშ შანულამ ნორთის აკმადგინანდეს [[შოტლანდიარეფი]], [[ირლანდიარეფი]] დო [[გერმანალეფი]]. ამერიკაშ სამეურვეო წჷმოძინეფი ვა მოწონდჷ ინგლისის. ინგლისური მეკონიშ ამერიკალი მეტროპოლიეფიშე თხილუაშ ღანკით ინგლისიშ პარლამენტი კოლონიეფს ვაჭრუა-წარმებაშ გოვითარაფაშ აკოხურგუას ლამენდჷ. ათეშენ მეტროპოლიაშ დო ინგლისიშ შქას ურთიართალაქ გილელჷ. [[1756]]-[[1763]] წანეფიშ [[ლჷმა|ლჷმეფიშ]] უკულ ინგლისიქ დემინჯჷ [[საფრანგეთი]]შ კოლონია [[კვებეკი|კვებეკის]] ([[კანადა]]) . ამერიკულ კოლონიეფს გინაგაფურიშ დო ბეგარაშ მიშაღალაჟამს ინგლისიქ კოლონიეფიშე აქტიურ აწორინაფეფი ძირჷ. ინგლისიშ მაფაქ დო პარლამენტიქ გინოჭყვიდჷ ნძალაშ გჷმორინაფათ გუტახუდუკო კოლონიეფიშ აწორინაფეფი. თინეფქ ივარეს ამერიკაშ კოლონიეფიშ მაართა კონტინენტურ კონგრესიწკჷმა მორაგადაფა. [[კონტინენტალური კონგრესი|კონგრესიქ]] გაჭყჷ ნოღა [[ფილადელფია]]ს [[1774]] წანას. [[1775]] წანას მასაჩუსეთსის [[ბოსთონი|ბოსთონწკჷმა]] ხოლოს ინგლისურ არმიას დო კოლონისტეფს შქას აკოანჯარაფილ რაგვინქ მოხვადჷ. თენა რდჷ ოორუე ამერიკაშ კოლონიეფიშ ზოხორინალაშო ლჷმაშ ოჭყაფუ. ბოსთონწკჷმა რაგვინიშ უკული ოორუე ამერიკულ კოლონიეფს გჷმორჩქინდჷ ინგლისიშ მოხუჯეეფქ დო აწმარინჯეფქ [[ტორეფი]] დო [[ვიგეფი]] (ლოიალეფი დო პატრიოტეფი). ტორეფიშ ბანაკის რდეს მაფაშა ლოიალურო მერინელი კათა. კოლონიეფს რინელ არმიაქ, ანგლიკანური ეკლესიაშ მოინალეეფქ, ფიოშეფქ, არისტოკრატეფქ, პლანტატორეფქ ვიგეფიშ ბანაკის ქუდუკინეს ხუჯი. [[1775]] წანაშ ფილადელფიას იშაყარჷ მაჟირა კონტინენტურ კონგრესიქ სოდეთ 13 კოლონიაშ წჷმმარინაფალი რდჷ. კონგრესიშ გინოჭყვადირუათ ინგლისწკჷმა ურთიართალაქ მეჭყორდჷ. მახორობაშე ქჷდარსხის არმია, არმიაშ ჯღვერო გიშეგორეს გჷმადუდიშალაფარი ყარაფიშ გიმორჩქინელი მაკათური ოურდუმე საქვარეფიშ მარჩქენჯი [[ჯორჯ ვაშინგტონი]]. თენერო, კონგრესიშ 13 კოლონიაშ წჷმმარინაფალეფიშ ოსხუნუე ოკანონმადვალუ ორგანოქ [[პარლამენტი|პარლამენტო]] გჷნირთჷ. == ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ გოჭყაფა == [[ფაილი:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|ზოხორინალაშ გჷმოცხადაფა|250px]] [[ფაილი:Washington_Crossing_the_Delaware_by_Emanuel_Leutze,_MMA-NYC,_1851.jpg|thumb|ვაშინგთონი გინმურს დელავერშა (ჯორჯ ვაშინგთონი ზოხორინალაშ ლჷმას)– ავტ. [[ემანუელ ლეუცე]], [[1815]] წ. , [[მეტორპოლიტენ მუზეუმი]].|right|250px]] [[ფაილი:Gilbert du Motier Marquis de Lafayette.jpg|thumb|200px|როშამბორსა ლაფაიეტი]] მაჟირა კონტინენტურ კონგრესიქ გეჭოფჷ გინოჭყვიდირაფა ნამუშ ნძალათ 13 კოლონიაქ [[შტატი|შტატო]] გჷშეცხადჷ. კონგრესიქ [[1776]] წანაშ [[4 კვირკვე|4 კვირკვეს]] დამტკიცჷ ზოხორინალაშ დეკლარაცია, ნამუთ ნაციონალურ ყარაფიშ თოლსაჩქო მაკათურქ [[თომას ჯეფერსონი|თომას ჯეფერსონქ]] აკადგინჷ. ზოხორინალაშ დეკლარაციას ნათქუელი რდჷ ნამუდა ადამიერეფი წორომანგეფო გოჭყაფენა, თინეფიშ ხეუმკურაჸუ ნება რე რინა. ზოხორინალა დო ბედინერებაშა ნჭუაფა. დეკლარაციაშ გჷმაჭყაფალეფქ დაგუმეს კოლონიური დარუა დო ადამიერეფიშ ოკუჩხალეეფით დორთუალა. კოჩიშობაშ ისტორიას მაართათ ოკანონმადვალუე წესით მისპჷ [[ფეოდალიზმი|ფეოდალური]] ოკუჩხალეეფქ, ქჷდირსხჷ პოლიტიკური პოსტეფქ. თენეფქ იფრელქ ხვალე ჩეტყებამ მახორობას მიკაწაწჷ. [[პლანტატორეფი]]შ კატეგორიული მოთხუალაშ უკულ დეკლარაციაშე გჷშაღალრიქ იჸუ ზანგეფიშ ჭკორალაშე გოდუდიშალაფა. [[კონგრესი|კონგრესის]] მუთუნინერი გინოჭყვადირაფა ვა ეუჭოფჷ [[ინდიარეფი|ინდიარეფიშენ]]. თენერო მაჟირა კონტინენტურ კონგრესიქ [[ინგლისი]]შე დუდი ზოხორინელო გეგმაცხადჷ. [[ოორუე ამერიკა|ოორუე ამერიკაშ კონტინენტის]] გიჭყჷ ახალი სახენწჷფოქ [[ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი|ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფქ]], კუნტას [[ააშ]]-ქ. [[4 კვირკვე]] ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფიშ ნაციონალურ დღასანწულო გჷმიცხადჷ. ააშ-შ სახენმწჷფო [[შილა]]შა 13 ჩე ჭითა ზოლი დო მურიცხი გეგმოსახეს. უკულიანშო შტატეფიშ ძინაწკჷმა ართო სახენწჷფო შილას მურიცხეფიშ მუდანობაქ მირდჷ, თეჟამიშო მურიცხეფიშ მუდანობა 50-ის აკმადგინანს დო ზოლეფიშ მუდანობაქ უთირუო ქჷდოსკიდჷ. === ლჷმა ზოხორინალაშო === [[ამერიკაშ რევოლუციური ლჷმა|ზოხორინალაშო ლჷმაშ]] დოჭყაფაშ უკული [[ინგლისარეფი|ინგლისარეფქ]] ოზუღე დესანტი [[ააშ]]-შ ტერიტორიაშა გეგნახუნეს, გეჭოფეს წყარმალუ [[ჰუდსონი]]შ მიშაკათაფუწკჷმა დვალირ ნოღა [[ნიუ-იორკი]] დო ოორუეშა ეყარეს, ოდო [[კანადა|კანადაშე]] გამშეჭკირჷ ინგლისიშ არმიაქ დო ობჟათეჸურე წყარმალუ ჰუდსონიშ მიშაკათაფუშახ ყარაფულენდჷ. წყარმალუ ჰუდსონიშ [[წყარმალუშ ღანჩო|ღანჩოს]] თე ჟირ არმიაშ აკოართაფაშ შვანს ააშ ჟირო გირთუუდჷ ოდო ინგლისარეფი ჟირო გორთილ ქიანას უმოს ლექინას გეჭოფუნდეს. [[1777]] წანას [[სარათოგა|სარათოგაწკჷმა]] ამერიკალეფქ კანადაშე მიშულირ არმია დამარცხეს. ირფელ თექ ინგლისიშ გეგმეფი აკარღჷ. ინგლისარეფს ოორუე შტატეფიშ აწორინალაქ ვა გატახჷ, ათეშენ ოლჷმორ ქიმინჯალეფი ობჟათე შტატეფშა დო ჯინჯიერო [[ობჟათე კაროლინა|კაროლინაშა]] გეგნიღეს. ინგლისარეფს მენდი უღუდეს ნამუდა, ობჟათე შტატეფიშ გომორძგვაფაჟმს, კონსერვატორულო მერინელ პლანტატორ ჭკორმაჸვენჯეფწკჷმა საართო ნინას გეგშაგორუნდესჷნ. ააშ-შით [[პარიზი|პარიზშა]] მეშკუმალირქ იჸუ [[ბენჯამინ ფრანკლინი|ბენჯამინ ფრანკლინქ]]. თიში ინტერნაციონალურ ავტორიტეტიქ დო დიპლომატიურ ანჯაქ დუდჯინჯამო დოთირუ ააშ-შ ინტერნაციონალური რინა. დუდშე [[საფრანგეთი]] თე ლჷმას ვა ოკათუდჷ, თინა ხვალე ანჯარით, ფარათ დო სურსათით ოხვარუდჷ [[ამერიკალეფს|ამერიკალეფს]]. სარათოგაწკჷმა ამერიკალეფიშ გომორძგვაფაშ უკულ საფრანგეთიქ ქიჩინჷ ააშ-შ ზოხორინალა დო ინგლისის ლჷმა გეგმუცხადჷ. საფრანგეთის ქიგიაჸუნჷ ბრელ ქიანაქ დო თინეფქჷთ ქიჩინეს ააშ-შ ზოხორინალა. ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფიშ დო საფრანგეთიშ გოართოიანაფილ არმიაქ გომორძგვაფა [[1781]] წანას ქჷმიპალუ ვირჯინიას [[იორკთაუნი (ვირჯინია)|იორკთაუნწკჷმა]]. იორკთაუნიშ ლჷმას ინგლისური არმიაქ ანჯარი ქჷდარღჷ [[ჯორჯ ვაშინგტონი|ჯორჯ ვაშინგტონ]] დო თიშ ფრანგ მორსხუე [[როშამბორსა ლაფაიეტი|როშამბორსა ლაფაიეტიშ]] წოხოლე. ოურდუმე ქიმინჯალეფქ მეჭყორდჷ ქჷდიჭყჷ ოზჷე მორაგადაფეფქ. ზოხორინალაშ ლჷმას გომორძგვაფაშ უკულ, [[1783]] წანას ააშ-ქ ჩეთხინუ ინგლისარეფიშ კოლონიური უღუ. ოთხი წანაშ უკულ [[1787]] წანას [[ფილადელფია]]ს ჯორჯ ვაშინგთონიშ დუდალათ აკიშაყარჷ [[კონვენტი|პარლამენტი-კონვენტი]]ქ. კონვენტიქ [[ჯეიმს მედისონი]]შ პროექტიშ ოსხირშა, აკიმუშუ [[კონსტიტუცია]], ნამუთ ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფს [[რესპუბლიკა|რესპუბლიკათ]] აცხადენდჷ. [[1787]] წანაშ კონსტიტუცია ამუდღა ხოლო ქიმინჯალენს. მარა თიშა სუმ ვითულ მიშათინუაშახ მიშეღეს. მაართა ვითი აშათინუა ''”ნებეფიშ ბილიშ (კანონიშ)”'' ჯოხოდვალათ [[1791]] წანას მიშეღეს. ააშ-შ მაართა [[პრეზიდენტი|პრეზიდენტო]] [[1789]] წანას გიშეგორეს [[ჯორჯ ვაშინგთონი]]. [[1787]] წანას ეჭოფილი კონსტიტუციათ [[ინდიარეფი|ინდიარეფიშ]] დიხეფქ სახენწჷფო დორხველობათ გიმიცხადჷ. [[1800]] წანაშე ააშ-შ ნანანოღათ გჷნირთჷ [[ვაშინგთონი (ნოღა)|ვაშინგთონიქ]]. [[1787]] წანას ეჭოფილი კონსტიტუციათ ირ შტატის დიდი ნებეფქ ქჷმიაჩჷ, თინეფს მუშით ოკო გეგნუჭყვადუდესკო ზანგეფიშ ჭკორალაშ ოკითხუ. გიშაგორუეფს კათინიშო დუდშე ქჷდარსხის ღმალური ცენზი, ანუ გიშმაგორუ ოკო ჸოფედუკო დორხველობაშ მაღვენჯი. [[XIX ოშწანურა|XIX ოშწანურაშ]] მაართა გვერდის მიშეღეს ოგიშაგორაშე ნება არძა ჩეტყებამი ქომოლკოჩეფიშო. === ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფიშ ტერიტორიული გოფართანაფა === [[ფაილი:PercentOfUSPopInEachState.gif|thumb|ააშ-შ ტერიტორიული გოფართანაფა|left|200px]] [[ფაილი:Nebel Mexican War 02 Capture of Monterrey.jpg|thumb|მექსიკა-ააშ-შ ლჷმა. ლჷმა მონტერეიშო|left|200px]] [[1783]] წანას ინგლისწკჷმა დოდვალირი [[პარიზიშ ზჷ (1783)|პარიზიშ ზჷთ]] ააშ-შ სახენწჷფო თანჯეფს მოხვადჷ ქვერსემ ტერიტორიაქ. [[1803]] წანას [[ნაპოლეონ ბონაპარტი]]ქ ააშ-ს ჭაშ ძივთიშა მეჸიდჷ ინგლისური ფლოტიშით საფრანგეთიშე მოკვათილი [[ლუიზიანა]], ნამუშ ტერიტორია ფორუნდჷ [[მისისიპი (წყარმალუ)|მისისიპიშე]] ბჟადალშა [[კირდამი გვალეფი|კირდამ გვალეფშახ]]. ათექ ააშ-შ ფართობი ჟირშა მორდჷ. ათე ერთით ნაპოლეონქ გამეკენჯჷ საფრანგეთ-ააშ-შ ურთიართალა დო გაკონწარჷ ააშ-ინგლისიშ ურთიართალა. დასურო [[1812]] წანაშ ქჷდიჭყჷ ააშ-ინგლისიშ მაჟირა ლჷმაქ ნამუთ '''ზოხორინალაშო მაჟირა ლჷმაშ''' ჯოხოთ რე ჩინებული. ლჷმაქ ჟირ წარმოწანას გეგინძორჷ. თე ლჷმა გინმალი ჯგვინათ მითმეურდჷ. ართხანს ინგლისარეფქ [[ვაშინგთონი (ნოღა)|ვაშინგთონი]] ხოლო გეჭოფეს მარა უკულ უკახალე დიკინეს დო [[ნოღა]] გეგნოჭვეს. ოეკონიეთ ათე ლჷმას წჷმოძინაშა ნამთინე განს ვა მიაჭირინუ. ინგლისის ააშ-ქ ვა გინართინუ [[კოლონია|კოლონიურ]] სახენწჷფოთ. ვართ ააშ-ს შეალებუ [[კანადა|კანადაშ]] აკოართაფაქ. [[1812]]-[[1814]] წანეფიშ ლჷმაშ უკულ კინე დირთჷ ლჷმაშახიანი სიტუაციაქ. მარა ათე ლჷმას ააშ-შო იშენით დიდი შანულობა უღუდჷ, თიშენ ნამუდა [[ინგლისი]]ქ დერწუმჷ ახალი სახენწჷფოშ სინძალიერაშა, ათექ გიშეჭანუ, თინა ნამუდა მუჟამსით [[XIX ოშწანურა|XIX ოშწანურაშ]] 40-ამ წანეფს ეტირხჷ დებაქ დიდ ბრიტანეთიშ დო ააშ-შ შკას [[ორეგონი]]-იშ ტერიტორიაშ გურშენინ, ინგლისიქ ქიმეჩჷ ააშ-ს ორიგონი, კოკი [[ვანკუვერი]]-შ გალე. [[1821]] წანას [[ესპანეთი]]შე გედუდიშალჷ [[მექსიკა]]ქ, მექსიკაშ აკოდგინალუას რდჷ [[ტეხასი]] ათე ტერიტორიას მალას დიჭყეს დოხორინ ააშ-შე მოულირ ჭკორმაჸვენჯ პლანტატორეფქ. [[1836]] წანას ააშ-შე გიმოხორაფილ პლანტატორეფქ ტეხასიშე ქარაჸეს მექსიკარეფიშ არმიეფი დო ქუდარსხის ახალი სახენწჷფო ნამუქუთ დაკანონჷ ზანგეფიშ ჭკორალა. [[1845]] წანას ტეხასარი პლანტატორეფიშ კატეგორიული მოთხუალათ ტეხასიქ აკაართჷ [[ააშ]]-ს. ათექ გიშეჭანუ ააშ-მექსიკაშ ლჷმა. [[1846]]-[[1848]] წანეფიშ ააშ-მექსიკაშ ლჷმას მექსიკაქ კონწარო დემარცხჷ. 1848 წანაშ ზჷთ მექსიკაქ აძვილაფირქ იჸუ ააშ-შა გეგნუჩამუდუკო [[ახალი მექსიკა]] დო [[კალიფორნია]]. ააშ-ქ მეჭირინაფილით ვაეჸუ ბაღებულქ დო [[1853]] წანას მექსიკას ჩუთხინუ ოორუე ბჟადალ კუნთხუ. [[1867]] წანაშ ხეკირილით [[რუსეთი|რუსეთიქ]] ააშ-ს მეჸიდჷ მუში ღალა [[ალასკა (შტატი)|ალასკა]]-ს. == უგჷნმალუ კონფლიქტი == {{თარი|ააშ-იშ ომენოღალური ლჷმა}} [[ფაილი:Confederate Cabinet.jpg|thumb|კონფედერაციაშ მადუდეეფი|right|200px]] [[ფაილი:Confederate States of America (orthographic projection).svg|thumb|კონფედერაციაშა მიშულირი შტატეფი|right|200px]] ამერიკაშ გოფართანაფაშ ალაჸუნელო ირდუდჷ [[შტატი|შტატეფიშ]] მუდანობა. [[1820]] წანას ეჭოფეს [[მისურიშ კომპრომისი]] ნამუშ ნძალათ ოორუეშ შტატეფს ეიკრძალჷ [[ჭკორმაჸვენჯალა|ჭკორობაქ]]. [[XIX ოშწანურა|XIX ოშწანურაშ]] 40-50 წანეფიშე ააშ-შ ოორუე შტატეფი შხუ რეწუალას მაჸონაფალ ნძალათ გჷნირთჷ. XIX ოშწანურაშ შქა წანეფშე ააშ-ს იტომბარებუდჷ მერინაფა დუდიშული ხანდაშ მოხუჯეეფ და ჭკორალაშ მოკორინეეფიშ შქას. მისურიშ კომპრომისის ოსხირ ეთხიებუდჷ.ჭკორმაჸვენჯეეფი ედომუშამი ამერიკაშ კონტინეტის ჭკორალაშ დოკვირდაფაშა ნჭუაფულენდეს. ფიოშეფი, მამუშერეფი დო ზანგეფი ჭკორალაშ გოუქვაფას თხულენდეს. თენა ვა ჸოფე აშახვამილაფირი კონფლიქტი თინა მებუნაფილი რდჷ [[ააშ]]-შ გოვითარაფაშ სიტომბარეშურ პროცესეფიშა. მოგვიანაფათ ათე უგურიგინუ მერინაფას [[უგჷნმალუ კონფლიქტი]]ქ ქჷგიადჷ. [[1854]] წანას ჭკორალაშ აწმარინჯეეფქ გაჭყეს [[რესპუბლიკური პარტია (ააშ)|რესპუბლიკური პარტია]] ნამუქჷთ [[1860]] წანას გიშაგორუეფს გემორძგჷ. ჭკორალაშ მახუჯე [[დემოკრატიული პარტია (ააშ)|დემოკრატიულ პარტიაქ]] ნამუსჷთ 32 წანა ნძალანება ხეს უკებუდესჷნ, მიოდინუეს თინა. ააშ-შ პრეზიდენტო გჷნირთჷ რესპუბლიკარი [[აბრაამ ლინკოლნი]]ქ. [[1860]] წანას ჭკორალაშ აწმარინე რესპუბლიკური პარტიაშ კანდიდატის აბრაამ ლინკოლნიშ გომორძგვაფას ქჷმაჸუნჷ, ჭკორმაჸვენჯური [[ობჟათე შტატეფი]]შ ეცჷმაქ. თინეფქ გაჭყეს ობჟათე შტატეფიშ [[ამერიკაშ კონფედერაციული შტატეფი|კონფედერაცია]]. [[1861]] წანას ააშ-შ 34 შტატიშე 23 ცენტრალურ თარობას დუთმაჸუნუდჷ, 11 შტატიქ კონფედერაციას ქიმეჩჷ ხუჯი. [[1861]] წანაშო ოორუე შტატეფიშ მახორობა 22 მილიონს აკმადგინანდჷ. ოდო კონფედერაციაშა მიშმალი შტატეფიშ მახორობაშ მუდანობა 9 მილიონი რდჷ, თაჸურეშე 4 მილიონი ჭკორი რდჷ. კონფედერაციას დუდენდჷ 8 000 ფანია ნამუეფსჷთ ოშქარო 50 ჭკორი ჸუნდეს. ჭკორეფიშ ეცჷმაშ ქურინიშ გურიშენ დორსხუაფილი რდჷ [[ტერორიზმი|ტერორისტული]] რეჟიმი, ნძალიერი ოურდუმე ორგანიზაციათ. ობჟათე შტატეფიშ [[ეკონომიკა]] აგრარული ხასიათიშ რდჷ. ოფუტეშ მეორინჯალას გოპატჷნაფილი რდჷ ბამბეშ კულტურა ნამუთ ჭკორი ზანგეფიშ ხანდათ მოჸუნდეს. ოორუე შტატენოფიშ ეკომიკა ნძალიერო გოვითარაფილ რდჷ. თაქ მიშეშჷ ორეწუალე კაპიტალიშ 3/4. იფრელიშ უმკუჯინუო ,[[ააშ-შ ომენოღალური ლჷმა|ომენოღალური ლჷმა-შ]] ინიციატორო ობჟათეშ შტატეფქ გიშართეს. ობჟათე შტატეფქ ჯგირო მიხაზირეს ომენოღალური ლჷმაშო. ჭკორმაჸვენჯეეფი ელჷდეს ოორუეშა ნჭაფიერ გომორძგვაფას. დუდშე ოორუე შტატეფიშ თარობა ვახვადუდჷ მეხოლაფირ ოშკურანჯობას. თინეფს მიოჩქუდეს, ნამუდა ობჟათე შტატეფიშ მოდუდე წირეეფწკჷმა საართო ნინას გჷშაგორუნდესჷნ. === 1861-1865 წანეფიშ ომენოღალური ლჷმა === [[ფაილი:Bombardment of Fort Sumter, 1861.png|left|thumb|სამტერიშ ფორტიშა გენთხაფა, ააშ-შ ომენოღალური ლჷმაშ დოჭყაფა.|200px]] [[ფაილი:American Civil War Montage 2.jpg|left|thumb|ააშ-შ ომენოღალური ლჷმაშ ეტაპეფი.|200px]] [[1861]] წანაშ [[13 პირელი|13 პირელს]] 7 000 არყებულქ გეჭოფჷ [[ობჟათე კაროლინა|ობჟათე კაროლინაშ]] სამტერიშ ფორტი, ნამუსჷთ ცენტრალური თარობაშ 83 მალჷმორი თხილანდჷ. ფლოტიშე გამუკონწყეს ააშ-შ შილა დო ქოგითაბუნუეს კონფედერაციაშ შილა. თე დღა იკოროცხუ ააშ-ს [[ააშ-შ ომენოღალური ლჷმა|ომენოღალური ლჷმაშ]] დოჭყაფაშ დღათ. [[1861]]-[[1862]] წანეფს ობჟათარეფქ დახე [[ვოშინგთონი (ნოღა)|ვოშინგთონით]] ქეშიჸოთეს ხეშა. არგამათ გჷნირთჷ, ნამუდა ქიმინჯალა ოორუარეფიშ გეგმაშ მეჯინათ, ნამუთ გურიშხუმენდჷ ობჟათარეფიშა ქართაშ გოლუაფას დო მოჯილიკუასჷნ [[ლჷმა]]შ ბორჯის გოზინდუას გჷშეჭანუანდჷ. ოორუარეფშო ლჷმას გომორძგვაფაშო უციო რდჷ ლჷმაშ ხასიათიშ დუდჯინჯამო თირუა. 1862 წანას ოორუეშ თარობაქ ეჭოფჷ კანონი [[ჰომსტედეფიშ კანონი|ჰომსტედეფიშ]] გეშა. თე კანონი ითოლწონენდჷ თის, ნამუდა ირ ამერიკალს მიდგასჷთ კორინი აღვენუდჷნ შეულებუდჷ ობჟათეჸურე დიხაშ ნოკვეთეფიშ ეჭოფუა გვალო უფარეთ. 1862 წანას [[აბრაამ ლინკოლნი|ლინკოლნიქ]] ხე ქჷმაჭარჷ გოდუდიშალაფშ პროკლამაციას, ანუ [[1863]] წანაშ [[1 ღურთუთა|1 ღურთუთაშ]] არძო [[ჭკორმაჸვენჯალა|ჭკორი]] იდუდიშალებუდჷ. ათე ჟირ ღონეშკართუაქ ხე აკუნწყუ ააშ-შ ცენტრალური თარობაშ მოხუჯეეფიშ მუდანობაშ რდუალას დო მახორობაშ ნჭუაფას მუთ შილებე მალას ქუმუღალუდესკონ ეკონია არყებაშა. ათე პერიოდიშე ქჷდიჭყჷ ოორუე შტატეფიშ წჷმოძინეფქ. [[1863]] წანას ოორუე შტატეფიშ არმიაქ გეჭოფჷ წყარმალუ [[მისისიპი (წყარმალუ)|მისისიპიშ]] თუდონ წელი. თენა რდჷ უდიდაში წჷმოძინა, მუშენდა იზოლირებულქ იჸუ [[ამერიკაშ კონფედერაციული შტატეფი|კონფედერაციაშ]] ბჟადალ ნორთიქ, მუთ ალექინენდჷ ოლჷმორ ოპერაციეფს. [[1864]] წანას ოორუეშ სუმ არმიაქ [[გენერალი შერმანი|გენერალ შერმანიშ]] ნჯღვერალათ ქჷდიჭყჷ რალაფიქ [[ჯორჯია|ჯორჯიაშ]] შტატიშა. 1864 წანას შერმანქ ქჷდეკინჷ ნოღა [[ატლანტა]] ოდო ქირსეთუთაშ ეკონიას [[მექსიკაშ ჸუჯი]]შა ქჷმერთჷ. შერმანქ მასურჷ მუში არმიაშ წოხოლე დოდვალირი ღანკეფი, თიქ გემშეჭკირჷ აწმარენჯიშ ოჭიშიშა, ქჷდეკინჷ ჯორჯია დო დოკილუ ორკინაშარე მაგისტრალეფი. ათეშ უკულ გენერალ შერმანქ არმია აყარჷ ოორუე-ელახჸურე [[რიჩმონდი]]შა, სოდგათ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ თარმანჯღვერ [[ულის გრანტი|გენერალ გრანტის]] კონფედერაციაშ ნანანოღაშა ქართა აფუდჷ გოლუაფირი. [[1865]] წანაშ [[3 პირელი|3 პირელს]] ცენტრალური თარობაშ ჯარეფქ გეჭოფეს რიჩმონდი. მუზმარენ დღაშ უკული [[9 პირელი|9 პირელს]] კონფედერაციაშ არმიეფიშ თარმანჯღვერი [[რობერტ ლი|გენერალი ლი]]ქ ანჯარ ქჷდარღჷ გენერალ გრანტიშ წოხოლე. 1865 წანაშ 14 პირელს კაროლინაშ შტატის დვალირ [[სამტერიშ ფორტი|სამტერიშ ფორტშა]] გომორძგვილეფქ ომენოღალური ლჷმაშ თებაშ შანო გერხინესს ააშ-შ სახენწჷფო შილა. არყებაშ გერჯგინაშ უკულ ობჟათე შტატეფს ოკო მუკუჸონაფუდესკონ სოციალური დო პოლიტიკური ხასიათიშ რეფორმეფი. პარლამენტარეფს ჯგირო არჩქილედეს ნამუდა ლინკოლნი ობჟათეს რეფორმეფს თეშ სიმეკენეფთ გამკიჸონანდჷ მუჭოთ ოორუესჷნ. ათეშენი პარლამენტარეფქ ქაშიჸიდეს სახიობი ნამუქჷთ ვოშინგთონიშ თეატრის 1865 წანაშ 14 პირელს ოღურალო დონჭყოლჷ აბრაამ ლინკოლნი. [[ააშ-შ ომენოღალური ლჷმა|1861-1865 წანეფიშ ომენოღალური ლჷმაქ]] ქეკიდინუ მიარე ადამიერი დო უდიდაში გავალი ქჷმიორინუ ქიანაშ ეკონომიკას. მარა ჰომსტედეფიშ კანონქ დო ჭკორალაშ გოუქვაფაქ ააშ-შ ეკონომიკაშ ნჭაფიერი გოვითარაფა გჷშეჭანუ. == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commonscat|History of the United States}} * [https://web.archive.org/web/20080612003100/http://www.america.gov/publications/books/history-outline.html ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ ისტორია] * [http://www.archives.gov/ ააშ-იშ ნაციონალური არქივი] * [http://www.historians.org/ ამერიკაშ ისტორიული ჯარალუა] * [http://www.americanhistorycalendar.com American History Calendar] * [http://www.journalofamericanhistory.org/ ამერიკაშ ისტორიული დღარი] * [http://www.animatedatlas.com/timeline.html Colored Timeline of American History broken down by theme] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014040530/http://www.animatedatlas.com/timeline.html |date=2012-10-14 }} * [http://backstoryradio.org BackStory - Public Radio show exploring American History] [[კატეგორია:ააშ-იშ ისტორია| ]] [[კატეგორია:ააშ]] iw3sgtxkm382xgj1s4uyefdje1p9x71 0 39104 252818 252800 2026-09-02T18:01:26Z Narazeni 826 /* სოციალურ დო კომუნიკაციურ გაღეფი */ 252818 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლახარა |Name = აუტიზმი |Image = Autism-stacking-cans 2nd edit.jpg |Caption = |DiseasesDB = |ICD11 = |ICD10 = {{ICD10|F|84|0|f|80}} |ICD9 ={{ICD9|299.0}} |ICDO = |OMIM = 209850 |MedlinePlus = 001526 |eMedicineSubj = |eMedicineTopic = 3202 |MeshID = }} '''აუტიზმი''', თაშნეშე ჩინებულ რე მუჭოთ '''აუტისტურ სპექტრიშ აკორცუაფა (ASD)'''— [[ფსიქიკა|ფსიქიკაშ]] თიჯგურა დგომარობა, მუჟანსჷთ ინდივიდის ახასიათენს დინოკილერ რინა დო ანდოგან [[ოქიანუ]]შე ედომუშამო მოჩილათა. ინდივიდ ცხოვრენს თიშით გჷნაჭყებუ ვარეალურ ოქიანუს. აუტიზმ გონებურ აკორცუაფა რე, ნამუთ იჭყაფუ ორდოიან ხანს დო იხასიათებუ მუშ დუდს დინოკილუათ, ნამუსჷთ წორო გეჸუნს რეალობაშე მოჩილათა, სოციალურ ინტერაქტიურალაშ შილებუამობაშ უღვენობა, გომაჟირაფონ ყარაფეფ დო რაგადიშ აკორცუაფა.<ref>[http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=14&t=17723 აუტიზმი — უნივერსალურ ენციკლოპედიურ ლექსიკონი]</ref> აუტიზმიშ სიმპტომეფ რჩქვანელობურო დუდს ირჩქინანს [[ბაღანა]]შ რინაშ პირველ სუმ წანაშ გოძვენას დო წორო დოჸუნს ედომუშამ რინაშ გოძვენას. 18 თუთაშ ვარ-და 2 წანაშ ხანს, ბაღანა ვაჭირინუანს რჩქვანელობურ წუმოძინაშ დონეს. მასქერს დო ბაღანას შქას ნორმალურ ურთიართობა აკმირცუაფუ. აუტისტ ბაღანეფ დუდს ეთმუღანა ბონ ჯინას დო თინეფიშ რაგად რუდიმენტულ რე.<ref name="archive">[http://archive.webmix.ge/icc/autizm.html რა არის აუტიზმი?]</ref> გჷმოხანტუაშ ხარისხიშ მეჯინათ აუტიზმ ანდანერ რე. არძაშე ჸონიერ ფორმას ახასიათენს გომაჟირაფონი, ურჩქვანუ, დუდდაშებელ დო აგრესიულ რჯება. თეჯგურა რჯება ქიანახანს იგჷნძორებუ დო თიშ თირუა ძალამ კაჭულ რე. არძაშე დაღარ ფორმა მოგენს პიჯურ აკორცუაფეფს, ნამუეფჷთ მერსხილ რენა გურაფაშ ნიჭიშ დარკებაწკჷმა. აუტისტ ბაღანეფს ოშა-გოშათ ვაშეულებჷნა ზოხოთ რინა, ჸონიერ თერაპიულ ინტერვენციაშ, მასქერიშ მუკოლუაფაშ დო კანკალეშა ჰოსპიტალიზაციაშ დო წამალეფიშ უმუშო.<ref name="archive" /> აუტიზმის [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის მიგორუეს. თინა პროფესორ [[ლეო კანერი|ლეო კანერქ]] ეჭარჷ. მალას გეგშართჷ შანეფიშ ართობურობაქ ხოლო, ნამუშ დგომარობათ აუტიზმიშ დიაგნოზ დითმიხუნუაფუ. თე ტრიადა, მუჭოთ თის სპეციალისტეფ უძახჷნან, რე გეჸვენჯი: მაართა შანი — სოციალურ ურთიართობეფიშ რკება ვარ-და ხარისხობურ გაუფრაშება; სპეციფიკურ რაგადუაშ პრობლემეფი (შილებე ზიტყვეფიშ ოზირუე ვა რდას მორჩილჷნ, მარა მაჟირა ადამიანწკჷმა ურთიართობა იშენით უშულებუ ორდასჷნ); მასუმა — გომაჟირაფონობა, სიახალეშოთ ძალამ ნეგატიურ მერინა, სტერეოტიპეფიშ მიშაღალა.<ref> [http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=5&t=4789 აუტიზმი — ენციკლოპედიურ ლექსიკონი]</ref> ანდანე აუტიზმი [[სპექტულ აკორცუაფა|სპექტრულ აკორცუა]] რენ დო თიშ გჷმორჩქინეფ შხვადოშხვანერ რენ, ალარჷნაშ მითხირეფ იძანძჷ მინიმალურ მოხვარებაშე ედომუშამ ბორჯიშ, 24-სათიან მუკოლუაფაშა.<ref>{{Cite journal |last1=Waizbard-Bartov |first1=Einat |last2=Fein |first2=Deborah |last3=Lord |first3=Catherine |last4=Amaral |first4=David G. |date=2023 |title=Autism severity and its relationship to disability |journal=[[Autism Research]] |language=en |volume=16 |issue=4 |pages=685–696 |doi=10.1002/aur.2898 |pmc=10500663 |pmid=36786314}}</ref><ref>{{cite journal |pmid=38434761 |date=2024 |title=Autism spectrum disorder: Pathogenesis, biomarker, and intervention therapy |journal=Medcomm |volume=5 |issue=3 |article-number=e497 |doi=10.1002/mco2.497 |pmc=10908366 |vauthors=Zhuang H, Liang Z, Ma G, Qureshi A, Ran X, Feng C, Liu X, Yan X, Shen L}}</ref> აუტიზმიშ დიაგნოზეფიშ მუდანობაქ 1990-იან წანეფშე [[აუტიზმიშ ეპიდემიოლოგია|მიძინჷ]], თარო დიაგნოსტიკურ კრიტერიუმეფიშ უმოს ფართო სპექტრის, ჩინებურობაშ ეკინაშ დო ფასებაშ ფართო ხემეჭირინაფაშ ჭყოლოფუათ. სოციალური მოთხირეფიშ თირუაქ თაშნეშე შილებე ილაჸაფს მუშ როლი.<ref name="Anderson-Chavarria-2022">{{Cite journal |last=Anderson-Chavarria |first=Melissa |date=14 September 2022 |title=The autism predicament: models of autism and their impact on autistic identity |journal=[[Disability & Society]] |volume=37 |issue=8 |pages=1321–1341 |doi=10.1080/09687599.2021.1877117 }}</ref><ref name="Ogundele-2025">{{Cite journal |last1=Ogundele |first1=Michael O. |last2=Morton |first2=Michael J. S. |date=3 April 2025 |title=Subthreshold Autism and ADHD: A Brief Narrative Review for Frontline Clinicians |journal=Pediatric Reports |volume=17 |issue=2 |page=42 |doi=10.3390/pediatric17020042 |doi-access=free |pmc=12030661 |pmid=40278522}}</ref> [[მოსოფელიშ სინთელუანობაშ ორგანიზაცია]]შ მუნაჩემეფით, 2012 დო 2021 წანეფს შქას აუტიზმიშ დიაგნოზ დოხოლაფირო 100-შე 1 ბაღანას გეუშქვეს, ნამუთ მიოწურუანს ძინაშ ტენდენციას. გჷთორკუალეფ მიოწურუანა, ნამჷ-და ძინათებულ მახორობაშ მოგვენ თია გჷმაჯერენს დიაგნოსტიკურ კრიტერიუმეფს, ფორმალურ ფასებაშ შვანს.<ref>{{Cite journal |last1=Hirota |first1=Tomoya |last2=King |first2=Bryan H. |date=10 January 2023 |title=Autism Spectrum Disorder: A Review |journal=JAMA |volume=329 |issue=2 |pages=157–168 |doi=10.1001/jama.2022.23661 |pmid=36625807}}</ref> აუტიზმ მაღალ [[აუტიზმიშ მონძალურობა|მონძალურ]] რე დო [[პოლიგენი|იკათუიანს ანდა გენს]], მუჟანსჷთ ანდოგან ფაქტორეფი, მუჭოთ ჩქჷ, უმოს მორჩილ, თარო [[მოკათუობაშ მალობა ადამიერეფს|პრენატალურ როლს]] ლაჸაფენს.<ref name="Tick-2016">{{Cite journal |last1=Tick |first1=Beata |last2=Bolton |first2=Patrick |last3=Happé |first3=Francesca |last4=Rutter |first4=Michael |last5=Rijsdijk |first5=Frühling |date=2016 |title=Heritability of autism spectrum disorders: a meta-analysis of twin studies |journal=Journal of Child Psychology and Psychiatry |language=en |volume=57 |issue=5 |pages=585–595 |doi=10.1111/jcpp.12499 |pmc=4996332 |pmid=26709141}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hodges |first1=Holly |last2=Fealko |first2=Casey |last3=Soares |first3=Neelkamal |date=February 2020 |title=Autism spectrum disorder: definition, epidemiology, causes, and clinical evaluation |journal=Translational Pediatrics |volume=9 |issue=Suppl 1 |pages=S55–S5S65 |doi=10.21037/tp.2019.09.09 |doi-access=free |pmid=32206584 |pmc=7082249 }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Ratajczak |first=Helen V. |date=March 2011 |title=Theoretical aspects of autism: Causes—A review |journal=Journal of Immunotoxicology |volume=8 |issue=1 |pages=68–79 |doi=10.3109/1547691X.2010.545086 |pmid=21299355 }}</ref><ref name="Mandy-2016">{{cite journal |vauthors=Mandy W, Lai MC |title=Annual Research Review: The role of the environment in the developmental psychopathology of autism spectrum condition |journal=[[Journal of Child Psychology and Psychiatry, and Allied Disciplines]] |oclc=01307942 |volume=57 |issue=3 |pages=271–292 |date=March 2016 |pmid=26782158 |doi=10.1111/jcpp.12501 }}</ref> ბოშეფს აუტისტურ ანდეფ უმოს შხირას გიშმურჩქინდჷნა ვინდარო ძღაბეფს, თეწკჷმა, ძრაბეფს უმოს ფულირ აუტისტურ ანდეფ მიკმირჩქინანა დუდს (არგამათ ვაჩქჷ აუტისტურ ანდეფი).<ref>{{cite journal |last1=Alaghband-rad |first1=Javad |last2=Hajikarim-Hamedani |first2=Arman |last3=Motamed |first3=Mahtab |title=Camouflage and masking behavior in adult autism |journal=Frontiers in Psychiatry |date=2023 |volume=14 |issue=16 |article-number=1108110 |doi=10.3389/fpsyt.2023.1108110 |doi-access=free |pmid=37009119 |pmc=10060524 }}</ref> თიჯგურა დგომარობეფ, მუჭომით რე ბურსაფი, [[დეპრესია]], ყურადღებაშ მერკეობაშ დო ჰიპერაქტიურობაშ სინდრომი (ADHD), [[ეპილეფსია]], თაშნეშე ინტელექტუალურ გოხურგუეფი, უმოს შხირ რე აუტისტ ადამიერეფს. აუტისტ ადამიერეფ თაშნეშე უმოსო მინჭაფჷნა [[ლგბტქ ჯარალუა]]შ კათაფაშა.<ref>{{cite book |last1=Bertelli |first1=Marco O. |last2=Azeem |first2=Muhammad Waqar |last3=Underwood |first3=Lisa |last4=Scattoni |first4=Maria Luisa |last5=Persico |first5=Antonio M. |last6=Ricciardello |first6=Arianna |last7=Sappok |first7=Tanja |last8=Bergmann |first8=Thomas |last9=Keller |first9=Roberto |last10=Bianco |first10=Annamaria |last11=Corti |first11=Serafino |last12=Miselli |first12=Giovanni |last13=Lassi |first13=Stefano |last14=Croce |first14=Luigi |last15=Bradley |first15=Elspeth |last16=Munir |first16=Kerim |title=Textbook of Psychiatry for Intellectual Disability and Autism Spectrum Disorder |chapter=Autism Spectrum Disorder |date=2022 |pages=369–455 |doi=10.1007/978-3-319-95720-3_16 |isbn=978-3-319-95719-7 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=4mtvEAAAQBAJ&pg=PA391 |quote-page=391 |quote=Persons with autism spectrum disorder and/or other neurodevelopmental problems are more likely than the general population to have [[transgender]] identity, [[non-heterosexual]] sexual orientation, and other [[gender non-conformities]]. |archive-date=1 February 2025 |access-date=10 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201084220/https://books.google.com/books?id=4mtvEAAAQBAJ&pg=PA391 |url-status=live }}</ref><ref name="Lord-2022">{{Cite journal |last1=Lord |first1=Catherine |last2=Charman |first2=Tony |last3=Havdahl |first3=Alexandra |last4=Carbone |first4=Paul |last5=Anagnostou |first5=Evdokia |last6=Boyd |first6=Brian |last7=Carr |first7=Themba |last8=de Vries |first8=Petrus J |last9=Dissanayake |first9=Cheryl |author-link9=Cheryl Dissanayake |last10=Divan |first10=Gauri |last11=Freitag |first11=Christine M |display-authors=10 |date=2022 |title=The Lancet Commission on the future of care and clinical research in autism |journal=[[The Lancet]] |volume=399 |issue=10321 |pages=299–300 |doi=10.1016/s0140-6736(21)01541-5 |pmid=34883054 |hdl=11250/2975811 |hdl-access=free }}</ref><ref name="Graham Holmes-2022">{{cite journal |last1=Graham Holmes |first1=Laura |last2=Ames |first2=Jennifer L. |last3=Massolo |first3=Maria L. |last4=Nunez |first4=Denise M. |last5=Croen |first5=Lisa A. |date=April 2022 |title=Improving the Sexual and Reproductive Health and Health Care of Autistic People |journal=[[Pediatrics (journal)|Pediatrics]] |publisher=[[American Academy of Pediatrics]] |volume=149 |issue=Supplement 4 |pages=e2020049437J |doi=10.1542/peds.2020-049437J |pmid=35363286 |quote=A substantial proportion of autistic adolescents and adults are LGBTQIA+. Autistic people are more likely to be transgender or gender nonconforming compared with non-autistic people, and findings from a recent autism registry study suggest that among autistic people able to self-report on a survey, up to 18% of men and 43% of women may be sexual minorities. |doi-access=}}</ref> კანკალე [[სავანტიშ სინდრომი|სავანტურ გაღეფ]] თაშნეშე უმოს შხირ რე აუტისტ ადამიერეფს, ვინდარო შხვა ბუნეფს.<ref>{{cite journal |last1=Happé |first1=Francesca |title=Why are savant skills and special talents associated with autism? |journal=World Psychiatry |date=2018 |volume=17 |issue=3 |pages=280–281 |doi=10.1002/wps.20552 |pmid=30192091 |pmc=6127767 }}</ref> აუტიზმშე სქილიდაფა ვა რე ორთას.<ref name="nhs.uk-2019" /> აუტიზმიშ მუზმარენ თერაპიაშ ღანკ რე დუდიშ მუკოლუაფაშ, სოციალურ დო ნინაშობურ გაღეფიშ გაუჯგუშება.<ref name="Treat">{{Cite web |last=CDC |date=18 July 2024 |title=Treatment and Intervention for Autism Spectrum Disorder |url=https://www.cdc.gov/autism/treatment/index.html |access-date=28 November 2024 |website=Autism Spectrum Disorder (ASD) |language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20250412010515/https://www.cdc.gov/autism/treatment/index.html|archive-date=12 April 2025}}</ref> ელმოლთიხილუაშ დო სოციალურ ბარიერეფიშ დარკება აუტისტ ადამიერეფს ოხვარ უმოს ნთელას ქაკათან გონათუას, დოსაქვარებას დო რინაშ შხვა ასპექტეფს.<ref name="Mukerji-2013">{{Citation |last1=Mukerji |first1=Cora |title=Enhanced Perceptual Functioning |date=2013 |pages=1117–1118 |editor-last=Volkmar |editor-first=Fred R. |location=New York |publisher=Springer |language=en |doi=10.1007/978-1-4419-1698-3_723 |isbn=978-1-4419-1698-3 |last2=Mottron |first2=Laurent |last3=McPartland |first3=James C. |encyclopedia=Encyclopedia of Autism Spectrum Disorders}}</ref><ref name="Doyle-2020" /><ref name="Doherty-2023" /> ნამთინ მედიკამენტ ვახვარუ აუტიზმიშ თარ სიმპტომეფს, მარა კანკალე თინეფშე გჷმირინაუფუ შხირას წოროალმაჸუნე ლახარეფშოთ, მუჭომით რე გეცხვანტინი, დეპრესია, გურიშმულა, ყურადღებაშ მერკეობაშ დო ჰიპერაქტიურობაშ სინდრომი დო ეპილეფსია.<ref>{{cite web |date=19 April 2021 |title=Medication Treatment for Autism |url=https://www.nichd.nih.gov/health/topics/autism/conditioninfo/treatments/medication-treatment |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207142659/https://www.nichd.nih.gov/health/topics/autism/conditioninfo/treatments/medication-treatment |archive-date=7 February 2023 |access-date=21 February 2023 |website=[[National Institute of Child Health and Human Development]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Rzepka-Migut |first1=Beata |last2=Paprocka |first2=Justyna |date=2020 |title=Efficacy and Safety of Melatonin Treatment in Children with Autism Spectrum Disorder and Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder—A Review of the Literature |journal=[[Brain Sciences]] |volume=10 |issue=4 |page=219 |doi=10.3390/brainsci10040219 |doi-access=free |pmid=32272607 |pmc=7226342}}</ref> ==შანეფ დო ანდეფი == აუტიზმიშ თარ ანდეფ იძირებე სოციალურ ურთიართობას დო კომუნიკაციას რინელი გინორთეფს დო სირთულეფს, ინტერესეფიშ, აქტივობეფიშ დო რჯებეფიშ გოხურგელ ვარ-და გომაჟირაბაფონ შაბლონეფით ([[სტიმინგი]]), დო ანდა შვანს, სენსორულ ჭირინაფაშა გინორთელ რეაქციეფით. კონკრეტულ გჷმოლინება ფართოთ იძანძჷ.<ref>{{cite web |author= |date=25 March 2020 |title=What is Autism Spectrum Disorder? |url=[https://www.cdc.gov/ncbddd/autism/facts.html](https://www.cdc.gov/ncbddd/autism/facts.html) |archive-url=[https://web.archive.org/web/20230921231100/https://www.cdc.gov/ncbddd/autism/facts.html](https://web.archive.org/web/20230921231100/https://www.cdc.gov/ncbddd/autism/facts.html) |archive-date=21 September 2023 |access-date=24 October 2021 |website=Centers for Disease Control and Prevention}}</ref> კლინიკაშ მოხანდეეფ შხირას გჷთმოსხუნუნა აუტიზმიშ ფასებას, მუჟანსჷთ თე ანდეფ სახეს რენ, გიშაკერზაფილო თიწკჷმა, დო თინეფ მერსხილ ქორენა დასაქმებაშ ვარ-და გონათუაშ მეღებაშ/ასქილიდაფაშ სირთულაწკჷმა, სოციალურ ურთიართობეფიშ გოჭყაფაშ დო ასქილიდაფაშ პრობლემეფწკჷმა, ფსიქიკურ ჭყანთხილუაშ ვარ-და გურაფაშ გაღაშ გერკებაშ სერვისეფშა მეკორთაშ, ვარ-და ნევროლოგიურ წუმოძინაშ დგომარობეფიშ (თინეფს შქას გურაფაშ გაღაშ გერკებაშ დო [[თოუჯიშ დეფიციტიშ დო ჰიპერაქტივობაშ სინდრომი|ADHD]]-იშ) ვარ-და ფსიქიკურ ჭყანთხილუაშ დგომარობეფიშ ისტორიაწკჷმა-და.<ref>{{citation |title=Autism spectrum disorder in adults: diagnosis and management |date=14 June 2021 |url=[https://www.nice.org.uk/guidance/cg142](https://www.nice.org.uk/guidance/cg142) |access-date=24 October 2021 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20230902193040/https://www.nice.org.uk/guidance/cg142](https://web.archive.org/web/20230902193040/https://www.nice.org.uk/guidance/cg142) |archive-date=2 September 2023 |url-status=live |publisher=[[NICE]] |id=CG142}}{{cite web |date=18 January 2016 |title=About autism spectrum disorder (ASD) |url=[https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/autism-spectrum-disorder-asd/about-autism-spectrum-disorder-asd.html](https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/autism-spectrum-disorder-asd/about-autism-spectrum-disorder-asd.html) |url-status=live |archive-url=[https://web.archive.org/web/20230326225043/https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/autism-spectrum-disorder-asd/about-autism-spectrum-disorder-asd.html](https://web.archive.org/web/20230326225043/https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/autism-spectrum-disorder-asd/about-autism-spectrum-disorder-asd.html) |archive-date=26 March 2023 |access-date=4 November 2021 |website=[[Government of Canada]] |language=en}}</ref> უმენტაშ შვანს, აუტიზმიშ შანეფ პირველაშე იძირებე ჩქჷჩქუობას ვარ-და ორდოიან ბაღანობას დო სქიდუ ედომუშამ რინაშ გოძვენას. აუტიზმიშ მოღვენ ადამიერეფ კანკალეშა შილებე შანულამო გოხურგელ რდანი, მარა კანაკლეშა — ოშქაშე ვარდა, კანკალე შვანს, [[სავანტიშ სინდრომი|უჯგუშ]] დონეშ მოღვენეფი.}<ref>{{cite book |title=Handbook of Pragmatic Language Disorders |vauthors=Loukusa S |date=2021 |publisher=Springer |isbn=978-3-030-74984-2 |veditors=Cummings L |location=Cham, Switzerland |pages=45–78 |chapter=Autism Spectrum Disorder |doi=10.1007/978-3-030-74985-9_3 |oclc=1269056169 }}{{cite book |title=Biopsychology |vauthors=Pinel JP |publisher=Pearson |year=2011 |isbn=978-0-205-03099-6 |edition=8th |location=Boston, Massachusetts |page=235 |oclc=1085798897}}{{cite book |title=Autism Spectrum Disorders |date=2018 |publisher=[[American Psychiatric Association]] |isbn=978-1-61537-192-1 |veditors=Hollander E, Hagerman R, Fein D |chapter=Cognitive Assessment |doi=10.1176/appi.books.9781615371921}}}</ref> === სოციალურ დო კომუნიკაციურ გაღეფი === აუტიზმიშ მოღვენ ადამიანეფს შილებე უღჷდან გინორთეფ დო სირთულეფ სოციალურ კომუნიკაციას დო ურთიართობას, ნამუქჷთ შილებე გჷმიჭანუას პროცესიშ დამონკება ვააუტისტურ ნორმეფიშ გეშა სტრუქტურირებულ ელმოლს. აუტიზმიშ სადიაგნოსტიკო კრიტერიუმეფთხულენს სირთულეფს სუმ სოციალურ სფეროს: სოციალურ-ემოციურ ურთიართსმება, ვავერბალურ კომუნიკაცია დო ურთიართობეფიშ წუმოძინა დო ასქილიდაფა.{{sfn|DSM-5-TR}} ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} {{მერკე}} [[კატეგორია:აუტიზმი| ]] [[Category:წუმოძინაშ მოდვალირ აკორცუაფეფი]] [[Category:სპექტრულ აკორცუაფეფი]] l80gxh3gefw0innu4fi7emxsjan76a3 0 41336 252820 250413 2026-09-02T18:51:15Z Kj1595 14995 252820 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ენვერ ხოჯა<br>Enver Hoxha | სურათი=Enver Hoxha (portret).jpg | სურათიშ ზჷმა =230პქ | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ენვერ ხოჯაშ ოფიციალური პორტრეტი, 1985 წ. | ხეშმოჭარუა =Enver Hoxha (signature).svg | რანწკი =[[ალბანეთიშ ხანდაშ პარტია]]შ მაართა მელამოსე | პოსტი დეკინჷ = [[8 გერგობათუთა]], [[1941]] | პოსტი დიტუ =[[11 პირელი]], [[1985]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე =[[რამიზ ალია]] | დაბადებაშ თარიღი =[[16 გჷმათუთა]], [[1908]] | დაბადებაშ აბანი= [[გიროკასტრა]], [[იანინაშ ვილაიეთი]], [[ოსმალეთიშ იმპერია]] | ღურაშ თარიღი =[[11 პირელი]], [[1985]] (76 წანერი) | ღურაშ აბანი=[[ტირანა]], [[ალბანეთიშ ოკათე სოციალისტური რესპუბლიკა]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი =ოკათე სასაფლა, ტირანა, ალბანეთი | მენოღალობა =[[File:Flag of Albania (1946–1992).svg|24px]] [[ალბანეთიშ ოკათე სოციალისტური რესპუბლიკა|ალბანეთი]] | ერუანობა =[[ალბანარეფი|ალბანარი]] | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =[[ნეჯმიე ხოჯა]] | სქუალეფი=ილირი, სოკოლი, პრანვერა | გონათაფა =[[მონპელიეშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ბრიუსელიშ დუდიშული უნივერსიტეტი (1834–1969)|ბრიუსელიშ დუდიშული უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ათეიზმი]] | ჯილდოეფი =[[File:Titulli "Hero i Popullit".png|20px]] [[ერუანული გერგეზი (ალბანეთი)|ერუანული გერგეზი]] (ჟირშა)<br>[[File:ALB National Flag Order.png|35px]] [[სოციალისტური ხანდაშ გერგეზი (ალბანეთი)|სოციალისტური ხანდაშ გერგეზი]]<br>[[File:AL Order Skanderbeg 1kl BAR.png|35px]] [[სკანდერბეგიშ ორდენი]]<br>ურცხოული:<br>[[File:BulgarianWarTimeMeritRibbon.jpg|35px]] გერგეზალაშ ორდენი ([[ბულგარეთი]], 1944)<br>[[File:Order of the National Hero - ribbon.svg|35px]] [[ერუანული გერგეზიშ ორდენი]] ([[იუგოსლავიაშ სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკა|იუგოსლავია]], 1946)<br>[[File:SU Order of Suvorov 1st class ribbon.svg|27px]] [[სუვოროვიშ ორდენი]] ([[სსრრ]], 1948)<br>[[File:Order of Lenin Ribbon Bar.svg|27px]] [[ლენინიშ ორდენი]] ([[სსრრ]]) | პარტია =[[ალბანეთიშ ხანდაშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[ალბანეთიშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული|ალბანეთიშ 22-ა პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 = [[23 გჷმათუთა]], [[1944]] | პოსტი დიტუ2 =[[19 კვირკვე]], [[1954]] | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | მონარქი2 = | პრეზიდენტი2 =[[ომერ ნიშანი]]<br>[[ხაჯი ლეში]] | კანცლერი2 = | პრემიერ-მინისტრი2 = | დუდმახვენჯი2= | წიმოხონი2= [[იბრაჰიმ ბიჩაკჩიუ]] | მონძე2 =[[მეჰმეთ შეჰუ]] | რანწკი3 =[[ალბანეთიშ გალენური საქვარეფიშ სამინისტრო|გალენური საქვარეფიშ მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ3 =[[22 მელახი]], [[1946]] | პოსტი დიტუ3=[[23 კვირკვე]], [[1953]] | წიმოხონი3 =[[ომერ ნიშანი]] | მონძე3 =[[ბეჰარ შტილა]] | პრეზიდენტი3= | მონარქი3 = | კანცლერი3 = | ვიცე-პრეზიდენტი3 = | პრემიერ-მინისტრი3=მუ | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 =[[ალბანეთიშ დუდთხილუაშ სამინისტრო|დუდთხილუაშ მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ4 = [[23 გჷმათუთა]], [[1944]] | პოსტი დიტუ4 =[[31 კვირკვე]], [[1953]] | წიმოხონი4 = | მონძე4 = [[ბექირ ბალუკუ]] | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4= | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4=მუ | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= | რანწკი6 = | პოსტი დეკინჷ6 = | პოსტი დიტუ6 = | წიმოხონი6 = | მონძე6 = | პრეზიდენტი6 = | მონარქი6 = | კანცლერი6 = | პრემიერ-მინისტრი6= | დუდმახვენჯი6= }} '''ენვერ ხოჯა''' ([[ალბანური ნინა|ალბ.]] Enver Hoxha, დ. [[16 გჷმათუთა]], [[1908]] — ღ. [[11 პირელი]], [[1985]]) — [[ალბანარეფი|ალბანარი]] [[კომუნიზმი|კომუნისტი]] პოლიტიკოსი, [[ალბანეთიშ ოკათე სოციალისტური რესპუბლიკა]]შ მადუდე 1944 წანაშე ღურაშახ (1985). რდჷ [[ალბანეთიშ ხანდაშ პარტია]]შ [[გენერალური მელამოსე]], [[ალბანეთიშ ხანდაშ პარტიაშ პოლიტბიურო|პოლიტბიუროშ]] მაკათური, [[ალბანეთიშ დემოკრატიული ფრონტი]]შ დუდმახვენჯი, [[ალბანეთიშ ერუანული არმია|ერუანული აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ]] მანჯღვერთარი, ალბანეთიშ 22-ა პრემიერ-მინისტრი 1944-1954 წანეფს, თაშნეშე, შხვადოშხვა ბორჯის რდჷ [[ალბანეთიშ გალენური საქვარეფიშ სამინისტრო|ალბანეთიშ გალენური საქვარეფიშ]] დო [[ალბანეთიშ დუდთხილუაშ სამინისტრო|ალბანეთიშ დუდთხილუაშ მინისტრი]]. ხოჯა გურაფულენდჷ ნოღა [[კორჩა]]შ ფრანგულ ლიცეუმს დო ტირანაშ ამერიკული ტექნიკური სკოლას. 1930 წანას მიპალუ სახენწჷფო სტიპენდია დო გურაფა გაგინძორჷ საფრანგეთის, [[მონპელიეშ უნივერსიტეტი]]ს. 1934-1936 წანეფს ხოჯა მუშენდჷ ბრიუსელს, ალბანეთიშ საკონსულოს. ართბორჯულო, ხოჯა გურაფულენდჷ იურისპრუდენციას [[ბრიუსელიშ დუდიშული უნივერსიტეტი (1834–1969)|ბრიუსელიშ დუდიშული უნივერსიტეტის]]. 1936 წანას ალბანეთიშა დირთჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ კორჩაშ ართ-ართი სკოლაშ მაგურაფალო. 1939 წანას ფაშისტური იტალიაშ ჯარეფქ ალბანეთიშა გემშეჭკირეს. ჸათე ბორჯის ალბანეთის დირსხუ ალბანეთიშ ფაშისტური პარტიაქ. ფაშისტური პარტიაშ მაკათურობა ხოჯას ვაკოდჷ, ჸათეშ გეშათ სკოლაშე გადუდიშულეს. უკულ ხოჯაქ მიდართჷ ტირანაშა, სოდეთ თუთუნიშ მაღაზია გონწყუ. ჸათე პერიოდიშე ჯოჯაქ დეხოლჷ [[კომუნიზმი|კომუნისტეფს]]. 1941 წანას, იუგოსლავიარი კომუნისტეფიშ ალარინათ, ხოჯაქ ქუდარსხუ ალბანეთიშ კომუნისტური პარტია (პარტიას უკულ გიადჷ [[ალბანეთიშ ხანდაშ პარტია|ხანდაშ პარტიაშ]] ჯოხოქ). ხოჯაქ პარტიაშ დინახალე შანულამი პოპულარობა მიპალუ დო გინირთჷ პარტიაშ ცენტრალური კომიტეტიშ მაართა მელამოსეთ (პოსტი უკინებუდჷ ღურაშახ - 1985 წანაშახ). ხოჯას თაშნეშე უკინებუდჷ ერუანული დემოკრატიული ფრონტიშ დუდმახვენჯიშ პოსტი, სოდეთ უმოსო კომუნისტეფი დომინირენდეს. ალბანეთიშ ოკუპაციაშე გადუდიშულებაშ უკულ, ხოჯაქ გინირთჷ ქიანაშ პრემიერ-მინისტრო. ენვერ ხოჯაშ მართუალაშ ბორჯის, ალბანეთიქ მიოჭირინუ შანულამი ეკონომიკური წჷმოძინეფს. გევითარჷ ინდუსტრიაქ, [[ოფუტეშ მეურნობა]]ქ, ელექტროფიცირაფილქ იჸუ ქიანაქ რსულას, გეშალჷ ეპიდემიური ლახარეფქ, გიფაჩჷ ჭარუა-კითხირიშ რჩქინაქ. ხოჯაქ დინდარი ფერმერეფს მიდუღჷ დიხეფი, გლეხეფი გემშეჸონჷ კოლექტივეფიშა (კოლექტივიზაცია), გაუქვჷ კერზო დორხველობა, დოკილუ ეკლესიეფი დო მეჩეთეფი, გამათხოზჷ ოპონენტეფს, ბრელი დოჸვილუ, ბრელი ოჭოფუ დო ჯიხას ქუდახუნუ, ბრელი ხოლო ქიანაშე გეგნახორუ. ხოჯა რდჷ ნაციონალისტი კომუნისტი, ნამუთ მეთხოზუდჷ [[სტალინიზმი]]შ პოლიტიკას. [[იოსებ სტალინი|სტალინიშ]] ღურაშ უკულ, ძალამს გეუფრაშჷ ურთიართალაქ [[სსრრ|სხუნუეთიშ]] გეჸვენჯი ლიდერი [[ნიკიტა ხრუშჩოვი]]წკჷმა. ხოჯაქ პოლიტიკური ორიენტაცია ჩინეთიჸურე გეჭოფუ, მარა [[მაო ძედუნი]]შ ღურაშ უკულ, მუჟამსჷთ ჩინეთიქ ბჟადალიშ ქიანეფს დეხოლუნჷ, ხოჯაქ ჩინეთიწკჷმა მეჭყვიდჷ ხოლო ურთიართობეფი. ==ლიტერატურა== * [https://www.britannica.com/biography/Enver-Hoxha ენციკლოპედია ბრიტანიკა] [[კატეგორია:დუნაბადი 1908]] [[კატეგორია:ნაღურა 1985]] [[კატეგორია:ალბანარეფი]] [[კატეგორია:ალბანარი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ალბანარი კომუნისტი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ალბანეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი]] [[კატეგორია:ალბანეთიშ ხანდაშ პარტიაშ მაართა მელამოსეეფი]] [[კატეგორია:ალბანეთიშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრეფი]] [[კატეგორია:ალბანეთიშ დუდთხილუაშ მინისტრეფი]] mmv61n4pfv3b54zy0ofjezs59d1cnxn