ვიკიპედია xmfwiki https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%B7%E1%83%9A%E1%83%90 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter მედია სპეციალური განხილვა მომხმარებელი მომხმარებლის განხილვა ვიკიპედია ვიკიპედია სხუნუა ფაილი ფაილის განხილვა მედიავიკი მედიავიკის განხილვა თარგი თარგის განხილვა დახმარება დახმარების განხილვა კატეგორია კატეგორიის განხილვა TimedText TimedText talk მოდული მოდულის განხილვა Event Event talk 0 20497 252913 250018 2026-09-06T18:43:07Z Narazeni 826 252913 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:World map 2004 CIA large 1.7m whitespace removed.jpg|მინი|300პქ|დიხაუჩაშ რუკა]] {{პორტალი|გეოგრაფია}} '''გეოგრაფია''' ({{lang-el|γεωγραφία}} < {{lang-el|gē — დიხა დო graphō — ეჭარუა}}) — [[ორთაშ მენცარობეფი|ორთაშ]] დო [[ოჯარალე მენცარობეფი|ოჯარალე მენცარობეფიშ]] აკოკათელი კომპლექსი, ნამუთ გურაფულენს [[დიხაუჩა]]შ<ref name="intro1"></ref><ref name="Springer2017">{{cite journal |last1=Springer |first1=Simon |title=Earth Writing |journal=GeoHumanities |date=2017 |volume=3 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.1080/2373566X.2016.1272431 }}</ref> [[გეოგრაფიულ დაცხი|გეოგრაფიულ დაცხიშ]] გოვითარაფაშ კანონზჷმიერაფეფს, სტრუქტურას, ორთაშობური დო სოციალურ-ეკონომიკურ სისტემეფიშ ფუნქციონირაფას დო ურთიართრსხუს, ნამუთ ამუშენს რაციონალური ორთაშხეირიშ პრინციპეფს, [[ჯარალუა|ჯარალუაშ]] ოპტიმალურ ტერიტორიულ ორგანიზაციას დო [[ეკოლოგია|ეკოლოგიურო]] გერინელი ჩხოლარქიმინუაშ ანდოგანიშ ფორმირაფას.<ref name="Burt"></ref> მიშეგურუანს [[დიხაუჩა]]ს რინელი ობიექტეფიშ დო სისტემეფიშ ორგანიზაციაშ დო ფუნქციონირაფაშ განულ-ბორჯულ ასპექტეფს.<ref name="Sala1" /> გეოგრაფიაშ გურაფაშ ზოგად ობიექტ შილებე რდას ნამდგაიჸინ მოლინა, პროცეს დო სისტემა, ნამუსჷთ აპალუ ვარ-და შილებე პოტენციურო აპალუდას განულ სტრუქტურა. [[ფიზიკური გეოგრაფია|ორთაშრაგადუაშ]] დო [[ჯარალობურ გეოგრაფია|ჯარალობურ გეოგრაფიულ]] დისციპლინეფიშ აკოკათუა [[მენცარობა|მენცარობეფიშ]] ართ სისტემას გოპიჯალერ რე თინეფიშ ორკვიაფალ ობიექტეფიშ აკონჭირელ რსხუეფიშ დო მენცარობეფიშ ეშაჩინებეფიშ ართობათ. გეოგრაფიაშ თარ ღანკ რე [[ჯარალუა|ჯარალუაშ]] ჭკვერულ ტერიტორიულ ორგანიზაციაშ დო ორთაშგჷმორინაფაშ მეშქაშალეფიშ რკუალა, ჯარალუაშ ეკოლოგიურო უშქურანჯ წუმოძინაშ სტრატეგიაშ ოსხირიშ აკოქიმინუა. გეოგრაფიულ რკვიაფაშ თარ ობიექტ რე [[ადამიერი]]შ დო [[ორთა|ორთაშ]] ურთიართგაულა, გეოგრაფიულ ანდოგანიშ კომპონენტეფიშ რთუალა დო ურთიათრგაულაშ კანონეფ ლოკალურ, რეგიონულ, ერუანულ, კონტინენტურ, ოკიანურ დ გლობალურ დონეეფს. გეოგრაფიაშ მუჭოთ მენცარობაშ გურაფაშ ზოგად ობიექტ რე [[გეოგრაფიულ დაცხი]], ანუ ლანდშაფტურ დაცხი, ნამუსჷთ ართიანს მიკაწაწუნა დო ურთიართქიმინჯენა [[ლითოსფერო]], [[ჰიდროსფერო]], [[დიხაუჩაშ ატმოსფერო|ატმოსფერო]] დო [[ბიოსფერო]]. გეოგრაფიულ დანცხიშ წუმოძინა ითირჷ ბორჯის დო განს. ბორჯის თირუა რე რიტმულით დო ურიტმეთ, მანგო თეში, პერიოდულ დო ეპიზოდური. განიშ წუმოძინაშ უმანგალა გიმიხანტუ, იფრელიშ ოწოხოლე, ჰორიზონტალურ დო ვერტიკალურ ზონალურალათ. გეოგრაფიას გიშმერთჷ ჟირი ჯინჯიერი მალობა: [[ფიზიკური გეოგრაფია]] დო [[ჯარალობური გეოგრაფია]]. ფიზიკური გეოგრაფია გურაფულენს დიხაუჩაშ ჟიდოხიშ ორთას, არკვიენს ორთაშობური პროცესეფიშ დო მოლინეფიშ სამანჯელეფს დო თინეფიშ გოვითარაფაშ კანონზჷმიერაფეფს; ჯარალობური გეოგრაფია გეოგრაფიულ მენცარობეფიშ სისტემაშ ნორთი რე, ნამუთ გურაფულენს [[დიხაუჩა]]ს რინელი ანთროპოგენული ობიექტეფიშ დო სისტემეფიშ ორგანიზაციას დო ფუნქციონირაფაშ განურ-ბორჯულ ასპექტეფს. თიში გურაფაშ ზოგად ობიექტის შილებე წჷმიარუნუანდას ნამდგაიჸინ ჯარალობური მოლინა, პროცესი დო სისტემა, ნამუსჷთ აპალჷ ვარ-და შილებე პოტენციურო აპალჷდას ოფირჩული სტრუქტურა. გიშაკერზაფილ აბანს იკენს [[კარტოგრაფია]] — მენცარობა, ობიექტური სინანდულაშ მეკონეფიშ დო მოლინეფიშ კონკრეტული განიშ დო თიში ბორჯიშ მეჯინათ თირაფაშენ. ულირ ბორჯის გეოგრაფია ეჭარილი ხისიათიშ რდჷ, ასეშო თიში ჯინჯიერი ეშაჩინაფა რე [[გეოგრაფიული დაცხი|დიხაუჩაშ ორთაშ]], [[მახორობა|მახორობაშ]] დო [[ოჯარალე მეურნალა|მეურნალაშ]] დოგურაფა. == ეტიმოლოგია დო მეკონი == ტერმინი '''გეოგრაფია''' [[ბერძენული ნინა|ბერძენული]] გოჭყაფაშ რე დო ზიტყვაზიტყვათ „''დიხაუჩაშ ეჭარუას''“ შანენს: geo (γη) – „დიხა“, graphein (γραφειν) – „ეჭარუა“. კოჩიშობაშ უდიდაში დო უთარაში დარგი რე, ნამუთ უთარაშო იფრელიშ ღანკო ეწმირინუანს [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ედომუშამ გეოგრაფიული (ლანდშაფტური) დაცხიშ კომპლექსურ გურაფას, თიშ ენწყუალას დო შანულობას. ათე ბორჯის, გეოგრაფიული ანუ [[ლანდშაფტი|ლანდშაფტური]] დაცხიშ გოვითარაფა ითირუ ბორჯის დო განს. გეოგრაფია ზუსტი ორთაშმეტყველე [[მენცარობა]] რე. თიში თარი ნორთი რე [[ფიზიკური გეოგრაფია]], ნამუთ ეჭარუნს დიხაუჩაშ გეოგრაფიულ დანცხის დო თიშ სტრუქტურულ ნორთეფს. ფიზიკური-გეოგრაფიაშ თარი გასაჩინე ედომუშამ დიხაუჩაშ ჟინპიჯიშ [[ორთა|ორთაშ]] გურაფა დო ეჭარუა, ორთული პროცესეფიშ დო თიში მოლინეფიშ რკვიება. == გეოგრაფიაშ ისტორია == === ანტიკური პერიოდი (ჯვ. წ. VI ო. - ახ. წ. III ო.) === გეოგრაფია კოჩობურობაშ ართ-ართი უჯვეშაში დარგი რე. მიარეოშწანურამი ისტორიაშ გოძვენას მიარეშა ითირჷ გეოგრაფიაშ გასაჩინე დო არზიქ. დუდშე გეოგრაფიაშ ეჭარული ხასიათი უღუდჷ, XIX ოშწანურს [[მენცარობა|მენცარობათ]] დირსხუ. [[ფაილი:PtolemyWorldMap.jpg|thumb|left|300px|<center>კლავდიოშ პტოლომეშური მოსოფელიშ რუკა]] ოკო იშინუას, ნამდა ელემენტარული გეოგრაფიული წჷმორინა თიმწკჷმაიან არძა ჯარალუას აპალუდ. შინელი წჷმორინეფი გიმიხანტუდ აკანურ გეოგრაფიულ ტერმინეფს; მაგალითო ტერმინეფი „[[ტობა]]“ ვარდა „[[ტყა]]“ გჷმოხანტუნდ მუჭოთ ათე ვარდა ეთი აკანიშ დვალაფას დო შხვა. გიშურს, ნამდა თიმ ბორჯის ჯარალუას ძალამი ფართე რჩქინა უღუდჷ გოხოლუაშ ტერიტორიაშ გეოგრაფიულ დვალაფაშე. მორო სისტემატიური გეოგრაფიული არზიქ დირსხუხვალე ჯვეშ ბერძენულ [[ნატურფილოსოფია|ნატურფილოსოფიურ]] რჩქინას. სისტემატიური რჩქინაქ ინისახჷ ჯვეშ ბერძენეფიშე ღოლამირ [[მილეტიშ სკოლა|მილეტიშ]], პითაგორაშ დო შხვა სკოლეფს, სოდეთ სხუნუნდეს [[ორთა|ორთაშ]] ედომუშამობას დო შხვა ოკითხეფს. იშენ ჯვეშო, ულირ ბორჯის აკაბუცხა მუდანობათ მოხვადჷ გეოგრაფიული რჩქინაშ შაყარუაქ. მარა ოკო ირაგადუას, ნამდა ეთი ბორჯის ინისახჷ ალმახანური გეოგრაფიაშ შხვადოშხვა დარგიშ ოსხირიქ. დუდშე დირსხუ [[ქიანაშმარჩქინალა]]ქ, ნამდა ჯარალუას უმოსო ოინტერესუდჷ მუში ანდოგანიშ გალე რკვიება. ქიანაშმარჩქინალას მუჭოთ ორთაშომეტყველე მიმალობას ხვალე ეჭარული ხასიათი უღუდჷ. ჯვეშ ბერძენულ წყუეფს მაართა ქიანაშმარჩქინალაშ დაოშანილობა რდჷ [[წყარპიჯი|წყარპიჯეფიშ]] დო [[სქირონა]]შ ეჭარუა დო ხოლო [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] მოლუაფა. [[ჰეკატეოს მილეტარი|ჰეკატეოს მილეტარქ]] (დოხოლ. ჯვ.წ. [[549]]/[[546]]-დახოლ.ჯვ.წ. [[480]]) მაართა დიჭყჷ [[ლიბია|ლიბიაშ]] ([[აფრიკა]]) გიშართუალა. თი ბორჯის უკვე ხვადუდჷ თიმწკჷმაიანი [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ჟიდოხიშ ორთულო გორთუალა. ართ-ართი ისტორიკოს გეოგრაფი შინანდჷ, ნამდა ჰეკატეოსიშ ხანდეფი იძირუაფუდ [[კლიმატი]]შ, [[ფაუნა|ფაუნაშ]] დო [[ფლორა|ფლორაშ]] ჸურე ომენცარე ინტერესი. თაშ ნამდა თენა რდჷ მაართა ხანდა საართო გეოგრაფიაშ თემატიკას. ათეწკჷმა ჰეკატეოს მილეტელქ მაართათ აკადგინჷ [[სქირონა]]შ დოხორელი ნორთიშ [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიული]] გჷმოსახილუა. [[ფაილი:AGMA Hérodote.jpg|thumb|right|180px|მინი|<center>[[ჰეროდოტე]]]] [[ფაილი:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|180px|right|<center>[[არისტოტელე]]]] [[ფაილი:Parmenides.jpg|thumb|180px|right|<center>[[პარმენიდე|პარმენიდე ელეელი]]]] უჯვეშაში გეოგრაფიული არაკი, ნამუქით ჩქინდა დახე ედომუშამო მანჭჷ რე [[ჰეროდოტე]]შ ჩინებული ნახანდა. [[ჰეროდოტე]] (დახოლ. ჯვ.წ. [[485]]-დახოლ.ჯვ.წ. [[424]]) დიდი ისტორიკოსი დო ქიანაშმაძირალი რდჷ, ნამუქჷთ შხვადოშხვა თიმ ბორჯიშ ჩინებულ [[ქიანა]]ს დო ნოღას იშარჷ დო საბოლოლათ ეჭარჷ ნაძირეფი. უგეოგრაფე ჯოხონობაშ უმიკუჯინუო, თიში დუნარსხუა წჷმარინუანს გეოგრაფიული ხასიათიშ ეჭარუას, ნამუსჷთ [[ქიანაშრჩქინა]]წკჷმა ართო გოსინთელი რე [[ეთნოგრაფია|ეთნოგრაფიული]] მოღეთ. ათეწკჷმა ართო ჰეროდოტექ გიმირჩქინჷ ინტერესი [[ისტორიული გეოგრაფია|ისტორიული გეოგრაფიაჸურე]]. ანტიკური გეოგრაფიული რჩქინა დოგურგინელი რე [[სტრაბონი]]შე ნაჭარა ხანდას „გეოგრაფია 17 წინგო“. [[სტრაბონი]]ს შინელი ხანდა წჷმარინუანს ქიანაშრჩქინაშ არზიშ ნაწარმეფს. თიში ნახანდაშ ასა-გასა დახოლ. 83% გეპონჷ ქიანეფიშ რეგიონალურ დოხასიათაფას, კერძოთ ორთული, ეთნიკური დო პოლიტიკური პრინციპეფით. სტრაბონქ ტავრიშ გვალამი სისტემაშ მეჯინათ მუმარზის [[აზია|აზიაშ]] ჟირი ნორთო გორთუალა. თინა ჭარუნდჷ ნამდა, ოხვილუ რე [[ოიკუმენე]]შ გორთუალა ქართებო, ნამდა მენცარეფს შეულებდან [[ფაუნა|ფაუნაშ]], [[ფლორა|ფლორაშ]] დო [[კლიმატი]]შ თირუეფიშ ძირაფა. თიმწკჷმა სტრაბონს გიშაკერძაფილო [[ბიზანტია|ბიზანტიარეფი]] აფასენდეს, ნამუეფით თის გეოგრაფის უძახჷდეს. გეოგრაფიაშ მაჟირა მიმალობა, ნამუქჷთ ანტიკურ პერიოდის ინისახჷნ, რდჷ დიხაშმარჩქინალა (ზოგადდიხაუჩაშრჩქინა), ნამუშ ჩარჩოეფს მირჩქინუაფუდჷ [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ფორმა, [[ორტყაფუ|ორტყაფუეფი]], [[სქირონა]]შ დო [[წყარი|წყარიშ]] ურთიართრცხუ დო ხოლო მიარე ორთული მოლინაშ სამანჯელი. ათე მალობაშ დუმარსხუაფალი რდჷ [[თალესი|თალეს მილეტელი]] (ჯვ.წ. [[624]]-[[547]]). თინა რდჷ თიმწკჷმაიანი ედომუშამი [[ფილოსოფია|ფილოსოფიაშ]] დო ზოგადო მენცარობაშ დჷმარსხუაფალი. თალესიქ [[ორთა|ორთაშ]] მოლინეფიშ ენწყჷმა ცადჷ [[მატერიალიზმი|მატერიალისტურ]] ოსხირეფს. თის [[ოქიანუ]]შ არზო ანუ მიარეფერუანი მოლინეფიშ დო მოღეეფიშ რსხუთ [[წყარი]] მიოჩქჷ. თიში არზით, ირფელქ წყარშე გორჩქინდჷ დო წყარო გინირთუ. თალესი [[ორთა]]ს შურდგჷმილო წერმიდგინანდჷ. ხოლო თალესის [[დიხაუჩა]] წჷმოდგინელი აფუდჷ, მუჭოთ [[კოკი|კოკეფი]], ნამუთ თიში არზით დიდ მოსოფელი ოკიანეს ინიფაფუდჷ. შედეგო თიში ნაარზუქ უკული ოსხირი ალურღჷ დიხაუჩაშ სფეროეფიშ იდეაშ საქვარს. თინა [[ჰილოძოიზმი|ჰილოძოისტი]] რდჷ. ოშინალი რე, ხოლო [[პარმენიდე|პარმენიდე ელეელი]] (დახოლ. ჯვ.წ. [[540]] ან [[520]]- [[450]]), ნამუქჷთ წუმუკინ იდეას [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ბირთვიჯგჷრა ფორმაშე. [[პარმენიდე]]შ იდეაშ ოსხირს ჯვეშ ბერძენეფქ მენცარობა [[ევდოქსე კნიდოსარი|ევდოქსე კნიდოსარქ]] (დახოლ. ჯვ.წ. [[408]] - [[355]]) დარსხუ [[კლიმატი|კლიმატური]] ორტყაფუეფიშ იდეას. თიქ მინიღჷ ჩინება „[[ჰორიზონტი]]“. ევდოქსე კნიდოსარქ მაართათ დადგინჷ დიხაუჩაშ სიტიბური ორტყაფუეფი. ჯვეშ საბერძნეთის უდიდაში გოლინა [[მენცარობა]]ს მახვამილუ [[არისტოტელე]]ქ (ჯვ.წ. [[384]]-ჯვ.წ.[[322]]), ნამუქჷთ აკოქიმინჷ გეოსფეროეფიშ იდეა. არისტოტელე მენცარობას ფაქტეფით რაგადანდჷ. თის ორხველჷ იდეა ართიანი [[ოკეანე|ოკეანეშ]]ენ. ოცადუდ ეუნწყჷმჷდჷკო [[დიხაშნწალუა|დიხაშნწალუაშ]] მოლინა. არძა მოლინაშ გარკვიებას ფაქტეფს მიკაპონუდჷ. ხოლო გავითარჷ ევდოქსეშ იდეეფი. დუდეღალირო შილებე ითქუას, ნამდა არისტოტელე რდჷ ზოგადდიხაუჩაშრჩქინაშ დჷმარსხუაფალი. გიშაკერძაფილო ოშინალი რე თიში „''მეტეოროლოგიკა''“, ნამუსჷთ გოსინთელი რე შხვადოშხვა აქტუალური გეოგრაფიული ოკითხეფი, ეჭარუნს მიარე გეოგრაფიულ ართულს. გეოგრაფიულ ისტორიას გიშაკერძაფილ აკანს ირო იკინანდჷ [[რუკა|რუკეფი]]. მაართა [[გეოგრაფიული რუკა]] აკადგინჷ [[თალესი]]ქ ნაწაფექ, მილეტიშ სკოლაშ გაამა-კათა [[ანაქსიმანდრე]]ქ (ჯვ.წ. [[610]]-[[546]]), ნამუსით მიოჩქუდ, ნამდა [[დიხაუჩა]] რე [[ოქიანუ]]შ ეუყარებჷ ცენტრი. თინა ხოლო [[კოსმოსი]]ს გეოცენტრული მოდელიშ მაღოლამარი რე. ჯვეშო არძა კათას უღუდჷ დოხოლაფათ რუკაჯგურა ინნაღოზეფი, მორო თე რუკეფი მენცარულ ოსხირს მორკებული რდჷ. რუკაქ გამიხანტას მუჭოთ სინანდულაშ წორი ემასახალ დოკუმენტიქჷნ, თინა უცილებურო ოკო ოპონუდას [[მათემატიკა|მათემატიკურ]] მეთოდეფს. გეოგრაფია მათემატიკურ-კარტოგრაფიული მიმალობაშ მაართა აკმაქიმინალიე ერატოსთენე კირენალი (ჯვ.წ. [[276]]-[[194]]), ნამუთ გეოგრაფიას მეთემატიკაშ ოსხირეფიშ დჷმარსხუაფალი რე. [[ერატოსთენე]]ქ მაართათ გოზიმჷ დიხაუჩაშ [[მერიდიანი]]შ სიგირძა. მათემატიკურ-გეოგრაფიულ მიმალობაშა დიდი თია მიშეღჷ [[ჰიპარქე]]ქ (დახოლ. ჯვ.წ.[[180]]/[[190]]-ჯვ.წ. [[125]]), ნამუთ [[ფაილი:Strabo.jpg|left|200px|მინი|<center>[[სტრაბონი]]]] [[ასტრონომია|ასტრონომიაშ]] ართ-ართი დჷმარსხუაფალი რდჷ. მიშეღჷ [[გეოგრაფიული კოორდინატეფი]] „სიფართე“ დო „სიგირძალა“. ჰიპარქექ გავითარჷ კარტოგრაფიაშ სტერეოგრაფიული დო ორთოგრაფიული პროექციეფი. თინა უჯვეშაში ასტრონომიული დო გეოდეზიური ხეჭკუდიშ - [[ასტროლაბი]]შ მაღოლამარი რე. თარი რდჷ ხოლო [[პოსეიდონიოსი]]შ ([[135]]-[[51]] ჯვ.წ.) გოზიმეფი. პოსეიდონიოსი [[არისტოტელე]]შ აწმარინჯედ შინანდჷ, ნამდა ეკვატორული ორტყაფუ შილებე გედვალირი ჸოფედუკო. [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიული]] არზუანობაშ უდიდაში წვანჯის წჷმარინუანს [[პტოლემე|კლავდიოს პტოლემეშ]] (დოხოლ. [[90]]-[[168]] წწ.) ხანდეფი. თიში თარი გეოგრაფიული ხანდა რე „გეოგრაფიაშ ომაჯღვერე“ 8 წინგო. ართი ჸურე, [[პტოლემე]]ქ გეოგრაფიაშ ასტრონომიული თოლწონუათ მეუდირთჷ. მაჟირა განშე, თინა ოცადუდ, ნამდა თიშო ჩინებული ოქიანუ გეუძინუდკო რუკას. დამუშუ კარტოგრაფიული პროექციაშ თეორია. მუჩეს 8000 ვითოში პუნქტიშ კოორდინატეფი. ნახანდას ოხოლ [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ჟინპიჯიშ 27 რუკა. მიარე ოშწანურაშ გოძვენას პტოლემე სქიდუდ გეოგრაფიაშ დიდ ავტორიტეტო. ოკო ფშინუათ, ნამდა ფიზიკურ-გეოგრაფიულ მიმალობაქ ანტიკურ პერიოდის გოვითარაფაშა ვემიართჷ, მორო ბერძენ ნატურფილოსოფოსეფქ დო გეოგრაფეფქ დარსხუეს ფიზიკურ-გეოგრაფიულ დისციპლინეფი : ქიანაშმარჩქინალას, ზოგადდიხაუჩაშმარჩქინალას დო კარტოგრაფიას. ანტიკური გეოგრაფიული არზიქ დეგურგინ იშენით [[სტრაბონი]]შ დო [[პტოლემე]]შ ხანდეფით. === შქა ოშწანურეფი (III ს. - XV ს.) === [[ევროპა|ევროპას]] გეოგრაფიული წჷმორინეფი ირსხუაფუდ ბიბლიური დოგმეფიშ დო ანტიკური მენცარობაშ კანკალე დორსხუაფაშე, ნამუთ გოწიმინდელი რდჷ იფრელი ”მორთულშე”. შქა ოშწანურეფს გეოგრაფიული რჩქინაქ ხვალე ქიანაშჩქინალაშ თოლწორით გევითარჷ. შხვა დისციპლინეფი, ნამუეფით მონჭირელო რდჷ მერცხუაფილი [[მათემატიკა]]წკჷმა დო ორთაშმეტყველებაშ მენცარობებწკჷმან, გოვითარაფაშა ვემიართინჷ. უმოსით, შხირ მოხვალამას თინეფქ გოჭყოლადირქ იჸუ. [[ფაილი:WorldMapCosmasIndicopleustes.jpg|thumb|left|220px|კოზმა ინდიკოპლევსტისური მოსოფელიშ სურათი]] VI ოშწანურაშ გეოგრაფიული დჷნარსხუეფშე ოშინალი რე [[კოზმა ინდიკოპლევსტი]]შ ჩინებული ხანდა, სოდეთ გოსინთელი რე [[ევროპა|ევროპაშ]], [[ინდოეთი]]შ, [[შრი-ლანკა|შრი-ლანკაშ]] დო [[ეთიოპია|ეთიოპიაშ]] ქიანაშმარჩქინალაშ ოკითხეფი. ათე ნახანდაქ დიდი პოპულარობა მიპალუ. ანტიკური იდეა ხვალე [[არაბული კულტურა|არაბულ კულტურას]] რე მიშაჩუალირი. მორო ათე იდეეფქ უკულ გავითარება ვეშჷ. გეოგრაფიული რჩქინაშ მაღალარეფი რდეს: ვაჭარეფი, ოურდუმეეფი დო მისიონერეფი. ქიანაშმარჩქინალაქ არძაშე კაბეტი გოვითარაფა მიპალჷ არაბულ ეპოქას, ნამუთ მერცხუაფილი რდჷ არაბეთიშ სახენწჷფოშ სიდიადეწკჷმა, ნამუთ VIII ო. მოჸუნელი იფართებუდ ცენტრალური აზიაშე დოჭყაფილი, თებული [[პირენეშ ჩქონი|პირენეშ ჩქონიშახ]]. ქიანათრჩქინულობაშ გოვითარაფაშ ართ-ართი არძაშე თარი ფაქტორი რდჷ [[არაბეთი]]შ ვაჭრუა ბჟაეიოლს დო ბჟადალს შქას, თიშ ტრადიციულ გაგებას. არაბული ქიანაშმარჩქინალაშ ნახანდეფი ეჭარული ხასიათიშ რდჷ დო ირზენდეს დოხორელი პუნქტეფიშ, კათაშ, სიმდიდარეფიშ, ოვაჭარე მეთოდეფიშ დო შარეფიშ ეჭარუას. ათეჯგურა ნახანდეფს ორხველჷ აბუ იბნ ხორდადბეჰიშ აკნარსხი - „წინგი შარეფიშ დო სახენწჷფოეფიშე“, ნამუთ ჭარილი რე [[IX ოშწანურა|IX ოშწანურას]]. ოშინალი რე, ხოლო არაბი ისტორიკოსი დო გეოგრაფი - [[ალ-ჰამავი იაკუთი]], ნამუქჷთ მიარე ქიანას იშარჷ დო დოჭარჷ მიარე ოთოლჸუჯე ნახანდა, მ.შ. თარი რე „გეოგრაფიაშ ლექსიკონი“, ნამუსით ასახული რე არაბული გეოგრაფიაშ დო ისტორიაშ ლიტერატურაშ მენჭაფუეფი. უმოსო თარი რდჷ ხოლო [[იბნ ბატუტა]]შ გირძეხანური შარალუა. იბნ ბატუტაშ [[ოქიანე]]შ განურ ეჭარუშ საქვარი დიჭყჷ დო მილჷ [[ეგვიპტე]], [[ირანი]], [[არაბეთი]], [[მესოპოტამია]], [[სირია]], [[აკაბუცხა აზია]], [[ყირიმი]], [[რუსეთი|რუსეთიშ ობჟათე ნორთი]], [[შქა აზია]], [[ინდოეთი]], [[ავღანეთი]], [[ინდონეზია]] დო [[ჩინეთი]]. თიში მაართა შარალუა დიჭყჷ [[1325]] წანას, ბოლო მოშარუა იჸუ [[1352]]-[[1353]] წწ. დო ასე გინოკვათჷ [[საჰარა|საჰარაშ]] ბჟადალური დო ცენტრალური ნორთი. 25 წანა ქიანაშმოლუობას გატარ დო [[ზუღა|ზუღათ]] გონჩურჷ დახოლ. 130 ათ. კმ. იბნ ბატუტა მოსოფელიშ ართ-ართი უდიდაში მეშარე რდჷ. ნანდული ქიანაშმიმალე. ალ მასუდმა ღოლჷ [[მუსონეფი]]შ ეჭარუა. თინა რდჷ [[მოზამბიკაშ საროტი]]ს დო ხოლო მუშენდჷ [[ატმოსფერო (დიხაუჩა)|ატმოსფერული]] მოლინეფიშ ეჭარუას. [[XI ოშწანურა|XI ოშწანურაშ]] არძაშე უკაბეტაში გეოგრაფი რდჷ [[ალ-ბირუნი]], ნამუქჷთ კაბეტი ხას შარალენდჷ დო ჯინჯიერო დიგურჷ [[ირანიშ გვალეფი]] დო ხოლო ცენტრალური აზიაშ კაბეტი ნორთი. ფარსაკო ეჭარჷ [[ინდოეთი]]. რაგადანს გეოგრაფიულ პროცესეფშე. არაბული კულტურაშ უდიდაში მენცარი რდჷ [[იბნ სინა]] ([[980]]-[[1037]] იგივე ''ავიცენა''), ნამუთ დიო ხოლო XI ოშწანურას ჭარუნდჷ [[დენუდაცია|დენუდაციური]] პროცესეფიშე. ეჭარჷ გვალამი ქიანეფიშ აკოფუჩხოლუაშ მოლინეფი. მორო ირფელიშ უმიკუჯინუო, არაბულ გეოგრაფიაქ თეორიულ წჷმორინეფს ვეგევითარჷ. არაბული გეოგრაფიაშ წჷმოძინა რე თის, ნამდა თინეფს გევითარეს ოქიანუშ განული წჷრმოდგინეფეფი. [[ფაილი:Marco Polo traveling.JPG|thumb|left|280px|<center>[[მარკო პოლო]] ჩინეთის]] [[რუკა|რუკეფს]] არაბულ კულტურასჷთ გიშნაგორა აკანი უკინებჷდეს. მორო რუკეფიშ უდიდაში ნორთი დაბალი დონეშ რდჷ, თიშენ ნამდა მორკებული რდჷ გრადუსეფიშ ბადეს. გჷმნარკებუ რდჷ [[ალ-იდრისი]] ([[1100]]-[[1165]]) დო თიში რუკეფი. იდრისიშ ღოლამა [[მოსოფელი]]შ თიმწკჷმა ჩინებულ ნორთის [[რუკა]] (ქარღადის დო ვარჩხილიშ ბირტყა კვარკვალია ფირფიტას) დო დოჭარ ხანდა „გეოგრაფიული ეიორთუალი“, ნამუთ იკათუანს შხვადოშხვა ჩინებეფს კათაშე. წინგიშა მიშულირი რე ჟირი მოსოფელიშ რუკა. იდრისიქ ხოლო [[დიხაუჩა]] გორთჷ 7 კლიმატო (ირ კლიმატის 10 ნორთი რე). [[XIII ოშწანურა|XIII ოშწანურაშ]] შქა წანეფშე ევროპალეფიშ ოფირჩუან თოლწონუაქ გეფართუ, მარა ათექ ნორკები გენჯირა მოქიმინჷ თინეფიშ გეოგრაფიულ თოლწონუას. გეოგრაფიული ჩინებეფიშ მოპალუა დიჭყეს მისიონერეფქ [[პლანო კარპინი]]ქ დო [[ვილემ რუბრუკვისი|ვილემ რუბრუკვისიქ]]. უთარაში რდჷ ხოლო [[მარკო პოლო]]შ ნახანდეფი. ათე პერიოდის ივითარებჷ რუკეფიშ აკოდგინაშ ხელუანობთ. [[XV ოშწანურა|ოშწანურას]] [[სპარსეთი|სპარსეთის]], [[ინდოეთი|ინდოეთის]] დო [[თურქეთი|თურქეთის]] იშარჷ [[ათანასე ნიკიტინი|ათანასე ნიკიტინქ]]. === გეოგრაფია კაბეტი გეოგრაფიული მეგორაფეფიშ პერიოდის (XV ო. - XVII ო.) === {{თარი|კაბეტი გეოგრაფიული მეგორუეფი}} [[ფაილი:Christopher Columbus .PNG|miniatur|right|160px|მინი|<center>[[ქრისტეფორე კოლუმბი]]]] [[ფაილი:Gregório Lopes - Vasco da Gama (ca 1524).jpg|miniatur|right|160px|მინი|<center>[[ვასკო და გამა]]]] [[კაბეტი გეოგრაფიული მეგორაფუეფი|კაბეტი გეოგრაფიული მეგორაფუეფქ]] დოხოლაფირო ჟირ ოშწანურას გეგინძორჷ. ირფელქ [[ქრისტეფორე კოლუმბი]]შ შარალუათ დიჭყჷ დო გეგინძორჷ XIX ოშწანურაშ დალიაშახ. კაბეტი გეოგრაფიული მეგორაფუეფი მოსოფელიშ შანულობაშ მოლინა რდჷ. ათე პერიოდის დეზუსტჷ დოხორელი კონტინენტეფიშ მოღიზუაქ, გჷმორკვიებულქ იჸუ [[სქირონა]]შ ჟიდოხიშ კაბეტი ნორთიქ. თიქ ახალი მოღე მეჩჷ რჩქინაშ შხვა დარგეფსჷთ (მაგ.:[[ეთნოგრაფია]]ს ვარდა [[ბოტანიკა]]ს). ექსპედიციეფიშ ჯღონაშ ზოგადი სამანჯელეფი რდჷ: ომეკონე წარმებაშ რდუალა ევროპულ ქიანეფს; ძვირფასი ლითონეფიშ ნარკებობა დo თეთ გჷმოჭანაფილი ახალი დიხეფიშ გორუა ორქო-ვარჩხილიშ, სუნელეფიშ, მუნჭყვიშ ძვალიშ (ტროპიკეფს), ძვირფასი ბოწოწეფიშ, ნჯილოვერშაპიშ ჩქვალეფიშ (ოორუე ქიანეფს) ობისკონალო. ათე პერიოდის გეოგრაფიული არზი ჭიი-ჭიეთ იდუდიშულებუდჷ ოოხვამერე დოგმეფიშე. ერთჷ [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] სფერულობაშ იდეა დო თინაწკჷმა ართო [[პტოლემე]]შ კონცეფცია ევროპაშ ბჟადალი დო აზიაშ ბჟაეიოლი წყარპიჯეფიშ სიხოლაშე. XV ოშწანურაშ გეოგრაფიული აკნარსხუეფეფშე ოშინალი რე [[პიუს II|ენეა სილვიო დე პიკოლომინიშ]] (''პიუს II'') ”კომენტარეფი” დო ჭარუეფი. იჩიებუ დიხაუჩაშ ფორმაშე, ხოლო რაგადანს [[კლიმატი|კლიმატურ]] ორტყაფუეფშე დო თინეფიშ მუშობურობაშე, ხოლო შინანს დიხაუჩაშ გორთუალას ქიანაშ ნორთეფო დო ხოლო სხუნუნს [[ევროპა]]ს დო [[აზია]]ს. ეჭარჷ გვალაშ ქჷნდჷრეფი დო წყარმალუეფი. დუდშე ოშინალი რე [[ქრისტეფორე კოლუმბი]]შ ([[1451]]-[[1506]] წწ) დიდებუანი შარალუა, მუთით ირფელქ [[ამერიკა|ამერიკაშ]] ([[1492]]) მეგორაფათ გეთუ. ამერიკაშ გონწყუმას მაყუნჷ მოსოფელიშ ეკონომიკური, ეთნოგრაფიული, პოლიტიკური დო ომენცარე რეზონანსიქ. ედომუშამო კოლუმბიქ ამერიკაშ მიმალობათ ღოლუ ოთხი შარობუა: # მაართა შარალუა ([[3 მარაშინათუთა]] [[1492]] - [[15 მელახი]] [[1493]]) # მაჟირაუა შარალუა ([[25 ეკენია]] [[1493]] - [[11 მანგი]] [[1495]]) # მასუმა შარალუა ([[30 მესი]] [[1498]] - [[25 გერგობათუთა]] [[1500]]) # მანთხა შარალუა ([[9 მესი]] [[1502]] - [[გერგობათუთა]] [[1504]] ) თარი რდჷ ხოლო [[ვასკო და გამა]]შ შარალუა. ვასკო და გამა რდჷ მაართა ევროპალი, ნამუქჷთ ზუღური მიმულა ღოლჷ [[ევროპა|ევროპაშე]] [[ინდოეთი]]შ მიმალობათ. უთარაში რდჷ ხოლო [[ფერნანდო მაგელანი]]შ ([[1480]]-[[1521]]) დიადი შარალუა დიხაუჩაშ მუკმუკი. ოთოლჸუჯე რე ხოლო ალბუკერკეშ, [[ჯეიმზ კუკი]]შ ზუღური მარშრუტეფი. შვანიშ მუმაჩამალი რე ნამდა, ათე პერიოდის ფართას გევითარჷ [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიული]] ხელუანობაქ. გიშაკერძაფილო პოპულარობათ რგებაფულენდჷ [[ფაილი:A partida de Vasco da Gama para a Índia em 1497.jpg|thumb|300px|left|ვასკო და გამაშ გიშულა ინდოეთის]] [[რუკა|რუკეფი]], XVI ოშწანურშე - [[ატლასი (კარტოგრაფია)|ატლასეფი]]. გორჩქინდჷ ზოხოული ქიანეფიშ თითო კაკალო ეჭარუეფი, ნამუეფსჷთ თოლ-ჸუჯი გოკვათილი რდჷ [[ეკონომიკა|ეკონომიკურ]] დო [[პოლიტიკა|პოლიტიკურ]] ოკითხეეფს. XVI-XVII ო. ზოგად დიხაუჩაშმარჩქინალას გიმორინაფაქ მიაჩჷ, თინა ნავიგაციაშ ინტერესეფს ოინალუდჷ. ათე ბორჯიშ უდიდაში გეოგრაფიული ხანდა [[ბერნჰარდ ვარენიუსი]]შ „''Geographia Generalis''“ ([[1650]]), ნამუსჷთ აკოკოროცხელი რე [[დიდი გეოგრაფიული მეგორაფუეფი]]შ პერიოდიშ მენცარული რჩქინა, გინოჯინელი რე დიხაუჩაშ სქირონაშ ჟინპიჯიშ, [[ჰიდროსფერო]]შ დო [[ატმოსფერო (დედამიწა)|ატმოსფერო]]შ ჯინჯიერი მუშობურეფი. ართ-ართი მაართა [[რუკა]] სოდეთ თხილერი რდჷ [[გრადუსეფიშ ბადე]] აკადგინჷ ჩინებულ გეოგრაფიქ დო ასტრონომქ - პაოლო ტოსკანელიქ ([[1397]]-[[1482]]). პაოლო ტოსკანელი დუდგინოდვალირო თხილანდჷ დიხაუჩაშ სფერულობაშ იდეას. ხოლო წჷმარინუ ბჟადალუშ შარათ ინდოეთშა მენჭაფაშ შესალებუაშ იდეას. ოშინალი რე ნამდა [[1492]] წანას მარტინ ბეჰაიმიქ ([[1459]]—[[1507]]) გიმიგონჷ [[გლობუსი]]. === გეოგრაფიული რჩქინაშ მენცარული სისტემატიზაცია (XVII ო. - XIX ო.) === [[ფაილი:William Dampier.jpg|right|150px|მინი|უილიამ დამპირი]] XVII ოშწანურაშე მოჸუნაფილი [[ევროპა|ევროპაშ]] ტერიტორიას დიჭყჷ ჯვეში ავტორეფიშ დო არაბეფიშ ჭარუეფიშ დო კომენტარეფიშ თანგუაქ. ათეზჷმახანს იძინჷ ინტერესიქ ქიანეფიშ ორთაშობური პიჯალეფიშ გურაფას დო [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ორთაშ ეიონწყჷმალო. XVIII-XIX ოშწანურეფს იღოლინჷ კაბეტი ომენცარე ორთაშმეტყველებაშ ექსპედიციეფქ, ნამუთ მენცარულ ეშაჩინებეფს ისახენდჷ ღანკო. დიდ მენცარქ [[ფრანსის ბეკონი|ფრანსის ბეკონიქ]] ([[1561]]-[[1626]]) მახვამილუ რეფორმა მენცარულ მეთოდეფს დო მეთოდოლოგიას. თარო ოხუჯუდ მენცარულ გეოგრაფიას მეგორაფუეფიშ საქვარეფს დო რაგადანდჷ თინეფიშ შანულობაშენ. თარი რდჷ ხოლო [[გოტფრიდ ლაიბნიცი|გოტფრიდ ვილჰელმ ლაიბნიციშ]] ([[1646]]-[[1716]]), [[ჟორჟ ბიუფონი]]შ ([[1707]]-[[1788]]) დო [[მიხეილ ლომონოსოვი]]შ ([[1711]]-[[1765]]) წარმოდგენეფი დიხაუჩაშ [[ორთა|ორთაშე]]. მაართა მენცარ მეშარეთ შილებე მიბრჩქინათ [[ედმუნდ ჰალეი]] ([[1656]]-[[1742]]) - ჩინებული [[ასტრონომია|ასტრონომი]] დო [[გეოფიზიკა|გეოფიზიკოსი]]. თინა ოკათუდჷ წიმინდე სამენცარო ექსპედიციეფს, სოდეთ ოცადუდ დიხაუჩაშ მაგნეტიზმის რკვიებას. ოკო ბშინუათ ხოლო [[უილიამ დამპირი]] ([[1651]]-[[1715]]) მეზუღალე დო კორსანტი, ნამუქით ასრულჷ სუმი კაბეტი ზუღური მარშრუტი. შედეგო დოჭარჷ ნახანდა, სოდეთ ეჭარჷ ზუღაშ ჯიმუანობა, ხოლო ოცადუდ დუდ გეუდგუმუდკო ოკიანური მიმალუობაშა დო ბორიაშ ურთიართრცხუშა. ათე პერიოდის თარი რდჷ ხოლო დანიელ გოტლიბ მესერშმიდტიშ ([[1685]]-[[1735]]) შარალუა, ნამუსჷთ მაჸუნ დიდნძალი ბოტანიკურ-ზოოლოგიური, მინერალოგიური, ეთნოგრაფიული დო არქეოლოგიური კოლექციეფიშ შაყარუაქ. აკოდგინელი აფუ რუკეფი, მიოგორჷ სარგებელი დინოხური დო თ.უ. XVIII ოშწანურას გრანდიოზული ომენცარე დო საბოლათ გონწყუმური ექსპედიციეფი მანწყუ წუმულათ დანიარ მეზუღალე [[ვიტუს ბერინგი|ვიტუს ბერინგიქ]] ([[1681]]-[[1741]]), ნამუშ შედეგო ალექსი ჩირიკოვწკჷმა ართო მიოგორუ ოორუე-ბჟადალ ამერიკა დო [[ალეუტიშ კოკეფი]]ს. [[XVIII ოშწანურა|XVIII ოშწანურაშ]] ბოლოს დო [[XIX ოშწანურა|XIX ოშწანურაშ]] მინმალუს [[ფიზიკური გეოგრაფია|ფიზიკურ გეოგრაფიას]] ვაუღოლამუნა კაბეტი მახურგალი ხანდეფი. === თეორიული მეგორაფუეფი დო გეოგრაფიაშ დიფერენციაცია (XIX ო.- XX ო.) === [[ფაილი:Carl Ritter2.jpg|thumb|Carl Ritter|right|180px|მინი|<center>[[კარლ რიტერი]]]] [[ფაილი:Ferdinand von Richthofen.jpg|thumb|right|180პქ|<center>[[ფერდინანდ ფონ რიხტჰოფენი]]]] XIX ოშწანურა რე გეოგრაფიაშ დორსხუაფაშ თარიღი. გვალო XIX ოშწანურას დირსხუ გეოგრაფია მუჭოთ დუდიშული [[მენცარობა]]. წანეფიშ გოძვენას შაყარელი ფაქტობრივი მოღეფქ დო თეორიულ სინთეზიქ ღოლჷ გეოგრაფიაშ დინახალენი კანონზჷმიერალეფი. ხოლო გეოგრაფიულ მეგორაფეფქ იღოლჷ გოლინა [[ოქიანუ]]შ წუმოდგინაშე. XIX ოშწანურაშ მიმაგორაფალეფშე ოშინალი რე: [[დეივიდ ლივინგსტონი]] ([[1813]]-[[1873]]), [[ფერდინანდ ფონ რიხტჰოფენი]] ([[1833]]-[[1905]]), [[ნიკოლოზ პრჟევალსკი]] ([[1839]]-[[1888]]) დო [[ფრიტიოფ ნანსენი]] ([[1861]]-[[1930]]). თეორიული გეოგრაფიაშ ოკითხეფს მუშენდეს [[ორთა|ორთაშ]] კაბეტი მარკვიებელეფი [[ალექსანდერ ჰუმბოლდტი]] ([[1769]]-[[1859]]) დო [[კარლ რიტერი]] ([[1779]]-[[1859]]). გვალო ათე ჟირ მარკვიებელქ ეიჸონჷ გეოგრაფია პროფესიონალურ დონეშა დო თინეფქ საბოლათ აწარმეს გეოგრაფიული რკვიებაშ სინთეზი. [[ფაილი:AvHumboldt.jpg|thumb|Carl Ritter|left|170px|მინი|<center>[[ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტი]]]] ალექსანდრ ფონ ჰუმბოლდტი რდჷ კოჩობურობაშ ართ-ართი უდიდაში გენია, კაბეტი მოარზუანე დო გეოგრაფი, ნამუქჷთ ჭარჷ ჩინებული ხანდა „კოსმოსი“. გიშაკერზაფილო, ოშინალი რე თიში ხუთწანიანი შარალუა [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას]]. ედომუშამი მუში რინა შარალენდ. მენცარობაშ მიარეგანური მარჩქინჯი რდჷ. თიში მეჯინეფქ გიადჷ ოსხირო [[ფიზიკური გეოგრაფია|ზოგად ფიზიკურ გეოგრაფიას]] დო [[ლანდშაფტმარჩქინალა]]ს, ხოლო [[ფიტოგეოგრაფია|ჩანარეფიშ გეოგრაფიას]] დო [[კლიმატოლოგია]]ს. XIX ოშწანურაშ გეოგრაფიას კაბეტი თია მიშეღჷ ხოლო [[კარლ რიტერი|კარლ რიტერქ]], ნამუთ გეოგრაფიაშ მაართა პროფესიონალი მარჩქინჯი [[პროფესორი]] რდჷ. მიარე დიდმოჩამულობითი ხანდაშ ავტორი რე. კარლ რიტერიშ ნახანდას „''erdkunde''“ მოჩამილი რე გეოგრაფიაშ მუჭოთ „ემანწყჷმალი“ მენცარობაშ ენწყჷმა. მიოზიმაფალი მეთოდიშ გიმორინაფათ ოცადუდ მიარე ორთული მოლინაშ კლასიფიკაციას დო ენწყუმას, ათეთ თინაქ დეხოლჷ [[ლანდშაფტი]]შ ედომუშამობაშ ალმახანურ წარმოდგენეფს. კარლ რიტერი [[გეოგრაფიული დეტერმინიზმი]]შ მოხუჯე რდჷ. ალექსანდრ ფონ ჰუმბოლდტიშ დო კარლ რიტერიშ იდეეფქ კაბეტი გაულა მახვამილეს XIX ოშწანურაშ დო XX ოშწანურაშ დაჭყაფუშ გეოგრაფიული არზუანობაშ გოვითარაფას. ათე პერიოდის [[რუსეთი|რუსეთის]], [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]], [[გერმანია]]ს დო [[ააშ|ამერიკას]] დირსხუ გეოგრაფიულ სკოლეფქ, ნამუეფსჷთ მოსოფელი შანულობა უღუდეს. თაქ ირდჷ მიარე გიშნარჩქინა გეოგრაფი, ნამუეფქით მუნეფიშ ხანდეფით, დარსხუეს მუჭოთ მენცარულ გეოგრაფიას დო თიში არზიშ გოვითარაფას, თეში თიშ მოხურგე დარგეფიშ გურაფაშ საქვარს. [[XIX ოშწანურა|XIX ოშწანურაშე]] მოჸუნაფილი დიჭყჷ გეოგრაფიული მენცარობაშ ინტენსიური დიფერენციაციაქ. ფიზიკურ გეოგრაფიას გიშართჷ ძალამი ბრელი სპეციალური დარგიქ (მაგ.,: [[გეომორფოლოგია]]), ათე ეკონიაშ გიმეიან დარგეფი. ახალ გუმორთილ დარგეფქ მორდეს გეოგრაფიული რკვიებაშ არე დო თიში პერსპექტივა. დიფერენციაცია წანეფიშ გოძვენას მიშჷ, მუშ ოსხირსით გეოგრაფიაქ აკონჭირელი რცხუ დარსხუ ორთაშმეტყველებაშ შხვა დარგეფწკჷმა, მ.შ. გეოგრაფია [[ოკეანოლოგია|ოკეანოლოგიაშ]] დო [[ჰიდროლოგია|ჰიდროლოგიაშ]] მოხვარათ ორცხჷ [[გეოფიზიკა]]ს; კლიმატოლოგიაშ დო ლანდშაფტოლოგიაშ მოხვარათ მერცხუაფილი რე [[ბიოგეოცენოლოგია]]წკჷმა; [[გეოლოგია]]ს თინა თარო [[გეომორფოლოგია|გეომორფოლოგიათ]] მიარცხუ, [[ჰიდროლოგია]] გეოგრაფიას მიორცხუანს ჰიდროტექნიკაწკჷმა, ჰიდრავლიკაწკჷმა; [[ბიოგეოგრაფია]] გეოგრაფიას [[ბიოლოგია]]წკჷმა მიორცხუანს. ჭიჭეთ გეოგრაფია მიარცუაფჷ [[მათემატიკა]]ს, [[გეოქიმია]]ს დო [[გეობოტანიკა]]ს. გეოგრაფია-გეოლოგიაშ ხურგას რე ხოლო [[სპელეოლოგია]], [[პალეოგეოგრაფია]] დო [[გლაციოლოგია]]. გეოგრაფიაწკჷმა უშქაშეთ რე მერცხილი მენცარობაშ სპეციფიური დარგი - [[კარტოგრაფია]]. === ასეიანი პერიოდი (XXI ო.) === [[ფაილი:Sede do CDDI - IBGE.JPG|thumb|270px|left|ბრაზილიაშ გეოგრაფიაშ დო სტატისტიკაშ ინსტიტუტი]] [[XXI ოშწანურა]]ს ჩქინო ჩინებული რე ართი ედომუშამი მოსოფელი ოკეანე (ზუღეფამო) დო შკვითი [[კონტინენტი]]. ჩინებული რე [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ანდა ორთაშობური მეკონო (კაბეტი ვარ-და მორჩილი). გჷმორკვიებული რე მოსოფელიშ ოკიანეთ დო თიშ მუკი-მუკი გორინელი [[სქირონა]]. ბოლო-ბოლო მიჩქუნა, ნამჷ-და [[დიხაუჩა]] კვარკვალია რე დო მორთელი რე [[ბჟაშ სისტემა]]ს დო ირთანს ბჟაშ მუკი-მუკი ელიფსურ ორბიტას. XX ოშწანურას შაყარელი რჩქინა ომენცარე მოღექ მუში გაგინძორებას მიაჸუნ XXI ოშწანურსჷთ. მორო XXI ოშწანურს დიო ბრელი აფჷ ორაგადე დო ოღოლამარი. XX-XXI ოო. არსებითი რცხუ იშენ არსებენს. არგანშე XXI ოშწანურა გეოგრაფიული არზეფიშ დო იდეეფიშ გაგინძორებაშ ხანა რე. თიშ უმიკუჯინუო, ნამდა XXI ოშწანურა ხვალე ”ახალი” გეოგრაფიული პერიოდი რე, იშენ არსებენს წჷმოძინეფი დო ჭარილი რე ბრელი ომენცარე ხანდა. ამდღარშო არსებენს მიარე გეოგრაფიული დაწესებულება, თ.შ. ინსტიტუტეფი, ჯარალუეფი, რცხუეფი დო შხვა, თარო მიწუკინანს კოორდინაციას გეოგრაფიული არზიშ გეჸვენჯ გავითარებას. [[XX ოშწანურა]]ს ღოლამირ ომენცარე ორკვიებელ ინსტიტუტეფქ უდიდაში გეოგრაფიულ წჷმოძინეფს მიოჭირინეს დო ათეჯგურა ტემპეფით წჷმოძინა გიმიჭანუანს ხოლო XXI ოშწანურას ახალი გეოგრაფიული მიკოჯინეფს, არზეფიშ დო თეორიეფიშ ქიმინუას დო საბოლათ თინეფიშ დამუშებას. XXI ოშწანურს აპალუ უდიდაში [[პოტენციალი]], თიშენ ნამდა [[მენცარობა]]ს უხუჯანს გოვითარაფილი დო ირო წჷმოძინური [[ტექნიკა]]. == ფიზიკური გეოგრაფია == {{თარი|ფიზიკური გეოგრაფია}} ფიზიკური გეოგრაფია რე დიხაუჩაშ [[გეოგრაფიული დანცხი]]შ კომპლექსურო მაგურაფუ გეოგრაფიული მენცარობეფიშ სისტემა. თინა აკმოდიდირთუ გეოგრაფიული დანცხიშ დო თიში სტრუქტურული ნორთეფიშ - ორთული ტერიტორიული კომპლექსეფიშ - ზოგადი მუშობურეფიშ მაგურაფუ მენცარობეფიშ (დიხაუჩაშმარჩქინალა, ლანდშაფტმარჩქინალა, პალეოგეოგრაფია) დო კერძო, გეოგრაფიული დანცხიშ ზოხული კომპონენტეფიშ მაგურაფჷ მენცარობეფშე (გეომორფოლოგია, კლიმატოლოგია, სქირონაშ ჰიდროლოგია, ოკეანოლოგია, გლაციოლოგია, გეოკრიოლოგია, ნერჩეფიშ გეოგრაფია, ბიოგეოგრაფია). :{| style="border:1px solid #ddd; text-align:center; margin: auto;" cellspacing="15" | || [[ფაილი:Cyclone Catarina from the ISS on March 26 2004.JPG|96px]] || [[ფაილი:90 mile beach.jpg|96px]] || [[ფაილი:Gavin Power Plant.jpg|96px]] |- | [[ბიოგეოგრაფია]] || [[კლიმატოლოგია]] & [[პალეოკლიმატოლოგია]] || [[წყარპიჯეფიშ გეოგრაფია]] || [[ეკოლოგიური გეოგრაფია|ეკოლ. გეოგრაფია]] & [[ეკოლოგიური მენეჯმენტი|მენეჯმენტი]] |- | [[ფაილი:Meridian convergence and spehrical excess.png|96px]] || [[ფაილი:Delicate Arch LaSalle.jpg|96px]] || [[ფაილი:Receding glacier-en.svg|96px]] ||[[ფაილი:Meander.svg|96px]] |- | [[გეოდეზია]] || [[გეომორფოლოგია]] || [[გლაციოლოგია]] || [[ჰიდროლოგია]] & [[ჰიდროგრაფია]] |- | [[ფაილი:Khajuraho-landscape.jpg|96px]] || [[ფაილი:World11.jpg|96px]] || [[ფაილი:Soil profile.jpg|96px]] || [[ფაილი:Pangea animation 03.gif|96px]] |- | [[ლანდშაფტური ეკოლოგია]] || [[ოკეანოლოგია]] || [[ნერჩეფიშმარჩქინჯალა]] || [[პალეოგეოგრაფია]] |- |} == ჯარალობური გეოგრაფია == {{თარი|ჯარალობური გეოგრაფია}} ჯარალობური გეოგრაფია რე გეოგრაფიაშ ნორთი, ნამუთ იკათუანს ათე [[მენცარობა|მენცარობაშ]] არძა ასპექტის, თი ოკითხეეფიშ უმოსის, ნამუეფით უხურგუო ოხუ ფიზიკურ (ორთულ) ელმოლს, დო თიჯგურა გეოგრაფიული დისციპლინეფიშ, ნამუეფით გურაფულენა წიმინდე ტექნიკურ ოკითხეფს. :{| style="border:1px solid #ddd; text-align:center; margin: auto;" cellspacing="15" | [[ფაილი:Qichwa conchucos 01.jpg|96px]] || [[ფაილი:Pepsi in India.jpg|96px]] || [[ფაილი:Christaller model 1.jpg|96px]] || [[ფაილი:Star of life.svg|96px]] |- |[[კულტურული გეოგრაფია]] || [[გოვითარაფაშ გეოგრაფია]] || [[ეკონომიკური გეოგრაფია|ეკონ. გეოგრაფია]] || [[ომედიცინე გეოგრაფია|ომედ. გეოგრაფია]] |- | [[ფაილი:British Empire 1897.jpg|96px]] || [[ფაილი:UN General Assembly.jpg|96px]] || [[ფაილი:Pyramide Comores.PNG|96px]] || [[ფაილი:ReligionSymbol.svg|96px]] |- | [[ისტორიული გეოგრაფია|ისტ. გეოგრაფია]] & [[გეოგრაფიული ბორჯი]] || [[პოლიტიკური გეოგრაფია|პოლიტ. გეოგრაფია]] & [[გეოპოლიტიკა]] || [[მახორუეფიშ გეოგრაფია|მახორ. გეოგრაფია]] || [[რელიგია დო გეოგრაფია]] |- | [[ფაილი:US-hoosier-family.jpg|96px]] || [[ფაილი:RERParisVision2025.png|96px]] || [[ფაილი:Niagara Falls 4 db.jpg|96px]] || [[ფაილი:New-York-Jan2005.jpg|96px]] |- | [[სოციალური გეოგრაფია]] || [[ტრანსპორტიშ გეოგრაფია]] || [[ტურიზმიშ გეოგრაფია]] || [[ურბანული გეოგრაფია]] |} == გეოგრაფიული მეგორაფეფი == === გეოგრაფიული ობიექტეფიშ გონწყჷმა === გეოგრაფიული მეგორაფეფი - ჯოხო ახალი გეოგრაფიული ობიექტეფიშ ვარდა კანონზჷმიერალეფიშ მეგორაფას. გეოგრაფიაშ გოვითარაფაშ ორდოიან ეტაპის თარი თოლჸუჯი მიკაჯინედჷ [[სქირონა]]შ დიო ხოლო უჩინებჷ ნორთეფიშ მეგორაფას (ტერიტორიული მეგორაფუეფი). უკული, გეოგრაფია, მუჭთ მენცარობაშ, გავითარაფაწკჷმა ართო უმოს დო უმოსი შანულობა მიპალუ თიჯგურა მეგორაფუეფქ, ნამუეფით ხეს უნწყჷნდეს გეოგრაფიულ კანონზჷმიერალეფიშ გჷმოლინაფას. გეოგრაფიული რჩქინაშ ნასახი დიო ხოლო მაართაჸოფილ ჯარალუას არსებენდჷ ლეგენდეფიშ დო პრიმიტიული ნახანტუეფიშ „რუკეფიშ“ სახეთ. მუჟამს ჯვეშ კათას გეოგრაფიული თვალონჭაფუქ გეფართუნ, ღოლეს წუმოდგინეფი მუნეფიშ მუკმუკი დოხორელ [[ოქიანუ]]ს. უმოსო გვიანო ინისახჷ მაართა მენცარული წუმოდგინაქ [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] სფერულობაშე, მორო დოხორელი [[ქიანა]] კინ ჭიფას რდჷ გოხურგელი (მაგ.,: ჯვეში ბერძენეფიშ „ოიკუმენეა“). კათეფიშ შქას ურთიართობაშ გოვითარაფაწკჷმა ართო იფართებუდჷ გეოგრაფიული ჰორიზონტით. ათე პროცესი, ნამუთ ჭკორჸუნაშ დო ფეოდალური წკარუაშ ბორჯის ჭიიჭიეთ ივითარებუდჷნ, კვათირო ამალჷ წარმებაშ კაპიტალური წესიშ ინოსახუაწკჷმა ართო. ასე უკვე ოსქირონე დო ოზუღე ექსპედიციეფიშ შედეგო იღოლამუაფჷ მენცარული წარმოდგენეფი ედომუშამო დიხაუჩაშე. ტერიტორიული მეგორაფუეფი ეისახუ მოსოფელიშ გეოგრაფიულ რუკას. ტერიტორიული მეგორაფუეფი მონჭირელო რე მერცხუაფილი ჯარალუაშ გავითარებაშ საართო პროცესწკჷმა. თინეფიშ სოციალურ-ისტორიული როლი ჯარალუაშ გოვითარაფაშ შხვადოშხვა ეტაპის შხვადოშხვა რე. ჯვეში ოქიანუშ [[ისტორია|ისტორიაშე]] (ჩქინო ჩინებული რე [[ბერძენეფი|ჯვეშ ბერძენეფიშ]] დო [[რომაელეფი|რომალეფიშ]], [[ეგვიპტელეფი|ჯვეშ ეგვიპტარეფიშ]] დო [[ბჟადალი აზია|ბჟადალი აზიაშ]] კათეფიშ მეგორაფეფი). ჩინებული რე მინი მესარეშ ჯოხო. კართაგენელი ჰანონი (ჯვ. წ. VI ო), მოღეშ კვიდრი პითეა (ჯვ. წ. IV ო) დო შხვა. უდიდაში შედეგეფს მიოჭირინეს ჩინებული მეშარუეფქ: [[მარკო პოლო]], [[ქრისტეფორე კოლუმბი|ქრისტეფორე კოლუმბიქ]], [[ვასკო და გამა]], [[ჯეიმზ კუკი|ჯეიმზ კუკიქ]] დო თ.უ. თარი რე ახალი მეგორაფეფი, ნამუეფით [[ანტარქტიდა|ანტარქტიდაშ]] ჸინიშჟინი დო ჸინიშგიმეიანი რელიეფიშ რუკას გინოღალას ოხოლჷ. შხუ ორო-ჰიდროგრაფიულ ართულეფიშ მეგორაფუეფი კინ მალებერი სქირონაშ კანკალე მიკოლაფირი ნორთის. ტერიტორიულ მეგორაფუეფს გარკვიებული შანულობათ შილებე მევუზიმუათ [[ოკეანოლოგია|ოკეანოგრაფიულ]] რკვიებაწკჷმა მერცხუაფილი მეგორაფუეფით. იგივე ირაგადე [[სპელეოლოგია|სპელეოლოგიურ]] გუმორკვიებეფშენით. თაშ მაგ.: [[საქორთუო]]ს მეგორაფილი რე ოშობით კარსტული [[ფოქვა]]. ულირი ოშწანურაშ 80-იანი წანეფიშო საქორთუოს ჩინებული რდჷ 500 შა ფოქვა, ასე თინეფიშ მუდანობა 1500-ს მეუძჷ. == გეოგრაფიული მენცარობა საქორთუოს == === საქორთუოშ გეოგრაფიული გურაფაშ კუნტა ისტორია === საქორთუოშ გეოგრაფიულ გურაფას დიდი ხანიშ [[ისტორია]] უღჷ. შორიშ პერიოდის ქორთუ მოღალეეფს, ოერე დო ოშულიერე პიჯეფს ედომუშამ წურმოდგინა უღუდეს [[საქორთუო]]შ დო თიშ მეძობელ ქიანეფშე. ოთოლჸუჯე გეოგრაფიულ ინფორმაციას ირზენა X-XII ო. ჩინებული ქორთუ მოღალეეფი [[გიორგი მერჩულე]], [[იოანე პეტრიწი]] დო [[შოთა რუსთაველი]]. რუსთაველიშ ”ყილოშტყებამს” ჯგირო ჩქჷ თიმწკჷმაიანი მოსოფელიშ ფართე დო ტომბა რჩქინა. მენცარული გეოგრაფიათ დაინტერესებაქ [[საქორთუო]]ს ხვალე XVIII ოშწანურას დიჭყჷ. ათე ეპოქას საქორთუოს მოღალენდჷ დიდი მენცარი [[ვახუშტი ბაგრატიონი]], ნამუქჷთ საქორთუოშ გეოგრაფიული გურაფა დარსხუნ. ”აღწერა სამეფოსა საქართველოსა” ვახუშტიქ რუსეთის გათუ [[1745]] წანას. XX ოშწანურაშახ [[საქორთუო]]შ დო [[კავკასია|კავკასიაშ]] გურაფა ჯინჯიერო ურცხოეთიშე იღოლამუდ, დაკვირებას ვარდა რკვიებეფს აწარენდეს: მისიონერეფი, მეშარუეფი, ქიანაშმიმალუეფი დო შხვა. საქორთუოშ გეოგრაფიაშ სისტემატური რკვიებაქ კოლექტიური ღოზით ხვალე XX ოშწანურშე დიჭყჷ. ათე პერიოდის დირსხუ უთარაში ომენცარე დაწესებულებეფქ. გვალო ათე ეპოქას ოკო მივორხველუათ გეოგრაფიული არზუანობაშ არძაშე დიდი ხანა. თაქ ირდჷ მიარე გჷმორჩინელ გეოგრაფიქ, ნამუეფქჷთ მუნეფიშ ხანდეფით, თარო გოხურგეს ქორთული გეოგრაფიული არზიშ პრინციპეფი, მაგალითო: საართო გეოგრაფიული არზუანებაშო დიდი თია რე: [[ალექსანდრე ასლანიკაშვილი]]შ, [[გიორგი გეხტმანი]]შ, [[თეოფანე დავითაია]]შ, [[გრიგოლ დევდარიანი]]შ, [[ბორის დობრინინი]]შ, [[ლევ ვლადიმიროვი]]შ, [[ვსევოლოდ ზენკოვიჩი]]შ, [[მიტროფანე კორძახია]]შ, [[მელენტი სანებლიძე|მელენტი სანებლიძიშ]], [[ზურაბ ტატაშიძე|ზურაბ ტატაშიძეშ]], [[დავით უკლება]]შ, [[ბესარიონ ყავრიშვილი]]შ, [[შალვა ყიფიანი]]შ, [[იასე შაქარიშვილი]]შ, [[სერგი ცხაკაია]]შ, [[დავით წერეთელი|დავით წერეთელიშ]], [[ვახტანგ ჯაოშვილი]]შ დო შხვეფიშ ხანდეფი. სირჩინუაშ უმიკუჯინუო, თინეფიშ ნახანდეფს ამდღათ ვემუდინუაფნა მუნეფიშ მენცარული ღირებულება. ბოლოს, გიშაკერძაფილო ოშინალი რე ხოლო დიდი ქორთუ მარკვიებელეფი - [[ალექსანდრე ჯავახიშვილი]] დო [[ლევან მარუაშვილი]]. ალექსანდრე ჯავახიშვილი მუმალინებუნა მუჭოთ ორთაშ მარკვიებელი, ხოლო ნაღალი მენცარით. თიში დუდალათ საქორთუოს დიჭყჷ ორკვიებელი დო ომენცარე-პედაგოგიური მუშობაქ, მუსჷთ უდიდაში შანულობა უღუდჷ. [[ლევან მარუაშვილი]] XX ოშწანურაშ ართ-ართი ჯოხოამი მენცარი, ორთაშ დიდი მარკვიებელი რდჷ, ნამუქით [[კავკაცია|კავკაციაშ]] გეოგრაფიაშ გურაფაშ საქვარს ახალ ეტაპის ეიჸონ. XX ოშწანურაშ საქორთუოს ფართას გიდგჷ კუჩხი [[გეომორფოლოგია]]ქ, [[კლიმატოლოგია]]ქ, [[ჰიდროლოგია]]ქ, [[სპელეოლოგია]]ქ, [[გლაციოლოგია]]ქ, [[ნერჩიშ გეოგრაფია]]ქ დო თ.უ. ამდღარშო გეოგრაფიაშ გურაფა მეურს [[ქსუ|ქსუ-ის]] დო შხვა ინსტიტუტეფს. შხვადოშხვა დაწესებულებეფს მოღალენა გეოგრაფიაშ დოქტორეფი, პროფესორეფი, აკადემიკოსეფი დო შხვა. == გეოგრაფიული მენცარობაშ სისტემა == === ფიზიკური გეოგრაფია === ფიზიკური გეოგრაფიაშ დოშანილობა რე დიხაუჩაშ გეოგრაფიული დანცხიშ კომპლექსურო გურაფა. ფიზიკური-გეოგრაფიაშ ოსხირი რე ზოგადი დიხაუჩათრჩქინულობა დო [[ლანდშაფტმარჩქინალა]]. ზოგადი დიხაუჩაშმარჩქინალა გურაფულენს [[გეოგრაფიული დანცხი]]შ კანონზჷმიერალას, ლანდშაფტმარჩქინალა - ორთულ ტერიტორიულ კომპლექსეფს. ფიზიკური გეოგრაფიაშ დარგეფი რე : * [[გეომორფოლოგია]] * [[კლიმატოლოგია]] * [[ჰიდროლოგია]] * [[ოკეანოლოგია]] * [[გლაციოლოგია]] * [[პალეოგეოგრაფია]] * [[გეოკრიოლოგია]] * [[სპელეოლოგია]] * [[ბიოგეოგრაფია]] * [[ფიტოგეოგრაფია]] * [[ნერჩეფიშ გეოგრაფია]] * [[კარტოგრაფია]] * [[ტოპოგრაფია]] * [[გეოინფორმაციული სისტემა]] === სოციალურ-ეკონომიკური გეოგრაფია === [[ჯარალობური გეოგრაფია|სოციალურ-ეკონომიკური გეოგრაფია]] რე გეოგრაფიული მენცარობაშ სისტემა, ნამუთ გურაფულენს ჯარალუაშ ტერიტორიულ ორგანიზაციას. გიშერთუ : * [[ეკონომიკური გეოგრაფია]] * [[პოლიტიკური გეოგრაფია]] * [[კულტურული გეოგრაფია]] * [[სოციალური გეოგრაფია]] * [[ისტორიული გეოგრაფია]] === მენცარობეფქაშური გეოგრაფიული დისციპლინეფი === * [[ისტორიული გეოგრაფია]] * [[ეთნოგეოგრაფია]] * [[ანთროპოგეოგრაფია]] * [[ლინგვისტური გეოგრაფია]] * [[ომედიცინე გეოგრაფია]] * [[ვეტერინარული გეოგრაფია]] * [[ოურდუმე გეოგრაფია]] * [[რეკრეაციული გეოგრაფია]] * [[მრეწველობაშ გეოგრაფია]] == გეოგრაფიაშ საართო ჩინებეფი დო ტერმინეფი == === ფიზიკური გეოგრაფიაშ ობიექტეფი === [[სვირი (ჰიდროგრაფია)|სვირი]] - [[რზენი]] - [[დელტა]] - [[მალობა]] - [[დჷკი (გეოგრაფია)|ვე]] - [[ვულკანი]] - [[გაბარი]] - [[პლატო]] - [[ზუღა]] - [[კონტინენტი]] - [[კოკი (გეოგრაფია)|კოკი]] - [[ლაგუნა]] - [[წყარმალუ]] - [[გვალა]] - [[ლაკადა]] - [[ფოქვა]] - [[ჯიშთი]] - [[ჩქონი]] - [[ოკიანე]] - [[რეგიონი]] - [[საროტი]] - [[ტობა]] - [[ტყა]] - [[ტიოზი]] - [[ფიორდი]] - [[ქჷნდჷრი]] - [[ჸუჯი (გეოგრაფია)|ჸუჯი]] - [[წყარგელაფუ]] === სოციალურ–ეკონომიკური გეოგრაფიშ ობიექტეფი === [[დაბა]] - [[აკანი]] - [[პროვინცია]] - [[რაიონი]] - [[სახენწჷფო]] - [[ოფუტე]] - [[ნოღა]] - [[ქიანა]] === შხვა გეოგრაფიული ჩინებეფი === [[გეოგრაფიული ატლასი]] - [[გეოგრაფიული ანდოგანი]] - [[გეოგრაფიული კოორდინატეფი]] - [[გეოგრაფიული რაიონი]] - [[გეოგრაფიული რუკა]] - [[გლობუსი]] - [[ეკვატორი]] - [[კლიმატი]] - [[მერიდიანი]] - [[დიხა]] - [[პარალელი]] - [[პოლუსი]] - [[რელიეფი]] - [[ჰორიზონტი]] == გიმორჩქინელი გეოგრაფეფი დო მესარუეფი == [[ანაქსიმანდრე]] - [[იბნ ბატუტა]] - [[ვიტუს ბერინგი]] - [[შამპლენი, სამიუელ]] - [[ქრისტეფორე კოლუმბი]] - [[ფერნანდო მაგელანი]] - [[მარკო პოლო]] - [[სტრაბონი]] - [[თალესი]] [[გიმორჩქინელი გეოგრაფეფი დო მეშარუეფი|გიმორჩქინელი გეოგრაფეფი დო მეშარუეფი]] == გეოგრაფიული დაწესებულებეფი == * [[გეოგრაფიაშ ინსტიტუტი]] * [[გეოგრაფიული ჯარალუა]] * [[ვახუშტი ბაგრატიონიშ ჯოხონობაშ გეოგრაფიაშ ინსტიტუტი]] * [[გეოგრაფიულ მენცარუეფიშ ოერეფოშქაშე რცხუ]] * [[ოერეფოშქაშე გეოგრაფიული რცხუ]] == ძირით ხოლო == * [[გეოგრაფიული მეგორაფუეფი]] * [[გეოგრაფიული ჯოხობუეფი]] * [[მოსოფელიშ ქიანეფი]] * [[ტოპონიმიკა]] * [[ქიანაშ ნორთეფი]]: [[ამერიკა]] - [[აზია]] - [[ევროპა]] - [[აფრიკა]] - [[ოკეანეთი]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.osgf.ge/gisgroup ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტი] * [http://ggdavid.tripod.com/georgia/geogr.htm საქართველოს გეოგრაფია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160420062752/http://ggdavid.tripod.com/georgia/geogr.htm |date=2016-04-20 }} * [http://www.geographes.fr/ Comité National Français de Géographie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915145309/http://geographes.fr/ |date=2017-09-15 }} * [http://www.hypergeo.eu/ Hypergéo : Encyclopédie en ligne consacrée à l’épistémologie de la géographie] * [http://www.passion-geographie.com/ Premier forum francophone sur la réflexion épistémologique en Géographie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110204211308/http://www.passion-geographie.com/ |date=2011-02-04 }} * [http://www.rgo.ru/ რუსეთის გეოგრაფიული საზოგადოება] * [http://biogeografers.dvo.ru Кафанов А. И., Кудряшов В. А., 2005. Классики биогеографии : биобиблиографический указатель] * [http://www.geo.pu.ru Официальный сайт факультета географии и геоэкологии СПбГУ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109124835/http://www.geo.pu.ru/ |date=2007-11-09 }} * [http://www.geogr.msu.ru Официальный сайт географического факультета МГУ им. М. В. Ломоносова] == ლიტერატურა == * ქსე, ტ. 3, ხას. 60-63, ქართი., 1978; * Григорьев А. А., Закономерности строения и развития географической среды, М., 1966; * Берг, Л. С., Ландшафтно-географические зоны СССР. М.—Л., 1947-52; * Арманд Д. Л., Наука о ландшафте, М., 1975; * Мильков Ф. Н., Ландшафтная сфера Земли, М., 1970; * Развитие физико-географических наук (XVII–XX вв.), М., 1975; * Магидович И. П., Очерки по истории географических открытий, 3 изд., М., 1967; * Джеймс П., Мартин Дж. Все возможные миры. История географических идей. М.: Прогресс, 1988; * Саушкин Ю.Г. Географическая наука в прошлом, настоящем, будущем: Пособие для учителей. М.: 1980; * Гумбольдт А., Сосмос, М., 1866. [[კატეგორია:გეოგრაფია|*]] [[კატეგორია:ორთაშ მენცარობეფი]] [[კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2]] q7fxujvxs14z5s2og1d7xnaklwenal0 0 31433 252912 244687 2026-09-06T18:26:25Z Narazeni 826 252912 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მადუდე |ქიანა =[[ფაილი:Greater royal coat of arms of Norway.svg|120პქ]]<br> [[ფაილი:Royal Standard of Norway.svg|25პქ]] [[ნორვეგია]]შ |პოსტი =[[მაფა]] [[ფაილი:Flag of Norway.svg|25პქ]] |ჯოხო = [[ფაილი:Royal Monogram of King Harald V of Norway.svg|40პქ]]<br>ჰარალდ V |ორიგინალური ჯოხო = {{lang-no|Harald V}} |რანწკი = |რანწკი-ალმასქუეფიშ = |სურათი = H.M. Kong Harald taler (10308347696)- edit.jpg |მუკნაჭარა = |დუდალაშ დაჭყაფუ = [[17 ღურთუთა]], [[1991]] |დუდალაშ დათებუ = [[28 მარაშინათუთა]], [[2026]] |კორონაცია = |წიმოხონი = [[ულაფ V]] |მონძე = [[ჰოკონ VIII]] |შხვა წოდებეფი = |ვიცე-პრეზიდენტი = |პარტია = |დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი |21|2|1937}} |დაბადებაშ აბანი = [[სკაგუმი]], [[ნორვეგია]] |ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2026|8|28|1937|2|21}} |ღურაშ აბანი = [[ოსლო]], ნორვეგია |ალმასქუ = სონია ჰარალდსენი |სქუალეფი = მაფაცირა მართა ლუიზა<br/>[[ჰოკონ VIII]] |ედომუშამი ჯოხო = |დინასტია = [[გლიუქსბურგეფი]] |მუმა = [[ულაფ V]] |ნანა = პრინცესა მარტა |რელიგია =[[ლუთერანობა|ლუთერანი]] |გონათაფა =[[ოსლოშ უნივერსიტეტი]] |ხეშმოჭარუა =Harald V of Norway Signature.svg }} '''ჰარალდ V''' ({{lang-no|Harald V}}, დ. [[21 ფურთუთა]], [[1937]] — ღ. [[28 მარაშინათუთა]], [[2026]], [[ოსლო]]) — [[ნორვეგია|ნორვეგიაშ]] [[მაფა]] [[1991]] წანაშ [[17 ღურთუთა]]შე [[2026]] წანაშ [[28 მარაშინათუთა]]შახ. ხვისტაშა მუამუშიშ [[ულაფ V]]-შ ღურაშ უკულ ეშართჷ. ჰარალდ მაართა მაფასქირ რე, ნამუქჷთ ეკონია ოშწანურას ნორვეგიას დებადჷნ. 1940 წანას ქიანას ნაცისტეფიშ მინოკათუაშ უკულ ომაფე ფანიაქ ქჷდიტუ [[ოსლო]] დო [[ვაშინგტონი|ვაშინგტონს]] ოხორანდეს. 1945 წანას, მაფასქირქ ნორვეგიაშა დირთჷ დო 1955 წანას [[ოსლოშ უნივერსიტეტი|ოსლოშ უნივერსიტეტის]] ჩაბარჷ. თეშ უკულ ოურდუმე აკადემიაშა გეგნორთჷ. 1960 წანაშე ოქსფორდის გურაფულენდჷ. 1968 წანას ალმასქუთ ვა თავადსქუა, სონია ჰარალდსენ ქეკიხუნჷ, ჟირ სქუა ჸუნჷ: პრინცესა მართა ლუიზა დო ასეიან მაფა [[ჰოკონ VIII]]. == რესურსეფ ინტერნეტის == {{Commons category|Harald V of Norway}} *[http://www.kongehuset.no/english/vis.html Official Website of the Norwegian Royal Family] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101227122352/http://www.kongehuset.no/english/vis.html |date=2010-12-27 }} *[http://www.kongehuset.no/c27271/seksjonstekst_person/vis.html?tid=28730 Official Website of the Norwegian Royal Family: biography of the King] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130221145332/http://www.kongehuset.no/c27271/seksjonstekst_person/vis.html?tid=28730 |date=2013-02-21 }} *[http://odin.dep.no/odin/engelsk/norway/system/032091-991076/index-dok000-b-n-a.html Biography from Norwegian government web site] *[http://www.reisenett.no/facts/government/king_harald.html Summary biography of the King] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051103020751/http://www.reisenett.no/facts/government/king_harald.html |date=2005-11-03 }} *[http://www.aftenposten.no/english/royals/ The Royals] [[კატეგორია:ნორვეგიაშ მაფეფი]] [[კატეგორია:გლიუქსბურგეფი]] 8eanu2cds3f0q4bp7loj40k23zgozha