ვიკიპედია xmfwiki https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%B7%E1%83%9A%E1%83%90 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter მედია სპეციალური განხილვა მომხმარებელი მომხმარებლის განხილვა ვიკიპედია ვიკიპედია სხუნუა ფაილი ფაილის განხილვა მედიავიკი მედიავიკის განხილვა თარგი თარგის განხილვა დახმარება დახმარების განხილვა კატეგორია კატეგორიის განხილვა TimedText TimedText talk მოდული მოდულის განხილვა Event Event talk 0 370 253193 253109 2026-09-18T14:46:26Z Narazeni 826 /* სუმჸურენ დორთუალა */ 253193 wikitext text/x-wiki {{Short description|ტრანსკონტინენტურ სახენწჷფო ბჟაეიოლ ევროპას დო ბჟადალ აზიას}} {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = საქართველო |ედომუშამი_ჯოხო = |ოართე_ჯოხო =საქორთუო |შილა = Flag of Georgia.svg |გერბი = Greater coat of arms of Georgia.svg |რუკა = Georgia (orthographic--projection).svg |ჰიმნი = [[საქორთუოშ სახენწჷფო ჰიმნი]]<br/>'''„თავისუფლება“'''<br/><br/><center>[[ფაილი:Tavisupleba vocal.ogg]]</center> |დევიზი =„ძალა ერთობაშია“<br/>„ჭყანა ართობას რე” |ზოხორინალაშ თარიღი =26 მესი 1918 |ოფიციალური_ნინეფი =[[ქორთული ნინა|ქორთულ]]<br />[[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]] ^'''1''' <ref>[http://parliament.ge/ge/kanonmdebloba/constitution-of-georgia-68 საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 8]</ref> |რელიგია= |ნანანოღა= [[ფაილი:Tbilisi City Seal.svg|15px]] [[ქართი]] |latd=41 |latm=43 |latNS=N |longd=44 |longm=47 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[მიხეილ ყაველაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ირაკლი კობახიძე]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[საქორთუოშ პარლამენტიშ დუდმახვენჯი|პარლამენტიშ დუდმახვენჯი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[შალვა პაპუაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 121-ა |ფართობი =69 700 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =3 716 900 კოჩი ^'''2'''<ref>{{cite web|url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მახორობაშ მუდანობა 1 ღურთუთაშ დგომარობათ|publisher= [[საქორთუოშ სტატისტიკაშ ერუანული ნინალა]]|format=|accessdate=2021-02-05|date=1 იანვარი, 2020}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 131-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2020 |მახორობაშ_ცენზი =3 713 804 ^'''3''' |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2014 |მახორობაშ_მეჭედალა = 53.5 კოჩი/კმ² |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 137-ა |ედპ_ppp_წანა = 2016 |ედპ_ppp = {{nowrap|$35.6 მილიარდი<ref>{{cite web |title=World GDP Ranking 2015 |url=https://knoema.com/nwnfkne/world-gdp-ranking-2015-data-and-charts |access-date=13 May 2016}}</ref>}} |ედპ_ppp_რანგი = 117-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$9500 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი =0.754 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =76-ა |აგი_წანა =2020 |ვალუტა= [[ფაილი:Sign of Georgian Lari.svg|link=ლ|15px]] [[ლარი]] ^'''4''' |ვალუტაშ_კოდი =GEL |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+04:00]]<ref>საქორთუოქ გეგნორთჷ UTC+4 ზონაშე UTC+3 ზონაშა [[2004]] წანაშ 27 მანგის, მარა დართჷ UTC+4 ზონას [[2005]] წანაშ 27 მელახს^{[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843511.stm]}^{[http://www.timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=371]}.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.ge]] |ოტელეფონე_კოდი =+995 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= ^'''1'''აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას ოფიციალურ ნინა ქორთულ ნინაწკჷმა ართო რე [[აფხაზური ნინა]].<br> ^'''2'''მახორობაშ მუდანობაშა დო მეჭედალაშა ვენშმურს აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ ნორთი, ნამუეფჷთ ოკუპირებულჷ რე რუსეთიშით დო საქორთუოშ ხეშულობა ვაკონტროლენს.<br> ^'''3'''მეხოლებურ მუნაჩემეფ აფხაზეთიშო დო სამაჩაბლოშამო.<br> ^'''4'''რუსეთიშით ოკუპირებულჷ აფხაზეთის დო სამაჩაბლოს თაშნეშე ხვარებას რე [[რუსული რუბლი|რუსულ რუბლი]].<br> {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q230|text=<center>საქორთუოშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''საქორთუო''' ({{Lang-ka|{{აუდიო|Sakartvelo.ogg|საქართველო}}}}) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟაეიოლი ევროპა|ბჟაეიოლ ევროპას]] დო [[ბჟადალი აზია|ბჟადალ აზიას]].<ref>Encyclopedic World Atlas, George Philip & Son, [[Oxford University Press]]: 2002, p.104</ref><ref>''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' 4.38. C.f. James Rennell, ''The geographical system of Herodotus examined and explained'', Volume 1, Rivington 1830, [[iarchive:bub gb enQ-AAAAcAAJ/page/n274|p. 244]]</ref><ref>[[Encyclopedia Britannica]]", [https://www.britannica.com/place/Caucasus Caucasus], June 2021: "One widely accepted scheme draws the dividing line along the crest of the Greater Caucasus range, putting the portion of the region north of the line in Europe and the portion south of it in Asia. Another puts the western portion of the Caucasus region in Europe and the eastern part (the bulk of Azerbaijan and small portions of Armenia, Georgia, and Russia's Caspian Sea coast) in Asia..."</ref> [[კავკაცია]]შ რეგიონიშ ნორთი, ნამუსჷთ ბჟადალშე ომძღჷ [[უჩა ზუღა]], ოორუე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაცია]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[თურქეთი]], ობჟათეშე — [[სომხეთი]] დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[აზერბაიჯანი]]. საქორთუოშ ფართობ რე 69700 კმ²,<ref>[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): ``National Atlas of Georgia``, 138 pages, Steiner Verlag, 2018, {{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[საქორთუოშ დემოგრაფია|მახორობა]] — 3.7 მილიონ ადამიერი,{{efn|აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ მოხ, თე ჟირ [[ვაღიარაფილი სახენწჷფო|სეპარატისტულ რეგიონ]] [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|რუსეთიშ ოკუპაციაშ]] გიმე რე. [[საქორთუოშ თარობა]] თე ჟირ სეპარატისტულ რეგიონს ქიანაშ უგურთუ ნორთო მითმირჩქინანს, ერეფოშქაშე ხუჯიშ დოკინათ.}}<ref name="statspopulation">{{cite web|title=Population and Demography |publisher=National Statistics Office of Georgia, Geostat |url=https://www.geostat.ge/en/modules/categories/316/population-and-demography |access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ ნასუმორ ოხორანს ქიანაშ ნანანოღა დო [[საქორთუოშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] [[ქართი]]ს. [[ქორთუეფი]], რეგიონიშ ჯინჯიერ მახორუეფი, აკმადგინანა ქიანაშ მახორობაშ უმენტაშობას, ნამუეფსჷთ ეთნოლინგვისტურო გინორთ უღჷნა არძა მეძობელ ქიანაწკჷმა და უმენტაშო რაგადანა [[ქორთული ნინა|ქორთულო]], ართ-ართ [[ქართველური ნინეფი|ქორთულურ ნინაშა]], ნამუთ მოსოფელიშ აკა შხვა ნინეფიშ ფანიას ვარსხუაფუ.{{sfn|Dalby|2002|ხს=38}} საქორთუოშ ასეიან ტერიტორია დოხორელ რე [[მაართაჸოფილი ჯარალუა|პრეისტორიულ]] ბორჯიშე, სოდე იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე ორდოიან [[მეღვინალა|ღვინიშ]], ორქოშ მოპალუაშ დო ტექსტილიშ წარმებაშ აბანეფი.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-41977709 'World's oldest wine' found in 8,000-year-old jars in Georgia]. BBC News: 13 November 2017</ref><ref name="archeologyMethodTheory2014322">{{cite journal|last=Doce|first=Elisa Guerra|year=2004|title=The Origins of Inebriation: Archaeological Evidence of the Consumption of Fermented Beverages and Drugs in Prehistoric Eurasia|journal=[[Journal of Archaeological Method and Theory]]|volume=22|issue=3| pages=751–782 | doi=10.1007/s10816-014-9205-z | s2cid=143750976 |issn=1072-5369}}</ref> [[ანტიკური ხანი|კლასიკურ ხანს]] გიჭყჷ მუსხირენ ომაფექ, მუჭომით რდჷ [[კოლხეთი]] დო [[იბერიაშ ომაფე|იბერია]], ნამუეფქჷთ ოსხირ გუჭყეს თეხანურ ქორთულ სახენწჷფოშ გვირზილს. [[IV ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, ქორთუეფქ ოფიციალურო მიღეს [[ქირსიანობა]], ნამუქჷთ ხე ქეშუნწყჷ [[საქორთუოშ ომაფე]]შ აკოკათუას. საქორთუოქ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი|ორქოშ ხანს]] მიოჭირინჷ [[მაღალი შქა ოშწანურეფი|მაღალ შქა ოშწანურეფს]], მუჟანსჷთ ქიანას უნჯღვერდეს დავით IV გაფუ დო მაფა [[თამარ მაფა|თამარი]]. [[XV ოშწანურა]]შე დოჭყაფილი ომაფექ ქუდანთხჷ დო აკოცჷ შხვადოშხვა რეგიონალურ ჟისახენწჷფოეფიშ გაულათ, თინეფს შქას [[მონღოლეთიშ იმპერია|მონღოლეფიშ]], [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] დო [[სპარსეთიშ იმპერია|სპარსეთი]]შით. თეშ უკული, [[1801]] წანაშე დოჭყაფილი, [[საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას|მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულჷ]] რდჷ [[რუსეთიშ იმპერია]]შა. [[1917]] წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუო კუნტა ხანით რდჷ [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|ზოხორინელ რესპუბლიკა]] [[ფუთიშ აპიჯალა|გერმანიაშ გინოფორუათ]],<ref name="Soviet power">{{Cite journal |last=Jones |first=Stephen |date=27 October 2020|title=The establishment of Soviet power in Transcaucasia: The case of Georgia 1921–1928|journal=Soviet Studies|volume=40|issue=4|page=627 |doi=10.1080/09668138808411783}}</ref> მარა [[1921]] წანას, [[ჭითა არმია]]შით [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ეჭოფილქ დო ანექსირებულქ]] იჸუ დო [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ [[საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ართ-ართ]] რესპუბლიკათ გჷნირთუ. 1980-იან წანეფს, ზოხორინალაშო ყარაფ უწაიათ იძინანდჷ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ პირელს, საქორთუოშ [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სხუნუეფიშ რსხუშე გიშულა]] გჷმიჭანუ. [[პოსტსხუნუური სახენწჷფოეფი|გეჸვენჯ ვითწანურაშ]] უმენტაშობაშ განწეხანს ქიანას რდჷ ეკონომიკურ კრიზისი, [[პოსტსხუნუური კონფლიქტეფი|პოლიტიკურ ვასტაბილურობა]] დო სეპარატისტულ ლჷმეფ [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|სამაჩაბლო]]ს. [[2003]] წანაშ თინჩალ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუოქ ჸონიერო მანჯჷ [[ბჟადალური ოქიანუ|პრობჟადალურ]] გალენურ პოლიტიკა, გენშეღჷ რანწკ [[ევროპაშ რსხუ]]შა დო [[ნატო (ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია)|ნატოშა]] მიშაულარ [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|დემოკრატიულ დო ეკონომიკურ რეფორმეფი]]. ბჟადალჸურე გინულაქ გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ გაუფრაშება]] დო [[2008]] წანას [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუთ ასეთ იგჷნძორებუ რუსეთიშით [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|საქორთუოშ რეგიონეფიშ ოკუპაციათ]]. საქორთუო რე [[წჷმმარინაფონი დემოკრატია]], [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]].<ref>{{cite web |title=Constitution of Georgia |at=Article 1.1, 7.2, 45, 52 and 54 |url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |publisher=The Legislative Herald of Georgia |date=29 June 2020 |access-date=2022-03-25 |archive-date=27 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |url-status=dead }}</ref><ref name=undp>{{cite web |url=https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html |title=Consolidating Parliamentary Democracy in Georgia |publisher=UNDP Georgia |access-date=2022-03-25 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619184258/https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html }}</ref> [[წუმმაძინე ქიანა]] ძალამ მაღალ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]თ დო წუმმაძინე ეკონომიკათ. [[2003]] წანაშე მანჯებულ მასშტაბურ ეკონომიკურ რეფორმეფქ გაჭყჷ მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე დუდიშულ ბიზნეს ორენი, უმოს ეკონომიკურ დუდიშულა დო ქანთელუა, თაშნეშე [[ედპ]]-შ ძინაშ ართ-ართ არძაშე მაღალ ტემპეფი.<ref>{{Cite web |title=Georgia |url=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> [[2018]] წანას, საქორთუოქ მაჟირა ქიანათ გჷნირთუ [[მარიხუანა საქორთუოს|მარიხუანაშ ლეგალიზაციათ]] დო პირველ რე ჸოფირ სოციალისტური სახენწჷფოეფს შქას. საქორთუო ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათურ რე, თინეფს შქას: [[გოერო]], [[ევროპაშ სხუნუ]], [[ევროკონტროლი]], [[უჩა ზუღაშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაცია|BSEC]], [[სუამი]], [[ენერგეტიკული ჯარალუა]]. [[ასოციაცირებული ტრიო]]შ აკოდგინალუას საქორთუო [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|ევროპაშ რსხუშა კათაფა]]შ ოფიციალურ კანდიდატ რე.<ref>{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2023/12/14-15/|title=European Council|website=Consilium}}</ref> [[2024]] წანაშ გჷმათუთაშე, საქორთუოქ [[საქორთუოშ პოლიტიკური კრიზისი (2014-ასეშა)|ტომბა პოლიტიკურ კრიზისშა]] ქენშანთხუ. == ეტიმოლოგია == {{anchor|ეტიმოლოგია}} === საქორთუოშ ეტიმოლოგია === {{Main|საქორთუოშ ეტიმოლოგია}} [[ფაილი:World map by Pietro Vesconte - Georgia.jpg|thumb|left|150px|'''საქორთუო''' შქა ოშწანურეეფიშ რუკას ''mappa mundi'', ახ. წ. 1320]] [[ჯვეში საბერძნეთი|ჯვეშ ბერძენეფს]] ([[სტრაბონი]], [[ჰეროდოტე]], [[პლუტარქე]], [[ჰომეროსი]] დო შხვ.) დო [[ჯვეში რომი|რომაალეფს]] ([[ტიტუს ლივიუსი]], [[პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი|ტაციტუსი]] დო შხვ.) ორდოიან ბჟადალ ქორთუეფშა უჯოხოდეს [[კოლხეფი]] დო ბჟაეიოლ ქორთუეფშა — [[იბერიაშ ომაფე|იბერიალეფი]] ({{lang|grc-Latn|Iberoi}}, {{lang|grc|Ἰβηροι}} კანკალე ბერძენულ წყუეფს).<ref>{{cite book |author=David Braund |title=A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562 |publisher=[[Oxford University Press]] |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/17 17–18] |year=1994 |isbn=978-0-19-814473-1 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau}}</ref> ჯოხოდვალა ''Georgia-შ'' მაართა შინუა იტალიურ ნინაშა ითარიღებუ 1320 წანათ, [[პიეტრო ვესკონტე]]შ მოსოფელიშ რუკას {{lang-la|[[mappa mundi]]}}.<ref>[[Rouben Galichian]] (2007) Countries South of the Caucasus in Medieval Maps: Armenia, Georgia and Azerbaijan. pp. 188–189</ref> ქიანაშ მოსოფელიშ რუკას მუკორჩქინაშ ორდოიან ბორჯიშე, ლათინურ ოქიანუს საქორთუოშ ჯოხოდვალა შხირას იჭარუდჷ მუჭოთ ''Jorgia''.<ref>Boeder; et al. (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. p. 65. {{ISBN|978-0820459912}}</ref> გინნაჩემუს გერსხილ თეორიეფით, წჷმარინუ მოშარე [[ჟაკ დე ვიტრი]]ქ, ნამუთ ქიანაშ ჯოხოდვალაშ გოჭყაფას ეთმენწყუნდჷ ქორთუეფს [[ჯეგე გერგი]]შ პოპულარობათ,<ref>[[გრიგოლ ფერაძე]]. "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". ''Georgica'', Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209</ref> მორო [[ჟან შარდენი]] კოროცხუნდჷ, ნამჷ-და ჯოხოდვალა ''Georgia'' მოურს ბერძენულ ზიტყვაშე γεωργός ('დიხაშმოხანდე'). ზიტყვა ''საქორთუო/ქორთუეფიშ'' თე ანდაოშწანურამ გოსხუნუეფ ასეშო უმენტაშო ვარებულ რე ომენცარე ჯარალუაშით, ნამუთ მიოწურუანს [[სპარსული ნინა|სპარსულ]] ზიტყვაშა {{lang|fa-Latn|gurğ}}/{{lang|fa-Latn|gurğān}} ({{lang|fa|گرگ}}, '[[გერი]]'<ref>{{cite book|last1=Hock|first1=Hans Henrich|last2=Zgusta|first2=Ladislav|title=Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies|url=https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse|date=1997|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-012884-0|page=[https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse/page/211 211]}}</ref>) მუჭოთ საეგებიო ჯინჯიერ ზიტყვა.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}} თე ჰიპოთეზაშ მეჯინათ, მოგვიანეთ თე სპარსულ ზიტყვაშ ჯინჯ რდჷ გჷმორინაფილ ანდა შხვა ნინას, თინეფს შქას სლავურ დო ბჟადალევროპულ ნინეფს.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}}{{sfnp|Rapp|2014|p=21}} მასქერულ ჯოხო რე {{lang|ka|საქართველო}}; '[[ქორთუეფი]]შ დიხა', მოურს [[IX ოშწანურა]]ს შინელი, ქიანაშ ცენტრალურ რეგიონ [[ქართლი]]შ ჯოხოდვალაშე, ფართო გჷმორინაფაშის მიარზებუ შქა ოშწანურეეფიშ [[საქორთუოშ ომაფე]] [[XIII ოშწანურა]]შა. შქა ოშწანურეეფიშ ''[[ქართლის ცხოვრება]]ს'' მოშინაფილჷ რე თე ჯოხოდვალაშ ქორთუეფიშ წიმოხონ [[ქართლოსი]], [[იაფეტი]]შ მოთაშმოთა, ნამუშ ჯოხოქ შქა ოშწანურეეფიშ მემეატიანეეფიშ მეჯინათ, გაჭყჷ ომაფეშ ჯოხოდვალა. მენცარეფ ფირქენა, ნამჷ-და ქიანაშ ჯოხო „საქორთუო“ მოურს „ქართ“ ქოქიშე, ნამუთ მერსხილ რე უჯვეშაში სათურო ჯოხოშა - „ქართუ“, „კარდუ“, === სახენწჷფო ჯოხოდვალა === [[1995]] წანას მეღებულჷ [[საქორთუოშ კონსტიტუცია]]შ 2-ა ბირგულიშ მეჯინათ, სახენწჷფოშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რე ''საქართველო'',<ref>{{citation|chapter=Article 2.1|title=Constitution of Georgia|publisher=Legislative Herald of Georgia|chapter-url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|quote=‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.|access-date=25 March 2022|archive-date=27 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|url-status=dead}}</ref>. საქორთუოშ ჟირ ოფიციალური ნინაშა ([[ქორთული ნინა|ქორთულ]] დო [[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]]) ქიანაშ ჯოხოდვალა რე საქართველო დო Қырҭтәыла (''Kərttʷʼəla''). 1995 წანაშ კონსტიტუციაშ მეღებაშახ დო [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სსრრ-შ აკოცჷმაშ]] უკულ ქიანაშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რდჷ „საქორთუოშ რესპუბლიკა“.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Tbilisi |title=Tbilisi |date=11 July 2023 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |quote=Tbilisi, formerly Tiflis, capital of the republic of Georgia}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-03-14 |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |access-date=2025-03-13 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> ნამთინე ნინეფ აგჷნძორენა ქიანაშ ჯოხოდვალაშ რუსულ ვარიანტიშ გჷმორინაფას, ''Gruzia'', ნამუშ თირუას საქორთუოშ ხეშუულება დიპლომატიურ კამპანიეფით ოცადუდჷ. [[2006]] წანაშე, ისრაელქ,<ref>{{Cite web |url=https://www.jpost.com/international/by-georgia-dont-call-us-gruzia |title='By Georgia! Don't call us Gruzia' |date=17 May 2006 |access-date=2023-11-19 |website=The Jerusalem Post |last=Horovitz |first=David}}</ref> იაპონიაქ,<ref>{{Cite web |url=https://en.trend.az/scaucasus/georgia/2324328.html |title=Japan intends to officially use 'Georgia' instead of 'Gruzia' |date=21 October 2014 |access-date=2023-11-19 |website=Trend News Agency}}</ref> ობჟათე კორეაქ<ref>{{Cite web |url=https://eurasianet.org/georgia-stop-calling-me-gruzia |title=Georgia: Stop Calling Me "Gruzia" |date=28 June 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Eurasianet |last=Lomsadze |first=Giorgi}}</ref> დო უნგრეთიქ<ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-georgiaban-targyal/ |title=Orbán Viktor Georgiában tárgyal|date=2024-10-27|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-sajtonyilatkozata-magyarorszag-es-georgia-kormanyanak-kozos-munkauleset-kovetoen/|title=Orbán Viktor sajtónyilatkozata Magyarország és Georgia kormányának közös munkaülését követően|date=2023-10-12|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref> ოფიციალურო გოთირუეს ქიანაშ ჯოხოდვალა ინგლისურ ვარიანტიშა ''Georgia''.<ref>{{Cite web |url=https://rferl.org/a/georgia_asks_friends_to_stop_calling_it_gruzia/24264848.html |title=Georgia Asks Friends To Stop Calling It 'Gruzia' |date=13 July 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |last=Rekhviashvili |first=Jimsher}}</ref> [[2020]] წანას, ლიეტუვაქ მოსოფელს პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ მიშეღჷ ჯოხოდვალა ''Sakartvelas'' ოფიციალურ ურთიართობეფშან.<ref>{{Cite web |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1317371/lithuania-approves-sakartvelo-as-official-name-for-georgia |title=Lithuania approves Sakartvelo as official name for Georgia |date=11 January 2021 |access-date=2023-11-19 |website=LRT}}</ref> == ისტორია == {{Main|საქორთუოშ ისტორია}} === პრეისტორია === {{ქოძირით თაშნეშე|პრეისტორიულ საქორთუო}} {{multiple image | total_width = 400 | align = right | image1 = State Museum of History of Georgia (Tbilisi Archaeological Museum) 3.jpg | image2 = Bronze Lamp from Vani, of Ariadne, Heracles and Elephants - 1st century BCE 6.jpg | footer = ''კვარჩხშე მორძგვშა:'' ''[[პეტერა]]'', ნამუსჷთ გჷმოხანტილ რე რომიშ იმპერატორ [[მარკუს ავრელიუსი]], მეგორაფილ რე საქორთუოს, ახ. წ. II ოშწანურა. ბრონზეშ ლამპა [[ჰერაკლე]]შ დო [[არიადნე]]შ ფიგურეფით, ჯვ. წ. I ოშწანურა, [[საქორთუოშ ერუანულ მუზეუმი]]. }} [[ადამიერეფი (გვარობა)|არქაულ ადამიერეფიშ]] უჯვეშაშ ნოქურ დოხოლაფირო 1,8 მილიონ წანაშ კინოხით ითარიღებუ დო წჷმორინაფილ რე [[დმანისარ ჰომინინი|დმანისარ ჰომინინეფით]] — [[ჰომო ერექტუსი]]შ გიმეგვარობათ, ნამუთ [[ევრაზია]]ს ჰომინინეფიშ არძაშე უჯვეშაშ ჩინებულ ნასაფულუეფს წჷმარინუანს.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/oddly-enough/georgian-archaeologists-find-18-million-year-old-human-tooth-2022-09-09/ |title=Georgian archaeologists find 1.8-million-year-old human tooth |date=9 September 2022 |access-date=2023-11-26 |website=Reuters}}</ref> [[კავკაცია|კავკაციაშით]] თხილერ დო [[უჩა ზუღა]]შ ეკოსისტემათ უნარღელჸვენი, რეგიონი, მუჭოთ ჩქჷ, ედომუშამ [[პლეისტოცენი]]შ განწეხანს [[რეფუგიუმი|ოჩუაშეშ]] როლს არსულენდჷ,<ref>{{Cite book |title=The Earliest Occupation of Europe |last=Roebroeks |first=Wil |publisher=Modderman Stichting / Faculty of Archaeology – Leiden University |year=1993 |isbn=9789073368071 |location=Leiden |pages=207–209}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და პირველ უმუხარცქუ პრიმიტიულ ხორუეფ [[შქა პალეოლითი]]ს, დოხოლაფირო 200 000 წანაშ კინოხის ორხველჷნან.<ref>{{Cite book |title=საქართველოს ისტორია |last=Tsotskolauri |first=Avtandil |publisher=Saunje |year=2017 |isbn=978-9941-451-79-9 |location=Tbilisi |pages=12–17}}</ref> [[ჟიმოლენ პალეოლითი]]შ ბორჯის, ხორუეფქ თარო ბჟადალ საქორთუოს, წყარმალუეფ [[რიონი]]შ დო [[ყვირილა]]შ ლეხერეფს გიჭყჷ.<ref>{{Cite journal |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618220304328 |title=Filling the gaps: Late Upper Palaeolithic settlement in Gvardjilas Klde, Georgia |date=20 June 2021 |access-date=2023-11-27 |journal=Quaternary International |last=Kot |first=Małgorzata|volume=587-588 |pages=384–399 |doi=10.1016/j.quaint.2020.07.034 |bibcode=2021QuInt.587..384K }}</ref> ოფუტეშ მეურნობაშ შანეფი, არძაშ უკულაშ, [[ჯვ. წ. VI ვითოშწანურა]]ს არსხუაფუ, გიშაკერზაფილო ბჟადალ საქორთუოს, თინწკჷმა მუჟანსჷთ [[მტკვარი]]შ ღანჩო [[ჯვ. წ. V ვითოშწანურა]]ს სტაბილურო იხორუდჷნ, ნამუსჷთ მოწმენს შხვადოშხვა კულტურაშ ეჸონუა, ნამუეფჷთ მეჭედელო რდჷ მერსხილ ოჸოფარე გვერდთუთაწკჷმა, თინეფს შქას [[თრიალეთიშ მეზოლითურ კულტურა|თრიალეთიშ მეზოლითური]], [[შულავერ-შომუთეფეშ კულტურა|შულავერ-შომუთეფე]]შ დო [[ლეილათეფეშ კულტურა|ლეილათეფეშ]] კულტურეფი.<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/paleorient/602 |title=Rethinking architectural techniques of the Southern Caucasus in the 6th millennium BC: A re-examination of former data and new insights |access-date=2023-11-27 |journal=Paléorient |last=Baudouin |first=Emmanuel|date=2019 |issue=45–1 |pages=115–150 |doi=10.4000/paleorient.602 }}</ref> არქეოლოგიურ მეგორაფეფ ოძირანა, ნამჷ-და თეხანურ საქორთუოშ ხორუეფ 34 000 წანაშე უმოს ხანიშ კინოხ პირველაშე გჷმირინუანდეს ნოჭკეფს (ბუჟუჟეფს) ორჩანიეთ, მუკაქუნალშო,<ref>{{Cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2009/09/oldest-known-fibers-discovered/ |title=Oldest-known fibers to be used by humans discovered |date=10 September 2009 |access-date=2023-11-27 |website=The Harvard Gazette |last=Lavole |first=Amy}}</ref> თაქ თაშნეშე აფხვადჷნა [[ქორთულ ღვინი|პირველ ღვინიშ დოდგინაშ]] უჯვეშაშ ჩინებულ აბანეფი (დოხოლ. ჯვ. წ. 6000 წ.)<ref>{{Cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |title=Discover the Secret Birthplace of Wine |date=21 May 2018 |access-date=2023-11-27 |website=National Geographic |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202151005/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |archive-date=2 December 2023 |url-status=dead}}</ref> დო [[საყდრისი|ორქოშ მოპალუაშ პირველურ შანეფი]] (ჯვ. წ. III ვითვითოშწანურა).<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/archeosciences/2037?lang=en |title=Bronze Age gold in Southern Georgia |access-date=2023-11-27 |journal=ArcheoSciences |last=Hauotmann |first=Andreas|date=2009 |volume=33 |issue=33 |pages=75–82 |doi=10.4000/archeosciences.2037 }}</ref> [[მტკვარ არაქსიშ კულტურა|მტკვარ-არაქსიშ]], [[თრიალეთიშ კულტურა|თრიალეთ-ვანაძორიშ]] დო [[კოლხური კულტურა|კოლხურ კულტურეფ]]ქ მოუხვადეს პროტო-ქორთულურ თურეფიშ წჷმოძინას, ნამუეფქჷთ, შილებე, [[ხეთეფი|ხეთეფიშ იმპერია]]შ ექსპანსიაშ ბორჯის ვარ-და [[ანატოლია]]შე გინიხორესკონ, თინეფს შქას [[მუშქეფი]], [[ლაზეფი|ლაზეფ]] დო [[ბიძერეფი]]. მინ ისტორიკოსიშ არზით, გვიან ბრონზეშ ხანს ხეთეფიშ ოქიანუშ კოლაფსიქ ხე შეუნწყჷ თე თურეფიშ გაულაშ გოძინას [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშჸურე]], გიშაკერზაფილო [[თაბალი|თაბალიშ ომაფეშ]] მეშქაშობათ.<ref>{{Cite book |title=Historical-Ethnological problems of Georgia, the Caucasus and the Near East |last=Javakhishvili |first=Ivane |publisher=Tbilisi State University |year=1950 |location=Tbilisi |pages=130–135}}</ref> === ანტიკურ ხანი === [[ფაილი:King Mirian III.jpg|thumb|მაფა [[მირიან III]]-ქ IV ოშწანურას ქიანა ქირსიანობაშა მართინჷ.]] კლასიკურ ბორჯის, მუსხირენ ქორთულ სახენწჷფოქ გორჩქინდჷ, თინეფს შქას [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]]ქ ბჟადალ საქორთუოს, სოდე [[ბერძენული მითოლოგია|ბერძენულ მითოლოგია]]შ მეჯინათ, [[არგონავტეფი|არგონავტეფიშით]] გორუაფონ ორქოშ ოწმაფუ იდვალუაფუდჷნ. არქეოლოგიურ ტკიცებეფ მიოწურუანა, ნამჷ-და კოლხეთ ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშო უკვე რდჷ დინდარ ომაფე<ref>{{Cite web |url=https://agenda.ge/en/news/2022/1715 |title=Archaeologists discover 14th–12th centuries BCE Colchis artefacts in western Georgia |date=13 May 2022 |access-date=2023-12-02 |website=Agenda.ge}}</ref> დო ფართო ოვაჭრე ნოსქვ უჩა ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის მადვალუ [[ბერძენულ კოლონიზაცია|ბერძენულ კოლონიეფით]] (მუჭომით რდჷ [[დიოსკურია]] დო [[ფაზისი]])<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/mediterranee/8317 |title=Geoarchaeology of Phasis (Georgia) |access-date=2023-12-02 |journal=Méditerranée |last=Lichell |first=Vakhtang|date=2016 |issue=126 |pages=119–128 |doi=10.4000/mediterranee.8317 }}</ref> რეგიონქ ანექსირებულქ იჸუ დიო [[პონტოშ ომაფე|პონტოშ ომაფეშით]], უკული — [[რომიშ რესპუბლიკა|რომიშ რესპუბლიკაშით]]. ბჟაეიოლ საქორთუო შხვადოშხვა კლანიშ დეცენტრალიზებულ მოზაიკათ სქიდუდჷ (ნამუეფსჷთ ზოხოიან [[მამასახლისი|მამასახლისეფ]] გამაგენდეს) ჯვ. წ. IV ოშწანურაშახ, მუჟანსჷთ თინა [[ალექსანდრე მაკედონარი|ალექსანდრე კაბეტიქ]] ქიდიჸუნუ, ნამუქჷთ საბოლათ [[სელევკიდეფიშ იმპერია]]შ პროტექტორატიშ გიმე [[იბერიაშ ომაფე]]შ გოჭყაფა გიმიჭანჷ — ართ მაფაშ დო არისტოკრატიულ იერარქიაშ ხეშთუდო აკოკათელ სახენწჷფო ორგანიზაციაშ ორდოაინ სამანგა.<ref>{{cite book|title=Lives and Legends of the Georgian Saints|url=https://archive.org/details/liveslegendsofge0000lang_n9a9|publisher=[[Saint Vladimir's Orthodox Theological Seminary|St. Vladimir's Seminary Press]]|edition=2nd|year=1997|author=David Marshall Lang|isbn=978-0-913836-29-3|author-link=David Marshall Lang}}</ref>[[რომიშ იმპერია]], [[პართიაშ იმპერია|პართა]] დო [[დიდი სომხეთი|კაბეტ სომხეთწკჷმა]] მანჯებულჷ შხვადოშხვა ლჷმეფიშ გეშა იბერია რეგულარულო ითირანდჷ ართგურალას, მარა ისტორიაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს თინა რომიშ კლიენტ-სახენწჷფოთ სქიდუდჷ. 319 წანას მაფა [[მირიან III]]-ქ იბერიაშ სახენწჷფო რელიგიათ ქრისიანობა გეგმაცხადჷ, ნამუშით ბჟადალ კავკაციაშ რეგიონიშ ქირსიანულ გონათუაქ დიჭყჷ დო ჸონიერო გამანგარ თინა რომიშ გაულაშ სფეროს, [[ზოროასტრიზმი]]შ ჸონიერ გაულაშ მოღვენ უჯვეშაშ [[ქორთულ მითოლოგია|ქორთულ პოლითეისტურ რელიგიაშ]] ვარებაშით.<ref>{{cite book|title=Studies in Christian Caucasian History|author=Cyril Toumanoff|publisher=[[Georgetown University Press]].|year=1967|pages=83–84, 377|author-link=Cyril Toumanoff}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 384 წანას დოდვალირ [[აკილისენეშ ზე]]ქ ფორმალურო დანტკიცჷ [[სასანიანეფიშ იმპერია|სასანიანეფიშ]] კონტროლ ედომუშამ კავკაციაშან, იბერიაშ ქირსიან გამაგეფ კანკალეშა ახიაჩებას ოცადუდეს, ნამუქჷთ V-VI ოშწანურეფს აკმარცუაფალ ლჷმეფ გჷმიჭანუ, ნამუეფშე არძაშე ჩინებულ მაფა [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I-შ]] გამაგალას არსხუაფუ, ნამუქჷთ ბჟადალ საქორთუოშ დოჸუნაფათ იბერიას ისტორიულო არძაშე კაბეტ ტერიტორიაშახ გოუძინჷ დო ნანანოღა [[ქართი|ქართ]] დარსხჷ. === საქორთუოშ აკოკათუა შქა ოშწანურეეფს === [[ფაილი:Near Mestia, Svan towers (35252565354).jpg|thumb|საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე [[უშგული]]შ დო [[მესტია]]შ შქა ოშწანურეეფიშ ყორშეფ იდვალუაფუ.]] 580 წანას, სასანიანეფიშ იმპერიაქ გაუქვუ იბერიაშ ომაფე, ნამუქჷთ ორდოიან [[შქა ოშანურეეფი|შქა ოშწანურეეფშო]] თიშ აკმადგინალ ტერიტორიეფიშ შხვადოშხვა ფეოდალურ რეგიონო აკოცჷმა გჷმიჭანუ. [[რომაულ-სპარსულ ლჷმეფი|რომაულ-სპარსულ ლჷმეფქ]] რეგიონს არულობა გჷმიჭანუ, ანდანე მუჭოთ სპარსეთი, თეშ კონსტანტინოპოლი, კავკაციას შხვადოშხვა მალიმორ დჷნორთის ხუჯის უხუჯანდეს. მარა, ბიზანტიაშ იმპერიაქ VI ოშწანურაშ დალიას ქორთულ ტერიტორიეფიშ გაკონტროლება შილებუ დო იბერიას ორცათ, აბანობურ ''კურუპალატეფიშ'' მეშქაშობათ გამაგენდჷ'.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=48–50}}</ref> 645 წანას არაბეფქ გემნაკათეს ობჟათე-ბჟაეიოლ საქორთუოს, ნამუშით რეგიონს [[არაბეფიშ დოჸუნაფონ ლჷმეფი|მუსლიმურ პატჷნალაშ განწეხან ბორჯიქ]] დიჭყჷ; თეს თაშნეშე მაჸუნუ მუსხირენ ფეოდალურ სახენწჷფოშ გჷმოქიმინუაქ, ნამუეფჷთ ართიანშე ზოხორინალაშო ინჭაფჷდეს, მუჭომით რდჷ [[ქართიშ საამირო]] და [[კახეთ-ჰერეთიშ ომაფე]].<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=54–61}}</ref> ბჟადალ საქორთუო უმენტაშიო ბიზანტიაშ პროტექტორატო სქიდუდჷ, გიშაკერზაფილო [[ეგრისიშ კაბეტი ლჷმა|ეგრისიშ კაბეტ ლჷმაშ]] უკული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=47–48}}</ref> [[ფაილი:გელათის მონასტერი Gelati Monastery (48743471618).jpg|მინი|მარცხნივ|220პქ|[[გელათიშ მონასტერი]], [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტი]] ცენტრალურ თარობაშ უჸოფარობაქ მა-9 ოშწანურაშ დაჭყაფუს [[ბაგრატიონეფი]]შ დინასტიაშ ეჸონუას შეუნწყუ ხე. [[ტაო-კლარჯეთი]]შ ობჟათე-ბჟადალშე დიხეფიშ კონსოლიდაციაშის, კათაშდუდ [[აშოტ I კაბეტი|აშოტ I-ქ]] (813–830) არაბ გამაგეფიშ დინოხიან აწორინალაშ გჷმირინუ იბერიას მუშ გაულაშ გაძინალო დო [[აბასიანეფიშ სახალიფო|აბასიანეფიშ სახალიფო]] დო ბიზანტიაშ იმპერიაშით იბერიაშ გამაგეთ იჸუ აღიარაფილქ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და აშოტიშ გამნარყეფ კონკურენტ ომაფასქირე ღოზეფო გეგმიქიმინეს, [[ადარნასე II]]-ქ შილებუ ქორთულ დიხეფიშ უმენტაშობაშ (კახეთიშ დო აფხაზეთიშ მოხ) აკოკათუა დო 888 წანას [[ქორთუეფიშ ომაფე|იბერეფიშ მაფათ]] აკურთხეს, ნამუშით აკადგინჷ ომაფე, ნამუთ სუმ ოშწანურაშ კინოხ რდჷ გაუქვებული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=67–70}}</ref> ბჟადალ საქორთუოს, [[აფხაზეთიშ ომაფე]]ქ რეგიონს ბიზანტიაშ ძაბუნით ირგებუ, ანდანე აკუკათოდკონ შხვადოშხვა თურ დო VIII ოშწანურას კავკაციაშ ართ-ართ უჸონიერაშ სახენწჷფოთ გჷნორთედუკონ.<ref>{{cite book|title=Nation-building in the post-Soviet borderlands|last=Smith|first=Graham|author2=Vivien Law|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-59968-9|page=[https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56 56]|url=https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56}}</ref> IX-X ოშწანურეფს, აფხაზეთიქ მუზმარენ ოურდუმე კამპანიაშ მეშქაშობათ გიძინჷ გაულა დო დიჭყჷ იბერიაშ კაბეტ ნორთიშ გამაგალა, ბაგრატიონეფიშ დინასტიაწკჷმა ნირზი. დინასტიურ კონფლიქტეფქ აფხაზეთ დარამაკჷ მა-10 ოშწანურაშ მაჟირა ნორთის, თინწკჷმა მუჟანსჷთ ტაო-კლარჯეთიშ მაფა [[დავით III]]-ქ ბაგრატიონეფიშ გაჸონიერებელო [[ბიზანტიაშ ანატოლია]]ს მუშ გაულა გჷმირინუნ. [[ბაგრატ III]], ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ მონძე, წოროგეჸვენჯობათ გჷნირთუ აფხაზეთიშ მაფათ (978), ტაო-კლარჯეთიშ ერიშდუდო (1000) დო იბერიალეფიშ მაფათ (1008), ნამუქჷთ აკოკათჷ ქორთულ ფეოდალურ სახენწჷფობურობაშ უმენტაშობა დო 1010 წანას [[საქორთუოშ მამართვალეფი|საქორთუოშ მაფათ]] იკურთხჷ. {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250 | header = მა-14 ოშწანურაშ ქორთულ ფრესკეფი | image1 = Fresco of Ubisi (3).jpg | class1 = bg-transparent | caption1 = საქორთუოშ შქა ოშწანურეფიშ მონარქეფი | image2 = Fresco of Ubisi (7).jpg | caption2 =ჯეგე სუმელაშ ემნახანტი, [[დამიანე]]შ ნახანტი. }} === ორქოშ ხან დო დორთუალა === XI ოშწანურაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს, ახალას გჷმოქიმინელ ქორთულ ომაფე გეოპოლიტიკურ და დინოხოლენ ჭირხალეფს გინმიშჷ, ანდანე შხვადოშხვა ჟინოსქუა ქორთულ სახენწჷფოშ ცენტრალიზაციაშ მეხჷ რდჷ. თინეფს შხირას ბიზანტიაშ იმპერია უკინენდჷ ხუჯის, ნამუსჷთ ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშით კავკაციაშ რეგიონიშ ეჭოფუაშა ოშქურუდჷნ, კანკალე შვანს, დინოხოლენ კონფლიქტის ხეს უნწყუნდჷ ხოლო უმოს ხემანჭუაფაშ მოპალუაშ მაკორჷნე არისტოკრატიულ ფანიეფიშ მეშქაშობათ. მარა, ბიზანტია დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ დოტიბჷ, მუჟანსჷთ 1060-იან წანეფს ჟირხოლო ქიანას ახალ ართამ ნტერ — მაძინუ [[სელჩუკეფიშ იმპერია]]ქ — აწუდირთჷნ. 1071 წანას, [[მანასკერტიშ ბურჯაფი]]ს ბიზანტიალეფიშ გინმაჭყვიდირე მარცხებაშ უკული, კონსტანტინოპოლქ ქიდიჭყჷ ბჟაეიოლ ანატოლიაშე კინორთინა დო თიშ გამაგალა საქორთუოს ქუდავალჷ, ნამუშით 1080-იან წანეფს თურქეფწკჷმა [[ქორთულ-სექლჩუკურ ლჷმეფი|ლჷმაშ წჷმი ღოზშა]] გეგშეჸონუ. საქორთუოშ ომაფექ მუშ კონკის მა-12 ოშწანურაშე მა-13 ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ მიოჭირინჷ. თე ბორჯი, [[დავით IV გაფუ]]შ (მაფ. 1089–1125) დო თიშ მოთაშმოთა, [[თამარ მაფა|თამარიშ]] (მაფ. 1184–1213) გამაგალაშის, ფართოთ ჩინებული, მუჭოთ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი]].<ref>{{cite book|title=Modern History of Soviet Georgia |author=David Marshall Lang|publisher=Greenwood Press|location=London |year=1976|page=29|isbn=978-0-8371-8183-7|author-link=David Marshall Lang}}</ref> თე ორდოიან ქორთულ რენესანსი, ნამუთ მუშ ბჟადალ ევროპულ ანალოგის უწორუანდჷნ, იხასიათებუდჷ გასაჩემე ოურდუმე გომორძგუეფით, ტერიტორიულ გოძინეფით დო კულტურულ ეჸონუათ არქიტექტურას, ლიტერატურას, ფილოსოფიას დო მენცარობეფს.<ref>{{cite book|title=Trust and Conflict: Representation, Culture and Dialogue|editor1= Ivana Marková |editor2=Alex Gillespie|page=43 |series=Cultural Dynamics of Social Representation|year=2011|isbn=978-0-415-59346-5}}</ref> საქორთუოშ ორქოშ ხანქ მონძალობათ დიტუ დიდებუან საკათედრო ოხიდეფი, რომანტიკულ პოეზია დო ლიტერატურა, დო ეპიკურ პოემა „[[ჸილოშტყებამი]]“, ნამუთ ერუანულ ეპოსო იკოროცხუ.<ref>{{cite book |title=Georgian Literature and Culture|author1=Howard Aronson|author2=Dodona Kiziria|publisher=Slavica |year=1999|page=119|isbn= 978-0-89357-278-5}}</ref><ref>{{cite book|last1=Suny|first1=Ronald Grigor |title=Armenia, Azerbaijan, and Georgia|date=1996|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-2813-4 |page=184|url=https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|quote=The Knight in the Panther Skin occupies a unique position as the Georgian national epic.|access-date=1 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221175149/https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|archive-date=21 December 2016}}</ref> დავით IV-ქ მოჩალჷ ფეოდალ ჟინოსქუეფიშ აწორინაფა დო ხემანჭუაფა ხეშა ქეშეჸოთჷ, ანდანე შხვაშ თურ ოშქურანჯეეფშა ეფექტურო გეურჯგინუდკონ. [[1121]] წანას, თიქ [[დიდგორიშ ბურჯაფი]]ს გინმატახალო გიორჯგინჷ ანდათ უმოს კაბეტ თურქულ არმიეფს დო გაუქვუ [[ქართიშ საამირო]].<ref name="javaxisvili">{{cite book |language=ka |author-link=Ivane Javakhishvili |last=Javakhishvili |first=Ivane |year=1982 |title=k'art'veli eris istoria |trans-title=The History of the Georgian Nation |volume=2 |pages=184–187 |publisher=[[Tbilisi State University]] Press}}</ref> [[ფაილი:Tamar (Vardzia fresco detail).jpg|thumb|upright|[[თამარ მაფა]], პირველ ოსური, ნამუთ საქორთუოს გამაგენდჷნ{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}}]] საქორთუოშ პირველ ოსურ გამაგე, თამარიშ, 29-წანიან მაფობა საქორთუოშ ისტორიას არძაშე წუმოძინელო იკოროცხუ.{{sfnp|Eastmond|2010|p=93}} თამარს მიაჩჷ ტიტულქ „მაფეფიშ მაფა“.{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}} დო შილებუ მუშ ოპოზიციაშ ნეიტრალიზება, ნამუშ შედეგო, სელჩუკეფიშ დო ბიზანტიაშ მონირზე ნძალეფიშ დონთხაფაშ მეშქაშობათ, ენერგიულ გალენურ პოლიტიკა წჷმიჭყუ. ჸონიერ ოურდუმე ელიტაშ აზარათ, თამარქ შილებუ წიმოხონეფიშ წუმოძინაშა გეპონუა, ანდანე აკუკათუდკონ იმპერია, ნამუთ დომინირენდჷ კავკაციას, იაკთუანდჷ თეხანურ აზერბაიჯანიშ, სომხეთიშ, ბჟაეიოლ თურქეთიშ დო ოორუე ირანიშ კაბეტ ნორთებს დო მაანთხა ჯვაროსანულ ლესქერუაშით დჷნატებუ ხემანჭუაფაშ ვაკუუმიშ გჷმორინაფათ ქუდარსხჷ [[ტრაპიზონიშ იმპერია]], ნამუთ საქორთუოშ ვასალურ სახენწჷფო რდჷ.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PeEeAQAAMAAJ| title=Imagining history at the crossroads: Persia, Byzantium, and the architects of the written Georgian past, Volume 2 p 652 | publisher=University of Michigan 1997 |access-date= 25 September 2016| year=1997 | isbn=978-0-591-30828-0 }}</ref> საქორთუოშ ომაფეშ ეჸონუაშ დონთხაფაქ დიჭყჷ თიშ უკული, მუთ 1226 წანას ქართ ხვარაზმალ ლიდერ [[ჯალალ ედ-დინი|ჯალალ ედ-დინქ]] გეჭოფჷ დო მოჯალაგჷნ,<ref>{{cite book|author=René Grousset, Rene|title='The Empire of the Steppes|publisher=[[Rutgers University Press]]|year=1991|page=260}}</ref> ნამუსჷთ მაჸუნუ მონღოლ გამაგე, [[ჩინგიზ-ხანი]]შ, მუმაჯალიკარ მინოკათუეფქ. მონღოლეფ გეგნორაჸჷ [[გიორგი V ბარჩხალა]]ქ (მაფ. 1299–1302), ნამუთ ჩინებულ რე ბჟაეიოლ დო ბჟადალ საქორთუოშ აკოკათუათ დო ქიანაშ უწოხიან სიჸონიერაშ დო ქირსიანულ კულტურაშ ეკონწყუალათ. თიშ ღურაშ უკული, აბანობურ გამაგეეფ იბურჯუჷდეს საქორთუოშ ომაფეშ ცენტრალურ გამაგალაშე ზოხორინალაშო, XV ოშწანურას, ომაფეშ ედომუშამ აკოცჷმაშახ. საქორთუოქ ხოლო უმოსო დედაღარჷ [[თემურლენგი]]შ ხემანძღვერობათ მონღოლეფიშით ნაქიმინა მუსხირენ კატასტროფულ მინოკათუაშ გეშა. მინოკათუეფ იგჷნძორებუდუ, ნამუთ ომაფეშ აკონწყუალაშ მეშქაშობას ვერზენდჷ, ანდანე [[ყარა-ყოიუნლუ]]შ და [[აყ-ყოიუნლუ]]შ თურქმენეფ ირო დითმიჸუნუანდეს თიშ ობჯათე პროვინციეფს. === სუმჸურენ დორთუალა=== [[ფაილი:King George II of Imereti Gelati fresco.jpg|right|thumb|upright|მაფა [[გიორგი II (იმერეთის მეფე)|გიორგი II-ს]] [[ფეოდალიზმი|ფეოდალურ]] ლჷმეფქ დო ოსმალურ მინოკათუეფქ ეიაზადეს.]] 1466 წანაშო საქორთუოშ ომაფეს ანარქიაქ გეპატჷნ დო [[საქორთუოშ ომაფეშ აკოცჷმა|აკოცჷ]] სუმ ზოხორინელ ომაფეთ დო ხუთ გვერდო ზოხორინელ სათაროთ. მეძობელ კაბეტ იმპერიეფქ უკულ ირგებუეს დოდაღარელ ქიანაშ დინოხიან დორთუალათ დო მა-16 ოშწანურაშე მოჸუნაფილი, ოსმალეთიშ დო ირანიშ შხვადოშხვა ნძალეფქ, ქიდიჸუნუეს საქორთუოშ ბჟადალ დო ბჟაეიოლ რეგიონეფი.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=xxxi}} თექ აბანობურ ქორთუ გამაგეეფ რუსეთწკჷმა უმოს მეჭედელ რსხუეფშა მერგებაშო მიანჭჷ. 1649 წანას, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ რუსეთიშ ომაფე კარშა ჸენჯეფ გოუტუ, ნამუსჷთ რუსეთიქ 1651 წანას უგამჷ. თე ჸენჯეფიშ ორებათ, იმერეთიშ მაფა [[ალექსანდრე III (იმერეთიშ მაფა)|ალექსანდრე III]]-ქ იმერეთიშ ჯოხოთ დიფუჩჷ რუსეთიშ ცარ [[ალექსი I (რუსეთი)|ალექსიშოთ]] ართგურალა.<ref>" ნ. ტოლჩანოვის იმერეთში ელჩობის მუხლობრივი აღწერილობა, 1650–1652", გამოსცა ი. ცინცაძემ, თბ., 1970, გვ. 37–38</ref> მუმალ გამაგეეფით ოხადუდეს დახმარებაშ მეღებას პაპ [[ინოკენტი XII]]-შე, მარა მუთუნქ ვეგშართჷ.<ref>გურამ შარაძე, [http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/293835 ბედნიერებისა და სათნოების საუნჯე], თბილისი, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, 1984: pp. 436–437.</ref> რეგიონეფიშ გამაგეეფქ, ნამუეფჷთ ნორთობურ [[ავტონომია|ავტონომიურო]] სქიდუდესჷნ, შხვადოშხვა ბორჯის ხიაჩეფ მანწყის. იროიან [[ირან-ოსმალეთიშ ლჷმეფი]]შ დო დეპორტაციეფიშ შედეგო, XVIII ოშწანურაშ დალიაშო საქორთუოშ მახორობაქ 784,700 ადამიერშახ დერკჷ.<ref>{{cite book|last1=ჯაოშვილი|first1=ვახტანგ |title=საქართველოს მოსახლეობა XVIII-XX საუკუნეებში: დემოგრაფიულ-გეოგრაფიული გამოკვლევა|date=1984 |publisher=მეცნიერება|page=72|edition=1st}}</ref> [[ბჟაეიოლი საქორთუო|ბჟაეიოლ საქორთუო]], ნამუთ [[კახეთი]]შ დო [[ქართლი]]შ რეგიონეფს იკათუანდჷნ, სპარსეთიშ [[სუზერენიტეტი]]შ გიმე რდჷ მეძობელ, მოცილე ოსმალურ თურქეთწკჷმა (სეფიანეფიშ საქორთუო) დოდოვალირ [[ამასიაშ ზე]]შ უკული. 1747 წანას, [[ნადირ-შაჰი]]შ ღურაშ უკული, ჟირხოლო ომაფექ გედუდიშულჷ დო ენერგიულ მაფაშ, [[ერეკლე II]]-შ, ხემანჯღვერობათ კჷნე აკიკათჷ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე|პიჯულ უნიათ]], ნამუქჷთ მუდგაზჷმათ შილებუ ბჟაეიოლ საქორთუოშ სტაბილიზება.{{sfnp|Fisher|Avery|Hambly|Melville|1991|p=328}} [[ფაილი:Erekle II (crop).jpg|thumb|upright|მაფა [[ერეკლე II]]-ქ მალიმორ რეგიონულ ნძალეფს შქას მოხვადჷ.]] 1783 წანას, რუსეთიქ დო ბჟაეიოლ საქორთუოშ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე]]ქ, გაფორმეს [[გეორგიევსკიშ ტრაქტატი]], ნამუშ მეჯინათ ბჟაეიოლ საქორთუოქ რუსეთიშ პროტექტორატო გჷნირთუ, რუსეთიქ გარანტია მეჩჷ თიშ ტერიტორიულ ნთელუანობას დო გამაგე ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ გაგჷნძორებაშენ, მარა მანგიორო მიღჷ საქორთუოშ გალენურ საქვარეფიშ წარმებაშ პრივილეგიეფი.<ref>{{cite web |url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm|script-title=ru:Георгиевский трактат|trans-title=Treaty of Georgievsk|date=24 July 1783|publisher=[[მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი]]|access-date=1 February 2015|language=ru |archive-date=1 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501155836/http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, გამამინჯე რდჷნ საქორთუოშ თხილუაშენ, რუსეთის მუთუნნერო ვემუხვარებუ, მუჟანსჷთ 1795 წანას, [[ყაჯარეფი|ირანალეფქ]] გემნაკათეს ქართ-კახეთიშ ომაფესჷნ, [[კრწანისიშ ბურჯაფი|გეჭოფეს დო გოხირეს ქართ]] დო გეშაჭყვიდეს თიშ მახორობან.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/9137125|title=Relations between Tehran and Moscow, 1797–2014|access-date=17 May 2015}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და რუსეთიქ 1796 წანას სპარსეთიშ მეხჷ დუმასაჯებელ კამპანია წჷმიჭყუნ, რუსეთიშ იმპერიულ ხეშუულებაქ უკულ აკორცჷ გეორგიევსკიშ ტრაქტატიშ თარ პრინციპეფჷნ დო 1801 წანას ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსირა იქჷნ, თეწკჷმა ართო გაუქვუ საქორთუოშ ომაფე ბაგრატიონეფიშ დინასტია დო [[საქორთუოშ მართმადიდებელურ ოხვამე]]შ [[ავტოკეფალია]]. [[პეტრე ბაგრატიონი|პეტრე ბაგრატიონქ]], ბაგრატიონეფიშ გაუქვებულ დინასტიაშ ართ-ართ გამნარყი, მოგვიანეთ რუსეთიშ არმიას ქაკათჷ დო ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ ბორჯის გიშარჩქინელ გენერალო გჷნირთუ.<ref>{{citation |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link=Alexander Mikaberidze |title=Peter Bagration: The Best Georgian General of the Napoleonic Wars |date=2009 |url=http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html |series=The Napoleon Series |editor-last=Burnham |editor-first=Robert |access-date=19 February 2019 |url-status=live |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816052429/http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html}}</ref> === რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას === [[ფაილი:George XII of Georgia.jpg|thumb|upright|left|[[გიორგი XII]]-შ გამაგალა ვასტაბილურობათ იხასიათებუდჷ.]] {{Main|საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას}} 1800 წანაშ 22 ქირსეთუთას, რუსეთიშ [[ცარი|ცარ]] [[პავლე I (რუსეთი)|პავლე I]]-ქ, ორჩანიეთ, საქორთიშ მაფა, [[გიორგი XII]]-აშ მოთხირით, ხე მაჭარჷ პროკლამაციას რუსეთიშ იმპერიაშა საქორთუოშ (ქართლ-კახეთიშ) მერსხუაფაშ გეშა, ნამუქჷთ საბოლათ 1801 წანაშ 8 ქირსეთუთაშ მანიფესტით გეთჷ{{sfnp|Gvosdev|2000|p=85}}{{sfnp|Avalov|1906|p=186}} დო დედასურჷ ცარ [[ალექსანდრე I (რუსეთი)|ალექსანდრე I]]-შით 1801 წანაშ 12 ეკენიას.{{sfnp|Gvosdev|2000|p=86}}{{sfnp|Lang|1957|p=249}} [[ბაგრატიონეფი]]შ ომაფე ფანია ომაფეშე გეგნახორეს. [[სანქტ-პეტერბურგი]]ს მარენჯ ქორთუ ჸენჯიქ პროტესტიშ ნოტა გინოჩჷ რუსეთიშ ვიცე-კანცლერს, მაფასქირ კურაკინს.{{sfnp|Lang|1957|p=251}} 1801 წანაშ მესის, გენერალ კარლ ჰაინრიხ ფონ კნორინგიშ ჟიგინოჯინათ, იმპერიულ რუსეთიქ ბჟაეიოლ საქორთუოს ხემანჭუაფა გენერალ ივან პეტროვიჩ ლაზარევიშ ხემანჯღვერობათ მოქიმინჯე თარობას გეგნოჩჷ.{{sfnp|Lang|1957|p=247}} ქორთუ ჟინოთა დეკრეტის 1802 წანაშ 12 პირელშახ ვადოჸუნაფჷ, სოიშახ კნორინგიქ თინეფ სიონიშ საკათედრო ოხიდას ვაკოშაყარჷ დო ვაძვილჷ, რუსეთიშ საიმპერატორო გურგინშა დოფუჩაფან. აწმარინუეფ ობორჯეთ ოჭოფეს.{{sfnp|Lang|1957|p=252}} 1805 წანაშ ზარხულს, 1804-1813 წანეფიშ [[რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა (1804-1813)|რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, ზაგამიშ გოხოლუას, წყარმალუ ასკერანიშ წყარპიჯის რუს ჯარეფქ ირანიშ არმიას გიორჯგინეს დო ქართ ახაშე ეჭოფუაშე ირსხუეს, ანდანე თინა ოფიციალურო იმპერიაშ ტერიტორიეფიშ ნორთ რდჷ. რუსეთიშ სუზერენიტეტიქ ბჟაეიოლ საქორთუოშა ოფიციალურო საბოლათ გიჭყჷ ირანწკჷმა 1813 წანას, [[გულისტანიშ საზე ხეკულუა]]შ უკული.<ref>Timothy C. Dowling [https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 ''Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208103437/https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 |date=8 February 2017 }} pp 728 ABC-CLIO, 2 December 2014 {{ISBN|1598849484}}</ref> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსიაშ უკული, ბჟადალ საქორთუოწ, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ ანექსირებულქ იჸუ ცარ ალექსანდრე I-შით. იმერეთიშ ეკონია მაფა დო ბაგრატიონეფიშ ეკონია ქორთუ გამაგექ, [[სოლომონ II]]-ქ 1815 წანას გინოხორინობას დოღურჷ, თიშ უკული, მუთ რუსეთიშ მეხჷ კათაშ ებუძოლიშ დო თე ქიანაშ მეხჷ შხვაშ თურ მოხვარაშ მოპალუაშ ცადებეფქ პოტიკიქ იჸუნ.{{sfnp|Suny|1994|p=64}} [[რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმეფი]]შ ბორჯის, ანდა ქორთუ დუდენდჷ რუსეთიშ არმიეფს თურქეფიშ მეხჷ, თინეფს შქას რდეს [[ივანე ანდრონიკაშვილი]], [[ივანე ჯამბაკურიან-ორბელიანი]] დო მუხრანპატჷნ [[ივანე ბაგრატიონი]]. 1803-1878 წლანეფს, [[ოსმალეთიშ იმპერია]]შ მეხჷ მანჯებულჷ ოურდუმე კამპანიეფიშ შედეგო, რუსეთიშ იმპერიას დართჷ დო ქემიარსხჷ მუზმარენ ისტორიულ ქორთულ ტერიტორიაქ, ნამუეფჷთ თეიშახ თურქეფიშით რდჷ დაკებულჷნ, სამანგათ, [[აჭარა]]. [[გურია]]შ სათაროქ 1829 წანას გეუქვუ დო რუსეთის ქაკათჷ, [[შონე]]ქ 1858 წანას — მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულქ იჸუ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 1803 წანაშე რუსეთიშ პროტექტორატ რდჷნ, [[სამარგალო]] 1867 წანაშახ ვაკათაფე რუსეთის.<ref>Allen F. Chew: ''An Atlas of Russian History: Eleven Centuries of Changing Borders''. [[Yale University Press]], 1970, p. 74.</ref> რუსეთიშ პატჷნალა ქორთუეფს გალენურ ოშქურანჯეეფშე თხილუას მეთიარზიენდჷ, მარა თინა შხირას უგურე დო უდუნდებუ რდჷ. მა-19 ოშწანურაშ დალიაშო [[შონეშ ებუძოლი|რუსეთიშ ხეშუულებაშოთ უხილოობაქ]] ერუანულ ეპინუაშ ყარაფშა გეგნიქიმინჷ, ნამუსჷთ [[ილია ჭავჭავაძე]] ხემანჯღვერენდჷ. თე ბორჯიქ საქორთუოს სოციალურ დო ეკონომიკურ თირუეფჷთ მოუღჷ, გეგმაქიმინჷ ახალ სოციალურ კლასეფი: გლეხეფიშ გადუდიშულებაქ თინეფშე ანდა გადუდიშულ, მარა თინეფიშ გაჭირებაშ გალექინებაშა ვეშუნწყუ ხე; კაპიტალიზმიშ ძინაქ საქორთუოს ურბანულ მოხანდეეფიშ კლას გაჭყჷ. მუჭოთ გლეხეფჷნ, თეშ მოხანდეეფი, მუნეფიშ უხილოობას ებუძოლეფით დო დუდიშ ეჭოფუეფით გჷმოხანტუნდეს, ნამუქჷთ 1905 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია (1905)|რევოლუციათ]] გეთჷ. გეჸვენჯ წანეფ იხასიათებუდჷ ვასტაბილურობაშ ეპიზოდეფით, მუჭომეფით რდჷ: 1906 წანას, ქორთუ ნაციონალისტეფიშით მანჯებულ დუშეთიშ საგანძიშ გორჩაფა დო 1907 წანას, ბოლშევიკეფიშით ორგანიზებულ [[ქართიშ ბანკიშ გორჩაფა (1907)|ქართიშ ბანკის გორჩაფა]]. <!-- === ზოხორინალაშ გჷმოცხადება === {{Main|საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[ფაილი:Noe Schordania.jpg|thumb|upright|[[ნოე ზორდანია]]]] After the [[Russian Revolution]] of 1917, the [[Transcaucasian Democratic Federative Republic]] was established with [[Nikolay Chkheidze]] acting as its president. The federation consisted of three nations: Georgia, Armenia and Azerbaijan.<ref name="Soviet power" /> As the Ottomans advanced into the Caucasian territories of the crumbling Russian Empire, Georgia declared independence on 26 May 1918.<ref name=":0">{{Cite web|title=Georgia Celebrates Independence Day|url=http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-|access-date=2021-01-05|website=Georgia Today on the Web|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705123407/http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-}}</ref> The [[Menshevik]] [[Social Democratic Party of Georgia]] won the parliamentary election and its leader, [[Noe Zhordania]], became prime minister. Despite the Soviet takeover, Zhordania was recognized as the legitimate head of the [[Government of the Democratic Republic of Georgia in Exile|Georgian Government]] by France, UK, Belgium, and Poland through the 1930s.<ref>Stefan Talmon (1998), ''Recognition of Governments in International Law'', p. 289–290. [[Oxford University Press]], {{ISBN|0-19-826573-5}}.</ref> The 1918 [[Georgian–Armenian War]], which erupted over parts of disputed provinces between Armenia and Georgia populated mostly by Armenians, ended because of British intervention. In 1918–1919, Georgian general [[Giorgi Mazniashvili]] led an attack against the [[White Army]] led by Moiseev and Denikin to claim the [[Black Sea]] coastline from [[Tuapse]] to [[Sochi]] and [[Adlersky City District|Adler]] for independent Georgia.<ref name="shirokov">{{cite book|last1=Широков|first1=И. В.|last2=Тарасов|first2=А. А.|title=Наша маленькая Хоста – Исторический очерк|url=http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|year=2010|location=Sochi|language=ru|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220124843/http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|archive-date=20 February 2014}}</ref> In 1920 [[Russian Soviet Federative Socialist Republic|Soviet Russia]] recognized Georgia's independence with the [[Treaty of Moscow (1920)|Treaty of Moscow]]. But the recognition proved to be of little value, as the Red Army [[Red Army invasion of Georgia|invaded Georgia in 1921]] and formally annexed it into the Soviet Union in 1922.<ref name=":0" /> === სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა === {{Main|საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ქორთუეფიშ საქმე}} [[File:Red Army in Tiflis Feb 25 1921.jpg|thumb|The [[Bolshevik Russia|Bolshevik]] [[Red Army]] in Tbilisi on [[Soviet Occupation Day, Georgia|Soviet Occupation Day]] in 1921. Saint David's church and [[Mtatsminda Pantheon]] visible in the distance.]] In February 1921, during the [[Russian Civil War]], the [[Red Army invasion of Georgia|Red Army advanced into Georgia]] and brought the local Bolsheviks to power. The Georgian army was defeated, and the Social Democratic government fled the country. On [[Soviet Occupation Day, Georgia|25 February 1921]], the Red Army entered Tbilisi and established a government of workers' and peasants' [[Soviet (council)|soviets]] with [[Filipp Makharadze]] as acting head of state. Georgia was incorporated into what would soon become the [[Soviet Union]]. Soviet rule was firmly established only after local insurrections were defeated.<ref>Knight, Amy. ''Beria: Stalin's First Lieutenant'', [[Princeton University Press]], [[Princeton, New Jersey]], p. 237, {{ISBN|978-0-691-01093-9}}.</ref> Georgia would remain an unindustrialized periphery of the USSR until the [[First five-year plan (Soviet Union)|first five-year plan]] (1928–1932), when it became a major centre for textile goods. [[Joseph Stalin]], an ethnic Georgian, was prominent among the Bolsheviks,<ref>"[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html Ethnic tensions: War in the Caucasus is Stalin's legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620180716/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html |date=20 June 2018 }}". ''The Independent''. 17 August 2008.</ref> ultimately becoming the ''[[de facto]]'' leader of the Soviet Union from 1924 until his death on 5 March 1953. Fellow Georgians such as [[Lavrentiy Beria]] and [[Vsevolod Merkulov]] likewise held powerful positions in the Soviet government. Stalin's [[Great Purge]] between 1936 and 1938 led to thousands of Georgian dissidents, intellectuals, and other presumed threats to Soviet authority being executed or sent to [[Gulag|Gulag penal labor camps]], severely truncating the nation's cultural and intellectual life.<ref>{{Cite web |title=Soviet Georgia: A Detailed Historical Analysis of the 20th Century Georgia |url=https://georgia.to/soviet-georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=georgia.to |language=en}}</ref> During [[World War II]], [[Nazi Germany|Germany]] led an [[Operation Barbarosa|Axis invasion of the Soviet Union]] in June 1941 with the aim of conquering all territory up to the [[Ural Mountains]]. As the initial operation stalled, the Axis launched the ''[[Case Blue|Fall Blau]]'' offensive in 1942 to take control of strategic Caucasian oil fields and munitions factories; ultimately, Axis troops were stopped before reaching Georgian borders. Over 700,000 Georgians—constituting about 20 percent of the population—fought in the [[Red Army]] to repel the invaders and advance towards Berlin; an estimated 350,000 were killed.<ref>{{cite news |title=Georgian World War II hero's remains return home |url=https://agenda.ge/en/news/2015/2165 |work=Agenda.ge |date=30 September 2015}}</ref> After [[Death and state funeral of Joseph Stalin|Stalin's death]], [[Nikita Khrushchev]] became the leader of the Soviet Union and implemented a policy of [[de-Stalinization]]. Khrushchev's purges were met with [[1956 Georgian demonstrations|riots]] in Tbilisi that had to be dispersed by military force. This violent turn of events that compromised Georgian loyalty to the Soviet Union, contributing to the nation's consolidation.<ref name="a&c">[[Svante Cornell|Cornell, Svante E.]] (2002), ''Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus: Cases in Georgia'', pp. 146–149. [[Uppsala University]], Department of Peace and Conflict Research, {{ISBN|91-506-1600-5}}</ref> [[1978 Georgian demonstrations]] saw the return of mass anti-Soviet protests, but this time government backed down. Throughout the remainder of the Soviet period, Georgia's economy continued to grow and experience significant improvement, though it increasingly exhibited blatant corruption and alienation of the government from the people. With the beginning of [[perestroika]] in 1986, the Georgian Soviet leadership proved so incapable of handling the changes that most Georgians, including [[wikt:Special:Search/rank and file|rank and file]] communists, concluded that the only way forward was a break from the existing Soviet system. === ზოხორინალაშ აკოდგინუა, ომენოღალე ლჷმეფი === {{See also|საქორთუოშ რესპუბლიკა (1990–1992)}} [[ფაილი:1993 Georgia war1.svg|thumb|[[Georgian Civil War]] and the [[War in Abkhazia (1992–1993)|War in Abkhazia]] in August–October 1993]] Starting in 1988, mass protests erupted in Georgia in favor of independence, led by [[Georgian nationalism|Georgian nationalists]] such as [[Merab Kostava]] and [[Zviad Gamsakhurdia]]. The following year, the [[April 9 tragedy|brutal suppression by Soviet forces of a large peaceful demonstration held in Tbilisi on 4–9 April 1989]] proved to be a pivotal event in discrediting the continuation of Soviet rule over the country.<ref>{{cite book|author=Darrell Slider|url=https://books.google.com/books?id=4NCxG8YCScYC|title=Problems of Communism: November—December 1991|volume=15|publisher=Documentary Studies Section, International Information Administration|year=1991|pages=66|language=en|chapter=Georgia's independence|quote=The April 9 "Tragedy", as it came to be called, had a searing effect on Georgian public. The republic leadership lost what authority it had enjoyed in the eyes of Georgians, and support for independence became overwhelming— developments confirmed by polls initiated by the Communist leadership itself.}}</ref> In October 1990, the first multi-party [[1990 Georgian Supreme Soviet election|elections]] were held in Soviet Georgia, which were the first multi-party elections in the entire Soviet Union, in which the opposition groups were registered as formal political parties.<ref>{{Cite web|url=https://www.tampabay.com/archive/1990/10/30/georgia-votes-for-change/|title=Georgia Votes for Change|website=[[Tampa Bay Times]]|date=30 October 1990}}</ref> The [[Round Table—Free Georgia]] coalition led by Zviad Gamsakhurdia secured victory in this election and formed a new government. On 9 April 1991, shortly before the collapse of the Soviet Union, the [[Supreme Council of the Republic of Georgia|Supreme Council]] of Georgia {{ill|Act of Restoration of State Independence of Georgia|lt=declared independence|ka|საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი}} after a [[Georgian independence referendum, 1991|referendum]] held on 31 March.<ref name="GovtofGeorgia">{{cite web |url=http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |title=Government of Georgia:About Georgia |publisher=gov.ge |access-date=9 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821030240/http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |archive-date=21 August 2016 }}</ref> Georgia was the first non-[[Baltic states|Baltic]] republic of the Soviet Union to officially declare independence,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=alTeCwAAQBAJ&pg=PA333|title=New Tribalisms: The Resurgence of Race and Ethnicity|first=Michael W.|last=Hughey|date=29 March 2016|publisher=Springer|isbn=978-1-349-26403-2 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> with Romania becoming the first country to recognize Georgia in August 1991.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=G4LiAAAAMAAJ&q=%22was+Romania%22|title=Coming Together Or Falling Apart?: Regionalism in the Former Soviet Union|first1=S. Neil|last1=MacFarlane|first2=Queen's University (Kingston, Ont ) Centre for International|last2=Relations|date=28 August 1997|publisher=Centre for International Relations, Queen's University|isbn=978-0-88911-745-7 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> On 26 May, Gamsakhurdia was elected president in the [[1991 Georgian presidential election|first presidential election]] with 86.5% of the vote on a turnout of over 83%.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p. 401 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> Gamsakhurdia was soon deposed in a [[1991–92 Georgian coup d'état|bloody ''coup d'état'']], from 22 December 1991 to 6 January 1992. The coup was instigated by part of the [[National Guard of Georgia|National Guard]] and a paramilitary organization called "[[Mkhedrioni]]" ("horsemen"). The country then became embroiled in a bitter [[Georgian Civil War|civil war]], which lasted until December 1993. Simmering disputes within two regions of Georgia, [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]], between local separatists and the majority Georgian populations, erupted into widespread inter-ethnic violence and wars.<ref name="princeton">{{cite web |title=Georgia: Abkhazia and South Ossetia |url=https://pesd.princeton.edu/?q=node/274 |website=www.pesd.princeton.edu |publisher=Encyclopedia Princetoniensis |access-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804112845/https://pesd.princeton.edu/?q=node%2F274 |archive-date=4 August 2018 }}</ref> Supported by Russia, Abkhazia and South Ossetia achieved ''de facto'' independence from Georgia, with Georgia retaining control only in small areas of the disputed territories.<ref name="princeton" /> [[Eduard Shevardnadze]] (Soviet [[Ministry of Foreign Affairs (Soviet Union)|Minister of Foreign Affairs]] from 1985 to 1991) was named as the head of Georgia's new government in March 1992<ref>{{cite web|title=Shevardnadze Named Head of New Government|url=https://greensboro.com/shevardnadze-named-head-of-new-government/article_d02d70f0-9c07-52b2-83c2-3625238a52d7.html|date=10 March 1992|publisher=[[News & Record]]}}</ref> and was elected as head of state in [[1992 Georgian general election|that year's elections]], later as president in [[1995 Georgian presidential election|1995]].<ref>{{Cite news|date=7 July 2014|title=Obituary: Eduard Shevardnadze|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26327394|access-date=2021-07-06}}</ref> During the [[War in Abkhazia (1992–1993)]], roughly 230,000 to 250,000 Georgians<ref name="hrwreport">{{cite web |url=https://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |title=Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict |date=March 1995 |publisher=Human Rights Watch |access-date=4 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010220133323/http://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |archive-date=20 February 2001 |url-status=live }}</ref> were expelled from Abkhazia by Abkhaz separatists and North Caucasian militants (including Chechens). Around 23,000 Georgians fled South Ossetia.<ref>{{cite web|date=May 1996|title=Russia – The Ingush–Ossetian conflict in the Prigorodnyi region|url=http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513003516/http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|archive-date=13 May 2007|access-date=18 July 2007|publisher=Human Rights Watch/Helsinki}}</ref> In 1994, Georgia was facing an economic crisis, with severe shortages of basics such as bread, water, electricity and heat.<ref>{{cite web|title=Bread, water, fuel shortages in Georgia|url=https://www.upi.com/Archives/1994/11/22/Bread-water-fuel-shortages-in-Georgia/5860785480400/|date=22 November 1994|publisher=[[United Press International]]}}</ref> === ვარდეფიშ რევოლუცია, პრობჟადალური მუკორთა === [[File:Georgia, Tbilisi - Rose Revolution (2003).jpg|thumb|The [[Rose Revolution]] in 2003]] In 2003, Shevardnadze (who won re-election in 2000) was deposed by the [[Rose Revolution]], after Georgian opposition and international monitors asserted that the 2 November [[2003 Georgian parliamentary election|2003 parliamentary elections]] were marred by fraud.<ref>{{cite web |url=http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |title=EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia's Rose Revolution: Momentum and Consolidation |publisher=Eurasianet.org |access-date=5 May 2009 |archive-date=5 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805074544/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml}}</ref> The revolution was led by [[Mikheil Saakashvili]], [[Zurab Zhvania]] and [[Nino Burjanadze]], former members and leaders of Shevardnadze's ruling party. Mikheil Saakashvili was elected as President of Georgia in 2004.<ref>{{cite web|url=http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history |title=არჩევნების ისტორია|work=ტაბულა |publisher=Tabula|date=17 August 2016|access-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013905/http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history|archive-date=7 November 2017|url-status=live|language=ka}}</ref> Following the Rose Revolution, a series of reforms were launched to strengthen the country's military and economic capabilities, as well as to reorient its foreign policy westwards. The new government's efforts to reassert Georgian authority in the southwestern autonomous republic of [[Adjara]] led to a major [[Ajaria Crisis|crisis]] in 2004.<ref>{{cite web |title=Georgia moves to rein in Ajaria |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3685117.stm |publisher=[[BBC News]] |date=5 May 2004}}</ref> The country's newly pro-Western stance, along with accusations of Georgian involvement in the [[Second Chechen War]],<ref>{{Cite news | last= Gorshkov | first= Nikolai | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | title= Duma prepares for Georgia strike | work= BBC News | date= 19 September 2002 | access-date= 24 July 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090929222413/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | archive-date= 29 September 2009 | url-status=live}}</ref> resulted in a severe deterioration of [[Georgia-Russia relations|relations with Russia]], fueled also by Russia's open assistance and support to the two secessionist areas. Despite these increasingly difficult relations, in May 2005 Georgia and Russia reached a bilateral agreement<ref>{{cite web |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080813052136/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |url-status=live|archive-date=13 August 2008 |title=Russia, Georgia strike deal on bases |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=30 May 2005 | access-date=29 December 2021}}</ref> by which Russian military bases (dating back to the Soviet era) in [[Batumi]] and [[Akhalkalaki]] were withdrawn. Russia withdrew all personnel and equipment from these sites by December 2007<ref>{{cite web|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=16321|title=Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia|publisher=Civil Georgia, Tbilisi|date=13 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514043306/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321|archive-date=14 May 2011|url-status=live | access-date=29 December 2021}}</ref> while failing to withdraw from the [[Gudauta]] base in Abkhazia, which it was required to vacate after the adoption of the [[Adapted Conventional Armed Forces in Europe Treaty]] during the [[1999 Istanbul summit]].<ref>[http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 Russia's retention of Gudauta base – An unfulfilled CFE treaty commitment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205180219/http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 |date=5 February 2017 }} Socor, Vladirmir. The Jamestown Foundation. 22 May 2006</ref> === რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა === [[File:South Ossetia war russian tank.jpg|thumb|A Russian armoured column in South Ossetia]] {{Main|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)}} After tense relations between Georgia and separatists in [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]] ever since the [[dissolution of the Soviet Union]] (1991), relations between Russia and Georgia [[2006 deportation of Georgians from Russia|severely deteriorated]] into the April 2008 [[2008 Russo-Georgian diplomatic crisis|Russo-Georgian diplomatic crisis]].<ref name="shelling">{{cite web|last=Whitmore|first=Brian|date=12 September 2008|title=Is The Clock Ticking For Saakashvili?'|url=http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102314/http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|archive-date=3 September 2014|access-date=3 September 2014|website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref><ref name="tall_order">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |title=Russia criticised over Abkhazia |work=BBC News |date=24 April 2008 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080815002113/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |archive-date=15 August 2008 |url-status=live }}</ref> The [[Russo-Georgian War]] (1–16 August 2008) resulted in (parts of) [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]] being (still) under control of Russian-backed separatists, with Russian military bases being established in those regions, and Russia – according to the European Court of Human Rights – having direct control over [[Russian-occupied territories in Georgia|those separatist regions]]. A bomb explosion on 1 August 2008 targeted a car transporting Georgian peacekeepers. South Ossetians were responsible for instigating this incident, which marked the opening of hostilities and injured five Georgian servicemen, then several South Ossetian militiamen were killed by snipers.<ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c,dwp_uuid=f2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|title=Countdown in the Caucasus: Seven days that brought Russia and Georgia to war|newspaper=[[Financial Times]]|date=26 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920023223/http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c%2Cdwp_uuid%3Df2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|archive-date=20 September 2008}}</ref><ref name="feud">{{cite news |url=http://online.wsj.com/articles/SB121884450978145997 |title=Smoldering Feud, Then War |author1=Marc Champion |author2=Andrew Osborn |newspaper=The Wall Street Journal |date=16 August 2008}}</ref> South Ossetian separatists began shelling Georgian villages on 1 August. These artillery bombardments caused Georgian servicemen to return fire periodically.<ref name="shelling" /><ref name="feud" /><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|title=Georgia calls on EU for independent inquiry into war|author=Luke Harding|newspaper=The Guardian|date=19 November 2008|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913101015/https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|archive-date=13 September 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Allison">{{cite journal|author=Roy Allison|url=http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|title=Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace'|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|volume=84|issue=6|year=2008|pages=1145–1171|doi=10.1111/j.1468-2346.2008.00762.x|access-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423221417/http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|archive-date=23 April 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |title=The Conflict Between Russia and Georgia |author=Jean-Rodrigue Paré |publisher=Parliament of Canada |date=13 February 2009 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |archive-date=2 January 2016 }}</ref> On 7 August 2008, the Georgian president Mikheil Saakashvili announced a unilateral [[ceasefire]] and called for peace talks.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |title=Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address |publisher=Civil.Ge |date=7 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019155639/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live }}</ref> More attacks on Georgian villages (located in the South Ossetian conflict zone) were soon matched with gunfire from Georgian troops, who then proceeded to move in the direction of the capital of the [[self-proclaimed]] Republic of South Ossetia ([[Tskhinvali]]) on the night of 8 August, reaching its centre in the morning of 8 August.<ref name="Jamestown Goals">{{cite web |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |title=The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia |publisher=[[The Jamestown Foundation]] |date=8 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026162658/http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |archive-date=26 October 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.chicagotribune.com/2008/08/09/georgian-conflict-puts-us-in-middle/|title=Georgian conflict puts U.S. in middle|website=Chicago Tribune|date=9 August 2008|access-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124315/http://articles.chicagotribune.com/2008-08-09/news/0808080649_1_south-ossetia-russian-peacekeeping-troops-russian-president-dmitry-medvedev/2|archive-date=16 October 2014|url-status=live}}</ref><ref name="washingtonpost.com">{{cite news |author=Peter Finn |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |title=A Two-Sided Descent into Full-Scale War |newspaper=[[The Washington Post]] |date=17 August 2008 |access-date=28 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106085255/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |archive-date=6 November 2012 |url-status=live }}</ref> According to Russian military expert [[Pavel Felgenhauer]], the Ossetian provocation was aimed at triggering Georgian retaliation, which was needed as a [[pretext]] for a Russian military invasion.<ref>{{cite web |url=http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |title=The Russian-Georgian War was Preplanned in Moscow |date=14 August 2008 |author=Pavel Felgenhauer |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820185319/http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |archive-date=20 August 2014 }}</ref> According to Georgian intelligence and several Russian media reports, parts of the regular (non-peacekeeping) Russian Army had already moved to South Ossetian territory through the [[Roki Tunnel]] before the Georgian military action.<ref name="NYTFreshev">{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | work=The New York Times | first=C.J. | last=Chivers | title=Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start | date=15 September 2008 | access-date=28 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170616163055/http://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | archive-date=16 June 2017 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |script-title=ru:СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий |publisher=NEWSru.com |date=11 September 2008 |language=ru |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |archive-date=2 January 2016 |url-status=live }}</ref> Russia accused Georgia of "aggression against South Ossetia" and began a large land, air and sea invasion of Georgia under the pretext of a "[[peace enforcement]]" operation on 8 August 2008.<ref name="roudik">{{cite web|publisher=Library of Congress |url=https://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |title=Russian Federation: Legal Aspects of War in Georgia | archive-url=https://web.archive.org/web/20140716042951/http://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |archive-date=16 July 2014 }}</ref><ref name="Allison" /> [[Military of Abkhazia|Abkhaz forces]] opened a second front on 9 August with the [[Battle of the Kodori Valley]], an attack on the Kodori Gorge, held by Georgia.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |title=Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge |work=Reuters |date=9 August 2008 |access-date=1 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134849/http://www.reuters.com/article/2008/08/09/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live }}</ref> Tskhinvali was seized by the Russian military by 10 August.<ref name="radar">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|title=I got my children out minutes before the bombs fell|work=The Guardian|date=11 August 2008|first=Luke|last=Harding|access-date=24 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305004656/https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|archive-date=5 March 2017|url-status=live}}</ref> Russian forces occupied Georgian cities beyond the disputed territories.<ref name="new_front_deeper">{{cite news |agency=Associated Press |title=Russia opens new front, drives deeper into Georgia |url=http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |date=11 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080814211308/http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |archive-date=14 August 2008}}</ref> During the conflict, there was a campaign of [[Ethnic cleansing of Georgians in South Ossetia|ethnic cleansing against Georgians in South Ossetia]], including destruction of Georgian settlements after the war had ended.<ref name="Fact-finding">{{cite web|url=http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007030130/http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-date=7 October 2009|title=Report. Volume I|date=September 2009|publisher=Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia |page=27}}</ref><ref name="Damage">{{cite news |title=Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After... |url=https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979+09-Oct-2008+PRN20081009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222225015/https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979%2B09-Oct-2008%2BPRN20081009 |archive-date=22 February 2014 |work=Reuters |date=9 October 2008 }}</ref> The war displaced 192,000 people and while many were able to return to their homes after the war. One year later, around 30,000 ethnic Georgians remained displaced.<ref>{{cite web |url=http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |title=Civilians in the line of fire |publisher=Amnesty International |date=November 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222042133/http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |archive-date=22 February 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia Marks Anniversary of War |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |date=7 August 2009 |work=BBC News |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808040149/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |archive-date=8 August 2014 |url-status=live }}</ref> In an interview published in ''[[Kommersant]]'', South Ossetian leader [[Eduard Kokoity]] said he would not allow Georgians to return.<ref>{{cite web |script-title=ru:Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все |url=http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |date=15 August 2008 |publisher=Kommersant |language=ru |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916181813/http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |archive-date=16 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |title=Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages |url=http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |date=30 September 2008 |publisher=RFE/RL |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102226/http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |archive-date=3 September 2014 |url-status=live }}</ref> The [[President of France]], [[Nicolas Sarkozy]], negotiated a ceasefire agreement on 12 August 2008.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19069 |title=Russia Endorses Six-Point Plan |publisher=Civil.Ge |date=12 August 2008 | access-date=29 December 2021 }}</ref> Russia recognized Abkhazia and South Ossetia as separate republics on 26 August.<ref name="kremlin">{{cite web|url=http://kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|title=Statement by President of Russia Dmitry Medvedev|publisher=The Kremlin|date=26 August 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080902001442/http://www.kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|archive-date=2 September 2008}}</ref> The Georgian government severed diplomatic relations with Russia.<ref name="break">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |title=Georgia breaks ties with Russia |work=BBC News |date=29 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073511/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |archive-date=6 October 2014 |url-status=live }}</ref> Russian forces left the buffer areas bordering Abkhazia and South Ossetia on 8 October and the [[European Union Monitoring Mission in Georgia]] was dispatched to the buffer areas.<ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117657 |title=Russia Completes 'Most of Withdrawal' – EU Monitors |publisher=Civil Georgia|date=8 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref><ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117667 |title=Moscow Says EU Monitors Fully Control 'Buffer Zones' |publisher=Civil Georgia|date=9 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref> Since the war, Georgia has maintained that Abkhazia and South Ossetia are [[Russian-occupied territories in Georgia|occupied Georgian territories]].<ref name="parliament.ge">{{cite web |url=http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |title=Resolution of the Parliament of Georgia on the Occupation of the Georgian Territories by the Russian Federation |date=29 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903224516/http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |archive-date=3 September 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |title=Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory |publisher=Civil.Ge |date=28 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |archive-date=3 September 2008 |url-status=live}}</ref> === ქორთული ორცებაშ თარობა (2012–ასეშა) === [[File:Solvita Āboltiņa tiekas ar Gruzijas premjerministru (cropped).jpg|thumb|upright|[[Bidzina Ivanishvili]], founder and honorary chairman of [[Georgian Dream]].]] In preparation for the [[2012 Georgian parliamentary election|2012 parliamentary elections]], Georgia implemented constitutional reforms to switch to a [[Parliamentary system|parliamentary democracy]], moving executive powers from the President to the Prime Minister.<ref>{{cite news |title=Georgia's Constitutional Changes |url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/georgia/georgia-s-constitutional-changes |work=International Crisis Group |date=1 March 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> The transition was set to start with the October 2012 parliamentary elections and to be completed with the [[2013 Georgian presidential election|2013 presidential elections]]. Against the expectations of the ruling United National Movement (UNM) of president Mikheil Saakashvili, a 6-party [[Coalition#Government and politics|coalition]] centred around the newly founded [[Georgian Dream]] party won the [[Georgian parliamentary election, 2012|parliamentary elections in October 2012]], bringing an end to nine years of UNM rule and marking the first peaceful electoral transfer of power in Georgia. Georgian Dream started as a centre-left and pro-European party, gradually moved to culturally conservative and Eurosceptic, has also been described as lacking a clear ideology,<ref>This summarizes main article [[Georgian Dream]]</ref> and is being led by the strongly pro-Russian oligarch [[Bidzina Ivanishvili]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/03/06/georgische-demonstranten-vrezen-door-europa-te-worden-vergeten-a4885455#/krant/2025/03/07/#106 ‘Georgian protesters fear being forgotten by 'Europe'’] (in Dutch language). ''[[NRC Handelsblad]]'', 7 March 2025. Retrieved 11 March 2025.</ref> President Saakashvili acknowledged the defeat of his party on the following day.<ref>{{Citation|title=Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election|newspaper=Civil.ge|date=2 October 2012|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299| access-date=29 December 2021}}</ref> Georgian Dream was founded, led and financed by tycoon [[Bidzina Ivanishvili]], the country's richest man, who was subsequently elected by parliament as new Prime Minister.<ref>{{cite news |title=Georgian tycoon Ivanishvili confirmed as prime minister |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-parliament-idUSBRE89O0Z820121025 |work=Reuters |date=25 October 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> Due to the incomplete transition to parliamentary democracy, a year of uneasy [[Cohabitation (government)|cohabitation]] between Ivanishvili and Saakashvili followed until the [[2013 Georgian presidential election|presidential election in October 2013]],<ref>{{cite news |title=Georgia: Conflict Rather than Cohabitation |url=https://eurasianet.org/georgia-conflict-rather-than-cohabitation |work=Eurasianet |date=8 February 2013|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia's Historic Transition Faces Crucial Tests In 2013 |url=https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |work=RFE/RL |date=16 December 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> which was won by [[Giorgi Margvelashvili]] from the Georgian Dream party.<ref>{{cite news |title=Georgia PM ally Giorgi Margvelashvili 'wins presidency' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |work=BBC News |date=27 October 2013}}</ref> With the completed transfer of power, Prime Minister Ivanishvili stepped aside and named one of his close business associates, [[Irakli Garibashvili]], as the next prime minister.<ref>{{cite news |title=Irakli Garibashvili Named as Georgia's Next Prime Minister |url=https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |work=Jamestown Foundation |date=4 November 2013 |access-date=29 December 2021}}</ref> Ivanishvili has since been called the informal leader of Georgia, arranging political reappointments from behind the scenes.<ref>{{cite news |title=Did Georgia's 'Informal Leader' Pressure Prime Minister To Resign? |url=https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |work=RFE/RL |date=24 December 2015 |access-date=29 December 2021}}</ref> Saakashvili left Georgia shortly after the election. In 2018, he was convicted in absentia on corruption charges and abuse of power, which he denied.<ref>{{cite news |title=Mikheil Saakashvili: Georgian ex-president arrested returning from exile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |work=BBC News |date=1 October 2021}}</ref> Georgian Dream won the 2016 [[2016 Georgian parliamentary election|parliamentary elections]] with 48.61% of the vote while UNM received 27.04%.<ref>{{cite news |title=Ruling party in Georgia decisively wins parliament vote |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-election-idUSKCN1272AT |work=Reuters |date=7 October 2016 |language=en}}</ref> As result of the mixed proportional-majoritarian voting system, this translated into a parliamentary [[supermajority]] of 115 out of 150 seats (77%). This electoral imbalance became a key issue of political and civil society strife in the following years.<ref>{{cite news |title=Constitutional Amendments Initiated |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |work=Civil.ge |date=3 May 2017 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgian government offers concessions to end crisis |url=https://eurasianet.org/georgian-government-offers-concessions-to-end-crisis |work=Eurasianet |date=24 June 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Transparency International urges dialogue with civil society during political crisis in Georgia |url=https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |work=Transparency International |date=30 November 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref> In the [[2018 Georgian presidential election|2018 presidential election]], the Georgian Dream party backed [[Salome Zourabichvili|Salome Zurabishvili]], who won in the second round, becoming the first woman in Georgia to hold the office in full capacity.<ref>Speaker [[Nino Burjanadze]] held the office as female interim President twice, in 2003 and 2007</ref> This was the last direct election of a Georgian president, as additional constitutional reforms removed the popular vote.<ref>{{cite news |title=Georgia elects Salome Zurabishvili as first woman president |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |work=BBC News |date=29 November 2018}}</ref> After international mediation to overcome the deep political crisis in the run-up to the 2020 parliamentary elections, an amended electoral system was adopted, specifically for the [[2020 Georgian parliamentary election|2020 elections]].<ref>{{cite news |title=Georgian Dream, Opposition Reach Consensus over Electoral Reform |url=https://civil.ge/archives/341385 |work=Civil.ge|date=8 March 2020 |access-date=29 December 2021}}</ref> Nine parties were elected to parliament. Georgian Dream secured over 48% of votes, which translated into 90 out of 150 seats. They were thus able to continue to govern alone. The opposition made accusations of fraud, which Georgian Dream denied. Thousands of people gathered outside the Central Election Commission to demand a new vote.<ref>{{cite news |title=Georgia protests: Tbilisi police fire water cannon at demonstrators |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |work=BBC News |date=8 November 2020}}</ref> This led to a new political crisis that was (temporarily) resolved by an EU brokered agreement,<ref>{{cite news |title=New EU Proposal: Amnesty for Rurua, Melia, 2022 Snap Polls if GD Gets Less than 43% in Locals |url=https://civil.ge/archives/413785 |work=Civil.ge|date=18 April 2021 |access-date=29 December 2021}}</ref> from which the Georgian Dream later withdrew.<ref>{{cite news |title=President Michel to Start Consultations after GD's EU-Brokered Deal Withdrawal |url=https://civil.ge/archives/434558 |work=Civil.ge|date=29 July 2021 |access-date=29 December 2021}}</ref> In February 2021, Prime Minister [[Giorgi Gakharia]] resigned and Irakli Garibashvili became Prime Minister once more.<ref>{{cite news |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |work=BBC News |date=22 February 2021}}</ref> [[Georgia and the Russian invasion of Ukraine|During the Russian invasion of Ukraine in 2022]], Georgian provided diplomatic and humanitarian support for Ukraine but did not join other countries in imposing sanctions on Russia. Since the beginning of war Georgia has topped the list of countries to which [[Russian emigration during the Russian invasion of Ukraine|Russian exiles]] moved; Russians have been allowed to stay in Georgia for at least one year without a visa since 2015, though many Georgians began to view the presence of more Russian citizens in Georgia as a security risk.<ref>{{Cite news |last=Shota Kincha |date=22 May 2022 |title=Russian exiles get a chilly reception in Georgia – VoxEurop |language=en-US |work=Voxeurope |url=https://voxeurop.eu/en/russian-exiles-get-a-chilly-reception-in-georgia/ |access-date=2022-06-26}}</ref><ref>{{Cite news|date=20 May 2023 |title=90 დღე 366-ის წინააღმდეგ - საქართველო-რუსეთის უვიზო მიმოსვლის მოკლე ისტორია|language=en-US |work=Radio Freedom|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/საქართველო-რუსეთის-უვიზო-მიმოსვლის-მოკლე-ისტორია/32419480.html}}</ref> On 7 March 2023, the [[Parliament of Georgia]], led by the Georgian Dream coalition, attempted to pass the [[Foreign funding of NGOs#Georgia|Law on Transparency of Foreign Influence]] which requires [[Non-governmental organization|Non-Governmental Organizations]] (NGOs) to register as "agents of foreign influence", if upwards of 20% of their funding is from foreign support.<ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Law on "Transparency of Foreign Funding" Passes 76-13 in the First Reading |url=https://civil.ge/archives/529567 |access-date=2024-05-12 |website=Civil Georgia |language=en-US}}</ref> The passing of the bill resulted in severe protests and criticism from the [[United States Department of State|US State Department]], [[United Nations]] and [[European Union]], leading to the termination of further discussions of the bill.<ref>{{Cite web |last=Ritchie |first=Rhea Mogul,Sophie Tanno,Niamh Kennedy,Hannah |date=2023-03-09 |title=Georgia withdraws 'foreign influence' bill but opposition vows more protests |url=https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |access-date=2024-05-12 |website=CNN |language=en}}</ref> On 3 April 2024, the Georgian Parliament announced the draft of a similar law named the [[Foreign funding of NGOs#Georgia|Proposed Law on Transparency of Foreign Influence]],<ref>{{Cite web |title=Ruling party to resubmit bill on transparency of foreign influence to Parliament {{!}} AGENDA.GE |url=https://agenda.ge/en/news/2024/38524 |access-date=2024-05-12 |website=agenda.ge |language=en}}</ref> leading to [[2023–2024 Georgian protests|larger protests]], the bill has been described as "the Russian law" by the opposition and protestors, in reference to the [[Russian foreign agent law]].<ref>{{Cite news |date=2024-04-15 |title=Protesters demand Georgia government withdraw proposed 'Russian law' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68822483 |access-date=2024-05-12 |language=en-GB}}</ref> At least 200,000 people have joined [[2023–2024 Georgian protests|the protests against the law]], which they describe as "[[Kremlin]]-style", and a threat to [[democracy]] and [[Freedom of speech|free speech]].<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Massive Tbilisi protest marks historic turnout |url=https://tvpworld.com/77488096/tbilisi-hosts-the-largest-protest-in-georgias-modern-history |access-date=2024-08-20 |website=[[Telewizja Polska]] |language=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-12 |title=Tens of Thousands Protest Against Foreign Agents Law |url=https://civil.ge/archives/605652 |access-date=2024-08-20 |website=[[Civil Georgia]] |language=en-US}}</ref> Alleged irregularities and fraud in the 26 October [[2024 Georgian parliamentary election]]s led to an ongoing [[Georgian political crisis (2024–present)|Georgian political crisis]], which entailed, among more, the refusal of Georgias fifth president [[Salome Zourabichvili]] to acknowledge the 14 December [[2024 Georgian presidential election]]s (held in parliament) to have been won by [[Mikheil Kavelashvili]]. Following the announcement of the results of the [[2024 Georgian parliamentary election]]s, [[2024 Georgian post-election protests|protests erupted in Georgia on 28 October]], with the protestors citing alleged violations of electoral law, such as voter fraud. The EU's [[High Representative of the Union for Foreign Affairs and Security Policy]] in December 2024 called on the [[Election Administration of Georgia|Central Election Commission of Georgia]] (CEC) to "swiftly, transparently and independently investigate and adjudicate electoral irregularities and allegations thereof".<ref>{{Cite web |title=Joint Statement by High Representative Josep Borrell and European Commission on Parliamentary elections |url=https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US}}</ref> The Georgian opposition parties and the [[President of Georgia]] Zurabishvili have stated their support for the protestors alleging the violation of the law by the [[Georgian Dream]] government.<ref>{{Cite web |date=2024-11-25 |title=President: Parliament Meeting Unconstitutional |url=https://civil.ge/archives/637669 |access-date=2024-12-13 |website=Civil Georgia |language=en-US}}</ref> Protests have gotten more intense since 28 November following the postponing of [[Accession of Georgia to the European Union|Georgia's integration into the European Union]] until 2028.<ref>{{Cite web |title=PM Kobakhidze: No EU accession negotiations until 2028, rejecting grants to avoid blackmail |url=https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US}}</ref> The protestors started using [[pyrotechnics]] and [[molotov cocktail]]s.<ref>{{Cite web |title=Protesters in Georgia throw Molotov cocktails at security forces |url=https://newsukraine.rbc.ua/news/protesters-in-georgia-throw-molotov-cocktails-1733087805.html |access-date=2024-12-13 |website=RBC-Ukraine |language=en}}</ref> The use of water cannon and tear gas by the police led to injuries described as torture by Georgia's rights ombudsman.<ref>{{Cite web |date=2024-12-03 |title=Georgian police accused of torturing pro-EU protesters |url=https://www.france24.com/en/europe/20241203-georgia-police-use-water-cannon-tear-gas-to-disperse-pro-eu-protesters-outside-parliament |access-date=2024-12-13 |website=France 24 |language=en}}</ref> On 2 December, opposition leader [[Zurab Japaridze]] was arrested, and on 4 December another opposition leader, [[Nika Gvaramia]], was arrested. Both opposition leaders have been set free since then.<ref>{{Cite web |last=Media |first=O. C. |date=2024-12-02 |title=Georgian police briefly detain opposition leader Zurab Japaridze |url=https://oc-media.org/georgian-police-briefly-detain-opposition-leader-zurab-japaridze/ |access-date=2024-12-13 |website=OC Media |language=en-US}}</ref><ref name=":5">{{Cite news |last=Light |first=Felix |date=4 December 2024 |title=Georgian opposition leader violently detained by police, his party says |url=https://www.reuters.com/world/europe/georgian-opposition-leader-beaten-unconscious-detained-by-police-party-says-2024-12-04/ |access-date=4 December 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref> --> === უახალაშ ისტორია === {{გილნაკერზეფი}} ==== ზოხორინალაშ აკონწყუალა ==== [[1990]] წანაშ [[28 გჷმათუთა|28 გჷმათუთას]] საქორთუოს იმანჯჷ პირველ ანდაპარტიული, დემოკრატიულ საპარლამენტო გიშაგორუეფქ, სოდე ორწუმებელო გიმორძგჷ ერუანულ პოლიტიკურპარტიეფიშ დო ორგანიზაციეფიშ მემარძგვანე ოგიშაგორუე ბლოკიქ „კუკუმ ტაბაკი — დუდიშული საქორთუო“ (სპიკერი: [[ზვიად გამსახურდია]]). თიმ წანაშ [[14 გერგობათუთა]]ს, საქორთუოშ ახალგიშნაგორა [[საქორთუოშ რესპუბლიკაშ უჟინაშ სხუნუ|უჟინაშ სხუნუშ]] პირველ სესიას უჟინაშ სხუნუშ დუდმახვენჯო ართპირუო გიშაგორილქ იჸუ პ-ნ ზვიად კ. გამსახურდიაქ(1939–1993). კჷნე თიმ სესიას რესპუბლიკას ჯოხოთ გიადჷ „საქართველოს რესპუბლიკა“, დენტკიცჷ ახალ სახენწჷფო სიმბოლიკაქ დო რსულ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკორინაფაშ აკონწყუალაშახ გეგმიცხადჷ გინმალ ბორჯიქ. [[1991]] წანაშ [[31 მელახი]]ს საქორთუოს იმანჯჷ საართო-ოკათე რეფერენდუმქ, ნამუშ აკა შეკითხურ რდჷ: „გონებჷნა დო ვარ საქორთუოშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკონწყუალა [[1918]] წანაშ 26 მესიშ აქტიშ ოსხილშა?“ ქო-ს უგამჷ იანაშ ოგიშაგორუე ხონარიშ ნებაშ მოღვენ მახორობაშ 98 %-იქ, თინეფს შქას აფხაზეფქჷთ. რეფერენდუმიშ შედეგეფიშ ოსხირშა, [[1991]] წანაშ [[9 პირელი|9 პირელს]] საქორთუოშ რესპუბლიკაშ უჟინაშ სხუნუქ მიღჷ „საქორთუოშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკონწყუალაშ აქტი“. კჷნე თიმ დღას [[ააშ]]-იშ სენატიქ მენოწონებ რეზოლუციათ<ref>{{cite web |url=https://www.congress.gov/bill/102nd-congress/senate-resolution/94/text |title=S.Res.94 - A resolution commemorating the two-year anniversary of the Soviet crackdown in Tbilisi, Georgia, on April 9, 1989, and urging the Soviet Union to recognize the will of the Georgian people and the legitimacy of the March 31, 1991, referendum. |publisher=congress.gov |access-date=2026-02-09}}</ref> ლეგიტიმურო იჩინჷ 31 მელახიშ რეფერენდუმიშ შედეგეფი, ნამუთ წჷმარინუანდუ საქორთუოშ ზოხორინალაშ დე-ფაქტო ჩინებას. საქორთუოშ რესპუბლიკაშ რესპუბლიკაშ სხუნუშ 1991 წანაშ 9 პირელიშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადებას ხეთეშე მაჸუნუ შედეგიქ აღიარებეფიშ სახეთ. საქორთუოშ ზოხორინალა იჩინეს: 1991 წანაშ 27 მარაშინათუთას — [[რუმინეთი]] დო [[მოლდოვა]], 30 მარაშინათუთას — [[აზერბაიჯანი]], 13 ეკენიას — [[სომხეთი]], 12 ქირსეთუთას — [[უკრაინა]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N244, 13 დეკემბერი, 1991</ref> 16 ქირსეთუთას — [[თურქეთი]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N247, 18 დეკემბერი, 1991</ref> 20 ქირსეთუთას — [[ლიეტუვა]] დო [[მონღოლეთი]], 25 ქირსეთუთას — [[ააშ]], [[კანადა]] დო [[ირანი]], 26 ქირსეთუთას — [[ინდოეთი]], [[ბრაზილია]], [[კუბა]], [[ტაილანდი]], 27 ქირსეთუთას — [[ჩინეთი]], [[ბელარუსი]], [[სლოვენია]], [[ვიეტნამი]], [[ეგვიპტე]], [[ალჟირი]], 28 ქირსეთუთას — [[ხორვატია]], [[იორდანია]], 30 ქირსეთუთას — [[ლიბანი]], 31 ქირსეთუთას — [[პაკისტანი]], 1992 წანაშ 2 ღურთუთას — [[ერაყი]], [[ეთიოპია]], [[ლაოსი]] და თ.უ., თაშნეშე 1992 წანაშ 31 კვირკვეს გოართოიანაფილ ერეფიშ მორანწკე ხუნას საქორთუოშ რესპუბლიკაქ მეღებულქ იჸუ ორგანიზაციაშ 179-ა მაკათურო.<ref>{{cite web |url=https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/10073/1/SakartvelosRespublika_1992_N144.pdf |title=გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №144 (423), 1 აგვისტო, 1992 |publisher=dspace.nplg.gov.ge |access-date=2026-02-09}}</ref> == გეოგრაფია == [[ფაილი:Georgia Topography.png|thumb|350px|left|საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა]] საქორთუო ევროპაშ დო აზიაშ ოკართაფუს, [[კავკაცია]]ს იდვალჷ. ბჟადალშე უხურგანს [[უჩა ზუღა]], ოორუეშე - [[რუსეთი]], ბჟაეიოლშე - [[აზერბაიჯანი]] დო ობჟათეშე [[თურქეთი]] დო [[სომხეთი]]. საქორთუო თი უჯვეშაშ ოტრანსპორტე ოთხშარააკართუს იდვალჷ, ნამუთ მიორსხუანდჷ დო მიორსხუანს ოორუეშ დო ობჟათეშ, ბჟადალუშ დო ბჟაეიოლიშ ქიანეფს. თე შარას გინმიშჷ ევროპა-აზიაშ მიმარსხუაფალი ოტრანსპორტე მაგისტრალი - ჯვეში აბრეშუმიშ შარა. * '''ტერიტორია''' - ქიანაშ ფართობი რე 69 700 კვ.კმ. თანჯეფიშ სიგჷნძა - 1771 კმ. * '''ორთა''' - საქორთუო, მუჭოთ ედომუშამი [[კავკაცია]] ანდა გვალათ რე გიშაგორილი დო უმოსო ლაკადა დიხა რე. * '''ორთაშობური რესურსეფი''': ტყალეფი, ჰიდროენერგია, მანგანუმი, რკინაში მადენი, ლინჯი, მორჩილი მუდანობათ ქუანოშქერი დო ნაფთობი, გვალაში დო ზუღაში კლიმატური კურორტეფი. * '''ქიანაში უდიდაში ნოღეფი''' * [[ქართი]] -ოხორანს 1 108 717 კოჩი *[[ბათუმი]] -ოხორანს 152 839 კოჩი * [[ქუთეში]] -ოხორანს 147 635 კოჩი * [[რუსთავი]] -ოხორანს 125 103 კოჩი * [[სოხუმი]] -ოხორანს ''62 914'' კოჩი შხვა დიდი ნოღეფი: * [[გორი]] -ოხორანს 48 143 კოჩი * [[ზუგდიდი]] -ოხორანს 42 998 კოჩი * [[ფუთი]] -ოხორანს 41 465 კოჩი * [[თელავი]] -ოხორანს 19 629 კოჩი დო შხვა... საქორთუო ო.გ. 41o071 დო 43o351 დო ბ.გ. 40o041 დო 46o441-ს იდვალუაფუ. == სახენწჷფო == საქორთუო ოპარლამენტე რესპუბლიკა რე. სახენწჷფოში მადუდე რე [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]], ნამუთ სხუნუშ ხეშუულაფაშ მანჯღვერჷთ რე. თარობაშ მადუდე - [[პრემიერ-მინისტრი]]. ქიანაშ უმაღალაშ კანონმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი პარლამენტი (235 მაკათური), ნამუთ ოთხ წანამოწანას ართიშახ ითირუ პროპორციული დო მაჟორიტარული სისტემათ. * '''ნანანოღა''' - [[ქართი]] * '''ოფიციალური ნინა''' - [[ქორთული ნინა|ქორთული]], [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას]] [[აფხაზური ნინა|აფხაზური]] ქორთულწკჷმა ართო. * '''ერუანული დღახუ''' - [[26 მესი]] (1918), სახენწჷფობური დუდიშულაშ დღა. == საქორთუოშ თანჯეფი == ოსქჷრონე თანჯა საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალუ ნოწილს, დაბა ლესელიძეწკჷმა იჭყაფუ. უკული თინა მეჸუნს [[ფსოუ]]ს, ნამუთ ოდუდეს გვალა აგეფსთაწკჷმა ეჭოფუნს. საქორთუოშ ოორუე თანჯა უმოსო მეჸუნს კავკასიონიშ თარ წყარგმართალ ქჷნდჷრს. გვალა ვაციკფარსიშე გვალა შავიკლდეშა საქორთუოშ თანჯა გეჸუნს წყარგმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუეშე გვალა [[მყინვარწვერი|მყინვარწვერს]] დო [[გვერდით ქჷნდჷრი|გვერდით ქჷნდჷრს]]. ბჟაეიოლი თანჯა იჭყაფუ გვალა [[ტინოვროსო]]შე, გიმურს [[ალაზანიშ ვე]]შა, მეუნს წყარმალ [[ალაზანი|ალაზანს]], სოიშახ 1 კმ ვადოსქიდუ [[მინგეჩაურიშ წყაროთხილუ]]წკჷმა წყარმალიშ კათაფაშა. საქორთუოშ ობჟათე თანჯა იჭყაფუ [[უჩა ზუღა]]წკჷმა, ოფუტე [[სარფი]]ს. თანჯა დიო მეჸუნს, უკული კვათჷნს ლაზისტანიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნორთის, მეჸუნს [[შავშეთი]]ს დო კჷნ კვათუნს [[არსიანიშ ქჷნდჷრი|არსიანიშ ქჷნდჷრს]], ჯავახეთიშ რეგიონიშ დო სომხეთიშ ვულკანურ გვალონას, ლოქიშ ქჷნდჷრს, წყარმალ [[მტკვარი|მტკვარს]] დო [[იორიშ გაბარი|იორიშ გაბარს]]. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. {| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10" |----- ! colspan="3" background: #8B864E | საქორთუოშ რეგიონეფი |----- | colspan="3" align="center" | <div class="float-none"> |----- | ''№'' || ''რეგიონი'' || ''ნანანოღა'' |----- | 1 || [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[სოხუმი]] |----- | 2 || [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი]] || [[ზუგდიდი]] |----- | 3 || [[გურიაშ აკანი]] || [[ოზურგეთი]] |----- | 4 || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[ბათუმი]] |----- | 5 || [[რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანი|რაჭა-ლეჩხუმიშ<br />დო თუდოლენი შონეშ აკანი]] || [[ამბროლაური]] |----- | 6 || [[იმერეთიშ აკანი]] || [[ქუთეში]] |----- | 7 || [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი]] || [[ახალციხე]] |----- | 8 || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[გორი]] |----- | 9 || [[მცხეთა-მთიანეთიშ აკანი]] || [[მცხეთა]] |----- | 10 || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[რუსთავი]] |----- | 11 || [[კახეთიშ აკანი]] || [[თელავი]] |----- | 12 || [[ქართი]] || [[ქართი]] |----- |} == დემოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ დემოგრაფია}} ისტორიოგრაფიას მეღებული მუნაჩემეფით [[XIII ოშწანურა]]ს ქორთუეფიშ მუდანობა 5 მილიონს ოჭირინუანდჷ. უჩინებუ რე XIV-XVII ოშწანურეფიშ მუნაჩემეფი. XVIII ოშწანურაშ შქა წანეფშე საქორთუოშ მახორობას (ასეიან ხურგეფს) 761 ვითოშით ანგარიშენდეს, თინეფშე 5% ოხორანდჷ ნოღეფს. 1800 წანაშო საქორთუოშ (ასეიან ხურგეფს) მახორობა 675 ვითიოშშე უმოსი რდჷ, თაურეშე ბჟაეიოლ საქორთუოშა მიშჷ მახორობაშ 45,6%, ბჟადალაშა – 54,4%. 1832 წანა 840 ვითოშშა მიძინჷ, 1865 წანას — 1 289 200-ს გეგნაჩირთჷ. 1897 წანას, საქორთუოშ მახორობა რდჷ 1 919 400 ადამიერი, 1914 წანას — 2 600 400. ართი ოშწანურაშ გოძვენას საქორთუოშ მახორობაქ 3,4-სხით მიძინჷ. [[პავლე ინგოროყვა]]სშ ჩინებათ, 1916 წანას საქორთუოშ მახორობა აკმადგინანდჷ 3 365 000 ადამიერს, თინეფშე 2 349 000 ადამიერი რდჷ ქორთუ.<ref>''ინგოროყვა პ.'' „საქართველოს ტერიტორიის საზღვრების შესახებ გვ. 16-17 – თბილისი, 1990</ref> საქორთუოშ მახორობაქ მეხოლაფირო 200 ვითოშით დირკჷ [[პირველი მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის დო [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|პირველი რესპუბლიკაშ]] წანეფს, ნამუთ ირიათოიანი ლჷმეფით დო ტერიტორიეფიშ დინაფათ რდჷ გოპიჯაფილი. 1921 წანას საქორთუოშ მახორობაქ 2 410 ვითოშშახ ქუმორთჷ. XX ოშწანურაშე, მახორობაშ მუდანობაშ დოდგინა მახორობაშ არძაშოული მეშქაშობათ მუთმოხვადჷ. პირველი ეჭარუაქ სხუნუური საქორთუოს [[1926]] წანას იმანჯჷ, ეკონიაქ — [[1989]] წანას. ზოხორინელი საქორთუოს მახორობაშ ეჭარუაქ იმანჷ 2002 დო 2014 წანეფს. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! ეჭარუაშ წანა !! მახორობა !! ქომოლკოჩი !! ოსური |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1926|1926]]|| 2 677 200 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1939|1939]]|| {{ძინა}} 3 540 000 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1959|1959]] || {{ძინა}} 4 044 045 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1970|1970]] || {{ძინა}} 4 686 358|| || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1979|1979]] || {{ძინა}} 5 014 800 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1989|1989]]|| {{ძინა}} 5 400 800 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2002|2002]] || {{რკება}} 4 601 500 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2014|2014]] || {{რკება}} 3 787 000|| || |- |2020 || {{რკება}} 3 716 900 || || |} 1989 წანაშ ეჭარუათ საქორთუოშ მახორობა 5 443 000 კოჩი რდჷ, 2002 წანაშო - 4 601 500. მუჭოთ რჩქჷნი, საქორთუოშ მახორობაქ 13 წანაშ დინოხოლე ართი ნოხუთალით მირკჷ. ეკონია პერიოდეფს საქორთუოს მოხვალამირ რთულ პოლიტიკურ მოლინეფქ დო მონკა სოციალურ-ეკონომიკურ კრიზისიქ გჷმიჭანუ საქორთუოშ მახორობაშ ოგჷნაფალი ნორთიშ გუშულა თანჯეფსგალე. თეწკჷმა, მირკჷ დაბადებაქ დო ქჷმიძინჷ ღურუამობაქ დო ქიანაქ მონკა დემოგრაფიულ სიტუაციას ქინოლჷ. მუთ ოწაწჷ [[ქორთუეფი|ქორთუეფს]], 1989 წანას რდჷ 3 787 000 კოჩი, მუთ საქორთუოშ მახორობაშ 70,1 %-ს აკმადგინანდჷ. 2002 წანას ქორთუეფიშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 3 661 000 კოჩის, მუთ ქიანაშ მახორობაშ 83,8 % რდჷ. 2006 წანაშ ოფიციალური მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, საქორთუოშ ცენტრალურ ხეშუულობაშ კონტროლირებად ტერიტორიას დოხოლაფირო 4 661 473 კოჩი, ოხორანს. მახორობაშ ძინაშ ტემპი აკმადგინანს 0,74 %-ს. * '''ეთნიკური აკოდგინალა''' (საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[ქორთუეფი]] — 86,8 %, [[აზერბაიჯანარეფი]] — 6,3 %, [[სომეხეფი]] — 4,5 %, [[რუსეფი]] — 0,7 %, [[ოსეფი]] — 0.4 %, [[იეზიდეფი]] — 0,3 %, [[უკრაინალეფი]] — 0,2 %, [[ქისტეფი]] — 0,2 %, [[ბერძენეფი]] — 0,2 % დო შხვეფი; * '''რელიგიური აკოდგინალუა''' (უმოსო საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი ქირსიანეფი]] — 83,4 %, [[ისლამი|მუსლიმანეფი]] — 10,7 %, [[სომხური სამოციქულო ეკლესია|სომეხი გრიგორიანალეფი]] — 2,9 %, [[კათოლიციზმი|კათოლიკეეფი]] — 0,5 %, [[იეზიდიზმი|იეზიდეფი]] – 0,2 % დო შხვეფი. * '''დიდი ნოღეფი''': [[ქართი]] — 1 108 717, [[ბათუმი]] — 152 839, [[ქუთეში]] — 147 635, [[რუსთავი]] — 125 103, [[სოხუმი]] — 62 914, [[გორი]] — 48 143, [[ზუგდიდი]] — 42 998, [[ფუთი]] — 41 465, [[ცხინვალი]] — 30 432. {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |+ align=center style="font-weight:bold" | ნოღეფიშ მახორობა ! rowspan=23 width:150|<br /> [[ფაილი:Tiflis.jpg|border|135px|ქართი]]<br />[[ქართი]]<br /> [[ფაილი:Catholic Church in Kutaisi.jpg|border|135px|ქუთეში]]<br />[[ქუთეში]]<br /> [[ფაილი:Streets of Batumii.jpg|border|135px|ბათუმი]]<br />[[ბათუმი]]<br /> |- ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! rowspan=11 | {{navbar|საქორთუოშ ნოღეფიშ მახორობა|plain=1}} [[ფაილი:Rustavi Square.JPG|135px|რუსთავი]]<br />[[რუსთავი]]<br /> [[ფაილი:Gori cathedral (view from the Gori Fortress) (A).jpg|135px|border|გორი]]<br />[[გორი]]<br /> [[ფაილი:Dadiani Palace.jpg|135px|ზუგდიდი]]<br />[[ზუგდიდი]]<br /> |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[ქართი]]''' || [[ქართი]] || 1 108 717 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[სამტრედია]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 25 318 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[ბათუმი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]]|| 152 839|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | '''[[ხაშური]]'''|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]||26 135 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[ქუთეში]]'''||[[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 147 635 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 12 || align=left | '''[[სანაკი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 21 596 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[რუსთავი]]''' || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 125 103 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 13 ||align=left | '''[[ზესტაფონი]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 20 814 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | [[სოხუმი|'''სოხუმი''']]|| [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]|| ''62 914''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 14 ||align=left | [[მარნეული|'''მარნეული''']]|| [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 20 211 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[გორი]]''' || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]] || 48 143 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 ||align=left | '''[[თელავი]]'''|| [[კახეთიშ აკანი|კახეთი]]|| 19 629 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | [[ზუგდიდი|'''ზუგდიდი''']]|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 42 998 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | [[ახალციხე|'''ახალციხე''']]|| [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი|სამცხე-ჯავახეთი]]|| 17 903 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[ფუთი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 41 465 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | '''[[ქობულეთი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]] || 16 546 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | [[ცხინვალი|'''ცხინვალი''']]|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]|| ''30 432''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | [[ოზურგეთი|'''ოზურგეთი''']]|| [[გურიაშ აკანი|გურია]]|| 14 785 |- |} {{საქორთუოშ სახენწჷფობურობა}} == ეკონომიკა == ზოხორინელობაშ გუმოცხადებაშე ამდღარშახ იგინძორებუ საბაზარო რეფორმეფი. ეკონომიკაშ თარი დარგეფი რე ოფუტეშ მეურნება (ჩაი, ციტრუსი, ხილი, თამბაქო, ღვინი, მანქანაშკიდანჯალა, მეტალურგია, ჰიდრორესურსეფი. === საბანკო-საფინანსო დო დაზღვიებაშ სისტემეფი === დიდი ქორთუ, [[ილია ჭავჭავაძე]] „საადგილმამულო სათავადაზნაურო ბანკიშ“ ხემანჯღვერობაშ პერიოდის, დიო ხოლო 1883 წანაშე გაზეთ ''ივერიას'' ობჟინუანს მოშინაფილი ორგანიზაციაშ მუშობაშ შედეგეფს. თენა რდჷ მაართა ქორთული საბანკო-საფინანსო ინსტიტუტიშ მაართა საჯარო წჷმორინაფა. ამდღა საქორთუოშ ეკონომიკაშ სექტორს მუშენს მუდგაზმარენი ძალიერი კომერციული ბანკი დო ბანკეფიშ ასოციაცია. * [[საქორთუოშ ბანკეფიშ ასოციაცია]] ([[ქორთული ნინა|ქორთ]]. [[:ka:საქართველოს ბანკების ასოციაცია|საქართველოს ბანკების ასოციაცია]]) * [[ბაზის ბანკი]] * [[ბანკი რესპუბლიკა]] (ბუნა სოსიეტე ჟენერალი) * [[ვითიბი]] * [[თიბისი ბანკი]] * [[პროკრედიტბანკი]] * [[საქართველოს ბანკი]] * [[სახალხო ბანკი]] * [[სილქ როუდ ბანკი]] * [[სტანდარტ ბანკი]] * [[ტაოპრივატბანკი]] ვასაბანკო საკრედიტო-სადეპოზიტო ორგანიზაციეფი დო საფინანსო-საკრედიტო ხუჯიშდაკინებაშ (მხარდაჭერა) პროგრამეფი: * „[[განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი]]“ დაზღვიებაშ სისტემა: * [[დაზღვევის ასოციაცია]] * [[ალდაგი-ბი-სი-აი]] * [[ჯი-პი-აი ჰოლდინგი]] სახენწჷფო ინსტიტუტეფი: * [[საქორთუოშ ფინანსეფიშ სამინისტრო]] * [[საქორთუოშ ცენტრალური ბანკი]] </small> საქორთუოშ ისტორია ართ-ართი არძაში უმოს დიდარი რე ჯვეში ქიანეფშე. საქორთუოშ ტერიტორიას მაართა ქორთული ქიანეფი არსებენდ 3000 წანაშ ოწოხლე. თე ქიანეფი რე [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]] (ჯვეშ ქორთული წყუეფს ''ეგრისი'') დო [[დიაოხი]] (ტაო-კლარჯეთი). 1918-1921 წანეფს საქორთუო რდჷ დემოკრატიული რესპუბლიკა. 1921-1990 წანეფს საქორთუო რდჷ სხუნუშ აკოშქუმალაშ ართ-ართი მაკათური ქიანა. 1990 წანაშ უკული საქორთუო რე დუდიშული სახენწჷფო. დღას ათენა [[სუამი]]შ ართ-ართი მაკათური რე [[უკრაინა]]წკჷმა, აზერბაიჯანწკჷმა დო [[მოლდოვა]]წკჷმა ართო. საქორთუო რე [[უჩა ზუღა]]შ ეკონომიკური ალმახანდეობაშ ორგანიზაციაშ მაკათურით. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. == ქორთული რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.president.gov.ge/ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-გვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316105336/http://www.president.gov.ge/ |date=2011-03-16 }} * [http://www.parliament.ge საქორთუოშ პარლამენტი] * [http://www.mfa.gov.ge/ საგალეო საქვარეფიშ სამინისტროშ ვებ-გვერდი] * [http://civil.ge/geo/ Civil.ge — საქორთუოშ პოლიტიკური სიახალეეფიშ მაჩინე (მაცნე)] * [http://internet.ge Internet.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017123847/http://internet.ge/ |date=2011-10-17 }} * [http://weather.ge/ ტაროსი საქორთუოს]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.apsny.ge Грузия online — ახალი ამბეფი დო ანალიტიკური მასალეფი] {{ru}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016075816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html |date=2015-10-16 }}{{en icon}} * [http://www.caucaz.com/home_uk Caucaz.com — ირმარული სტატიეფი დო რეპორტაჟეფი საქორთუოშე დო ობჟათე კავკასიაშე] * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/ საქორთუეშე ოთხ ნინაშა: ისტორია, კულტურა, აუდიო-ვიდეოთეკა დო შხვა] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ფეისბუქი}} [[კატეგორია:საქორთუო| ]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ სხუნუშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:კავკაცია]] [[კატეგორია:მოლენკავკაცია]] [[კატეგორია:რესპუბლიკეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ თეხანური ისტორია]] [[კატეგორია:ქირსიანული სახენწჷფოეფი] 378btd35rw1ojeogovjc01b5sd74yvp 253194 253193 2026-09-18T21:47:03Z Narazeni 826 /* რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას */ 253194 wikitext text/x-wiki {{Short description|ტრანსკონტინენტურ სახენწჷფო ბჟაეიოლ ევროპას დო ბჟადალ აზიას}} {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = საქართველო |ედომუშამი_ჯოხო = |ოართე_ჯოხო =საქორთუო |შილა = Flag of Georgia.svg |გერბი = Greater coat of arms of Georgia.svg |რუკა = Georgia (orthographic--projection).svg |ჰიმნი = [[საქორთუოშ სახენწჷფო ჰიმნი]]<br/>'''„თავისუფლება“'''<br/><br/><center>[[ფაილი:Tavisupleba vocal.ogg]]</center> |დევიზი =„ძალა ერთობაშია“<br/>„ჭყანა ართობას რე” |ზოხორინალაშ თარიღი =26 მესი 1918 |ოფიციალური_ნინეფი =[[ქორთული ნინა|ქორთულ]]<br />[[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]] ^'''1''' <ref>[http://parliament.ge/ge/kanonmdebloba/constitution-of-georgia-68 საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 8]</ref> |რელიგია= |ნანანოღა= [[ფაილი:Tbilisi City Seal.svg|15px]] [[ქართი]] |latd=41 |latm=43 |latNS=N |longd=44 |longm=47 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[მიხეილ ყაველაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ირაკლი კობახიძე]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[საქორთუოშ პარლამენტიშ დუდმახვენჯი|პარლამენტიშ დუდმახვენჯი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[შალვა პაპუაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 121-ა |ფართობი =69 700 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =3 716 900 კოჩი ^'''2'''<ref>{{cite web|url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მახორობაშ მუდანობა 1 ღურთუთაშ დგომარობათ|publisher= [[საქორთუოშ სტატისტიკაშ ერუანული ნინალა]]|format=|accessdate=2021-02-05|date=1 იანვარი, 2020}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 131-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2020 |მახორობაშ_ცენზი =3 713 804 ^'''3''' |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2014 |მახორობაშ_მეჭედალა = 53.5 კოჩი/კმ² |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 137-ა |ედპ_ppp_წანა = 2016 |ედპ_ppp = {{nowrap|$35.6 მილიარდი<ref>{{cite web |title=World GDP Ranking 2015 |url=https://knoema.com/nwnfkne/world-gdp-ranking-2015-data-and-charts |access-date=13 May 2016}}</ref>}} |ედპ_ppp_რანგი = 117-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$9500 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი =0.754 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =76-ა |აგი_წანა =2020 |ვალუტა= [[ფაილი:Sign of Georgian Lari.svg|link=ლ|15px]] [[ლარი]] ^'''4''' |ვალუტაშ_კოდი =GEL |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+04:00]]<ref>საქორთუოქ გეგნორთჷ UTC+4 ზონაშე UTC+3 ზონაშა [[2004]] წანაშ 27 მანგის, მარა დართჷ UTC+4 ზონას [[2005]] წანაშ 27 მელახს^{[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843511.stm]}^{[http://www.timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=371]}.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.ge]] |ოტელეფონე_კოდი =+995 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= ^'''1'''აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას ოფიციალურ ნინა ქორთულ ნინაწკჷმა ართო რე [[აფხაზური ნინა]].<br> ^'''2'''მახორობაშ მუდანობაშა დო მეჭედალაშა ვენშმურს აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ ნორთი, ნამუეფჷთ ოკუპირებულჷ რე რუსეთიშით დო საქორთუოშ ხეშულობა ვაკონტროლენს.<br> ^'''3'''მეხოლებურ მუნაჩემეფ აფხაზეთიშო დო სამაჩაბლოშამო.<br> ^'''4'''რუსეთიშით ოკუპირებულჷ აფხაზეთის დო სამაჩაბლოს თაშნეშე ხვარებას რე [[რუსული რუბლი|რუსულ რუბლი]].<br> {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q230|text=<center>საქორთუოშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''საქორთუო''' ({{Lang-ka|{{აუდიო|Sakartvelo.ogg|საქართველო}}}}) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟაეიოლი ევროპა|ბჟაეიოლ ევროპას]] დო [[ბჟადალი აზია|ბჟადალ აზიას]].<ref>Encyclopedic World Atlas, George Philip & Son, [[Oxford University Press]]: 2002, p.104</ref><ref>''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' 4.38. C.f. James Rennell, ''The geographical system of Herodotus examined and explained'', Volume 1, Rivington 1830, [[iarchive:bub gb enQ-AAAAcAAJ/page/n274|p. 244]]</ref><ref>[[Encyclopedia Britannica]]", [https://www.britannica.com/place/Caucasus Caucasus], June 2021: "One widely accepted scheme draws the dividing line along the crest of the Greater Caucasus range, putting the portion of the region north of the line in Europe and the portion south of it in Asia. Another puts the western portion of the Caucasus region in Europe and the eastern part (the bulk of Azerbaijan and small portions of Armenia, Georgia, and Russia's Caspian Sea coast) in Asia..."</ref> [[კავკაცია]]შ რეგიონიშ ნორთი, ნამუსჷთ ბჟადალშე ომძღჷ [[უჩა ზუღა]], ოორუე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაცია]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[თურქეთი]], ობჟათეშე — [[სომხეთი]] დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[აზერბაიჯანი]]. საქორთუოშ ფართობ რე 69700 კმ²,<ref>[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): ``National Atlas of Georgia``, 138 pages, Steiner Verlag, 2018, {{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[საქორთუოშ დემოგრაფია|მახორობა]] — 3.7 მილიონ ადამიერი,{{efn|აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ მოხ, თე ჟირ [[ვაღიარაფილი სახენწჷფო|სეპარატისტულ რეგიონ]] [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|რუსეთიშ ოკუპაციაშ]] გიმე რე. [[საქორთუოშ თარობა]] თე ჟირ სეპარატისტულ რეგიონს ქიანაშ უგურთუ ნორთო მითმირჩქინანს, ერეფოშქაშე ხუჯიშ დოკინათ.}}<ref name="statspopulation">{{cite web|title=Population and Demography |publisher=National Statistics Office of Georgia, Geostat |url=https://www.geostat.ge/en/modules/categories/316/population-and-demography |access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ ნასუმორ ოხორანს ქიანაშ ნანანოღა დო [[საქორთუოშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] [[ქართი]]ს. [[ქორთუეფი]], რეგიონიშ ჯინჯიერ მახორუეფი, აკმადგინანა ქიანაშ მახორობაშ უმენტაშობას, ნამუეფსჷთ ეთნოლინგვისტურო გინორთ უღჷნა არძა მეძობელ ქიანაწკჷმა და უმენტაშო რაგადანა [[ქორთული ნინა|ქორთულო]], ართ-ართ [[ქართველური ნინეფი|ქორთულურ ნინაშა]], ნამუთ მოსოფელიშ აკა შხვა ნინეფიშ ფანიას ვარსხუაფუ.{{sfn|Dalby|2002|ხს=38}} საქორთუოშ ასეიან ტერიტორია დოხორელ რე [[მაართაჸოფილი ჯარალუა|პრეისტორიულ]] ბორჯიშე, სოდე იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე ორდოიან [[მეღვინალა|ღვინიშ]], ორქოშ მოპალუაშ დო ტექსტილიშ წარმებაშ აბანეფი.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-41977709 'World's oldest wine' found in 8,000-year-old jars in Georgia]. BBC News: 13 November 2017</ref><ref name="archeologyMethodTheory2014322">{{cite journal|last=Doce|first=Elisa Guerra|year=2004|title=The Origins of Inebriation: Archaeological Evidence of the Consumption of Fermented Beverages and Drugs in Prehistoric Eurasia|journal=[[Journal of Archaeological Method and Theory]]|volume=22|issue=3| pages=751–782 | doi=10.1007/s10816-014-9205-z | s2cid=143750976 |issn=1072-5369}}</ref> [[ანტიკური ხანი|კლასიკურ ხანს]] გიჭყჷ მუსხირენ ომაფექ, მუჭომით რდჷ [[კოლხეთი]] დო [[იბერიაშ ომაფე|იბერია]], ნამუეფქჷთ ოსხირ გუჭყეს თეხანურ ქორთულ სახენწჷფოშ გვირზილს. [[IV ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, ქორთუეფქ ოფიციალურო მიღეს [[ქირსიანობა]], ნამუქჷთ ხე ქეშუნწყჷ [[საქორთუოშ ომაფე]]შ აკოკათუას. საქორთუოქ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი|ორქოშ ხანს]] მიოჭირინჷ [[მაღალი შქა ოშწანურეფი|მაღალ შქა ოშწანურეფს]], მუჟანსჷთ ქიანას უნჯღვერდეს დავით IV გაფუ დო მაფა [[თამარ მაფა|თამარი]]. [[XV ოშწანურა]]შე დოჭყაფილი ომაფექ ქუდანთხჷ დო აკოცჷ შხვადოშხვა რეგიონალურ ჟისახენწჷფოეფიშ გაულათ, თინეფს შქას [[მონღოლეთიშ იმპერია|მონღოლეფიშ]], [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] დო [[სპარსეთიშ იმპერია|სპარსეთი]]შით. თეშ უკული, [[1801]] წანაშე დოჭყაფილი, [[საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას|მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულჷ]] რდჷ [[რუსეთიშ იმპერია]]შა. [[1917]] წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუო კუნტა ხანით რდჷ [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|ზოხორინელ რესპუბლიკა]] [[ფუთიშ აპიჯალა|გერმანიაშ გინოფორუათ]],<ref name="Soviet power">{{Cite journal |last=Jones |first=Stephen |date=27 October 2020|title=The establishment of Soviet power in Transcaucasia: The case of Georgia 1921–1928|journal=Soviet Studies|volume=40|issue=4|page=627 |doi=10.1080/09668138808411783}}</ref> მარა [[1921]] წანას, [[ჭითა არმია]]შით [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ეჭოფილქ დო ანექსირებულქ]] იჸუ დო [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ [[საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ართ-ართ]] რესპუბლიკათ გჷნირთუ. 1980-იან წანეფს, ზოხორინალაშო ყარაფ უწაიათ იძინანდჷ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ პირელს, საქორთუოშ [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სხუნუეფიშ რსხუშე გიშულა]] გჷმიჭანუ. [[პოსტსხუნუური სახენწჷფოეფი|გეჸვენჯ ვითწანურაშ]] უმენტაშობაშ განწეხანს ქიანას რდჷ ეკონომიკურ კრიზისი, [[პოსტსხუნუური კონფლიქტეფი|პოლიტიკურ ვასტაბილურობა]] დო სეპარატისტულ ლჷმეფ [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|სამაჩაბლო]]ს. [[2003]] წანაშ თინჩალ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუოქ ჸონიერო მანჯჷ [[ბჟადალური ოქიანუ|პრობჟადალურ]] გალენურ პოლიტიკა, გენშეღჷ რანწკ [[ევროპაშ რსხუ]]შა დო [[ნატო (ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია)|ნატოშა]] მიშაულარ [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|დემოკრატიულ დო ეკონომიკურ რეფორმეფი]]. ბჟადალჸურე გინულაქ გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ გაუფრაშება]] დო [[2008]] წანას [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუთ ასეთ იგჷნძორებუ რუსეთიშით [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|საქორთუოშ რეგიონეფიშ ოკუპაციათ]]. საქორთუო რე [[წჷმმარინაფონი დემოკრატია]], [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]].<ref>{{cite web |title=Constitution of Georgia |at=Article 1.1, 7.2, 45, 52 and 54 |url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |publisher=The Legislative Herald of Georgia |date=29 June 2020 |access-date=2022-03-25 |archive-date=27 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |url-status=dead }}</ref><ref name=undp>{{cite web |url=https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html |title=Consolidating Parliamentary Democracy in Georgia |publisher=UNDP Georgia |access-date=2022-03-25 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619184258/https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html }}</ref> [[წუმმაძინე ქიანა]] ძალამ მაღალ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]თ დო წუმმაძინე ეკონომიკათ. [[2003]] წანაშე მანჯებულ მასშტაბურ ეკონომიკურ რეფორმეფქ გაჭყჷ მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე დუდიშულ ბიზნეს ორენი, უმოს ეკონომიკურ დუდიშულა დო ქანთელუა, თაშნეშე [[ედპ]]-შ ძინაშ ართ-ართ არძაშე მაღალ ტემპეფი.<ref>{{Cite web |title=Georgia |url=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> [[2018]] წანას, საქორთუოქ მაჟირა ქიანათ გჷნირთუ [[მარიხუანა საქორთუოს|მარიხუანაშ ლეგალიზაციათ]] დო პირველ რე ჸოფირ სოციალისტური სახენწჷფოეფს შქას. საქორთუო ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათურ რე, თინეფს შქას: [[გოერო]], [[ევროპაშ სხუნუ]], [[ევროკონტროლი]], [[უჩა ზუღაშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაცია|BSEC]], [[სუამი]], [[ენერგეტიკული ჯარალუა]]. [[ასოციაცირებული ტრიო]]შ აკოდგინალუას საქორთუო [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|ევროპაშ რსხუშა კათაფა]]შ ოფიციალურ კანდიდატ რე.<ref>{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2023/12/14-15/|title=European Council|website=Consilium}}</ref> [[2024]] წანაშ გჷმათუთაშე, საქორთუოქ [[საქორთუოშ პოლიტიკური კრიზისი (2014-ასეშა)|ტომბა პოლიტიკურ კრიზისშა]] ქენშანთხუ. == ეტიმოლოგია == {{anchor|ეტიმოლოგია}} === საქორთუოშ ეტიმოლოგია === {{Main|საქორთუოშ ეტიმოლოგია}} [[ფაილი:World map by Pietro Vesconte - Georgia.jpg|thumb|left|150px|'''საქორთუო''' შქა ოშწანურეეფიშ რუკას ''mappa mundi'', ახ. წ. 1320]] [[ჯვეში საბერძნეთი|ჯვეშ ბერძენეფს]] ([[სტრაბონი]], [[ჰეროდოტე]], [[პლუტარქე]], [[ჰომეროსი]] დო შხვ.) დო [[ჯვეში რომი|რომაალეფს]] ([[ტიტუს ლივიუსი]], [[პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი|ტაციტუსი]] დო შხვ.) ორდოიან ბჟადალ ქორთუეფშა უჯოხოდეს [[კოლხეფი]] დო ბჟაეიოლ ქორთუეფშა — [[იბერიაშ ომაფე|იბერიალეფი]] ({{lang|grc-Latn|Iberoi}}, {{lang|grc|Ἰβηροι}} კანკალე ბერძენულ წყუეფს).<ref>{{cite book |author=David Braund |title=A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562 |publisher=[[Oxford University Press]] |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/17 17–18] |year=1994 |isbn=978-0-19-814473-1 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau}}</ref> ჯოხოდვალა ''Georgia-შ'' მაართა შინუა იტალიურ ნინაშა ითარიღებუ 1320 წანათ, [[პიეტრო ვესკონტე]]შ მოსოფელიშ რუკას {{lang-la|[[mappa mundi]]}}.<ref>[[Rouben Galichian]] (2007) Countries South of the Caucasus in Medieval Maps: Armenia, Georgia and Azerbaijan. pp. 188–189</ref> ქიანაშ მოსოფელიშ რუკას მუკორჩქინაშ ორდოიან ბორჯიშე, ლათინურ ოქიანუს საქორთუოშ ჯოხოდვალა შხირას იჭარუდჷ მუჭოთ ''Jorgia''.<ref>Boeder; et al. (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. p. 65. {{ISBN|978-0820459912}}</ref> გინნაჩემუს გერსხილ თეორიეფით, წჷმარინუ მოშარე [[ჟაკ დე ვიტრი]]ქ, ნამუთ ქიანაშ ჯოხოდვალაშ გოჭყაფას ეთმენწყუნდჷ ქორთუეფს [[ჯეგე გერგი]]შ პოპულარობათ,<ref>[[გრიგოლ ფერაძე]]. "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". ''Georgica'', Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209</ref> მორო [[ჟან შარდენი]] კოროცხუნდჷ, ნამჷ-და ჯოხოდვალა ''Georgia'' მოურს ბერძენულ ზიტყვაშე γεωργός ('დიხაშმოხანდე'). ზიტყვა ''საქორთუო/ქორთუეფიშ'' თე ანდაოშწანურამ გოსხუნუეფ ასეშო უმენტაშო ვარებულ რე ომენცარე ჯარალუაშით, ნამუთ მიოწურუანს [[სპარსული ნინა|სპარსულ]] ზიტყვაშა {{lang|fa-Latn|gurğ}}/{{lang|fa-Latn|gurğān}} ({{lang|fa|گرگ}}, '[[გერი]]'<ref>{{cite book|last1=Hock|first1=Hans Henrich|last2=Zgusta|first2=Ladislav|title=Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies|url=https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse|date=1997|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-012884-0|page=[https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse/page/211 211]}}</ref>) მუჭოთ საეგებიო ჯინჯიერ ზიტყვა.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}} თე ჰიპოთეზაშ მეჯინათ, მოგვიანეთ თე სპარსულ ზიტყვაშ ჯინჯ რდჷ გჷმორინაფილ ანდა შხვა ნინას, თინეფს შქას სლავურ დო ბჟადალევროპულ ნინეფს.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}}{{sfnp|Rapp|2014|p=21}} მასქერულ ჯოხო რე {{lang|ka|საქართველო}}; '[[ქორთუეფი]]შ დიხა', მოურს [[IX ოშწანურა]]ს შინელი, ქიანაშ ცენტრალურ რეგიონ [[ქართლი]]შ ჯოხოდვალაშე, ფართო გჷმორინაფაშის მიარზებუ შქა ოშწანურეეფიშ [[საქორთუოშ ომაფე]] [[XIII ოშწანურა]]შა. შქა ოშწანურეეფიშ ''[[ქართლის ცხოვრება]]ს'' მოშინაფილჷ რე თე ჯოხოდვალაშ ქორთუეფიშ წიმოხონ [[ქართლოსი]], [[იაფეტი]]შ მოთაშმოთა, ნამუშ ჯოხოქ შქა ოშწანურეეფიშ მემეატიანეეფიშ მეჯინათ, გაჭყჷ ომაფეშ ჯოხოდვალა. მენცარეფ ფირქენა, ნამჷ-და ქიანაშ ჯოხო „საქორთუო“ მოურს „ქართ“ ქოქიშე, ნამუთ მერსხილ რე უჯვეშაში სათურო ჯოხოშა - „ქართუ“, „კარდუ“, === სახენწჷფო ჯოხოდვალა === [[1995]] წანას მეღებულჷ [[საქორთუოშ კონსტიტუცია]]შ 2-ა ბირგულიშ მეჯინათ, სახენწჷფოშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რე ''საქართველო'',<ref>{{citation|chapter=Article 2.1|title=Constitution of Georgia|publisher=Legislative Herald of Georgia|chapter-url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|quote=‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.|access-date=25 March 2022|archive-date=27 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|url-status=dead}}</ref>. საქორთუოშ ჟირ ოფიციალური ნინაშა ([[ქორთული ნინა|ქორთულ]] დო [[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]]) ქიანაშ ჯოხოდვალა რე საქართველო დო Қырҭтәыла (''Kərttʷʼəla''). 1995 წანაშ კონსტიტუციაშ მეღებაშახ დო [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სსრრ-შ აკოცჷმაშ]] უკულ ქიანაშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რდჷ „საქორთუოშ რესპუბლიკა“.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Tbilisi |title=Tbilisi |date=11 July 2023 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |quote=Tbilisi, formerly Tiflis, capital of the republic of Georgia}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-03-14 |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |access-date=2025-03-13 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> ნამთინე ნინეფ აგჷნძორენა ქიანაშ ჯოხოდვალაშ რუსულ ვარიანტიშ გჷმორინაფას, ''Gruzia'', ნამუშ თირუას საქორთუოშ ხეშუულება დიპლომატიურ კამპანიეფით ოცადუდჷ. [[2006]] წანაშე, ისრაელქ,<ref>{{Cite web |url=https://www.jpost.com/international/by-georgia-dont-call-us-gruzia |title='By Georgia! Don't call us Gruzia' |date=17 May 2006 |access-date=2023-11-19 |website=The Jerusalem Post |last=Horovitz |first=David}}</ref> იაპონიაქ,<ref>{{Cite web |url=https://en.trend.az/scaucasus/georgia/2324328.html |title=Japan intends to officially use 'Georgia' instead of 'Gruzia' |date=21 October 2014 |access-date=2023-11-19 |website=Trend News Agency}}</ref> ობჟათე კორეაქ<ref>{{Cite web |url=https://eurasianet.org/georgia-stop-calling-me-gruzia |title=Georgia: Stop Calling Me "Gruzia" |date=28 June 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Eurasianet |last=Lomsadze |first=Giorgi}}</ref> დო უნგრეთიქ<ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-georgiaban-targyal/ |title=Orbán Viktor Georgiában tárgyal|date=2024-10-27|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-sajtonyilatkozata-magyarorszag-es-georgia-kormanyanak-kozos-munkauleset-kovetoen/|title=Orbán Viktor sajtónyilatkozata Magyarország és Georgia kormányának közös munkaülését követően|date=2023-10-12|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref> ოფიციალურო გოთირუეს ქიანაშ ჯოხოდვალა ინგლისურ ვარიანტიშა ''Georgia''.<ref>{{Cite web |url=https://rferl.org/a/georgia_asks_friends_to_stop_calling_it_gruzia/24264848.html |title=Georgia Asks Friends To Stop Calling It 'Gruzia' |date=13 July 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |last=Rekhviashvili |first=Jimsher}}</ref> [[2020]] წანას, ლიეტუვაქ მოსოფელს პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ მიშეღჷ ჯოხოდვალა ''Sakartvelas'' ოფიციალურ ურთიართობეფშან.<ref>{{Cite web |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1317371/lithuania-approves-sakartvelo-as-official-name-for-georgia |title=Lithuania approves Sakartvelo as official name for Georgia |date=11 January 2021 |access-date=2023-11-19 |website=LRT}}</ref> == ისტორია == {{Main|საქორთუოშ ისტორია}} === პრეისტორია === {{ქოძირით თაშნეშე|პრეისტორიულ საქორთუო}} {{multiple image | total_width = 400 | align = right | image1 = State Museum of History of Georgia (Tbilisi Archaeological Museum) 3.jpg | image2 = Bronze Lamp from Vani, of Ariadne, Heracles and Elephants - 1st century BCE 6.jpg | footer = ''კვარჩხშე მორძგვშა:'' ''[[პეტერა]]'', ნამუსჷთ გჷმოხანტილ რე რომიშ იმპერატორ [[მარკუს ავრელიუსი]], მეგორაფილ რე საქორთუოს, ახ. წ. II ოშწანურა. ბრონზეშ ლამპა [[ჰერაკლე]]შ დო [[არიადნე]]შ ფიგურეფით, ჯვ. წ. I ოშწანურა, [[საქორთუოშ ერუანულ მუზეუმი]]. }} [[ადამიერეფი (გვარობა)|არქაულ ადამიერეფიშ]] უჯვეშაშ ნოქურ დოხოლაფირო 1,8 მილიონ წანაშ კინოხით ითარიღებუ დო წჷმორინაფილ რე [[დმანისარ ჰომინინი|დმანისარ ჰომინინეფით]] — [[ჰომო ერექტუსი]]შ გიმეგვარობათ, ნამუთ [[ევრაზია]]ს ჰომინინეფიშ არძაშე უჯვეშაშ ჩინებულ ნასაფულუეფს წჷმარინუანს.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/oddly-enough/georgian-archaeologists-find-18-million-year-old-human-tooth-2022-09-09/ |title=Georgian archaeologists find 1.8-million-year-old human tooth |date=9 September 2022 |access-date=2023-11-26 |website=Reuters}}</ref> [[კავკაცია|კავკაციაშით]] თხილერ დო [[უჩა ზუღა]]შ ეკოსისტემათ უნარღელჸვენი, რეგიონი, მუჭოთ ჩქჷ, ედომუშამ [[პლეისტოცენი]]შ განწეხანს [[რეფუგიუმი|ოჩუაშეშ]] როლს არსულენდჷ,<ref>{{Cite book |title=The Earliest Occupation of Europe |last=Roebroeks |first=Wil |publisher=Modderman Stichting / Faculty of Archaeology – Leiden University |year=1993 |isbn=9789073368071 |location=Leiden |pages=207–209}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და პირველ უმუხარცქუ პრიმიტიულ ხორუეფ [[შქა პალეოლითი]]ს, დოხოლაფირო 200 000 წანაშ კინოხის ორხველჷნან.<ref>{{Cite book |title=საქართველოს ისტორია |last=Tsotskolauri |first=Avtandil |publisher=Saunje |year=2017 |isbn=978-9941-451-79-9 |location=Tbilisi |pages=12–17}}</ref> [[ჟიმოლენ პალეოლითი]]შ ბორჯის, ხორუეფქ თარო ბჟადალ საქორთუოს, წყარმალუეფ [[რიონი]]შ დო [[ყვირილა]]შ ლეხერეფს გიჭყჷ.<ref>{{Cite journal |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618220304328 |title=Filling the gaps: Late Upper Palaeolithic settlement in Gvardjilas Klde, Georgia |date=20 June 2021 |access-date=2023-11-27 |journal=Quaternary International |last=Kot |first=Małgorzata|volume=587-588 |pages=384–399 |doi=10.1016/j.quaint.2020.07.034 |bibcode=2021QuInt.587..384K }}</ref> ოფუტეშ მეურნობაშ შანეფი, არძაშ უკულაშ, [[ჯვ. წ. VI ვითოშწანურა]]ს არსხუაფუ, გიშაკერზაფილო ბჟადალ საქორთუოს, თინწკჷმა მუჟანსჷთ [[მტკვარი]]შ ღანჩო [[ჯვ. წ. V ვითოშწანურა]]ს სტაბილურო იხორუდჷნ, ნამუსჷთ მოწმენს შხვადოშხვა კულტურაშ ეჸონუა, ნამუეფჷთ მეჭედელო რდჷ მერსხილ ოჸოფარე გვერდთუთაწკჷმა, თინეფს შქას [[თრიალეთიშ მეზოლითურ კულტურა|თრიალეთიშ მეზოლითური]], [[შულავერ-შომუთეფეშ კულტურა|შულავერ-შომუთეფე]]შ დო [[ლეილათეფეშ კულტურა|ლეილათეფეშ]] კულტურეფი.<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/paleorient/602 |title=Rethinking architectural techniques of the Southern Caucasus in the 6th millennium BC: A re-examination of former data and new insights |access-date=2023-11-27 |journal=Paléorient |last=Baudouin |first=Emmanuel|date=2019 |issue=45–1 |pages=115–150 |doi=10.4000/paleorient.602 }}</ref> არქეოლოგიურ მეგორაფეფ ოძირანა, ნამჷ-და თეხანურ საქორთუოშ ხორუეფ 34 000 წანაშე უმოს ხანიშ კინოხ პირველაშე გჷმირინუანდეს ნოჭკეფს (ბუჟუჟეფს) ორჩანიეთ, მუკაქუნალშო,<ref>{{Cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2009/09/oldest-known-fibers-discovered/ |title=Oldest-known fibers to be used by humans discovered |date=10 September 2009 |access-date=2023-11-27 |website=The Harvard Gazette |last=Lavole |first=Amy}}</ref> თაქ თაშნეშე აფხვადჷნა [[ქორთულ ღვინი|პირველ ღვინიშ დოდგინაშ]] უჯვეშაშ ჩინებულ აბანეფი (დოხოლ. ჯვ. წ. 6000 წ.)<ref>{{Cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |title=Discover the Secret Birthplace of Wine |date=21 May 2018 |access-date=2023-11-27 |website=National Geographic |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202151005/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |archive-date=2 December 2023 |url-status=dead}}</ref> დო [[საყდრისი|ორქოშ მოპალუაშ პირველურ შანეფი]] (ჯვ. წ. III ვითვითოშწანურა).<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/archeosciences/2037?lang=en |title=Bronze Age gold in Southern Georgia |access-date=2023-11-27 |journal=ArcheoSciences |last=Hauotmann |first=Andreas|date=2009 |volume=33 |issue=33 |pages=75–82 |doi=10.4000/archeosciences.2037 }}</ref> [[მტკვარ არაქსიშ კულტურა|მტკვარ-არაქსიშ]], [[თრიალეთიშ კულტურა|თრიალეთ-ვანაძორიშ]] დო [[კოლხური კულტურა|კოლხურ კულტურეფ]]ქ მოუხვადეს პროტო-ქორთულურ თურეფიშ წჷმოძინას, ნამუეფქჷთ, შილებე, [[ხეთეფი|ხეთეფიშ იმპერია]]შ ექსპანსიაშ ბორჯის ვარ-და [[ანატოლია]]შე გინიხორესკონ, თინეფს შქას [[მუშქეფი]], [[ლაზეფი|ლაზეფ]] დო [[ბიძერეფი]]. მინ ისტორიკოსიშ არზით, გვიან ბრონზეშ ხანს ხეთეფიშ ოქიანუშ კოლაფსიქ ხე შეუნწყჷ თე თურეფიშ გაულაშ გოძინას [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშჸურე]], გიშაკერზაფილო [[თაბალი|თაბალიშ ომაფეშ]] მეშქაშობათ.<ref>{{Cite book |title=Historical-Ethnological problems of Georgia, the Caucasus and the Near East |last=Javakhishvili |first=Ivane |publisher=Tbilisi State University |year=1950 |location=Tbilisi |pages=130–135}}</ref> === ანტიკურ ხანი === [[ფაილი:King Mirian III.jpg|thumb|მაფა [[მირიან III]]-ქ IV ოშწანურას ქიანა ქირსიანობაშა მართინჷ.]] კლასიკურ ბორჯის, მუსხირენ ქორთულ სახენწჷფოქ გორჩქინდჷ, თინეფს შქას [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]]ქ ბჟადალ საქორთუოს, სოდე [[ბერძენული მითოლოგია|ბერძენულ მითოლოგია]]შ მეჯინათ, [[არგონავტეფი|არგონავტეფიშით]] გორუაფონ ორქოშ ოწმაფუ იდვალუაფუდჷნ. არქეოლოგიურ ტკიცებეფ მიოწურუანა, ნამჷ-და კოლხეთ ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშო უკვე რდჷ დინდარ ომაფე<ref>{{Cite web |url=https://agenda.ge/en/news/2022/1715 |title=Archaeologists discover 14th–12th centuries BCE Colchis artefacts in western Georgia |date=13 May 2022 |access-date=2023-12-02 |website=Agenda.ge}}</ref> დო ფართო ოვაჭრე ნოსქვ უჩა ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის მადვალუ [[ბერძენულ კოლონიზაცია|ბერძენულ კოლონიეფით]] (მუჭომით რდჷ [[დიოსკურია]] დო [[ფაზისი]])<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/mediterranee/8317 |title=Geoarchaeology of Phasis (Georgia) |access-date=2023-12-02 |journal=Méditerranée |last=Lichell |first=Vakhtang|date=2016 |issue=126 |pages=119–128 |doi=10.4000/mediterranee.8317 }}</ref> რეგიონქ ანექსირებულქ იჸუ დიო [[პონტოშ ომაფე|პონტოშ ომაფეშით]], უკული — [[რომიშ რესპუბლიკა|რომიშ რესპუბლიკაშით]]. ბჟაეიოლ საქორთუო შხვადოშხვა კლანიშ დეცენტრალიზებულ მოზაიკათ სქიდუდჷ (ნამუეფსჷთ ზოხოიან [[მამასახლისი|მამასახლისეფ]] გამაგენდეს) ჯვ. წ. IV ოშწანურაშახ, მუჟანსჷთ თინა [[ალექსანდრე მაკედონარი|ალექსანდრე კაბეტიქ]] ქიდიჸუნუ, ნამუქჷთ საბოლათ [[სელევკიდეფიშ იმპერია]]შ პროტექტორატიშ გიმე [[იბერიაშ ომაფე]]შ გოჭყაფა გიმიჭანჷ — ართ მაფაშ დო არისტოკრატიულ იერარქიაშ ხეშთუდო აკოკათელ სახენწჷფო ორგანიზაციაშ ორდოაინ სამანგა.<ref>{{cite book|title=Lives and Legends of the Georgian Saints|url=https://archive.org/details/liveslegendsofge0000lang_n9a9|publisher=[[Saint Vladimir's Orthodox Theological Seminary|St. Vladimir's Seminary Press]]|edition=2nd|year=1997|author=David Marshall Lang|isbn=978-0-913836-29-3|author-link=David Marshall Lang}}</ref>[[რომიშ იმპერია]], [[პართიაშ იმპერია|პართა]] დო [[დიდი სომხეთი|კაბეტ სომხეთწკჷმა]] მანჯებულჷ შხვადოშხვა ლჷმეფიშ გეშა იბერია რეგულარულო ითირანდჷ ართგურალას, მარა ისტორიაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს თინა რომიშ კლიენტ-სახენწჷფოთ სქიდუდჷ. 319 წანას მაფა [[მირიან III]]-ქ იბერიაშ სახენწჷფო რელიგიათ ქრისიანობა გეგმაცხადჷ, ნამუშით ბჟადალ კავკაციაშ რეგიონიშ ქირსიანულ გონათუაქ დიჭყჷ დო ჸონიერო გამანგარ თინა რომიშ გაულაშ სფეროს, [[ზოროასტრიზმი]]შ ჸონიერ გაულაშ მოღვენ უჯვეშაშ [[ქორთულ მითოლოგია|ქორთულ პოლითეისტურ რელიგიაშ]] ვარებაშით.<ref>{{cite book|title=Studies in Christian Caucasian History|author=Cyril Toumanoff|publisher=[[Georgetown University Press]].|year=1967|pages=83–84, 377|author-link=Cyril Toumanoff}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 384 წანას დოდვალირ [[აკილისენეშ ზე]]ქ ფორმალურო დანტკიცჷ [[სასანიანეფიშ იმპერია|სასანიანეფიშ]] კონტროლ ედომუშამ კავკაციაშან, იბერიაშ ქირსიან გამაგეფ კანკალეშა ახიაჩებას ოცადუდეს, ნამუქჷთ V-VI ოშწანურეფს აკმარცუაფალ ლჷმეფ გჷმიჭანუ, ნამუეფშე არძაშე ჩინებულ მაფა [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I-შ]] გამაგალას არსხუაფუ, ნამუქჷთ ბჟადალ საქორთუოშ დოჸუნაფათ იბერიას ისტორიულო არძაშე კაბეტ ტერიტორიაშახ გოუძინჷ დო ნანანოღა [[ქართი|ქართ]] დარსხჷ. === საქორთუოშ აკოკათუა შქა ოშწანურეეფს === [[ფაილი:Near Mestia, Svan towers (35252565354).jpg|thumb|საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე [[უშგული]]შ დო [[მესტია]]შ შქა ოშწანურეეფიშ ყორშეფ იდვალუაფუ.]] 580 წანას, სასანიანეფიშ იმპერიაქ გაუქვუ იბერიაშ ომაფე, ნამუქჷთ ორდოიან [[შქა ოშანურეეფი|შქა ოშწანურეეფშო]] თიშ აკმადგინალ ტერიტორიეფიშ შხვადოშხვა ფეოდალურ რეგიონო აკოცჷმა გჷმიჭანუ. [[რომაულ-სპარსულ ლჷმეფი|რომაულ-სპარსულ ლჷმეფქ]] რეგიონს არულობა გჷმიჭანუ, ანდანე მუჭოთ სპარსეთი, თეშ კონსტანტინოპოლი, კავკაციას შხვადოშხვა მალიმორ დჷნორთის ხუჯის უხუჯანდეს. მარა, ბიზანტიაშ იმპერიაქ VI ოშწანურაშ დალიას ქორთულ ტერიტორიეფიშ გაკონტროლება შილებუ დო იბერიას ორცათ, აბანობურ ''კურუპალატეფიშ'' მეშქაშობათ გამაგენდჷ'.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=48–50}}</ref> 645 წანას არაბეფქ გემნაკათეს ობჟათე-ბჟაეიოლ საქორთუოს, ნამუშით რეგიონს [[არაბეფიშ დოჸუნაფონ ლჷმეფი|მუსლიმურ პატჷნალაშ განწეხან ბორჯიქ]] დიჭყჷ; თეს თაშნეშე მაჸუნუ მუსხირენ ფეოდალურ სახენწჷფოშ გჷმოქიმინუაქ, ნამუეფჷთ ართიანშე ზოხორინალაშო ინჭაფჷდეს, მუჭომით რდჷ [[ქართიშ საამირო]] და [[კახეთ-ჰერეთიშ ომაფე]].<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=54–61}}</ref> ბჟადალ საქორთუო უმენტაშიო ბიზანტიაშ პროტექტორატო სქიდუდჷ, გიშაკერზაფილო [[ეგრისიშ კაბეტი ლჷმა|ეგრისიშ კაბეტ ლჷმაშ]] უკული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=47–48}}</ref> [[ფაილი:გელათის მონასტერი Gelati Monastery (48743471618).jpg|მინი|მარცხნივ|220პქ|[[გელათიშ მონასტერი]], [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტი]] ცენტრალურ თარობაშ უჸოფარობაქ მა-9 ოშწანურაშ დაჭყაფუს [[ბაგრატიონეფი]]შ დინასტიაშ ეჸონუას შეუნწყუ ხე. [[ტაო-კლარჯეთი]]შ ობჟათე-ბჟადალშე დიხეფიშ კონსოლიდაციაშის, კათაშდუდ [[აშოტ I კაბეტი|აშოტ I-ქ]] (813–830) არაბ გამაგეფიშ დინოხიან აწორინალაშ გჷმირინუ იბერიას მუშ გაულაშ გაძინალო დო [[აბასიანეფიშ სახალიფო|აბასიანეფიშ სახალიფო]] დო ბიზანტიაშ იმპერიაშით იბერიაშ გამაგეთ იჸუ აღიარაფილქ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და აშოტიშ გამნარყეფ კონკურენტ ომაფასქირე ღოზეფო გეგმიქიმინეს, [[ადარნასე II]]-ქ შილებუ ქორთულ დიხეფიშ უმენტაშობაშ (კახეთიშ დო აფხაზეთიშ მოხ) აკოკათუა დო 888 წანას [[ქორთუეფიშ ომაფე|იბერეფიშ მაფათ]] აკურთხეს, ნამუშით აკადგინჷ ომაფე, ნამუთ სუმ ოშწანურაშ კინოხ რდჷ გაუქვებული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=67–70}}</ref> ბჟადალ საქორთუოს, [[აფხაზეთიშ ომაფე]]ქ რეგიონს ბიზანტიაშ ძაბუნით ირგებუ, ანდანე აკუკათოდკონ შხვადოშხვა თურ დო VIII ოშწანურას კავკაციაშ ართ-ართ უჸონიერაშ სახენწჷფოთ გჷნორთედუკონ.<ref>{{cite book|title=Nation-building in the post-Soviet borderlands|last=Smith|first=Graham|author2=Vivien Law|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-59968-9|page=[https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56 56]|url=https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56}}</ref> IX-X ოშწანურეფს, აფხაზეთიქ მუზმარენ ოურდუმე კამპანიაშ მეშქაშობათ გიძინჷ გაულა დო დიჭყჷ იბერიაშ კაბეტ ნორთიშ გამაგალა, ბაგრატიონეფიშ დინასტიაწკჷმა ნირზი. დინასტიურ კონფლიქტეფქ აფხაზეთ დარამაკჷ მა-10 ოშწანურაშ მაჟირა ნორთის, თინწკჷმა მუჟანსჷთ ტაო-კლარჯეთიშ მაფა [[დავით III]]-ქ ბაგრატიონეფიშ გაჸონიერებელო [[ბიზანტიაშ ანატოლია]]ს მუშ გაულა გჷმირინუნ. [[ბაგრატ III]], ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ მონძე, წოროგეჸვენჯობათ გჷნირთუ აფხაზეთიშ მაფათ (978), ტაო-კლარჯეთიშ ერიშდუდო (1000) დო იბერიალეფიშ მაფათ (1008), ნამუქჷთ აკოკათჷ ქორთულ ფეოდალურ სახენწჷფობურობაშ უმენტაშობა დო 1010 წანას [[საქორთუოშ მამართვალეფი|საქორთუოშ მაფათ]] იკურთხჷ. {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250 | header = მა-14 ოშწანურაშ ქორთულ ფრესკეფი | image1 = Fresco of Ubisi (3).jpg | class1 = bg-transparent | caption1 = საქორთუოშ შქა ოშწანურეფიშ მონარქეფი | image2 = Fresco of Ubisi (7).jpg | caption2 =ჯეგე სუმელაშ ემნახანტი, [[დამიანე]]შ ნახანტი. }} === ორქოშ ხან დო დორთუალა === XI ოშწანურაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს, ახალას გჷმოქიმინელ ქორთულ ომაფე გეოპოლიტიკურ და დინოხოლენ ჭირხალეფს გინმიშჷ, ანდანე შხვადოშხვა ჟინოსქუა ქორთულ სახენწჷფოშ ცენტრალიზაციაშ მეხჷ რდჷ. თინეფს შხირას ბიზანტიაშ იმპერია უკინენდჷ ხუჯის, ნამუსჷთ ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშით კავკაციაშ რეგიონიშ ეჭოფუაშა ოშქურუდჷნ, კანკალე შვანს, დინოხოლენ კონფლიქტის ხეს უნწყუნდჷ ხოლო უმოს ხემანჭუაფაშ მოპალუაშ მაკორჷნე არისტოკრატიულ ფანიეფიშ მეშქაშობათ. მარა, ბიზანტია დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ დოტიბჷ, მუჟანსჷთ 1060-იან წანეფს ჟირხოლო ქიანას ახალ ართამ ნტერ — მაძინუ [[სელჩუკეფიშ იმპერია]]ქ — აწუდირთჷნ. 1071 წანას, [[მანასკერტიშ ბურჯაფი]]ს ბიზანტიალეფიშ გინმაჭყვიდირე მარცხებაშ უკული, კონსტანტინოპოლქ ქიდიჭყჷ ბჟაეიოლ ანატოლიაშე კინორთინა დო თიშ გამაგალა საქორთუოს ქუდავალჷ, ნამუშით 1080-იან წანეფს თურქეფწკჷმა [[ქორთულ-სექლჩუკურ ლჷმეფი|ლჷმაშ წჷმი ღოზშა]] გეგშეჸონუ. საქორთუოშ ომაფექ მუშ კონკის მა-12 ოშწანურაშე მა-13 ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ მიოჭირინჷ. თე ბორჯი, [[დავით IV გაფუ]]შ (მაფ. 1089–1125) დო თიშ მოთაშმოთა, [[თამარ მაფა|თამარიშ]] (მაფ. 1184–1213) გამაგალაშის, ფართოთ ჩინებული, მუჭოთ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი]].<ref>{{cite book|title=Modern History of Soviet Georgia |author=David Marshall Lang|publisher=Greenwood Press|location=London |year=1976|page=29|isbn=978-0-8371-8183-7|author-link=David Marshall Lang}}</ref> თე ორდოიან ქორთულ რენესანსი, ნამუთ მუშ ბჟადალ ევროპულ ანალოგის უწორუანდჷნ, იხასიათებუდჷ გასაჩემე ოურდუმე გომორძგუეფით, ტერიტორიულ გოძინეფით დო კულტურულ ეჸონუათ არქიტექტურას, ლიტერატურას, ფილოსოფიას დო მენცარობეფს.<ref>{{cite book|title=Trust and Conflict: Representation, Culture and Dialogue|editor1= Ivana Marková |editor2=Alex Gillespie|page=43 |series=Cultural Dynamics of Social Representation|year=2011|isbn=978-0-415-59346-5}}</ref> საქორთუოშ ორქოშ ხანქ მონძალობათ დიტუ დიდებუან საკათედრო ოხიდეფი, რომანტიკულ პოეზია დო ლიტერატურა, დო ეპიკურ პოემა „[[ჸილოშტყებამი]]“, ნამუთ ერუანულ ეპოსო იკოროცხუ.<ref>{{cite book |title=Georgian Literature and Culture|author1=Howard Aronson|author2=Dodona Kiziria|publisher=Slavica |year=1999|page=119|isbn= 978-0-89357-278-5}}</ref><ref>{{cite book|last1=Suny|first1=Ronald Grigor |title=Armenia, Azerbaijan, and Georgia|date=1996|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-2813-4 |page=184|url=https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|quote=The Knight in the Panther Skin occupies a unique position as the Georgian national epic.|access-date=1 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221175149/https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|archive-date=21 December 2016}}</ref> დავით IV-ქ მოჩალჷ ფეოდალ ჟინოსქუეფიშ აწორინაფა დო ხემანჭუაფა ხეშა ქეშეჸოთჷ, ანდანე შხვაშ თურ ოშქურანჯეეფშა ეფექტურო გეურჯგინუდკონ. [[1121]] წანას, თიქ [[დიდგორიშ ბურჯაფი]]ს გინმატახალო გიორჯგინჷ ანდათ უმოს კაბეტ თურქულ არმიეფს დო გაუქვუ [[ქართიშ საამირო]].<ref name="javaxisvili">{{cite book |language=ka |author-link=Ivane Javakhishvili |last=Javakhishvili |first=Ivane |year=1982 |title=k'art'veli eris istoria |trans-title=The History of the Georgian Nation |volume=2 |pages=184–187 |publisher=[[Tbilisi State University]] Press}}</ref> [[ფაილი:Tamar (Vardzia fresco detail).jpg|thumb|upright|[[თამარ მაფა]], პირველ ოსური, ნამუთ საქორთუოს გამაგენდჷნ{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}}]] საქორთუოშ პირველ ოსურ გამაგე, თამარიშ, 29-წანიან მაფობა საქორთუოშ ისტორიას არძაშე წუმოძინელო იკოროცხუ.{{sfnp|Eastmond|2010|p=93}} თამარს მიაჩჷ ტიტულქ „მაფეფიშ მაფა“.{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}} დო შილებუ მუშ ოპოზიციაშ ნეიტრალიზება, ნამუშ შედეგო, სელჩუკეფიშ დო ბიზანტიაშ მონირზე ნძალეფიშ დონთხაფაშ მეშქაშობათ, ენერგიულ გალენურ პოლიტიკა წჷმიჭყუ. ჸონიერ ოურდუმე ელიტაშ აზარათ, თამარქ შილებუ წიმოხონეფიშ წუმოძინაშა გეპონუა, ანდანე აკუკათუდკონ იმპერია, ნამუთ დომინირენდჷ კავკაციას, იაკთუანდჷ თეხანურ აზერბაიჯანიშ, სომხეთიშ, ბჟაეიოლ თურქეთიშ დო ოორუე ირანიშ კაბეტ ნორთებს დო მაანთხა ჯვაროსანულ ლესქერუაშით დჷნატებუ ხემანჭუაფაშ ვაკუუმიშ გჷმორინაფათ ქუდარსხჷ [[ტრაპიზონიშ იმპერია]], ნამუთ საქორთუოშ ვასალურ სახენწჷფო რდჷ.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PeEeAQAAMAAJ| title=Imagining history at the crossroads: Persia, Byzantium, and the architects of the written Georgian past, Volume 2 p 652 | publisher=University of Michigan 1997 |access-date= 25 September 2016| year=1997 | isbn=978-0-591-30828-0 }}</ref> საქორთუოშ ომაფეშ ეჸონუაშ დონთხაფაქ დიჭყჷ თიშ უკული, მუთ 1226 წანას ქართ ხვარაზმალ ლიდერ [[ჯალალ ედ-დინი|ჯალალ ედ-დინქ]] გეჭოფჷ დო მოჯალაგჷნ,<ref>{{cite book|author=René Grousset, Rene|title='The Empire of the Steppes|publisher=[[Rutgers University Press]]|year=1991|page=260}}</ref> ნამუსჷთ მაჸუნუ მონღოლ გამაგე, [[ჩინგიზ-ხანი]]შ, მუმაჯალიკარ მინოკათუეფქ. მონღოლეფ გეგნორაჸჷ [[გიორგი V ბარჩხალა]]ქ (მაფ. 1299–1302), ნამუთ ჩინებულ რე ბჟაეიოლ დო ბჟადალ საქორთუოშ აკოკათუათ დო ქიანაშ უწოხიან სიჸონიერაშ დო ქირსიანულ კულტურაშ ეკონწყუალათ. თიშ ღურაშ უკული, აბანობურ გამაგეეფ იბურჯუჷდეს საქორთუოშ ომაფეშ ცენტრალურ გამაგალაშე ზოხორინალაშო, XV ოშწანურას, ომაფეშ ედომუშამ აკოცჷმაშახ. საქორთუოქ ხოლო უმოსო დედაღარჷ [[თემურლენგი]]შ ხემანძღვერობათ მონღოლეფიშით ნაქიმინა მუსხირენ კატასტროფულ მინოკათუაშ გეშა. მინოკათუეფ იგჷნძორებუდუ, ნამუთ ომაფეშ აკონწყუალაშ მეშქაშობას ვერზენდჷ, ანდანე [[ყარა-ყოიუნლუ]]შ და [[აყ-ყოიუნლუ]]შ თურქმენეფ ირო დითმიჸუნუანდეს თიშ ობჯათე პროვინციეფს. === სუმჸურენ დორთუალა=== [[ფაილი:King George II of Imereti Gelati fresco.jpg|right|thumb|upright|მაფა [[გიორგი II (იმერეთის მეფე)|გიორგი II-ს]] [[ფეოდალიზმი|ფეოდალურ]] ლჷმეფქ დო ოსმალურ მინოკათუეფქ ეიაზადეს.]] 1466 წანაშო საქორთუოშ ომაფეს ანარქიაქ გეპატჷნ დო [[საქორთუოშ ომაფეშ აკოცჷმა|აკოცჷ]] სუმ ზოხორინელ ომაფეთ დო ხუთ გვერდო ზოხორინელ სათაროთ. მეძობელ კაბეტ იმპერიეფქ უკულ ირგებუეს დოდაღარელ ქიანაშ დინოხიან დორთუალათ დო მა-16 ოშწანურაშე მოჸუნაფილი, ოსმალეთიშ დო ირანიშ შხვადოშხვა ნძალეფქ, ქიდიჸუნუეს საქორთუოშ ბჟადალ დო ბჟაეიოლ რეგიონეფი.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=xxxi}} თექ აბანობურ ქორთუ გამაგეეფ რუსეთწკჷმა უმოს მეჭედელ რსხუეფშა მერგებაშო მიანჭჷ. 1649 წანას, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ რუსეთიშ ომაფე კარშა ჸენჯეფ გოუტუ, ნამუსჷთ რუსეთიქ 1651 წანას უგამჷ. თე ჸენჯეფიშ ორებათ, იმერეთიშ მაფა [[ალექსანდრე III (იმერეთიშ მაფა)|ალექსანდრე III]]-ქ იმერეთიშ ჯოხოთ დიფუჩჷ რუსეთიშ ცარ [[ალექსი I (რუსეთი)|ალექსიშოთ]] ართგურალა.<ref>" ნ. ტოლჩანოვის იმერეთში ელჩობის მუხლობრივი აღწერილობა, 1650–1652", გამოსცა ი. ცინცაძემ, თბ., 1970, გვ. 37–38</ref> მუმალ გამაგეეფით ოხადუდეს დახმარებაშ მეღებას პაპ [[ინოკენტი XII]]-შე, მარა მუთუნქ ვეგშართჷ.<ref>გურამ შარაძე, [http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/293835 ბედნიერებისა და სათნოების საუნჯე], თბილისი, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, 1984: pp. 436–437.</ref> რეგიონეფიშ გამაგეეფქ, ნამუეფჷთ ნორთობურ [[ავტონომია|ავტონომიურო]] სქიდუდესჷნ, შხვადოშხვა ბორჯის ხიაჩეფ მანწყის. იროიან [[ირან-ოსმალეთიშ ლჷმეფი]]შ დო დეპორტაციეფიშ შედეგო, XVIII ოშწანურაშ დალიაშო საქორთუოშ მახორობაქ 784,700 ადამიერშახ დერკჷ.<ref>{{cite book|last1=ჯაოშვილი|first1=ვახტანგ |title=საქართველოს მოსახლეობა XVIII-XX საუკუნეებში: დემოგრაფიულ-გეოგრაფიული გამოკვლევა|date=1984 |publisher=მეცნიერება|page=72|edition=1st}}</ref> [[ბჟაეიოლი საქორთუო|ბჟაეიოლ საქორთუო]], ნამუთ [[კახეთი]]შ დო [[ქართლი]]შ რეგიონეფს იკათუანდჷნ, სპარსეთიშ [[სუზერენიტეტი]]შ გიმე რდჷ მეძობელ, მოცილე ოსმალურ თურქეთწკჷმა (სეფიანეფიშ საქორთუო) დოდოვალირ [[ამასიაშ ზე]]შ უკული. 1747 წანას, [[ნადირ-შაჰი]]შ ღურაშ უკული, ჟირხოლო ომაფექ გედუდიშულჷ დო ენერგიულ მაფაშ, [[ერეკლე II]]-შ, ხემანჯღვერობათ კჷნე აკიკათჷ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე|პიჯულ უნიათ]], ნამუქჷთ მუდგაზჷმათ შილებუ ბჟაეიოლ საქორთუოშ სტაბილიზება.{{sfnp|Fisher|Avery|Hambly|Melville|1991|p=328}} [[ფაილი:Erekle II (crop).jpg|thumb|upright|მაფა [[ერეკლე II]]-ქ მალიმორ რეგიონულ ნძალეფს შქას მოხვადჷ.]] 1783 წანას, რუსეთიქ დო ბჟაეიოლ საქორთუოშ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე]]ქ, გაფორმეს [[გეორგიევსკიშ ტრაქტატი]], ნამუშ მეჯინათ ბჟაეიოლ საქორთუოქ რუსეთიშ პროტექტორატო გჷნირთუ, რუსეთიქ გარანტია მეჩჷ თიშ ტერიტორიულ ნთელუანობას დო გამაგე ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ გაგჷნძორებაშენ, მარა მანგიორო მიღჷ საქორთუოშ გალენურ საქვარეფიშ წარმებაშ პრივილეგიეფი.<ref>{{cite web |url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm|script-title=ru:Георгиевский трактат|trans-title=Treaty of Georgievsk|date=24 July 1783|publisher=[[მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი]]|access-date=1 February 2015|language=ru |archive-date=1 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501155836/http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, გამამინჯე რდჷნ საქორთუოშ თხილუაშენ, რუსეთის მუთუნნერო ვემუხვარებუ, მუჟანსჷთ 1795 წანას, [[ყაჯარეფი|ირანალეფქ]] გემნაკათეს ქართ-კახეთიშ ომაფესჷნ, [[კრწანისიშ ბურჯაფი|გეჭოფეს დო გოხირეს ქართ]] დო გეშაჭყვიდეს თიშ მახორობან.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/9137125|title=Relations between Tehran and Moscow, 1797–2014|access-date=17 May 2015}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და რუსეთიქ 1796 წანას სპარსეთიშ მეხჷ დუმასაჯებელ კამპანია წჷმიჭყუნ, რუსეთიშ იმპერიულ ხეშუულებაქ უკულ აკორცჷ გეორგიევსკიშ ტრაქტატიშ თარ პრინციპეფჷნ დო 1801 წანას ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსირა იქჷნ, თეწკჷმა ართო გაუქვუ საქორთუოშ ომაფე ბაგრატიონეფიშ დინასტია დო [[საქორთუოშ მართმადიდებელურ ოხვამე]]შ [[ავტოკეფალია]]. [[პეტრე ბაგრატიონი|პეტრე ბაგრატიონქ]], ბაგრატიონეფიშ გაუქვებულ დინასტიაშ ართ-ართ გამნარყი, მოგვიანეთ რუსეთიშ არმიას ქაკათჷ დო ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ ბორჯის გიშარჩქინელ გენერალო გჷნირთუ.<ref>{{citation |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link=Alexander Mikaberidze |title=Peter Bagration: The Best Georgian General of the Napoleonic Wars |date=2009 |url=http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html |series=The Napoleon Series |editor-last=Burnham |editor-first=Robert |access-date=19 February 2019 |url-status=live |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816052429/http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html}}</ref> === რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას === [[ფაილი:George XII of Georgia.jpg|thumb|upright|left|[[გიორგი XII]]-შ გამაგალა ვასტაბილურობათ იხასიათებუდჷ.]] {{Main|საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას}} 1800 წანაშ 22 ქირსეთუთას, რუსეთიშ [[ცარი|ცარ]] [[პავლე I (რუსეთი)|პავლე I]]-ქ, ორჩანიეთ, საქორთიშ მაფა, [[გიორგი XII]]-აშ მოთხირით, ხე მაჭარჷ პროკლამაციას რუსეთიშ იმპერიაშა საქორთუოშ (ქართლ-კახეთიშ) მერსხუაფაშ გეშა, ნამუქჷთ საბოლათ 1801 წანაშ 8 ქირსეთუთაშ მანიფესტით გეთჷ{{sfnp|Gvosdev|2000|p=85}}{{sfnp|Avalov|1906|p=186}} დო დედასურჷ ცარ [[ალექსანდრე I (რუსეთი)|ალექსანდრე I]]-შით 1801 წანაშ 12 ეკენიას.{{sfnp|Gvosdev|2000|p=86}}{{sfnp|Lang|1957|p=249}} [[ბაგრატიონეფი]]შ ომაფე ფანია ომაფეშე გეგნახორეს. [[სანქტ-პეტერბურგი]]ს მარენჯ ქორთუ ჸენჯიქ პროტესტიშ ნოტა გინოჩჷ რუსეთიშ ვიცე-კანცლერს, მაფასქირ კურაკინს.{{sfnp|Lang|1957|p=251}} 1801 წანაშ მესის, გენერალ კარლ ჰაინრიხ ფონ კნორინგიშ ჟიგინოჯინათ, იმპერიულ რუსეთიქ ბჟაეიოლ საქორთუოს ხემანჭუაფა გენერალ ივან პეტროვიჩ ლაზარევიშ ხემანჯღვერობათ მოქიმინჯე თარობას გეგნოჩჷ.{{sfnp|Lang|1957|p=247}} ქორთუ ჟინოთა დეკრეტის 1802 წანაშ 12 პირელშახ ვადოჸუნაფჷ, სოიშახ კნორინგიქ თინეფ სიონიშ საკათედრო ოხიდას ვაკოშაყარჷ დო ვაძვილჷ, რუსეთიშ საიმპერატორო გურგინშა დოფუჩაფან. აწმარინუეფ ობორჯეთ ოჭოფეს.{{sfnp|Lang|1957|p=252}} 1805 წანაშ ზარხულს, 1804-1813 წანეფიშ [[რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა (1804-1813)|რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, ზაგამიშ გოხოლუას, წყარმალუ ასკერანიშ წყარპიჯის რუს ჯარეფქ ირანიშ არმიას გიორჯგინეს დო ქართ ახაშე ეჭოფუაშე ირსხუეს, ანდანე თინა ოფიციალურო იმპერიაშ ტერიტორიეფიშ ნორთ რდჷ. რუსეთიშ სუზერენიტეტიქ ბჟაეიოლ საქორთუოშა ოფიციალურო საბოლათ გიჭყჷ ირანწკჷმა 1813 წანას, [[გულისტანიშ საზე ხეკულუა]]შ უკული.<ref>Timothy C. Dowling [https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 ''Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208103437/https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 |date=8 February 2017 }} pp 728 ABC-CLIO, 2 December 2014 {{ISBN|1598849484}}</ref> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსიაშ უკული, ბჟადალ საქორთუოწ, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ ანექსირებულქ იჸუ ცარ ალექსანდრე I-შით. იმერეთიშ ეკონია მაფა დო ბაგრატიონეფიშ ეკონია ქორთუ გამაგექ, [[სოლომონ II]]-ქ 1815 წანას გინოხორინობას დოღურჷ, თიშ უკული, მუთ რუსეთიშ მეხჷ კათაშ ებუძოლიშ დო თე ქიანაშ მეხჷ შხვაშ თურ მოხვარაშ მოპალუაშ ცადებეფქ პოტიკიქ იჸუნ.{{sfnp|Suny|1994|p=64}} [[რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმეფი]]შ ბორჯის, ანდა ქორთუ დუდენდჷ რუსეთიშ არმიეფს თურქეფიშ მეხჷ, თინეფს შქას რდეს [[ივანე ანდრონიკაშვილი]], [[ივანე ჯამბაკურიან-ორბელიანი]] დო მუხრანპატჷნ [[ივანე ბაგრატიონი]]. 1803-1878 წლანეფს, [[ოსმალეთიშ იმპერია]]შ მეხჷ მანჯებულჷ ოურდუმე კამპანიეფიშ შედეგო, რუსეთიშ იმპერიას დართჷ დო ქემიარსხჷ მუზმარენ ისტორიულ ქორთულ ტერიტორიაქ, ნამუეფჷთ თეიშახ თურქეფიშით რდჷ დაკებულჷნ, სამანგათ, [[აჭარა]]. [[გურია]]შ სათაროქ 1829 წანას გეუქვუ დო რუსეთის ქაკათჷ, [[შონე]]ქ 1858 წანას — მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულქ იჸუ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 1803 წანაშე რუსეთიშ პროტექტორატ რდჷნ, [[სამარგალო]] 1867 წანაშახ ვაკათაფე რუსეთის.<ref>Allen F. Chew: ''An Atlas of Russian History: Eleven Centuries of Changing Borders''. [[Yale University Press]], 1970, p. 74.</ref> რუსეთიშ პატჷნალა ქორთუეფს გალენურ ოშქურანჯეეფშე თხილუას მეთიარზიენდჷ, მარა თინა შხირას უგურე დო უდუნდებუ რდჷ. მა-19 ოშწანურაშ დალიაშო [[შონეშ ებუძოლი|რუსეთიშ ხეშუულებაშოთ უხილოობაქ]] ერუანულ ეპინუაშ ყარაფშა გეგნიქიმინჷ, ნამუსჷთ [[ილია ჭავჭავაძე]] ხემანჯღვერენდჷ. თე ბორჯიქ საქორთუოს სოციალურ დო ეკონომიკურ თირუეფჷთ მოუღჷ, გეგმაქიმინჷ ახალ სოციალურ კლასეფი: გლეხეფიშ გადუდიშულებაქ თინეფშე ანდა გადუდიშულ, მარა თინეფიშ გაჭირებაშ გალექინებაშა ვეშუნწყუ ხე; კაპიტალიზმიშ ძინაქ საქორთუოს ურბანულ მოხანდეეფიშ კლას გაჭყჷ. მუჭოთ გლეხეფჷნ, თეშ მოხანდეეფი, მუნეფიშ უხილოობას ებუძოლეფით დო დუდიშ ეჭოფუეფით გჷმოხანტუნდეს, ნამუქჷთ 1905 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია (1905)|რევოლუციათ]] გეთჷ. გეჸვენჯ წანეფ იხასიათებუდჷ ვასტაბილურობაშ ეპიზოდეფით, მუჭომეფით რდჷ: 1906 წანას, ქორთუ ნაციონალისტეფიშით მანჯებულ დუშეთიშ საგანძიშ გორჩაფა დო 1907 წანას, ბოლშევიკეფიშით ორგანიზებულ [[ქართიშ ბანკიშ გორჩაფა (1907)|ქართიშ ბანკის გორჩაფა]]. === ზოხორინალაშ გჷმოცხადება === {{თარი|საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[ფაილი:Noe Schordania.jpg|thumb|upright|[[ნოე ჟორდანია]]]] [[ფაილი:British troops in Batumi, Georgia, 1920.jpg|left|thumb|[[ბრიტანეთიშ იმპერია|ბრიტანულ]] ჯარეფიშ მარში ბათუმს, საქორთუო, 1920 წანა. [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული, ბრიტანეთიქ [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანულ]] ჯარეფ საქორთუოს დოთირჷ.]] 1917 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკულ გიჭყჷ [[მოლენკავკაციაშ დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა|მოლენკავკაციაშ დემოკრატიულ ფედერაციულ რესპუბლიკაქ]], ნამუშ პრეზიდენტიშ პოსტისჷთ [[ნიკოლოზ ჩხეიძე]] იკენდჷ. თე უფონდიკე დო კუნტახანიშ ფედერაციაშა თაშნეშე მიშმეშეს მეძობელ სომხეთ დო აზერბაიჯანი.<ref name="Soviet power" />მუჟანსჷთ ოსმალეფ რუსეთიშ იმპერიაშ კავკაციურ ტერიტორიეფს წიმი მინჭაფუდესჷნ, საქორთუოქ 1918 წანაშ 26 მესის ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.</ref> მარა, ქორთუეფ გურალაჭვილ რდეს თე წორორინათ დო გალენურ პოლიტიკაშ ოკითხირეეფს აკორთაშ გეშა, 1918 წანაშ 26 მესის [[გერმანიაშ იმპერია]]შ მორსხუეთ გჷნორთელ საქორთუოქ ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.<ref name=":0">{{Cite web|title=Georgia Celebrates Independence Day|url=http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-|access-date=2021-01-05|website=Georgia Today on the Web|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705123407/http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-}}</ref> ქორთუეფიშ უმენტაშობა ბოლშევიკეფს ვალურედჷ თინეფიშ ნძალებაშოთ ნჭაფაშა დო ადამიერიშ თელარაშ მუთუნო ვაკოროცხუაშ გეშა..<ref name="Rayfield2012humanlife">{{cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |date=2012 |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-78023-030-6 |page=316 |quote= Bolshevik disregard for human life, hitherto typical of Cossacks, alienated most Georgians, and reinforced support for the Menshevik social democrats as humane, if disorganized, revolutionaries.}}</ref> თეშნერო, პარლამენტიშ გიშაგორუეფს გიმორძგჷ [[საქორთუოშ სოციალ-დემოკრატიულ პარტია|საქორთუოშ მენშევიკურ სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაქ]], თიშ ლიდერ [[ნოე ჟორდანია]]ქ პრემიერ-მინისტრო გჷნირთუ, პარლამენტიშ დუდმახვენჯო ნიკოლოზ ჩხეიძე ქუდარჷნეს. სხუნუურ ოკუპაციაშ უმკუჯინალო, 1930-იან წანეფიშ განწეხანს საფრანგეთი, კაბეტ ბრიტანეთი, ბელგია დო პოლონეთ ჯორდანიას [[საქორთუოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაშ თარობა ემიგრაციას|საქორთუოშ თარობაშ]] ლეგიტიმურ მადუდეთ კოროცხუნდეს.<ref>Stefan Talmon (1998), ''Recognition of Governments in International Law'', p. 289–290. [[Oxford University Press]], {{ISBN|0-19-826573-5}}.</ref> [[ფაილი:Dadiani S.P.jpg|thumb|upright|[[სამსონ დადიანი]], პირველდაჭყა საქორთუოშ კონსტიტუციაშ ართ-ართ ავტორი, ნამუთ თი ბორჯიშო მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე პროგრესულ რდჷ]] 1918 წანაშ [[სომხეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუქჷთ სომხეფ დო საქორთუოს შქას ონირზე პროვინციეფიშ თი ნორთის გორჩქინდჷ, სოდე მახორობაშ უმენტაშობას სომეხეფ აკმადგინანდეს, ბრიტანეთიშ ინტერვენციაშ გეშა ეგთჷ. 1918–1919 წანეფს, გენერალ [[გიორგი მაზნიაშვილი|გიორგი მაზნიაშვილქ]] ქეგიანთხჷ მოისეევიშ დო დენიკინიშ ნადუდა მოქიმინჯე [[ჩე არმია]]ს, ანდანე ზოხორინელ საქორთუოშო ქუმუპალჷდკონ უჩა ზუღაშ წყარპიჯი [[ტუაფსე]]შე [[სოჭი|სოჭშა]] დო [[ადლერი|ადლერშა]].<ref name="shirokov">{{cite book|last1=Широков|first1=И. В.|last2=Тарасов|first2=А. А.|title=Наша маленькая Хоста – Исторический очерк|url=http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|year=2010|location=Sochi|language=ru|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220124843/http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|archive-date=20 February 2014}}</ref> 1920 წანას, [[რუსეთიშ სხუნუეფიშ ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა|სხუნუურ რუსეთიქ]] [[მოსკოვიშ ხეკულუა]]თ აღიარჷ საქორთუოშ ზოხორინალა, მარა რუსეფქ თე ხეკულუა ფაქტობურო არძაშ უკულაშ ართ წანაშ უკულ გინივარეს, მუჟანსჷთ 1921 წანას [[ჭითა არმია]]ქ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|გემნაკათჷ საქორთუს]] დო 1922 წანას ფორმალურო ქემკურსხუ სხუნუეფიშ რსხუს.<ref name=":0" /> <!-- === სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკა === {{Main|საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ქორთუეფიშ საქმე}} [[File:Red Army in Tiflis Feb 25 1921.jpg|thumb|The [[Bolshevik Russia|Bolshevik]] [[Red Army]] in Tbilisi on [[Soviet Occupation Day, Georgia|Soviet Occupation Day]] in 1921. Saint David's church and [[Mtatsminda Pantheon]] visible in the distance.]] In February 1921, during the [[Russian Civil War]], the [[Red Army invasion of Georgia|Red Army advanced into Georgia]] and brought the local Bolsheviks to power. The Georgian army was defeated, and the Social Democratic government fled the country. On [[Soviet Occupation Day, Georgia|25 February 1921]], the Red Army entered Tbilisi and established a government of workers' and peasants' [[Soviet (council)|soviets]] with [[Filipp Makharadze]] as acting head of state. Georgia was incorporated into what would soon become the [[Soviet Union]]. Soviet rule was firmly established only after local insurrections were defeated.<ref>Knight, Amy. ''Beria: Stalin's First Lieutenant'', [[Princeton University Press]], [[Princeton, New Jersey]], p. 237, {{ISBN|978-0-691-01093-9}}.</ref> Georgia would remain an unindustrialized periphery of the USSR until the [[First five-year plan (Soviet Union)|first five-year plan]] (1928–1932), when it became a major centre for textile goods. [[Joseph Stalin]], an ethnic Georgian, was prominent among the Bolsheviks,<ref>"[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html Ethnic tensions: War in the Caucasus is Stalin's legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620180716/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html |date=20 June 2018 }}". ''The Independent''. 17 August 2008.</ref> ultimately becoming the ''[[de facto]]'' leader of the Soviet Union from 1924 until his death on 5 March 1953. Fellow Georgians such as [[Lavrentiy Beria]] and [[Vsevolod Merkulov]] likewise held powerful positions in the Soviet government. Stalin's [[Great Purge]] between 1936 and 1938 led to thousands of Georgian dissidents, intellectuals, and other presumed threats to Soviet authority being executed or sent to [[Gulag|Gulag penal labor camps]], severely truncating the nation's cultural and intellectual life.<ref>{{Cite web |title=Soviet Georgia: A Detailed Historical Analysis of the 20th Century Georgia |url=https://georgia.to/soviet-georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=georgia.to |language=en}}</ref> During [[World War II]], [[Nazi Germany|Germany]] led an [[Operation Barbarosa|Axis invasion of the Soviet Union]] in June 1941 with the aim of conquering all territory up to the [[Ural Mountains]]. As the initial operation stalled, the Axis launched the ''[[Case Blue|Fall Blau]]'' offensive in 1942 to take control of strategic Caucasian oil fields and munitions factories; ultimately, Axis troops were stopped before reaching Georgian borders. Over 700,000 Georgians—constituting about 20 percent of the population—fought in the [[Red Army]] to repel the invaders and advance towards Berlin; an estimated 350,000 were killed.<ref>{{cite news |title=Georgian World War II hero's remains return home |url=https://agenda.ge/en/news/2015/2165 |work=Agenda.ge |date=30 September 2015}}</ref> After [[Death and state funeral of Joseph Stalin|Stalin's death]], [[Nikita Khrushchev]] became the leader of the Soviet Union and implemented a policy of [[de-Stalinization]]. Khrushchev's purges were met with [[1956 Georgian demonstrations|riots]] in Tbilisi that had to be dispersed by military force. This violent turn of events that compromised Georgian loyalty to the Soviet Union, contributing to the nation's consolidation.<ref name="a&c">[[Svante Cornell|Cornell, Svante E.]] (2002), ''Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus: Cases in Georgia'', pp. 146–149. [[Uppsala University]], Department of Peace and Conflict Research, {{ISBN|91-506-1600-5}}</ref> [[1978 Georgian demonstrations]] saw the return of mass anti-Soviet protests, but this time government backed down. Throughout the remainder of the Soviet period, Georgia's economy continued to grow and experience significant improvement, though it increasingly exhibited blatant corruption and alienation of the government from the people. With the beginning of [[perestroika]] in 1986, the Georgian Soviet leadership proved so incapable of handling the changes that most Georgians, including [[wikt:Special:Search/rank and file|rank and file]] communists, concluded that the only way forward was a break from the existing Soviet system. === ზოხორინალაშ აკოდგინუა, ომენოღალე ლჷმეფი === {{See also|საქორთუოშ რესპუბლიკა (1990–1992)}} [[ფაილი:1993 Georgia war1.svg|thumb|[[Georgian Civil War]] and the [[War in Abkhazia (1992–1993)|War in Abkhazia]] in August–October 1993]] Starting in 1988, mass protests erupted in Georgia in favor of independence, led by [[Georgian nationalism|Georgian nationalists]] such as [[Merab Kostava]] and [[Zviad Gamsakhurdia]]. The following year, the [[April 9 tragedy|brutal suppression by Soviet forces of a large peaceful demonstration held in Tbilisi on 4–9 April 1989]] proved to be a pivotal event in discrediting the continuation of Soviet rule over the country.<ref>{{cite book|author=Darrell Slider|url=https://books.google.com/books?id=4NCxG8YCScYC|title=Problems of Communism: November—December 1991|volume=15|publisher=Documentary Studies Section, International Information Administration|year=1991|pages=66|language=en|chapter=Georgia's independence|quote=The April 9 "Tragedy", as it came to be called, had a searing effect on Georgian public. The republic leadership lost what authority it had enjoyed in the eyes of Georgians, and support for independence became overwhelming— developments confirmed by polls initiated by the Communist leadership itself.}}</ref> In October 1990, the first multi-party [[1990 Georgian Supreme Soviet election|elections]] were held in Soviet Georgia, which were the first multi-party elections in the entire Soviet Union, in which the opposition groups were registered as formal political parties.<ref>{{Cite web|url=https://www.tampabay.com/archive/1990/10/30/georgia-votes-for-change/|title=Georgia Votes for Change|website=[[Tampa Bay Times]]|date=30 October 1990}}</ref> The [[Round Table—Free Georgia]] coalition led by Zviad Gamsakhurdia secured victory in this election and formed a new government. On 9 April 1991, shortly before the collapse of the Soviet Union, the [[Supreme Council of the Republic of Georgia|Supreme Council]] of Georgia {{ill|Act of Restoration of State Independence of Georgia|lt=declared independence|ka|საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი}} after a [[Georgian independence referendum, 1991|referendum]] held on 31 March.<ref name="GovtofGeorgia">{{cite web |url=http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |title=Government of Georgia:About Georgia |publisher=gov.ge |access-date=9 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821030240/http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |archive-date=21 August 2016 }}</ref> Georgia was the first non-[[Baltic states|Baltic]] republic of the Soviet Union to officially declare independence,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=alTeCwAAQBAJ&pg=PA333|title=New Tribalisms: The Resurgence of Race and Ethnicity|first=Michael W.|last=Hughey|date=29 March 2016|publisher=Springer|isbn=978-1-349-26403-2 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> with Romania becoming the first country to recognize Georgia in August 1991.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=G4LiAAAAMAAJ&q=%22was+Romania%22|title=Coming Together Or Falling Apart?: Regionalism in the Former Soviet Union|first1=S. Neil|last1=MacFarlane|first2=Queen's University (Kingston, Ont ) Centre for International|last2=Relations|date=28 August 1997|publisher=Centre for International Relations, Queen's University|isbn=978-0-88911-745-7 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> On 26 May, Gamsakhurdia was elected president in the [[1991 Georgian presidential election|first presidential election]] with 86.5% of the vote on a turnout of over 83%.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p. 401 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> Gamsakhurdia was soon deposed in a [[1991–92 Georgian coup d'état|bloody ''coup d'état'']], from 22 December 1991 to 6 January 1992. The coup was instigated by part of the [[National Guard of Georgia|National Guard]] and a paramilitary organization called "[[Mkhedrioni]]" ("horsemen"). The country then became embroiled in a bitter [[Georgian Civil War|civil war]], which lasted until December 1993. Simmering disputes within two regions of Georgia, [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]], between local separatists and the majority Georgian populations, erupted into widespread inter-ethnic violence and wars.<ref name="princeton">{{cite web |title=Georgia: Abkhazia and South Ossetia |url=https://pesd.princeton.edu/?q=node/274 |website=www.pesd.princeton.edu |publisher=Encyclopedia Princetoniensis |access-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804112845/https://pesd.princeton.edu/?q=node%2F274 |archive-date=4 August 2018 }}</ref> Supported by Russia, Abkhazia and South Ossetia achieved ''de facto'' independence from Georgia, with Georgia retaining control only in small areas of the disputed territories.<ref name="princeton" /> [[Eduard Shevardnadze]] (Soviet [[Ministry of Foreign Affairs (Soviet Union)|Minister of Foreign Affairs]] from 1985 to 1991) was named as the head of Georgia's new government in March 1992<ref>{{cite web|title=Shevardnadze Named Head of New Government|url=https://greensboro.com/shevardnadze-named-head-of-new-government/article_d02d70f0-9c07-52b2-83c2-3625238a52d7.html|date=10 March 1992|publisher=[[News & Record]]}}</ref> and was elected as head of state in [[1992 Georgian general election|that year's elections]], later as president in [[1995 Georgian presidential election|1995]].<ref>{{Cite news|date=7 July 2014|title=Obituary: Eduard Shevardnadze|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26327394|access-date=2021-07-06}}</ref> During the [[War in Abkhazia (1992–1993)]], roughly 230,000 to 250,000 Georgians<ref name="hrwreport">{{cite web |url=https://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |title=Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict |date=March 1995 |publisher=Human Rights Watch |access-date=4 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010220133323/http://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |archive-date=20 February 2001 |url-status=live }}</ref> were expelled from Abkhazia by Abkhaz separatists and North Caucasian militants (including Chechens). Around 23,000 Georgians fled South Ossetia.<ref>{{cite web|date=May 1996|title=Russia – The Ingush–Ossetian conflict in the Prigorodnyi region|url=http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513003516/http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|archive-date=13 May 2007|access-date=18 July 2007|publisher=Human Rights Watch/Helsinki}}</ref> In 1994, Georgia was facing an economic crisis, with severe shortages of basics such as bread, water, electricity and heat.<ref>{{cite web|title=Bread, water, fuel shortages in Georgia|url=https://www.upi.com/Archives/1994/11/22/Bread-water-fuel-shortages-in-Georgia/5860785480400/|date=22 November 1994|publisher=[[United Press International]]}}</ref> === ვარდეფიშ რევოლუცია, პრობჟადალური მუკორთა === [[File:Georgia, Tbilisi - Rose Revolution (2003).jpg|thumb|The [[Rose Revolution]] in 2003]] In 2003, Shevardnadze (who won re-election in 2000) was deposed by the [[Rose Revolution]], after Georgian opposition and international monitors asserted that the 2 November [[2003 Georgian parliamentary election|2003 parliamentary elections]] were marred by fraud.<ref>{{cite web |url=http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |title=EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia's Rose Revolution: Momentum and Consolidation |publisher=Eurasianet.org |access-date=5 May 2009 |archive-date=5 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805074544/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml}}</ref> The revolution was led by [[Mikheil Saakashvili]], [[Zurab Zhvania]] and [[Nino Burjanadze]], former members and leaders of Shevardnadze's ruling party. Mikheil Saakashvili was elected as President of Georgia in 2004.<ref>{{cite web|url=http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history |title=არჩევნების ისტორია|work=ტაბულა |publisher=Tabula|date=17 August 2016|access-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013905/http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history|archive-date=7 November 2017|url-status=live|language=ka}}</ref> Following the Rose Revolution, a series of reforms were launched to strengthen the country's military and economic capabilities, as well as to reorient its foreign policy westwards. The new government's efforts to reassert Georgian authority in the southwestern autonomous republic of [[Adjara]] led to a major [[Ajaria Crisis|crisis]] in 2004.<ref>{{cite web |title=Georgia moves to rein in Ajaria |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3685117.stm |publisher=[[BBC News]] |date=5 May 2004}}</ref> The country's newly pro-Western stance, along with accusations of Georgian involvement in the [[Second Chechen War]],<ref>{{Cite news | last= Gorshkov | first= Nikolai | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | title= Duma prepares for Georgia strike | work= BBC News | date= 19 September 2002 | access-date= 24 July 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090929222413/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | archive-date= 29 September 2009 | url-status=live}}</ref> resulted in a severe deterioration of [[Georgia-Russia relations|relations with Russia]], fueled also by Russia's open assistance and support to the two secessionist areas. Despite these increasingly difficult relations, in May 2005 Georgia and Russia reached a bilateral agreement<ref>{{cite web |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080813052136/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |url-status=live|archive-date=13 August 2008 |title=Russia, Georgia strike deal on bases |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=30 May 2005 | access-date=29 December 2021}}</ref> by which Russian military bases (dating back to the Soviet era) in [[Batumi]] and [[Akhalkalaki]] were withdrawn. Russia withdrew all personnel and equipment from these sites by December 2007<ref>{{cite web|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=16321|title=Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia|publisher=Civil Georgia, Tbilisi|date=13 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514043306/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321|archive-date=14 May 2011|url-status=live | access-date=29 December 2021}}</ref> while failing to withdraw from the [[Gudauta]] base in Abkhazia, which it was required to vacate after the adoption of the [[Adapted Conventional Armed Forces in Europe Treaty]] during the [[1999 Istanbul summit]].<ref>[http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 Russia's retention of Gudauta base – An unfulfilled CFE treaty commitment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205180219/http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 |date=5 February 2017 }} Socor, Vladirmir. The Jamestown Foundation. 22 May 2006</ref> === რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა === [[File:South Ossetia war russian tank.jpg|thumb|A Russian armoured column in South Ossetia]] {{Main|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)}} After tense relations between Georgia and separatists in [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]] ever since the [[dissolution of the Soviet Union]] (1991), relations between Russia and Georgia [[2006 deportation of Georgians from Russia|severely deteriorated]] into the April 2008 [[2008 Russo-Georgian diplomatic crisis|Russo-Georgian diplomatic crisis]].<ref name="shelling">{{cite web|last=Whitmore|first=Brian|date=12 September 2008|title=Is The Clock Ticking For Saakashvili?'|url=http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102314/http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|archive-date=3 September 2014|access-date=3 September 2014|website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref><ref name="tall_order">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |title=Russia criticised over Abkhazia |work=BBC News |date=24 April 2008 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080815002113/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |archive-date=15 August 2008 |url-status=live }}</ref> The [[Russo-Georgian War]] (1–16 August 2008) resulted in (parts of) [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]] being (still) under control of Russian-backed separatists, with Russian military bases being established in those regions, and Russia – according to the European Court of Human Rights – having direct control over [[Russian-occupied territories in Georgia|those separatist regions]]. A bomb explosion on 1 August 2008 targeted a car transporting Georgian peacekeepers. South Ossetians were responsible for instigating this incident, which marked the opening of hostilities and injured five Georgian servicemen, then several South Ossetian militiamen were killed by snipers.<ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c,dwp_uuid=f2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|title=Countdown in the Caucasus: Seven days that brought Russia and Georgia to war|newspaper=[[Financial Times]]|date=26 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920023223/http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c%2Cdwp_uuid%3Df2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|archive-date=20 September 2008}}</ref><ref name="feud">{{cite news |url=http://online.wsj.com/articles/SB121884450978145997 |title=Smoldering Feud, Then War |author1=Marc Champion |author2=Andrew Osborn |newspaper=The Wall Street Journal |date=16 August 2008}}</ref> South Ossetian separatists began shelling Georgian villages on 1 August. These artillery bombardments caused Georgian servicemen to return fire periodically.<ref name="shelling" /><ref name="feud" /><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|title=Georgia calls on EU for independent inquiry into war|author=Luke Harding|newspaper=The Guardian|date=19 November 2008|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913101015/https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|archive-date=13 September 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Allison">{{cite journal|author=Roy Allison|url=http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|title=Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace'|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|volume=84|issue=6|year=2008|pages=1145–1171|doi=10.1111/j.1468-2346.2008.00762.x|access-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423221417/http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|archive-date=23 April 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |title=The Conflict Between Russia and Georgia |author=Jean-Rodrigue Paré |publisher=Parliament of Canada |date=13 February 2009 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |archive-date=2 January 2016 }}</ref> On 7 August 2008, the Georgian president Mikheil Saakashvili announced a unilateral [[ceasefire]] and called for peace talks.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |title=Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address |publisher=Civil.Ge |date=7 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019155639/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live }}</ref> More attacks on Georgian villages (located in the South Ossetian conflict zone) were soon matched with gunfire from Georgian troops, who then proceeded to move in the direction of the capital of the [[self-proclaimed]] Republic of South Ossetia ([[Tskhinvali]]) on the night of 8 August, reaching its centre in the morning of 8 August.<ref name="Jamestown Goals">{{cite web |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |title=The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia |publisher=[[The Jamestown Foundation]] |date=8 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026162658/http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |archive-date=26 October 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.chicagotribune.com/2008/08/09/georgian-conflict-puts-us-in-middle/|title=Georgian conflict puts U.S. in middle|website=Chicago Tribune|date=9 August 2008|access-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124315/http://articles.chicagotribune.com/2008-08-09/news/0808080649_1_south-ossetia-russian-peacekeeping-troops-russian-president-dmitry-medvedev/2|archive-date=16 October 2014|url-status=live}}</ref><ref name="washingtonpost.com">{{cite news |author=Peter Finn |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |title=A Two-Sided Descent into Full-Scale War |newspaper=[[The Washington Post]] |date=17 August 2008 |access-date=28 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106085255/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |archive-date=6 November 2012 |url-status=live }}</ref> According to Russian military expert [[Pavel Felgenhauer]], the Ossetian provocation was aimed at triggering Georgian retaliation, which was needed as a [[pretext]] for a Russian military invasion.<ref>{{cite web |url=http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |title=The Russian-Georgian War was Preplanned in Moscow |date=14 August 2008 |author=Pavel Felgenhauer |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820185319/http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |archive-date=20 August 2014 }}</ref> According to Georgian intelligence and several Russian media reports, parts of the regular (non-peacekeeping) Russian Army had already moved to South Ossetian territory through the [[Roki Tunnel]] before the Georgian military action.<ref name="NYTFreshev">{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | work=The New York Times | first=C.J. | last=Chivers | title=Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start | date=15 September 2008 | access-date=28 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170616163055/http://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | archive-date=16 June 2017 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |script-title=ru:СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий |publisher=NEWSru.com |date=11 September 2008 |language=ru |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |archive-date=2 January 2016 |url-status=live }}</ref> Russia accused Georgia of "aggression against South Ossetia" and began a large land, air and sea invasion of Georgia under the pretext of a "[[peace enforcement]]" operation on 8 August 2008.<ref name="roudik">{{cite web|publisher=Library of Congress |url=https://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |title=Russian Federation: Legal Aspects of War in Georgia | archive-url=https://web.archive.org/web/20140716042951/http://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |archive-date=16 July 2014 }}</ref><ref name="Allison" /> [[Military of Abkhazia|Abkhaz forces]] opened a second front on 9 August with the [[Battle of the Kodori Valley]], an attack on the Kodori Gorge, held by Georgia.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |title=Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge |work=Reuters |date=9 August 2008 |access-date=1 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134849/http://www.reuters.com/article/2008/08/09/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live }}</ref> Tskhinvali was seized by the Russian military by 10 August.<ref name="radar">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|title=I got my children out minutes before the bombs fell|work=The Guardian|date=11 August 2008|first=Luke|last=Harding|access-date=24 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305004656/https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|archive-date=5 March 2017|url-status=live}}</ref> Russian forces occupied Georgian cities beyond the disputed territories.<ref name="new_front_deeper">{{cite news |agency=Associated Press |title=Russia opens new front, drives deeper into Georgia |url=http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |date=11 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080814211308/http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |archive-date=14 August 2008}}</ref> During the conflict, there was a campaign of [[Ethnic cleansing of Georgians in South Ossetia|ethnic cleansing against Georgians in South Ossetia]], including destruction of Georgian settlements after the war had ended.<ref name="Fact-finding">{{cite web|url=http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007030130/http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-date=7 October 2009|title=Report. Volume I|date=September 2009|publisher=Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia |page=27}}</ref><ref name="Damage">{{cite news |title=Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After... |url=https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979+09-Oct-2008+PRN20081009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222225015/https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979%2B09-Oct-2008%2BPRN20081009 |archive-date=22 February 2014 |work=Reuters |date=9 October 2008 }}</ref> The war displaced 192,000 people and while many were able to return to their homes after the war. One year later, around 30,000 ethnic Georgians remained displaced.<ref>{{cite web |url=http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |title=Civilians in the line of fire |publisher=Amnesty International |date=November 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222042133/http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |archive-date=22 February 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia Marks Anniversary of War |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |date=7 August 2009 |work=BBC News |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808040149/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |archive-date=8 August 2014 |url-status=live }}</ref> In an interview published in ''[[Kommersant]]'', South Ossetian leader [[Eduard Kokoity]] said he would not allow Georgians to return.<ref>{{cite web |script-title=ru:Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все |url=http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |date=15 August 2008 |publisher=Kommersant |language=ru |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916181813/http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |archive-date=16 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |title=Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages |url=http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |date=30 September 2008 |publisher=RFE/RL |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102226/http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |archive-date=3 September 2014 |url-status=live }}</ref> The [[President of France]], [[Nicolas Sarkozy]], negotiated a ceasefire agreement on 12 August 2008.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19069 |title=Russia Endorses Six-Point Plan |publisher=Civil.Ge |date=12 August 2008 | access-date=29 December 2021 }}</ref> Russia recognized Abkhazia and South Ossetia as separate republics on 26 August.<ref name="kremlin">{{cite web|url=http://kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|title=Statement by President of Russia Dmitry Medvedev|publisher=The Kremlin|date=26 August 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080902001442/http://www.kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|archive-date=2 September 2008}}</ref> The Georgian government severed diplomatic relations with Russia.<ref name="break">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |title=Georgia breaks ties with Russia |work=BBC News |date=29 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073511/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |archive-date=6 October 2014 |url-status=live }}</ref> Russian forces left the buffer areas bordering Abkhazia and South Ossetia on 8 October and the [[European Union Monitoring Mission in Georgia]] was dispatched to the buffer areas.<ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117657 |title=Russia Completes 'Most of Withdrawal' – EU Monitors |publisher=Civil Georgia|date=8 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref><ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117667 |title=Moscow Says EU Monitors Fully Control 'Buffer Zones' |publisher=Civil Georgia|date=9 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref> Since the war, Georgia has maintained that Abkhazia and South Ossetia are [[Russian-occupied territories in Georgia|occupied Georgian territories]].<ref name="parliament.ge">{{cite web |url=http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |title=Resolution of the Parliament of Georgia on the Occupation of the Georgian Territories by the Russian Federation |date=29 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903224516/http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |archive-date=3 September 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |title=Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory |publisher=Civil.Ge |date=28 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |archive-date=3 September 2008 |url-status=live}}</ref> === ქორთული ორცებაშ თარობა (2012–ასეშა) === [[File:Solvita Āboltiņa tiekas ar Gruzijas premjerministru (cropped).jpg|thumb|upright|[[Bidzina Ivanishvili]], founder and honorary chairman of [[Georgian Dream]].]] In preparation for the [[2012 Georgian parliamentary election|2012 parliamentary elections]], Georgia implemented constitutional reforms to switch to a [[Parliamentary system|parliamentary democracy]], moving executive powers from the President to the Prime Minister.<ref>{{cite news |title=Georgia's Constitutional Changes |url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/georgia/georgia-s-constitutional-changes |work=International Crisis Group |date=1 March 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> The transition was set to start with the October 2012 parliamentary elections and to be completed with the [[2013 Georgian presidential election|2013 presidential elections]]. Against the expectations of the ruling United National Movement (UNM) of president Mikheil Saakashvili, a 6-party [[Coalition#Government and politics|coalition]] centred around the newly founded [[Georgian Dream]] party won the [[Georgian parliamentary election, 2012|parliamentary elections in October 2012]], bringing an end to nine years of UNM rule and marking the first peaceful electoral transfer of power in Georgia. Georgian Dream started as a centre-left and pro-European party, gradually moved to culturally conservative and Eurosceptic, has also been described as lacking a clear ideology,<ref>This summarizes main article [[Georgian Dream]]</ref> and is being led by the strongly pro-Russian oligarch [[Bidzina Ivanishvili]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/03/06/georgische-demonstranten-vrezen-door-europa-te-worden-vergeten-a4885455#/krant/2025/03/07/#106 ‘Georgian protesters fear being forgotten by 'Europe'’] (in Dutch language). ''[[NRC Handelsblad]]'', 7 March 2025. Retrieved 11 March 2025.</ref> President Saakashvili acknowledged the defeat of his party on the following day.<ref>{{Citation|title=Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election|newspaper=Civil.ge|date=2 October 2012|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299| access-date=29 December 2021}}</ref> Georgian Dream was founded, led and financed by tycoon [[Bidzina Ivanishvili]], the country's richest man, who was subsequently elected by parliament as new Prime Minister.<ref>{{cite news |title=Georgian tycoon Ivanishvili confirmed as prime minister |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-parliament-idUSBRE89O0Z820121025 |work=Reuters |date=25 October 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> Due to the incomplete transition to parliamentary democracy, a year of uneasy [[Cohabitation (government)|cohabitation]] between Ivanishvili and Saakashvili followed until the [[2013 Georgian presidential election|presidential election in October 2013]],<ref>{{cite news |title=Georgia: Conflict Rather than Cohabitation |url=https://eurasianet.org/georgia-conflict-rather-than-cohabitation |work=Eurasianet |date=8 February 2013|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia's Historic Transition Faces Crucial Tests In 2013 |url=https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |work=RFE/RL |date=16 December 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> which was won by [[Giorgi Margvelashvili]] from the Georgian Dream party.<ref>{{cite news |title=Georgia PM ally Giorgi Margvelashvili 'wins presidency' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |work=BBC News |date=27 October 2013}}</ref> With the completed transfer of power, Prime Minister Ivanishvili stepped aside and named one of his close business associates, [[Irakli Garibashvili]], as the next prime minister.<ref>{{cite news |title=Irakli Garibashvili Named as Georgia's Next Prime Minister |url=https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |work=Jamestown Foundation |date=4 November 2013 |access-date=29 December 2021}}</ref> Ivanishvili has since been called the informal leader of Georgia, arranging political reappointments from behind the scenes.<ref>{{cite news |title=Did Georgia's 'Informal Leader' Pressure Prime Minister To Resign? |url=https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |work=RFE/RL |date=24 December 2015 |access-date=29 December 2021}}</ref> Saakashvili left Georgia shortly after the election. In 2018, he was convicted in absentia on corruption charges and abuse of power, which he denied.<ref>{{cite news |title=Mikheil Saakashvili: Georgian ex-president arrested returning from exile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |work=BBC News |date=1 October 2021}}</ref> Georgian Dream won the 2016 [[2016 Georgian parliamentary election|parliamentary elections]] with 48.61% of the vote while UNM received 27.04%.<ref>{{cite news |title=Ruling party in Georgia decisively wins parliament vote |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-election-idUSKCN1272AT |work=Reuters |date=7 October 2016 |language=en}}</ref> As result of the mixed proportional-majoritarian voting system, this translated into a parliamentary [[supermajority]] of 115 out of 150 seats (77%). This electoral imbalance became a key issue of political and civil society strife in the following years.<ref>{{cite news |title=Constitutional Amendments Initiated |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |work=Civil.ge |date=3 May 2017 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgian government offers concessions to end crisis |url=https://eurasianet.org/georgian-government-offers-concessions-to-end-crisis |work=Eurasianet |date=24 June 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Transparency International urges dialogue with civil society during political crisis in Georgia |url=https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |work=Transparency International |date=30 November 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref> In the [[2018 Georgian presidential election|2018 presidential election]], the Georgian Dream party backed [[Salome Zourabichvili|Salome Zurabishvili]], who won in the second round, becoming the first woman in Georgia to hold the office in full capacity.<ref>Speaker [[Nino Burjanadze]] held the office as female interim President twice, in 2003 and 2007</ref> This was the last direct election of a Georgian president, as additional constitutional reforms removed the popular vote.<ref>{{cite news |title=Georgia elects Salome Zurabishvili as first woman president |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |work=BBC News |date=29 November 2018}}</ref> After international mediation to overcome the deep political crisis in the run-up to the 2020 parliamentary elections, an amended electoral system was adopted, specifically for the [[2020 Georgian parliamentary election|2020 elections]].<ref>{{cite news |title=Georgian Dream, Opposition Reach Consensus over Electoral Reform |url=https://civil.ge/archives/341385 |work=Civil.ge|date=8 March 2020 |access-date=29 December 2021}}</ref> Nine parties were elected to parliament. Georgian Dream secured over 48% of votes, which translated into 90 out of 150 seats. They were thus able to continue to govern alone. The opposition made accusations of fraud, which Georgian Dream denied. Thousands of people gathered outside the Central Election Commission to demand a new vote.<ref>{{cite news |title=Georgia protests: Tbilisi police fire water cannon at demonstrators |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |work=BBC News |date=8 November 2020}}</ref> This led to a new political crisis that was (temporarily) resolved by an EU brokered agreement,<ref>{{cite news |title=New EU Proposal: Amnesty for Rurua, Melia, 2022 Snap Polls if GD Gets Less than 43% in Locals |url=https://civil.ge/archives/413785 |work=Civil.ge|date=18 April 2021 |access-date=29 December 2021}}</ref> from which the Georgian Dream later withdrew.<ref>{{cite news |title=President Michel to Start Consultations after GD's EU-Brokered Deal Withdrawal |url=https://civil.ge/archives/434558 |work=Civil.ge|date=29 July 2021 |access-date=29 December 2021}}</ref> In February 2021, Prime Minister [[Giorgi Gakharia]] resigned and Irakli Garibashvili became Prime Minister once more.<ref>{{cite news |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |work=BBC News |date=22 February 2021}}</ref> [[Georgia and the Russian invasion of Ukraine|During the Russian invasion of Ukraine in 2022]], Georgian provided diplomatic and humanitarian support for Ukraine but did not join other countries in imposing sanctions on Russia. Since the beginning of war Georgia has topped the list of countries to which [[Russian emigration during the Russian invasion of Ukraine|Russian exiles]] moved; Russians have been allowed to stay in Georgia for at least one year without a visa since 2015, though many Georgians began to view the presence of more Russian citizens in Georgia as a security risk.<ref>{{Cite news |last=Shota Kincha |date=22 May 2022 |title=Russian exiles get a chilly reception in Georgia – VoxEurop |language=en-US |work=Voxeurope |url=https://voxeurop.eu/en/russian-exiles-get-a-chilly-reception-in-georgia/ |access-date=2022-06-26}}</ref><ref>{{Cite news|date=20 May 2023 |title=90 დღე 366-ის წინააღმდეგ - საქართველო-რუსეთის უვიზო მიმოსვლის მოკლე ისტორია|language=en-US |work=Radio Freedom|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/საქართველო-რუსეთის-უვიზო-მიმოსვლის-მოკლე-ისტორია/32419480.html}}</ref> On 7 March 2023, the [[Parliament of Georgia]], led by the Georgian Dream coalition, attempted to pass the [[Foreign funding of NGOs#Georgia|Law on Transparency of Foreign Influence]] which requires [[Non-governmental organization|Non-Governmental Organizations]] (NGOs) to register as "agents of foreign influence", if upwards of 20% of their funding is from foreign support.<ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Law on "Transparency of Foreign Funding" Passes 76-13 in the First Reading |url=https://civil.ge/archives/529567 |access-date=2024-05-12 |website=Civil Georgia |language=en-US}}</ref> The passing of the bill resulted in severe protests and criticism from the [[United States Department of State|US State Department]], [[United Nations]] and [[European Union]], leading to the termination of further discussions of the bill.<ref>{{Cite web |last=Ritchie |first=Rhea Mogul,Sophie Tanno,Niamh Kennedy,Hannah |date=2023-03-09 |title=Georgia withdraws 'foreign influence' bill but opposition vows more protests |url=https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |access-date=2024-05-12 |website=CNN |language=en}}</ref> On 3 April 2024, the Georgian Parliament announced the draft of a similar law named the [[Foreign funding of NGOs#Georgia|Proposed Law on Transparency of Foreign Influence]],<ref>{{Cite web |title=Ruling party to resubmit bill on transparency of foreign influence to Parliament {{!}} AGENDA.GE |url=https://agenda.ge/en/news/2024/38524 |access-date=2024-05-12 |website=agenda.ge |language=en}}</ref> leading to [[2023–2024 Georgian protests|larger protests]], the bill has been described as "the Russian law" by the opposition and protestors, in reference to the [[Russian foreign agent law]].<ref>{{Cite news |date=2024-04-15 |title=Protesters demand Georgia government withdraw proposed 'Russian law' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68822483 |access-date=2024-05-12 |language=en-GB}}</ref> At least 200,000 people have joined [[2023–2024 Georgian protests|the protests against the law]], which they describe as "[[Kremlin]]-style", and a threat to [[democracy]] and [[Freedom of speech|free speech]].<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Massive Tbilisi protest marks historic turnout |url=https://tvpworld.com/77488096/tbilisi-hosts-the-largest-protest-in-georgias-modern-history |access-date=2024-08-20 |website=[[Telewizja Polska]] |language=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-12 |title=Tens of Thousands Protest Against Foreign Agents Law |url=https://civil.ge/archives/605652 |access-date=2024-08-20 |website=[[Civil Georgia]] |language=en-US}}</ref> Alleged irregularities and fraud in the 26 October [[2024 Georgian parliamentary election]]s led to an ongoing [[Georgian political crisis (2024–present)|Georgian political crisis]], which entailed, among more, the refusal of Georgias fifth president [[Salome Zourabichvili]] to acknowledge the 14 December [[2024 Georgian presidential election]]s (held in parliament) to have been won by [[Mikheil Kavelashvili]]. Following the announcement of the results of the [[2024 Georgian parliamentary election]]s, [[2024 Georgian post-election protests|protests erupted in Georgia on 28 October]], with the protestors citing alleged violations of electoral law, such as voter fraud. The EU's [[High Representative of the Union for Foreign Affairs and Security Policy]] in December 2024 called on the [[Election Administration of Georgia|Central Election Commission of Georgia]] (CEC) to "swiftly, transparently and independently investigate and adjudicate electoral irregularities and allegations thereof".<ref>{{Cite web |title=Joint Statement by High Representative Josep Borrell and European Commission on Parliamentary elections |url=https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US}}</ref> The Georgian opposition parties and the [[President of Georgia]] Zurabishvili have stated their support for the protestors alleging the violation of the law by the [[Georgian Dream]] government.<ref>{{Cite web |date=2024-11-25 |title=President: Parliament Meeting Unconstitutional |url=https://civil.ge/archives/637669 |access-date=2024-12-13 |website=Civil Georgia |language=en-US}}</ref> Protests have gotten more intense since 28 November following the postponing of [[Accession of Georgia to the European Union|Georgia's integration into the European Union]] until 2028.<ref>{{Cite web |title=PM Kobakhidze: No EU accession negotiations until 2028, rejecting grants to avoid blackmail |url=https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US}}</ref> The protestors started using [[pyrotechnics]] and [[molotov cocktail]]s.<ref>{{Cite web |title=Protesters in Georgia throw Molotov cocktails at security forces |url=https://newsukraine.rbc.ua/news/protesters-in-georgia-throw-molotov-cocktails-1733087805.html |access-date=2024-12-13 |website=RBC-Ukraine |language=en}}</ref> The use of water cannon and tear gas by the police led to injuries described as torture by Georgia's rights ombudsman.<ref>{{Cite web |date=2024-12-03 |title=Georgian police accused of torturing pro-EU protesters |url=https://www.france24.com/en/europe/20241203-georgia-police-use-water-cannon-tear-gas-to-disperse-pro-eu-protesters-outside-parliament |access-date=2024-12-13 |website=France 24 |language=en}}</ref> On 2 December, opposition leader [[Zurab Japaridze]] was arrested, and on 4 December another opposition leader, [[Nika Gvaramia]], was arrested. Both opposition leaders have been set free since then.<ref>{{Cite web |last=Media |first=O. C. |date=2024-12-02 |title=Georgian police briefly detain opposition leader Zurab Japaridze |url=https://oc-media.org/georgian-police-briefly-detain-opposition-leader-zurab-japaridze/ |access-date=2024-12-13 |website=OC Media |language=en-US}}</ref><ref name=":5">{{Cite news |last=Light |first=Felix |date=4 December 2024 |title=Georgian opposition leader violently detained by police, his party says |url=https://www.reuters.com/world/europe/georgian-opposition-leader-beaten-unconscious-detained-by-police-party-says-2024-12-04/ |access-date=4 December 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref> --> === უახალაშ ისტორია === {{გილნაკერზეფი}} ==== ზოხორინალაშ აკონწყუალა ==== [[1990]] წანაშ [[28 გჷმათუთა|28 გჷმათუთას]] საქორთუოს იმანჯჷ პირველ ანდაპარტიული, დემოკრატიულ საპარლამენტო გიშაგორუეფქ, სოდე ორწუმებელო გიმორძგჷ ერუანულ პოლიტიკურპარტიეფიშ დო ორგანიზაციეფიშ მემარძგვანე ოგიშაგორუე ბლოკიქ „კუკუმ ტაბაკი — დუდიშული საქორთუო“ (სპიკერი: [[ზვიად გამსახურდია]]). თიმ წანაშ [[14 გერგობათუთა]]ს, საქორთუოშ ახალგიშნაგორა [[საქორთუოშ რესპუბლიკაშ უჟინაშ სხუნუ|უჟინაშ სხუნუშ]] პირველ სესიას უჟინაშ სხუნუშ დუდმახვენჯო ართპირუო გიშაგორილქ იჸუ პ-ნ ზვიად კ. გამსახურდიაქ(1939–1993). კჷნე თიმ სესიას რესპუბლიკას ჯოხოთ გიადჷ „საქართველოს რესპუბლიკა“, დენტკიცჷ ახალ სახენწჷფო სიმბოლიკაქ დო რსულ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკორინაფაშ აკონწყუალაშახ გეგმიცხადჷ გინმალ ბორჯიქ. [[1991]] წანაშ [[31 მელახი]]ს საქორთუოს იმანჯჷ საართო-ოკათე რეფერენდუმქ, ნამუშ აკა შეკითხურ რდჷ: „გონებჷნა დო ვარ საქორთუოშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკონწყუალა [[1918]] წანაშ 26 მესიშ აქტიშ ოსხილშა?“ ქო-ს უგამჷ იანაშ ოგიშაგორუე ხონარიშ ნებაშ მოღვენ მახორობაშ 98 %-იქ, თინეფს შქას აფხაზეფქჷთ. რეფერენდუმიშ შედეგეფიშ ოსხირშა, [[1991]] წანაშ [[9 პირელი|9 პირელს]] საქორთუოშ რესპუბლიკაშ უჟინაშ სხუნუქ მიღჷ „საქორთუოშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკონწყუალაშ აქტი“. კჷნე თიმ დღას [[ააშ]]-იშ სენატიქ მენოწონებ რეზოლუციათ<ref>{{cite web |url=https://www.congress.gov/bill/102nd-congress/senate-resolution/94/text |title=S.Res.94 - A resolution commemorating the two-year anniversary of the Soviet crackdown in Tbilisi, Georgia, on April 9, 1989, and urging the Soviet Union to recognize the will of the Georgian people and the legitimacy of the March 31, 1991, referendum. |publisher=congress.gov |access-date=2026-02-09}}</ref> ლეგიტიმურო იჩინჷ 31 მელახიშ რეფერენდუმიშ შედეგეფი, ნამუთ წჷმარინუანდუ საქორთუოშ ზოხორინალაშ დე-ფაქტო ჩინებას. საქორთუოშ რესპუბლიკაშ რესპუბლიკაშ სხუნუშ 1991 წანაშ 9 პირელიშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადებას ხეთეშე მაჸუნუ შედეგიქ აღიარებეფიშ სახეთ. საქორთუოშ ზოხორინალა იჩინეს: 1991 წანაშ 27 მარაშინათუთას — [[რუმინეთი]] დო [[მოლდოვა]], 30 მარაშინათუთას — [[აზერბაიჯანი]], 13 ეკენიას — [[სომხეთი]], 12 ქირსეთუთას — [[უკრაინა]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N244, 13 დეკემბერი, 1991</ref> 16 ქირსეთუთას — [[თურქეთი]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N247, 18 დეკემბერი, 1991</ref> 20 ქირსეთუთას — [[ლიეტუვა]] დო [[მონღოლეთი]], 25 ქირსეთუთას — [[ააშ]], [[კანადა]] დო [[ირანი]], 26 ქირსეთუთას — [[ინდოეთი]], [[ბრაზილია]], [[კუბა]], [[ტაილანდი]], 27 ქირსეთუთას — [[ჩინეთი]], [[ბელარუსი]], [[სლოვენია]], [[ვიეტნამი]], [[ეგვიპტე]], [[ალჟირი]], 28 ქირსეთუთას — [[ხორვატია]], [[იორდანია]], 30 ქირსეთუთას — [[ლიბანი]], 31 ქირსეთუთას — [[პაკისტანი]], 1992 წანაშ 2 ღურთუთას — [[ერაყი]], [[ეთიოპია]], [[ლაოსი]] და თ.უ., თაშნეშე 1992 წანაშ 31 კვირკვეს გოართოიანაფილ ერეფიშ მორანწკე ხუნას საქორთუოშ რესპუბლიკაქ მეღებულქ იჸუ ორგანიზაციაშ 179-ა მაკათურო.<ref>{{cite web |url=https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/10073/1/SakartvelosRespublika_1992_N144.pdf |title=გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №144 (423), 1 აგვისტო, 1992 |publisher=dspace.nplg.gov.ge |access-date=2026-02-09}}</ref> == გეოგრაფია == [[ფაილი:Georgia Topography.png|thumb|350px|left|საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა]] საქორთუო ევროპაშ დო აზიაშ ოკართაფუს, [[კავკაცია]]ს იდვალჷ. ბჟადალშე უხურგანს [[უჩა ზუღა]], ოორუეშე - [[რუსეთი]], ბჟაეიოლშე - [[აზერბაიჯანი]] დო ობჟათეშე [[თურქეთი]] დო [[სომხეთი]]. საქორთუო თი უჯვეშაშ ოტრანსპორტე ოთხშარააკართუს იდვალჷ, ნამუთ მიორსხუანდჷ დო მიორსხუანს ოორუეშ დო ობჟათეშ, ბჟადალუშ დო ბჟაეიოლიშ ქიანეფს. თე შარას გინმიშჷ ევროპა-აზიაშ მიმარსხუაფალი ოტრანსპორტე მაგისტრალი - ჯვეში აბრეშუმიშ შარა. * '''ტერიტორია''' - ქიანაშ ფართობი რე 69 700 კვ.კმ. თანჯეფიშ სიგჷნძა - 1771 კმ. * '''ორთა''' - საქორთუო, მუჭოთ ედომუშამი [[კავკაცია]] ანდა გვალათ რე გიშაგორილი დო უმოსო ლაკადა დიხა რე. * '''ორთაშობური რესურსეფი''': ტყალეფი, ჰიდროენერგია, მანგანუმი, რკინაში მადენი, ლინჯი, მორჩილი მუდანობათ ქუანოშქერი დო ნაფთობი, გვალაში დო ზუღაში კლიმატური კურორტეფი. * '''ქიანაში უდიდაში ნოღეფი''' * [[ქართი]] -ოხორანს 1 108 717 კოჩი *[[ბათუმი]] -ოხორანს 152 839 კოჩი * [[ქუთეში]] -ოხორანს 147 635 კოჩი * [[რუსთავი]] -ოხორანს 125 103 კოჩი * [[სოხუმი]] -ოხორანს ''62 914'' კოჩი შხვა დიდი ნოღეფი: * [[გორი]] -ოხორანს 48 143 კოჩი * [[ზუგდიდი]] -ოხორანს 42 998 კოჩი * [[ფუთი]] -ოხორანს 41 465 კოჩი * [[თელავი]] -ოხორანს 19 629 კოჩი დო შხვა... საქორთუო ო.გ. 41o071 დო 43o351 დო ბ.გ. 40o041 დო 46o441-ს იდვალუაფუ. == სახენწჷფო == საქორთუო ოპარლამენტე რესპუბლიკა რე. სახენწჷფოში მადუდე რე [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]], ნამუთ სხუნუშ ხეშუულაფაშ მანჯღვერჷთ რე. თარობაშ მადუდე - [[პრემიერ-მინისტრი]]. ქიანაშ უმაღალაშ კანონმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი პარლამენტი (235 მაკათური), ნამუთ ოთხ წანამოწანას ართიშახ ითირუ პროპორციული დო მაჟორიტარული სისტემათ. * '''ნანანოღა''' - [[ქართი]] * '''ოფიციალური ნინა''' - [[ქორთული ნინა|ქორთული]], [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას]] [[აფხაზური ნინა|აფხაზური]] ქორთულწკჷმა ართო. * '''ერუანული დღახუ''' - [[26 მესი]] (1918), სახენწჷფობური დუდიშულაშ დღა. == საქორთუოშ თანჯეფი == ოსქჷრონე თანჯა საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალუ ნოწილს, დაბა ლესელიძეწკჷმა იჭყაფუ. უკული თინა მეჸუნს [[ფსოუ]]ს, ნამუთ ოდუდეს გვალა აგეფსთაწკჷმა ეჭოფუნს. საქორთუოშ ოორუე თანჯა უმოსო მეჸუნს კავკასიონიშ თარ წყარგმართალ ქჷნდჷრს. გვალა ვაციკფარსიშე გვალა შავიკლდეშა საქორთუოშ თანჯა გეჸუნს წყარგმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუეშე გვალა [[მყინვარწვერი|მყინვარწვერს]] დო [[გვერდით ქჷნდჷრი|გვერდით ქჷნდჷრს]]. ბჟაეიოლი თანჯა იჭყაფუ გვალა [[ტინოვროსო]]შე, გიმურს [[ალაზანიშ ვე]]შა, მეუნს წყარმალ [[ალაზანი|ალაზანს]], სოიშახ 1 კმ ვადოსქიდუ [[მინგეჩაურიშ წყაროთხილუ]]წკჷმა წყარმალიშ კათაფაშა. საქორთუოშ ობჟათე თანჯა იჭყაფუ [[უჩა ზუღა]]წკჷმა, ოფუტე [[სარფი]]ს. თანჯა დიო მეჸუნს, უკული კვათჷნს ლაზისტანიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნორთის, მეჸუნს [[შავშეთი]]ს დო კჷნ კვათუნს [[არსიანიშ ქჷნდჷრი|არსიანიშ ქჷნდჷრს]], ჯავახეთიშ რეგიონიშ დო სომხეთიშ ვულკანურ გვალონას, ლოქიშ ქჷნდჷრს, წყარმალ [[მტკვარი|მტკვარს]] დო [[იორიშ გაბარი|იორიშ გაბარს]]. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. {| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10" |----- ! colspan="3" background: #8B864E | საქორთუოშ რეგიონეფი |----- | colspan="3" align="center" | <div class="float-none"> |----- | ''№'' || ''რეგიონი'' || ''ნანანოღა'' |----- | 1 || [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[სოხუმი]] |----- | 2 || [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი]] || [[ზუგდიდი]] |----- | 3 || [[გურიაშ აკანი]] || [[ოზურგეთი]] |----- | 4 || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[ბათუმი]] |----- | 5 || [[რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანი|რაჭა-ლეჩხუმიშ<br />დო თუდოლენი შონეშ აკანი]] || [[ამბროლაური]] |----- | 6 || [[იმერეთიშ აკანი]] || [[ქუთეში]] |----- | 7 || [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი]] || [[ახალციხე]] |----- | 8 || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[გორი]] |----- | 9 || [[მცხეთა-მთიანეთიშ აკანი]] || [[მცხეთა]] |----- | 10 || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[რუსთავი]] |----- | 11 || [[კახეთიშ აკანი]] || [[თელავი]] |----- | 12 || [[ქართი]] || [[ქართი]] |----- |} == დემოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ დემოგრაფია}} ისტორიოგრაფიას მეღებული მუნაჩემეფით [[XIII ოშწანურა]]ს ქორთუეფიშ მუდანობა 5 მილიონს ოჭირინუანდჷ. უჩინებუ რე XIV-XVII ოშწანურეფიშ მუნაჩემეფი. XVIII ოშწანურაშ შქა წანეფშე საქორთუოშ მახორობას (ასეიან ხურგეფს) 761 ვითოშით ანგარიშენდეს, თინეფშე 5% ოხორანდჷ ნოღეფს. 1800 წანაშო საქორთუოშ (ასეიან ხურგეფს) მახორობა 675 ვითიოშშე უმოსი რდჷ, თაურეშე ბჟაეიოლ საქორთუოშა მიშჷ მახორობაშ 45,6%, ბჟადალაშა – 54,4%. 1832 წანა 840 ვითოშშა მიძინჷ, 1865 წანას — 1 289 200-ს გეგნაჩირთჷ. 1897 წანას, საქორთუოშ მახორობა რდჷ 1 919 400 ადამიერი, 1914 წანას — 2 600 400. ართი ოშწანურაშ გოძვენას საქორთუოშ მახორობაქ 3,4-სხით მიძინჷ. [[პავლე ინგოროყვა]]სშ ჩინებათ, 1916 წანას საქორთუოშ მახორობა აკმადგინანდჷ 3 365 000 ადამიერს, თინეფშე 2 349 000 ადამიერი რდჷ ქორთუ.<ref>''ინგოროყვა პ.'' „საქართველოს ტერიტორიის საზღვრების შესახებ გვ. 16-17 – თბილისი, 1990</ref> საქორთუოშ მახორობაქ მეხოლაფირო 200 ვითოშით დირკჷ [[პირველი მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის დო [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|პირველი რესპუბლიკაშ]] წანეფს, ნამუთ ირიათოიანი ლჷმეფით დო ტერიტორიეფიშ დინაფათ რდჷ გოპიჯაფილი. 1921 წანას საქორთუოშ მახორობაქ 2 410 ვითოშშახ ქუმორთჷ. XX ოშწანურაშე, მახორობაშ მუდანობაშ დოდგინა მახორობაშ არძაშოული მეშქაშობათ მუთმოხვადჷ. პირველი ეჭარუაქ სხუნუური საქორთუოს [[1926]] წანას იმანჯჷ, ეკონიაქ — [[1989]] წანას. ზოხორინელი საქორთუოს მახორობაშ ეჭარუაქ იმანჷ 2002 დო 2014 წანეფს. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! ეჭარუაშ წანა !! მახორობა !! ქომოლკოჩი !! ოსური |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1926|1926]]|| 2 677 200 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1939|1939]]|| {{ძინა}} 3 540 000 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1959|1959]] || {{ძინა}} 4 044 045 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1970|1970]] || {{ძინა}} 4 686 358|| || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1979|1979]] || {{ძინა}} 5 014 800 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1989|1989]]|| {{ძინა}} 5 400 800 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2002|2002]] || {{რკება}} 4 601 500 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2014|2014]] || {{რკება}} 3 787 000|| || |- |2020 || {{რკება}} 3 716 900 || || |} 1989 წანაშ ეჭარუათ საქორთუოშ მახორობა 5 443 000 კოჩი რდჷ, 2002 წანაშო - 4 601 500. მუჭოთ რჩქჷნი, საქორთუოშ მახორობაქ 13 წანაშ დინოხოლე ართი ნოხუთალით მირკჷ. ეკონია პერიოდეფს საქორთუოს მოხვალამირ რთულ პოლიტიკურ მოლინეფქ დო მონკა სოციალურ-ეკონომიკურ კრიზისიქ გჷმიჭანუ საქორთუოშ მახორობაშ ოგჷნაფალი ნორთიშ გუშულა თანჯეფსგალე. თეწკჷმა, მირკჷ დაბადებაქ დო ქჷმიძინჷ ღურუამობაქ დო ქიანაქ მონკა დემოგრაფიულ სიტუაციას ქინოლჷ. მუთ ოწაწჷ [[ქორთუეფი|ქორთუეფს]], 1989 წანას რდჷ 3 787 000 კოჩი, მუთ საქორთუოშ მახორობაშ 70,1 %-ს აკმადგინანდჷ. 2002 წანას ქორთუეფიშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 3 661 000 კოჩის, მუთ ქიანაშ მახორობაშ 83,8 % რდჷ. 2006 წანაშ ოფიციალური მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, საქორთუოშ ცენტრალურ ხეშუულობაშ კონტროლირებად ტერიტორიას დოხოლაფირო 4 661 473 კოჩი, ოხორანს. მახორობაშ ძინაშ ტემპი აკმადგინანს 0,74 %-ს. * '''ეთნიკური აკოდგინალა''' (საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[ქორთუეფი]] — 86,8 %, [[აზერბაიჯანარეფი]] — 6,3 %, [[სომეხეფი]] — 4,5 %, [[რუსეფი]] — 0,7 %, [[ოსეფი]] — 0.4 %, [[იეზიდეფი]] — 0,3 %, [[უკრაინალეფი]] — 0,2 %, [[ქისტეფი]] — 0,2 %, [[ბერძენეფი]] — 0,2 % დო შხვეფი; * '''რელიგიური აკოდგინალუა''' (უმოსო საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი ქირსიანეფი]] — 83,4 %, [[ისლამი|მუსლიმანეფი]] — 10,7 %, [[სომხური სამოციქულო ეკლესია|სომეხი გრიგორიანალეფი]] — 2,9 %, [[კათოლიციზმი|კათოლიკეეფი]] — 0,5 %, [[იეზიდიზმი|იეზიდეფი]] – 0,2 % დო შხვეფი. * '''დიდი ნოღეფი''': [[ქართი]] — 1 108 717, [[ბათუმი]] — 152 839, [[ქუთეში]] — 147 635, [[რუსთავი]] — 125 103, [[სოხუმი]] — 62 914, [[გორი]] — 48 143, [[ზუგდიდი]] — 42 998, [[ფუთი]] — 41 465, [[ცხინვალი]] — 30 432. {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |+ align=center style="font-weight:bold" | ნოღეფიშ მახორობა ! rowspan=23 width:150|<br /> [[ფაილი:Tiflis.jpg|border|135px|ქართი]]<br />[[ქართი]]<br /> [[ფაილი:Catholic Church in Kutaisi.jpg|border|135px|ქუთეში]]<br />[[ქუთეში]]<br /> [[ფაილი:Streets of Batumii.jpg|border|135px|ბათუმი]]<br />[[ბათუმი]]<br /> |- ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! rowspan=11 | {{navbar|საქორთუოშ ნოღეფიშ მახორობა|plain=1}} [[ფაილი:Rustavi Square.JPG|135px|რუსთავი]]<br />[[რუსთავი]]<br /> [[ფაილი:Gori cathedral (view from the Gori Fortress) (A).jpg|135px|border|გორი]]<br />[[გორი]]<br /> [[ფაილი:Dadiani Palace.jpg|135px|ზუგდიდი]]<br />[[ზუგდიდი]]<br /> |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[ქართი]]''' || [[ქართი]] || 1 108 717 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[სამტრედია]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 25 318 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[ბათუმი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]]|| 152 839|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | '''[[ხაშური]]'''|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]||26 135 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[ქუთეში]]'''||[[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 147 635 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 12 || align=left | '''[[სანაკი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 21 596 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[რუსთავი]]''' || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 125 103 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 13 ||align=left | '''[[ზესტაფონი]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 20 814 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | [[სოხუმი|'''სოხუმი''']]|| [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]|| ''62 914''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 14 ||align=left | [[მარნეული|'''მარნეული''']]|| [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 20 211 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[გორი]]''' || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]] || 48 143 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 ||align=left | '''[[თელავი]]'''|| [[კახეთიშ აკანი|კახეთი]]|| 19 629 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | [[ზუგდიდი|'''ზუგდიდი''']]|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 42 998 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | [[ახალციხე|'''ახალციხე''']]|| [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი|სამცხე-ჯავახეთი]]|| 17 903 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[ფუთი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 41 465 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | '''[[ქობულეთი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]] || 16 546 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | [[ცხინვალი|'''ცხინვალი''']]|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]|| ''30 432''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | [[ოზურგეთი|'''ოზურგეთი''']]|| [[გურიაშ აკანი|გურია]]|| 14 785 |- |} {{საქორთუოშ სახენწჷფობურობა}} == ეკონომიკა == ზოხორინელობაშ გუმოცხადებაშე ამდღარშახ იგინძორებუ საბაზარო რეფორმეფი. ეკონომიკაშ თარი დარგეფი რე ოფუტეშ მეურნება (ჩაი, ციტრუსი, ხილი, თამბაქო, ღვინი, მანქანაშკიდანჯალა, მეტალურგია, ჰიდრორესურსეფი. === საბანკო-საფინანსო დო დაზღვიებაშ სისტემეფი === დიდი ქორთუ, [[ილია ჭავჭავაძე]] „საადგილმამულო სათავადაზნაურო ბანკიშ“ ხემანჯღვერობაშ პერიოდის, დიო ხოლო 1883 წანაშე გაზეთ ''ივერიას'' ობჟინუანს მოშინაფილი ორგანიზაციაშ მუშობაშ შედეგეფს. თენა რდჷ მაართა ქორთული საბანკო-საფინანსო ინსტიტუტიშ მაართა საჯარო წჷმორინაფა. ამდღა საქორთუოშ ეკონომიკაშ სექტორს მუშენს მუდგაზმარენი ძალიერი კომერციული ბანკი დო ბანკეფიშ ასოციაცია. * [[საქორთუოშ ბანკეფიშ ასოციაცია]] ([[ქორთული ნინა|ქორთ]]. [[:ka:საქართველოს ბანკების ასოციაცია|საქართველოს ბანკების ასოციაცია]]) * [[ბაზის ბანკი]] * [[ბანკი რესპუბლიკა]] (ბუნა სოსიეტე ჟენერალი) * [[ვითიბი]] * [[თიბისი ბანკი]] * [[პროკრედიტბანკი]] * [[საქართველოს ბანკი]] * [[სახალხო ბანკი]] * [[სილქ როუდ ბანკი]] * [[სტანდარტ ბანკი]] * [[ტაოპრივატბანკი]] ვასაბანკო საკრედიტო-სადეპოზიტო ორგანიზაციეფი დო საფინანსო-საკრედიტო ხუჯიშდაკინებაშ (მხარდაჭერა) პროგრამეფი: * „[[განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი]]“ დაზღვიებაშ სისტემა: * [[დაზღვევის ასოციაცია]] * [[ალდაგი-ბი-სი-აი]] * [[ჯი-პი-აი ჰოლდინგი]] სახენწჷფო ინსტიტუტეფი: * [[საქორთუოშ ფინანსეფიშ სამინისტრო]] * [[საქორთუოშ ცენტრალური ბანკი]] </small> საქორთუოშ ისტორია ართ-ართი არძაში უმოს დიდარი რე ჯვეში ქიანეფშე. საქორთუოშ ტერიტორიას მაართა ქორთული ქიანეფი არსებენდ 3000 წანაშ ოწოხლე. თე ქიანეფი რე [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]] (ჯვეშ ქორთული წყუეფს ''ეგრისი'') დო [[დიაოხი]] (ტაო-კლარჯეთი). 1918-1921 წანეფს საქორთუო რდჷ დემოკრატიული რესპუბლიკა. 1921-1990 წანეფს საქორთუო რდჷ სხუნუშ აკოშქუმალაშ ართ-ართი მაკათური ქიანა. 1990 წანაშ უკული საქორთუო რე დუდიშული სახენწჷფო. დღას ათენა [[სუამი]]შ ართ-ართი მაკათური რე [[უკრაინა]]წკჷმა, აზერბაიჯანწკჷმა დო [[მოლდოვა]]წკჷმა ართო. საქორთუო რე [[უჩა ზუღა]]შ ეკონომიკური ალმახანდეობაშ ორგანიზაციაშ მაკათურით. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. == ქორთული რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.president.gov.ge/ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-გვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316105336/http://www.president.gov.ge/ |date=2011-03-16 }} * [http://www.parliament.ge საქორთუოშ პარლამენტი] * [http://www.mfa.gov.ge/ საგალეო საქვარეფიშ სამინისტროშ ვებ-გვერდი] * [http://civil.ge/geo/ Civil.ge — საქორთუოშ პოლიტიკური სიახალეეფიშ მაჩინე (მაცნე)] * [http://internet.ge Internet.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017123847/http://internet.ge/ |date=2011-10-17 }} * [http://weather.ge/ ტაროსი საქორთუოს]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.apsny.ge Грузия online — ახალი ამბეფი დო ანალიტიკური მასალეფი] {{ru}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016075816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html |date=2015-10-16 }}{{en icon}} * [http://www.caucaz.com/home_uk Caucaz.com — ირმარული სტატიეფი დო რეპორტაჟეფი საქორთუოშე დო ობჟათე კავკასიაშე] * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/ საქორთუეშე ოთხ ნინაშა: ისტორია, კულტურა, აუდიო-ვიდეოთეკა დო შხვა] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ფეისბუქი}} [[კატეგორია:საქორთუო| ]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ სხუნუშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:კავკაცია]] [[კატეგორია:მოლენკავკაცია]] [[კატეგორია:რესპუბლიკეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ თეხანური ისტორია]] [[კატეგორია:ქირსიანული სახენწჷფოეფი] plh7sfjovtebzzv7a5h0z66qa0q70me 253195 253194 2026-09-18T21:47:54Z Narazeni 826 /* ზოხორინალაშ გჷმოცხადება */ 253195 wikitext text/x-wiki {{Short description|ტრანსკონტინენტურ სახენწჷფო ბჟაეიოლ ევროპას დო ბჟადალ აზიას}} {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = საქართველო |ედომუშამი_ჯოხო = |ოართე_ჯოხო =საქორთუო |შილა = Flag of Georgia.svg |გერბი = Greater coat of arms of Georgia.svg |რუკა = Georgia (orthographic--projection).svg |ჰიმნი = [[საქორთუოშ სახენწჷფო ჰიმნი]]<br/>'''„თავისუფლება“'''<br/><br/><center>[[ფაილი:Tavisupleba vocal.ogg]]</center> |დევიზი =„ძალა ერთობაშია“<br/>„ჭყანა ართობას რე” |ზოხორინალაშ თარიღი =26 მესი 1918 |ოფიციალური_ნინეფი =[[ქორთული ნინა|ქორთულ]]<br />[[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]] ^'''1''' <ref>[http://parliament.ge/ge/kanonmdebloba/constitution-of-georgia-68 საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 8]</ref> |რელიგია= |ნანანოღა= [[ფაილი:Tbilisi City Seal.svg|15px]] [[ქართი]] |latd=41 |latm=43 |latNS=N |longd=44 |longm=47 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[მიხეილ ყაველაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ირაკლი კობახიძე]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[საქორთუოშ პარლამენტიშ დუდმახვენჯი|პარლამენტიშ დუდმახვენჯი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[შალვა პაპუაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 121-ა |ფართობი =69 700 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =3 716 900 კოჩი ^'''2'''<ref>{{cite web|url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მახორობაშ მუდანობა 1 ღურთუთაშ დგომარობათ|publisher= [[საქორთუოშ სტატისტიკაშ ერუანული ნინალა]]|format=|accessdate=2021-02-05|date=1 იანვარი, 2020}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 131-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2020 |მახორობაშ_ცენზი =3 713 804 ^'''3''' |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2014 |მახორობაშ_მეჭედალა = 53.5 კოჩი/კმ² |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 137-ა |ედპ_ppp_წანა = 2016 |ედპ_ppp = {{nowrap|$35.6 მილიარდი<ref>{{cite web |title=World GDP Ranking 2015 |url=https://knoema.com/nwnfkne/world-gdp-ranking-2015-data-and-charts |access-date=13 May 2016}}</ref>}} |ედპ_ppp_რანგი = 117-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$9500 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი =0.754 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =76-ა |აგი_წანა =2020 |ვალუტა= [[ფაილი:Sign of Georgian Lari.svg|link=ლ|15px]] [[ლარი]] ^'''4''' |ვალუტაშ_კოდი =GEL |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+04:00]]<ref>საქორთუოქ გეგნორთჷ UTC+4 ზონაშე UTC+3 ზონაშა [[2004]] წანაშ 27 მანგის, მარა დართჷ UTC+4 ზონას [[2005]] წანაშ 27 მელახს^{[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843511.stm]}^{[http://www.timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=371]}.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.ge]] |ოტელეფონე_კოდი =+995 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= ^'''1'''აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას ოფიციალურ ნინა ქორთულ ნინაწკჷმა ართო რე [[აფხაზური ნინა]].<br> ^'''2'''მახორობაშ მუდანობაშა დო მეჭედალაშა ვენშმურს აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ ნორთი, ნამუეფჷთ ოკუპირებულჷ რე რუსეთიშით დო საქორთუოშ ხეშულობა ვაკონტროლენს.<br> ^'''3'''მეხოლებურ მუნაჩემეფ აფხაზეთიშო დო სამაჩაბლოშამო.<br> ^'''4'''რუსეთიშით ოკუპირებულჷ აფხაზეთის დო სამაჩაბლოს თაშნეშე ხვარებას რე [[რუსული რუბლი|რუსულ რუბლი]].<br> {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q230|text=<center>საქორთუოშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''საქორთუო''' ({{Lang-ka|{{აუდიო|Sakartvelo.ogg|საქართველო}}}}) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟაეიოლი ევროპა|ბჟაეიოლ ევროპას]] დო [[ბჟადალი აზია|ბჟადალ აზიას]].<ref>Encyclopedic World Atlas, George Philip & Son, [[Oxford University Press]]: 2002, p.104</ref><ref>''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' 4.38. C.f. James Rennell, ''The geographical system of Herodotus examined and explained'', Volume 1, Rivington 1830, [[iarchive:bub gb enQ-AAAAcAAJ/page/n274|p. 244]]</ref><ref>[[Encyclopedia Britannica]]", [https://www.britannica.com/place/Caucasus Caucasus], June 2021: "One widely accepted scheme draws the dividing line along the crest of the Greater Caucasus range, putting the portion of the region north of the line in Europe and the portion south of it in Asia. Another puts the western portion of the Caucasus region in Europe and the eastern part (the bulk of Azerbaijan and small portions of Armenia, Georgia, and Russia's Caspian Sea coast) in Asia..."</ref> [[კავკაცია]]შ რეგიონიშ ნორთი, ნამუსჷთ ბჟადალშე ომძღჷ [[უჩა ზუღა]], ოორუე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაცია]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[თურქეთი]], ობჟათეშე — [[სომხეთი]] დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[აზერბაიჯანი]]. საქორთუოშ ფართობ რე 69700 კმ²,<ref>[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): ``National Atlas of Georgia``, 138 pages, Steiner Verlag, 2018, {{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[საქორთუოშ დემოგრაფია|მახორობა]] — 3.7 მილიონ ადამიერი,{{efn|აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ მოხ, თე ჟირ [[ვაღიარაფილი სახენწჷფო|სეპარატისტულ რეგიონ]] [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|რუსეთიშ ოკუპაციაშ]] გიმე რე. [[საქორთუოშ თარობა]] თე ჟირ სეპარატისტულ რეგიონს ქიანაშ უგურთუ ნორთო მითმირჩქინანს, ერეფოშქაშე ხუჯიშ დოკინათ.}}<ref name="statspopulation">{{cite web|title=Population and Demography |publisher=National Statistics Office of Georgia, Geostat |url=https://www.geostat.ge/en/modules/categories/316/population-and-demography |access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ ნასუმორ ოხორანს ქიანაშ ნანანოღა დო [[საქორთუოშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] [[ქართი]]ს. [[ქორთუეფი]], რეგიონიშ ჯინჯიერ მახორუეფი, აკმადგინანა ქიანაშ მახორობაშ უმენტაშობას, ნამუეფსჷთ ეთნოლინგვისტურო გინორთ უღჷნა არძა მეძობელ ქიანაწკჷმა და უმენტაშო რაგადანა [[ქორთული ნინა|ქორთულო]], ართ-ართ [[ქართველური ნინეფი|ქორთულურ ნინაშა]], ნამუთ მოსოფელიშ აკა შხვა ნინეფიშ ფანიას ვარსხუაფუ.{{sfn|Dalby|2002|ხს=38}} საქორთუოშ ასეიან ტერიტორია დოხორელ რე [[მაართაჸოფილი ჯარალუა|პრეისტორიულ]] ბორჯიშე, სოდე იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე ორდოიან [[მეღვინალა|ღვინიშ]], ორქოშ მოპალუაშ დო ტექსტილიშ წარმებაშ აბანეფი.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-41977709 'World's oldest wine' found in 8,000-year-old jars in Georgia]. BBC News: 13 November 2017</ref><ref name="archeologyMethodTheory2014322">{{cite journal|last=Doce|first=Elisa Guerra|year=2004|title=The Origins of Inebriation: Archaeological Evidence of the Consumption of Fermented Beverages and Drugs in Prehistoric Eurasia|journal=[[Journal of Archaeological Method and Theory]]|volume=22|issue=3| pages=751–782 | doi=10.1007/s10816-014-9205-z | s2cid=143750976 |issn=1072-5369}}</ref> [[ანტიკური ხანი|კლასიკურ ხანს]] გიჭყჷ მუსხირენ ომაფექ, მუჭომით რდჷ [[კოლხეთი]] დო [[იბერიაშ ომაფე|იბერია]], ნამუეფქჷთ ოსხირ გუჭყეს თეხანურ ქორთულ სახენწჷფოშ გვირზილს. [[IV ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, ქორთუეფქ ოფიციალურო მიღეს [[ქირსიანობა]], ნამუქჷთ ხე ქეშუნწყჷ [[საქორთუოშ ომაფე]]შ აკოკათუას. საქორთუოქ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი|ორქოშ ხანს]] მიოჭირინჷ [[მაღალი შქა ოშწანურეფი|მაღალ შქა ოშწანურეფს]], მუჟანსჷთ ქიანას უნჯღვერდეს დავით IV გაფუ დო მაფა [[თამარ მაფა|თამარი]]. [[XV ოშწანურა]]შე დოჭყაფილი ომაფექ ქუდანთხჷ დო აკოცჷ შხვადოშხვა რეგიონალურ ჟისახენწჷფოეფიშ გაულათ, თინეფს შქას [[მონღოლეთიშ იმპერია|მონღოლეფიშ]], [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] დო [[სპარსეთიშ იმპერია|სპარსეთი]]შით. თეშ უკული, [[1801]] წანაშე დოჭყაფილი, [[საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას|მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულჷ]] რდჷ [[რუსეთიშ იმპერია]]შა. [[1917]] წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუო კუნტა ხანით რდჷ [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|ზოხორინელ რესპუბლიკა]] [[ფუთიშ აპიჯალა|გერმანიაშ გინოფორუათ]],<ref name="Soviet power">{{Cite journal |last=Jones |first=Stephen |date=27 October 2020|title=The establishment of Soviet power in Transcaucasia: The case of Georgia 1921–1928|journal=Soviet Studies|volume=40|issue=4|page=627 |doi=10.1080/09668138808411783}}</ref> მარა [[1921]] წანას, [[ჭითა არმია]]შით [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ეჭოფილქ დო ანექსირებულქ]] იჸუ დო [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ [[საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ართ-ართ]] რესპუბლიკათ გჷნირთუ. 1980-იან წანეფს, ზოხორინალაშო ყარაფ უწაიათ იძინანდჷ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ პირელს, საქორთუოშ [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სხუნუეფიშ რსხუშე გიშულა]] გჷმიჭანუ. [[პოსტსხუნუური სახენწჷფოეფი|გეჸვენჯ ვითწანურაშ]] უმენტაშობაშ განწეხანს ქიანას რდჷ ეკონომიკურ კრიზისი, [[პოსტსხუნუური კონფლიქტეფი|პოლიტიკურ ვასტაბილურობა]] დო სეპარატისტულ ლჷმეფ [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|სამაჩაბლო]]ს. [[2003]] წანაშ თინჩალ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუოქ ჸონიერო მანჯჷ [[ბჟადალური ოქიანუ|პრობჟადალურ]] გალენურ პოლიტიკა, გენშეღჷ რანწკ [[ევროპაშ რსხუ]]შა დო [[ნატო (ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია)|ნატოშა]] მიშაულარ [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|დემოკრატიულ დო ეკონომიკურ რეფორმეფი]]. ბჟადალჸურე გინულაქ გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ გაუფრაშება]] დო [[2008]] წანას [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუთ ასეთ იგჷნძორებუ რუსეთიშით [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|საქორთუოშ რეგიონეფიშ ოკუპაციათ]]. საქორთუო რე [[წჷმმარინაფონი დემოკრატია]], [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]].<ref>{{cite web |title=Constitution of Georgia |at=Article 1.1, 7.2, 45, 52 and 54 |url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |publisher=The Legislative Herald of Georgia |date=29 June 2020 |access-date=2022-03-25 |archive-date=27 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |url-status=dead }}</ref><ref name=undp>{{cite web |url=https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html |title=Consolidating Parliamentary Democracy in Georgia |publisher=UNDP Georgia |access-date=2022-03-25 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619184258/https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html }}</ref> [[წუმმაძინე ქიანა]] ძალამ მაღალ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]თ დო წუმმაძინე ეკონომიკათ. [[2003]] წანაშე მანჯებულ მასშტაბურ ეკონომიკურ რეფორმეფქ გაჭყჷ მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე დუდიშულ ბიზნეს ორენი, უმოს ეკონომიკურ დუდიშულა დო ქანთელუა, თაშნეშე [[ედპ]]-შ ძინაშ ართ-ართ არძაშე მაღალ ტემპეფი.<ref>{{Cite web |title=Georgia |url=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> [[2018]] წანას, საქორთუოქ მაჟირა ქიანათ გჷნირთუ [[მარიხუანა საქორთუოს|მარიხუანაშ ლეგალიზაციათ]] დო პირველ რე ჸოფირ სოციალისტური სახენწჷფოეფს შქას. საქორთუო ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათურ რე, თინეფს შქას: [[გოერო]], [[ევროპაშ სხუნუ]], [[ევროკონტროლი]], [[უჩა ზუღაშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაცია|BSEC]], [[სუამი]], [[ენერგეტიკული ჯარალუა]]. [[ასოციაცირებული ტრიო]]შ აკოდგინალუას საქორთუო [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|ევროპაშ რსხუშა კათაფა]]შ ოფიციალურ კანდიდატ რე.<ref>{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2023/12/14-15/|title=European Council|website=Consilium}}</ref> [[2024]] წანაშ გჷმათუთაშე, საქორთუოქ [[საქორთუოშ პოლიტიკური კრიზისი (2014-ასეშა)|ტომბა პოლიტიკურ კრიზისშა]] ქენშანთხუ. == ეტიმოლოგია == {{anchor|ეტიმოლოგია}} === საქორთუოშ ეტიმოლოგია === {{Main|საქორთუოშ ეტიმოლოგია}} [[ფაილი:World map by Pietro Vesconte - Georgia.jpg|thumb|left|150px|'''საქორთუო''' შქა ოშწანურეეფიშ რუკას ''mappa mundi'', ახ. წ. 1320]] [[ჯვეში საბერძნეთი|ჯვეშ ბერძენეფს]] ([[სტრაბონი]], [[ჰეროდოტე]], [[პლუტარქე]], [[ჰომეროსი]] დო შხვ.) დო [[ჯვეში რომი|რომაალეფს]] ([[ტიტუს ლივიუსი]], [[პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი|ტაციტუსი]] დო შხვ.) ორდოიან ბჟადალ ქორთუეფშა უჯოხოდეს [[კოლხეფი]] დო ბჟაეიოლ ქორთუეფშა — [[იბერიაშ ომაფე|იბერიალეფი]] ({{lang|grc-Latn|Iberoi}}, {{lang|grc|Ἰβηροι}} კანკალე ბერძენულ წყუეფს).<ref>{{cite book |author=David Braund |title=A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562 |publisher=[[Oxford University Press]] |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/17 17–18] |year=1994 |isbn=978-0-19-814473-1 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau}}</ref> ჯოხოდვალა ''Georgia-შ'' მაართა შინუა იტალიურ ნინაშა ითარიღებუ 1320 წანათ, [[პიეტრო ვესკონტე]]შ მოსოფელიშ რუკას {{lang-la|[[mappa mundi]]}}.<ref>[[Rouben Galichian]] (2007) Countries South of the Caucasus in Medieval Maps: Armenia, Georgia and Azerbaijan. pp. 188–189</ref> ქიანაშ მოსოფელიშ რუკას მუკორჩქინაშ ორდოიან ბორჯიშე, ლათინურ ოქიანუს საქორთუოშ ჯოხოდვალა შხირას იჭარუდჷ მუჭოთ ''Jorgia''.<ref>Boeder; et al. (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. p. 65. {{ISBN|978-0820459912}}</ref> გინნაჩემუს გერსხილ თეორიეფით, წჷმარინუ მოშარე [[ჟაკ დე ვიტრი]]ქ, ნამუთ ქიანაშ ჯოხოდვალაშ გოჭყაფას ეთმენწყუნდჷ ქორთუეფს [[ჯეგე გერგი]]შ პოპულარობათ,<ref>[[გრიგოლ ფერაძე]]. "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". ''Georgica'', Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209</ref> მორო [[ჟან შარდენი]] კოროცხუნდჷ, ნამჷ-და ჯოხოდვალა ''Georgia'' მოურს ბერძენულ ზიტყვაშე γεωργός ('დიხაშმოხანდე'). ზიტყვა ''საქორთუო/ქორთუეფიშ'' თე ანდაოშწანურამ გოსხუნუეფ ასეშო უმენტაშო ვარებულ რე ომენცარე ჯარალუაშით, ნამუთ მიოწურუანს [[სპარსული ნინა|სპარსულ]] ზიტყვაშა {{lang|fa-Latn|gurğ}}/{{lang|fa-Latn|gurğān}} ({{lang|fa|گرگ}}, '[[გერი]]'<ref>{{cite book|last1=Hock|first1=Hans Henrich|last2=Zgusta|first2=Ladislav|title=Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies|url=https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse|date=1997|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-012884-0|page=[https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse/page/211 211]}}</ref>) მუჭოთ საეგებიო ჯინჯიერ ზიტყვა.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}} თე ჰიპოთეზაშ მეჯინათ, მოგვიანეთ თე სპარსულ ზიტყვაშ ჯინჯ რდჷ გჷმორინაფილ ანდა შხვა ნინას, თინეფს შქას სლავურ დო ბჟადალევროპულ ნინეფს.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}}{{sfnp|Rapp|2014|p=21}} მასქერულ ჯოხო რე {{lang|ka|საქართველო}}; '[[ქორთუეფი]]შ დიხა', მოურს [[IX ოშწანურა]]ს შინელი, ქიანაშ ცენტრალურ რეგიონ [[ქართლი]]შ ჯოხოდვალაშე, ფართო გჷმორინაფაშის მიარზებუ შქა ოშწანურეეფიშ [[საქორთუოშ ომაფე]] [[XIII ოშწანურა]]შა. შქა ოშწანურეეფიშ ''[[ქართლის ცხოვრება]]ს'' მოშინაფილჷ რე თე ჯოხოდვალაშ ქორთუეფიშ წიმოხონ [[ქართლოსი]], [[იაფეტი]]შ მოთაშმოთა, ნამუშ ჯოხოქ შქა ოშწანურეეფიშ მემეატიანეეფიშ მეჯინათ, გაჭყჷ ომაფეშ ჯოხოდვალა. მენცარეფ ფირქენა, ნამჷ-და ქიანაშ ჯოხო „საქორთუო“ მოურს „ქართ“ ქოქიშე, ნამუთ მერსხილ რე უჯვეშაში სათურო ჯოხოშა - „ქართუ“, „კარდუ“, === სახენწჷფო ჯოხოდვალა === [[1995]] წანას მეღებულჷ [[საქორთუოშ კონსტიტუცია]]შ 2-ა ბირგულიშ მეჯინათ, სახენწჷფოშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რე ''საქართველო'',<ref>{{citation|chapter=Article 2.1|title=Constitution of Georgia|publisher=Legislative Herald of Georgia|chapter-url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|quote=‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.|access-date=25 March 2022|archive-date=27 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|url-status=dead}}</ref>. საქორთუოშ ჟირ ოფიციალური ნინაშა ([[ქორთული ნინა|ქორთულ]] დო [[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]]) ქიანაშ ჯოხოდვალა რე საქართველო დო Қырҭтәыла (''Kərttʷʼəla''). 1995 წანაშ კონსტიტუციაშ მეღებაშახ დო [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სსრრ-შ აკოცჷმაშ]] უკულ ქიანაშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რდჷ „საქორთუოშ რესპუბლიკა“.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Tbilisi |title=Tbilisi |date=11 July 2023 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |quote=Tbilisi, formerly Tiflis, capital of the republic of Georgia}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-03-14 |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |access-date=2025-03-13 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> ნამთინე ნინეფ აგჷნძორენა ქიანაშ ჯოხოდვალაშ რუსულ ვარიანტიშ გჷმორინაფას, ''Gruzia'', ნამუშ თირუას საქორთუოშ ხეშუულება დიპლომატიურ კამპანიეფით ოცადუდჷ. [[2006]] წანაშე, ისრაელქ,<ref>{{Cite web |url=https://www.jpost.com/international/by-georgia-dont-call-us-gruzia |title='By Georgia! Don't call us Gruzia' |date=17 May 2006 |access-date=2023-11-19 |website=The Jerusalem Post |last=Horovitz |first=David}}</ref> იაპონიაქ,<ref>{{Cite web |url=https://en.trend.az/scaucasus/georgia/2324328.html |title=Japan intends to officially use 'Georgia' instead of 'Gruzia' |date=21 October 2014 |access-date=2023-11-19 |website=Trend News Agency}}</ref> ობჟათე კორეაქ<ref>{{Cite web |url=https://eurasianet.org/georgia-stop-calling-me-gruzia |title=Georgia: Stop Calling Me "Gruzia" |date=28 June 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Eurasianet |last=Lomsadze |first=Giorgi}}</ref> დო უნგრეთიქ<ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-georgiaban-targyal/ |title=Orbán Viktor Georgiában tárgyal|date=2024-10-27|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-sajtonyilatkozata-magyarorszag-es-georgia-kormanyanak-kozos-munkauleset-kovetoen/|title=Orbán Viktor sajtónyilatkozata Magyarország és Georgia kormányának közös munkaülését követően|date=2023-10-12|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref> ოფიციალურო გოთირუეს ქიანაშ ჯოხოდვალა ინგლისურ ვარიანტიშა ''Georgia''.<ref>{{Cite web |url=https://rferl.org/a/georgia_asks_friends_to_stop_calling_it_gruzia/24264848.html |title=Georgia Asks Friends To Stop Calling It 'Gruzia' |date=13 July 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |last=Rekhviashvili |first=Jimsher}}</ref> [[2020]] წანას, ლიეტუვაქ მოსოფელს პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ მიშეღჷ ჯოხოდვალა ''Sakartvelas'' ოფიციალურ ურთიართობეფშან.<ref>{{Cite web |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1317371/lithuania-approves-sakartvelo-as-official-name-for-georgia |title=Lithuania approves Sakartvelo as official name for Georgia |date=11 January 2021 |access-date=2023-11-19 |website=LRT}}</ref> == ისტორია == {{Main|საქორთუოშ ისტორია}} === პრეისტორია === {{ქოძირით თაშნეშე|პრეისტორიულ საქორთუო}} {{multiple image | total_width = 400 | align = right | image1 = State Museum of History of Georgia (Tbilisi Archaeological Museum) 3.jpg | image2 = Bronze Lamp from Vani, of Ariadne, Heracles and Elephants - 1st century BCE 6.jpg | footer = ''კვარჩხშე მორძგვშა:'' ''[[პეტერა]]'', ნამუსჷთ გჷმოხანტილ რე რომიშ იმპერატორ [[მარკუს ავრელიუსი]], მეგორაფილ რე საქორთუოს, ახ. წ. II ოშწანურა. ბრონზეშ ლამპა [[ჰერაკლე]]შ დო [[არიადნე]]შ ფიგურეფით, ჯვ. წ. I ოშწანურა, [[საქორთუოშ ერუანულ მუზეუმი]]. }} [[ადამიერეფი (გვარობა)|არქაულ ადამიერეფიშ]] უჯვეშაშ ნოქურ დოხოლაფირო 1,8 მილიონ წანაშ კინოხით ითარიღებუ დო წჷმორინაფილ რე [[დმანისარ ჰომინინი|დმანისარ ჰომინინეფით]] — [[ჰომო ერექტუსი]]შ გიმეგვარობათ, ნამუთ [[ევრაზია]]ს ჰომინინეფიშ არძაშე უჯვეშაშ ჩინებულ ნასაფულუეფს წჷმარინუანს.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/oddly-enough/georgian-archaeologists-find-18-million-year-old-human-tooth-2022-09-09/ |title=Georgian archaeologists find 1.8-million-year-old human tooth |date=9 September 2022 |access-date=2023-11-26 |website=Reuters}}</ref> [[კავკაცია|კავკაციაშით]] თხილერ დო [[უჩა ზუღა]]შ ეკოსისტემათ უნარღელჸვენი, რეგიონი, მუჭოთ ჩქჷ, ედომუშამ [[პლეისტოცენი]]შ განწეხანს [[რეფუგიუმი|ოჩუაშეშ]] როლს არსულენდჷ,<ref>{{Cite book |title=The Earliest Occupation of Europe |last=Roebroeks |first=Wil |publisher=Modderman Stichting / Faculty of Archaeology – Leiden University |year=1993 |isbn=9789073368071 |location=Leiden |pages=207–209}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და პირველ უმუხარცქუ პრიმიტიულ ხორუეფ [[შქა პალეოლითი]]ს, დოხოლაფირო 200 000 წანაშ კინოხის ორხველჷნან.<ref>{{Cite book |title=საქართველოს ისტორია |last=Tsotskolauri |first=Avtandil |publisher=Saunje |year=2017 |isbn=978-9941-451-79-9 |location=Tbilisi |pages=12–17}}</ref> [[ჟიმოლენ პალეოლითი]]შ ბორჯის, ხორუეფქ თარო ბჟადალ საქორთუოს, წყარმალუეფ [[რიონი]]შ დო [[ყვირილა]]შ ლეხერეფს გიჭყჷ.<ref>{{Cite journal |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618220304328 |title=Filling the gaps: Late Upper Palaeolithic settlement in Gvardjilas Klde, Georgia |date=20 June 2021 |access-date=2023-11-27 |journal=Quaternary International |last=Kot |first=Małgorzata|volume=587-588 |pages=384–399 |doi=10.1016/j.quaint.2020.07.034 |bibcode=2021QuInt.587..384K }}</ref> ოფუტეშ მეურნობაშ შანეფი, არძაშ უკულაშ, [[ჯვ. წ. VI ვითოშწანურა]]ს არსხუაფუ, გიშაკერზაფილო ბჟადალ საქორთუოს, თინწკჷმა მუჟანსჷთ [[მტკვარი]]შ ღანჩო [[ჯვ. წ. V ვითოშწანურა]]ს სტაბილურო იხორუდჷნ, ნამუსჷთ მოწმენს შხვადოშხვა კულტურაშ ეჸონუა, ნამუეფჷთ მეჭედელო რდჷ მერსხილ ოჸოფარე გვერდთუთაწკჷმა, თინეფს შქას [[თრიალეთიშ მეზოლითურ კულტურა|თრიალეთიშ მეზოლითური]], [[შულავერ-შომუთეფეშ კულტურა|შულავერ-შომუთეფე]]შ დო [[ლეილათეფეშ კულტურა|ლეილათეფეშ]] კულტურეფი.<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/paleorient/602 |title=Rethinking architectural techniques of the Southern Caucasus in the 6th millennium BC: A re-examination of former data and new insights |access-date=2023-11-27 |journal=Paléorient |last=Baudouin |first=Emmanuel|date=2019 |issue=45–1 |pages=115–150 |doi=10.4000/paleorient.602 }}</ref> არქეოლოგიურ მეგორაფეფ ოძირანა, ნამჷ-და თეხანურ საქორთუოშ ხორუეფ 34 000 წანაშე უმოს ხანიშ კინოხ პირველაშე გჷმირინუანდეს ნოჭკეფს (ბუჟუჟეფს) ორჩანიეთ, მუკაქუნალშო,<ref>{{Cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2009/09/oldest-known-fibers-discovered/ |title=Oldest-known fibers to be used by humans discovered |date=10 September 2009 |access-date=2023-11-27 |website=The Harvard Gazette |last=Lavole |first=Amy}}</ref> თაქ თაშნეშე აფხვადჷნა [[ქორთულ ღვინი|პირველ ღვინიშ დოდგინაშ]] უჯვეშაშ ჩინებულ აბანეფი (დოხოლ. ჯვ. წ. 6000 წ.)<ref>{{Cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |title=Discover the Secret Birthplace of Wine |date=21 May 2018 |access-date=2023-11-27 |website=National Geographic |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202151005/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |archive-date=2 December 2023 |url-status=dead}}</ref> დო [[საყდრისი|ორქოშ მოპალუაშ პირველურ შანეფი]] (ჯვ. წ. III ვითვითოშწანურა).<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/archeosciences/2037?lang=en |title=Bronze Age gold in Southern Georgia |access-date=2023-11-27 |journal=ArcheoSciences |last=Hauotmann |first=Andreas|date=2009 |volume=33 |issue=33 |pages=75–82 |doi=10.4000/archeosciences.2037 }}</ref> [[მტკვარ არაქსიშ კულტურა|მტკვარ-არაქსიშ]], [[თრიალეთიშ კულტურა|თრიალეთ-ვანაძორიშ]] დო [[კოლხური კულტურა|კოლხურ კულტურეფ]]ქ მოუხვადეს პროტო-ქორთულურ თურეფიშ წჷმოძინას, ნამუეფქჷთ, შილებე, [[ხეთეფი|ხეთეფიშ იმპერია]]შ ექსპანსიაშ ბორჯის ვარ-და [[ანატოლია]]შე გინიხორესკონ, თინეფს შქას [[მუშქეფი]], [[ლაზეფი|ლაზეფ]] დო [[ბიძერეფი]]. მინ ისტორიკოსიშ არზით, გვიან ბრონზეშ ხანს ხეთეფიშ ოქიანუშ კოლაფსიქ ხე შეუნწყჷ თე თურეფიშ გაულაშ გოძინას [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშჸურე]], გიშაკერზაფილო [[თაბალი|თაბალიშ ომაფეშ]] მეშქაშობათ.<ref>{{Cite book |title=Historical-Ethnological problems of Georgia, the Caucasus and the Near East |last=Javakhishvili |first=Ivane |publisher=Tbilisi State University |year=1950 |location=Tbilisi |pages=130–135}}</ref> === ანტიკურ ხანი === [[ფაილი:King Mirian III.jpg|thumb|მაფა [[მირიან III]]-ქ IV ოშწანურას ქიანა ქირსიანობაშა მართინჷ.]] კლასიკურ ბორჯის, მუსხირენ ქორთულ სახენწჷფოქ გორჩქინდჷ, თინეფს შქას [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]]ქ ბჟადალ საქორთუოს, სოდე [[ბერძენული მითოლოგია|ბერძენულ მითოლოგია]]შ მეჯინათ, [[არგონავტეფი|არგონავტეფიშით]] გორუაფონ ორქოშ ოწმაფუ იდვალუაფუდჷნ. არქეოლოგიურ ტკიცებეფ მიოწურუანა, ნამჷ-და კოლხეთ ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშო უკვე რდჷ დინდარ ომაფე<ref>{{Cite web |url=https://agenda.ge/en/news/2022/1715 |title=Archaeologists discover 14th–12th centuries BCE Colchis artefacts in western Georgia |date=13 May 2022 |access-date=2023-12-02 |website=Agenda.ge}}</ref> დო ფართო ოვაჭრე ნოსქვ უჩა ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის მადვალუ [[ბერძენულ კოლონიზაცია|ბერძენულ კოლონიეფით]] (მუჭომით რდჷ [[დიოსკურია]] დო [[ფაზისი]])<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/mediterranee/8317 |title=Geoarchaeology of Phasis (Georgia) |access-date=2023-12-02 |journal=Méditerranée |last=Lichell |first=Vakhtang|date=2016 |issue=126 |pages=119–128 |doi=10.4000/mediterranee.8317 }}</ref> რეგიონქ ანექსირებულქ იჸუ დიო [[პონტოშ ომაფე|პონტოშ ომაფეშით]], უკული — [[რომიშ რესპუბლიკა|რომიშ რესპუბლიკაშით]]. ბჟაეიოლ საქორთუო შხვადოშხვა კლანიშ დეცენტრალიზებულ მოზაიკათ სქიდუდჷ (ნამუეფსჷთ ზოხოიან [[მამასახლისი|მამასახლისეფ]] გამაგენდეს) ჯვ. წ. IV ოშწანურაშახ, მუჟანსჷთ თინა [[ალექსანდრე მაკედონარი|ალექსანდრე კაბეტიქ]] ქიდიჸუნუ, ნამუქჷთ საბოლათ [[სელევკიდეფიშ იმპერია]]შ პროტექტორატიშ გიმე [[იბერიაშ ომაფე]]შ გოჭყაფა გიმიჭანჷ — ართ მაფაშ დო არისტოკრატიულ იერარქიაშ ხეშთუდო აკოკათელ სახენწჷფო ორგანიზაციაშ ორდოაინ სამანგა.<ref>{{cite book|title=Lives and Legends of the Georgian Saints|url=https://archive.org/details/liveslegendsofge0000lang_n9a9|publisher=[[Saint Vladimir's Orthodox Theological Seminary|St. Vladimir's Seminary Press]]|edition=2nd|year=1997|author=David Marshall Lang|isbn=978-0-913836-29-3|author-link=David Marshall Lang}}</ref>[[რომიშ იმპერია]], [[პართიაშ იმპერია|პართა]] დო [[დიდი სომხეთი|კაბეტ სომხეთწკჷმა]] მანჯებულჷ შხვადოშხვა ლჷმეფიშ გეშა იბერია რეგულარულო ითირანდჷ ართგურალას, მარა ისტორიაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს თინა რომიშ კლიენტ-სახენწჷფოთ სქიდუდჷ. 319 წანას მაფა [[მირიან III]]-ქ იბერიაშ სახენწჷფო რელიგიათ ქრისიანობა გეგმაცხადჷ, ნამუშით ბჟადალ კავკაციაშ რეგიონიშ ქირსიანულ გონათუაქ დიჭყჷ დო ჸონიერო გამანგარ თინა რომიშ გაულაშ სფეროს, [[ზოროასტრიზმი]]შ ჸონიერ გაულაშ მოღვენ უჯვეშაშ [[ქორთულ მითოლოგია|ქორთულ პოლითეისტურ რელიგიაშ]] ვარებაშით.<ref>{{cite book|title=Studies in Christian Caucasian History|author=Cyril Toumanoff|publisher=[[Georgetown University Press]].|year=1967|pages=83–84, 377|author-link=Cyril Toumanoff}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 384 წანას დოდვალირ [[აკილისენეშ ზე]]ქ ფორმალურო დანტკიცჷ [[სასანიანეფიშ იმპერია|სასანიანეფიშ]] კონტროლ ედომუშამ კავკაციაშან, იბერიაშ ქირსიან გამაგეფ კანკალეშა ახიაჩებას ოცადუდეს, ნამუქჷთ V-VI ოშწანურეფს აკმარცუაფალ ლჷმეფ გჷმიჭანუ, ნამუეფშე არძაშე ჩინებულ მაფა [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I-შ]] გამაგალას არსხუაფუ, ნამუქჷთ ბჟადალ საქორთუოშ დოჸუნაფათ იბერიას ისტორიულო არძაშე კაბეტ ტერიტორიაშახ გოუძინჷ დო ნანანოღა [[ქართი|ქართ]] დარსხჷ. === საქორთუოშ აკოკათუა შქა ოშწანურეეფს === [[ფაილი:Near Mestia, Svan towers (35252565354).jpg|thumb|საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე [[უშგული]]შ დო [[მესტია]]შ შქა ოშწანურეეფიშ ყორშეფ იდვალუაფუ.]] 580 წანას, სასანიანეფიშ იმპერიაქ გაუქვუ იბერიაშ ომაფე, ნამუქჷთ ორდოიან [[შქა ოშანურეეფი|შქა ოშწანურეეფშო]] თიშ აკმადგინალ ტერიტორიეფიშ შხვადოშხვა ფეოდალურ რეგიონო აკოცჷმა გჷმიჭანუ. [[რომაულ-სპარსულ ლჷმეფი|რომაულ-სპარსულ ლჷმეფქ]] რეგიონს არულობა გჷმიჭანუ, ანდანე მუჭოთ სპარსეთი, თეშ კონსტანტინოპოლი, კავკაციას შხვადოშხვა მალიმორ დჷნორთის ხუჯის უხუჯანდეს. მარა, ბიზანტიაშ იმპერიაქ VI ოშწანურაშ დალიას ქორთულ ტერიტორიეფიშ გაკონტროლება შილებუ დო იბერიას ორცათ, აბანობურ ''კურუპალატეფიშ'' მეშქაშობათ გამაგენდჷ'.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=48–50}}</ref> 645 წანას არაბეფქ გემნაკათეს ობჟათე-ბჟაეიოლ საქორთუოს, ნამუშით რეგიონს [[არაბეფიშ დოჸუნაფონ ლჷმეფი|მუსლიმურ პატჷნალაშ განწეხან ბორჯიქ]] დიჭყჷ; თეს თაშნეშე მაჸუნუ მუსხირენ ფეოდალურ სახენწჷფოშ გჷმოქიმინუაქ, ნამუეფჷთ ართიანშე ზოხორინალაშო ინჭაფჷდეს, მუჭომით რდჷ [[ქართიშ საამირო]] და [[კახეთ-ჰერეთიშ ომაფე]].<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=54–61}}</ref> ბჟადალ საქორთუო უმენტაშიო ბიზანტიაშ პროტექტორატო სქიდუდჷ, გიშაკერზაფილო [[ეგრისიშ კაბეტი ლჷმა|ეგრისიშ კაბეტ ლჷმაშ]] უკული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=47–48}}</ref> [[ფაილი:გელათის მონასტერი Gelati Monastery (48743471618).jpg|მინი|მარცხნივ|220პქ|[[გელათიშ მონასტერი]], [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტი]] ცენტრალურ თარობაშ უჸოფარობაქ მა-9 ოშწანურაშ დაჭყაფუს [[ბაგრატიონეფი]]შ დინასტიაშ ეჸონუას შეუნწყუ ხე. [[ტაო-კლარჯეთი]]შ ობჟათე-ბჟადალშე დიხეფიშ კონსოლიდაციაშის, კათაშდუდ [[აშოტ I კაბეტი|აშოტ I-ქ]] (813–830) არაბ გამაგეფიშ დინოხიან აწორინალაშ გჷმირინუ იბერიას მუშ გაულაშ გაძინალო დო [[აბასიანეფიშ სახალიფო|აბასიანეფიშ სახალიფო]] დო ბიზანტიაშ იმპერიაშით იბერიაშ გამაგეთ იჸუ აღიარაფილქ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და აშოტიშ გამნარყეფ კონკურენტ ომაფასქირე ღოზეფო გეგმიქიმინეს, [[ადარნასე II]]-ქ შილებუ ქორთულ დიხეფიშ უმენტაშობაშ (კახეთიშ დო აფხაზეთიშ მოხ) აკოკათუა დო 888 წანას [[ქორთუეფიშ ომაფე|იბერეფიშ მაფათ]] აკურთხეს, ნამუშით აკადგინჷ ომაფე, ნამუთ სუმ ოშწანურაშ კინოხ რდჷ გაუქვებული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=67–70}}</ref> ბჟადალ საქორთუოს, [[აფხაზეთიშ ომაფე]]ქ რეგიონს ბიზანტიაშ ძაბუნით ირგებუ, ანდანე აკუკათოდკონ შხვადოშხვა თურ დო VIII ოშწანურას კავკაციაშ ართ-ართ უჸონიერაშ სახენწჷფოთ გჷნორთედუკონ.<ref>{{cite book|title=Nation-building in the post-Soviet borderlands|last=Smith|first=Graham|author2=Vivien Law|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-59968-9|page=[https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56 56]|url=https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56}}</ref> IX-X ოშწანურეფს, აფხაზეთიქ მუზმარენ ოურდუმე კამპანიაშ მეშქაშობათ გიძინჷ გაულა დო დიჭყჷ იბერიაშ კაბეტ ნორთიშ გამაგალა, ბაგრატიონეფიშ დინასტიაწკჷმა ნირზი. დინასტიურ კონფლიქტეფქ აფხაზეთ დარამაკჷ მა-10 ოშწანურაშ მაჟირა ნორთის, თინწკჷმა მუჟანსჷთ ტაო-კლარჯეთიშ მაფა [[დავით III]]-ქ ბაგრატიონეფიშ გაჸონიერებელო [[ბიზანტიაშ ანატოლია]]ს მუშ გაულა გჷმირინუნ. [[ბაგრატ III]], ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ მონძე, წოროგეჸვენჯობათ გჷნირთუ აფხაზეთიშ მაფათ (978), ტაო-კლარჯეთიშ ერიშდუდო (1000) დო იბერიალეფიშ მაფათ (1008), ნამუქჷთ აკოკათჷ ქორთულ ფეოდალურ სახენწჷფობურობაშ უმენტაშობა დო 1010 წანას [[საქორთუოშ მამართვალეფი|საქორთუოშ მაფათ]] იკურთხჷ. {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250 | header = მა-14 ოშწანურაშ ქორთულ ფრესკეფი | image1 = Fresco of Ubisi (3).jpg | class1 = bg-transparent | caption1 = საქორთუოშ შქა ოშწანურეფიშ მონარქეფი | image2 = Fresco of Ubisi (7).jpg | caption2 =ჯეგე სუმელაშ ემნახანტი, [[დამიანე]]შ ნახანტი. }} === ორქოშ ხან დო დორთუალა === XI ოშწანურაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს, ახალას გჷმოქიმინელ ქორთულ ომაფე გეოპოლიტიკურ და დინოხოლენ ჭირხალეფს გინმიშჷ, ანდანე შხვადოშხვა ჟინოსქუა ქორთულ სახენწჷფოშ ცენტრალიზაციაშ მეხჷ რდჷ. თინეფს შხირას ბიზანტიაშ იმპერია უკინენდჷ ხუჯის, ნამუსჷთ ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშით კავკაციაშ რეგიონიშ ეჭოფუაშა ოშქურუდჷნ, კანკალე შვანს, დინოხოლენ კონფლიქტის ხეს უნწყუნდჷ ხოლო უმოს ხემანჭუაფაშ მოპალუაშ მაკორჷნე არისტოკრატიულ ფანიეფიშ მეშქაშობათ. მარა, ბიზანტია დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ დოტიბჷ, მუჟანსჷთ 1060-იან წანეფს ჟირხოლო ქიანას ახალ ართამ ნტერ — მაძინუ [[სელჩუკეფიშ იმპერია]]ქ — აწუდირთჷნ. 1071 წანას, [[მანასკერტიშ ბურჯაფი]]ს ბიზანტიალეფიშ გინმაჭყვიდირე მარცხებაშ უკული, კონსტანტინოპოლქ ქიდიჭყჷ ბჟაეიოლ ანატოლიაშე კინორთინა დო თიშ გამაგალა საქორთუოს ქუდავალჷ, ნამუშით 1080-იან წანეფს თურქეფწკჷმა [[ქორთულ-სექლჩუკურ ლჷმეფი|ლჷმაშ წჷმი ღოზშა]] გეგშეჸონუ. საქორთუოშ ომაფექ მუშ კონკის მა-12 ოშწანურაშე მა-13 ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ მიოჭირინჷ. თე ბორჯი, [[დავით IV გაფუ]]შ (მაფ. 1089–1125) დო თიშ მოთაშმოთა, [[თამარ მაფა|თამარიშ]] (მაფ. 1184–1213) გამაგალაშის, ფართოთ ჩინებული, მუჭოთ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი]].<ref>{{cite book|title=Modern History of Soviet Georgia |author=David Marshall Lang|publisher=Greenwood Press|location=London |year=1976|page=29|isbn=978-0-8371-8183-7|author-link=David Marshall Lang}}</ref> თე ორდოიან ქორთულ რენესანსი, ნამუთ მუშ ბჟადალ ევროპულ ანალოგის უწორუანდჷნ, იხასიათებუდჷ გასაჩემე ოურდუმე გომორძგუეფით, ტერიტორიულ გოძინეფით დო კულტურულ ეჸონუათ არქიტექტურას, ლიტერატურას, ფილოსოფიას დო მენცარობეფს.<ref>{{cite book|title=Trust and Conflict: Representation, Culture and Dialogue|editor1= Ivana Marková |editor2=Alex Gillespie|page=43 |series=Cultural Dynamics of Social Representation|year=2011|isbn=978-0-415-59346-5}}</ref> საქორთუოშ ორქოშ ხანქ მონძალობათ დიტუ დიდებუან საკათედრო ოხიდეფი, რომანტიკულ პოეზია დო ლიტერატურა, დო ეპიკურ პოემა „[[ჸილოშტყებამი]]“, ნამუთ ერუანულ ეპოსო იკოროცხუ.<ref>{{cite book |title=Georgian Literature and Culture|author1=Howard Aronson|author2=Dodona Kiziria|publisher=Slavica |year=1999|page=119|isbn= 978-0-89357-278-5}}</ref><ref>{{cite book|last1=Suny|first1=Ronald Grigor |title=Armenia, Azerbaijan, and Georgia|date=1996|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-2813-4 |page=184|url=https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|quote=The Knight in the Panther Skin occupies a unique position as the Georgian national epic.|access-date=1 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221175149/https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|archive-date=21 December 2016}}</ref> დავით IV-ქ მოჩალჷ ფეოდალ ჟინოსქუეფიშ აწორინაფა დო ხემანჭუაფა ხეშა ქეშეჸოთჷ, ანდანე შხვაშ თურ ოშქურანჯეეფშა ეფექტურო გეურჯგინუდკონ. [[1121]] წანას, თიქ [[დიდგორიშ ბურჯაფი]]ს გინმატახალო გიორჯგინჷ ანდათ უმოს კაბეტ თურქულ არმიეფს დო გაუქვუ [[ქართიშ საამირო]].<ref name="javaxisvili">{{cite book |language=ka |author-link=Ivane Javakhishvili |last=Javakhishvili |first=Ivane |year=1982 |title=k'art'veli eris istoria |trans-title=The History of the Georgian Nation |volume=2 |pages=184–187 |publisher=[[Tbilisi State University]] Press}}</ref> [[ფაილი:Tamar (Vardzia fresco detail).jpg|thumb|upright|[[თამარ მაფა]], პირველ ოსური, ნამუთ საქორთუოს გამაგენდჷნ{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}}]] საქორთუოშ პირველ ოსურ გამაგე, თამარიშ, 29-წანიან მაფობა საქორთუოშ ისტორიას არძაშე წუმოძინელო იკოროცხუ.{{sfnp|Eastmond|2010|p=93}} თამარს მიაჩჷ ტიტულქ „მაფეფიშ მაფა“.{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}} დო შილებუ მუშ ოპოზიციაშ ნეიტრალიზება, ნამუშ შედეგო, სელჩუკეფიშ დო ბიზანტიაშ მონირზე ნძალეფიშ დონთხაფაშ მეშქაშობათ, ენერგიულ გალენურ პოლიტიკა წჷმიჭყუ. ჸონიერ ოურდუმე ელიტაშ აზარათ, თამარქ შილებუ წიმოხონეფიშ წუმოძინაშა გეპონუა, ანდანე აკუკათუდკონ იმპერია, ნამუთ დომინირენდჷ კავკაციას, იაკთუანდჷ თეხანურ აზერბაიჯანიშ, სომხეთიშ, ბჟაეიოლ თურქეთიშ დო ოორუე ირანიშ კაბეტ ნორთებს დო მაანთხა ჯვაროსანულ ლესქერუაშით დჷნატებუ ხემანჭუაფაშ ვაკუუმიშ გჷმორინაფათ ქუდარსხჷ [[ტრაპიზონიშ იმპერია]], ნამუთ საქორთუოშ ვასალურ სახენწჷფო რდჷ.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PeEeAQAAMAAJ| title=Imagining history at the crossroads: Persia, Byzantium, and the architects of the written Georgian past, Volume 2 p 652 | publisher=University of Michigan 1997 |access-date= 25 September 2016| year=1997 | isbn=978-0-591-30828-0 }}</ref> საქორთუოშ ომაფეშ ეჸონუაშ დონთხაფაქ დიჭყჷ თიშ უკული, მუთ 1226 წანას ქართ ხვარაზმალ ლიდერ [[ჯალალ ედ-დინი|ჯალალ ედ-დინქ]] გეჭოფჷ დო მოჯალაგჷნ,<ref>{{cite book|author=René Grousset, Rene|title='The Empire of the Steppes|publisher=[[Rutgers University Press]]|year=1991|page=260}}</ref> ნამუსჷთ მაჸუნუ მონღოლ გამაგე, [[ჩინგიზ-ხანი]]შ, მუმაჯალიკარ მინოკათუეფქ. მონღოლეფ გეგნორაჸჷ [[გიორგი V ბარჩხალა]]ქ (მაფ. 1299–1302), ნამუთ ჩინებულ რე ბჟაეიოლ დო ბჟადალ საქორთუოშ აკოკათუათ დო ქიანაშ უწოხიან სიჸონიერაშ დო ქირსიანულ კულტურაშ ეკონწყუალათ. თიშ ღურაშ უკული, აბანობურ გამაგეეფ იბურჯუჷდეს საქორთუოშ ომაფეშ ცენტრალურ გამაგალაშე ზოხორინალაშო, XV ოშწანურას, ომაფეშ ედომუშამ აკოცჷმაშახ. საქორთუოქ ხოლო უმოსო დედაღარჷ [[თემურლენგი]]შ ხემანძღვერობათ მონღოლეფიშით ნაქიმინა მუსხირენ კატასტროფულ მინოკათუაშ გეშა. მინოკათუეფ იგჷნძორებუდუ, ნამუთ ომაფეშ აკონწყუალაშ მეშქაშობას ვერზენდჷ, ანდანე [[ყარა-ყოიუნლუ]]შ და [[აყ-ყოიუნლუ]]შ თურქმენეფ ირო დითმიჸუნუანდეს თიშ ობჯათე პროვინციეფს. === სუმჸურენ დორთუალა=== [[ფაილი:King George II of Imereti Gelati fresco.jpg|right|thumb|upright|მაფა [[გიორგი II (იმერეთის მეფე)|გიორგი II-ს]] [[ფეოდალიზმი|ფეოდალურ]] ლჷმეფქ დო ოსმალურ მინოკათუეფქ ეიაზადეს.]] 1466 წანაშო საქორთუოშ ომაფეს ანარქიაქ გეპატჷნ დო [[საქორთუოშ ომაფეშ აკოცჷმა|აკოცჷ]] სუმ ზოხორინელ ომაფეთ დო ხუთ გვერდო ზოხორინელ სათაროთ. მეძობელ კაბეტ იმპერიეფქ უკულ ირგებუეს დოდაღარელ ქიანაშ დინოხიან დორთუალათ დო მა-16 ოშწანურაშე მოჸუნაფილი, ოსმალეთიშ დო ირანიშ შხვადოშხვა ნძალეფქ, ქიდიჸუნუეს საქორთუოშ ბჟადალ დო ბჟაეიოლ რეგიონეფი.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=xxxi}} თექ აბანობურ ქორთუ გამაგეეფ რუსეთწკჷმა უმოს მეჭედელ რსხუეფშა მერგებაშო მიანჭჷ. 1649 წანას, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ რუსეთიშ ომაფე კარშა ჸენჯეფ გოუტუ, ნამუსჷთ რუსეთიქ 1651 წანას უგამჷ. თე ჸენჯეფიშ ორებათ, იმერეთიშ მაფა [[ალექსანდრე III (იმერეთიშ მაფა)|ალექსანდრე III]]-ქ იმერეთიშ ჯოხოთ დიფუჩჷ რუსეთიშ ცარ [[ალექსი I (რუსეთი)|ალექსიშოთ]] ართგურალა.<ref>" ნ. ტოლჩანოვის იმერეთში ელჩობის მუხლობრივი აღწერილობა, 1650–1652", გამოსცა ი. ცინცაძემ, თბ., 1970, გვ. 37–38</ref> მუმალ გამაგეეფით ოხადუდეს დახმარებაშ მეღებას პაპ [[ინოკენტი XII]]-შე, მარა მუთუნქ ვეგშართჷ.<ref>გურამ შარაძე, [http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/293835 ბედნიერებისა და სათნოების საუნჯე], თბილისი, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, 1984: pp. 436–437.</ref> რეგიონეფიშ გამაგეეფქ, ნამუეფჷთ ნორთობურ [[ავტონომია|ავტონომიურო]] სქიდუდესჷნ, შხვადოშხვა ბორჯის ხიაჩეფ მანწყის. იროიან [[ირან-ოსმალეთიშ ლჷმეფი]]შ დო დეპორტაციეფიშ შედეგო, XVIII ოშწანურაშ დალიაშო საქორთუოშ მახორობაქ 784,700 ადამიერშახ დერკჷ.<ref>{{cite book|last1=ჯაოშვილი|first1=ვახტანგ |title=საქართველოს მოსახლეობა XVIII-XX საუკუნეებში: დემოგრაფიულ-გეოგრაფიული გამოკვლევა|date=1984 |publisher=მეცნიერება|page=72|edition=1st}}</ref> [[ბჟაეიოლი საქორთუო|ბჟაეიოლ საქორთუო]], ნამუთ [[კახეთი]]შ დო [[ქართლი]]შ რეგიონეფს იკათუანდჷნ, სპარსეთიშ [[სუზერენიტეტი]]შ გიმე რდჷ მეძობელ, მოცილე ოსმალურ თურქეთწკჷმა (სეფიანეფიშ საქორთუო) დოდოვალირ [[ამასიაშ ზე]]შ უკული. 1747 წანას, [[ნადირ-შაჰი]]შ ღურაშ უკული, ჟირხოლო ომაფექ გედუდიშულჷ დო ენერგიულ მაფაშ, [[ერეკლე II]]-შ, ხემანჯღვერობათ კჷნე აკიკათჷ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე|პიჯულ უნიათ]], ნამუქჷთ მუდგაზჷმათ შილებუ ბჟაეიოლ საქორთუოშ სტაბილიზება.{{sfnp|Fisher|Avery|Hambly|Melville|1991|p=328}} [[ფაილი:Erekle II (crop).jpg|thumb|upright|მაფა [[ერეკლე II]]-ქ მალიმორ რეგიონულ ნძალეფს შქას მოხვადჷ.]] 1783 წანას, რუსეთიქ დო ბჟაეიოლ საქორთუოშ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე]]ქ, გაფორმეს [[გეორგიევსკიშ ტრაქტატი]], ნამუშ მეჯინათ ბჟაეიოლ საქორთუოქ რუსეთიშ პროტექტორატო გჷნირთუ, რუსეთიქ გარანტია მეჩჷ თიშ ტერიტორიულ ნთელუანობას დო გამაგე ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ გაგჷნძორებაშენ, მარა მანგიორო მიღჷ საქორთუოშ გალენურ საქვარეფიშ წარმებაშ პრივილეგიეფი.<ref>{{cite web |url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm|script-title=ru:Георгиевский трактат|trans-title=Treaty of Georgievsk|date=24 July 1783|publisher=[[მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი]]|access-date=1 February 2015|language=ru |archive-date=1 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501155836/http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, გამამინჯე რდჷნ საქორთუოშ თხილუაშენ, რუსეთის მუთუნნერო ვემუხვარებუ, მუჟანსჷთ 1795 წანას, [[ყაჯარეფი|ირანალეფქ]] გემნაკათეს ქართ-კახეთიშ ომაფესჷნ, [[კრწანისიშ ბურჯაფი|გეჭოფეს დო გოხირეს ქართ]] დო გეშაჭყვიდეს თიშ მახორობან.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/9137125|title=Relations between Tehran and Moscow, 1797–2014|access-date=17 May 2015}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და რუსეთიქ 1796 წანას სპარსეთიშ მეხჷ დუმასაჯებელ კამპანია წჷმიჭყუნ, რუსეთიშ იმპერიულ ხეშუულებაქ უკულ აკორცჷ გეორგიევსკიშ ტრაქტატიშ თარ პრინციპეფჷნ დო 1801 წანას ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსირა იქჷნ, თეწკჷმა ართო გაუქვუ საქორთუოშ ომაფე ბაგრატიონეფიშ დინასტია დო [[საქორთუოშ მართმადიდებელურ ოხვამე]]შ [[ავტოკეფალია]]. [[პეტრე ბაგრატიონი|პეტრე ბაგრატიონქ]], ბაგრატიონეფიშ გაუქვებულ დინასტიაშ ართ-ართ გამნარყი, მოგვიანეთ რუსეთიშ არმიას ქაკათჷ დო ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ ბორჯის გიშარჩქინელ გენერალო გჷნირთუ.<ref>{{citation |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link=Alexander Mikaberidze |title=Peter Bagration: The Best Georgian General of the Napoleonic Wars |date=2009 |url=http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html |series=The Napoleon Series |editor-last=Burnham |editor-first=Robert |access-date=19 February 2019 |url-status=live |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816052429/http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html}}</ref> === რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას === [[ფაილი:George XII of Georgia.jpg|thumb|upright|left|[[გიორგი XII]]-შ გამაგალა ვასტაბილურობათ იხასიათებუდჷ.]] {{Main|საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას}} 1800 წანაშ 22 ქირსეთუთას, რუსეთიშ [[ცარი|ცარ]] [[პავლე I (რუსეთი)|პავლე I]]-ქ, ორჩანიეთ, საქორთიშ მაფა, [[გიორგი XII]]-აშ მოთხირით, ხე მაჭარჷ პროკლამაციას რუსეთიშ იმპერიაშა საქორთუოშ (ქართლ-კახეთიშ) მერსხუაფაშ გეშა, ნამუქჷთ საბოლათ 1801 წანაშ 8 ქირსეთუთაშ მანიფესტით გეთჷ{{sfnp|Gvosdev|2000|p=85}}{{sfnp|Avalov|1906|p=186}} დო დედასურჷ ცარ [[ალექსანდრე I (რუსეთი)|ალექსანდრე I]]-შით 1801 წანაშ 12 ეკენიას.{{sfnp|Gvosdev|2000|p=86}}{{sfnp|Lang|1957|p=249}} [[ბაგრატიონეფი]]შ ომაფე ფანია ომაფეშე გეგნახორეს. [[სანქტ-პეტერბურგი]]ს მარენჯ ქორთუ ჸენჯიქ პროტესტიშ ნოტა გინოჩჷ რუსეთიშ ვიცე-კანცლერს, მაფასქირ კურაკინს.{{sfnp|Lang|1957|p=251}} 1801 წანაშ მესის, გენერალ კარლ ჰაინრიხ ფონ კნორინგიშ ჟიგინოჯინათ, იმპერიულ რუსეთიქ ბჟაეიოლ საქორთუოს ხემანჭუაფა გენერალ ივან პეტროვიჩ ლაზარევიშ ხემანჯღვერობათ მოქიმინჯე თარობას გეგნოჩჷ.{{sfnp|Lang|1957|p=247}} ქორთუ ჟინოთა დეკრეტის 1802 წანაშ 12 პირელშახ ვადოჸუნაფჷ, სოიშახ კნორინგიქ თინეფ სიონიშ საკათედრო ოხიდას ვაკოშაყარჷ დო ვაძვილჷ, რუსეთიშ საიმპერატორო გურგინშა დოფუჩაფან. აწმარინუეფ ობორჯეთ ოჭოფეს.{{sfnp|Lang|1957|p=252}} 1805 წანაშ ზარხულს, 1804-1813 წანეფიშ [[რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა (1804-1813)|რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, ზაგამიშ გოხოლუას, წყარმალუ ასკერანიშ წყარპიჯის რუს ჯარეფქ ირანიშ არმიას გიორჯგინეს დო ქართ ახაშე ეჭოფუაშე ირსხუეს, ანდანე თინა ოფიციალურო იმპერიაშ ტერიტორიეფიშ ნორთ რდჷ. რუსეთიშ სუზერენიტეტიქ ბჟაეიოლ საქორთუოშა ოფიციალურო საბოლათ გიჭყჷ ირანწკჷმა 1813 წანას, [[გულისტანიშ საზე ხეკულუა]]შ უკული.<ref>Timothy C. Dowling [https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 ''Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208103437/https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 |date=8 February 2017 }} pp 728 ABC-CLIO, 2 December 2014 {{ISBN|1598849484}}</ref> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსიაშ უკული, ბჟადალ საქორთუოწ, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ ანექსირებულქ იჸუ ცარ ალექსანდრე I-შით. იმერეთიშ ეკონია მაფა დო ბაგრატიონეფიშ ეკონია ქორთუ გამაგექ, [[სოლომონ II]]-ქ 1815 წანას გინოხორინობას დოღურჷ, თიშ უკული, მუთ რუსეთიშ მეხჷ კათაშ ებუძოლიშ დო თე ქიანაშ მეხჷ შხვაშ თურ მოხვარაშ მოპალუაშ ცადებეფქ პოტიკიქ იჸუნ.{{sfnp|Suny|1994|p=64}} [[რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმეფი]]შ ბორჯის, ანდა ქორთუ დუდენდჷ რუსეთიშ არმიეფს თურქეფიშ მეხჷ, თინეფს შქას რდეს [[ივანე ანდრონიკაშვილი]], [[ივანე ჯამბაკურიან-ორბელიანი]] დო მუხრანპატჷნ [[ივანე ბაგრატიონი]]. 1803-1878 წლანეფს, [[ოსმალეთიშ იმპერია]]შ მეხჷ მანჯებულჷ ოურდუმე კამპანიეფიშ შედეგო, რუსეთიშ იმპერიას დართჷ დო ქემიარსხჷ მუზმარენ ისტორიულ ქორთულ ტერიტორიაქ, ნამუეფჷთ თეიშახ თურქეფიშით რდჷ დაკებულჷნ, სამანგათ, [[აჭარა]]. [[გურია]]შ სათაროქ 1829 წანას გეუქვუ დო რუსეთის ქაკათჷ, [[შონე]]ქ 1858 წანას — მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულქ იჸუ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 1803 წანაშე რუსეთიშ პროტექტორატ რდჷნ, [[სამარგალო]] 1867 წანაშახ ვაკათაფე რუსეთის.<ref>Allen F. Chew: ''An Atlas of Russian History: Eleven Centuries of Changing Borders''. [[Yale University Press]], 1970, p. 74.</ref> რუსეთიშ პატჷნალა ქორთუეფს გალენურ ოშქურანჯეეფშე თხილუას მეთიარზიენდჷ, მარა თინა შხირას უგურე დო უდუნდებუ რდჷ. მა-19 ოშწანურაშ დალიაშო [[შონეშ ებუძოლი|რუსეთიშ ხეშუულებაშოთ უხილოობაქ]] ერუანულ ეპინუაშ ყარაფშა გეგნიქიმინჷ, ნამუსჷთ [[ილია ჭავჭავაძე]] ხემანჯღვერენდჷ. თე ბორჯიქ საქორთუოს სოციალურ დო ეკონომიკურ თირუეფჷთ მოუღჷ, გეგმაქიმინჷ ახალ სოციალურ კლასეფი: გლეხეფიშ გადუდიშულებაქ თინეფშე ანდა გადუდიშულ, მარა თინეფიშ გაჭირებაშ გალექინებაშა ვეშუნწყუ ხე; კაპიტალიზმიშ ძინაქ საქორთუოს ურბანულ მოხანდეეფიშ კლას გაჭყჷ. მუჭოთ გლეხეფჷნ, თეშ მოხანდეეფი, მუნეფიშ უხილოობას ებუძოლეფით დო დუდიშ ეჭოფუეფით გჷმოხანტუნდეს, ნამუქჷთ 1905 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია (1905)|რევოლუციათ]] გეთჷ. გეჸვენჯ წანეფ იხასიათებუდჷ ვასტაბილურობაშ ეპიზოდეფით, მუჭომეფით რდჷ: 1906 წანას, ქორთუ ნაციონალისტეფიშით მანჯებულ დუშეთიშ საგანძიშ გორჩაფა დო 1907 წანას, ბოლშევიკეფიშით ორგანიზებულ [[ქართიშ ბანკიშ გორჩაფა (1907)|ქართიშ ბანკის გორჩაფა]]. === ზოხორინალაშ გჷმოცხადება === {{თარი|საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[ფაილი:Noe Schordania.jpg|thumb|upright|[[ნოე ჟორდანია]]]] [[ფაილი:British troops in Batumi, Georgia, 1920.jpg|left|thumb|[[ბრიტანეთიშ იმპერია|ბრიტანულ]] ჯარეფიშ მარში ბათუმს, საქორთუო, 1920 წანა. [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული, ბრიტანეთიქ [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანულ]] ჯარეფ საქორთუოს დოთირჷ.]] 1917 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკულ გიჭყჷ [[მოლენკავკაციაშ დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა|მოლენკავკაციაშ დემოკრატიულ ფედერაციულ რესპუბლიკაქ]], ნამუშ პრეზიდენტიშ პოსტისჷთ [[ნიკოლოზ ჩხეიძე]] იკენდჷ. თე უფონდიკე დო კუნტახანიშ ფედერაციაშა თაშნეშე მიშმეშეს მეძობელ სომხეთ დო აზერბაიჯანი.<ref name="Soviet power" />მუჟანსჷთ ოსმალეფ რუსეთიშ იმპერიაშ კავკაციურ ტერიტორიეფს წიმი მინჭაფუდესჷნ, საქორთუოქ 1918 წანაშ 26 მესის ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.</ref> მარა, ქორთუეფ გურალაჭვილ რდეს თე წორორინათ დო გალენურ პოლიტიკაშ ოკითხირეეფს აკორთაშ გეშა, 1918 წანაშ 26 მესის [[გერმანიაშ იმპერია]]შ მორსხუეთ გჷნორთელ საქორთუოქ ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.<ref name=":0">{{Cite web|title=Georgia Celebrates Independence Day|url=http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-|access-date=2021-01-05|website=Georgia Today on the Web|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705123407/http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-}}</ref> ქორთუეფიშ უმენტაშობა ბოლშევიკეფს ვალურედჷ თინეფიშ ნძალებაშოთ ნჭაფაშა დო ადამიერიშ თელარაშ მუთუნო ვაკოროცხუაშ გეშა..<ref name="Rayfield2012humanlife">{{cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |date=2012 |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-78023-030-6 |page=316 |quote= Bolshevik disregard for human life, hitherto typical of Cossacks, alienated most Georgians, and reinforced support for the Menshevik social democrats as humane, if disorganized, revolutionaries.}}</ref> თეშნერო, პარლამენტიშ გიშაგორუეფს გიმორძგჷ [[საქორთუოშ სოციალ-დემოკრატიულ პარტია|საქორთუოშ მენშევიკურ სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაქ]], თიშ ლიდერ [[ნოე ჟორდანია]]ქ პრემიერ-მინისტრო გჷნირთუ, პარლამენტიშ დუდმახვენჯო ნიკოლოზ ჩხეიძე ქუდარჷნეს. სხუნუურ ოკუპაციაშ უმკუჯინალო, 1930-იან წანეფიშ განწეხანს საფრანგეთი, კაბეტ ბრიტანეთი, ბელგია დო პოლონეთ ჯორდანიას [[საქორთუოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაშ თარობა ემიგრაციას|საქორთუოშ თარობაშ]] ლეგიტიმურ მადუდეთ კოროცხუნდეს.<ref>Stefan Talmon (1998), ''Recognition of Governments in International Law'', p. 289–290. [[Oxford University Press]], {{ISBN|0-19-826573-5}}.</ref> [[ფაილი:Dadiani S.P.jpg|thumb|upright|[[სამსონ დადიანი]], პირველდაჭყა საქორთუოშ კონსტიტუციაშ ართ-ართ ავტორი, ნამუთ თი ბორჯიშო მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე პროგრესულ რდჷ]] 1918 წანაშ [[სომხეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუქჷთ სომხეფ დო საქორთუოს შქას ონირზე პროვინციეფიშ თი ნორთის გორჩქინდჷ, სოდე მახორობაშ უმენტაშობას სომეხეფ აკმადგინანდეს, ბრიტანეთიშ ინტერვენციაშ გეშა ეგთჷ. 1918–1919 წანეფს, გენერალ [[გიორგი მაზნიაშვილი|გიორგი მაზნიაშვილქ]] ქეგიანთხჷ მოისეევიშ დო დენიკინიშ ნადუდა მოქიმინჯე [[ჩე არმია]]ს, ანდანე ზოხორინელ საქორთუოშო ქუმუპალჷდკონ უჩა ზუღაშ წყარპიჯი [[ტუაფსე]]შე [[სოჭი|სოჭშა]] დო [[ადლერი|ადლერშა]].<ref name="shirokov">{{cite book|last1=Широков|first1=И. В.|last2=Тарасов|first2=А. А.|title=Наша маленькая Хоста – Исторический очерк|url=http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|year=2010|location=Sochi|language=ru|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220124843/http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|archive-date=20 February 2014}}</ref> 1920 წანას, [[რუსეთიშ სხუნუეფიშ ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა|სხუნუურ რუსეთიქ]] [[მოსკოვიშ ხეკულუა]]თ აღიარჷ საქორთუოშ ზოხორინალა, მარა რუსეფქ თე ხეკულუა ფაქტობურო არძაშ უკულაშ ართ წანაშ უკულ გინივარეს, მუჟანსჷთ 1921 წანას [[ჭითა არმია]]ქ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|გემნაკათჷ საქორთუს]] დო 1922 წანას ფორმალურო ქემკურსხუ სხუნუეფიშ რსხუს.<ref name=":0" /> <!-- === სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკა === {{Main|საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ქორთუეფიშ საქმე}} [[File:Red Army in Tiflis Feb 25 1921.jpg|thumb|The [[Bolshevik Russia|Bolshevik]] [[Red Army]] in Tbilisi on [[Soviet Occupation Day, Georgia|Soviet Occupation Day]] in 1921. Saint David's church and [[Mtatsminda Pantheon]] visible in the distance.]] In February 1921, during the [[Russian Civil War]], the [[Red Army invasion of Georgia|Red Army advanced into Georgia]] and brought the local Bolsheviks to power. The Georgian army was defeated, and the Social Democratic government fled the country. On [[Soviet Occupation Day, Georgia|25 February 1921]], the Red Army entered Tbilisi and established a government of workers' and peasants' [[Soviet (council)|soviets]] with [[Filipp Makharadze]] as acting head of state. Georgia was incorporated into what would soon become the [[Soviet Union]]. Soviet rule was firmly established only after local insurrections were defeated.<ref>Knight, Amy. ''Beria: Stalin's First Lieutenant'', [[Princeton University Press]], [[Princeton, New Jersey]], p. 237, {{ISBN|978-0-691-01093-9}}.</ref> Georgia would remain an unindustrialized periphery of the USSR until the [[First five-year plan (Soviet Union)|first five-year plan]] (1928–1932), when it became a major centre for textile goods. [[Joseph Stalin]], an ethnic Georgian, was prominent among the Bolsheviks,<ref>"[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html Ethnic tensions: War in the Caucasus is Stalin's legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620180716/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html |date=20 June 2018 }}". ''The Independent''. 17 August 2008.</ref> ultimately becoming the ''[[de facto]]'' leader of the Soviet Union from 1924 until his death on 5 March 1953. Fellow Georgians such as [[Lavrentiy Beria]] and [[Vsevolod Merkulov]] likewise held powerful positions in the Soviet government. Stalin's [[Great Purge]] between 1936 and 1938 led to thousands of Georgian dissidents, intellectuals, and other presumed threats to Soviet authority being executed or sent to [[Gulag|Gulag penal labor camps]], severely truncating the nation's cultural and intellectual life.<ref>{{Cite web |title=Soviet Georgia: A Detailed Historical Analysis of the 20th Century Georgia |url=https://georgia.to/soviet-georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=georgia.to |language=en}}</ref> During [[World War II]], [[Nazi Germany|Germany]] led an [[Operation Barbarosa|Axis invasion of the Soviet Union]] in June 1941 with the aim of conquering all territory up to the [[Ural Mountains]]. As the initial operation stalled, the Axis launched the ''[[Case Blue|Fall Blau]]'' offensive in 1942 to take control of strategic Caucasian oil fields and munitions factories; ultimately, Axis troops were stopped before reaching Georgian borders. Over 700,000 Georgians—constituting about 20 percent of the population—fought in the [[Red Army]] to repel the invaders and advance towards Berlin; an estimated 350,000 were killed.<ref>{{cite news |title=Georgian World War II hero's remains return home |url=https://agenda.ge/en/news/2015/2165 |work=Agenda.ge |date=30 September 2015}}</ref> After [[Death and state funeral of Joseph Stalin|Stalin's death]], [[Nikita Khrushchev]] became the leader of the Soviet Union and implemented a policy of [[de-Stalinization]]. Khrushchev's purges were met with [[1956 Georgian demonstrations|riots]] in Tbilisi that had to be dispersed by military force. This violent turn of events that compromised Georgian loyalty to the Soviet Union, contributing to the nation's consolidation.<ref name="a&c">[[Svante Cornell|Cornell, Svante E.]] (2002), ''Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus: Cases in Georgia'', pp. 146–149. [[Uppsala University]], Department of Peace and Conflict Research, {{ISBN|91-506-1600-5}}</ref> [[1978 Georgian demonstrations]] saw the return of mass anti-Soviet protests, but this time government backed down. Throughout the remainder of the Soviet period, Georgia's economy continued to grow and experience significant improvement, though it increasingly exhibited blatant corruption and alienation of the government from the people. With the beginning of [[perestroika]] in 1986, the Georgian Soviet leadership proved so incapable of handling the changes that most Georgians, including [[wikt:Special:Search/rank and file|rank and file]] communists, concluded that the only way forward was a break from the existing Soviet system. === ზოხორინალაშ აკოდგინუა, ომენოღალე ლჷმეფი === {{See also|საქორთუოშ რესპუბლიკა (1990–1992)}} [[ფაილი:1993 Georgia war1.svg|thumb|[[Georgian Civil War]] and the [[War in Abkhazia (1992–1993)|War in Abkhazia]] in August–October 1993]] Starting in 1988, mass protests erupted in Georgia in favor of independence, led by [[Georgian nationalism|Georgian nationalists]] such as [[Merab Kostava]] and [[Zviad Gamsakhurdia]]. The following year, the [[April 9 tragedy|brutal suppression by Soviet forces of a large peaceful demonstration held in Tbilisi on 4–9 April 1989]] proved to be a pivotal event in discrediting the continuation of Soviet rule over the country.<ref>{{cite book|author=Darrell Slider|url=https://books.google.com/books?id=4NCxG8YCScYC|title=Problems of Communism: November—December 1991|volume=15|publisher=Documentary Studies Section, International Information Administration|year=1991|pages=66|language=en|chapter=Georgia's independence|quote=The April 9 "Tragedy", as it came to be called, had a searing effect on Georgian public. The republic leadership lost what authority it had enjoyed in the eyes of Georgians, and support for independence became overwhelming— developments confirmed by polls initiated by the Communist leadership itself.}}</ref> In October 1990, the first multi-party [[1990 Georgian Supreme Soviet election|elections]] were held in Soviet Georgia, which were the first multi-party elections in the entire Soviet Union, in which the opposition groups were registered as formal political parties.<ref>{{Cite web|url=https://www.tampabay.com/archive/1990/10/30/georgia-votes-for-change/|title=Georgia Votes for Change|website=[[Tampa Bay Times]]|date=30 October 1990}}</ref> The [[Round Table—Free Georgia]] coalition led by Zviad Gamsakhurdia secured victory in this election and formed a new government. On 9 April 1991, shortly before the collapse of the Soviet Union, the [[Supreme Council of the Republic of Georgia|Supreme Council]] of Georgia {{ill|Act of Restoration of State Independence of Georgia|lt=declared independence|ka|საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი}} after a [[Georgian independence referendum, 1991|referendum]] held on 31 March.<ref name="GovtofGeorgia">{{cite web |url=http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |title=Government of Georgia:About Georgia |publisher=gov.ge |access-date=9 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821030240/http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |archive-date=21 August 2016 }}</ref> Georgia was the first non-[[Baltic states|Baltic]] republic of the Soviet Union to officially declare independence,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=alTeCwAAQBAJ&pg=PA333|title=New Tribalisms: The Resurgence of Race and Ethnicity|first=Michael W.|last=Hughey|date=29 March 2016|publisher=Springer|isbn=978-1-349-26403-2 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> with Romania becoming the first country to recognize Georgia in August 1991.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=G4LiAAAAMAAJ&q=%22was+Romania%22|title=Coming Together Or Falling Apart?: Regionalism in the Former Soviet Union|first1=S. Neil|last1=MacFarlane|first2=Queen's University (Kingston, Ont ) Centre for International|last2=Relations|date=28 August 1997|publisher=Centre for International Relations, Queen's University|isbn=978-0-88911-745-7 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> On 26 May, Gamsakhurdia was elected president in the [[1991 Georgian presidential election|first presidential election]] with 86.5% of the vote on a turnout of over 83%.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p. 401 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> Gamsakhurdia was soon deposed in a [[1991–92 Georgian coup d'état|bloody ''coup d'état'']], from 22 December 1991 to 6 January 1992. The coup was instigated by part of the [[National Guard of Georgia|National Guard]] and a paramilitary organization called "[[Mkhedrioni]]" ("horsemen"). The country then became embroiled in a bitter [[Georgian Civil War|civil war]], which lasted until December 1993. Simmering disputes within two regions of Georgia, [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]], between local separatists and the majority Georgian populations, erupted into widespread inter-ethnic violence and wars.<ref name="princeton">{{cite web |title=Georgia: Abkhazia and South Ossetia |url=https://pesd.princeton.edu/?q=node/274 |website=www.pesd.princeton.edu |publisher=Encyclopedia Princetoniensis |access-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804112845/https://pesd.princeton.edu/?q=node%2F274 |archive-date=4 August 2018 }}</ref> Supported by Russia, Abkhazia and South Ossetia achieved ''de facto'' independence from Georgia, with Georgia retaining control only in small areas of the disputed territories.<ref name="princeton" /> [[Eduard Shevardnadze]] (Soviet [[Ministry of Foreign Affairs (Soviet Union)|Minister of Foreign Affairs]] from 1985 to 1991) was named as the head of Georgia's new government in March 1992<ref>{{cite web|title=Shevardnadze Named Head of New Government|url=https://greensboro.com/shevardnadze-named-head-of-new-government/article_d02d70f0-9c07-52b2-83c2-3625238a52d7.html|date=10 March 1992|publisher=[[News & Record]]}}</ref> and was elected as head of state in [[1992 Georgian general election|that year's elections]], later as president in [[1995 Georgian presidential election|1995]].<ref>{{Cite news|date=7 July 2014|title=Obituary: Eduard Shevardnadze|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26327394|access-date=2021-07-06}}</ref> During the [[War in Abkhazia (1992–1993)]], roughly 230,000 to 250,000 Georgians<ref name="hrwreport">{{cite web |url=https://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |title=Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict |date=March 1995 |publisher=Human Rights Watch |access-date=4 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010220133323/http://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |archive-date=20 February 2001 |url-status=live }}</ref> were expelled from Abkhazia by Abkhaz separatists and North Caucasian militants (including Chechens). Around 23,000 Georgians fled South Ossetia.<ref>{{cite web|date=May 1996|title=Russia – The Ingush–Ossetian conflict in the Prigorodnyi region|url=http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513003516/http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|archive-date=13 May 2007|access-date=18 July 2007|publisher=Human Rights Watch/Helsinki}}</ref> In 1994, Georgia was facing an economic crisis, with severe shortages of basics such as bread, water, electricity and heat.<ref>{{cite web|title=Bread, water, fuel shortages in Georgia|url=https://www.upi.com/Archives/1994/11/22/Bread-water-fuel-shortages-in-Georgia/5860785480400/|date=22 November 1994|publisher=[[United Press International]]}}</ref> === ვარდეფიშ რევოლუცია, პრობჟადალური მუკორთა === [[File:Georgia, Tbilisi - Rose Revolution (2003).jpg|thumb|The [[Rose Revolution]] in 2003]] In 2003, Shevardnadze (who won re-election in 2000) was deposed by the [[Rose Revolution]], after Georgian opposition and international monitors asserted that the 2 November [[2003 Georgian parliamentary election|2003 parliamentary elections]] were marred by fraud.<ref>{{cite web |url=http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |title=EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia's Rose Revolution: Momentum and Consolidation |publisher=Eurasianet.org |access-date=5 May 2009 |archive-date=5 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805074544/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml}}</ref> The revolution was led by [[Mikheil Saakashvili]], [[Zurab Zhvania]] and [[Nino Burjanadze]], former members and leaders of Shevardnadze's ruling party. Mikheil Saakashvili was elected as President of Georgia in 2004.<ref>{{cite web|url=http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history |title=არჩევნების ისტორია|work=ტაბულა |publisher=Tabula|date=17 August 2016|access-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013905/http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history|archive-date=7 November 2017|url-status=live|language=ka}}</ref> Following the Rose Revolution, a series of reforms were launched to strengthen the country's military and economic capabilities, as well as to reorient its foreign policy westwards. The new government's efforts to reassert Georgian authority in the southwestern autonomous republic of [[Adjara]] led to a major [[Ajaria Crisis|crisis]] in 2004.<ref>{{cite web |title=Georgia moves to rein in Ajaria |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3685117.stm |publisher=[[BBC News]] |date=5 May 2004}}</ref> The country's newly pro-Western stance, along with accusations of Georgian involvement in the [[Second Chechen War]],<ref>{{Cite news | last= Gorshkov | first= Nikolai | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | title= Duma prepares for Georgia strike | work= BBC News | date= 19 September 2002 | access-date= 24 July 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090929222413/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | archive-date= 29 September 2009 | url-status=live}}</ref> resulted in a severe deterioration of [[Georgia-Russia relations|relations with Russia]], fueled also by Russia's open assistance and support to the two secessionist areas. Despite these increasingly difficult relations, in May 2005 Georgia and Russia reached a bilateral agreement<ref>{{cite web |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080813052136/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |url-status=live|archive-date=13 August 2008 |title=Russia, Georgia strike deal on bases |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=30 May 2005 | access-date=29 December 2021}}</ref> by which Russian military bases (dating back to the Soviet era) in [[Batumi]] and [[Akhalkalaki]] were withdrawn. Russia withdrew all personnel and equipment from these sites by December 2007<ref>{{cite web|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=16321|title=Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia|publisher=Civil Georgia, Tbilisi|date=13 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514043306/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321|archive-date=14 May 2011|url-status=live | access-date=29 December 2021}}</ref> while failing to withdraw from the [[Gudauta]] base in Abkhazia, which it was required to vacate after the adoption of the [[Adapted Conventional Armed Forces in Europe Treaty]] during the [[1999 Istanbul summit]].<ref>[http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 Russia's retention of Gudauta base – An unfulfilled CFE treaty commitment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205180219/http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 |date=5 February 2017 }} Socor, Vladirmir. The Jamestown Foundation. 22 May 2006</ref> === რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა === [[File:South Ossetia war russian tank.jpg|thumb|A Russian armoured column in South Ossetia]] {{Main|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)}} After tense relations between Georgia and separatists in [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]] ever since the [[dissolution of the Soviet Union]] (1991), relations between Russia and Georgia [[2006 deportation of Georgians from Russia|severely deteriorated]] into the April 2008 [[2008 Russo-Georgian diplomatic crisis|Russo-Georgian diplomatic crisis]].<ref name="shelling">{{cite web|last=Whitmore|first=Brian|date=12 September 2008|title=Is The Clock Ticking For Saakashvili?'|url=http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102314/http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|archive-date=3 September 2014|access-date=3 September 2014|website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref><ref name="tall_order">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |title=Russia criticised over Abkhazia |work=BBC News |date=24 April 2008 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080815002113/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |archive-date=15 August 2008 |url-status=live }}</ref> The [[Russo-Georgian War]] (1–16 August 2008) resulted in (parts of) [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]] being (still) under control of Russian-backed separatists, with Russian military bases being established in those regions, and Russia – according to the European Court of Human Rights – having direct control over [[Russian-occupied territories in Georgia|those separatist regions]]. A bomb explosion on 1 August 2008 targeted a car transporting Georgian peacekeepers. South Ossetians were responsible for instigating this incident, which marked the opening of hostilities and injured five Georgian servicemen, then several South Ossetian militiamen were killed by snipers.<ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c,dwp_uuid=f2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|title=Countdown in the Caucasus: Seven days that brought Russia and Georgia to war|newspaper=[[Financial Times]]|date=26 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920023223/http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c%2Cdwp_uuid%3Df2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|archive-date=20 September 2008}}</ref><ref name="feud">{{cite news |url=http://online.wsj.com/articles/SB121884450978145997 |title=Smoldering Feud, Then War |author1=Marc Champion |author2=Andrew Osborn |newspaper=The Wall Street Journal |date=16 August 2008}}</ref> South Ossetian separatists began shelling Georgian villages on 1 August. These artillery bombardments caused Georgian servicemen to return fire periodically.<ref name="shelling" /><ref name="feud" /><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|title=Georgia calls on EU for independent inquiry into war|author=Luke Harding|newspaper=The Guardian|date=19 November 2008|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913101015/https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|archive-date=13 September 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Allison">{{cite journal|author=Roy Allison|url=http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|title=Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace'|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|volume=84|issue=6|year=2008|pages=1145–1171|doi=10.1111/j.1468-2346.2008.00762.x|access-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423221417/http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|archive-date=23 April 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |title=The Conflict Between Russia and Georgia |author=Jean-Rodrigue Paré |publisher=Parliament of Canada |date=13 February 2009 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |archive-date=2 January 2016 }}</ref> On 7 August 2008, the Georgian president Mikheil Saakashvili announced a unilateral [[ceasefire]] and called for peace talks.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |title=Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address |publisher=Civil.Ge |date=7 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019155639/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live }}</ref> More attacks on Georgian villages (located in the South Ossetian conflict zone) were soon matched with gunfire from Georgian troops, who then proceeded to move in the direction of the capital of the [[self-proclaimed]] Republic of South Ossetia ([[Tskhinvali]]) on the night of 8 August, reaching its centre in the morning of 8 August.<ref name="Jamestown Goals">{{cite web |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |title=The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia |publisher=[[The Jamestown Foundation]] |date=8 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026162658/http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |archive-date=26 October 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.chicagotribune.com/2008/08/09/georgian-conflict-puts-us-in-middle/|title=Georgian conflict puts U.S. in middle|website=Chicago Tribune|date=9 August 2008|access-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124315/http://articles.chicagotribune.com/2008-08-09/news/0808080649_1_south-ossetia-russian-peacekeeping-troops-russian-president-dmitry-medvedev/2|archive-date=16 October 2014|url-status=live}}</ref><ref name="washingtonpost.com">{{cite news |author=Peter Finn |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |title=A Two-Sided Descent into Full-Scale War |newspaper=[[The Washington Post]] |date=17 August 2008 |access-date=28 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106085255/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |archive-date=6 November 2012 |url-status=live }}</ref> According to Russian military expert [[Pavel Felgenhauer]], the Ossetian provocation was aimed at triggering Georgian retaliation, which was needed as a [[pretext]] for a Russian military invasion.<ref>{{cite web |url=http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |title=The Russian-Georgian War was Preplanned in Moscow |date=14 August 2008 |author=Pavel Felgenhauer |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820185319/http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |archive-date=20 August 2014 }}</ref> According to Georgian intelligence and several Russian media reports, parts of the regular (non-peacekeeping) Russian Army had already moved to South Ossetian territory through the [[Roki Tunnel]] before the Georgian military action.<ref name="NYTFreshev">{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | work=The New York Times | first=C.J. | last=Chivers | title=Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start | date=15 September 2008 | access-date=28 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170616163055/http://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | archive-date=16 June 2017 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |script-title=ru:СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий |publisher=NEWSru.com |date=11 September 2008 |language=ru |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |archive-date=2 January 2016 |url-status=live }}</ref> Russia accused Georgia of "aggression against South Ossetia" and began a large land, air and sea invasion of Georgia under the pretext of a "[[peace enforcement]]" operation on 8 August 2008.<ref name="roudik">{{cite web|publisher=Library of Congress |url=https://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |title=Russian Federation: Legal Aspects of War in Georgia | archive-url=https://web.archive.org/web/20140716042951/http://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |archive-date=16 July 2014 }}</ref><ref name="Allison" /> [[Military of Abkhazia|Abkhaz forces]] opened a second front on 9 August with the [[Battle of the Kodori Valley]], an attack on the Kodori Gorge, held by Georgia.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |title=Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge |work=Reuters |date=9 August 2008 |access-date=1 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134849/http://www.reuters.com/article/2008/08/09/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live }}</ref> Tskhinvali was seized by the Russian military by 10 August.<ref name="radar">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|title=I got my children out minutes before the bombs fell|work=The Guardian|date=11 August 2008|first=Luke|last=Harding|access-date=24 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305004656/https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|archive-date=5 March 2017|url-status=live}}</ref> Russian forces occupied Georgian cities beyond the disputed territories.<ref name="new_front_deeper">{{cite news |agency=Associated Press |title=Russia opens new front, drives deeper into Georgia |url=http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |date=11 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080814211308/http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |archive-date=14 August 2008}}</ref> During the conflict, there was a campaign of [[Ethnic cleansing of Georgians in South Ossetia|ethnic cleansing against Georgians in South Ossetia]], including destruction of Georgian settlements after the war had ended.<ref name="Fact-finding">{{cite web|url=http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007030130/http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-date=7 October 2009|title=Report. Volume I|date=September 2009|publisher=Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia |page=27}}</ref><ref name="Damage">{{cite news |title=Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After... |url=https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979+09-Oct-2008+PRN20081009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222225015/https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979%2B09-Oct-2008%2BPRN20081009 |archive-date=22 February 2014 |work=Reuters |date=9 October 2008 }}</ref> The war displaced 192,000 people and while many were able to return to their homes after the war. One year later, around 30,000 ethnic Georgians remained displaced.<ref>{{cite web |url=http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |title=Civilians in the line of fire |publisher=Amnesty International |date=November 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222042133/http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |archive-date=22 February 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia Marks Anniversary of War |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |date=7 August 2009 |work=BBC News |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808040149/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |archive-date=8 August 2014 |url-status=live }}</ref> In an interview published in ''[[Kommersant]]'', South Ossetian leader [[Eduard Kokoity]] said he would not allow Georgians to return.<ref>{{cite web |script-title=ru:Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все |url=http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |date=15 August 2008 |publisher=Kommersant |language=ru |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916181813/http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |archive-date=16 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |title=Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages |url=http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |date=30 September 2008 |publisher=RFE/RL |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102226/http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |archive-date=3 September 2014 |url-status=live }}</ref> The [[President of France]], [[Nicolas Sarkozy]], negotiated a ceasefire agreement on 12 August 2008.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19069 |title=Russia Endorses Six-Point Plan |publisher=Civil.Ge |date=12 August 2008 | access-date=29 December 2021 }}</ref> Russia recognized Abkhazia and South Ossetia as separate republics on 26 August.<ref name="kremlin">{{cite web|url=http://kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|title=Statement by President of Russia Dmitry Medvedev|publisher=The Kremlin|date=26 August 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080902001442/http://www.kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|archive-date=2 September 2008}}</ref> The Georgian government severed diplomatic relations with Russia.<ref name="break">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |title=Georgia breaks ties with Russia |work=BBC News |date=29 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073511/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |archive-date=6 October 2014 |url-status=live }}</ref> Russian forces left the buffer areas bordering Abkhazia and South Ossetia on 8 October and the [[European Union Monitoring Mission in Georgia]] was dispatched to the buffer areas.<ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117657 |title=Russia Completes 'Most of Withdrawal' – EU Monitors |publisher=Civil Georgia|date=8 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref><ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117667 |title=Moscow Says EU Monitors Fully Control 'Buffer Zones' |publisher=Civil Georgia|date=9 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref> Since the war, Georgia has maintained that Abkhazia and South Ossetia are [[Russian-occupied territories in Georgia|occupied Georgian territories]].<ref name="parliament.ge">{{cite web |url=http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |title=Resolution of the Parliament of Georgia on the Occupation of the Georgian Territories by the Russian Federation |date=29 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903224516/http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |archive-date=3 September 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |title=Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory |publisher=Civil.Ge |date=28 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |archive-date=3 September 2008 |url-status=live}}</ref> === ქორთული ორცებაშ თარობა (2012–ასეშა) === [[File:Solvita Āboltiņa tiekas ar Gruzijas premjerministru (cropped).jpg|thumb|upright|[[Bidzina Ivanishvili]], founder and honorary chairman of [[Georgian Dream]].]] In preparation for the [[2012 Georgian parliamentary election|2012 parliamentary elections]], Georgia implemented constitutional reforms to switch to a [[Parliamentary system|parliamentary democracy]], moving executive powers from the President to the Prime Minister.<ref>{{cite news |title=Georgia's Constitutional Changes |url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/georgia/georgia-s-constitutional-changes |work=International Crisis Group |date=1 March 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> The transition was set to start with the October 2012 parliamentary elections and to be completed with the [[2013 Georgian presidential election|2013 presidential elections]]. Against the expectations of the ruling United National Movement (UNM) of president Mikheil Saakashvili, a 6-party [[Coalition#Government and politics|coalition]] centred around the newly founded [[Georgian Dream]] party won the [[Georgian parliamentary election, 2012|parliamentary elections in October 2012]], bringing an end to nine years of UNM rule and marking the first peaceful electoral transfer of power in Georgia. Georgian Dream started as a centre-left and pro-European party, gradually moved to culturally conservative and Eurosceptic, has also been described as lacking a clear ideology,<ref>This summarizes main article [[Georgian Dream]]</ref> and is being led by the strongly pro-Russian oligarch [[Bidzina Ivanishvili]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/03/06/georgische-demonstranten-vrezen-door-europa-te-worden-vergeten-a4885455#/krant/2025/03/07/#106 ‘Georgian protesters fear being forgotten by 'Europe'’] (in Dutch language). ''[[NRC Handelsblad]]'', 7 March 2025. Retrieved 11 March 2025.</ref> President Saakashvili acknowledged the defeat of his party on the following day.<ref>{{Citation|title=Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election|newspaper=Civil.ge|date=2 October 2012|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299| access-date=29 December 2021}}</ref> Georgian Dream was founded, led and financed by tycoon [[Bidzina Ivanishvili]], the country's richest man, who was subsequently elected by parliament as new Prime Minister.<ref>{{cite news |title=Georgian tycoon Ivanishvili confirmed as prime minister |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-parliament-idUSBRE89O0Z820121025 |work=Reuters |date=25 October 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> Due to the incomplete transition to parliamentary democracy, a year of uneasy [[Cohabitation (government)|cohabitation]] between Ivanishvili and Saakashvili followed until the [[2013 Georgian presidential election|presidential election in October 2013]],<ref>{{cite news |title=Georgia: Conflict Rather than Cohabitation |url=https://eurasianet.org/georgia-conflict-rather-than-cohabitation |work=Eurasianet |date=8 February 2013|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia's Historic Transition Faces Crucial Tests In 2013 |url=https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |work=RFE/RL |date=16 December 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> which was won by [[Giorgi Margvelashvili]] from the Georgian Dream party.<ref>{{cite news |title=Georgia PM ally Giorgi Margvelashvili 'wins presidency' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |work=BBC News |date=27 October 2013}}</ref> With the completed transfer of power, Prime Minister Ivanishvili stepped aside and named one of his close business associates, [[Irakli Garibashvili]], as the next prime minister.<ref>{{cite news |title=Irakli Garibashvili Named as Georgia's Next Prime Minister |url=https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |work=Jamestown Foundation |date=4 November 2013 |access-date=29 December 2021}}</ref> Ivanishvili has since been called the informal leader of Georgia, arranging political reappointments from behind the scenes.<ref>{{cite news |title=Did Georgia's 'Informal Leader' Pressure Prime Minister To Resign? |url=https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |work=RFE/RL |date=24 December 2015 |access-date=29 December 2021}}</ref> Saakashvili left Georgia shortly after the election. In 2018, he was convicted in absentia on corruption charges and abuse of power, which he denied.<ref>{{cite news |title=Mikheil Saakashvili: Georgian ex-president arrested returning from exile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |work=BBC News |date=1 October 2021}}</ref> Georgian Dream won the 2016 [[2016 Georgian parliamentary election|parliamentary elections]] with 48.61% of the vote while UNM received 27.04%.<ref>{{cite news |title=Ruling party in Georgia decisively wins parliament vote |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-election-idUSKCN1272AT |work=Reuters |date=7 October 2016 |language=en}}</ref> As result of the mixed proportional-majoritarian voting system, this translated into a parliamentary [[supermajority]] of 115 out of 150 seats (77%). This electoral imbalance became a key issue of political and civil society strife in the following years.<ref>{{cite news |title=Constitutional Amendments Initiated |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |work=Civil.ge |date=3 May 2017 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgian government offers concessions to end crisis |url=https://eurasianet.org/georgian-government-offers-concessions-to-end-crisis |work=Eurasianet |date=24 June 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Transparency International urges dialogue with civil society during political crisis in Georgia |url=https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |work=Transparency International |date=30 November 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref> In the [[2018 Georgian presidential election|2018 presidential election]], the Georgian Dream party backed [[Salome Zourabichvili|Salome Zurabishvili]], who won in the second round, becoming the first woman in Georgia to hold the office in full capacity.<ref>Speaker [[Nino Burjanadze]] held the office as female interim President twice, in 2003 and 2007</ref> This was the last direct election of a Georgian president, as additional constitutional reforms removed the popular vote.<ref>{{cite news |title=Georgia elects Salome Zurabishvili as first woman president |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |work=BBC News |date=29 November 2018}}</ref> After international mediation to overcome the deep political crisis in the run-up to the 2020 parliamentary elections, an amended electoral system was adopted, specifically for the [[2020 Georgian parliamentary election|2020 elections]].<ref>{{cite news |title=Georgian Dream, Opposition Reach Consensus over Electoral Reform |url=https://civil.ge/archives/341385 |work=Civil.ge|date=8 March 2020 |access-date=29 December 2021}}</ref> Nine parties were elected to parliament. Georgian Dream secured over 48% of votes, which translated into 90 out of 150 seats. They were thus able to continue to govern alone. The opposition made accusations of fraud, which Georgian Dream denied. Thousands of people gathered outside the Central Election Commission to demand a new vote.<ref>{{cite news |title=Georgia protests: Tbilisi police fire water cannon at demonstrators |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |work=BBC News |date=8 November 2020}}</ref> This led to a new political crisis that was (temporarily) resolved by an EU brokered agreement,<ref>{{cite news |title=New EU Proposal: Amnesty for Rurua, Melia, 2022 Snap Polls if GD Gets Less than 43% in Locals |url=https://civil.ge/archives/413785 |work=Civil.ge|date=18 April 2021 |access-date=29 December 2021}}</ref> from which the Georgian Dream later withdrew.<ref>{{cite news |title=President Michel to Start Consultations after GD's EU-Brokered Deal Withdrawal |url=https://civil.ge/archives/434558 |work=Civil.ge|date=29 July 2021 |access-date=29 December 2021}}</ref> In February 2021, Prime Minister [[Giorgi Gakharia]] resigned and Irakli Garibashvili became Prime Minister once more.<ref>{{cite news |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |work=BBC News |date=22 February 2021}}</ref> [[Georgia and the Russian invasion of Ukraine|During the Russian invasion of Ukraine in 2022]], Georgian provided diplomatic and humanitarian support for Ukraine but did not join other countries in imposing sanctions on Russia. Since the beginning of war Georgia has topped the list of countries to which [[Russian emigration during the Russian invasion of Ukraine|Russian exiles]] moved; Russians have been allowed to stay in Georgia for at least one year without a visa since 2015, though many Georgians began to view the presence of more Russian citizens in Georgia as a security risk.<ref>{{Cite news |last=Shota Kincha |date=22 May 2022 |title=Russian exiles get a chilly reception in Georgia – VoxEurop |language=en-US |work=Voxeurope |url=https://voxeurop.eu/en/russian-exiles-get-a-chilly-reception-in-georgia/ |access-date=2022-06-26}}</ref><ref>{{Cite news|date=20 May 2023 |title=90 დღე 366-ის წინააღმდეგ - საქართველო-რუსეთის უვიზო მიმოსვლის მოკლე ისტორია|language=en-US |work=Radio Freedom|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/საქართველო-რუსეთის-უვიზო-მიმოსვლის-მოკლე-ისტორია/32419480.html}}</ref> On 7 March 2023, the [[Parliament of Georgia]], led by the Georgian Dream coalition, attempted to pass the [[Foreign funding of NGOs#Georgia|Law on Transparency of Foreign Influence]] which requires [[Non-governmental organization|Non-Governmental Organizations]] (NGOs) to register as "agents of foreign influence", if upwards of 20% of their funding is from foreign support.<ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Law on "Transparency of Foreign Funding" Passes 76-13 in the First Reading |url=https://civil.ge/archives/529567 |access-date=2024-05-12 |website=Civil Georgia |language=en-US}}</ref> The passing of the bill resulted in severe protests and criticism from the [[United States Department of State|US State Department]], [[United Nations]] and [[European Union]], leading to the termination of further discussions of the bill.<ref>{{Cite web |last=Ritchie |first=Rhea Mogul,Sophie Tanno,Niamh Kennedy,Hannah |date=2023-03-09 |title=Georgia withdraws 'foreign influence' bill but opposition vows more protests |url=https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |access-date=2024-05-12 |website=CNN |language=en}}</ref> On 3 April 2024, the Georgian Parliament announced the draft of a similar law named the [[Foreign funding of NGOs#Georgia|Proposed Law on Transparency of Foreign Influence]],<ref>{{Cite web |title=Ruling party to resubmit bill on transparency of foreign influence to Parliament {{!}} AGENDA.GE |url=https://agenda.ge/en/news/2024/38524 |access-date=2024-05-12 |website=agenda.ge |language=en}}</ref> leading to [[2023–2024 Georgian protests|larger protests]], the bill has been described as "the Russian law" by the opposition and protestors, in reference to the [[Russian foreign agent law]].<ref>{{Cite news |date=2024-04-15 |title=Protesters demand Georgia government withdraw proposed 'Russian law' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68822483 |access-date=2024-05-12 |language=en-GB}}</ref> At least 200,000 people have joined [[2023–2024 Georgian protests|the protests against the law]], which they describe as "[[Kremlin]]-style", and a threat to [[democracy]] and [[Freedom of speech|free speech]].<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Massive Tbilisi protest marks historic turnout |url=https://tvpworld.com/77488096/tbilisi-hosts-the-largest-protest-in-georgias-modern-history |access-date=2024-08-20 |website=[[Telewizja Polska]] |language=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-12 |title=Tens of Thousands Protest Against Foreign Agents Law |url=https://civil.ge/archives/605652 |access-date=2024-08-20 |website=[[Civil Georgia]] |language=en-US}}</ref> Alleged irregularities and fraud in the 26 October [[2024 Georgian parliamentary election]]s led to an ongoing [[Georgian political crisis (2024–present)|Georgian political crisis]], which entailed, among more, the refusal of Georgias fifth president [[Salome Zourabichvili]] to acknowledge the 14 December [[2024 Georgian presidential election]]s (held in parliament) to have been won by [[Mikheil Kavelashvili]]. Following the announcement of the results of the [[2024 Georgian parliamentary election]]s, [[2024 Georgian post-election protests|protests erupted in Georgia on 28 October]], with the protestors citing alleged violations of electoral law, such as voter fraud. The EU's [[High Representative of the Union for Foreign Affairs and Security Policy]] in December 2024 called on the [[Election Administration of Georgia|Central Election Commission of Georgia]] (CEC) to "swiftly, transparently and independently investigate and adjudicate electoral irregularities and allegations thereof".<ref>{{Cite web |title=Joint Statement by High Representative Josep Borrell and European Commission on Parliamentary elections |url=https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US}}</ref> The Georgian opposition parties and the [[President of Georgia]] Zurabishvili have stated their support for the protestors alleging the violation of the law by the [[Georgian Dream]] government.<ref>{{Cite web |date=2024-11-25 |title=President: Parliament Meeting Unconstitutional |url=https://civil.ge/archives/637669 |access-date=2024-12-13 |website=Civil Georgia |language=en-US}}</ref> Protests have gotten more intense since 28 November following the postponing of [[Accession of Georgia to the European Union|Georgia's integration into the European Union]] until 2028.<ref>{{Cite web |title=PM Kobakhidze: No EU accession negotiations until 2028, rejecting grants to avoid blackmail |url=https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US}}</ref> The protestors started using [[pyrotechnics]] and [[molotov cocktail]]s.<ref>{{Cite web |title=Protesters in Georgia throw Molotov cocktails at security forces |url=https://newsukraine.rbc.ua/news/protesters-in-georgia-throw-molotov-cocktails-1733087805.html |access-date=2024-12-13 |website=RBC-Ukraine |language=en}}</ref> The use of water cannon and tear gas by the police led to injuries described as torture by Georgia's rights ombudsman.<ref>{{Cite web |date=2024-12-03 |title=Georgian police accused of torturing pro-EU protesters |url=https://www.france24.com/en/europe/20241203-georgia-police-use-water-cannon-tear-gas-to-disperse-pro-eu-protesters-outside-parliament |access-date=2024-12-13 |website=France 24 |language=en}}</ref> On 2 December, opposition leader [[Zurab Japaridze]] was arrested, and on 4 December another opposition leader, [[Nika Gvaramia]], was arrested. Both opposition leaders have been set free since then.<ref>{{Cite web |last=Media |first=O. C. |date=2024-12-02 |title=Georgian police briefly detain opposition leader Zurab Japaridze |url=https://oc-media.org/georgian-police-briefly-detain-opposition-leader-zurab-japaridze/ |access-date=2024-12-13 |website=OC Media |language=en-US}}</ref><ref name=":5">{{Cite news |last=Light |first=Felix |date=4 December 2024 |title=Georgian opposition leader violently detained by police, his party says |url=https://www.reuters.com/world/europe/georgian-opposition-leader-beaten-unconscious-detained-by-police-party-says-2024-12-04/ |access-date=4 December 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref> --> === უახალაშ ისტორია === {{გილნაკერზეფი}} ==== ზოხორინალაშ აკონწყუალა ==== [[1990]] წანაშ [[28 გჷმათუთა|28 გჷმათუთას]] საქორთუოს იმანჯჷ პირველ ანდაპარტიული, დემოკრატიულ საპარლამენტო გიშაგორუეფქ, სოდე ორწუმებელო გიმორძგჷ ერუანულ პოლიტიკურპარტიეფიშ დო ორგანიზაციეფიშ მემარძგვანე ოგიშაგორუე ბლოკიქ „კუკუმ ტაბაკი — დუდიშული საქორთუო“ (სპიკერი: [[ზვიად გამსახურდია]]). თიმ წანაშ [[14 გერგობათუთა]]ს, საქორთუოშ ახალგიშნაგორა [[საქორთუოშ რესპუბლიკაშ უჟინაშ სხუნუ|უჟინაშ სხუნუშ]] პირველ სესიას უჟინაშ სხუნუშ დუდმახვენჯო ართპირუო გიშაგორილქ იჸუ პ-ნ ზვიად კ. გამსახურდიაქ(1939–1993). კჷნე თიმ სესიას რესპუბლიკას ჯოხოთ გიადჷ „საქართველოს რესპუბლიკა“, დენტკიცჷ ახალ სახენწჷფო სიმბოლიკაქ დო რსულ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკორინაფაშ აკონწყუალაშახ გეგმიცხადჷ გინმალ ბორჯიქ. [[1991]] წანაშ [[31 მელახი]]ს საქორთუოს იმანჯჷ საართო-ოკათე რეფერენდუმქ, ნამუშ აკა შეკითხურ რდჷ: „გონებჷნა დო ვარ საქორთუოშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკონწყუალა [[1918]] წანაშ 26 მესიშ აქტიშ ოსხილშა?“ ქო-ს უგამჷ იანაშ ოგიშაგორუე ხონარიშ ნებაშ მოღვენ მახორობაშ 98 %-იქ, თინეფს შქას აფხაზეფქჷთ. რეფერენდუმიშ შედეგეფიშ ოსხირშა, [[1991]] წანაშ [[9 პირელი|9 პირელს]] საქორთუოშ რესპუბლიკაშ უჟინაშ სხუნუქ მიღჷ „საქორთუოშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკონწყუალაშ აქტი“. კჷნე თიმ დღას [[ააშ]]-იშ სენატიქ მენოწონებ რეზოლუციათ<ref>{{cite web |url=https://www.congress.gov/bill/102nd-congress/senate-resolution/94/text |title=S.Res.94 - A resolution commemorating the two-year anniversary of the Soviet crackdown in Tbilisi, Georgia, on April 9, 1989, and urging the Soviet Union to recognize the will of the Georgian people and the legitimacy of the March 31, 1991, referendum. |publisher=congress.gov |access-date=2026-02-09}}</ref> ლეგიტიმურო იჩინჷ 31 მელახიშ რეფერენდუმიშ შედეგეფი, ნამუთ წჷმარინუანდუ საქორთუოშ ზოხორინალაშ დე-ფაქტო ჩინებას. საქორთუოშ რესპუბლიკაშ რესპუბლიკაშ სხუნუშ 1991 წანაშ 9 პირელიშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადებას ხეთეშე მაჸუნუ შედეგიქ აღიარებეფიშ სახეთ. საქორთუოშ ზოხორინალა იჩინეს: 1991 წანაშ 27 მარაშინათუთას — [[რუმინეთი]] დო [[მოლდოვა]], 30 მარაშინათუთას — [[აზერბაიჯანი]], 13 ეკენიას — [[სომხეთი]], 12 ქირსეთუთას — [[უკრაინა]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N244, 13 დეკემბერი, 1991</ref> 16 ქირსეთუთას — [[თურქეთი]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N247, 18 დეკემბერი, 1991</ref> 20 ქირსეთუთას — [[ლიეტუვა]] დო [[მონღოლეთი]], 25 ქირსეთუთას — [[ააშ]], [[კანადა]] დო [[ირანი]], 26 ქირსეთუთას — [[ინდოეთი]], [[ბრაზილია]], [[კუბა]], [[ტაილანდი]], 27 ქირსეთუთას — [[ჩინეთი]], [[ბელარუსი]], [[სლოვენია]], [[ვიეტნამი]], [[ეგვიპტე]], [[ალჟირი]], 28 ქირსეთუთას — [[ხორვატია]], [[იორდანია]], 30 ქირსეთუთას — [[ლიბანი]], 31 ქირსეთუთას — [[პაკისტანი]], 1992 წანაშ 2 ღურთუთას — [[ერაყი]], [[ეთიოპია]], [[ლაოსი]] და თ.უ., თაშნეშე 1992 წანაშ 31 კვირკვეს გოართოიანაფილ ერეფიშ მორანწკე ხუნას საქორთუოშ რესპუბლიკაქ მეღებულქ იჸუ ორგანიზაციაშ 179-ა მაკათურო.<ref>{{cite web |url=https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/10073/1/SakartvelosRespublika_1992_N144.pdf |title=გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №144 (423), 1 აგვისტო, 1992 |publisher=dspace.nplg.gov.ge |access-date=2026-02-09}}</ref> == გეოგრაფია == [[ფაილი:Georgia Topography.png|thumb|350px|left|საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა]] საქორთუო ევროპაშ დო აზიაშ ოკართაფუს, [[კავკაცია]]ს იდვალჷ. ბჟადალშე უხურგანს [[უჩა ზუღა]], ოორუეშე - [[რუსეთი]], ბჟაეიოლშე - [[აზერბაიჯანი]] დო ობჟათეშე [[თურქეთი]] დო [[სომხეთი]]. საქორთუო თი უჯვეშაშ ოტრანსპორტე ოთხშარააკართუს იდვალჷ, ნამუთ მიორსხუანდჷ დო მიორსხუანს ოორუეშ დო ობჟათეშ, ბჟადალუშ დო ბჟაეიოლიშ ქიანეფს. თე შარას გინმიშჷ ევროპა-აზიაშ მიმარსხუაფალი ოტრანსპორტე მაგისტრალი - ჯვეში აბრეშუმიშ შარა. * '''ტერიტორია''' - ქიანაშ ფართობი რე 69 700 კვ.კმ. თანჯეფიშ სიგჷნძა - 1771 კმ. * '''ორთა''' - საქორთუო, მუჭოთ ედომუშამი [[კავკაცია]] ანდა გვალათ რე გიშაგორილი დო უმოსო ლაკადა დიხა რე. * '''ორთაშობური რესურსეფი''': ტყალეფი, ჰიდროენერგია, მანგანუმი, რკინაში მადენი, ლინჯი, მორჩილი მუდანობათ ქუანოშქერი დო ნაფთობი, გვალაში დო ზუღაში კლიმატური კურორტეფი. * '''ქიანაში უდიდაში ნოღეფი''' * [[ქართი]] -ოხორანს 1 108 717 კოჩი *[[ბათუმი]] -ოხორანს 152 839 კოჩი * [[ქუთეში]] -ოხორანს 147 635 კოჩი * [[რუსთავი]] -ოხორანს 125 103 კოჩი * [[სოხუმი]] -ოხორანს ''62 914'' კოჩი შხვა დიდი ნოღეფი: * [[გორი]] -ოხორანს 48 143 კოჩი * [[ზუგდიდი]] -ოხორანს 42 998 კოჩი * [[ფუთი]] -ოხორანს 41 465 კოჩი * [[თელავი]] -ოხორანს 19 629 კოჩი დო შხვა... საქორთუო ო.გ. 41o071 დო 43o351 დო ბ.გ. 40o041 დო 46o441-ს იდვალუაფუ. == სახენწჷფო == საქორთუო ოპარლამენტე რესპუბლიკა რე. სახენწჷფოში მადუდე რე [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]], ნამუთ სხუნუშ ხეშუულაფაშ მანჯღვერჷთ რე. თარობაშ მადუდე - [[პრემიერ-მინისტრი]]. ქიანაშ უმაღალაშ კანონმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი პარლამენტი (235 მაკათური), ნამუთ ოთხ წანამოწანას ართიშახ ითირუ პროპორციული დო მაჟორიტარული სისტემათ. * '''ნანანოღა''' - [[ქართი]] * '''ოფიციალური ნინა''' - [[ქორთული ნინა|ქორთული]], [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას]] [[აფხაზური ნინა|აფხაზური]] ქორთულწკჷმა ართო. * '''ერუანული დღახუ''' - [[26 მესი]] (1918), სახენწჷფობური დუდიშულაშ დღა. == საქორთუოშ თანჯეფი == ოსქჷრონე თანჯა საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალუ ნოწილს, დაბა ლესელიძეწკჷმა იჭყაფუ. უკული თინა მეჸუნს [[ფსოუ]]ს, ნამუთ ოდუდეს გვალა აგეფსთაწკჷმა ეჭოფუნს. საქორთუოშ ოორუე თანჯა უმოსო მეჸუნს კავკასიონიშ თარ წყარგმართალ ქჷნდჷრს. გვალა ვაციკფარსიშე გვალა შავიკლდეშა საქორთუოშ თანჯა გეჸუნს წყარგმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუეშე გვალა [[მყინვარწვერი|მყინვარწვერს]] დო [[გვერდით ქჷნდჷრი|გვერდით ქჷნდჷრს]]. ბჟაეიოლი თანჯა იჭყაფუ გვალა [[ტინოვროსო]]შე, გიმურს [[ალაზანიშ ვე]]შა, მეუნს წყარმალ [[ალაზანი|ალაზანს]], სოიშახ 1 კმ ვადოსქიდუ [[მინგეჩაურიშ წყაროთხილუ]]წკჷმა წყარმალიშ კათაფაშა. საქორთუოშ ობჟათე თანჯა იჭყაფუ [[უჩა ზუღა]]წკჷმა, ოფუტე [[სარფი]]ს. თანჯა დიო მეჸუნს, უკული კვათჷნს ლაზისტანიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნორთის, მეჸუნს [[შავშეთი]]ს დო კჷნ კვათუნს [[არსიანიშ ქჷნდჷრი|არსიანიშ ქჷნდჷრს]], ჯავახეთიშ რეგიონიშ დო სომხეთიშ ვულკანურ გვალონას, ლოქიშ ქჷნდჷრს, წყარმალ [[მტკვარი|მტკვარს]] დო [[იორიშ გაბარი|იორიშ გაბარს]]. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. {| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10" |----- ! colspan="3" background: #8B864E | საქორთუოშ რეგიონეფი |----- | colspan="3" align="center" | <div class="float-none"> |----- | ''№'' || ''რეგიონი'' || ''ნანანოღა'' |----- | 1 || [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[სოხუმი]] |----- | 2 || [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი]] || [[ზუგდიდი]] |----- | 3 || [[გურიაშ აკანი]] || [[ოზურგეთი]] |----- | 4 || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[ბათუმი]] |----- | 5 || [[რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანი|რაჭა-ლეჩხუმიშ<br />დო თუდოლენი შონეშ აკანი]] || [[ამბროლაური]] |----- | 6 || [[იმერეთიშ აკანი]] || [[ქუთეში]] |----- | 7 || [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი]] || [[ახალციხე]] |----- | 8 || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[გორი]] |----- | 9 || [[მცხეთა-მთიანეთიშ აკანი]] || [[მცხეთა]] |----- | 10 || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[რუსთავი]] |----- | 11 || [[კახეთიშ აკანი]] || [[თელავი]] |----- | 12 || [[ქართი]] || [[ქართი]] |----- |} == დემოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ დემოგრაფია}} ისტორიოგრაფიას მეღებული მუნაჩემეფით [[XIII ოშწანურა]]ს ქორთუეფიშ მუდანობა 5 მილიონს ოჭირინუანდჷ. უჩინებუ რე XIV-XVII ოშწანურეფიშ მუნაჩემეფი. XVIII ოშწანურაშ შქა წანეფშე საქორთუოშ მახორობას (ასეიან ხურგეფს) 761 ვითოშით ანგარიშენდეს, თინეფშე 5% ოხორანდჷ ნოღეფს. 1800 წანაშო საქორთუოშ (ასეიან ხურგეფს) მახორობა 675 ვითიოშშე უმოსი რდჷ, თაურეშე ბჟაეიოლ საქორთუოშა მიშჷ მახორობაშ 45,6%, ბჟადალაშა – 54,4%. 1832 წანა 840 ვითოშშა მიძინჷ, 1865 წანას — 1 289 200-ს გეგნაჩირთჷ. 1897 წანას, საქორთუოშ მახორობა რდჷ 1 919 400 ადამიერი, 1914 წანას — 2 600 400. ართი ოშწანურაშ გოძვენას საქორთუოშ მახორობაქ 3,4-სხით მიძინჷ. [[პავლე ინგოროყვა]]სშ ჩინებათ, 1916 წანას საქორთუოშ მახორობა აკმადგინანდჷ 3 365 000 ადამიერს, თინეფშე 2 349 000 ადამიერი რდჷ ქორთუ.<ref>''ინგოროყვა პ.'' „საქართველოს ტერიტორიის საზღვრების შესახებ გვ. 16-17 – თბილისი, 1990</ref> საქორთუოშ მახორობაქ მეხოლაფირო 200 ვითოშით დირკჷ [[პირველი მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის დო [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|პირველი რესპუბლიკაშ]] წანეფს, ნამუთ ირიათოიანი ლჷმეფით დო ტერიტორიეფიშ დინაფათ რდჷ გოპიჯაფილი. 1921 წანას საქორთუოშ მახორობაქ 2 410 ვითოშშახ ქუმორთჷ. XX ოშწანურაშე, მახორობაშ მუდანობაშ დოდგინა მახორობაშ არძაშოული მეშქაშობათ მუთმოხვადჷ. პირველი ეჭარუაქ სხუნუური საქორთუოს [[1926]] წანას იმანჯჷ, ეკონიაქ — [[1989]] წანას. ზოხორინელი საქორთუოს მახორობაშ ეჭარუაქ იმანჷ 2002 დო 2014 წანეფს. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! ეჭარუაშ წანა !! მახორობა !! ქომოლკოჩი !! ოსური |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1926|1926]]|| 2 677 200 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1939|1939]]|| {{ძინა}} 3 540 000 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1959|1959]] || {{ძინა}} 4 044 045 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1970|1970]] || {{ძინა}} 4 686 358|| || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1979|1979]] || {{ძინა}} 5 014 800 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1989|1989]]|| {{ძინა}} 5 400 800 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2002|2002]] || {{რკება}} 4 601 500 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2014|2014]] || {{რკება}} 3 787 000|| || |- |2020 || {{რკება}} 3 716 900 || || |} 1989 წანაშ ეჭარუათ საქორთუოშ მახორობა 5 443 000 კოჩი რდჷ, 2002 წანაშო - 4 601 500. მუჭოთ რჩქჷნი, საქორთუოშ მახორობაქ 13 წანაშ დინოხოლე ართი ნოხუთალით მირკჷ. ეკონია პერიოდეფს საქორთუოს მოხვალამირ რთულ პოლიტიკურ მოლინეფქ დო მონკა სოციალურ-ეკონომიკურ კრიზისიქ გჷმიჭანუ საქორთუოშ მახორობაშ ოგჷნაფალი ნორთიშ გუშულა თანჯეფსგალე. თეწკჷმა, მირკჷ დაბადებაქ დო ქჷმიძინჷ ღურუამობაქ დო ქიანაქ მონკა დემოგრაფიულ სიტუაციას ქინოლჷ. მუთ ოწაწჷ [[ქორთუეფი|ქორთუეფს]], 1989 წანას რდჷ 3 787 000 კოჩი, მუთ საქორთუოშ მახორობაშ 70,1 %-ს აკმადგინანდჷ. 2002 წანას ქორთუეფიშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 3 661 000 კოჩის, მუთ ქიანაშ მახორობაშ 83,8 % რდჷ. 2006 წანაშ ოფიციალური მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, საქორთუოშ ცენტრალურ ხეშუულობაშ კონტროლირებად ტერიტორიას დოხოლაფირო 4 661 473 კოჩი, ოხორანს. მახორობაშ ძინაშ ტემპი აკმადგინანს 0,74 %-ს. * '''ეთნიკური აკოდგინალა''' (საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[ქორთუეფი]] — 86,8 %, [[აზერბაიჯანარეფი]] — 6,3 %, [[სომეხეფი]] — 4,5 %, [[რუსეფი]] — 0,7 %, [[ოსეფი]] — 0.4 %, [[იეზიდეფი]] — 0,3 %, [[უკრაინალეფი]] — 0,2 %, [[ქისტეფი]] — 0,2 %, [[ბერძენეფი]] — 0,2 % დო შხვეფი; * '''რელიგიური აკოდგინალუა''' (უმოსო საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი ქირსიანეფი]] — 83,4 %, [[ისლამი|მუსლიმანეფი]] — 10,7 %, [[სომხური სამოციქულო ეკლესია|სომეხი გრიგორიანალეფი]] — 2,9 %, [[კათოლიციზმი|კათოლიკეეფი]] — 0,5 %, [[იეზიდიზმი|იეზიდეფი]] – 0,2 % დო შხვეფი. * '''დიდი ნოღეფი''': [[ქართი]] — 1 108 717, [[ბათუმი]] — 152 839, [[ქუთეში]] — 147 635, [[რუსთავი]] — 125 103, [[სოხუმი]] — 62 914, [[გორი]] — 48 143, [[ზუგდიდი]] — 42 998, [[ფუთი]] — 41 465, [[ცხინვალი]] — 30 432. {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |+ align=center style="font-weight:bold" | ნოღეფიშ მახორობა ! rowspan=23 width:150|<br /> [[ფაილი:Tiflis.jpg|border|135px|ქართი]]<br />[[ქართი]]<br /> [[ფაილი:Catholic Church in Kutaisi.jpg|border|135px|ქუთეში]]<br />[[ქუთეში]]<br /> [[ფაილი:Streets of Batumii.jpg|border|135px|ბათუმი]]<br />[[ბათუმი]]<br /> |- ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! rowspan=11 | {{navbar|საქორთუოშ ნოღეფიშ მახორობა|plain=1}} [[ფაილი:Rustavi Square.JPG|135px|რუსთავი]]<br />[[რუსთავი]]<br /> [[ფაილი:Gori cathedral (view from the Gori Fortress) (A).jpg|135px|border|გორი]]<br />[[გორი]]<br /> [[ფაილი:Dadiani Palace.jpg|135px|ზუგდიდი]]<br />[[ზუგდიდი]]<br /> |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[ქართი]]''' || [[ქართი]] || 1 108 717 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[სამტრედია]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 25 318 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[ბათუმი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]]|| 152 839|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | '''[[ხაშური]]'''|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]||26 135 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[ქუთეში]]'''||[[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 147 635 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 12 || align=left | '''[[სანაკი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 21 596 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[რუსთავი]]''' || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 125 103 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 13 ||align=left | '''[[ზესტაფონი]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 20 814 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | [[სოხუმი|'''სოხუმი''']]|| [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]|| ''62 914''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 14 ||align=left | [[მარნეული|'''მარნეული''']]|| [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 20 211 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[გორი]]''' || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]] || 48 143 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 ||align=left | '''[[თელავი]]'''|| [[კახეთიშ აკანი|კახეთი]]|| 19 629 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | [[ზუგდიდი|'''ზუგდიდი''']]|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 42 998 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | [[ახალციხე|'''ახალციხე''']]|| [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი|სამცხე-ჯავახეთი]]|| 17 903 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[ფუთი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 41 465 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | '''[[ქობულეთი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]] || 16 546 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | [[ცხინვალი|'''ცხინვალი''']]|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]|| ''30 432''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | [[ოზურგეთი|'''ოზურგეთი''']]|| [[გურიაშ აკანი|გურია]]|| 14 785 |- |} {{საქორთუოშ სახენწჷფობურობა}} == ეკონომიკა == ზოხორინელობაშ გუმოცხადებაშე ამდღარშახ იგინძორებუ საბაზარო რეფორმეფი. ეკონომიკაშ თარი დარგეფი რე ოფუტეშ მეურნება (ჩაი, ციტრუსი, ხილი, თამბაქო, ღვინი, მანქანაშკიდანჯალა, მეტალურგია, ჰიდრორესურსეფი. === საბანკო-საფინანსო დო დაზღვიებაშ სისტემეფი === დიდი ქორთუ, [[ილია ჭავჭავაძე]] „საადგილმამულო სათავადაზნაურო ბანკიშ“ ხემანჯღვერობაშ პერიოდის, დიო ხოლო 1883 წანაშე გაზეთ ''ივერიას'' ობჟინუანს მოშინაფილი ორგანიზაციაშ მუშობაშ შედეგეფს. თენა რდჷ მაართა ქორთული საბანკო-საფინანსო ინსტიტუტიშ მაართა საჯარო წჷმორინაფა. ამდღა საქორთუოშ ეკონომიკაშ სექტორს მუშენს მუდგაზმარენი ძალიერი კომერციული ბანკი დო ბანკეფიშ ასოციაცია. * [[საქორთუოშ ბანკეფიშ ასოციაცია]] ([[ქორთული ნინა|ქორთ]]. [[:ka:საქართველოს ბანკების ასოციაცია|საქართველოს ბანკების ასოციაცია]]) * [[ბაზის ბანკი]] * [[ბანკი რესპუბლიკა]] (ბუნა სოსიეტე ჟენერალი) * [[ვითიბი]] * [[თიბისი ბანკი]] * [[პროკრედიტბანკი]] * [[საქართველოს ბანკი]] * [[სახალხო ბანკი]] * [[სილქ როუდ ბანკი]] * [[სტანდარტ ბანკი]] * [[ტაოპრივატბანკი]] ვასაბანკო საკრედიტო-სადეპოზიტო ორგანიზაციეფი დო საფინანსო-საკრედიტო ხუჯიშდაკინებაშ (მხარდაჭერა) პროგრამეფი: * „[[განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი]]“ დაზღვიებაშ სისტემა: * [[დაზღვევის ასოციაცია]] * [[ალდაგი-ბი-სი-აი]] * [[ჯი-პი-აი ჰოლდინგი]] სახენწჷფო ინსტიტუტეფი: * [[საქორთუოშ ფინანსეფიშ სამინისტრო]] * [[საქორთუოშ ცენტრალური ბანკი]] </small> საქორთუოშ ისტორია ართ-ართი არძაში უმოს დიდარი რე ჯვეში ქიანეფშე. საქორთუოშ ტერიტორიას მაართა ქორთული ქიანეფი არსებენდ 3000 წანაშ ოწოხლე. თე ქიანეფი რე [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]] (ჯვეშ ქორთული წყუეფს ''ეგრისი'') დო [[დიაოხი]] (ტაო-კლარჯეთი). 1918-1921 წანეფს საქორთუო რდჷ დემოკრატიული რესპუბლიკა. 1921-1990 წანეფს საქორთუო რდჷ სხუნუშ აკოშქუმალაშ ართ-ართი მაკათური ქიანა. 1990 წანაშ უკული საქორთუო რე დუდიშული სახენწჷფო. დღას ათენა [[სუამი]]შ ართ-ართი მაკათური რე [[უკრაინა]]წკჷმა, აზერბაიჯანწკჷმა დო [[მოლდოვა]]წკჷმა ართო. საქორთუო რე [[უჩა ზუღა]]შ ეკონომიკური ალმახანდეობაშ ორგანიზაციაშ მაკათურით. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. == ქორთული რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.president.gov.ge/ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-გვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316105336/http://www.president.gov.ge/ |date=2011-03-16 }} * [http://www.parliament.ge საქორთუოშ პარლამენტი] * [http://www.mfa.gov.ge/ საგალეო საქვარეფიშ სამინისტროშ ვებ-გვერდი] * [http://civil.ge/geo/ Civil.ge — საქორთუოშ პოლიტიკური სიახალეეფიშ მაჩინე (მაცნე)] * [http://internet.ge Internet.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017123847/http://internet.ge/ |date=2011-10-17 }} * [http://weather.ge/ ტაროსი საქორთუოს]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.apsny.ge Грузия online — ახალი ამბეფი დო ანალიტიკური მასალეფი] {{ru}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016075816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html |date=2015-10-16 }}{{en icon}} * [http://www.caucaz.com/home_uk Caucaz.com — ირმარული სტატიეფი დო რეპორტაჟეფი საქორთუოშე დო ობჟათე კავკასიაშე] * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/ საქორთუეშე ოთხ ნინაშა: ისტორია, კულტურა, აუდიო-ვიდეოთეკა დო შხვა] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ფეისბუქი}} [[კატეგორია:საქორთუო| ]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ სხუნუშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:კავკაცია]] [[კატეგორია:მოლენკავკაცია]] [[კატეგორია:რესპუბლიკეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ თეხანური ისტორია]] [[კატეგორია:ქირსიანული სახენწჷფოეფი] 7hsa5x6idobf1tce02kauxgv80zm2ys 253200 253195 2026-09-19T11:44:57Z Narazeni 826 /* ზოხორინალაშ გჷმოცხადება */ 253200 wikitext text/x-wiki {{Short description|ტრანსკონტინენტურ სახენწჷფო ბჟაეიოლ ევროპას დო ბჟადალ აზიას}} {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = საქართველო |ედომუშამი_ჯოხო = |ოართე_ჯოხო =საქორთუო |შილა = Flag of Georgia.svg |გერბი = Greater coat of arms of Georgia.svg |რუკა = Georgia (orthographic--projection).svg |ჰიმნი = [[საქორთუოშ სახენწჷფო ჰიმნი]]<br/>'''„თავისუფლება“'''<br/><br/><center>[[ფაილი:Tavisupleba vocal.ogg]]</center> |დევიზი =„ძალა ერთობაშია“<br/>„ჭყანა ართობას რე” |ზოხორინალაშ თარიღი =26 მესი 1918 |ოფიციალური_ნინეფი =[[ქორთული ნინა|ქორთულ]]<br />[[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]] ^'''1''' <ref>[http://parliament.ge/ge/kanonmdebloba/constitution-of-georgia-68 საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 8]</ref> |რელიგია= |ნანანოღა= [[ფაილი:Tbilisi City Seal.svg|15px]] [[ქართი]] |latd=41 |latm=43 |latNS=N |longd=44 |longm=47 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[მიხეილ ყაველაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ირაკლი კობახიძე]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[საქორთუოშ პარლამენტიშ დუდმახვენჯი|პარლამენტიშ დუდმახვენჯი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[შალვა პაპუაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 121-ა |ფართობი =69 700 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =3 716 900 კოჩი ^'''2'''<ref>{{cite web|url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მახორობაშ მუდანობა 1 ღურთუთაშ დგომარობათ|publisher= [[საქორთუოშ სტატისტიკაშ ერუანული ნინალა]]|format=|accessdate=2021-02-05|date=1 იანვარი, 2020}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 131-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2020 |მახორობაშ_ცენზი =3 713 804 ^'''3''' |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2014 |მახორობაშ_მეჭედალა = 53.5 კოჩი/კმ² |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 137-ა |ედპ_ppp_წანა = 2016 |ედპ_ppp = {{nowrap|$35.6 მილიარდი<ref>{{cite web |title=World GDP Ranking 2015 |url=https://knoema.com/nwnfkne/world-gdp-ranking-2015-data-and-charts |access-date=13 May 2016}}</ref>}} |ედპ_ppp_რანგი = 117-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$9500 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი =0.754 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =76-ა |აგი_წანა =2020 |ვალუტა= [[ფაილი:Sign of Georgian Lari.svg|link=ლ|15px]] [[ლარი]] ^'''4''' |ვალუტაშ_კოდი =GEL |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+04:00]]<ref>საქორთუოქ გეგნორთჷ UTC+4 ზონაშე UTC+3 ზონაშა [[2004]] წანაშ 27 მანგის, მარა დართჷ UTC+4 ზონას [[2005]] წანაშ 27 მელახს^{[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843511.stm]}^{[http://www.timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=371]}.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.ge]] |ოტელეფონე_კოდი =+995 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= ^'''1'''აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას ოფიციალურ ნინა ქორთულ ნინაწკჷმა ართო რე [[აფხაზური ნინა]].<br> ^'''2'''მახორობაშ მუდანობაშა დო მეჭედალაშა ვენშმურს აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ ნორთი, ნამუეფჷთ ოკუპირებულჷ რე რუსეთიშით დო საქორთუოშ ხეშულობა ვაკონტროლენს.<br> ^'''3'''მეხოლებურ მუნაჩემეფ აფხაზეთიშო დო სამაჩაბლოშამო.<br> ^'''4'''რუსეთიშით ოკუპირებულჷ აფხაზეთის დო სამაჩაბლოს თაშნეშე ხვარებას რე [[რუსული რუბლი|რუსულ რუბლი]].<br> {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q230|text=<center>საქორთუოშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''საქორთუო''' ({{Lang-ka|{{აუდიო|Sakartvelo.ogg|საქართველო}}}}) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟაეიოლი ევროპა|ბჟაეიოლ ევროპას]] დო [[ბჟადალი აზია|ბჟადალ აზიას]].<ref>Encyclopedic World Atlas, George Philip & Son, [[Oxford University Press]]: 2002, p.104</ref><ref>''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' 4.38. C.f. James Rennell, ''The geographical system of Herodotus examined and explained'', Volume 1, Rivington 1830, [[iarchive:bub gb enQ-AAAAcAAJ/page/n274|p. 244]]</ref><ref>[[Encyclopedia Britannica]]", [https://www.britannica.com/place/Caucasus Caucasus], June 2021: "One widely accepted scheme draws the dividing line along the crest of the Greater Caucasus range, putting the portion of the region north of the line in Europe and the portion south of it in Asia. Another puts the western portion of the Caucasus region in Europe and the eastern part (the bulk of Azerbaijan and small portions of Armenia, Georgia, and Russia's Caspian Sea coast) in Asia..."</ref> [[კავკაცია]]შ რეგიონიშ ნორთი, ნამუსჷთ ბჟადალშე ომძღჷ [[უჩა ზუღა]], ოორუე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაცია]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[თურქეთი]], ობჟათეშე — [[სომხეთი]] დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[აზერბაიჯანი]]. საქორთუოშ ფართობ რე 69700 კმ²,<ref>[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): ``National Atlas of Georgia``, 138 pages, Steiner Verlag, 2018, {{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[საქორთუოშ დემოგრაფია|მახორობა]] — 3.7 მილიონ ადამიერი,{{efn|აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ მოხ, თე ჟირ [[ვაღიარაფილი სახენწჷფო|სეპარატისტულ რეგიონ]] [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|რუსეთიშ ოკუპაციაშ]] გიმე რე. [[საქორთუოშ თარობა]] თე ჟირ სეპარატისტულ რეგიონს ქიანაშ უგურთუ ნორთო მითმირჩქინანს, ერეფოშქაშე ხუჯიშ დოკინათ.}}<ref name="statspopulation">{{cite web|title=Population and Demography |publisher=National Statistics Office of Georgia, Geostat |url=https://www.geostat.ge/en/modules/categories/316/population-and-demography |access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ ნასუმორ ოხორანს ქიანაშ ნანანოღა დო [[საქორთუოშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] [[ქართი]]ს. [[ქორთუეფი]], რეგიონიშ ჯინჯიერ მახორუეფი, აკმადგინანა ქიანაშ მახორობაშ უმენტაშობას, ნამუეფსჷთ ეთნოლინგვისტურო გინორთ უღჷნა არძა მეძობელ ქიანაწკჷმა და უმენტაშო რაგადანა [[ქორთული ნინა|ქორთულო]], ართ-ართ [[ქართველური ნინეფი|ქორთულურ ნინაშა]], ნამუთ მოსოფელიშ აკა შხვა ნინეფიშ ფანიას ვარსხუაფუ.{{sfn|Dalby|2002|ხს=38}} საქორთუოშ ასეიან ტერიტორია დოხორელ რე [[მაართაჸოფილი ჯარალუა|პრეისტორიულ]] ბორჯიშე, სოდე იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე ორდოიან [[მეღვინალა|ღვინიშ]], ორქოშ მოპალუაშ დო ტექსტილიშ წარმებაშ აბანეფი.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-41977709 'World's oldest wine' found in 8,000-year-old jars in Georgia]. BBC News: 13 November 2017</ref><ref name="archeologyMethodTheory2014322">{{cite journal|last=Doce|first=Elisa Guerra|year=2004|title=The Origins of Inebriation: Archaeological Evidence of the Consumption of Fermented Beverages and Drugs in Prehistoric Eurasia|journal=[[Journal of Archaeological Method and Theory]]|volume=22|issue=3| pages=751–782 | doi=10.1007/s10816-014-9205-z | s2cid=143750976 |issn=1072-5369}}</ref> [[ანტიკური ხანი|კლასიკურ ხანს]] გიჭყჷ მუსხირენ ომაფექ, მუჭომით რდჷ [[კოლხეთი]] დო [[იბერიაშ ომაფე|იბერია]], ნამუეფქჷთ ოსხირ გუჭყეს თეხანურ ქორთულ სახენწჷფოშ გვირზილს. [[IV ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, ქორთუეფქ ოფიციალურო მიღეს [[ქირსიანობა]], ნამუქჷთ ხე ქეშუნწყჷ [[საქორთუოშ ომაფე]]შ აკოკათუას. საქორთუოქ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი|ორქოშ ხანს]] მიოჭირინჷ [[მაღალი შქა ოშწანურეფი|მაღალ შქა ოშწანურეფს]], მუჟანსჷთ ქიანას უნჯღვერდეს დავით IV გაფუ დო მაფა [[თამარ მაფა|თამარი]]. [[XV ოშწანურა]]შე დოჭყაფილი ომაფექ ქუდანთხჷ დო აკოცჷ შხვადოშხვა რეგიონალურ ჟისახენწჷფოეფიშ გაულათ, თინეფს შქას [[მონღოლეთიშ იმპერია|მონღოლეფიშ]], [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] დო [[სპარსეთიშ იმპერია|სპარსეთი]]შით. თეშ უკული, [[1801]] წანაშე დოჭყაფილი, [[საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას|მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულჷ]] რდჷ [[რუსეთიშ იმპერია]]შა. [[1917]] წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუო კუნტა ხანით რდჷ [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|ზოხორინელ რესპუბლიკა]] [[ფუთიშ აპიჯალა|გერმანიაშ გინოფორუათ]],<ref name="Soviet power">{{Cite journal |last=Jones |first=Stephen |date=27 October 2020|title=The establishment of Soviet power in Transcaucasia: The case of Georgia 1921–1928|journal=Soviet Studies|volume=40|issue=4|page=627 |doi=10.1080/09668138808411783}}</ref> მარა [[1921]] წანას, [[ჭითა არმია]]შით [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ეჭოფილქ დო ანექსირებულქ]] იჸუ დო [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ [[საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ართ-ართ]] რესპუბლიკათ გჷნირთუ. 1980-იან წანეფს, ზოხორინალაშო ყარაფ უწაიათ იძინანდჷ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ პირელს, საქორთუოშ [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სხუნუეფიშ რსხუშე გიშულა]] გჷმიჭანუ. [[პოსტსხუნუური სახენწჷფოეფი|გეჸვენჯ ვითწანურაშ]] უმენტაშობაშ განწეხანს ქიანას რდჷ ეკონომიკურ კრიზისი, [[პოსტსხუნუური კონფლიქტეფი|პოლიტიკურ ვასტაბილურობა]] დო სეპარატისტულ ლჷმეფ [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|სამაჩაბლო]]ს. [[2003]] წანაშ თინჩალ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუოქ ჸონიერო მანჯჷ [[ბჟადალური ოქიანუ|პრობჟადალურ]] გალენურ პოლიტიკა, გენშეღჷ რანწკ [[ევროპაშ რსხუ]]შა დო [[ნატო (ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია)|ნატოშა]] მიშაულარ [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|დემოკრატიულ დო ეკონომიკურ რეფორმეფი]]. ბჟადალჸურე გინულაქ გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ გაუფრაშება]] დო [[2008]] წანას [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუთ ასეთ იგჷნძორებუ რუსეთიშით [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|საქორთუოშ რეგიონეფიშ ოკუპაციათ]]. საქორთუო რე [[წჷმმარინაფონი დემოკრატია]], [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]].<ref>{{cite web |title=Constitution of Georgia |at=Article 1.1, 7.2, 45, 52 and 54 |url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |publisher=The Legislative Herald of Georgia |date=29 June 2020 |access-date=2022-03-25 |archive-date=27 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |url-status=dead }}</ref><ref name=undp>{{cite web |url=https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html |title=Consolidating Parliamentary Democracy in Georgia |publisher=UNDP Georgia |access-date=2022-03-25 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619184258/https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html }}</ref> [[წუმმაძინე ქიანა]] ძალამ მაღალ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]თ დო წუმმაძინე ეკონომიკათ. [[2003]] წანაშე მანჯებულ მასშტაბურ ეკონომიკურ რეფორმეფქ გაჭყჷ მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე დუდიშულ ბიზნეს ორენი, უმოს ეკონომიკურ დუდიშულა დო ქანთელუა, თაშნეშე [[ედპ]]-შ ძინაშ ართ-ართ არძაშე მაღალ ტემპეფი.<ref>{{Cite web |title=Georgia |url=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> [[2018]] წანას, საქორთუოქ მაჟირა ქიანათ გჷნირთუ [[მარიხუანა საქორთუოს|მარიხუანაშ ლეგალიზაციათ]] დო პირველ რე ჸოფირ სოციალისტური სახენწჷფოეფს შქას. საქორთუო ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათურ რე, თინეფს შქას: [[გოერო]], [[ევროპაშ სხუნუ]], [[ევროკონტროლი]], [[უჩა ზუღაშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაცია|BSEC]], [[სუამი]], [[ენერგეტიკული ჯარალუა]]. [[ასოციაცირებული ტრიო]]შ აკოდგინალუას საქორთუო [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|ევროპაშ რსხუშა კათაფა]]შ ოფიციალურ კანდიდატ რე.<ref>{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2023/12/14-15/|title=European Council|website=Consilium}}</ref> [[2024]] წანაშ გჷმათუთაშე, საქორთუოქ [[საქორთუოშ პოლიტიკური კრიზისი (2014-ასეშა)|ტომბა პოლიტიკურ კრიზისშა]] ქენშანთხუ. == ეტიმოლოგია == {{anchor|ეტიმოლოგია}} === საქორთუოშ ეტიმოლოგია === {{Main|საქორთუოშ ეტიმოლოგია}} [[ფაილი:World map by Pietro Vesconte - Georgia.jpg|thumb|left|150px|'''საქორთუო''' შქა ოშწანურეეფიშ რუკას ''mappa mundi'', ახ. წ. 1320]] [[ჯვეში საბერძნეთი|ჯვეშ ბერძენეფს]] ([[სტრაბონი]], [[ჰეროდოტე]], [[პლუტარქე]], [[ჰომეროსი]] დო შხვ.) დო [[ჯვეში რომი|რომაალეფს]] ([[ტიტუს ლივიუსი]], [[პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი|ტაციტუსი]] დო შხვ.) ორდოიან ბჟადალ ქორთუეფშა უჯოხოდეს [[კოლხეფი]] დო ბჟაეიოლ ქორთუეფშა — [[იბერიაშ ომაფე|იბერიალეფი]] ({{lang|grc-Latn|Iberoi}}, {{lang|grc|Ἰβηροι}} კანკალე ბერძენულ წყუეფს).<ref>{{cite book |author=David Braund |title=A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562 |publisher=[[Oxford University Press]] |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/17 17–18] |year=1994 |isbn=978-0-19-814473-1 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau}}</ref> ჯოხოდვალა ''Georgia-შ'' მაართა შინუა იტალიურ ნინაშა ითარიღებუ 1320 წანათ, [[პიეტრო ვესკონტე]]შ მოსოფელიშ რუკას {{lang-la|[[mappa mundi]]}}.<ref>[[Rouben Galichian]] (2007) Countries South of the Caucasus in Medieval Maps: Armenia, Georgia and Azerbaijan. pp. 188–189</ref> ქიანაშ მოსოფელიშ რუკას მუკორჩქინაშ ორდოიან ბორჯიშე, ლათინურ ოქიანუს საქორთუოშ ჯოხოდვალა შხირას იჭარუდჷ მუჭოთ ''Jorgia''.<ref>Boeder; et al. (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. p. 65. {{ISBN|978-0820459912}}</ref> გინნაჩემუს გერსხილ თეორიეფით, წჷმარინუ მოშარე [[ჟაკ დე ვიტრი]]ქ, ნამუთ ქიანაშ ჯოხოდვალაშ გოჭყაფას ეთმენწყუნდჷ ქორთუეფს [[ჯეგე გერგი]]შ პოპულარობათ,<ref>[[გრიგოლ ფერაძე]]. "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". ''Georgica'', Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209</ref> მორო [[ჟან შარდენი]] კოროცხუნდჷ, ნამჷ-და ჯოხოდვალა ''Georgia'' მოურს ბერძენულ ზიტყვაშე γεωργός ('დიხაშმოხანდე'). ზიტყვა ''საქორთუო/ქორთუეფიშ'' თე ანდაოშწანურამ გოსხუნუეფ ასეშო უმენტაშო ვარებულ რე ომენცარე ჯარალუაშით, ნამუთ მიოწურუანს [[სპარსული ნინა|სპარსულ]] ზიტყვაშა {{lang|fa-Latn|gurğ}}/{{lang|fa-Latn|gurğān}} ({{lang|fa|گرگ}}, '[[გერი]]'<ref>{{cite book|last1=Hock|first1=Hans Henrich|last2=Zgusta|first2=Ladislav|title=Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies|url=https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse|date=1997|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-012884-0|page=[https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse/page/211 211]}}</ref>) მუჭოთ საეგებიო ჯინჯიერ ზიტყვა.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}} თე ჰიპოთეზაშ მეჯინათ, მოგვიანეთ თე სპარსულ ზიტყვაშ ჯინჯ რდჷ გჷმორინაფილ ანდა შხვა ნინას, თინეფს შქას სლავურ დო ბჟადალევროპულ ნინეფს.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}}{{sfnp|Rapp|2014|p=21}} მასქერულ ჯოხო რე {{lang|ka|საქართველო}}; '[[ქორთუეფი]]შ დიხა', მოურს [[IX ოშწანურა]]ს შინელი, ქიანაშ ცენტრალურ რეგიონ [[ქართლი]]შ ჯოხოდვალაშე, ფართო გჷმორინაფაშის მიარზებუ შქა ოშწანურეეფიშ [[საქორთუოშ ომაფე]] [[XIII ოშწანურა]]შა. შქა ოშწანურეეფიშ ''[[ქართლის ცხოვრება]]ს'' მოშინაფილჷ რე თე ჯოხოდვალაშ ქორთუეფიშ წიმოხონ [[ქართლოსი]], [[იაფეტი]]შ მოთაშმოთა, ნამუშ ჯოხოქ შქა ოშწანურეეფიშ მემეატიანეეფიშ მეჯინათ, გაჭყჷ ომაფეშ ჯოხოდვალა. მენცარეფ ფირქენა, ნამჷ-და ქიანაშ ჯოხო „საქორთუო“ მოურს „ქართ“ ქოქიშე, ნამუთ მერსხილ რე უჯვეშაში სათურო ჯოხოშა - „ქართუ“, „კარდუ“, === სახენწჷფო ჯოხოდვალა === [[1995]] წანას მეღებულჷ [[საქორთუოშ კონსტიტუცია]]შ 2-ა ბირგულიშ მეჯინათ, სახენწჷფოშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რე ''საქართველო'',<ref>{{citation|chapter=Article 2.1|title=Constitution of Georgia|publisher=Legislative Herald of Georgia|chapter-url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|quote=‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.|access-date=25 March 2022|archive-date=27 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|url-status=dead}}</ref>. საქორთუოშ ჟირ ოფიციალური ნინაშა ([[ქორთული ნინა|ქორთულ]] დო [[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]]) ქიანაშ ჯოხოდვალა რე საქართველო დო Қырҭтәыла (''Kərttʷʼəla''). 1995 წანაშ კონსტიტუციაშ მეღებაშახ დო [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სსრრ-შ აკოცჷმაშ]] უკულ ქიანაშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რდჷ „საქორთუოშ რესპუბლიკა“.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Tbilisi |title=Tbilisi |date=11 July 2023 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |quote=Tbilisi, formerly Tiflis, capital of the republic of Georgia}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-03-14 |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |access-date=2025-03-13 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> ნამთინე ნინეფ აგჷნძორენა ქიანაშ ჯოხოდვალაშ რუსულ ვარიანტიშ გჷმორინაფას, ''Gruzia'', ნამუშ თირუას საქორთუოშ ხეშუულება დიპლომატიურ კამპანიეფით ოცადუდჷ. [[2006]] წანაშე, ისრაელქ,<ref>{{Cite web |url=https://www.jpost.com/international/by-georgia-dont-call-us-gruzia |title='By Georgia! Don't call us Gruzia' |date=17 May 2006 |access-date=2023-11-19 |website=The Jerusalem Post |last=Horovitz |first=David}}</ref> იაპონიაქ,<ref>{{Cite web |url=https://en.trend.az/scaucasus/georgia/2324328.html |title=Japan intends to officially use 'Georgia' instead of 'Gruzia' |date=21 October 2014 |access-date=2023-11-19 |website=Trend News Agency}}</ref> ობჟათე კორეაქ<ref>{{Cite web |url=https://eurasianet.org/georgia-stop-calling-me-gruzia |title=Georgia: Stop Calling Me "Gruzia" |date=28 June 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Eurasianet |last=Lomsadze |first=Giorgi}}</ref> დო უნგრეთიქ<ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-georgiaban-targyal/ |title=Orbán Viktor Georgiában tárgyal|date=2024-10-27|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-sajtonyilatkozata-magyarorszag-es-georgia-kormanyanak-kozos-munkauleset-kovetoen/|title=Orbán Viktor sajtónyilatkozata Magyarország és Georgia kormányának közös munkaülését követően|date=2023-10-12|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref> ოფიციალურო გოთირუეს ქიანაშ ჯოხოდვალა ინგლისურ ვარიანტიშა ''Georgia''.<ref>{{Cite web |url=https://rferl.org/a/georgia_asks_friends_to_stop_calling_it_gruzia/24264848.html |title=Georgia Asks Friends To Stop Calling It 'Gruzia' |date=13 July 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |last=Rekhviashvili |first=Jimsher}}</ref> [[2020]] წანას, ლიეტუვაქ მოსოფელს პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ მიშეღჷ ჯოხოდვალა ''Sakartvelas'' ოფიციალურ ურთიართობეფშან.<ref>{{Cite web |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1317371/lithuania-approves-sakartvelo-as-official-name-for-georgia |title=Lithuania approves Sakartvelo as official name for Georgia |date=11 January 2021 |access-date=2023-11-19 |website=LRT}}</ref> == ისტორია == {{Main|საქორთუოშ ისტორია}} === პრეისტორია === {{ქოძირით თაშნეშე|პრეისტორიულ საქორთუო}} {{multiple image | total_width = 400 | align = right | image1 = State Museum of History of Georgia (Tbilisi Archaeological Museum) 3.jpg | image2 = Bronze Lamp from Vani, of Ariadne, Heracles and Elephants - 1st century BCE 6.jpg | footer = ''კვარჩხშე მორძგვშა:'' ''[[პეტერა]]'', ნამუსჷთ გჷმოხანტილ რე რომიშ იმპერატორ [[მარკუს ავრელიუსი]], მეგორაფილ რე საქორთუოს, ახ. წ. II ოშწანურა. ბრონზეშ ლამპა [[ჰერაკლე]]შ დო [[არიადნე]]შ ფიგურეფით, ჯვ. წ. I ოშწანურა, [[საქორთუოშ ერუანულ მუზეუმი]]. }} [[ადამიერეფი (გვარობა)|არქაულ ადამიერეფიშ]] უჯვეშაშ ნოქურ დოხოლაფირო 1,8 მილიონ წანაშ კინოხით ითარიღებუ დო წჷმორინაფილ რე [[დმანისარ ჰომინინი|დმანისარ ჰომინინეფით]] — [[ჰომო ერექტუსი]]შ გიმეგვარობათ, ნამუთ [[ევრაზია]]ს ჰომინინეფიშ არძაშე უჯვეშაშ ჩინებულ ნასაფულუეფს წჷმარინუანს.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/oddly-enough/georgian-archaeologists-find-18-million-year-old-human-tooth-2022-09-09/ |title=Georgian archaeologists find 1.8-million-year-old human tooth |date=9 September 2022 |access-date=2023-11-26 |website=Reuters}}</ref> [[კავკაცია|კავკაციაშით]] თხილერ დო [[უჩა ზუღა]]შ ეკოსისტემათ უნარღელჸვენი, რეგიონი, მუჭოთ ჩქჷ, ედომუშამ [[პლეისტოცენი]]შ განწეხანს [[რეფუგიუმი|ოჩუაშეშ]] როლს არსულენდჷ,<ref>{{Cite book |title=The Earliest Occupation of Europe |last=Roebroeks |first=Wil |publisher=Modderman Stichting / Faculty of Archaeology – Leiden University |year=1993 |isbn=9789073368071 |location=Leiden |pages=207–209}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და პირველ უმუხარცქუ პრიმიტიულ ხორუეფ [[შქა პალეოლითი]]ს, დოხოლაფირო 200 000 წანაშ კინოხის ორხველჷნან.<ref>{{Cite book |title=საქართველოს ისტორია |last=Tsotskolauri |first=Avtandil |publisher=Saunje |year=2017 |isbn=978-9941-451-79-9 |location=Tbilisi |pages=12–17}}</ref> [[ჟიმოლენ პალეოლითი]]შ ბორჯის, ხორუეფქ თარო ბჟადალ საქორთუოს, წყარმალუეფ [[რიონი]]შ დო [[ყვირილა]]შ ლეხერეფს გიჭყჷ.<ref>{{Cite journal |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618220304328 |title=Filling the gaps: Late Upper Palaeolithic settlement in Gvardjilas Klde, Georgia |date=20 June 2021 |access-date=2023-11-27 |journal=Quaternary International |last=Kot |first=Małgorzata|volume=587-588 |pages=384–399 |doi=10.1016/j.quaint.2020.07.034 |bibcode=2021QuInt.587..384K }}</ref> ოფუტეშ მეურნობაშ შანეფი, არძაშ უკულაშ, [[ჯვ. წ. VI ვითოშწანურა]]ს არსხუაფუ, გიშაკერზაფილო ბჟადალ საქორთუოს, თინწკჷმა მუჟანსჷთ [[მტკვარი]]შ ღანჩო [[ჯვ. წ. V ვითოშწანურა]]ს სტაბილურო იხორუდჷნ, ნამუსჷთ მოწმენს შხვადოშხვა კულტურაშ ეჸონუა, ნამუეფჷთ მეჭედელო რდჷ მერსხილ ოჸოფარე გვერდთუთაწკჷმა, თინეფს შქას [[თრიალეთიშ მეზოლითურ კულტურა|თრიალეთიშ მეზოლითური]], [[შულავერ-შომუთეფეშ კულტურა|შულავერ-შომუთეფე]]შ დო [[ლეილათეფეშ კულტურა|ლეილათეფეშ]] კულტურეფი.<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/paleorient/602 |title=Rethinking architectural techniques of the Southern Caucasus in the 6th millennium BC: A re-examination of former data and new insights |access-date=2023-11-27 |journal=Paléorient |last=Baudouin |first=Emmanuel|date=2019 |issue=45–1 |pages=115–150 |doi=10.4000/paleorient.602 }}</ref> არქეოლოგიურ მეგორაფეფ ოძირანა, ნამჷ-და თეხანურ საქორთუოშ ხორუეფ 34 000 წანაშე უმოს ხანიშ კინოხ პირველაშე გჷმირინუანდეს ნოჭკეფს (ბუჟუჟეფს) ორჩანიეთ, მუკაქუნალშო,<ref>{{Cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2009/09/oldest-known-fibers-discovered/ |title=Oldest-known fibers to be used by humans discovered |date=10 September 2009 |access-date=2023-11-27 |website=The Harvard Gazette |last=Lavole |first=Amy}}</ref> თაქ თაშნეშე აფხვადჷნა [[ქორთულ ღვინი|პირველ ღვინიშ დოდგინაშ]] უჯვეშაშ ჩინებულ აბანეფი (დოხოლ. ჯვ. წ. 6000 წ.)<ref>{{Cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |title=Discover the Secret Birthplace of Wine |date=21 May 2018 |access-date=2023-11-27 |website=National Geographic |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202151005/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |archive-date=2 December 2023 |url-status=dead}}</ref> დო [[საყდრისი|ორქოშ მოპალუაშ პირველურ შანეფი]] (ჯვ. წ. III ვითვითოშწანურა).<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/archeosciences/2037?lang=en |title=Bronze Age gold in Southern Georgia |access-date=2023-11-27 |journal=ArcheoSciences |last=Hauotmann |first=Andreas|date=2009 |volume=33 |issue=33 |pages=75–82 |doi=10.4000/archeosciences.2037 }}</ref> [[მტკვარ არაქსიშ კულტურა|მტკვარ-არაქსიშ]], [[თრიალეთიშ კულტურა|თრიალეთ-ვანაძორიშ]] დო [[კოლხური კულტურა|კოლხურ კულტურეფ]]ქ მოუხვადეს პროტო-ქორთულურ თურეფიშ წჷმოძინას, ნამუეფქჷთ, შილებე, [[ხეთეფი|ხეთეფიშ იმპერია]]შ ექსპანსიაშ ბორჯის ვარ-და [[ანატოლია]]შე გინიხორესკონ, თინეფს შქას [[მუშქეფი]], [[ლაზეფი|ლაზეფ]] დო [[ბიძერეფი]]. მინ ისტორიკოსიშ არზით, გვიან ბრონზეშ ხანს ხეთეფიშ ოქიანუშ კოლაფსიქ ხე შეუნწყჷ თე თურეფიშ გაულაშ გოძინას [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშჸურე]], გიშაკერზაფილო [[თაბალი|თაბალიშ ომაფეშ]] მეშქაშობათ.<ref>{{Cite book |title=Historical-Ethnological problems of Georgia, the Caucasus and the Near East |last=Javakhishvili |first=Ivane |publisher=Tbilisi State University |year=1950 |location=Tbilisi |pages=130–135}}</ref> === ანტიკურ ხანი === [[ფაილი:King Mirian III.jpg|thumb|მაფა [[მირიან III]]-ქ IV ოშწანურას ქიანა ქირსიანობაშა მართინჷ.]] კლასიკურ ბორჯის, მუსხირენ ქორთულ სახენწჷფოქ გორჩქინდჷ, თინეფს შქას [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]]ქ ბჟადალ საქორთუოს, სოდე [[ბერძენული მითოლოგია|ბერძენულ მითოლოგია]]შ მეჯინათ, [[არგონავტეფი|არგონავტეფიშით]] გორუაფონ ორქოშ ოწმაფუ იდვალუაფუდჷნ. არქეოლოგიურ ტკიცებეფ მიოწურუანა, ნამჷ-და კოლხეთ ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშო უკვე რდჷ დინდარ ომაფე<ref>{{Cite web |url=https://agenda.ge/en/news/2022/1715 |title=Archaeologists discover 14th–12th centuries BCE Colchis artefacts in western Georgia |date=13 May 2022 |access-date=2023-12-02 |website=Agenda.ge}}</ref> დო ფართო ოვაჭრე ნოსქვ უჩა ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის მადვალუ [[ბერძენულ კოლონიზაცია|ბერძენულ კოლონიეფით]] (მუჭომით რდჷ [[დიოსკურია]] დო [[ფაზისი]])<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/mediterranee/8317 |title=Geoarchaeology of Phasis (Georgia) |access-date=2023-12-02 |journal=Méditerranée |last=Lichell |first=Vakhtang|date=2016 |issue=126 |pages=119–128 |doi=10.4000/mediterranee.8317 }}</ref> რეგიონქ ანექსირებულქ იჸუ დიო [[პონტოშ ომაფე|პონტოშ ომაფეშით]], უკული — [[რომიშ რესპუბლიკა|რომიშ რესპუბლიკაშით]]. ბჟაეიოლ საქორთუო შხვადოშხვა კლანიშ დეცენტრალიზებულ მოზაიკათ სქიდუდჷ (ნამუეფსჷთ ზოხოიან [[მამასახლისი|მამასახლისეფ]] გამაგენდეს) ჯვ. წ. IV ოშწანურაშახ, მუჟანსჷთ თინა [[ალექსანდრე მაკედონარი|ალექსანდრე კაბეტიქ]] ქიდიჸუნუ, ნამუქჷთ საბოლათ [[სელევკიდეფიშ იმპერია]]შ პროტექტორატიშ გიმე [[იბერიაშ ომაფე]]შ გოჭყაფა გიმიჭანჷ — ართ მაფაშ დო არისტოკრატიულ იერარქიაშ ხეშთუდო აკოკათელ სახენწჷფო ორგანიზაციაშ ორდოაინ სამანგა.<ref>{{cite book|title=Lives and Legends of the Georgian Saints|url=https://archive.org/details/liveslegendsofge0000lang_n9a9|publisher=[[Saint Vladimir's Orthodox Theological Seminary|St. Vladimir's Seminary Press]]|edition=2nd|year=1997|author=David Marshall Lang|isbn=978-0-913836-29-3|author-link=David Marshall Lang}}</ref>[[რომიშ იმპერია]], [[პართიაშ იმპერია|პართა]] დო [[დიდი სომხეთი|კაბეტ სომხეთწკჷმა]] მანჯებულჷ შხვადოშხვა ლჷმეფიშ გეშა იბერია რეგულარულო ითირანდჷ ართგურალას, მარა ისტორიაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს თინა რომიშ კლიენტ-სახენწჷფოთ სქიდუდჷ. 319 წანას მაფა [[მირიან III]]-ქ იბერიაშ სახენწჷფო რელიგიათ ქრისიანობა გეგმაცხადჷ, ნამუშით ბჟადალ კავკაციაშ რეგიონიშ ქირსიანულ გონათუაქ დიჭყჷ დო ჸონიერო გამანგარ თინა რომიშ გაულაშ სფეროს, [[ზოროასტრიზმი]]შ ჸონიერ გაულაშ მოღვენ უჯვეშაშ [[ქორთულ მითოლოგია|ქორთულ პოლითეისტურ რელიგიაშ]] ვარებაშით.<ref>{{cite book|title=Studies in Christian Caucasian History|author=Cyril Toumanoff|publisher=[[Georgetown University Press]].|year=1967|pages=83–84, 377|author-link=Cyril Toumanoff}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 384 წანას დოდვალირ [[აკილისენეშ ზე]]ქ ფორმალურო დანტკიცჷ [[სასანიანეფიშ იმპერია|სასანიანეფიშ]] კონტროლ ედომუშამ კავკაციაშან, იბერიაშ ქირსიან გამაგეფ კანკალეშა ახიაჩებას ოცადუდეს, ნამუქჷთ V-VI ოშწანურეფს აკმარცუაფალ ლჷმეფ გჷმიჭანუ, ნამუეფშე არძაშე ჩინებულ მაფა [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I-შ]] გამაგალას არსხუაფუ, ნამუქჷთ ბჟადალ საქორთუოშ დოჸუნაფათ იბერიას ისტორიულო არძაშე კაბეტ ტერიტორიაშახ გოუძინჷ დო ნანანოღა [[ქართი|ქართ]] დარსხჷ. === საქორთუოშ აკოკათუა შქა ოშწანურეეფს === [[ფაილი:Near Mestia, Svan towers (35252565354).jpg|thumb|საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე [[უშგული]]შ დო [[მესტია]]შ შქა ოშწანურეეფიშ ყორშეფ იდვალუაფუ.]] 580 წანას, სასანიანეფიშ იმპერიაქ გაუქვუ იბერიაშ ომაფე, ნამუქჷთ ორდოიან [[შქა ოშანურეეფი|შქა ოშწანურეეფშო]] თიშ აკმადგინალ ტერიტორიეფიშ შხვადოშხვა ფეოდალურ რეგიონო აკოცჷმა გჷმიჭანუ. [[რომაულ-სპარსულ ლჷმეფი|რომაულ-სპარსულ ლჷმეფქ]] რეგიონს არულობა გჷმიჭანუ, ანდანე მუჭოთ სპარსეთი, თეშ კონსტანტინოპოლი, კავკაციას შხვადოშხვა მალიმორ დჷნორთის ხუჯის უხუჯანდეს. მარა, ბიზანტიაშ იმპერიაქ VI ოშწანურაშ დალიას ქორთულ ტერიტორიეფიშ გაკონტროლება შილებუ დო იბერიას ორცათ, აბანობურ ''კურუპალატეფიშ'' მეშქაშობათ გამაგენდჷ'.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=48–50}}</ref> 645 წანას არაბეფქ გემნაკათეს ობჟათე-ბჟაეიოლ საქორთუოს, ნამუშით რეგიონს [[არაბეფიშ დოჸუნაფონ ლჷმეფი|მუსლიმურ პატჷნალაშ განწეხან ბორჯიქ]] დიჭყჷ; თეს თაშნეშე მაჸუნუ მუსხირენ ფეოდალურ სახენწჷფოშ გჷმოქიმინუაქ, ნამუეფჷთ ართიანშე ზოხორინალაშო ინჭაფჷდეს, მუჭომით რდჷ [[ქართიშ საამირო]] და [[კახეთ-ჰერეთიშ ომაფე]].<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=54–61}}</ref> ბჟადალ საქორთუო უმენტაშიო ბიზანტიაშ პროტექტორატო სქიდუდჷ, გიშაკერზაფილო [[ეგრისიშ კაბეტი ლჷმა|ეგრისიშ კაბეტ ლჷმაშ]] უკული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=47–48}}</ref> [[ფაილი:გელათის მონასტერი Gelati Monastery (48743471618).jpg|მინი|მარცხნივ|220პქ|[[გელათიშ მონასტერი]], [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტი]] ცენტრალურ თარობაშ უჸოფარობაქ მა-9 ოშწანურაშ დაჭყაფუს [[ბაგრატიონეფი]]შ დინასტიაშ ეჸონუას შეუნწყუ ხე. [[ტაო-კლარჯეთი]]შ ობჟათე-ბჟადალშე დიხეფიშ კონსოლიდაციაშის, კათაშდუდ [[აშოტ I კაბეტი|აშოტ I-ქ]] (813–830) არაბ გამაგეფიშ დინოხიან აწორინალაშ გჷმირინუ იბერიას მუშ გაულაშ გაძინალო დო [[აბასიანეფიშ სახალიფო|აბასიანეფიშ სახალიფო]] დო ბიზანტიაშ იმპერიაშით იბერიაშ გამაგეთ იჸუ აღიარაფილქ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და აშოტიშ გამნარყეფ კონკურენტ ომაფასქირე ღოზეფო გეგმიქიმინეს, [[ადარნასე II]]-ქ შილებუ ქორთულ დიხეფიშ უმენტაშობაშ (კახეთიშ დო აფხაზეთიშ მოხ) აკოკათუა დო 888 წანას [[ქორთუეფიშ ომაფე|იბერეფიშ მაფათ]] აკურთხეს, ნამუშით აკადგინჷ ომაფე, ნამუთ სუმ ოშწანურაშ კინოხ რდჷ გაუქვებული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=67–70}}</ref> ბჟადალ საქორთუოს, [[აფხაზეთიშ ომაფე]]ქ რეგიონს ბიზანტიაშ ძაბუნით ირგებუ, ანდანე აკუკათოდკონ შხვადოშხვა თურ დო VIII ოშწანურას კავკაციაშ ართ-ართ უჸონიერაშ სახენწჷფოთ გჷნორთედუკონ.<ref>{{cite book|title=Nation-building in the post-Soviet borderlands|last=Smith|first=Graham|author2=Vivien Law|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-59968-9|page=[https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56 56]|url=https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56}}</ref> IX-X ოშწანურეფს, აფხაზეთიქ მუზმარენ ოურდუმე კამპანიაშ მეშქაშობათ გიძინჷ გაულა დო დიჭყჷ იბერიაშ კაბეტ ნორთიშ გამაგალა, ბაგრატიონეფიშ დინასტიაწკჷმა ნირზი. დინასტიურ კონფლიქტეფქ აფხაზეთ დარამაკჷ მა-10 ოშწანურაშ მაჟირა ნორთის, თინწკჷმა მუჟანსჷთ ტაო-კლარჯეთიშ მაფა [[დავით III]]-ქ ბაგრატიონეფიშ გაჸონიერებელო [[ბიზანტიაშ ანატოლია]]ს მუშ გაულა გჷმირინუნ. [[ბაგრატ III]], ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ მონძე, წოროგეჸვენჯობათ გჷნირთუ აფხაზეთიშ მაფათ (978), ტაო-კლარჯეთიშ ერიშდუდო (1000) დო იბერიალეფიშ მაფათ (1008), ნამუქჷთ აკოკათჷ ქორთულ ფეოდალურ სახენწჷფობურობაშ უმენტაშობა დო 1010 წანას [[საქორთუოშ მამართვალეფი|საქორთუოშ მაფათ]] იკურთხჷ. {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250 | header = მა-14 ოშწანურაშ ქორთულ ფრესკეფი | image1 = Fresco of Ubisi (3).jpg | class1 = bg-transparent | caption1 = საქორთუოშ შქა ოშწანურეფიშ მონარქეფი | image2 = Fresco of Ubisi (7).jpg | caption2 =ჯეგე სუმელაშ ემნახანტი, [[დამიანე]]შ ნახანტი. }} === ორქოშ ხან დო დორთუალა === XI ოშწანურაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს, ახალას გჷმოქიმინელ ქორთულ ომაფე გეოპოლიტიკურ და დინოხოლენ ჭირხალეფს გინმიშჷ, ანდანე შხვადოშხვა ჟინოსქუა ქორთულ სახენწჷფოშ ცენტრალიზაციაშ მეხჷ რდჷ. თინეფს შხირას ბიზანტიაშ იმპერია უკინენდჷ ხუჯის, ნამუსჷთ ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშით კავკაციაშ რეგიონიშ ეჭოფუაშა ოშქურუდჷნ, კანკალე შვანს, დინოხოლენ კონფლიქტის ხეს უნწყუნდჷ ხოლო უმოს ხემანჭუაფაშ მოპალუაშ მაკორჷნე არისტოკრატიულ ფანიეფიშ მეშქაშობათ. მარა, ბიზანტია დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ დოტიბჷ, მუჟანსჷთ 1060-იან წანეფს ჟირხოლო ქიანას ახალ ართამ ნტერ — მაძინუ [[სელჩუკეფიშ იმპერია]]ქ — აწუდირთჷნ. 1071 წანას, [[მანასკერტიშ ბურჯაფი]]ს ბიზანტიალეფიშ გინმაჭყვიდირე მარცხებაშ უკული, კონსტანტინოპოლქ ქიდიჭყჷ ბჟაეიოლ ანატოლიაშე კინორთინა დო თიშ გამაგალა საქორთუოს ქუდავალჷ, ნამუშით 1080-იან წანეფს თურქეფწკჷმა [[ქორთულ-სექლჩუკურ ლჷმეფი|ლჷმაშ წჷმი ღოზშა]] გეგშეჸონუ. საქორთუოშ ომაფექ მუშ კონკის მა-12 ოშწანურაშე მა-13 ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ მიოჭირინჷ. თე ბორჯი, [[დავით IV გაფუ]]შ (მაფ. 1089–1125) დო თიშ მოთაშმოთა, [[თამარ მაფა|თამარიშ]] (მაფ. 1184–1213) გამაგალაშის, ფართოთ ჩინებული, მუჭოთ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი]].<ref>{{cite book|title=Modern History of Soviet Georgia |author=David Marshall Lang|publisher=Greenwood Press|location=London |year=1976|page=29|isbn=978-0-8371-8183-7|author-link=David Marshall Lang}}</ref> თე ორდოიან ქორთულ რენესანსი, ნამუთ მუშ ბჟადალ ევროპულ ანალოგის უწორუანდჷნ, იხასიათებუდჷ გასაჩემე ოურდუმე გომორძგუეფით, ტერიტორიულ გოძინეფით დო კულტურულ ეჸონუათ არქიტექტურას, ლიტერატურას, ფილოსოფიას დო მენცარობეფს.<ref>{{cite book|title=Trust and Conflict: Representation, Culture and Dialogue|editor1= Ivana Marková |editor2=Alex Gillespie|page=43 |series=Cultural Dynamics of Social Representation|year=2011|isbn=978-0-415-59346-5}}</ref> საქორთუოშ ორქოშ ხანქ მონძალობათ დიტუ დიდებუან საკათედრო ოხიდეფი, რომანტიკულ პოეზია დო ლიტერატურა, დო ეპიკურ პოემა „[[ჸილოშტყებამი]]“, ნამუთ ერუანულ ეპოსო იკოროცხუ.<ref>{{cite book |title=Georgian Literature and Culture|author1=Howard Aronson|author2=Dodona Kiziria|publisher=Slavica |year=1999|page=119|isbn= 978-0-89357-278-5}}</ref><ref>{{cite book|last1=Suny|first1=Ronald Grigor |title=Armenia, Azerbaijan, and Georgia|date=1996|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-2813-4 |page=184|url=https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|quote=The Knight in the Panther Skin occupies a unique position as the Georgian national epic.|access-date=1 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221175149/https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|archive-date=21 December 2016}}</ref> დავით IV-ქ მოჩალჷ ფეოდალ ჟინოსქუეფიშ აწორინაფა დო ხემანჭუაფა ხეშა ქეშეჸოთჷ, ანდანე შხვაშ თურ ოშქურანჯეეფშა ეფექტურო გეურჯგინუდკონ. [[1121]] წანას, თიქ [[დიდგორიშ ბურჯაფი]]ს გინმატახალო გიორჯგინჷ ანდათ უმოს კაბეტ თურქულ არმიეფს დო გაუქვუ [[ქართიშ საამირო]].<ref name="javaxisvili">{{cite book |language=ka |author-link=Ivane Javakhishvili |last=Javakhishvili |first=Ivane |year=1982 |title=k'art'veli eris istoria |trans-title=The History of the Georgian Nation |volume=2 |pages=184–187 |publisher=[[Tbilisi State University]] Press}}</ref> [[ფაილი:Tamar (Vardzia fresco detail).jpg|thumb|upright|[[თამარ მაფა]], პირველ ოსური, ნამუთ საქორთუოს გამაგენდჷნ{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}}]] საქორთუოშ პირველ ოსურ გამაგე, თამარიშ, 29-წანიან მაფობა საქორთუოშ ისტორიას არძაშე წუმოძინელო იკოროცხუ.{{sfnp|Eastmond|2010|p=93}} თამარს მიაჩჷ ტიტულქ „მაფეფიშ მაფა“.{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}} დო შილებუ მუშ ოპოზიციაშ ნეიტრალიზება, ნამუშ შედეგო, სელჩუკეფიშ დო ბიზანტიაშ მონირზე ნძალეფიშ დონთხაფაშ მეშქაშობათ, ენერგიულ გალენურ პოლიტიკა წჷმიჭყუ. ჸონიერ ოურდუმე ელიტაშ აზარათ, თამარქ შილებუ წიმოხონეფიშ წუმოძინაშა გეპონუა, ანდანე აკუკათუდკონ იმპერია, ნამუთ დომინირენდჷ კავკაციას, იაკთუანდჷ თეხანურ აზერბაიჯანიშ, სომხეთიშ, ბჟაეიოლ თურქეთიშ დო ოორუე ირანიშ კაბეტ ნორთებს დო მაანთხა ჯვაროსანულ ლესქერუაშით დჷნატებუ ხემანჭუაფაშ ვაკუუმიშ გჷმორინაფათ ქუდარსხჷ [[ტრაპიზონიშ იმპერია]], ნამუთ საქორთუოშ ვასალურ სახენწჷფო რდჷ.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PeEeAQAAMAAJ| title=Imagining history at the crossroads: Persia, Byzantium, and the architects of the written Georgian past, Volume 2 p 652 | publisher=University of Michigan 1997 |access-date= 25 September 2016| year=1997 | isbn=978-0-591-30828-0 }}</ref> საქორთუოშ ომაფეშ ეჸონუაშ დონთხაფაქ დიჭყჷ თიშ უკული, მუთ 1226 წანას ქართ ხვარაზმალ ლიდერ [[ჯალალ ედ-დინი|ჯალალ ედ-დინქ]] გეჭოფჷ დო მოჯალაგჷნ,<ref>{{cite book|author=René Grousset, Rene|title='The Empire of the Steppes|publisher=[[Rutgers University Press]]|year=1991|page=260}}</ref> ნამუსჷთ მაჸუნუ მონღოლ გამაგე, [[ჩინგიზ-ხანი]]შ, მუმაჯალიკარ მინოკათუეფქ. მონღოლეფ გეგნორაჸჷ [[გიორგი V ბარჩხალა]]ქ (მაფ. 1299–1302), ნამუთ ჩინებულ რე ბჟაეიოლ დო ბჟადალ საქორთუოშ აკოკათუათ დო ქიანაშ უწოხიან სიჸონიერაშ დო ქირსიანულ კულტურაშ ეკონწყუალათ. თიშ ღურაშ უკული, აბანობურ გამაგეეფ იბურჯუჷდეს საქორთუოშ ომაფეშ ცენტრალურ გამაგალაშე ზოხორინალაშო, XV ოშწანურას, ომაფეშ ედომუშამ აკოცჷმაშახ. საქორთუოქ ხოლო უმოსო დედაღარჷ [[თემურლენგი]]შ ხემანძღვერობათ მონღოლეფიშით ნაქიმინა მუსხირენ კატასტროფულ მინოკათუაშ გეშა. მინოკათუეფ იგჷნძორებუდუ, ნამუთ ომაფეშ აკონწყუალაშ მეშქაშობას ვერზენდჷ, ანდანე [[ყარა-ყოიუნლუ]]შ და [[აყ-ყოიუნლუ]]შ თურქმენეფ ირო დითმიჸუნუანდეს თიშ ობჯათე პროვინციეფს. === სუმჸურენ დორთუალა=== [[ფაილი:King George II of Imereti Gelati fresco.jpg|right|thumb|upright|მაფა [[გიორგი II (იმერეთის მეფე)|გიორგი II-ს]] [[ფეოდალიზმი|ფეოდალურ]] ლჷმეფქ დო ოსმალურ მინოკათუეფქ ეიაზადეს.]] 1466 წანაშო საქორთუოშ ომაფეს ანარქიაქ გეპატჷნ დო [[საქორთუოშ ომაფეშ აკოცჷმა|აკოცჷ]] სუმ ზოხორინელ ომაფეთ დო ხუთ გვერდო ზოხორინელ სათაროთ. მეძობელ კაბეტ იმპერიეფქ უკულ ირგებუეს დოდაღარელ ქიანაშ დინოხიან დორთუალათ დო მა-16 ოშწანურაშე მოჸუნაფილი, ოსმალეთიშ დო ირანიშ შხვადოშხვა ნძალეფქ, ქიდიჸუნუეს საქორთუოშ ბჟადალ დო ბჟაეიოლ რეგიონეფი.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=xxxi}} თექ აბანობურ ქორთუ გამაგეეფ რუსეთწკჷმა უმოს მეჭედელ რსხუეფშა მერგებაშო მიანჭჷ. 1649 წანას, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ რუსეთიშ ომაფე კარშა ჸენჯეფ გოუტუ, ნამუსჷთ რუსეთიქ 1651 წანას უგამჷ. თე ჸენჯეფიშ ორებათ, იმერეთიშ მაფა [[ალექსანდრე III (იმერეთიშ მაფა)|ალექსანდრე III]]-ქ იმერეთიშ ჯოხოთ დიფუჩჷ რუსეთიშ ცარ [[ალექსი I (რუსეთი)|ალექსიშოთ]] ართგურალა.<ref>" ნ. ტოლჩანოვის იმერეთში ელჩობის მუხლობრივი აღწერილობა, 1650–1652", გამოსცა ი. ცინცაძემ, თბ., 1970, გვ. 37–38</ref> მუმალ გამაგეეფით ოხადუდეს დახმარებაშ მეღებას პაპ [[ინოკენტი XII]]-შე, მარა მუთუნქ ვეგშართჷ.<ref>გურამ შარაძე, [http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/293835 ბედნიერებისა და სათნოების საუნჯე], თბილისი, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, 1984: pp. 436–437.</ref> რეგიონეფიშ გამაგეეფქ, ნამუეფჷთ ნორთობურ [[ავტონომია|ავტონომიურო]] სქიდუდესჷნ, შხვადოშხვა ბორჯის ხიაჩეფ მანწყის. იროიან [[ირან-ოსმალეთიშ ლჷმეფი]]შ დო დეპორტაციეფიშ შედეგო, XVIII ოშწანურაშ დალიაშო საქორთუოშ მახორობაქ 784,700 ადამიერშახ დერკჷ.<ref>{{cite book|last1=ჯაოშვილი|first1=ვახტანგ |title=საქართველოს მოსახლეობა XVIII-XX საუკუნეებში: დემოგრაფიულ-გეოგრაფიული გამოკვლევა|date=1984 |publisher=მეცნიერება|page=72|edition=1st}}</ref> [[ბჟაეიოლი საქორთუო|ბჟაეიოლ საქორთუო]], ნამუთ [[კახეთი]]შ დო [[ქართლი]]შ რეგიონეფს იკათუანდჷნ, სპარსეთიშ [[სუზერენიტეტი]]შ გიმე რდჷ მეძობელ, მოცილე ოსმალურ თურქეთწკჷმა (სეფიანეფიშ საქორთუო) დოდოვალირ [[ამასიაშ ზე]]შ უკული. 1747 წანას, [[ნადირ-შაჰი]]შ ღურაშ უკული, ჟირხოლო ომაფექ გედუდიშულჷ დო ენერგიულ მაფაშ, [[ერეკლე II]]-შ, ხემანჯღვერობათ კჷნე აკიკათჷ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე|პიჯულ უნიათ]], ნამუქჷთ მუდგაზჷმათ შილებუ ბჟაეიოლ საქორთუოშ სტაბილიზება.{{sfnp|Fisher|Avery|Hambly|Melville|1991|p=328}} [[ფაილი:Erekle II (crop).jpg|thumb|upright|მაფა [[ერეკლე II]]-ქ მალიმორ რეგიონულ ნძალეფს შქას მოხვადჷ.]] 1783 წანას, რუსეთიქ დო ბჟაეიოლ საქორთუოშ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე]]ქ, გაფორმეს [[გეორგიევსკიშ ტრაქტატი]], ნამუშ მეჯინათ ბჟაეიოლ საქორთუოქ რუსეთიშ პროტექტორატო გჷნირთუ, რუსეთიქ გარანტია მეჩჷ თიშ ტერიტორიულ ნთელუანობას დო გამაგე ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ გაგჷნძორებაშენ, მარა მანგიორო მიღჷ საქორთუოშ გალენურ საქვარეფიშ წარმებაშ პრივილეგიეფი.<ref>{{cite web |url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm|script-title=ru:Георгиевский трактат|trans-title=Treaty of Georgievsk|date=24 July 1783|publisher=[[მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი]]|access-date=1 February 2015|language=ru |archive-date=1 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501155836/http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, გამამინჯე რდჷნ საქორთუოშ თხილუაშენ, რუსეთის მუთუნნერო ვემუხვარებუ, მუჟანსჷთ 1795 წანას, [[ყაჯარეფი|ირანალეფქ]] გემნაკათეს ქართ-კახეთიშ ომაფესჷნ, [[კრწანისიშ ბურჯაფი|გეჭოფეს დო გოხირეს ქართ]] დო გეშაჭყვიდეს თიშ მახორობან.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/9137125|title=Relations between Tehran and Moscow, 1797–2014|access-date=17 May 2015}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და რუსეთიქ 1796 წანას სპარსეთიშ მეხჷ დუმასაჯებელ კამპანია წჷმიჭყუნ, რუსეთიშ იმპერიულ ხეშუულებაქ უკულ აკორცჷ გეორგიევსკიშ ტრაქტატიშ თარ პრინციპეფჷნ დო 1801 წანას ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსირა იქჷნ, თეწკჷმა ართო გაუქვუ საქორთუოშ ომაფე ბაგრატიონეფიშ დინასტია დო [[საქორთუოშ მართმადიდებელურ ოხვამე]]შ [[ავტოკეფალია]]. [[პეტრე ბაგრატიონი|პეტრე ბაგრატიონქ]], ბაგრატიონეფიშ გაუქვებულ დინასტიაშ ართ-ართ გამნარყი, მოგვიანეთ რუსეთიშ არმიას ქაკათჷ დო ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ ბორჯის გიშარჩქინელ გენერალო გჷნირთუ.<ref>{{citation |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link=Alexander Mikaberidze |title=Peter Bagration: The Best Georgian General of the Napoleonic Wars |date=2009 |url=http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html |series=The Napoleon Series |editor-last=Burnham |editor-first=Robert |access-date=19 February 2019 |url-status=live |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816052429/http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html}}</ref> === რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას === [[ფაილი:George XII of Georgia.jpg|thumb|upright|left|[[გიორგი XII]]-შ გამაგალა ვასტაბილურობათ იხასიათებუდჷ.]] {{Main|საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას}} 1800 წანაშ 22 ქირსეთუთას, რუსეთიშ [[ცარი|ცარ]] [[პავლე I (რუსეთი)|პავლე I]]-ქ, ორჩანიეთ, საქორთიშ მაფა, [[გიორგი XII]]-აშ მოთხირით, ხე მაჭარჷ პროკლამაციას რუსეთიშ იმპერიაშა საქორთუოშ (ქართლ-კახეთიშ) მერსხუაფაშ გეშა, ნამუქჷთ საბოლათ 1801 წანაშ 8 ქირსეთუთაშ მანიფესტით გეთჷ{{sfnp|Gvosdev|2000|p=85}}{{sfnp|Avalov|1906|p=186}} დო დედასურჷ ცარ [[ალექსანდრე I (რუსეთი)|ალექსანდრე I]]-შით 1801 წანაშ 12 ეკენიას.{{sfnp|Gvosdev|2000|p=86}}{{sfnp|Lang|1957|p=249}} [[ბაგრატიონეფი]]შ ომაფე ფანია ომაფეშე გეგნახორეს. [[სანქტ-პეტერბურგი]]ს მარენჯ ქორთუ ჸენჯიქ პროტესტიშ ნოტა გინოჩჷ რუსეთიშ ვიცე-კანცლერს, მაფასქირ კურაკინს.{{sfnp|Lang|1957|p=251}} 1801 წანაშ მესის, გენერალ კარლ ჰაინრიხ ფონ კნორინგიშ ჟიგინოჯინათ, იმპერიულ რუსეთიქ ბჟაეიოლ საქორთუოს ხემანჭუაფა გენერალ ივან პეტროვიჩ ლაზარევიშ ხემანჯღვერობათ მოქიმინჯე თარობას გეგნოჩჷ.{{sfnp|Lang|1957|p=247}} ქორთუ ჟინოთა დეკრეტის 1802 წანაშ 12 პირელშახ ვადოჸუნაფჷ, სოიშახ კნორინგიქ თინეფ სიონიშ საკათედრო ოხიდას ვაკოშაყარჷ დო ვაძვილჷ, რუსეთიშ საიმპერატორო გურგინშა დოფუჩაფან. აწმარინუეფ ობორჯეთ ოჭოფეს.{{sfnp|Lang|1957|p=252}} 1805 წანაშ ზარხულს, 1804-1813 წანეფიშ [[რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა (1804-1813)|რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, ზაგამიშ გოხოლუას, წყარმალუ ასკერანიშ წყარპიჯის რუს ჯარეფქ ირანიშ არმიას გიორჯგინეს დო ქართ ახაშე ეჭოფუაშე ირსხუეს, ანდანე თინა ოფიციალურო იმპერიაშ ტერიტორიეფიშ ნორთ რდჷ. რუსეთიშ სუზერენიტეტიქ ბჟაეიოლ საქორთუოშა ოფიციალურო საბოლათ გიჭყჷ ირანწკჷმა 1813 წანას, [[გულისტანიშ საზე ხეკულუა]]შ უკული.<ref>Timothy C. Dowling [https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 ''Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208103437/https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 |date=8 February 2017 }} pp 728 ABC-CLIO, 2 December 2014 {{ISBN|1598849484}}</ref> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსიაშ უკული, ბჟადალ საქორთუოწ, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ ანექსირებულქ იჸუ ცარ ალექსანდრე I-შით. იმერეთიშ ეკონია მაფა დო ბაგრატიონეფიშ ეკონია ქორთუ გამაგექ, [[სოლომონ II]]-ქ 1815 წანას გინოხორინობას დოღურჷ, თიშ უკული, მუთ რუსეთიშ მეხჷ კათაშ ებუძოლიშ დო თე ქიანაშ მეხჷ შხვაშ თურ მოხვარაშ მოპალუაშ ცადებეფქ პოტიკიქ იჸუნ.{{sfnp|Suny|1994|p=64}} [[რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმეფი]]შ ბორჯის, ანდა ქორთუ დუდენდჷ რუსეთიშ არმიეფს თურქეფიშ მეხჷ, თინეფს შქას რდეს [[ივანე ანდრონიკაშვილი]], [[ივანე ჯამბაკურიან-ორბელიანი]] დო მუხრანპატჷნ [[ივანე ბაგრატიონი]]. 1803-1878 წლანეფს, [[ოსმალეთიშ იმპერია]]შ მეხჷ მანჯებულჷ ოურდუმე კამპანიეფიშ შედეგო, რუსეთიშ იმპერიას დართჷ დო ქემიარსხჷ მუზმარენ ისტორიულ ქორთულ ტერიტორიაქ, ნამუეფჷთ თეიშახ თურქეფიშით რდჷ დაკებულჷნ, სამანგათ, [[აჭარა]]. [[გურია]]შ სათაროქ 1829 წანას გეუქვუ დო რუსეთის ქაკათჷ, [[შონე]]ქ 1858 წანას — მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულქ იჸუ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 1803 წანაშე რუსეთიშ პროტექტორატ რდჷნ, [[სამარგალო]] 1867 წანაშახ ვაკათაფე რუსეთის.<ref>Allen F. Chew: ''An Atlas of Russian History: Eleven Centuries of Changing Borders''. [[Yale University Press]], 1970, p. 74.</ref> რუსეთიშ პატჷნალა ქორთუეფს გალენურ ოშქურანჯეეფშე თხილუას მეთიარზიენდჷ, მარა თინა შხირას უგურე დო უდუნდებუ რდჷ. მა-19 ოშწანურაშ დალიაშო [[შონეშ ებუძოლი|რუსეთიშ ხეშუულებაშოთ უხილოობაქ]] ერუანულ ეპინუაშ ყარაფშა გეგნიქიმინჷ, ნამუსჷთ [[ილია ჭავჭავაძე]] ხემანჯღვერენდჷ. თე ბორჯიქ საქორთუოს სოციალურ დო ეკონომიკურ თირუეფჷთ მოუღჷ, გეგმაქიმინჷ ახალ სოციალურ კლასეფი: გლეხეფიშ გადუდიშულებაქ თინეფშე ანდა გადუდიშულ, მარა თინეფიშ გაჭირებაშ გალექინებაშა ვეშუნწყუ ხე; კაპიტალიზმიშ ძინაქ საქორთუოს ურბანულ მოხანდეეფიშ კლას გაჭყჷ. მუჭოთ გლეხეფჷნ, თეშ მოხანდეეფი, მუნეფიშ უხილოობას ებუძოლეფით დო დუდიშ ეჭოფუეფით გჷმოხანტუნდეს, ნამუქჷთ 1905 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია (1905)|რევოლუციათ]] გეთჷ. გეჸვენჯ წანეფ იხასიათებუდჷ ვასტაბილურობაშ ეპიზოდეფით, მუჭომეფით რდჷ: 1906 წანას, ქორთუ ნაციონალისტეფიშით მანჯებულ დუშეთიშ საგანძიშ გორჩაფა დო 1907 წანას, ბოლშევიკეფიშით ორგანიზებულ [[ქართიშ ბანკიშ გორჩაფა (1907)|ქართიშ ბანკის გორჩაფა]]. === ზოხორინალაშ გჷმოცხადება === {{თარი|საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[ფაილი:Noe Schordania.jpg|thumb|upright|[[ნოე ჟორდანია]]]] [[ფაილი:British troops in Batumi, Georgia, 1920.jpg|left|thumb|[[ბრიტანეთიშ იმპერია|ბრიტანულ]] ჯარეფიშ მარში ბათუმს, საქორთუო, 1920 წანა. [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული, ბრიტანეთიქ [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანულ]] ჯარეფ საქორთუოს დოთირჷ.]] 1917 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკულ გიჭყჷ [[მოლენკავკაციაშ დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა|მოლენკავკაციაშ დემოკრატიულ ფედერაციულ რესპუბლიკაქ]], ნამუშ პრეზიდენტიშ პოსტისჷთ [[ნიკოლოზ ჩხეიძე]] იკენდჷ. თე უფონდიკე დო კუნტახანიშ ფედერაციაშა თაშნეშე მიშმეშეს მეძობელ სომხეთ დო აზერბაიჯანი.<ref name="Soviet power" />მუჟანსჷთ ოსმალეფ რუსეთიშ იმპერიაშ კავკაციურ ტერიტორიეფს წიმი მინჭაფუდესჷნ, საქორთუოქ 1918 წანაშ 26 მესის ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.</ref> მარა, ქორთუეფ გურალაჭვილ რდეს თე წორორინათ დო გალენურ პოლიტიკაშ ოკითხირეეფს აკორთაშ გეშა, 1918 წანაშ 26 მესის [[გერმანიაშ იმპერია]]შ მორსხუეთ გჷნორთელ საქორთუოქ ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.<ref name=":0">{{Cite web|title=Georgia Celebrates Independence Day|url=http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-|access-date=2021-01-05|website=Georgia Today on the Web|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705123407/http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-}}</ref> ქორთუეფიშ უმენტაშობა ბოლშევიკეფს ვალურედჷ თინეფიშ ნძალებაშოთ ნჭაფაშა დო ადამიერიშ თელარაშ მუთუნო ვაკოროცხუაშ გეშა..<ref name="Rayfield2012humanlife">{{cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |date=2012 |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-78023-030-6 |page=316 |quote= Bolshevik disregard for human life, hitherto typical of Cossacks, alienated most Georgians, and reinforced support for the Menshevik social democrats as humane, if disorganized, revolutionaries.}}</ref> თეშნერო, პარლამენტიშ გიშაგორუეფს გიმორძგჷ [[საქორთუოშ სოციალ-დემოკრატიულ პარტია|საქორთუოშ მენშევიკურ სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაქ]], თიშ ლიდერ [[ნოე ჟორდანია]]ქ პრემიერ-მინისტრო გჷნირთუ, პარლამენტიშ დუდმახვენჯო ნიკოლოზ ჩხეიძე ქუდარჷნეს. სხუნუურ ოკუპაციაშ უმკუჯინალო, 1930-იან წანეფიშ განწეხანს საფრანგეთი, კაბეტ ბრიტანეთი, ბელგია დო პოლონეთ ჯორდანიას [[საქორთუოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაშ თარობა ემიგრაციას|საქორთუოშ თარობაშ]] ლეგიტიმურ მადუდეთ კოროცხუნდეს.<ref>Stefan Talmon (1998), ''Recognition of Governments in International Law'', p. 289–290. [[Oxford University Press]], {{ISBN|0-19-826573-5}}.</ref> [[ფაილი:Dadiani S.P.jpg|thumb|upright|[[სამსონ დადიანი]], პირველდაჭყა საქორთუოშ კონსტიტუციაშ ართ-ართ ავტორი, ნამუთ თი ბორჯიშო მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე პროგრესულ რდჷ]] 1918 წანაშ [[სომხეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუქჷთ სომხეფ დო საქორთუოს შქას ონირზე პროვინციეფიშ თი ნორთის გორჩქინდჷ, სოდე მახორობაშ უმენტაშობას სომეხეფ აკმადგინანდეს, ბრიტანეთიშ ინტერვენციაშ გეშა ეგთჷ. 1918–1919 წანეფს, გენერალ [[გიორგი მაზნიაშვილი|გიორგი მაზნიაშვილქ]] ქეგიანთხჷ მოისეევიშ დო დენიკინიშ ნადუდა მოქიმინჯე [[ჩე არმია]]ს, ანდანე ზოხორინელ საქორთუოშო ქუმუპალჷდკონ უჩა ზუღაშ წყარპიჯი [[ტუაფსე]]შე [[სოჭი|სოჭშა]] დო [[ადლერი|ადლერშა]].<ref name="shirokov">{{cite book|last1=Широков|first1=И. В.|last2=Тарасов|first2=А. А.|title=Наша маленькая Хоста – Исторический очерк|url=http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|year=2010|location=Sochi|language=ru|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220124843/http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|archive-date=20 February 2014}}</ref> 1920 წანას, [[რუსეთიშ სხუნუეფიშ ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა|სხუნუურ რუსეთიქ]] [[მოსკოვიშ ხეკულუა]]თ აღიარჷ საქორთუოშ ზოხორინალა, მარა რუსეფქ თე ხეკულუა ფაქტობურო არძაშ უკულაშ ართ წანაშ უკულ გინივარეს, მუჟანსჷთ 1921 წანას [[ჭითა არმია]]ქ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|გემნაკათჷ საქორთუს]] დო 1922 წანას ფორმალურო ქემკურსხუ სხუნუეფიშ რსხუს.<ref name=":0" /> === სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკა === {{Main|საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ქორთულ საქმე}} [[ფაილი:Red Army in Tiflis Feb 25 1921.jpg|thumb|მარცხნივ|ბოლშევიკურ [[ჭითა არმია]] ქართის, [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა]] 1921 წანას. ჯეგე დავითიშ ოხვამე დო [[მთაწმინდაშ პანთეონი|მთაწმინდაშ პანთეონ]] უკახალენ ფონს.]] 1921 წანაშ ფურთუთას, [[რუსეთიშ ომენოღალე ლჷმა]]შ ბორჯის, [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ჭითა არმიაქ გემნაკათჷ საქორთუოს]] დო ხეშუულობაშა აბანობურ ბოლშევიკეფ ქიმიჸუნჷ. ქორთულ არმიაქ დემარცხჷ დო სოციალ-დემოკრატიულ თარობაქ ქიანაშე ინტჷ. [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა|1921 წანაშ 25 ფურთუთას]], ჭითა არმიაქ ქართშა გემშართჷ დო გემშეღჷ მუშეფიშ დო გლეხეფიშ სხუნუეფიშ თარობა, ნამუშ სახენწჷფოშ მადუდეშ მოღალობას არსულენდჷ [[ფილიპე მახარაძე]]. საქორთუქ გემშართჷ თი სახენწჷფოშ აკოდგინალუაშა, ნამუქჷთ მალას [[სხუნუეფიშ რსხუ]]თ გჷნირთუნ. სხუნუურ გამაგალაქ ხვალე აბანობურ ებუძოლეფიშ მოლასუაშ უკულ იჸუ ჸონიერას გოჭყაფილქ.<ref>Knight, Amy. ''Beria: Stalin's First Lieutenant'', [[Princeton University Press]], [[Princeton, New Jersey]], p. 237, {{ISBN|978-0-691-01093-9}}.</ref> საქორთუო სხუნუეფიშ რსხუშ ვაინდუსტრიულ პერიფერიათ სქიდუდჷ პირველ ხუთწანამ გეგმაშახ (1928–1932), მაუჟანსჷთ ტექსტილიშ პროდუქციაშ შხუ ცენტრო გჷნირთუნ. ეთნიკურ ქორთუ [[იოსებ სტალინი|იოსებ სტალინქ]], ბოლშევიკეფს შქას გიშარჩქინელ რდჷ,<ref>"[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html Ethnic tensions: War in the Caucasus is Stalin's legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620180716/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html |date=20 June 2018 }}". ''The Independent''. 17 August 2008.</ref> საბოლოათ, 1924 წანაშე ღურაშახ, 1953 წანაშ 5 მელახშახ, სხუნუეფიშ რსხუშ ''[[დე ფაქტო]]'' ლიდერო გჷნირთუ. შხვა ქორთუეფი, მუჭომეფით რდეს [[ლავრენტი ბერია]] დო [[ვსევოლოდ მერკულოვი]], თაშნეშე იკენდეს გაულამ პოსტეფს სხუნუეფიშ თარობას. 1936-1938 წანეფს, სტალინიშით მანჯებულ [[კაბეტ ტერორი|კაბეტ ტერორქ]] გჷმიჭანუ ვითოშობათ ქორთუ დისიდენტიშ, ინტელექტუალიშ დო სხუნუეფიშ ხეშუულებაშო შხვა საეგებიო ოშქურანჯეეფიშ გჷმმაჭანალეფიშ ჸვილუა ვარ-და [[გულაგი|გულაგიშ ხანდათ-გიშათინალ კარეეფშა]] ჸონაფა, ნამუქჷთ ართგამა გეურკუ ერიშ კულტურულ დო ინტელექტუალურ რინას.<ref>{{Cite web |title=Soviet Georgia: A Detailed Historical Analysis of the 20th Century Georgia |url=https://georgia.to/soviet-georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=georgia.to |language=en}}</ref> [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, 1941 წანაშ მანგის, [[ნაცისტური გერმანია|გერმანიაქ]] [[ურალიშ გვალეფი|ურალიშ გვალეფშახ]] ედომუშამ ტერიტორიაშ დოჸუნაფაშ ხამანჯელით წჷმიჭყუ [[ოპერაცია ბარბაროსა|ურთიართმოხვარაშ პაქტიშ ქიანეფიშ მიშაკთუა სხუნუეფიშ რსხუშა]]. მუჟანსჷთ ოპერაციაშ დოჭყაფაქ აკიბორკჷნ, 1942 წანას ლირეშ ქიაეფქ წჷმიჭყეს "[[ოპერაცია “ბლაუ“]]შ" მენტება სტრატეგიულ კავკაციურ ნაფთობობადეშეფიშ დო ოლჷმორე მასალეფიშ ქარხანეფიშ ეიოჭოფალო; საბოლათ, ლირეშ ქიანეფიშ ჯარეფქ საქორთუოშ ხურგშახ შეაკეს. 700 000-შე უმოს ქორთუ — მოახორობაშ დოხოლაფირო 20% — იბურჯუდჷ ჭითა არმიას მინმაკათუეფიშ გიშარაჸალო დო ბერლინიშჸურე ულას; თინეშე დოხოლაფირო 350 000 შურ ქორთუქ გოჭყორდჷ.<ref>{{cite news |title=Georgian World War II hero's remains return home |url=https://agenda.ge/en/news/2015/2165 |work=Agenda.ge |date=30 September 2015}}</ref> [[ფაილი:Georgian revolutionary and military figure Leo Kereselidze.jpg|thumb|right|ქორთუ ნაციონალისტ დო ანტისხუნუურ აქტივისტ [[ლეო კერესელიძე]] თი ადამიერეფიშ რიცხუს ოკათუდჷ, ნამუთ ბოლშევიკეფიშით ხემანჭუაფაშ ხეშა ეშაჸოთამაშ უკულ ემიგრაციაშა რდჷ გინორაჸილინ]] [[სტალინიშ ონგარუ|სტალინიშ ღურაშ]] უკული, [[ნიკიტა ხრუშჩოვი|ნიკიტა ხრუშჩოვქ]] სხუნუეფიშ რსხუშ ლიდერო გჷნირთუ დო [[დესტალინიზაცია]]შ პოლიტიკას მანჯენდჷ. ხრუშჩოვიშ რეპრესიეფს [[საპროტესტო გიშულეფ ქართის (1956)|ქართის ებუძოლეფქ ]]მაჸუნუ, ნამუეფჷთ ოურდუმე ნძალეფით ქეგიორცუეს. თე მოლინეფიშ ნძალობურ მუკორთაქ, ნამუქჷთ სხუნუეფიშ რსხუშოთ ქორთულ ართგურობას ოშქურანჯობა გჷმუჭანუ, ხე ქეშუნწყუ ერიშ კონსოლიდაციას.<ref name="a&c">[[Svante Cornell|Cornell, Svante E.]] (2002), ''Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus: Cases in Georgia'', pp. 146–149. [[Uppsala University]], Department of Peace and Conflict Research, {{ISBN|91-506-1600-5}}</ref> [[ქართიშ დემონსტრაციეფი (1978)|1978 წანაშ ქართიშ დემონსტრაციეფქ]] მასობურ ანტისხუნუურ პროტესტეფიშ მორთას შანენდჷ, მარა ათეხანს თარობაქ უკახალე კჷნიკინუ. სხუნუეფიშ გამაგალაშ გიმე დოსქილადირ ბორჯის, საქორთუოშ ეკონომიკა აგჷნორენდუ ძინას დო შანულამო იუჯგუშებუდჷ, მარა ირო უმოსო არგამათ მიშჷ კორუფცია დო თარობაშ კათაშე ჩათხია. 1986 წანას, [[პერესტროიკა]]შ დოჭყაფაშე, სხუნუურ საქორთუოშ ხემანჯღვერობა თიჯგურა უგაღექ იჸუ თირუეფიშ მორიაშოთ, ნამჷ-და ქორთუეფიშ უმენტაშობაქ, თინეფს შქას მორანწკე კომუნისტეფქჷთ, დოსხუნჷ,ნამჷ-და წიმი ულაშ აკა რზა რინელ სხუნუურ სისტემაშე გიშულა რდჷ <!-- === ზოხორინალაშ აკოდგინუა, ომენოღალე ლჷმეფი === {{See also|საქორთუოშ რესპუბლიკა (1990–1992)}} [[ფაილი:1993 Georgia war1.svg|thumb|[[Georgian Civil War]] and the [[War in Abkhazia (1992–1993)|War in Abkhazia]] in August–October 1993]] Starting in 1988, mass protests erupted in Georgia in favor of independence, led by [[Georgian nationalism|Georgian nationalists]] such as [[Merab Kostava]] and [[Zviad Gamsakhurdia]]. The following year, the [[April 9 tragedy|brutal suppression by Soviet forces of a large peaceful demonstration held in Tbilisi on 4–9 April 1989]] proved to be a pivotal event in discrediting the continuation of Soviet rule over the country.<ref>{{cite book|author=Darrell Slider|url=https://books.google.com/books?id=4NCxG8YCScYC|title=Problems of Communism: November—December 1991|volume=15|publisher=Documentary Studies Section, International Information Administration|year=1991|pages=66|language=en|chapter=Georgia's independence|quote=The April 9 "Tragedy", as it came to be called, had a searing effect on Georgian public. The republic leadership lost what authority it had enjoyed in the eyes of Georgians, and support for independence became overwhelming— developments confirmed by polls initiated by the Communist leadership itself.}}</ref> In October 1990, the first multi-party [[1990 Georgian Supreme Soviet election|elections]] were held in Soviet Georgia, which were the first multi-party elections in the entire Soviet Union, in which the opposition groups were registered as formal political parties.<ref>{{Cite web|url=https://www.tampabay.com/archive/1990/10/30/georgia-votes-for-change/|title=Georgia Votes for Change|website=[[Tampa Bay Times]]|date=30 October 1990}}</ref> The [[Round Table—Free Georgia]] coalition led by Zviad Gamsakhurdia secured victory in this election and formed a new government. On 9 April 1991, shortly before the collapse of the Soviet Union, the [[Supreme Council of the Republic of Georgia|Supreme Council]] of Georgia {{ill|Act of Restoration of State Independence of Georgia|lt=declared independence|ka|საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი}} after a [[Georgian independence referendum, 1991|referendum]] held on 31 March.<ref name="GovtofGeorgia">{{cite web |url=http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |title=Government of Georgia:About Georgia |publisher=gov.ge |access-date=9 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821030240/http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |archive-date=21 August 2016 }}</ref> Georgia was the first non-[[Baltic states|Baltic]] republic of the Soviet Union to officially declare independence,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=alTeCwAAQBAJ&pg=PA333|title=New Tribalisms: The Resurgence of Race and Ethnicity|first=Michael W.|last=Hughey|date=29 March 2016|publisher=Springer|isbn=978-1-349-26403-2 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> with Romania becoming the first country to recognize Georgia in August 1991.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=G4LiAAAAMAAJ&q=%22was+Romania%22|title=Coming Together Or Falling Apart?: Regionalism in the Former Soviet Union|first1=S. Neil|last1=MacFarlane|first2=Queen's University (Kingston, Ont ) Centre for International|last2=Relations|date=28 August 1997|publisher=Centre for International Relations, Queen's University|isbn=978-0-88911-745-7 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> On 26 May, Gamsakhurdia was elected president in the [[1991 Georgian presidential election|first presidential election]] with 86.5% of the vote on a turnout of over 83%.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p. 401 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> Gamsakhurdia was soon deposed in a [[1991–92 Georgian coup d'état|bloody ''coup d'état'']], from 22 December 1991 to 6 January 1992. The coup was instigated by part of the [[National Guard of Georgia|National Guard]] and a paramilitary organization called "[[Mkhedrioni]]" ("horsemen"). The country then became embroiled in a bitter [[Georgian Civil War|civil war]], which lasted until December 1993. Simmering disputes within two regions of Georgia, [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]], between local separatists and the majority Georgian populations, erupted into widespread inter-ethnic violence and wars.<ref name="princeton">{{cite web |title=Georgia: Abkhazia and South Ossetia |url=https://pesd.princeton.edu/?q=node/274 |website=www.pesd.princeton.edu |publisher=Encyclopedia Princetoniensis |access-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804112845/https://pesd.princeton.edu/?q=node%2F274 |archive-date=4 August 2018 }}</ref> Supported by Russia, Abkhazia and South Ossetia achieved ''de facto'' independence from Georgia, with Georgia retaining control only in small areas of the disputed territories.<ref name="princeton" /> [[Eduard Shevardnadze]] (Soviet [[Ministry of Foreign Affairs (Soviet Union)|Minister of Foreign Affairs]] from 1985 to 1991) was named as the head of Georgia's new government in March 1992<ref>{{cite web|title=Shevardnadze Named Head of New Government|url=https://greensboro.com/shevardnadze-named-head-of-new-government/article_d02d70f0-9c07-52b2-83c2-3625238a52d7.html|date=10 March 1992|publisher=[[News & Record]]}}</ref> and was elected as head of state in [[1992 Georgian general election|that year's elections]], later as president in [[1995 Georgian presidential election|1995]].<ref>{{Cite news|date=7 July 2014|title=Obituary: Eduard Shevardnadze|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26327394|access-date=2021-07-06}}</ref> During the [[War in Abkhazia (1992–1993)]], roughly 230,000 to 250,000 Georgians<ref name="hrwreport">{{cite web |url=https://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |title=Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict |date=March 1995 |publisher=Human Rights Watch |access-date=4 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010220133323/http://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |archive-date=20 February 2001 |url-status=live }}</ref> were expelled from Abkhazia by Abkhaz separatists and North Caucasian militants (including Chechens). Around 23,000 Georgians fled South Ossetia.<ref>{{cite web|date=May 1996|title=Russia – The Ingush–Ossetian conflict in the Prigorodnyi region|url=http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513003516/http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|archive-date=13 May 2007|access-date=18 July 2007|publisher=Human Rights Watch/Helsinki}}</ref> In 1994, Georgia was facing an economic crisis, with severe shortages of basics such as bread, water, electricity and heat.<ref>{{cite web|title=Bread, water, fuel shortages in Georgia|url=https://www.upi.com/Archives/1994/11/22/Bread-water-fuel-shortages-in-Georgia/5860785480400/|date=22 November 1994|publisher=[[United Press International]]}}</ref> === ვარდეფიშ რევოლუცია, პრობჟადალური მუკორთა === [[File:Georgia, Tbilisi - Rose Revolution (2003).jpg|thumb|The [[Rose Revolution]] in 2003]] In 2003, Shevardnadze (who won re-election in 2000) was deposed by the [[Rose Revolution]], after Georgian opposition and international monitors asserted that the 2 November [[2003 Georgian parliamentary election|2003 parliamentary elections]] were marred by fraud.<ref>{{cite web |url=http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |title=EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia's Rose Revolution: Momentum and Consolidation |publisher=Eurasianet.org |access-date=5 May 2009 |archive-date=5 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805074544/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml}}</ref> The revolution was led by [[Mikheil Saakashvili]], [[Zurab Zhvania]] and [[Nino Burjanadze]], former members and leaders of Shevardnadze's ruling party. Mikheil Saakashvili was elected as President of Georgia in 2004.<ref>{{cite web|url=http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history |title=არჩევნების ისტორია|work=ტაბულა |publisher=Tabula|date=17 August 2016|access-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013905/http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history|archive-date=7 November 2017|url-status=live|language=ka}}</ref> Following the Rose Revolution, a series of reforms were launched to strengthen the country's military and economic capabilities, as well as to reorient its foreign policy westwards. The new government's efforts to reassert Georgian authority in the southwestern autonomous republic of [[Adjara]] led to a major [[Ajaria Crisis|crisis]] in 2004.<ref>{{cite web |title=Georgia moves to rein in Ajaria |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3685117.stm |publisher=[[BBC News]] |date=5 May 2004}}</ref> The country's newly pro-Western stance, along with accusations of Georgian involvement in the [[Second Chechen War]],<ref>{{Cite news | last= Gorshkov | first= Nikolai | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | title= Duma prepares for Georgia strike | work= BBC News | date= 19 September 2002 | access-date= 24 July 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090929222413/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | archive-date= 29 September 2009 | url-status=live}}</ref> resulted in a severe deterioration of [[Georgia-Russia relations|relations with Russia]], fueled also by Russia's open assistance and support to the two secessionist areas. Despite these increasingly difficult relations, in May 2005 Georgia and Russia reached a bilateral agreement<ref>{{cite web |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080813052136/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |url-status=live|archive-date=13 August 2008 |title=Russia, Georgia strike deal on bases |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=30 May 2005 | access-date=29 December 2021}}</ref> by which Russian military bases (dating back to the Soviet era) in [[Batumi]] and [[Akhalkalaki]] were withdrawn. Russia withdrew all personnel and equipment from these sites by December 2007<ref>{{cite web|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=16321|title=Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia|publisher=Civil Georgia, Tbilisi|date=13 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514043306/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321|archive-date=14 May 2011|url-status=live | access-date=29 December 2021}}</ref> while failing to withdraw from the [[Gudauta]] base in Abkhazia, which it was required to vacate after the adoption of the [[Adapted Conventional Armed Forces in Europe Treaty]] during the [[1999 Istanbul summit]].<ref>[http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 Russia's retention of Gudauta base – An unfulfilled CFE treaty commitment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205180219/http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 |date=5 February 2017 }} Socor, Vladirmir. The Jamestown Foundation. 22 May 2006</ref> === რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა === [[File:South Ossetia war russian tank.jpg|thumb|A Russian armoured column in South Ossetia]] {{Main|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)}} After tense relations between Georgia and separatists in [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]] ever since the [[dissolution of the Soviet Union]] (1991), relations between Russia and Georgia [[2006 deportation of Georgians from Russia|severely deteriorated]] into the April 2008 [[2008 Russo-Georgian diplomatic crisis|Russo-Georgian diplomatic crisis]].<ref name="shelling">{{cite web|last=Whitmore|first=Brian|date=12 September 2008|title=Is The Clock Ticking For Saakashvili?'|url=http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102314/http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|archive-date=3 September 2014|access-date=3 September 2014|website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref><ref name="tall_order">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |title=Russia criticised over Abkhazia |work=BBC News |date=24 April 2008 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080815002113/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |archive-date=15 August 2008 |url-status=live }}</ref> The [[Russo-Georgian War]] (1–16 August 2008) resulted in (parts of) [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]] being (still) under control of Russian-backed separatists, with Russian military bases being established in those regions, and Russia – according to the European Court of Human Rights – having direct control over [[Russian-occupied territories in Georgia|those separatist regions]]. A bomb explosion on 1 August 2008 targeted a car transporting Georgian peacekeepers. South Ossetians were responsible for instigating this incident, which marked the opening of hostilities and injured five Georgian servicemen, then several South Ossetian militiamen were killed by snipers.<ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c,dwp_uuid=f2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|title=Countdown in the Caucasus: Seven days that brought Russia and Georgia to war|newspaper=[[Financial Times]]|date=26 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920023223/http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c%2Cdwp_uuid%3Df2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|archive-date=20 September 2008}}</ref><ref name="feud">{{cite news |url=http://online.wsj.com/articles/SB121884450978145997 |title=Smoldering Feud, Then War |author1=Marc Champion |author2=Andrew Osborn |newspaper=The Wall Street Journal |date=16 August 2008}}</ref> South Ossetian separatists began shelling Georgian villages on 1 August. These artillery bombardments caused Georgian servicemen to return fire periodically.<ref name="shelling" /><ref name="feud" /><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|title=Georgia calls on EU for independent inquiry into war|author=Luke Harding|newspaper=The Guardian|date=19 November 2008|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913101015/https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|archive-date=13 September 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Allison">{{cite journal|author=Roy Allison|url=http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|title=Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace'|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|volume=84|issue=6|year=2008|pages=1145–1171|doi=10.1111/j.1468-2346.2008.00762.x|access-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423221417/http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|archive-date=23 April 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |title=The Conflict Between Russia and Georgia |author=Jean-Rodrigue Paré |publisher=Parliament of Canada |date=13 February 2009 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |archive-date=2 January 2016 }}</ref> On 7 August 2008, the Georgian president Mikheil Saakashvili announced a unilateral [[ceasefire]] and called for peace talks.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |title=Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address |publisher=Civil.Ge |date=7 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019155639/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live }}</ref> More attacks on Georgian villages (located in the South Ossetian conflict zone) were soon matched with gunfire from Georgian troops, who then proceeded to move in the direction of the capital of the [[self-proclaimed]] Republic of South Ossetia ([[Tskhinvali]]) on the night of 8 August, reaching its centre in the morning of 8 August.<ref name="Jamestown Goals">{{cite web |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |title=The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia |publisher=[[The Jamestown Foundation]] |date=8 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026162658/http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |archive-date=26 October 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.chicagotribune.com/2008/08/09/georgian-conflict-puts-us-in-middle/|title=Georgian conflict puts U.S. in middle|website=Chicago Tribune|date=9 August 2008|access-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124315/http://articles.chicagotribune.com/2008-08-09/news/0808080649_1_south-ossetia-russian-peacekeeping-troops-russian-president-dmitry-medvedev/2|archive-date=16 October 2014|url-status=live}}</ref><ref name="washingtonpost.com">{{cite news |author=Peter Finn |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |title=A Two-Sided Descent into Full-Scale War |newspaper=[[The Washington Post]] |date=17 August 2008 |access-date=28 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106085255/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |archive-date=6 November 2012 |url-status=live }}</ref> According to Russian military expert [[Pavel Felgenhauer]], the Ossetian provocation was aimed at triggering Georgian retaliation, which was needed as a [[pretext]] for a Russian military invasion.<ref>{{cite web |url=http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |title=The Russian-Georgian War was Preplanned in Moscow |date=14 August 2008 |author=Pavel Felgenhauer |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820185319/http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |archive-date=20 August 2014 }}</ref> According to Georgian intelligence and several Russian media reports, parts of the regular (non-peacekeeping) Russian Army had already moved to South Ossetian territory through the [[Roki Tunnel]] before the Georgian military action.<ref name="NYTFreshev">{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | work=The New York Times | first=C.J. | last=Chivers | title=Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start | date=15 September 2008 | access-date=28 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170616163055/http://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | archive-date=16 June 2017 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |script-title=ru:СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий |publisher=NEWSru.com |date=11 September 2008 |language=ru |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |archive-date=2 January 2016 |url-status=live }}</ref> Russia accused Georgia of "aggression against South Ossetia" and began a large land, air and sea invasion of Georgia under the pretext of a "[[peace enforcement]]" operation on 8 August 2008.<ref name="roudik">{{cite web|publisher=Library of Congress |url=https://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |title=Russian Federation: Legal Aspects of War in Georgia | archive-url=https://web.archive.org/web/20140716042951/http://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |archive-date=16 July 2014 }}</ref><ref name="Allison" /> [[Military of Abkhazia|Abkhaz forces]] opened a second front on 9 August with the [[Battle of the Kodori Valley]], an attack on the Kodori Gorge, held by Georgia.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |title=Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge |work=Reuters |date=9 August 2008 |access-date=1 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134849/http://www.reuters.com/article/2008/08/09/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live }}</ref> Tskhinvali was seized by the Russian military by 10 August.<ref name="radar">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|title=I got my children out minutes before the bombs fell|work=The Guardian|date=11 August 2008|first=Luke|last=Harding|access-date=24 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305004656/https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|archive-date=5 March 2017|url-status=live}}</ref> Russian forces occupied Georgian cities beyond the disputed territories.<ref name="new_front_deeper">{{cite news |agency=Associated Press |title=Russia opens new front, drives deeper into Georgia |url=http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |date=11 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080814211308/http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |archive-date=14 August 2008}}</ref> During the conflict, there was a campaign of [[Ethnic cleansing of Georgians in South Ossetia|ethnic cleansing against Georgians in South Ossetia]], including destruction of Georgian settlements after the war had ended.<ref name="Fact-finding">{{cite web|url=http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007030130/http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-date=7 October 2009|title=Report. Volume I|date=September 2009|publisher=Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia |page=27}}</ref><ref name="Damage">{{cite news |title=Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After... |url=https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979+09-Oct-2008+PRN20081009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222225015/https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979%2B09-Oct-2008%2BPRN20081009 |archive-date=22 February 2014 |work=Reuters |date=9 October 2008 }}</ref> The war displaced 192,000 people and while many were able to return to their homes after the war. One year later, around 30,000 ethnic Georgians remained displaced.<ref>{{cite web |url=http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |title=Civilians in the line of fire |publisher=Amnesty International |date=November 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222042133/http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |archive-date=22 February 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia Marks Anniversary of War |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |date=7 August 2009 |work=BBC News |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808040149/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |archive-date=8 August 2014 |url-status=live }}</ref> In an interview published in ''[[Kommersant]]'', South Ossetian leader [[Eduard Kokoity]] said he would not allow Georgians to return.<ref>{{cite web |script-title=ru:Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все |url=http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |date=15 August 2008 |publisher=Kommersant |language=ru |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916181813/http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |archive-date=16 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |title=Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages |url=http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |date=30 September 2008 |publisher=RFE/RL |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102226/http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |archive-date=3 September 2014 |url-status=live }}</ref> The [[President of France]], [[Nicolas Sarkozy]], negotiated a ceasefire agreement on 12 August 2008.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19069 |title=Russia Endorses Six-Point Plan |publisher=Civil.Ge |date=12 August 2008 | access-date=29 December 2021 }}</ref> Russia recognized Abkhazia and South Ossetia as separate republics on 26 August.<ref name="kremlin">{{cite web|url=http://kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|title=Statement by President of Russia Dmitry Medvedev|publisher=The Kremlin|date=26 August 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080902001442/http://www.kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|archive-date=2 September 2008}}</ref> The Georgian government severed diplomatic relations with Russia.<ref name="break">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |title=Georgia breaks ties with Russia |work=BBC News |date=29 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073511/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |archive-date=6 October 2014 |url-status=live }}</ref> Russian forces left the buffer areas bordering Abkhazia and South Ossetia on 8 October and the [[European Union Monitoring Mission in Georgia]] was dispatched to the buffer areas.<ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117657 |title=Russia Completes 'Most of Withdrawal' – EU Monitors |publisher=Civil Georgia|date=8 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref><ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117667 |title=Moscow Says EU Monitors Fully Control 'Buffer Zones' |publisher=Civil Georgia|date=9 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref> Since the war, Georgia has maintained that Abkhazia and South Ossetia are [[Russian-occupied territories in Georgia|occupied Georgian territories]].<ref name="parliament.ge">{{cite web |url=http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |title=Resolution of the Parliament of Georgia on the Occupation of the Georgian Territories by the Russian Federation |date=29 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903224516/http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |archive-date=3 September 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |title=Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory |publisher=Civil.Ge |date=28 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |archive-date=3 September 2008 |url-status=live}}</ref> === ქორთული ორცებაშ თარობა (2012–ასეშა) === [[File:Solvita Āboltiņa tiekas ar Gruzijas premjerministru (cropped).jpg|thumb|upright|[[Bidzina Ivanishvili]], founder and honorary chairman of [[Georgian Dream]].]] In preparation for the [[2012 Georgian parliamentary election|2012 parliamentary elections]], Georgia implemented constitutional reforms to switch to a [[Parliamentary system|parliamentary democracy]], moving executive powers from the President to the Prime Minister.<ref>{{cite news |title=Georgia's Constitutional Changes |url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/georgia/georgia-s-constitutional-changes |work=International Crisis Group |date=1 March 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> The transition was set to start with the October 2012 parliamentary elections and to be completed with the [[2013 Georgian presidential election|2013 presidential elections]]. Against the expectations of the ruling United National Movement (UNM) of president Mikheil Saakashvili, a 6-party [[Coalition#Government and politics|coalition]] centred around the newly founded [[Georgian Dream]] party won the [[Georgian parliamentary election, 2012|parliamentary elections in October 2012]], bringing an end to nine years of UNM rule and marking the first peaceful electoral transfer of power in Georgia. Georgian Dream started as a centre-left and pro-European party, gradually moved to culturally conservative and Eurosceptic, has also been described as lacking a clear ideology,<ref>This summarizes main article [[Georgian Dream]]</ref> and is being led by the strongly pro-Russian oligarch [[Bidzina Ivanishvili]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/03/06/georgische-demonstranten-vrezen-door-europa-te-worden-vergeten-a4885455#/krant/2025/03/07/#106 ‘Georgian protesters fear being forgotten by 'Europe'’] (in Dutch language). ''[[NRC Handelsblad]]'', 7 March 2025. Retrieved 11 March 2025.</ref> President Saakashvili acknowledged the defeat of his party on the following day.<ref>{{Citation|title=Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election|newspaper=Civil.ge|date=2 October 2012|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299| access-date=29 December 2021}}</ref> Georgian Dream was founded, led and financed by tycoon [[Bidzina Ivanishvili]], the country's richest man, who was subsequently elected by parliament as new Prime Minister.<ref>{{cite news |title=Georgian tycoon Ivanishvili confirmed as prime minister |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-parliament-idUSBRE89O0Z820121025 |work=Reuters |date=25 October 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> Due to the incomplete transition to parliamentary democracy, a year of uneasy [[Cohabitation (government)|cohabitation]] between Ivanishvili and Saakashvili followed until the [[2013 Georgian presidential election|presidential election in October 2013]],<ref>{{cite news |title=Georgia: Conflict Rather than Cohabitation |url=https://eurasianet.org/georgia-conflict-rather-than-cohabitation |work=Eurasianet |date=8 February 2013|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia's Historic Transition Faces Crucial Tests In 2013 |url=https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |work=RFE/RL |date=16 December 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> which was won by [[Giorgi Margvelashvili]] from the Georgian Dream party.<ref>{{cite news |title=Georgia PM ally Giorgi Margvelashvili 'wins presidency' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |work=BBC News |date=27 October 2013}}</ref> With the completed transfer of power, Prime Minister Ivanishvili stepped aside and named one of his close business associates, [[Irakli Garibashvili]], as the next prime minister.<ref>{{cite news |title=Irakli Garibashvili Named as Georgia's Next Prime Minister |url=https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |work=Jamestown Foundation |date=4 November 2013 |access-date=29 December 2021}}</ref> Ivanishvili has since been called the informal leader of Georgia, arranging political reappointments from behind the scenes.<ref>{{cite news |title=Did Georgia's 'Informal Leader' Pressure Prime Minister To Resign? |url=https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |work=RFE/RL |date=24 December 2015 |access-date=29 December 2021}}</ref> Saakashvili left Georgia shortly after the election. In 2018, he was convicted in absentia on corruption charges and abuse of power, which he denied.<ref>{{cite news |title=Mikheil Saakashvili: Georgian ex-president arrested returning from exile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |work=BBC News |date=1 October 2021}}</ref> Georgian Dream won the 2016 [[2016 Georgian parliamentary election|parliamentary elections]] with 48.61% of the vote while UNM received 27.04%.<ref>{{cite news |title=Ruling party in Georgia decisively wins parliament vote |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-election-idUSKCN1272AT |work=Reuters |date=7 October 2016 |language=en}}</ref> As result of the mixed proportional-majoritarian voting system, this translated into a parliamentary [[supermajority]] of 115 out of 150 seats (77%). This electoral imbalance became a key issue of political and civil society strife in the following years.<ref>{{cite news |title=Constitutional Amendments Initiated |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |work=Civil.ge |date=3 May 2017 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgian government offers concessions to end crisis |url=https://eurasianet.org/georgian-government-offers-concessions-to-end-crisis |work=Eurasianet |date=24 June 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Transparency International urges dialogue with civil society during political crisis in Georgia |url=https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |work=Transparency International |date=30 November 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref> In the [[2018 Georgian presidential election|2018 presidential election]], the Georgian Dream party backed [[Salome Zourabichvili|Salome Zurabishvili]], who won in the second round, becoming the first woman in Georgia to hold the office in full capacity.<ref>Speaker [[Nino Burjanadze]] held the office as female interim President twice, in 2003 and 2007</ref> This was the last direct election of a Georgian president, as additional constitutional reforms removed the popular vote.<ref>{{cite news |title=Georgia elects Salome Zurabishvili as first woman president |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |work=BBC News |date=29 November 2018}}</ref> After international mediation to overcome the deep political crisis in the run-up to the 2020 parliamentary elections, an amended electoral system was adopted, specifically for the [[2020 Georgian parliamentary election|2020 elections]].<ref>{{cite news |title=Georgian Dream, Opposition Reach Consensus over Electoral Reform |url=https://civil.ge/archives/341385 |work=Civil.ge|date=8 March 2020 |access-date=29 December 2021}}</ref> Nine parties were elected to parliament. Georgian Dream secured over 48% of votes, which translated into 90 out of 150 seats. They were thus able to continue to govern alone. The opposition made accusations of fraud, which Georgian Dream denied. Thousands of people gathered outside the Central Election Commission to demand a new vote.<ref>{{cite news |title=Georgia protests: Tbilisi police fire water cannon at demonstrators |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |work=BBC News |date=8 November 2020}}</ref> This led to a new political crisis that was (temporarily) resolved by an EU brokered agreement,<ref>{{cite news |title=New EU Proposal: Amnesty for Rurua, Melia, 2022 Snap Polls if GD Gets Less than 43% in Locals |url=https://civil.ge/archives/413785 |work=Civil.ge|date=18 April 2021 |access-date=29 December 2021}}</ref> from which the Georgian Dream later withdrew.<ref>{{cite news |title=President Michel to Start Consultations after GD's EU-Brokered Deal Withdrawal |url=https://civil.ge/archives/434558 |work=Civil.ge|date=29 July 2021 |access-date=29 December 2021}}</ref> In February 2021, Prime Minister [[Giorgi Gakharia]] resigned and Irakli Garibashvili became Prime Minister once more.<ref>{{cite news |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |work=BBC News |date=22 February 2021}}</ref> [[Georgia and the Russian invasion of Ukraine|During the Russian invasion of Ukraine in 2022]], Georgian provided diplomatic and humanitarian support for Ukraine but did not join other countries in imposing sanctions on Russia. Since the beginning of war Georgia has topped the list of countries to which [[Russian emigration during the Russian invasion of Ukraine|Russian exiles]] moved; Russians have been allowed to stay in Georgia for at least one year without a visa since 2015, though many Georgians began to view the presence of more Russian citizens in Georgia as a security risk.<ref>{{Cite news |last=Shota Kincha |date=22 May 2022 |title=Russian exiles get a chilly reception in Georgia – VoxEurop |language=en-US |work=Voxeurope |url=https://voxeurop.eu/en/russian-exiles-get-a-chilly-reception-in-georgia/ |access-date=2022-06-26}}</ref><ref>{{Cite news|date=20 May 2023 |title=90 დღე 366-ის წინააღმდეგ - საქართველო-რუსეთის უვიზო მიმოსვლის მოკლე ისტორია|language=en-US |work=Radio Freedom|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/საქართველო-რუსეთის-უვიზო-მიმოსვლის-მოკლე-ისტორია/32419480.html}}</ref> On 7 March 2023, the [[Parliament of Georgia]], led by the Georgian Dream coalition, attempted to pass the [[Foreign funding of NGOs#Georgia|Law on Transparency of Foreign Influence]] which requires [[Non-governmental organization|Non-Governmental Organizations]] (NGOs) to register as "agents of foreign influence", if upwards of 20% of their funding is from foreign support.<ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Law on "Transparency of Foreign Funding" Passes 76-13 in the First Reading |url=https://civil.ge/archives/529567 |access-date=2024-05-12 |website=Civil Georgia |language=en-US}}</ref> The passing of the bill resulted in severe protests and criticism from the [[United States Department of State|US State Department]], [[United Nations]] and [[European Union]], leading to the termination of further discussions of the bill.<ref>{{Cite web |last=Ritchie |first=Rhea Mogul,Sophie Tanno,Niamh Kennedy,Hannah |date=2023-03-09 |title=Georgia withdraws 'foreign influence' bill but opposition vows more protests |url=https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |access-date=2024-05-12 |website=CNN |language=en}}</ref> On 3 April 2024, the Georgian Parliament announced the draft of a similar law named the [[Foreign funding of NGOs#Georgia|Proposed Law on Transparency of Foreign Influence]],<ref>{{Cite web |title=Ruling party to resubmit bill on transparency of foreign influence to Parliament {{!}} AGENDA.GE |url=https://agenda.ge/en/news/2024/38524 |access-date=2024-05-12 |website=agenda.ge |language=en}}</ref> leading to [[2023–2024 Georgian protests|larger protests]], the bill has been described as "the Russian law" by the opposition and protestors, in reference to the [[Russian foreign agent law]].<ref>{{Cite news |date=2024-04-15 |title=Protesters demand Georgia government withdraw proposed 'Russian law' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68822483 |access-date=2024-05-12 |language=en-GB}}</ref> At least 200,000 people have joined [[2023–2024 Georgian protests|the protests against the law]], which they describe as "[[Kremlin]]-style", and a threat to [[democracy]] and [[Freedom of speech|free speech]].<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Massive Tbilisi protest marks historic turnout |url=https://tvpworld.com/77488096/tbilisi-hosts-the-largest-protest-in-georgias-modern-history |access-date=2024-08-20 |website=[[Telewizja Polska]] |language=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-12 |title=Tens of Thousands Protest Against Foreign Agents Law |url=https://civil.ge/archives/605652 |access-date=2024-08-20 |website=[[Civil Georgia]] |language=en-US}}</ref> Alleged irregularities and fraud in the 26 October [[2024 Georgian parliamentary election]]s led to an ongoing [[Georgian political crisis (2024–present)|Georgian political crisis]], which entailed, among more, the refusal of Georgias fifth president [[Salome Zourabichvili]] to acknowledge the 14 December [[2024 Georgian presidential election]]s (held in parliament) to have been won by [[Mikheil Kavelashvili]]. Following the announcement of the results of the [[2024 Georgian parliamentary election]]s, [[2024 Georgian post-election protests|protests erupted in Georgia on 28 October]], with the protestors citing alleged violations of electoral law, such as voter fraud. The EU's [[High Representative of the Union for Foreign Affairs and Security Policy]] in December 2024 called on the [[Election Administration of Georgia|Central Election Commission of Georgia]] (CEC) to "swiftly, transparently and independently investigate and adjudicate electoral irregularities and allegations thereof".<ref>{{Cite web |title=Joint Statement by High Representative Josep Borrell and European Commission on Parliamentary elections |url=https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US}}</ref> The Georgian opposition parties and the [[President of Georgia]] Zurabishvili have stated their support for the protestors alleging the violation of the law by the [[Georgian Dream]] government.<ref>{{Cite web |date=2024-11-25 |title=President: Parliament Meeting Unconstitutional |url=https://civil.ge/archives/637669 |access-date=2024-12-13 |website=Civil Georgia |language=en-US}}</ref> Protests have gotten more intense since 28 November following the postponing of [[Accession of Georgia to the European Union|Georgia's integration into the European Union]] until 2028.<ref>{{Cite web |title=PM Kobakhidze: No EU accession negotiations until 2028, rejecting grants to avoid blackmail |url=https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US}}</ref> The protestors started using [[pyrotechnics]] and [[molotov cocktail]]s.<ref>{{Cite web |title=Protesters in Georgia throw Molotov cocktails at security forces |url=https://newsukraine.rbc.ua/news/protesters-in-georgia-throw-molotov-cocktails-1733087805.html |access-date=2024-12-13 |website=RBC-Ukraine |language=en}}</ref> The use of water cannon and tear gas by the police led to injuries described as torture by Georgia's rights ombudsman.<ref>{{Cite web |date=2024-12-03 |title=Georgian police accused of torturing pro-EU protesters |url=https://www.france24.com/en/europe/20241203-georgia-police-use-water-cannon-tear-gas-to-disperse-pro-eu-protesters-outside-parliament |access-date=2024-12-13 |website=France 24 |language=en}}</ref> On 2 December, opposition leader [[Zurab Japaridze]] was arrested, and on 4 December another opposition leader, [[Nika Gvaramia]], was arrested. Both opposition leaders have been set free since then.<ref>{{Cite web |last=Media |first=O. C. |date=2024-12-02 |title=Georgian police briefly detain opposition leader Zurab Japaridze |url=https://oc-media.org/georgian-police-briefly-detain-opposition-leader-zurab-japaridze/ |access-date=2024-12-13 |website=OC Media |language=en-US}}</ref><ref name=":5">{{Cite news |last=Light |first=Felix |date=4 December 2024 |title=Georgian opposition leader violently detained by police, his party says |url=https://www.reuters.com/world/europe/georgian-opposition-leader-beaten-unconscious-detained-by-police-party-says-2024-12-04/ |access-date=4 December 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref> --> === უახალაშ ისტორია === {{გილნაკერზეფი}} ==== ზოხორინალაშ აკონწყუალა ==== [[1990]] წანაშ [[28 გჷმათუთა|28 გჷმათუთას]] საქორთუოს იმანჯჷ პირველ ანდაპარტიული, დემოკრატიულ საპარლამენტო გიშაგორუეფქ, სოდე ორწუმებელო გიმორძგჷ ერუანულ პოლიტიკურპარტიეფიშ დო ორგანიზაციეფიშ მემარძგვანე ოგიშაგორუე ბლოკიქ „კუკუმ ტაბაკი — დუდიშული საქორთუო“ (სპიკერი: [[ზვიად გამსახურდია]]). თიმ წანაშ [[14 გერგობათუთა]]ს, საქორთუოშ ახალგიშნაგორა [[საქორთუოშ რესპუბლიკაშ უჟინაშ სხუნუ|უჟინაშ სხუნუშ]] პირველ სესიას უჟინაშ სხუნუშ დუდმახვენჯო ართპირუო გიშაგორილქ იჸუ პ-ნ ზვიად კ. გამსახურდიაქ(1939–1993). კჷნე თიმ სესიას რესპუბლიკას ჯოხოთ გიადჷ „საქართველოს რესპუბლიკა“, დენტკიცჷ ახალ სახენწჷფო სიმბოლიკაქ დო რსულ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკორინაფაშ აკონწყუალაშახ გეგმიცხადჷ გინმალ ბორჯიქ. [[1991]] წანაშ [[31 მელახი]]ს საქორთუოს იმანჯჷ საართო-ოკათე რეფერენდუმქ, ნამუშ აკა შეკითხურ რდჷ: „გონებჷნა დო ვარ საქორთუოშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკონწყუალა [[1918]] წანაშ 26 მესიშ აქტიშ ოსხილშა?“ ქო-ს უგამჷ იანაშ ოგიშაგორუე ხონარიშ ნებაშ მოღვენ მახორობაშ 98 %-იქ, თინეფს შქას აფხაზეფქჷთ. რეფერენდუმიშ შედეგეფიშ ოსხირშა, [[1991]] წანაშ [[9 პირელი|9 პირელს]] საქორთუოშ რესპუბლიკაშ უჟინაშ სხუნუქ მიღჷ „საქორთუოშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკონწყუალაშ აქტი“. კჷნე თიმ დღას [[ააშ]]-იშ სენატიქ მენოწონებ რეზოლუციათ<ref>{{cite web |url=https://www.congress.gov/bill/102nd-congress/senate-resolution/94/text |title=S.Res.94 - A resolution commemorating the two-year anniversary of the Soviet crackdown in Tbilisi, Georgia, on April 9, 1989, and urging the Soviet Union to recognize the will of the Georgian people and the legitimacy of the March 31, 1991, referendum. |publisher=congress.gov |access-date=2026-02-09}}</ref> ლეგიტიმურო იჩინჷ 31 მელახიშ რეფერენდუმიშ შედეგეფი, ნამუთ წჷმარინუანდუ საქორთუოშ ზოხორინალაშ დე-ფაქტო ჩინებას. საქორთუოშ რესპუბლიკაშ რესპუბლიკაშ სხუნუშ 1991 წანაშ 9 პირელიშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადებას ხეთეშე მაჸუნუ შედეგიქ აღიარებეფიშ სახეთ. საქორთუოშ ზოხორინალა იჩინეს: 1991 წანაშ 27 მარაშინათუთას — [[რუმინეთი]] დო [[მოლდოვა]], 30 მარაშინათუთას — [[აზერბაიჯანი]], 13 ეკენიას — [[სომხეთი]], 12 ქირსეთუთას — [[უკრაინა]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N244, 13 დეკემბერი, 1991</ref> 16 ქირსეთუთას — [[თურქეთი]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N247, 18 დეკემბერი, 1991</ref> 20 ქირსეთუთას — [[ლიეტუვა]] დო [[მონღოლეთი]], 25 ქირსეთუთას — [[ააშ]], [[კანადა]] დო [[ირანი]], 26 ქირსეთუთას — [[ინდოეთი]], [[ბრაზილია]], [[კუბა]], [[ტაილანდი]], 27 ქირსეთუთას — [[ჩინეთი]], [[ბელარუსი]], [[სლოვენია]], [[ვიეტნამი]], [[ეგვიპტე]], [[ალჟირი]], 28 ქირსეთუთას — [[ხორვატია]], [[იორდანია]], 30 ქირსეთუთას — [[ლიბანი]], 31 ქირსეთუთას — [[პაკისტანი]], 1992 წანაშ 2 ღურთუთას — [[ერაყი]], [[ეთიოპია]], [[ლაოსი]] და თ.უ., თაშნეშე 1992 წანაშ 31 კვირკვეს გოართოიანაფილ ერეფიშ მორანწკე ხუნას საქორთუოშ რესპუბლიკაქ მეღებულქ იჸუ ორგანიზაციაშ 179-ა მაკათურო.<ref>{{cite web |url=https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/10073/1/SakartvelosRespublika_1992_N144.pdf |title=გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №144 (423), 1 აგვისტო, 1992 |publisher=dspace.nplg.gov.ge |access-date=2026-02-09}}</ref> == გეოგრაფია == [[ფაილი:Georgia Topography.png|thumb|350px|left|საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა]] საქორთუო ევროპაშ დო აზიაშ ოკართაფუს, [[კავკაცია]]ს იდვალჷ. ბჟადალშე უხურგანს [[უჩა ზუღა]], ოორუეშე - [[რუსეთი]], ბჟაეიოლშე - [[აზერბაიჯანი]] დო ობჟათეშე [[თურქეთი]] დო [[სომხეთი]]. საქორთუო თი უჯვეშაშ ოტრანსპორტე ოთხშარააკართუს იდვალჷ, ნამუთ მიორსხუანდჷ დო მიორსხუანს ოორუეშ დო ობჟათეშ, ბჟადალუშ დო ბჟაეიოლიშ ქიანეფს. თე შარას გინმიშჷ ევროპა-აზიაშ მიმარსხუაფალი ოტრანსპორტე მაგისტრალი - ჯვეში აბრეშუმიშ შარა. * '''ტერიტორია''' - ქიანაშ ფართობი რე 69 700 კვ.კმ. თანჯეფიშ სიგჷნძა - 1771 კმ. * '''ორთა''' - საქორთუო, მუჭოთ ედომუშამი [[კავკაცია]] ანდა გვალათ რე გიშაგორილი დო უმოსო ლაკადა დიხა რე. * '''ორთაშობური რესურსეფი''': ტყალეფი, ჰიდროენერგია, მანგანუმი, რკინაში მადენი, ლინჯი, მორჩილი მუდანობათ ქუანოშქერი დო ნაფთობი, გვალაში დო ზუღაში კლიმატური კურორტეფი. * '''ქიანაში უდიდაში ნოღეფი''' * [[ქართი]] -ოხორანს 1 108 717 კოჩი *[[ბათუმი]] -ოხორანს 152 839 კოჩი * [[ქუთეში]] -ოხორანს 147 635 კოჩი * [[რუსთავი]] -ოხორანს 125 103 კოჩი * [[სოხუმი]] -ოხორანს ''62 914'' კოჩი შხვა დიდი ნოღეფი: * [[გორი]] -ოხორანს 48 143 კოჩი * [[ზუგდიდი]] -ოხორანს 42 998 კოჩი * [[ფუთი]] -ოხორანს 41 465 კოჩი * [[თელავი]] -ოხორანს 19 629 კოჩი დო შხვა... საქორთუო ო.გ. 41o071 დო 43o351 დო ბ.გ. 40o041 დო 46o441-ს იდვალუაფუ. == სახენწჷფო == საქორთუო ოპარლამენტე რესპუბლიკა რე. სახენწჷფოში მადუდე რე [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]], ნამუთ სხუნუშ ხეშუულაფაშ მანჯღვერჷთ რე. თარობაშ მადუდე - [[პრემიერ-მინისტრი]]. ქიანაშ უმაღალაშ კანონმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი პარლამენტი (235 მაკათური), ნამუთ ოთხ წანამოწანას ართიშახ ითირუ პროპორციული დო მაჟორიტარული სისტემათ. * '''ნანანოღა''' - [[ქართი]] * '''ოფიციალური ნინა''' - [[ქორთული ნინა|ქორთული]], [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას]] [[აფხაზური ნინა|აფხაზური]] ქორთულწკჷმა ართო. * '''ერუანული დღახუ''' - [[26 მესი]] (1918), სახენწჷფობური დუდიშულაშ დღა. == საქორთუოშ თანჯეფი == ოსქჷრონე თანჯა საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალუ ნოწილს, დაბა ლესელიძეწკჷმა იჭყაფუ. უკული თინა მეჸუნს [[ფსოუ]]ს, ნამუთ ოდუდეს გვალა აგეფსთაწკჷმა ეჭოფუნს. საქორთუოშ ოორუე თანჯა უმოსო მეჸუნს კავკასიონიშ თარ წყარგმართალ ქჷნდჷრს. გვალა ვაციკფარსიშე გვალა შავიკლდეშა საქორთუოშ თანჯა გეჸუნს წყარგმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუეშე გვალა [[მყინვარწვერი|მყინვარწვერს]] დო [[გვერდით ქჷნდჷრი|გვერდით ქჷნდჷრს]]. ბჟაეიოლი თანჯა იჭყაფუ გვალა [[ტინოვროსო]]შე, გიმურს [[ალაზანიშ ვე]]შა, მეუნს წყარმალ [[ალაზანი|ალაზანს]], სოიშახ 1 კმ ვადოსქიდუ [[მინგეჩაურიშ წყაროთხილუ]]წკჷმა წყარმალიშ კათაფაშა. საქორთუოშ ობჟათე თანჯა იჭყაფუ [[უჩა ზუღა]]წკჷმა, ოფუტე [[სარფი]]ს. თანჯა დიო მეჸუნს, უკული კვათჷნს ლაზისტანიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნორთის, მეჸუნს [[შავშეთი]]ს დო კჷნ კვათუნს [[არსიანიშ ქჷნდჷრი|არსიანიშ ქჷნდჷრს]], ჯავახეთიშ რეგიონიშ დო სომხეთიშ ვულკანურ გვალონას, ლოქიშ ქჷნდჷრს, წყარმალ [[მტკვარი|მტკვარს]] დო [[იორიშ გაბარი|იორიშ გაბარს]]. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. {| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10" |----- ! colspan="3" background: #8B864E | საქორთუოშ რეგიონეფი |----- | colspan="3" align="center" | <div class="float-none"> |----- | ''№'' || ''რეგიონი'' || ''ნანანოღა'' |----- | 1 || [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[სოხუმი]] |----- | 2 || [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი]] || [[ზუგდიდი]] |----- | 3 || [[გურიაშ აკანი]] || [[ოზურგეთი]] |----- | 4 || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[ბათუმი]] |----- | 5 || [[რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანი|რაჭა-ლეჩხუმიშ<br />დო თუდოლენი შონეშ აკანი]] || [[ამბროლაური]] |----- | 6 || [[იმერეთიშ აკანი]] || [[ქუთეში]] |----- | 7 || [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი]] || [[ახალციხე]] |----- | 8 || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[გორი]] |----- | 9 || [[მცხეთა-მთიანეთიშ აკანი]] || [[მცხეთა]] |----- | 10 || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[რუსთავი]] |----- | 11 || [[კახეთიშ აკანი]] || [[თელავი]] |----- | 12 || [[ქართი]] || [[ქართი]] |----- |} == დემოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ დემოგრაფია}} ისტორიოგრაფიას მეღებული მუნაჩემეფით [[XIII ოშწანურა]]ს ქორთუეფიშ მუდანობა 5 მილიონს ოჭირინუანდჷ. უჩინებუ რე XIV-XVII ოშწანურეფიშ მუნაჩემეფი. XVIII ოშწანურაშ შქა წანეფშე საქორთუოშ მახორობას (ასეიან ხურგეფს) 761 ვითოშით ანგარიშენდეს, თინეფშე 5% ოხორანდჷ ნოღეფს. 1800 წანაშო საქორთუოშ (ასეიან ხურგეფს) მახორობა 675 ვითიოშშე უმოსი რდჷ, თაურეშე ბჟაეიოლ საქორთუოშა მიშჷ მახორობაშ 45,6%, ბჟადალაშა – 54,4%. 1832 წანა 840 ვითოშშა მიძინჷ, 1865 წანას — 1 289 200-ს გეგნაჩირთჷ. 1897 წანას, საქორთუოშ მახორობა რდჷ 1 919 400 ადამიერი, 1914 წანას — 2 600 400. ართი ოშწანურაშ გოძვენას საქორთუოშ მახორობაქ 3,4-სხით მიძინჷ. [[პავლე ინგოროყვა]]სშ ჩინებათ, 1916 წანას საქორთუოშ მახორობა აკმადგინანდჷ 3 365 000 ადამიერს, თინეფშე 2 349 000 ადამიერი რდჷ ქორთუ.<ref>''ინგოროყვა პ.'' „საქართველოს ტერიტორიის საზღვრების შესახებ გვ. 16-17 – თბილისი, 1990</ref> საქორთუოშ მახორობაქ მეხოლაფირო 200 ვითოშით დირკჷ [[პირველი მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის დო [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|პირველი რესპუბლიკაშ]] წანეფს, ნამუთ ირიათოიანი ლჷმეფით დო ტერიტორიეფიშ დინაფათ რდჷ გოპიჯაფილი. 1921 წანას საქორთუოშ მახორობაქ 2 410 ვითოშშახ ქუმორთჷ. XX ოშწანურაშე, მახორობაშ მუდანობაშ დოდგინა მახორობაშ არძაშოული მეშქაშობათ მუთმოხვადჷ. პირველი ეჭარუაქ სხუნუური საქორთუოს [[1926]] წანას იმანჯჷ, ეკონიაქ — [[1989]] წანას. ზოხორინელი საქორთუოს მახორობაშ ეჭარუაქ იმანჷ 2002 დო 2014 წანეფს. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! ეჭარუაშ წანა !! მახორობა !! ქომოლკოჩი !! ოსური |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1926|1926]]|| 2 677 200 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1939|1939]]|| {{ძინა}} 3 540 000 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1959|1959]] || {{ძინა}} 4 044 045 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1970|1970]] || {{ძინა}} 4 686 358|| || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1979|1979]] || {{ძინა}} 5 014 800 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1989|1989]]|| {{ძინა}} 5 400 800 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2002|2002]] || {{რკება}} 4 601 500 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2014|2014]] || {{რკება}} 3 787 000|| || |- |2020 || {{რკება}} 3 716 900 || || |} 1989 წანაშ ეჭარუათ საქორთუოშ მახორობა 5 443 000 კოჩი რდჷ, 2002 წანაშო - 4 601 500. მუჭოთ რჩქჷნი, საქორთუოშ მახორობაქ 13 წანაშ დინოხოლე ართი ნოხუთალით მირკჷ. ეკონია პერიოდეფს საქორთუოს მოხვალამირ რთულ პოლიტიკურ მოლინეფქ დო მონკა სოციალურ-ეკონომიკურ კრიზისიქ გჷმიჭანუ საქორთუოშ მახორობაშ ოგჷნაფალი ნორთიშ გუშულა თანჯეფსგალე. თეწკჷმა, მირკჷ დაბადებაქ დო ქჷმიძინჷ ღურუამობაქ დო ქიანაქ მონკა დემოგრაფიულ სიტუაციას ქინოლჷ. მუთ ოწაწჷ [[ქორთუეფი|ქორთუეფს]], 1989 წანას რდჷ 3 787 000 კოჩი, მუთ საქორთუოშ მახორობაშ 70,1 %-ს აკმადგინანდჷ. 2002 წანას ქორთუეფიშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 3 661 000 კოჩის, მუთ ქიანაშ მახორობაშ 83,8 % რდჷ. 2006 წანაშ ოფიციალური მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, საქორთუოშ ცენტრალურ ხეშუულობაშ კონტროლირებად ტერიტორიას დოხოლაფირო 4 661 473 კოჩი, ოხორანს. მახორობაშ ძინაშ ტემპი აკმადგინანს 0,74 %-ს. * '''ეთნიკური აკოდგინალა''' (საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[ქორთუეფი]] — 86,8 %, [[აზერბაიჯანარეფი]] — 6,3 %, [[სომეხეფი]] — 4,5 %, [[რუსეფი]] — 0,7 %, [[ოსეფი]] — 0.4 %, [[იეზიდეფი]] — 0,3 %, [[უკრაინალეფი]] — 0,2 %, [[ქისტეფი]] — 0,2 %, [[ბერძენეფი]] — 0,2 % დო შხვეფი; * '''რელიგიური აკოდგინალუა''' (უმოსო საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი ქირსიანეფი]] — 83,4 %, [[ისლამი|მუსლიმანეფი]] — 10,7 %, [[სომხური სამოციქულო ეკლესია|სომეხი გრიგორიანალეფი]] — 2,9 %, [[კათოლიციზმი|კათოლიკეეფი]] — 0,5 %, [[იეზიდიზმი|იეზიდეფი]] – 0,2 % დო შხვეფი. * '''დიდი ნოღეფი''': [[ქართი]] — 1 108 717, [[ბათუმი]] — 152 839, [[ქუთეში]] — 147 635, [[რუსთავი]] — 125 103, [[სოხუმი]] — 62 914, [[გორი]] — 48 143, [[ზუგდიდი]] — 42 998, [[ფუთი]] — 41 465, [[ცხინვალი]] — 30 432. {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |+ align=center style="font-weight:bold" | ნოღეფიშ მახორობა ! rowspan=23 width:150|<br /> [[ფაილი:Tiflis.jpg|border|135px|ქართი]]<br />[[ქართი]]<br /> [[ფაილი:Catholic Church in Kutaisi.jpg|border|135px|ქუთეში]]<br />[[ქუთეში]]<br /> [[ფაილი:Streets of Batumii.jpg|border|135px|ბათუმი]]<br />[[ბათუმი]]<br /> |- ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! rowspan=11 | {{navbar|საქორთუოშ ნოღეფიშ მახორობა|plain=1}} [[ფაილი:Rustavi Square.JPG|135px|რუსთავი]]<br />[[რუსთავი]]<br /> [[ფაილი:Gori cathedral (view from the Gori Fortress) (A).jpg|135px|border|გორი]]<br />[[გორი]]<br /> [[ფაილი:Dadiani Palace.jpg|135px|ზუგდიდი]]<br />[[ზუგდიდი]]<br /> |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[ქართი]]''' || [[ქართი]] || 1 108 717 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[სამტრედია]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 25 318 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[ბათუმი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]]|| 152 839|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | '''[[ხაშური]]'''|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]||26 135 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[ქუთეში]]'''||[[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 147 635 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 12 || align=left | '''[[სანაკი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 21 596 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[რუსთავი]]''' || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 125 103 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 13 ||align=left | '''[[ზესტაფონი]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 20 814 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | [[სოხუმი|'''სოხუმი''']]|| [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]|| ''62 914''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 14 ||align=left | [[მარნეული|'''მარნეული''']]|| [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 20 211 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[გორი]]''' || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]] || 48 143 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 ||align=left | '''[[თელავი]]'''|| [[კახეთიშ აკანი|კახეთი]]|| 19 629 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | [[ზუგდიდი|'''ზუგდიდი''']]|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 42 998 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | [[ახალციხე|'''ახალციხე''']]|| [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი|სამცხე-ჯავახეთი]]|| 17 903 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[ფუთი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 41 465 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | '''[[ქობულეთი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]] || 16 546 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | [[ცხინვალი|'''ცხინვალი''']]|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]|| ''30 432''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | [[ოზურგეთი|'''ოზურგეთი''']]|| [[გურიაშ აკანი|გურია]]|| 14 785 |- |} {{საქორთუოშ სახენწჷფობურობა}} == ეკონომიკა == ზოხორინელობაშ გუმოცხადებაშე ამდღარშახ იგინძორებუ საბაზარო რეფორმეფი. ეკონომიკაშ თარი დარგეფი რე ოფუტეშ მეურნება (ჩაი, ციტრუსი, ხილი, თამბაქო, ღვინი, მანქანაშკიდანჯალა, მეტალურგია, ჰიდრორესურსეფი. === საბანკო-საფინანსო დო დაზღვიებაშ სისტემეფი === დიდი ქორთუ, [[ილია ჭავჭავაძე]] „საადგილმამულო სათავადაზნაურო ბანკიშ“ ხემანჯღვერობაშ პერიოდის, დიო ხოლო 1883 წანაშე გაზეთ ''ივერიას'' ობჟინუანს მოშინაფილი ორგანიზაციაშ მუშობაშ შედეგეფს. თენა რდჷ მაართა ქორთული საბანკო-საფინანსო ინსტიტუტიშ მაართა საჯარო წჷმორინაფა. ამდღა საქორთუოშ ეკონომიკაშ სექტორს მუშენს მუდგაზმარენი ძალიერი კომერციული ბანკი დო ბანკეფიშ ასოციაცია. * [[საქორთუოშ ბანკეფიშ ასოციაცია]] ([[ქორთული ნინა|ქორთ]]. [[:ka:საქართველოს ბანკების ასოციაცია|საქართველოს ბანკების ასოციაცია]]) * [[ბაზის ბანკი]] * [[ბანკი რესპუბლიკა]] (ბუნა სოსიეტე ჟენერალი) * [[ვითიბი]] * [[თიბისი ბანკი]] * [[პროკრედიტბანკი]] * [[საქართველოს ბანკი]] * [[სახალხო ბანკი]] * [[სილქ როუდ ბანკი]] * [[სტანდარტ ბანკი]] * [[ტაოპრივატბანკი]] ვასაბანკო საკრედიტო-სადეპოზიტო ორგანიზაციეფი დო საფინანსო-საკრედიტო ხუჯიშდაკინებაშ (მხარდაჭერა) პროგრამეფი: * „[[განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი]]“ დაზღვიებაშ სისტემა: * [[დაზღვევის ასოციაცია]] * [[ალდაგი-ბი-სი-აი]] * [[ჯი-პი-აი ჰოლდინგი]] სახენწჷფო ინსტიტუტეფი: * [[საქორთუოშ ფინანსეფიშ სამინისტრო]] * [[საქორთუოშ ცენტრალური ბანკი]] </small> საქორთუოშ ისტორია ართ-ართი არძაში უმოს დიდარი რე ჯვეში ქიანეფშე. საქორთუოშ ტერიტორიას მაართა ქორთული ქიანეფი არსებენდ 3000 წანაშ ოწოხლე. თე ქიანეფი რე [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]] (ჯვეშ ქორთული წყუეფს ''ეგრისი'') დო [[დიაოხი]] (ტაო-კლარჯეთი). 1918-1921 წანეფს საქორთუო რდჷ დემოკრატიული რესპუბლიკა. 1921-1990 წანეფს საქორთუო რდჷ სხუნუშ აკოშქუმალაშ ართ-ართი მაკათური ქიანა. 1990 წანაშ უკული საქორთუო რე დუდიშული სახენწჷფო. დღას ათენა [[სუამი]]შ ართ-ართი მაკათური რე [[უკრაინა]]წკჷმა, აზერბაიჯანწკჷმა დო [[მოლდოვა]]წკჷმა ართო. საქორთუო რე [[უჩა ზუღა]]შ ეკონომიკური ალმახანდეობაშ ორგანიზაციაშ მაკათურით. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. == ქორთული რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.president.gov.ge/ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-გვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316105336/http://www.president.gov.ge/ |date=2011-03-16 }} * [http://www.parliament.ge საქორთუოშ პარლამენტი] * [http://www.mfa.gov.ge/ საგალეო საქვარეფიშ სამინისტროშ ვებ-გვერდი] * [http://civil.ge/geo/ Civil.ge — საქორთუოშ პოლიტიკური სიახალეეფიშ მაჩინე (მაცნე)] * [http://internet.ge Internet.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017123847/http://internet.ge/ |date=2011-10-17 }} * [http://weather.ge/ ტაროსი საქორთუოს]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.apsny.ge Грузия online — ახალი ამბეფი დო ანალიტიკური მასალეფი] {{ru}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016075816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html |date=2015-10-16 }}{{en icon}} * [http://www.caucaz.com/home_uk Caucaz.com — ირმარული სტატიეფი დო რეპორტაჟეფი საქორთუოშე დო ობჟათე კავკასიაშე] * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/ საქორთუეშე ოთხ ნინაშა: ისტორია, კულტურა, აუდიო-ვიდეოთეკა დო შხვა] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ფეისბუქი}} [[კატეგორია:საქორთუო| ]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ სხუნუშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:კავკაცია]] [[კატეგორია:მოლენკავკაცია]] [[კატეგორია:რესპუბლიკეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ თეხანური ისტორია]] [[კატეგორია:ქირსიანული სახენწჷფოეფი] 2r2kyyo8ntvd8iw2ofn11n81hvvtsn2 253201 253200 2026-09-19T11:45:31Z Narazeni 826 /* სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკა */ 253201 wikitext text/x-wiki {{Short description|ტრანსკონტინენტურ სახენწჷფო ბჟაეიოლ ევროპას დო ბჟადალ აზიას}} {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = საქართველო |ედომუშამი_ჯოხო = |ოართე_ჯოხო =საქორთუო |შილა = Flag of Georgia.svg |გერბი = Greater coat of arms of Georgia.svg |რუკა = Georgia (orthographic--projection).svg |ჰიმნი = [[საქორთუოშ სახენწჷფო ჰიმნი]]<br/>'''„თავისუფლება“'''<br/><br/><center>[[ფაილი:Tavisupleba vocal.ogg]]</center> |დევიზი =„ძალა ერთობაშია“<br/>„ჭყანა ართობას რე” |ზოხორინალაშ თარიღი =26 მესი 1918 |ოფიციალური_ნინეფი =[[ქორთული ნინა|ქორთულ]]<br />[[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]] ^'''1''' <ref>[http://parliament.ge/ge/kanonmdebloba/constitution-of-georgia-68 საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 8]</ref> |რელიგია= |ნანანოღა= [[ფაილი:Tbilisi City Seal.svg|15px]] [[ქართი]] |latd=41 |latm=43 |latNS=N |longd=44 |longm=47 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[მიხეილ ყაველაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ირაკლი კობახიძე]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[საქორთუოშ პარლამენტიშ დუდმახვენჯი|პარლამენტიშ დუდმახვენჯი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[შალვა პაპუაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 121-ა |ფართობი =69 700 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =3 716 900 კოჩი ^'''2'''<ref>{{cite web|url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მახორობაშ მუდანობა 1 ღურთუთაშ დგომარობათ|publisher= [[საქორთუოშ სტატისტიკაშ ერუანული ნინალა]]|format=|accessdate=2021-02-05|date=1 იანვარი, 2020}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 131-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2020 |მახორობაშ_ცენზი =3 713 804 ^'''3''' |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2014 |მახორობაშ_მეჭედალა = 53.5 კოჩი/კმ² |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 137-ა |ედპ_ppp_წანა = 2016 |ედპ_ppp = {{nowrap|$35.6 მილიარდი<ref>{{cite web |title=World GDP Ranking 2015 |url=https://knoema.com/nwnfkne/world-gdp-ranking-2015-data-and-charts |access-date=13 May 2016}}</ref>}} |ედპ_ppp_რანგი = 117-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$9500 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი =0.754 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =76-ა |აგი_წანა =2020 |ვალუტა= [[ფაილი:Sign of Georgian Lari.svg|link=ლ|15px]] [[ლარი]] ^'''4''' |ვალუტაშ_კოდი =GEL |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+04:00]]<ref>საქორთუოქ გეგნორთჷ UTC+4 ზონაშე UTC+3 ზონაშა [[2004]] წანაშ 27 მანგის, მარა დართჷ UTC+4 ზონას [[2005]] წანაშ 27 მელახს^{[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843511.stm]}^{[http://www.timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=371]}.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.ge]] |ოტელეფონე_კოდი =+995 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= ^'''1'''აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას ოფიციალურ ნინა ქორთულ ნინაწკჷმა ართო რე [[აფხაზური ნინა]].<br> ^'''2'''მახორობაშ მუდანობაშა დო მეჭედალაშა ვენშმურს აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ ნორთი, ნამუეფჷთ ოკუპირებულჷ რე რუსეთიშით დო საქორთუოშ ხეშულობა ვაკონტროლენს.<br> ^'''3'''მეხოლებურ მუნაჩემეფ აფხაზეთიშო დო სამაჩაბლოშამო.<br> ^'''4'''რუსეთიშით ოკუპირებულჷ აფხაზეთის დო სამაჩაბლოს თაშნეშე ხვარებას რე [[რუსული რუბლი|რუსულ რუბლი]].<br> {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q230|text=<center>საქორთუოშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''საქორთუო''' ({{Lang-ka|{{აუდიო|Sakartvelo.ogg|საქართველო}}}}) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟაეიოლი ევროპა|ბჟაეიოლ ევროპას]] დო [[ბჟადალი აზია|ბჟადალ აზიას]].<ref>Encyclopedic World Atlas, George Philip & Son, [[Oxford University Press]]: 2002, p.104</ref><ref>''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' 4.38. C.f. James Rennell, ''The geographical system of Herodotus examined and explained'', Volume 1, Rivington 1830, [[iarchive:bub gb enQ-AAAAcAAJ/page/n274|p. 244]]</ref><ref>[[Encyclopedia Britannica]]", [https://www.britannica.com/place/Caucasus Caucasus], June 2021: "One widely accepted scheme draws the dividing line along the crest of the Greater Caucasus range, putting the portion of the region north of the line in Europe and the portion south of it in Asia. Another puts the western portion of the Caucasus region in Europe and the eastern part (the bulk of Azerbaijan and small portions of Armenia, Georgia, and Russia's Caspian Sea coast) in Asia..."</ref> [[კავკაცია]]შ რეგიონიშ ნორთი, ნამუსჷთ ბჟადალშე ომძღჷ [[უჩა ზუღა]], ოორუე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაცია]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[თურქეთი]], ობჟათეშე — [[სომხეთი]] დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[აზერბაიჯანი]]. საქორთუოშ ფართობ რე 69700 კმ²,<ref>[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): ``National Atlas of Georgia``, 138 pages, Steiner Verlag, 2018, {{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[საქორთუოშ დემოგრაფია|მახორობა]] — 3.7 მილიონ ადამიერი,{{efn|აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ მოხ, თე ჟირ [[ვაღიარაფილი სახენწჷფო|სეპარატისტულ რეგიონ]] [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|რუსეთიშ ოკუპაციაშ]] გიმე რე. [[საქორთუოშ თარობა]] თე ჟირ სეპარატისტულ რეგიონს ქიანაშ უგურთუ ნორთო მითმირჩქინანს, ერეფოშქაშე ხუჯიშ დოკინათ.}}<ref name="statspopulation">{{cite web|title=Population and Demography |publisher=National Statistics Office of Georgia, Geostat |url=https://www.geostat.ge/en/modules/categories/316/population-and-demography |access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ ნასუმორ ოხორანს ქიანაშ ნანანოღა დო [[საქორთუოშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] [[ქართი]]ს. [[ქორთუეფი]], რეგიონიშ ჯინჯიერ მახორუეფი, აკმადგინანა ქიანაშ მახორობაშ უმენტაშობას, ნამუეფსჷთ ეთნოლინგვისტურო გინორთ უღჷნა არძა მეძობელ ქიანაწკჷმა და უმენტაშო რაგადანა [[ქორთული ნინა|ქორთულო]], ართ-ართ [[ქართველური ნინეფი|ქორთულურ ნინაშა]], ნამუთ მოსოფელიშ აკა შხვა ნინეფიშ ფანიას ვარსხუაფუ.{{sfn|Dalby|2002|ხს=38}} საქორთუოშ ასეიან ტერიტორია დოხორელ რე [[მაართაჸოფილი ჯარალუა|პრეისტორიულ]] ბორჯიშე, სოდე იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე ორდოიან [[მეღვინალა|ღვინიშ]], ორქოშ მოპალუაშ დო ტექსტილიშ წარმებაშ აბანეფი.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-41977709 'World's oldest wine' found in 8,000-year-old jars in Georgia]. BBC News: 13 November 2017</ref><ref name="archeologyMethodTheory2014322">{{cite journal|last=Doce|first=Elisa Guerra|year=2004|title=The Origins of Inebriation: Archaeological Evidence of the Consumption of Fermented Beverages and Drugs in Prehistoric Eurasia|journal=[[Journal of Archaeological Method and Theory]]|volume=22|issue=3| pages=751–782 | doi=10.1007/s10816-014-9205-z | s2cid=143750976 |issn=1072-5369}}</ref> [[ანტიკური ხანი|კლასიკურ ხანს]] გიჭყჷ მუსხირენ ომაფექ, მუჭომით რდჷ [[კოლხეთი]] დო [[იბერიაშ ომაფე|იბერია]], ნამუეფქჷთ ოსხირ გუჭყეს თეხანურ ქორთულ სახენწჷფოშ გვირზილს. [[IV ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, ქორთუეფქ ოფიციალურო მიღეს [[ქირსიანობა]], ნამუქჷთ ხე ქეშუნწყჷ [[საქორთუოშ ომაფე]]შ აკოკათუას. საქორთუოქ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი|ორქოშ ხანს]] მიოჭირინჷ [[მაღალი შქა ოშწანურეფი|მაღალ შქა ოშწანურეფს]], მუჟანსჷთ ქიანას უნჯღვერდეს დავით IV გაფუ დო მაფა [[თამარ მაფა|თამარი]]. [[XV ოშწანურა]]შე დოჭყაფილი ომაფექ ქუდანთხჷ დო აკოცჷ შხვადოშხვა რეგიონალურ ჟისახენწჷფოეფიშ გაულათ, თინეფს შქას [[მონღოლეთიშ იმპერია|მონღოლეფიშ]], [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] დო [[სპარსეთიშ იმპერია|სპარსეთი]]შით. თეშ უკული, [[1801]] წანაშე დოჭყაფილი, [[საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას|მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულჷ]] რდჷ [[რუსეთიშ იმპერია]]შა. [[1917]] წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუო კუნტა ხანით რდჷ [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|ზოხორინელ რესპუბლიკა]] [[ფუთიშ აპიჯალა|გერმანიაშ გინოფორუათ]],<ref name="Soviet power">{{Cite journal |last=Jones |first=Stephen |date=27 October 2020|title=The establishment of Soviet power in Transcaucasia: The case of Georgia 1921–1928|journal=Soviet Studies|volume=40|issue=4|page=627 |doi=10.1080/09668138808411783}}</ref> მარა [[1921]] წანას, [[ჭითა არმია]]შით [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ეჭოფილქ დო ანექსირებულქ]] იჸუ დო [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ [[საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ართ-ართ]] რესპუბლიკათ გჷნირთუ. 1980-იან წანეფს, ზოხორინალაშო ყარაფ უწაიათ იძინანდჷ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ პირელს, საქორთუოშ [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სხუნუეფიშ რსხუშე გიშულა]] გჷმიჭანუ. [[პოსტსხუნუური სახენწჷფოეფი|გეჸვენჯ ვითწანურაშ]] უმენტაშობაშ განწეხანს ქიანას რდჷ ეკონომიკურ კრიზისი, [[პოსტსხუნუური კონფლიქტეფი|პოლიტიკურ ვასტაბილურობა]] დო სეპარატისტულ ლჷმეფ [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|სამაჩაბლო]]ს. [[2003]] წანაშ თინჩალ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუოქ ჸონიერო მანჯჷ [[ბჟადალური ოქიანუ|პრობჟადალურ]] გალენურ პოლიტიკა, გენშეღჷ რანწკ [[ევროპაშ რსხუ]]შა დო [[ნატო (ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია)|ნატოშა]] მიშაულარ [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|დემოკრატიულ დო ეკონომიკურ რეფორმეფი]]. ბჟადალჸურე გინულაქ გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ გაუფრაშება]] დო [[2008]] წანას [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუთ ასეთ იგჷნძორებუ რუსეთიშით [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|საქორთუოშ რეგიონეფიშ ოკუპაციათ]]. საქორთუო რე [[წჷმმარინაფონი დემოკრატია]], [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]].<ref>{{cite web |title=Constitution of Georgia |at=Article 1.1, 7.2, 45, 52 and 54 |url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |publisher=The Legislative Herald of Georgia |date=29 June 2020 |access-date=2022-03-25 |archive-date=27 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |url-status=dead }}</ref><ref name=undp>{{cite web |url=https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html |title=Consolidating Parliamentary Democracy in Georgia |publisher=UNDP Georgia |access-date=2022-03-25 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619184258/https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html }}</ref> [[წუმმაძინე ქიანა]] ძალამ მაღალ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]თ დო წუმმაძინე ეკონომიკათ. [[2003]] წანაშე მანჯებულ მასშტაბურ ეკონომიკურ რეფორმეფქ გაჭყჷ მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე დუდიშულ ბიზნეს ორენი, უმოს ეკონომიკურ დუდიშულა დო ქანთელუა, თაშნეშე [[ედპ]]-შ ძინაშ ართ-ართ არძაშე მაღალ ტემპეფი.<ref>{{Cite web |title=Georgia |url=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> [[2018]] წანას, საქორთუოქ მაჟირა ქიანათ გჷნირთუ [[მარიხუანა საქორთუოს|მარიხუანაშ ლეგალიზაციათ]] დო პირველ რე ჸოფირ სოციალისტური სახენწჷფოეფს შქას. საქორთუო ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათურ რე, თინეფს შქას: [[გოერო]], [[ევროპაშ სხუნუ]], [[ევროკონტროლი]], [[უჩა ზუღაშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაცია|BSEC]], [[სუამი]], [[ენერგეტიკული ჯარალუა]]. [[ასოციაცირებული ტრიო]]შ აკოდგინალუას საქორთუო [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|ევროპაშ რსხუშა კათაფა]]შ ოფიციალურ კანდიდატ რე.<ref>{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2023/12/14-15/|title=European Council|website=Consilium}}</ref> [[2024]] წანაშ გჷმათუთაშე, საქორთუოქ [[საქორთუოშ პოლიტიკური კრიზისი (2014-ასეშა)|ტომბა პოლიტიკურ კრიზისშა]] ქენშანთხუ. == ეტიმოლოგია == {{anchor|ეტიმოლოგია}} === საქორთუოშ ეტიმოლოგია === {{Main|საქორთუოშ ეტიმოლოგია}} [[ფაილი:World map by Pietro Vesconte - Georgia.jpg|thumb|left|150px|'''საქორთუო''' შქა ოშწანურეეფიშ რუკას ''mappa mundi'', ახ. წ. 1320]] [[ჯვეში საბერძნეთი|ჯვეშ ბერძენეფს]] ([[სტრაბონი]], [[ჰეროდოტე]], [[პლუტარქე]], [[ჰომეროსი]] დო შხვ.) დო [[ჯვეში რომი|რომაალეფს]] ([[ტიტუს ლივიუსი]], [[პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი|ტაციტუსი]] დო შხვ.) ორდოიან ბჟადალ ქორთუეფშა უჯოხოდეს [[კოლხეფი]] დო ბჟაეიოლ ქორთუეფშა — [[იბერიაშ ომაფე|იბერიალეფი]] ({{lang|grc-Latn|Iberoi}}, {{lang|grc|Ἰβηροι}} კანკალე ბერძენულ წყუეფს).<ref>{{cite book |author=David Braund |title=A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562 |publisher=[[Oxford University Press]] |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/17 17–18] |year=1994 |isbn=978-0-19-814473-1 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau}}</ref> ჯოხოდვალა ''Georgia-შ'' მაართა შინუა იტალიურ ნინაშა ითარიღებუ 1320 წანათ, [[პიეტრო ვესკონტე]]შ მოსოფელიშ რუკას {{lang-la|[[mappa mundi]]}}.<ref>[[Rouben Galichian]] (2007) Countries South of the Caucasus in Medieval Maps: Armenia, Georgia and Azerbaijan. pp. 188–189</ref> ქიანაშ მოსოფელიშ რუკას მუკორჩქინაშ ორდოიან ბორჯიშე, ლათინურ ოქიანუს საქორთუოშ ჯოხოდვალა შხირას იჭარუდჷ მუჭოთ ''Jorgia''.<ref>Boeder; et al. (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. p. 65. {{ISBN|978-0820459912}}</ref> გინნაჩემუს გერსხილ თეორიეფით, წჷმარინუ მოშარე [[ჟაკ დე ვიტრი]]ქ, ნამუთ ქიანაშ ჯოხოდვალაშ გოჭყაფას ეთმენწყუნდჷ ქორთუეფს [[ჯეგე გერგი]]შ პოპულარობათ,<ref>[[გრიგოლ ფერაძე]]. "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". ''Georgica'', Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209</ref> მორო [[ჟან შარდენი]] კოროცხუნდჷ, ნამჷ-და ჯოხოდვალა ''Georgia'' მოურს ბერძენულ ზიტყვაშე γεωργός ('დიხაშმოხანდე'). ზიტყვა ''საქორთუო/ქორთუეფიშ'' თე ანდაოშწანურამ გოსხუნუეფ ასეშო უმენტაშო ვარებულ რე ომენცარე ჯარალუაშით, ნამუთ მიოწურუანს [[სპარსული ნინა|სპარსულ]] ზიტყვაშა {{lang|fa-Latn|gurğ}}/{{lang|fa-Latn|gurğān}} ({{lang|fa|گرگ}}, '[[გერი]]'<ref>{{cite book|last1=Hock|first1=Hans Henrich|last2=Zgusta|first2=Ladislav|title=Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies|url=https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse|date=1997|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-012884-0|page=[https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse/page/211 211]}}</ref>) მუჭოთ საეგებიო ჯინჯიერ ზიტყვა.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}} თე ჰიპოთეზაშ მეჯინათ, მოგვიანეთ თე სპარსულ ზიტყვაშ ჯინჯ რდჷ გჷმორინაფილ ანდა შხვა ნინას, თინეფს შქას სლავურ დო ბჟადალევროპულ ნინეფს.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}}{{sfnp|Rapp|2014|p=21}} მასქერულ ჯოხო რე {{lang|ka|საქართველო}}; '[[ქორთუეფი]]შ დიხა', მოურს [[IX ოშწანურა]]ს შინელი, ქიანაშ ცენტრალურ რეგიონ [[ქართლი]]შ ჯოხოდვალაშე, ფართო გჷმორინაფაშის მიარზებუ შქა ოშწანურეეფიშ [[საქორთუოშ ომაფე]] [[XIII ოშწანურა]]შა. შქა ოშწანურეეფიშ ''[[ქართლის ცხოვრება]]ს'' მოშინაფილჷ რე თე ჯოხოდვალაშ ქორთუეფიშ წიმოხონ [[ქართლოსი]], [[იაფეტი]]შ მოთაშმოთა, ნამუშ ჯოხოქ შქა ოშწანურეეფიშ მემეატიანეეფიშ მეჯინათ, გაჭყჷ ომაფეშ ჯოხოდვალა. მენცარეფ ფირქენა, ნამჷ-და ქიანაშ ჯოხო „საქორთუო“ მოურს „ქართ“ ქოქიშე, ნამუთ მერსხილ რე უჯვეშაში სათურო ჯოხოშა - „ქართუ“, „კარდუ“, === სახენწჷფო ჯოხოდვალა === [[1995]] წანას მეღებულჷ [[საქორთუოშ კონსტიტუცია]]შ 2-ა ბირგულიშ მეჯინათ, სახენწჷფოშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რე ''საქართველო'',<ref>{{citation|chapter=Article 2.1|title=Constitution of Georgia|publisher=Legislative Herald of Georgia|chapter-url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|quote=‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.|access-date=25 March 2022|archive-date=27 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|url-status=dead}}</ref>. საქორთუოშ ჟირ ოფიციალური ნინაშა ([[ქორთული ნინა|ქორთულ]] დო [[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]]) ქიანაშ ჯოხოდვალა რე საქართველო დო Қырҭтәыла (''Kərttʷʼəla''). 1995 წანაშ კონსტიტუციაშ მეღებაშახ დო [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სსრრ-შ აკოცჷმაშ]] უკულ ქიანაშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რდჷ „საქორთუოშ რესპუბლიკა“.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Tbilisi |title=Tbilisi |date=11 July 2023 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |quote=Tbilisi, formerly Tiflis, capital of the republic of Georgia}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-03-14 |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |access-date=2025-03-13 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> ნამთინე ნინეფ აგჷნძორენა ქიანაშ ჯოხოდვალაშ რუსულ ვარიანტიშ გჷმორინაფას, ''Gruzia'', ნამუშ თირუას საქორთუოშ ხეშუულება დიპლომატიურ კამპანიეფით ოცადუდჷ. [[2006]] წანაშე, ისრაელქ,<ref>{{Cite web |url=https://www.jpost.com/international/by-georgia-dont-call-us-gruzia |title='By Georgia! Don't call us Gruzia' |date=17 May 2006 |access-date=2023-11-19 |website=The Jerusalem Post |last=Horovitz |first=David}}</ref> იაპონიაქ,<ref>{{Cite web |url=https://en.trend.az/scaucasus/georgia/2324328.html |title=Japan intends to officially use 'Georgia' instead of 'Gruzia' |date=21 October 2014 |access-date=2023-11-19 |website=Trend News Agency}}</ref> ობჟათე კორეაქ<ref>{{Cite web |url=https://eurasianet.org/georgia-stop-calling-me-gruzia |title=Georgia: Stop Calling Me "Gruzia" |date=28 June 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Eurasianet |last=Lomsadze |first=Giorgi}}</ref> დო უნგრეთიქ<ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-georgiaban-targyal/ |title=Orbán Viktor Georgiában tárgyal|date=2024-10-27|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-sajtonyilatkozata-magyarorszag-es-georgia-kormanyanak-kozos-munkauleset-kovetoen/|title=Orbán Viktor sajtónyilatkozata Magyarország és Georgia kormányának közös munkaülését követően|date=2023-10-12|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref> ოფიციალურო გოთირუეს ქიანაშ ჯოხოდვალა ინგლისურ ვარიანტიშა ''Georgia''.<ref>{{Cite web |url=https://rferl.org/a/georgia_asks_friends_to_stop_calling_it_gruzia/24264848.html |title=Georgia Asks Friends To Stop Calling It 'Gruzia' |date=13 July 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |last=Rekhviashvili |first=Jimsher}}</ref> [[2020]] წანას, ლიეტუვაქ მოსოფელს პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ მიშეღჷ ჯოხოდვალა ''Sakartvelas'' ოფიციალურ ურთიართობეფშან.<ref>{{Cite web |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1317371/lithuania-approves-sakartvelo-as-official-name-for-georgia |title=Lithuania approves Sakartvelo as official name for Georgia |date=11 January 2021 |access-date=2023-11-19 |website=LRT}}</ref> == ისტორია == {{Main|საქორთუოშ ისტორია}} === პრეისტორია === {{ქოძირით თაშნეშე|პრეისტორიულ საქორთუო}} {{multiple image | total_width = 400 | align = right | image1 = State Museum of History of Georgia (Tbilisi Archaeological Museum) 3.jpg | image2 = Bronze Lamp from Vani, of Ariadne, Heracles and Elephants - 1st century BCE 6.jpg | footer = ''კვარჩხშე მორძგვშა:'' ''[[პეტერა]]'', ნამუსჷთ გჷმოხანტილ რე რომიშ იმპერატორ [[მარკუს ავრელიუსი]], მეგორაფილ რე საქორთუოს, ახ. წ. II ოშწანურა. ბრონზეშ ლამპა [[ჰერაკლე]]შ დო [[არიადნე]]შ ფიგურეფით, ჯვ. წ. I ოშწანურა, [[საქორთუოშ ერუანულ მუზეუმი]]. }} [[ადამიერეფი (გვარობა)|არქაულ ადამიერეფიშ]] უჯვეშაშ ნოქურ დოხოლაფირო 1,8 მილიონ წანაშ კინოხით ითარიღებუ დო წჷმორინაფილ რე [[დმანისარ ჰომინინი|დმანისარ ჰომინინეფით]] — [[ჰომო ერექტუსი]]შ გიმეგვარობათ, ნამუთ [[ევრაზია]]ს ჰომინინეფიშ არძაშე უჯვეშაშ ჩინებულ ნასაფულუეფს წჷმარინუანს.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/oddly-enough/georgian-archaeologists-find-18-million-year-old-human-tooth-2022-09-09/ |title=Georgian archaeologists find 1.8-million-year-old human tooth |date=9 September 2022 |access-date=2023-11-26 |website=Reuters}}</ref> [[კავკაცია|კავკაციაშით]] თხილერ დო [[უჩა ზუღა]]შ ეკოსისტემათ უნარღელჸვენი, რეგიონი, მუჭოთ ჩქჷ, ედომუშამ [[პლეისტოცენი]]შ განწეხანს [[რეფუგიუმი|ოჩუაშეშ]] როლს არსულენდჷ,<ref>{{Cite book |title=The Earliest Occupation of Europe |last=Roebroeks |first=Wil |publisher=Modderman Stichting / Faculty of Archaeology – Leiden University |year=1993 |isbn=9789073368071 |location=Leiden |pages=207–209}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და პირველ უმუხარცქუ პრიმიტიულ ხორუეფ [[შქა პალეოლითი]]ს, დოხოლაფირო 200 000 წანაშ კინოხის ორხველჷნან.<ref>{{Cite book |title=საქართველოს ისტორია |last=Tsotskolauri |first=Avtandil |publisher=Saunje |year=2017 |isbn=978-9941-451-79-9 |location=Tbilisi |pages=12–17}}</ref> [[ჟიმოლენ პალეოლითი]]შ ბორჯის, ხორუეფქ თარო ბჟადალ საქორთუოს, წყარმალუეფ [[რიონი]]შ დო [[ყვირილა]]შ ლეხერეფს გიჭყჷ.<ref>{{Cite journal |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618220304328 |title=Filling the gaps: Late Upper Palaeolithic settlement in Gvardjilas Klde, Georgia |date=20 June 2021 |access-date=2023-11-27 |journal=Quaternary International |last=Kot |first=Małgorzata|volume=587-588 |pages=384–399 |doi=10.1016/j.quaint.2020.07.034 |bibcode=2021QuInt.587..384K }}</ref> ოფუტეშ მეურნობაშ შანეფი, არძაშ უკულაშ, [[ჯვ. წ. VI ვითოშწანურა]]ს არსხუაფუ, გიშაკერზაფილო ბჟადალ საქორთუოს, თინწკჷმა მუჟანსჷთ [[მტკვარი]]შ ღანჩო [[ჯვ. წ. V ვითოშწანურა]]ს სტაბილურო იხორუდჷნ, ნამუსჷთ მოწმენს შხვადოშხვა კულტურაშ ეჸონუა, ნამუეფჷთ მეჭედელო რდჷ მერსხილ ოჸოფარე გვერდთუთაწკჷმა, თინეფს შქას [[თრიალეთიშ მეზოლითურ კულტურა|თრიალეთიშ მეზოლითური]], [[შულავერ-შომუთეფეშ კულტურა|შულავერ-შომუთეფე]]შ დო [[ლეილათეფეშ კულტურა|ლეილათეფეშ]] კულტურეფი.<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/paleorient/602 |title=Rethinking architectural techniques of the Southern Caucasus in the 6th millennium BC: A re-examination of former data and new insights |access-date=2023-11-27 |journal=Paléorient |last=Baudouin |first=Emmanuel|date=2019 |issue=45–1 |pages=115–150 |doi=10.4000/paleorient.602 }}</ref> არქეოლოგიურ მეგორაფეფ ოძირანა, ნამჷ-და თეხანურ საქორთუოშ ხორუეფ 34 000 წანაშე უმოს ხანიშ კინოხ პირველაშე გჷმირინუანდეს ნოჭკეფს (ბუჟუჟეფს) ორჩანიეთ, მუკაქუნალშო,<ref>{{Cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2009/09/oldest-known-fibers-discovered/ |title=Oldest-known fibers to be used by humans discovered |date=10 September 2009 |access-date=2023-11-27 |website=The Harvard Gazette |last=Lavole |first=Amy}}</ref> თაქ თაშნეშე აფხვადჷნა [[ქორთულ ღვინი|პირველ ღვინიშ დოდგინაშ]] უჯვეშაშ ჩინებულ აბანეფი (დოხოლ. ჯვ. წ. 6000 წ.)<ref>{{Cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |title=Discover the Secret Birthplace of Wine |date=21 May 2018 |access-date=2023-11-27 |website=National Geographic |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202151005/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |archive-date=2 December 2023 |url-status=dead}}</ref> დო [[საყდრისი|ორქოშ მოპალუაშ პირველურ შანეფი]] (ჯვ. წ. III ვითვითოშწანურა).<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/archeosciences/2037?lang=en |title=Bronze Age gold in Southern Georgia |access-date=2023-11-27 |journal=ArcheoSciences |last=Hauotmann |first=Andreas|date=2009 |volume=33 |issue=33 |pages=75–82 |doi=10.4000/archeosciences.2037 }}</ref> [[მტკვარ არაქსიშ კულტურა|მტკვარ-არაქსიშ]], [[თრიალეთიშ კულტურა|თრიალეთ-ვანაძორიშ]] დო [[კოლხური კულტურა|კოლხურ კულტურეფ]]ქ მოუხვადეს პროტო-ქორთულურ თურეფიშ წჷმოძინას, ნამუეფქჷთ, შილებე, [[ხეთეფი|ხეთეფიშ იმპერია]]შ ექსპანსიაშ ბორჯის ვარ-და [[ანატოლია]]შე გინიხორესკონ, თინეფს შქას [[მუშქეფი]], [[ლაზეფი|ლაზეფ]] დო [[ბიძერეფი]]. მინ ისტორიკოსიშ არზით, გვიან ბრონზეშ ხანს ხეთეფიშ ოქიანუშ კოლაფსიქ ხე შეუნწყჷ თე თურეფიშ გაულაშ გოძინას [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშჸურე]], გიშაკერზაფილო [[თაბალი|თაბალიშ ომაფეშ]] მეშქაშობათ.<ref>{{Cite book |title=Historical-Ethnological problems of Georgia, the Caucasus and the Near East |last=Javakhishvili |first=Ivane |publisher=Tbilisi State University |year=1950 |location=Tbilisi |pages=130–135}}</ref> === ანტიკურ ხანი === [[ფაილი:King Mirian III.jpg|thumb|მაფა [[მირიან III]]-ქ IV ოშწანურას ქიანა ქირსიანობაშა მართინჷ.]] კლასიკურ ბორჯის, მუსხირენ ქორთულ სახენწჷფოქ გორჩქინდჷ, თინეფს შქას [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]]ქ ბჟადალ საქორთუოს, სოდე [[ბერძენული მითოლოგია|ბერძენულ მითოლოგია]]შ მეჯინათ, [[არგონავტეფი|არგონავტეფიშით]] გორუაფონ ორქოშ ოწმაფუ იდვალუაფუდჷნ. არქეოლოგიურ ტკიცებეფ მიოწურუანა, ნამჷ-და კოლხეთ ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშო უკვე რდჷ დინდარ ომაფე<ref>{{Cite web |url=https://agenda.ge/en/news/2022/1715 |title=Archaeologists discover 14th–12th centuries BCE Colchis artefacts in western Georgia |date=13 May 2022 |access-date=2023-12-02 |website=Agenda.ge}}</ref> დო ფართო ოვაჭრე ნოსქვ უჩა ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის მადვალუ [[ბერძენულ კოლონიზაცია|ბერძენულ კოლონიეფით]] (მუჭომით რდჷ [[დიოსკურია]] დო [[ფაზისი]])<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/mediterranee/8317 |title=Geoarchaeology of Phasis (Georgia) |access-date=2023-12-02 |journal=Méditerranée |last=Lichell |first=Vakhtang|date=2016 |issue=126 |pages=119–128 |doi=10.4000/mediterranee.8317 }}</ref> რეგიონქ ანექსირებულქ იჸუ დიო [[პონტოშ ომაფე|პონტოშ ომაფეშით]], უკული — [[რომიშ რესპუბლიკა|რომიშ რესპუბლიკაშით]]. ბჟაეიოლ საქორთუო შხვადოშხვა კლანიშ დეცენტრალიზებულ მოზაიკათ სქიდუდჷ (ნამუეფსჷთ ზოხოიან [[მამასახლისი|მამასახლისეფ]] გამაგენდეს) ჯვ. წ. IV ოშწანურაშახ, მუჟანსჷთ თინა [[ალექსანდრე მაკედონარი|ალექსანდრე კაბეტიქ]] ქიდიჸუნუ, ნამუქჷთ საბოლათ [[სელევკიდეფიშ იმპერია]]შ პროტექტორატიშ გიმე [[იბერიაშ ომაფე]]შ გოჭყაფა გიმიჭანჷ — ართ მაფაშ დო არისტოკრატიულ იერარქიაშ ხეშთუდო აკოკათელ სახენწჷფო ორგანიზაციაშ ორდოაინ სამანგა.<ref>{{cite book|title=Lives and Legends of the Georgian Saints|url=https://archive.org/details/liveslegendsofge0000lang_n9a9|publisher=[[Saint Vladimir's Orthodox Theological Seminary|St. Vladimir's Seminary Press]]|edition=2nd|year=1997|author=David Marshall Lang|isbn=978-0-913836-29-3|author-link=David Marshall Lang}}</ref>[[რომიშ იმპერია]], [[პართიაშ იმპერია|პართა]] დო [[დიდი სომხეთი|კაბეტ სომხეთწკჷმა]] მანჯებულჷ შხვადოშხვა ლჷმეფიშ გეშა იბერია რეგულარულო ითირანდჷ ართგურალას, მარა ისტორიაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს თინა რომიშ კლიენტ-სახენწჷფოთ სქიდუდჷ. 319 წანას მაფა [[მირიან III]]-ქ იბერიაშ სახენწჷფო რელიგიათ ქრისიანობა გეგმაცხადჷ, ნამუშით ბჟადალ კავკაციაშ რეგიონიშ ქირსიანულ გონათუაქ დიჭყჷ დო ჸონიერო გამანგარ თინა რომიშ გაულაშ სფეროს, [[ზოროასტრიზმი]]შ ჸონიერ გაულაშ მოღვენ უჯვეშაშ [[ქორთულ მითოლოგია|ქორთულ პოლითეისტურ რელიგიაშ]] ვარებაშით.<ref>{{cite book|title=Studies in Christian Caucasian History|author=Cyril Toumanoff|publisher=[[Georgetown University Press]].|year=1967|pages=83–84, 377|author-link=Cyril Toumanoff}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 384 წანას დოდვალირ [[აკილისენეშ ზე]]ქ ფორმალურო დანტკიცჷ [[სასანიანეფიშ იმპერია|სასანიანეფიშ]] კონტროლ ედომუშამ კავკაციაშან, იბერიაშ ქირსიან გამაგეფ კანკალეშა ახიაჩებას ოცადუდეს, ნამუქჷთ V-VI ოშწანურეფს აკმარცუაფალ ლჷმეფ გჷმიჭანუ, ნამუეფშე არძაშე ჩინებულ მაფა [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I-შ]] გამაგალას არსხუაფუ, ნამუქჷთ ბჟადალ საქორთუოშ დოჸუნაფათ იბერიას ისტორიულო არძაშე კაბეტ ტერიტორიაშახ გოუძინჷ დო ნანანოღა [[ქართი|ქართ]] დარსხჷ. === საქორთუოშ აკოკათუა შქა ოშწანურეეფს === [[ფაილი:Near Mestia, Svan towers (35252565354).jpg|thumb|საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე [[უშგული]]შ დო [[მესტია]]შ შქა ოშწანურეეფიშ ყორშეფ იდვალუაფუ.]] 580 წანას, სასანიანეფიშ იმპერიაქ გაუქვუ იბერიაშ ომაფე, ნამუქჷთ ორდოიან [[შქა ოშანურეეფი|შქა ოშწანურეეფშო]] თიშ აკმადგინალ ტერიტორიეფიშ შხვადოშხვა ფეოდალურ რეგიონო აკოცჷმა გჷმიჭანუ. [[რომაულ-სპარსულ ლჷმეფი|რომაულ-სპარსულ ლჷმეფქ]] რეგიონს არულობა გჷმიჭანუ, ანდანე მუჭოთ სპარსეთი, თეშ კონსტანტინოპოლი, კავკაციას შხვადოშხვა მალიმორ დჷნორთის ხუჯის უხუჯანდეს. მარა, ბიზანტიაშ იმპერიაქ VI ოშწანურაშ დალიას ქორთულ ტერიტორიეფიშ გაკონტროლება შილებუ დო იბერიას ორცათ, აბანობურ ''კურუპალატეფიშ'' მეშქაშობათ გამაგენდჷ'.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=48–50}}</ref> 645 წანას არაბეფქ გემნაკათეს ობჟათე-ბჟაეიოლ საქორთუოს, ნამუშით რეგიონს [[არაბეფიშ დოჸუნაფონ ლჷმეფი|მუსლიმურ პატჷნალაშ განწეხან ბორჯიქ]] დიჭყჷ; თეს თაშნეშე მაჸუნუ მუსხირენ ფეოდალურ სახენწჷფოშ გჷმოქიმინუაქ, ნამუეფჷთ ართიანშე ზოხორინალაშო ინჭაფჷდეს, მუჭომით რდჷ [[ქართიშ საამირო]] და [[კახეთ-ჰერეთიშ ომაფე]].<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=54–61}}</ref> ბჟადალ საქორთუო უმენტაშიო ბიზანტიაშ პროტექტორატო სქიდუდჷ, გიშაკერზაფილო [[ეგრისიშ კაბეტი ლჷმა|ეგრისიშ კაბეტ ლჷმაშ]] უკული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=47–48}}</ref> [[ფაილი:გელათის მონასტერი Gelati Monastery (48743471618).jpg|მინი|მარცხნივ|220პქ|[[გელათიშ მონასტერი]], [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტი]] ცენტრალურ თარობაშ უჸოფარობაქ მა-9 ოშწანურაშ დაჭყაფუს [[ბაგრატიონეფი]]შ დინასტიაშ ეჸონუას შეუნწყუ ხე. [[ტაო-კლარჯეთი]]შ ობჟათე-ბჟადალშე დიხეფიშ კონსოლიდაციაშის, კათაშდუდ [[აშოტ I კაბეტი|აშოტ I-ქ]] (813–830) არაბ გამაგეფიშ დინოხიან აწორინალაშ გჷმირინუ იბერიას მუშ გაულაშ გაძინალო დო [[აბასიანეფიშ სახალიფო|აბასიანეფიშ სახალიფო]] დო ბიზანტიაშ იმპერიაშით იბერიაშ გამაგეთ იჸუ აღიარაფილქ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და აშოტიშ გამნარყეფ კონკურენტ ომაფასქირე ღოზეფო გეგმიქიმინეს, [[ადარნასე II]]-ქ შილებუ ქორთულ დიხეფიშ უმენტაშობაშ (კახეთიშ დო აფხაზეთიშ მოხ) აკოკათუა დო 888 წანას [[ქორთუეფიშ ომაფე|იბერეფიშ მაფათ]] აკურთხეს, ნამუშით აკადგინჷ ომაფე, ნამუთ სუმ ოშწანურაშ კინოხ რდჷ გაუქვებული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=67–70}}</ref> ბჟადალ საქორთუოს, [[აფხაზეთიშ ომაფე]]ქ რეგიონს ბიზანტიაშ ძაბუნით ირგებუ, ანდანე აკუკათოდკონ შხვადოშხვა თურ დო VIII ოშწანურას კავკაციაშ ართ-ართ უჸონიერაშ სახენწჷფოთ გჷნორთედუკონ.<ref>{{cite book|title=Nation-building in the post-Soviet borderlands|last=Smith|first=Graham|author2=Vivien Law|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-59968-9|page=[https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56 56]|url=https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56}}</ref> IX-X ოშწანურეფს, აფხაზეთიქ მუზმარენ ოურდუმე კამპანიაშ მეშქაშობათ გიძინჷ გაულა დო დიჭყჷ იბერიაშ კაბეტ ნორთიშ გამაგალა, ბაგრატიონეფიშ დინასტიაწკჷმა ნირზი. დინასტიურ კონფლიქტეფქ აფხაზეთ დარამაკჷ მა-10 ოშწანურაშ მაჟირა ნორთის, თინწკჷმა მუჟანსჷთ ტაო-კლარჯეთიშ მაფა [[დავით III]]-ქ ბაგრატიონეფიშ გაჸონიერებელო [[ბიზანტიაშ ანატოლია]]ს მუშ გაულა გჷმირინუნ. [[ბაგრატ III]], ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ მონძე, წოროგეჸვენჯობათ გჷნირთუ აფხაზეთიშ მაფათ (978), ტაო-კლარჯეთიშ ერიშდუდო (1000) დო იბერიალეფიშ მაფათ (1008), ნამუქჷთ აკოკათჷ ქორთულ ფეოდალურ სახენწჷფობურობაშ უმენტაშობა დო 1010 წანას [[საქორთუოშ მამართვალეფი|საქორთუოშ მაფათ]] იკურთხჷ. {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250 | header = მა-14 ოშწანურაშ ქორთულ ფრესკეფი | image1 = Fresco of Ubisi (3).jpg | class1 = bg-transparent | caption1 = საქორთუოშ შქა ოშწანურეფიშ მონარქეფი | image2 = Fresco of Ubisi (7).jpg | caption2 =ჯეგე სუმელაშ ემნახანტი, [[დამიანე]]შ ნახანტი. }} === ორქოშ ხან დო დორთუალა === XI ოშწანურაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს, ახალას გჷმოქიმინელ ქორთულ ომაფე გეოპოლიტიკურ და დინოხოლენ ჭირხალეფს გინმიშჷ, ანდანე შხვადოშხვა ჟინოსქუა ქორთულ სახენწჷფოშ ცენტრალიზაციაშ მეხჷ რდჷ. თინეფს შხირას ბიზანტიაშ იმპერია უკინენდჷ ხუჯის, ნამუსჷთ ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშით კავკაციაშ რეგიონიშ ეჭოფუაშა ოშქურუდჷნ, კანკალე შვანს, დინოხოლენ კონფლიქტის ხეს უნწყუნდჷ ხოლო უმოს ხემანჭუაფაშ მოპალუაშ მაკორჷნე არისტოკრატიულ ფანიეფიშ მეშქაშობათ. მარა, ბიზანტია დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ დოტიბჷ, მუჟანსჷთ 1060-იან წანეფს ჟირხოლო ქიანას ახალ ართამ ნტერ — მაძინუ [[სელჩუკეფიშ იმპერია]]ქ — აწუდირთჷნ. 1071 წანას, [[მანასკერტიშ ბურჯაფი]]ს ბიზანტიალეფიშ გინმაჭყვიდირე მარცხებაშ უკული, კონსტანტინოპოლქ ქიდიჭყჷ ბჟაეიოლ ანატოლიაშე კინორთინა დო თიშ გამაგალა საქორთუოს ქუდავალჷ, ნამუშით 1080-იან წანეფს თურქეფწკჷმა [[ქორთულ-სექლჩუკურ ლჷმეფი|ლჷმაშ წჷმი ღოზშა]] გეგშეჸონუ. საქორთუოშ ომაფექ მუშ კონკის მა-12 ოშწანურაშე მა-13 ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ მიოჭირინჷ. თე ბორჯი, [[დავით IV გაფუ]]შ (მაფ. 1089–1125) დო თიშ მოთაშმოთა, [[თამარ მაფა|თამარიშ]] (მაფ. 1184–1213) გამაგალაშის, ფართოთ ჩინებული, მუჭოთ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი]].<ref>{{cite book|title=Modern History of Soviet Georgia |author=David Marshall Lang|publisher=Greenwood Press|location=London |year=1976|page=29|isbn=978-0-8371-8183-7|author-link=David Marshall Lang}}</ref> თე ორდოიან ქორთულ რენესანსი, ნამუთ მუშ ბჟადალ ევროპულ ანალოგის უწორუანდჷნ, იხასიათებუდჷ გასაჩემე ოურდუმე გომორძგუეფით, ტერიტორიულ გოძინეფით დო კულტურულ ეჸონუათ არქიტექტურას, ლიტერატურას, ფილოსოფიას დო მენცარობეფს.<ref>{{cite book|title=Trust and Conflict: Representation, Culture and Dialogue|editor1= Ivana Marková |editor2=Alex Gillespie|page=43 |series=Cultural Dynamics of Social Representation|year=2011|isbn=978-0-415-59346-5}}</ref> საქორთუოშ ორქოშ ხანქ მონძალობათ დიტუ დიდებუან საკათედრო ოხიდეფი, რომანტიკულ პოეზია დო ლიტერატურა, დო ეპიკურ პოემა „[[ჸილოშტყებამი]]“, ნამუთ ერუანულ ეპოსო იკოროცხუ.<ref>{{cite book |title=Georgian Literature and Culture|author1=Howard Aronson|author2=Dodona Kiziria|publisher=Slavica |year=1999|page=119|isbn= 978-0-89357-278-5}}</ref><ref>{{cite book|last1=Suny|first1=Ronald Grigor |title=Armenia, Azerbaijan, and Georgia|date=1996|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-2813-4 |page=184|url=https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|quote=The Knight in the Panther Skin occupies a unique position as the Georgian national epic.|access-date=1 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221175149/https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|archive-date=21 December 2016}}</ref> დავით IV-ქ მოჩალჷ ფეოდალ ჟინოსქუეფიშ აწორინაფა დო ხემანჭუაფა ხეშა ქეშეჸოთჷ, ანდანე შხვაშ თურ ოშქურანჯეეფშა ეფექტურო გეურჯგინუდკონ. [[1121]] წანას, თიქ [[დიდგორიშ ბურჯაფი]]ს გინმატახალო გიორჯგინჷ ანდათ უმოს კაბეტ თურქულ არმიეფს დო გაუქვუ [[ქართიშ საამირო]].<ref name="javaxisvili">{{cite book |language=ka |author-link=Ivane Javakhishvili |last=Javakhishvili |first=Ivane |year=1982 |title=k'art'veli eris istoria |trans-title=The History of the Georgian Nation |volume=2 |pages=184–187 |publisher=[[Tbilisi State University]] Press}}</ref> [[ფაილი:Tamar (Vardzia fresco detail).jpg|thumb|upright|[[თამარ მაფა]], პირველ ოსური, ნამუთ საქორთუოს გამაგენდჷნ{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}}]] საქორთუოშ პირველ ოსურ გამაგე, თამარიშ, 29-წანიან მაფობა საქორთუოშ ისტორიას არძაშე წუმოძინელო იკოროცხუ.{{sfnp|Eastmond|2010|p=93}} თამარს მიაჩჷ ტიტულქ „მაფეფიშ მაფა“.{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}} დო შილებუ მუშ ოპოზიციაშ ნეიტრალიზება, ნამუშ შედეგო, სელჩუკეფიშ დო ბიზანტიაშ მონირზე ნძალეფიშ დონთხაფაშ მეშქაშობათ, ენერგიულ გალენურ პოლიტიკა წჷმიჭყუ. ჸონიერ ოურდუმე ელიტაშ აზარათ, თამარქ შილებუ წიმოხონეფიშ წუმოძინაშა გეპონუა, ანდანე აკუკათუდკონ იმპერია, ნამუთ დომინირენდჷ კავკაციას, იაკთუანდჷ თეხანურ აზერბაიჯანიშ, სომხეთიშ, ბჟაეიოლ თურქეთიშ დო ოორუე ირანიშ კაბეტ ნორთებს დო მაანთხა ჯვაროსანულ ლესქერუაშით დჷნატებუ ხემანჭუაფაშ ვაკუუმიშ გჷმორინაფათ ქუდარსხჷ [[ტრაპიზონიშ იმპერია]], ნამუთ საქორთუოშ ვასალურ სახენწჷფო რდჷ.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PeEeAQAAMAAJ| title=Imagining history at the crossroads: Persia, Byzantium, and the architects of the written Georgian past, Volume 2 p 652 | publisher=University of Michigan 1997 |access-date= 25 September 2016| year=1997 | isbn=978-0-591-30828-0 }}</ref> საქორთუოშ ომაფეშ ეჸონუაშ დონთხაფაქ დიჭყჷ თიშ უკული, მუთ 1226 წანას ქართ ხვარაზმალ ლიდერ [[ჯალალ ედ-დინი|ჯალალ ედ-დინქ]] გეჭოფჷ დო მოჯალაგჷნ,<ref>{{cite book|author=René Grousset, Rene|title='The Empire of the Steppes|publisher=[[Rutgers University Press]]|year=1991|page=260}}</ref> ნამუსჷთ მაჸუნუ მონღოლ გამაგე, [[ჩინგიზ-ხანი]]შ, მუმაჯალიკარ მინოკათუეფქ. მონღოლეფ გეგნორაჸჷ [[გიორგი V ბარჩხალა]]ქ (მაფ. 1299–1302), ნამუთ ჩინებულ რე ბჟაეიოლ დო ბჟადალ საქორთუოშ აკოკათუათ დო ქიანაშ უწოხიან სიჸონიერაშ დო ქირსიანულ კულტურაშ ეკონწყუალათ. თიშ ღურაშ უკული, აბანობურ გამაგეეფ იბურჯუჷდეს საქორთუოშ ომაფეშ ცენტრალურ გამაგალაშე ზოხორინალაშო, XV ოშწანურას, ომაფეშ ედომუშამ აკოცჷმაშახ. საქორთუოქ ხოლო უმოსო დედაღარჷ [[თემურლენგი]]შ ხემანძღვერობათ მონღოლეფიშით ნაქიმინა მუსხირენ კატასტროფულ მინოკათუაშ გეშა. მინოკათუეფ იგჷნძორებუდუ, ნამუთ ომაფეშ აკონწყუალაშ მეშქაშობას ვერზენდჷ, ანდანე [[ყარა-ყოიუნლუ]]შ და [[აყ-ყოიუნლუ]]შ თურქმენეფ ირო დითმიჸუნუანდეს თიშ ობჯათე პროვინციეფს. === სუმჸურენ დორთუალა=== [[ფაილი:King George II of Imereti Gelati fresco.jpg|right|thumb|upright|მაფა [[გიორგი II (იმერეთის მეფე)|გიორგი II-ს]] [[ფეოდალიზმი|ფეოდალურ]] ლჷმეფქ დო ოსმალურ მინოკათუეფქ ეიაზადეს.]] 1466 წანაშო საქორთუოშ ომაფეს ანარქიაქ გეპატჷნ დო [[საქორთუოშ ომაფეშ აკოცჷმა|აკოცჷ]] სუმ ზოხორინელ ომაფეთ დო ხუთ გვერდო ზოხორინელ სათაროთ. მეძობელ კაბეტ იმპერიეფქ უკულ ირგებუეს დოდაღარელ ქიანაშ დინოხიან დორთუალათ დო მა-16 ოშწანურაშე მოჸუნაფილი, ოსმალეთიშ დო ირანიშ შხვადოშხვა ნძალეფქ, ქიდიჸუნუეს საქორთუოშ ბჟადალ დო ბჟაეიოლ რეგიონეფი.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=xxxi}} თექ აბანობურ ქორთუ გამაგეეფ რუსეთწკჷმა უმოს მეჭედელ რსხუეფშა მერგებაშო მიანჭჷ. 1649 წანას, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ რუსეთიშ ომაფე კარშა ჸენჯეფ გოუტუ, ნამუსჷთ რუსეთიქ 1651 წანას უგამჷ. თე ჸენჯეფიშ ორებათ, იმერეთიშ მაფა [[ალექსანდრე III (იმერეთიშ მაფა)|ალექსანდრე III]]-ქ იმერეთიშ ჯოხოთ დიფუჩჷ რუსეთიშ ცარ [[ალექსი I (რუსეთი)|ალექსიშოთ]] ართგურალა.<ref>" ნ. ტოლჩანოვის იმერეთში ელჩობის მუხლობრივი აღწერილობა, 1650–1652", გამოსცა ი. ცინცაძემ, თბ., 1970, გვ. 37–38</ref> მუმალ გამაგეეფით ოხადუდეს დახმარებაშ მეღებას პაპ [[ინოკენტი XII]]-შე, მარა მუთუნქ ვეგშართჷ.<ref>გურამ შარაძე, [http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/293835 ბედნიერებისა და სათნოების საუნჯე], თბილისი, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, 1984: pp. 436–437.</ref> რეგიონეფიშ გამაგეეფქ, ნამუეფჷთ ნორთობურ [[ავტონომია|ავტონომიურო]] სქიდუდესჷნ, შხვადოშხვა ბორჯის ხიაჩეფ მანწყის. იროიან [[ირან-ოსმალეთიშ ლჷმეფი]]შ დო დეპორტაციეფიშ შედეგო, XVIII ოშწანურაშ დალიაშო საქორთუოშ მახორობაქ 784,700 ადამიერშახ დერკჷ.<ref>{{cite book|last1=ჯაოშვილი|first1=ვახტანგ |title=საქართველოს მოსახლეობა XVIII-XX საუკუნეებში: დემოგრაფიულ-გეოგრაფიული გამოკვლევა|date=1984 |publisher=მეცნიერება|page=72|edition=1st}}</ref> [[ბჟაეიოლი საქორთუო|ბჟაეიოლ საქორთუო]], ნამუთ [[კახეთი]]შ დო [[ქართლი]]შ რეგიონეფს იკათუანდჷნ, სპარსეთიშ [[სუზერენიტეტი]]შ გიმე რდჷ მეძობელ, მოცილე ოსმალურ თურქეთწკჷმა (სეფიანეფიშ საქორთუო) დოდოვალირ [[ამასიაშ ზე]]შ უკული. 1747 წანას, [[ნადირ-შაჰი]]შ ღურაშ უკული, ჟირხოლო ომაფექ გედუდიშულჷ დო ენერგიულ მაფაშ, [[ერეკლე II]]-შ, ხემანჯღვერობათ კჷნე აკიკათჷ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე|პიჯულ უნიათ]], ნამუქჷთ მუდგაზჷმათ შილებუ ბჟაეიოლ საქორთუოშ სტაბილიზება.{{sfnp|Fisher|Avery|Hambly|Melville|1991|p=328}} [[ფაილი:Erekle II (crop).jpg|thumb|upright|მაფა [[ერეკლე II]]-ქ მალიმორ რეგიონულ ნძალეფს შქას მოხვადჷ.]] 1783 წანას, რუსეთიქ დო ბჟაეიოლ საქორთუოშ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე]]ქ, გაფორმეს [[გეორგიევსკიშ ტრაქტატი]], ნამუშ მეჯინათ ბჟაეიოლ საქორთუოქ რუსეთიშ პროტექტორატო გჷნირთუ, რუსეთიქ გარანტია მეჩჷ თიშ ტერიტორიულ ნთელუანობას დო გამაგე ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ გაგჷნძორებაშენ, მარა მანგიორო მიღჷ საქორთუოშ გალენურ საქვარეფიშ წარმებაშ პრივილეგიეფი.<ref>{{cite web |url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm|script-title=ru:Георгиевский трактат|trans-title=Treaty of Georgievsk|date=24 July 1783|publisher=[[მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი]]|access-date=1 February 2015|language=ru |archive-date=1 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501155836/http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, გამამინჯე რდჷნ საქორთუოშ თხილუაშენ, რუსეთის მუთუნნერო ვემუხვარებუ, მუჟანსჷთ 1795 წანას, [[ყაჯარეფი|ირანალეფქ]] გემნაკათეს ქართ-კახეთიშ ომაფესჷნ, [[კრწანისიშ ბურჯაფი|გეჭოფეს დო გოხირეს ქართ]] დო გეშაჭყვიდეს თიშ მახორობან.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/9137125|title=Relations between Tehran and Moscow, 1797–2014|access-date=17 May 2015}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და რუსეთიქ 1796 წანას სპარსეთიშ მეხჷ დუმასაჯებელ კამპანია წჷმიჭყუნ, რუსეთიშ იმპერიულ ხეშუულებაქ უკულ აკორცჷ გეორგიევსკიშ ტრაქტატიშ თარ პრინციპეფჷნ დო 1801 წანას ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსირა იქჷნ, თეწკჷმა ართო გაუქვუ საქორთუოშ ომაფე ბაგრატიონეფიშ დინასტია დო [[საქორთუოშ მართმადიდებელურ ოხვამე]]შ [[ავტოკეფალია]]. [[პეტრე ბაგრატიონი|პეტრე ბაგრატიონქ]], ბაგრატიონეფიშ გაუქვებულ დინასტიაშ ართ-ართ გამნარყი, მოგვიანეთ რუსეთიშ არმიას ქაკათჷ დო ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ ბორჯის გიშარჩქინელ გენერალო გჷნირთუ.<ref>{{citation |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link=Alexander Mikaberidze |title=Peter Bagration: The Best Georgian General of the Napoleonic Wars |date=2009 |url=http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html |series=The Napoleon Series |editor-last=Burnham |editor-first=Robert |access-date=19 February 2019 |url-status=live |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816052429/http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html}}</ref> === რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას === [[ფაილი:George XII of Georgia.jpg|thumb|upright|left|[[გიორგი XII]]-შ გამაგალა ვასტაბილურობათ იხასიათებუდჷ.]] {{Main|საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას}} 1800 წანაშ 22 ქირსეთუთას, რუსეთიშ [[ცარი|ცარ]] [[პავლე I (რუსეთი)|პავლე I]]-ქ, ორჩანიეთ, საქორთიშ მაფა, [[გიორგი XII]]-აშ მოთხირით, ხე მაჭარჷ პროკლამაციას რუსეთიშ იმპერიაშა საქორთუოშ (ქართლ-კახეთიშ) მერსხუაფაშ გეშა, ნამუქჷთ საბოლათ 1801 წანაშ 8 ქირსეთუთაშ მანიფესტით გეთჷ{{sfnp|Gvosdev|2000|p=85}}{{sfnp|Avalov|1906|p=186}} დო დედასურჷ ცარ [[ალექსანდრე I (რუსეთი)|ალექსანდრე I]]-შით 1801 წანაშ 12 ეკენიას.{{sfnp|Gvosdev|2000|p=86}}{{sfnp|Lang|1957|p=249}} [[ბაგრატიონეფი]]შ ომაფე ფანია ომაფეშე გეგნახორეს. [[სანქტ-პეტერბურგი]]ს მარენჯ ქორთუ ჸენჯიქ პროტესტიშ ნოტა გინოჩჷ რუსეთიშ ვიცე-კანცლერს, მაფასქირ კურაკინს.{{sfnp|Lang|1957|p=251}} 1801 წანაშ მესის, გენერალ კარლ ჰაინრიხ ფონ კნორინგიშ ჟიგინოჯინათ, იმპერიულ რუსეთიქ ბჟაეიოლ საქორთუოს ხემანჭუაფა გენერალ ივან პეტროვიჩ ლაზარევიშ ხემანჯღვერობათ მოქიმინჯე თარობას გეგნოჩჷ.{{sfnp|Lang|1957|p=247}} ქორთუ ჟინოთა დეკრეტის 1802 წანაშ 12 პირელშახ ვადოჸუნაფჷ, სოიშახ კნორინგიქ თინეფ სიონიშ საკათედრო ოხიდას ვაკოშაყარჷ დო ვაძვილჷ, რუსეთიშ საიმპერატორო გურგინშა დოფუჩაფან. აწმარინუეფ ობორჯეთ ოჭოფეს.{{sfnp|Lang|1957|p=252}} 1805 წანაშ ზარხულს, 1804-1813 წანეფიშ [[რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა (1804-1813)|რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, ზაგამიშ გოხოლუას, წყარმალუ ასკერანიშ წყარპიჯის რუს ჯარეფქ ირანიშ არმიას გიორჯგინეს დო ქართ ახაშე ეჭოფუაშე ირსხუეს, ანდანე თინა ოფიციალურო იმპერიაშ ტერიტორიეფიშ ნორთ რდჷ. რუსეთიშ სუზერენიტეტიქ ბჟაეიოლ საქორთუოშა ოფიციალურო საბოლათ გიჭყჷ ირანწკჷმა 1813 წანას, [[გულისტანიშ საზე ხეკულუა]]შ უკული.<ref>Timothy C. Dowling [https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 ''Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208103437/https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 |date=8 February 2017 }} pp 728 ABC-CLIO, 2 December 2014 {{ISBN|1598849484}}</ref> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსიაშ უკული, ბჟადალ საქორთუოწ, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ ანექსირებულქ იჸუ ცარ ალექსანდრე I-შით. იმერეთიშ ეკონია მაფა დო ბაგრატიონეფიშ ეკონია ქორთუ გამაგექ, [[სოლომონ II]]-ქ 1815 წანას გინოხორინობას დოღურჷ, თიშ უკული, მუთ რუსეთიშ მეხჷ კათაშ ებუძოლიშ დო თე ქიანაშ მეხჷ შხვაშ თურ მოხვარაშ მოპალუაშ ცადებეფქ პოტიკიქ იჸუნ.{{sfnp|Suny|1994|p=64}} [[რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმეფი]]შ ბორჯის, ანდა ქორთუ დუდენდჷ რუსეთიშ არმიეფს თურქეფიშ მეხჷ, თინეფს შქას რდეს [[ივანე ანდრონიკაშვილი]], [[ივანე ჯამბაკურიან-ორბელიანი]] დო მუხრანპატჷნ [[ივანე ბაგრატიონი]]. 1803-1878 წლანეფს, [[ოსმალეთიშ იმპერია]]შ მეხჷ მანჯებულჷ ოურდუმე კამპანიეფიშ შედეგო, რუსეთიშ იმპერიას დართჷ დო ქემიარსხჷ მუზმარენ ისტორიულ ქორთულ ტერიტორიაქ, ნამუეფჷთ თეიშახ თურქეფიშით რდჷ დაკებულჷნ, სამანგათ, [[აჭარა]]. [[გურია]]შ სათაროქ 1829 წანას გეუქვუ დო რუსეთის ქაკათჷ, [[შონე]]ქ 1858 წანას — მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულქ იჸუ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 1803 წანაშე რუსეთიშ პროტექტორატ რდჷნ, [[სამარგალო]] 1867 წანაშახ ვაკათაფე რუსეთის.<ref>Allen F. Chew: ''An Atlas of Russian History: Eleven Centuries of Changing Borders''. [[Yale University Press]], 1970, p. 74.</ref> რუსეთიშ პატჷნალა ქორთუეფს გალენურ ოშქურანჯეეფშე თხილუას მეთიარზიენდჷ, მარა თინა შხირას უგურე დო უდუნდებუ რდჷ. მა-19 ოშწანურაშ დალიაშო [[შონეშ ებუძოლი|რუსეთიშ ხეშუულებაშოთ უხილოობაქ]] ერუანულ ეპინუაშ ყარაფშა გეგნიქიმინჷ, ნამუსჷთ [[ილია ჭავჭავაძე]] ხემანჯღვერენდჷ. თე ბორჯიქ საქორთუოს სოციალურ დო ეკონომიკურ თირუეფჷთ მოუღჷ, გეგმაქიმინჷ ახალ სოციალურ კლასეფი: გლეხეფიშ გადუდიშულებაქ თინეფშე ანდა გადუდიშულ, მარა თინეფიშ გაჭირებაშ გალექინებაშა ვეშუნწყუ ხე; კაპიტალიზმიშ ძინაქ საქორთუოს ურბანულ მოხანდეეფიშ კლას გაჭყჷ. მუჭოთ გლეხეფჷნ, თეშ მოხანდეეფი, მუნეფიშ უხილოობას ებუძოლეფით დო დუდიშ ეჭოფუეფით გჷმოხანტუნდეს, ნამუქჷთ 1905 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია (1905)|რევოლუციათ]] გეთჷ. გეჸვენჯ წანეფ იხასიათებუდჷ ვასტაბილურობაშ ეპიზოდეფით, მუჭომეფით რდჷ: 1906 წანას, ქორთუ ნაციონალისტეფიშით მანჯებულ დუშეთიშ საგანძიშ გორჩაფა დო 1907 წანას, ბოლშევიკეფიშით ორგანიზებულ [[ქართიშ ბანკიშ გორჩაფა (1907)|ქართიშ ბანკის გორჩაფა]]. === ზოხორინალაშ გჷმოცხადება === {{თარი|საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[ფაილი:Noe Schordania.jpg|thumb|upright|[[ნოე ჟორდანია]]]] [[ფაილი:British troops in Batumi, Georgia, 1920.jpg|left|thumb|[[ბრიტანეთიშ იმპერია|ბრიტანულ]] ჯარეფიშ მარში ბათუმს, საქორთუო, 1920 წანა. [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული, ბრიტანეთიქ [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანულ]] ჯარეფ საქორთუოს დოთირჷ.]] 1917 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკულ გიჭყჷ [[მოლენკავკაციაშ დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა|მოლენკავკაციაშ დემოკრატიულ ფედერაციულ რესპუბლიკაქ]], ნამუშ პრეზიდენტიშ პოსტისჷთ [[ნიკოლოზ ჩხეიძე]] იკენდჷ. თე უფონდიკე დო კუნტახანიშ ფედერაციაშა თაშნეშე მიშმეშეს მეძობელ სომხეთ დო აზერბაიჯანი.<ref name="Soviet power" />მუჟანსჷთ ოსმალეფ რუსეთიშ იმპერიაშ კავკაციურ ტერიტორიეფს წიმი მინჭაფუდესჷნ, საქორთუოქ 1918 წანაშ 26 მესის ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.</ref> მარა, ქორთუეფ გურალაჭვილ რდეს თე წორორინათ დო გალენურ პოლიტიკაშ ოკითხირეეფს აკორთაშ გეშა, 1918 წანაშ 26 მესის [[გერმანიაშ იმპერია]]შ მორსხუეთ გჷნორთელ საქორთუოქ ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.<ref name=":0">{{Cite web|title=Georgia Celebrates Independence Day|url=http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-|access-date=2021-01-05|website=Georgia Today on the Web|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705123407/http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-}}</ref> ქორთუეფიშ უმენტაშობა ბოლშევიკეფს ვალურედჷ თინეფიშ ნძალებაშოთ ნჭაფაშა დო ადამიერიშ თელარაშ მუთუნო ვაკოროცხუაშ გეშა..<ref name="Rayfield2012humanlife">{{cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |date=2012 |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-78023-030-6 |page=316 |quote= Bolshevik disregard for human life, hitherto typical of Cossacks, alienated most Georgians, and reinforced support for the Menshevik social democrats as humane, if disorganized, revolutionaries.}}</ref> თეშნერო, პარლამენტიშ გიშაგორუეფს გიმორძგჷ [[საქორთუოშ სოციალ-დემოკრატიულ პარტია|საქორთუოშ მენშევიკურ სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაქ]], თიშ ლიდერ [[ნოე ჟორდანია]]ქ პრემიერ-მინისტრო გჷნირთუ, პარლამენტიშ დუდმახვენჯო ნიკოლოზ ჩხეიძე ქუდარჷნეს. სხუნუურ ოკუპაციაშ უმკუჯინალო, 1930-იან წანეფიშ განწეხანს საფრანგეთი, კაბეტ ბრიტანეთი, ბელგია დო პოლონეთ ჯორდანიას [[საქორთუოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაშ თარობა ემიგრაციას|საქორთუოშ თარობაშ]] ლეგიტიმურ მადუდეთ კოროცხუნდეს.<ref>Stefan Talmon (1998), ''Recognition of Governments in International Law'', p. 289–290. [[Oxford University Press]], {{ISBN|0-19-826573-5}}.</ref> [[ფაილი:Dadiani S.P.jpg|thumb|upright|[[სამსონ დადიანი]], პირველდაჭყა საქორთუოშ კონსტიტუციაშ ართ-ართ ავტორი, ნამუთ თი ბორჯიშო მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე პროგრესულ რდჷ]] 1918 წანაშ [[სომხეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუქჷთ სომხეფ დო საქორთუოს შქას ონირზე პროვინციეფიშ თი ნორთის გორჩქინდჷ, სოდე მახორობაშ უმენტაშობას სომეხეფ აკმადგინანდეს, ბრიტანეთიშ ინტერვენციაშ გეშა ეგთჷ. 1918–1919 წანეფს, გენერალ [[გიორგი მაზნიაშვილი|გიორგი მაზნიაშვილქ]] ქეგიანთხჷ მოისეევიშ დო დენიკინიშ ნადუდა მოქიმინჯე [[ჩე არმია]]ს, ანდანე ზოხორინელ საქორთუოშო ქუმუპალჷდკონ უჩა ზუღაშ წყარპიჯი [[ტუაფსე]]შე [[სოჭი|სოჭშა]] დო [[ადლერი|ადლერშა]].<ref name="shirokov">{{cite book|last1=Широков|first1=И. В.|last2=Тарасов|first2=А. А.|title=Наша маленькая Хоста – Исторический очерк|url=http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|year=2010|location=Sochi|language=ru|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220124843/http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|archive-date=20 February 2014}}</ref> 1920 წანას, [[რუსეთიშ სხუნუეფიშ ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა|სხუნუურ რუსეთიქ]] [[მოსკოვიშ ხეკულუა]]თ აღიარჷ საქორთუოშ ზოხორინალა, მარა რუსეფქ თე ხეკულუა ფაქტობურო არძაშ უკულაშ ართ წანაშ უკულ გინივარეს, მუჟანსჷთ 1921 წანას [[ჭითა არმია]]ქ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|გემნაკათჷ საქორთუს]] დო 1922 წანას ფორმალურო ქემკურსხუ სხუნუეფიშ რსხუს.<ref name=":0" /> === სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკა === {{Main|საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ქორთულ საქმე}} [[ფაილი:Red Army in Tiflis Feb 25 1921.jpg|thumb|მარცხნივ|ბოლშევიკურ [[ჭითა არმია]] ქართის, [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა]] 1921 წანას. ჯეგე დავითიშ ოხვამე დო [[მთაწმინდაშ პანთეონი|მთაწმინდაშ პანთეონ]] უკახალენ ფონს.]] 1921 წანაშ ფურთუთას, [[რუსეთიშ ომენოღალე ლჷმა]]შ ბორჯის, [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ჭითა არმიაქ გემნაკათჷ საქორთუოს]] დო ხეშუულობაშა აბანობურ ბოლშევიკეფ ქიმიჸუნჷ. ქორთულ არმიაქ დემარცხჷ დო სოციალ-დემოკრატიულ თარობაქ ქიანაშე ინტჷ. [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა|1921 წანაშ 25 ფურთუთას]], ჭითა არმიაქ ქართშა გემშართჷ დო გემშეღჷ მუშეფიშ დო გლეხეფიშ სხუნუეფიშ თარობა, ნამუშ სახენწჷფოშ მადუდეშ მოღალობას არსულენდჷ [[ფილიპე მახარაძე]]. საქორთუქ გემშართჷ თი სახენწჷფოშ აკოდგინალუაშა, ნამუქჷთ მალას [[სხუნუეფიშ რსხუ]]თ გჷნირთუნ. სხუნუურ გამაგალაქ ხვალე აბანობურ ებუძოლეფიშ მოლასუაშ უკულ იჸუ ჸონიერას გოჭყაფილქ.<ref>Knight, Amy. ''Beria: Stalin's First Lieutenant'', [[Princeton University Press]], [[Princeton, New Jersey]], p. 237, {{ISBN|978-0-691-01093-9}}.</ref> საქორთუო სხუნუეფიშ რსხუშ ვაინდუსტრიულ პერიფერიათ სქიდუდჷ პირველ ხუთწანამ გეგმაშახ (1928–1932), მაუჟანსჷთ ტექსტილიშ პროდუქციაშ შხუ ცენტრო გჷნირთუნ. ეთნიკურ ქორთუ [[იოსებ სტალინი|იოსებ სტალინქ]], ბოლშევიკეფს შქას გიშარჩქინელ რდჷ,<ref>"[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html Ethnic tensions: War in the Caucasus is Stalin's legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620180716/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html |date=20 June 2018 }}". ''The Independent''. 17 August 2008.</ref> საბოლოათ, 1924 წანაშე ღურაშახ, 1953 წანაშ 5 მელახშახ, სხუნუეფიშ რსხუშ ''[[დე ფაქტო]]'' ლიდერო გჷნირთუ. შხვა ქორთუეფი, მუჭომეფით რდეს [[ლავრენტი ბერია]] დო [[ვსევოლოდ მერკულოვი]], თაშნეშე იკენდეს გაულამ პოსტეფს სხუნუეფიშ თარობას. 1936-1938 წანეფს, სტალინიშით მანჯებულ [[კაბეტ ტერორი|კაბეტ ტერორქ]] გჷმიჭანუ ვითოშობათ ქორთუ დისიდენტიშ, ინტელექტუალიშ დო სხუნუეფიშ ხეშუულებაშო შხვა საეგებიო ოშქურანჯეეფიშ გჷმმაჭანალეფიშ ჸვილუა ვარ-და [[გულაგი|გულაგიშ ხანდათ-გიშათინალ კარეეფშა]] ჸონაფა, ნამუქჷთ ართგამა გეურკუ ერიშ კულტურულ დო ინტელექტუალურ რინას.<ref>{{Cite web |title=Soviet Georgia: A Detailed Historical Analysis of the 20th Century Georgia |url=https://georgia.to/soviet-georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=georgia.to |language=en}}</ref> [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, 1941 წანაშ მანგის, [[ნაცისტური გერმანია|გერმანიაქ]] [[ურალიშ გვალეფი|ურალიშ გვალეფშახ]] ედომუშამ ტერიტორიაშ დოჸუნაფაშ ხამანჯელით წჷმიჭყუ [[ოპერაცია ბარბაროსა|ურთიართმოხვარაშ პაქტიშ ქიანეფიშ მიშაკთუა სხუნუეფიშ რსხუშა]]. მუჟანსჷთ ოპერაციაშ დოჭყაფაქ აკიბორკჷნ, 1942 წანას ლირეშ ქიაეფქ წჷმიჭყეს "[[ოპერაცია „ბლაუ“]]შ" მენტება სტრატეგიულ კავკაციურ ნაფთობობადეშეფიშ დო ოლჷმორე მასალეფიშ ქარხანეფიშ ეიოჭოფალო; საბოლათ, ლირეშ ქიანეფიშ ჯარეფქ საქორთუოშ ხურგშახ შეაკეს. 700 000-შე უმოს ქორთუ — მოახორობაშ დოხოლაფირო 20% — იბურჯუდჷ ჭითა არმიას მინმაკათუეფიშ გიშარაჸალო დო ბერლინიშჸურე ულას; თინეშე დოხოლაფირო 350 000 შურ ქორთუქ გოჭყორდჷ.<ref>{{cite news |title=Georgian World War II hero's remains return home |url=https://agenda.ge/en/news/2015/2165 |work=Agenda.ge |date=30 September 2015}}</ref> [[ფაილი:Georgian revolutionary and military figure Leo Kereselidze.jpg|thumb|right|ქორთუ ნაციონალისტ დო ანტისხუნუურ აქტივისტ [[ლეო კერესელიძე]] თი ადამიერეფიშ რიცხუს ოკათუდჷ, ნამუთ ბოლშევიკეფიშით ხემანჭუაფაშ ხეშა ეშაჸოთამაშ უკულ ემიგრაციაშა რდჷ გინორაჸილინ]] [[სტალინიშ ონგარუ|სტალინიშ ღურაშ]] უკული, [[ნიკიტა ხრუშჩოვი|ნიკიტა ხრუშჩოვქ]] სხუნუეფიშ რსხუშ ლიდერო გჷნირთუ დო [[დესტალინიზაცია]]შ პოლიტიკას მანჯენდჷ. ხრუშჩოვიშ რეპრესიეფს [[საპროტესტო გიშულეფ ქართის (1956)|ქართის ებუძოლეფქ ]]მაჸუნუ, ნამუეფჷთ ოურდუმე ნძალეფით ქეგიორცუეს. თე მოლინეფიშ ნძალობურ მუკორთაქ, ნამუქჷთ სხუნუეფიშ რსხუშოთ ქორთულ ართგურობას ოშქურანჯობა გჷმუჭანუ, ხე ქეშუნწყუ ერიშ კონსოლიდაციას.<ref name="a&c">[[Svante Cornell|Cornell, Svante E.]] (2002), ''Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus: Cases in Georgia'', pp. 146–149. [[Uppsala University]], Department of Peace and Conflict Research, {{ISBN|91-506-1600-5}}</ref> [[ქართიშ დემონსტრაციეფი (1978)|1978 წანაშ ქართიშ დემონსტრაციეფქ]] მასობურ ანტისხუნუურ პროტესტეფიშ მორთას შანენდჷ, მარა ათეხანს თარობაქ უკახალე კჷნიკინუ. სხუნუეფიშ გამაგალაშ გიმე დოსქილადირ ბორჯის, საქორთუოშ ეკონომიკა აგჷნორენდუ ძინას დო შანულამო იუჯგუშებუდჷ, მარა ირო უმოსო არგამათ მიშჷ კორუფცია დო თარობაშ კათაშე ჩათხია. 1986 წანას, [[პერესტროიკა]]შ დოჭყაფაშე, სხუნუურ საქორთუოშ ხემანჯღვერობა თიჯგურა უგაღექ იჸუ თირუეფიშ მორიაშოთ, ნამჷ-და ქორთუეფიშ უმენტაშობაქ, თინეფს შქას მორანწკე კომუნისტეფქჷთ, დოსხუნჷ,ნამჷ-და წიმი ულაშ აკა რზა რინელ სხუნუურ სისტემაშე გიშულა რდჷ <!-- === ზოხორინალაშ აკოდგინუა, ომენოღალე ლჷმეფი === {{See also|საქორთუოშ რესპუბლიკა (1990–1992)}} [[ფაილი:1993 Georgia war1.svg|thumb|[[Georgian Civil War]] and the [[War in Abkhazia (1992–1993)|War in Abkhazia]] in August–October 1993]] Starting in 1988, mass protests erupted in Georgia in favor of independence, led by [[Georgian nationalism|Georgian nationalists]] such as [[Merab Kostava]] and [[Zviad Gamsakhurdia]]. The following year, the [[April 9 tragedy|brutal suppression by Soviet forces of a large peaceful demonstration held in Tbilisi on 4–9 April 1989]] proved to be a pivotal event in discrediting the continuation of Soviet rule over the country.<ref>{{cite book|author=Darrell Slider|url=https://books.google.com/books?id=4NCxG8YCScYC|title=Problems of Communism: November—December 1991|volume=15|publisher=Documentary Studies Section, International Information Administration|year=1991|pages=66|language=en|chapter=Georgia's independence|quote=The April 9 "Tragedy", as it came to be called, had a searing effect on Georgian public. The republic leadership lost what authority it had enjoyed in the eyes of Georgians, and support for independence became overwhelming— developments confirmed by polls initiated by the Communist leadership itself.}}</ref> In October 1990, the first multi-party [[1990 Georgian Supreme Soviet election|elections]] were held in Soviet Georgia, which were the first multi-party elections in the entire Soviet Union, in which the opposition groups were registered as formal political parties.<ref>{{Cite web|url=https://www.tampabay.com/archive/1990/10/30/georgia-votes-for-change/|title=Georgia Votes for Change|website=[[Tampa Bay Times]]|date=30 October 1990}}</ref> The [[Round Table—Free Georgia]] coalition led by Zviad Gamsakhurdia secured victory in this election and formed a new government. On 9 April 1991, shortly before the collapse of the Soviet Union, the [[Supreme Council of the Republic of Georgia|Supreme Council]] of Georgia {{ill|Act of Restoration of State Independence of Georgia|lt=declared independence|ka|საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი}} after a [[Georgian independence referendum, 1991|referendum]] held on 31 March.<ref name="GovtofGeorgia">{{cite web |url=http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |title=Government of Georgia:About Georgia |publisher=gov.ge |access-date=9 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821030240/http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |archive-date=21 August 2016 }}</ref> Georgia was the first non-[[Baltic states|Baltic]] republic of the Soviet Union to officially declare independence,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=alTeCwAAQBAJ&pg=PA333|title=New Tribalisms: The Resurgence of Race and Ethnicity|first=Michael W.|last=Hughey|date=29 March 2016|publisher=Springer|isbn=978-1-349-26403-2 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> with Romania becoming the first country to recognize Georgia in August 1991.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=G4LiAAAAMAAJ&q=%22was+Romania%22|title=Coming Together Or Falling Apart?: Regionalism in the Former Soviet Union|first1=S. Neil|last1=MacFarlane|first2=Queen's University (Kingston, Ont ) Centre for International|last2=Relations|date=28 August 1997|publisher=Centre for International Relations, Queen's University|isbn=978-0-88911-745-7 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> On 26 May, Gamsakhurdia was elected president in the [[1991 Georgian presidential election|first presidential election]] with 86.5% of the vote on a turnout of over 83%.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p. 401 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> Gamsakhurdia was soon deposed in a [[1991–92 Georgian coup d'état|bloody ''coup d'état'']], from 22 December 1991 to 6 January 1992. The coup was instigated by part of the [[National Guard of Georgia|National Guard]] and a paramilitary organization called "[[Mkhedrioni]]" ("horsemen"). The country then became embroiled in a bitter [[Georgian Civil War|civil war]], which lasted until December 1993. Simmering disputes within two regions of Georgia, [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]], between local separatists and the majority Georgian populations, erupted into widespread inter-ethnic violence and wars.<ref name="princeton">{{cite web |title=Georgia: Abkhazia and South Ossetia |url=https://pesd.princeton.edu/?q=node/274 |website=www.pesd.princeton.edu |publisher=Encyclopedia Princetoniensis |access-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804112845/https://pesd.princeton.edu/?q=node%2F274 |archive-date=4 August 2018 }}</ref> Supported by Russia, Abkhazia and South Ossetia achieved ''de facto'' independence from Georgia, with Georgia retaining control only in small areas of the disputed territories.<ref name="princeton" /> [[Eduard Shevardnadze]] (Soviet [[Ministry of Foreign Affairs (Soviet Union)|Minister of Foreign Affairs]] from 1985 to 1991) was named as the head of Georgia's new government in March 1992<ref>{{cite web|title=Shevardnadze Named Head of New Government|url=https://greensboro.com/shevardnadze-named-head-of-new-government/article_d02d70f0-9c07-52b2-83c2-3625238a52d7.html|date=10 March 1992|publisher=[[News & Record]]}}</ref> and was elected as head of state in [[1992 Georgian general election|that year's elections]], later as president in [[1995 Georgian presidential election|1995]].<ref>{{Cite news|date=7 July 2014|title=Obituary: Eduard Shevardnadze|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26327394|access-date=2021-07-06}}</ref> During the [[War in Abkhazia (1992–1993)]], roughly 230,000 to 250,000 Georgians<ref name="hrwreport">{{cite web |url=https://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |title=Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict |date=March 1995 |publisher=Human Rights Watch |access-date=4 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010220133323/http://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |archive-date=20 February 2001 |url-status=live }}</ref> were expelled from Abkhazia by Abkhaz separatists and North Caucasian militants (including Chechens). Around 23,000 Georgians fled South Ossetia.<ref>{{cite web|date=May 1996|title=Russia – The Ingush–Ossetian conflict in the Prigorodnyi region|url=http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513003516/http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|archive-date=13 May 2007|access-date=18 July 2007|publisher=Human Rights Watch/Helsinki}}</ref> In 1994, Georgia was facing an economic crisis, with severe shortages of basics such as bread, water, electricity and heat.<ref>{{cite web|title=Bread, water, fuel shortages in Georgia|url=https://www.upi.com/Archives/1994/11/22/Bread-water-fuel-shortages-in-Georgia/5860785480400/|date=22 November 1994|publisher=[[United Press International]]}}</ref> === ვარდეფიშ რევოლუცია, პრობჟადალური მუკორთა === [[File:Georgia, Tbilisi - Rose Revolution (2003).jpg|thumb|The [[Rose Revolution]] in 2003]] In 2003, Shevardnadze (who won re-election in 2000) was deposed by the [[Rose Revolution]], after Georgian opposition and international monitors asserted that the 2 November [[2003 Georgian parliamentary election|2003 parliamentary elections]] were marred by fraud.<ref>{{cite web |url=http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |title=EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia's Rose Revolution: Momentum and Consolidation |publisher=Eurasianet.org |access-date=5 May 2009 |archive-date=5 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805074544/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml}}</ref> The revolution was led by [[Mikheil Saakashvili]], [[Zurab Zhvania]] and [[Nino Burjanadze]], former members and leaders of Shevardnadze's ruling party. Mikheil Saakashvili was elected as President of Georgia in 2004.<ref>{{cite web|url=http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history |title=არჩევნების ისტორია|work=ტაბულა |publisher=Tabula|date=17 August 2016|access-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013905/http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history|archive-date=7 November 2017|url-status=live|language=ka}}</ref> Following the Rose Revolution, a series of reforms were launched to strengthen the country's military and economic capabilities, as well as to reorient its foreign policy westwards. The new government's efforts to reassert Georgian authority in the southwestern autonomous republic of [[Adjara]] led to a major [[Ajaria Crisis|crisis]] in 2004.<ref>{{cite web |title=Georgia moves to rein in Ajaria |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3685117.stm |publisher=[[BBC News]] |date=5 May 2004}}</ref> The country's newly pro-Western stance, along with accusations of Georgian involvement in the [[Second Chechen War]],<ref>{{Cite news | last= Gorshkov | first= Nikolai | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | title= Duma prepares for Georgia strike | work= BBC News | date= 19 September 2002 | access-date= 24 July 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090929222413/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | archive-date= 29 September 2009 | url-status=live}}</ref> resulted in a severe deterioration of [[Georgia-Russia relations|relations with Russia]], fueled also by Russia's open assistance and support to the two secessionist areas. Despite these increasingly difficult relations, in May 2005 Georgia and Russia reached a bilateral agreement<ref>{{cite web |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080813052136/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |url-status=live|archive-date=13 August 2008 |title=Russia, Georgia strike deal on bases |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=30 May 2005 | access-date=29 December 2021}}</ref> by which Russian military bases (dating back to the Soviet era) in [[Batumi]] and [[Akhalkalaki]] were withdrawn. Russia withdrew all personnel and equipment from these sites by December 2007<ref>{{cite web|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=16321|title=Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia|publisher=Civil Georgia, Tbilisi|date=13 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514043306/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321|archive-date=14 May 2011|url-status=live | access-date=29 December 2021}}</ref> while failing to withdraw from the [[Gudauta]] base in Abkhazia, which it was required to vacate after the adoption of the [[Adapted Conventional Armed Forces in Europe Treaty]] during the [[1999 Istanbul summit]].<ref>[http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 Russia's retention of Gudauta base – An unfulfilled CFE treaty commitment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205180219/http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 |date=5 February 2017 }} Socor, Vladirmir. The Jamestown Foundation. 22 May 2006</ref> === რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა === [[File:South Ossetia war russian tank.jpg|thumb|A Russian armoured column in South Ossetia]] {{Main|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)}} After tense relations between Georgia and separatists in [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]] ever since the [[dissolution of the Soviet Union]] (1991), relations between Russia and Georgia [[2006 deportation of Georgians from Russia|severely deteriorated]] into the April 2008 [[2008 Russo-Georgian diplomatic crisis|Russo-Georgian diplomatic crisis]].<ref name="shelling">{{cite web|last=Whitmore|first=Brian|date=12 September 2008|title=Is The Clock Ticking For Saakashvili?'|url=http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102314/http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|archive-date=3 September 2014|access-date=3 September 2014|website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref><ref name="tall_order">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |title=Russia criticised over Abkhazia |work=BBC News |date=24 April 2008 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080815002113/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |archive-date=15 August 2008 |url-status=live }}</ref> The [[Russo-Georgian War]] (1–16 August 2008) resulted in (parts of) [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]] being (still) under control of Russian-backed separatists, with Russian military bases being established in those regions, and Russia – according to the European Court of Human Rights – having direct control over [[Russian-occupied territories in Georgia|those separatist regions]]. A bomb explosion on 1 August 2008 targeted a car transporting Georgian peacekeepers. South Ossetians were responsible for instigating this incident, which marked the opening of hostilities and injured five Georgian servicemen, then several South Ossetian militiamen were killed by snipers.<ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c,dwp_uuid=f2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|title=Countdown in the Caucasus: Seven days that brought Russia and Georgia to war|newspaper=[[Financial Times]]|date=26 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920023223/http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c%2Cdwp_uuid%3Df2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|archive-date=20 September 2008}}</ref><ref name="feud">{{cite news |url=http://online.wsj.com/articles/SB121884450978145997 |title=Smoldering Feud, Then War |author1=Marc Champion |author2=Andrew Osborn |newspaper=The Wall Street Journal |date=16 August 2008}}</ref> South Ossetian separatists began shelling Georgian villages on 1 August. These artillery bombardments caused Georgian servicemen to return fire periodically.<ref name="shelling" /><ref name="feud" /><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|title=Georgia calls on EU for independent inquiry into war|author=Luke Harding|newspaper=The Guardian|date=19 November 2008|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913101015/https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|archive-date=13 September 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Allison">{{cite journal|author=Roy Allison|url=http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|title=Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace'|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|volume=84|issue=6|year=2008|pages=1145–1171|doi=10.1111/j.1468-2346.2008.00762.x|access-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423221417/http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|archive-date=23 April 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |title=The Conflict Between Russia and Georgia |author=Jean-Rodrigue Paré |publisher=Parliament of Canada |date=13 February 2009 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |archive-date=2 January 2016 }}</ref> On 7 August 2008, the Georgian president Mikheil Saakashvili announced a unilateral [[ceasefire]] and called for peace talks.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |title=Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address |publisher=Civil.Ge |date=7 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019155639/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live }}</ref> More attacks on Georgian villages (located in the South Ossetian conflict zone) were soon matched with gunfire from Georgian troops, who then proceeded to move in the direction of the capital of the [[self-proclaimed]] Republic of South Ossetia ([[Tskhinvali]]) on the night of 8 August, reaching its centre in the morning of 8 August.<ref name="Jamestown Goals">{{cite web |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |title=The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia |publisher=[[The Jamestown Foundation]] |date=8 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026162658/http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |archive-date=26 October 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.chicagotribune.com/2008/08/09/georgian-conflict-puts-us-in-middle/|title=Georgian conflict puts U.S. in middle|website=Chicago Tribune|date=9 August 2008|access-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124315/http://articles.chicagotribune.com/2008-08-09/news/0808080649_1_south-ossetia-russian-peacekeeping-troops-russian-president-dmitry-medvedev/2|archive-date=16 October 2014|url-status=live}}</ref><ref name="washingtonpost.com">{{cite news |author=Peter Finn |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |title=A Two-Sided Descent into Full-Scale War |newspaper=[[The Washington Post]] |date=17 August 2008 |access-date=28 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106085255/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |archive-date=6 November 2012 |url-status=live }}</ref> According to Russian military expert [[Pavel Felgenhauer]], the Ossetian provocation was aimed at triggering Georgian retaliation, which was needed as a [[pretext]] for a Russian military invasion.<ref>{{cite web |url=http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |title=The Russian-Georgian War was Preplanned in Moscow |date=14 August 2008 |author=Pavel Felgenhauer |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820185319/http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |archive-date=20 August 2014 }}</ref> According to Georgian intelligence and several Russian media reports, parts of the regular (non-peacekeeping) Russian Army had already moved to South Ossetian territory through the [[Roki Tunnel]] before the Georgian military action.<ref name="NYTFreshev">{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | work=The New York Times | first=C.J. | last=Chivers | title=Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start | date=15 September 2008 | access-date=28 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170616163055/http://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | archive-date=16 June 2017 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |script-title=ru:СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий |publisher=NEWSru.com |date=11 September 2008 |language=ru |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |archive-date=2 January 2016 |url-status=live }}</ref> Russia accused Georgia of "aggression against South Ossetia" and began a large land, air and sea invasion of Georgia under the pretext of a "[[peace enforcement]]" operation on 8 August 2008.<ref name="roudik">{{cite web|publisher=Library of Congress |url=https://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |title=Russian Federation: Legal Aspects of War in Georgia | archive-url=https://web.archive.org/web/20140716042951/http://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |archive-date=16 July 2014 }}</ref><ref name="Allison" /> [[Military of Abkhazia|Abkhaz forces]] opened a second front on 9 August with the [[Battle of the Kodori Valley]], an attack on the Kodori Gorge, held by Georgia.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |title=Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge |work=Reuters |date=9 August 2008 |access-date=1 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134849/http://www.reuters.com/article/2008/08/09/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live }}</ref> Tskhinvali was seized by the Russian military by 10 August.<ref name="radar">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|title=I got my children out minutes before the bombs fell|work=The Guardian|date=11 August 2008|first=Luke|last=Harding|access-date=24 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305004656/https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|archive-date=5 March 2017|url-status=live}}</ref> Russian forces occupied Georgian cities beyond the disputed territories.<ref name="new_front_deeper">{{cite news |agency=Associated Press |title=Russia opens new front, drives deeper into Georgia |url=http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |date=11 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080814211308/http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |archive-date=14 August 2008}}</ref> During the conflict, there was a campaign of [[Ethnic cleansing of Georgians in South Ossetia|ethnic cleansing against Georgians in South Ossetia]], including destruction of Georgian settlements after the war had ended.<ref name="Fact-finding">{{cite web|url=http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007030130/http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-date=7 October 2009|title=Report. Volume I|date=September 2009|publisher=Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia |page=27}}</ref><ref name="Damage">{{cite news |title=Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After... |url=https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979+09-Oct-2008+PRN20081009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222225015/https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979%2B09-Oct-2008%2BPRN20081009 |archive-date=22 February 2014 |work=Reuters |date=9 October 2008 }}</ref> The war displaced 192,000 people and while many were able to return to their homes after the war. One year later, around 30,000 ethnic Georgians remained displaced.<ref>{{cite web |url=http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |title=Civilians in the line of fire |publisher=Amnesty International |date=November 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222042133/http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |archive-date=22 February 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia Marks Anniversary of War |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |date=7 August 2009 |work=BBC News |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808040149/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |archive-date=8 August 2014 |url-status=live }}</ref> In an interview published in ''[[Kommersant]]'', South Ossetian leader [[Eduard Kokoity]] said he would not allow Georgians to return.<ref>{{cite web |script-title=ru:Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все |url=http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |date=15 August 2008 |publisher=Kommersant |language=ru |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916181813/http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |archive-date=16 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |title=Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages |url=http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |date=30 September 2008 |publisher=RFE/RL |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102226/http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |archive-date=3 September 2014 |url-status=live }}</ref> The [[President of France]], [[Nicolas Sarkozy]], negotiated a ceasefire agreement on 12 August 2008.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19069 |title=Russia Endorses Six-Point Plan |publisher=Civil.Ge |date=12 August 2008 | access-date=29 December 2021 }}</ref> Russia recognized Abkhazia and South Ossetia as separate republics on 26 August.<ref name="kremlin">{{cite web|url=http://kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|title=Statement by President of Russia Dmitry Medvedev|publisher=The Kremlin|date=26 August 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080902001442/http://www.kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|archive-date=2 September 2008}}</ref> The Georgian government severed diplomatic relations with Russia.<ref name="break">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |title=Georgia breaks ties with Russia |work=BBC News |date=29 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073511/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |archive-date=6 October 2014 |url-status=live }}</ref> Russian forces left the buffer areas bordering Abkhazia and South Ossetia on 8 October and the [[European Union Monitoring Mission in Georgia]] was dispatched to the buffer areas.<ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117657 |title=Russia Completes 'Most of Withdrawal' – EU Monitors |publisher=Civil Georgia|date=8 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref><ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117667 |title=Moscow Says EU Monitors Fully Control 'Buffer Zones' |publisher=Civil Georgia|date=9 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref> Since the war, Georgia has maintained that Abkhazia and South Ossetia are [[Russian-occupied territories in Georgia|occupied Georgian territories]].<ref name="parliament.ge">{{cite web |url=http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |title=Resolution of the Parliament of Georgia on the Occupation of the Georgian Territories by the Russian Federation |date=29 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903224516/http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |archive-date=3 September 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |title=Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory |publisher=Civil.Ge |date=28 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |archive-date=3 September 2008 |url-status=live}}</ref> === ქორთული ორცებაშ თარობა (2012–ასეშა) === [[File:Solvita Āboltiņa tiekas ar Gruzijas premjerministru (cropped).jpg|thumb|upright|[[Bidzina Ivanishvili]], founder and honorary chairman of [[Georgian Dream]].]] In preparation for the [[2012 Georgian parliamentary election|2012 parliamentary elections]], Georgia implemented constitutional reforms to switch to a [[Parliamentary system|parliamentary democracy]], moving executive powers from the President to the Prime Minister.<ref>{{cite news |title=Georgia's Constitutional Changes |url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/georgia/georgia-s-constitutional-changes |work=International Crisis Group |date=1 March 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> The transition was set to start with the October 2012 parliamentary elections and to be completed with the [[2013 Georgian presidential election|2013 presidential elections]]. Against the expectations of the ruling United National Movement (UNM) of president Mikheil Saakashvili, a 6-party [[Coalition#Government and politics|coalition]] centred around the newly founded [[Georgian Dream]] party won the [[Georgian parliamentary election, 2012|parliamentary elections in October 2012]], bringing an end to nine years of UNM rule and marking the first peaceful electoral transfer of power in Georgia. Georgian Dream started as a centre-left and pro-European party, gradually moved to culturally conservative and Eurosceptic, has also been described as lacking a clear ideology,<ref>This summarizes main article [[Georgian Dream]]</ref> and is being led by the strongly pro-Russian oligarch [[Bidzina Ivanishvili]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/03/06/georgische-demonstranten-vrezen-door-europa-te-worden-vergeten-a4885455#/krant/2025/03/07/#106 ‘Georgian protesters fear being forgotten by 'Europe'’] (in Dutch language). ''[[NRC Handelsblad]]'', 7 March 2025. Retrieved 11 March 2025.</ref> President Saakashvili acknowledged the defeat of his party on the following day.<ref>{{Citation|title=Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election|newspaper=Civil.ge|date=2 October 2012|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299| access-date=29 December 2021}}</ref> Georgian Dream was founded, led and financed by tycoon [[Bidzina Ivanishvili]], the country's richest man, who was subsequently elected by parliament as new Prime Minister.<ref>{{cite news |title=Georgian tycoon Ivanishvili confirmed as prime minister |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-parliament-idUSBRE89O0Z820121025 |work=Reuters |date=25 October 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> Due to the incomplete transition to parliamentary democracy, a year of uneasy [[Cohabitation (government)|cohabitation]] between Ivanishvili and Saakashvili followed until the [[2013 Georgian presidential election|presidential election in October 2013]],<ref>{{cite news |title=Georgia: Conflict Rather than Cohabitation |url=https://eurasianet.org/georgia-conflict-rather-than-cohabitation |work=Eurasianet |date=8 February 2013|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia's Historic Transition Faces Crucial Tests In 2013 |url=https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |work=RFE/RL |date=16 December 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> which was won by [[Giorgi Margvelashvili]] from the Georgian Dream party.<ref>{{cite news |title=Georgia PM ally Giorgi Margvelashvili 'wins presidency' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |work=BBC News |date=27 October 2013}}</ref> With the completed transfer of power, Prime Minister Ivanishvili stepped aside and named one of his close business associates, [[Irakli Garibashvili]], as the next prime minister.<ref>{{cite news |title=Irakli Garibashvili Named as Georgia's Next Prime Minister |url=https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |work=Jamestown Foundation |date=4 November 2013 |access-date=29 December 2021}}</ref> Ivanishvili has since been called the informal leader of Georgia, arranging political reappointments from behind the scenes.<ref>{{cite news |title=Did Georgia's 'Informal Leader' Pressure Prime Minister To Resign? |url=https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |work=RFE/RL |date=24 December 2015 |access-date=29 December 2021}}</ref> Saakashvili left Georgia shortly after the election. In 2018, he was convicted in absentia on corruption charges and abuse of power, which he denied.<ref>{{cite news |title=Mikheil Saakashvili: Georgian ex-president arrested returning from exile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |work=BBC News |date=1 October 2021}}</ref> Georgian Dream won the 2016 [[2016 Georgian parliamentary election|parliamentary elections]] with 48.61% of the vote while UNM received 27.04%.<ref>{{cite news |title=Ruling party in Georgia decisively wins parliament vote |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-election-idUSKCN1272AT |work=Reuters |date=7 October 2016 |language=en}}</ref> As result of the mixed proportional-majoritarian voting system, this translated into a parliamentary [[supermajority]] of 115 out of 150 seats (77%). This electoral imbalance became a key issue of political and civil society strife in the following years.<ref>{{cite news |title=Constitutional Amendments Initiated |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |work=Civil.ge |date=3 May 2017 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgian government offers concessions to end crisis |url=https://eurasianet.org/georgian-government-offers-concessions-to-end-crisis |work=Eurasianet |date=24 June 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Transparency International urges dialogue with civil society during political crisis in Georgia |url=https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |work=Transparency International |date=30 November 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref> In the [[2018 Georgian presidential election|2018 presidential election]], the Georgian Dream party backed [[Salome Zourabichvili|Salome Zurabishvili]], who won in the second round, becoming the first woman in Georgia to hold the office in full capacity.<ref>Speaker [[Nino Burjanadze]] held the office as female interim President twice, in 2003 and 2007</ref> This was the last direct election of a Georgian president, as additional constitutional reforms removed the popular vote.<ref>{{cite news |title=Georgia elects Salome Zurabishvili as first woman president |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |work=BBC News |date=29 November 2018}}</ref> After international mediation to overcome the deep political crisis in the run-up to the 2020 parliamentary elections, an amended electoral system was adopted, specifically for the [[2020 Georgian parliamentary election|2020 elections]].<ref>{{cite news |title=Georgian Dream, Opposition Reach Consensus over Electoral Reform |url=https://civil.ge/archives/341385 |work=Civil.ge|date=8 March 2020 |access-date=29 December 2021}}</ref> Nine parties were elected to parliament. Georgian Dream secured over 48% of votes, which translated into 90 out of 150 seats. They were thus able to continue to govern alone. The opposition made accusations of fraud, which Georgian Dream denied. Thousands of people gathered outside the Central Election Commission to demand a new vote.<ref>{{cite news |title=Georgia protests: Tbilisi police fire water cannon at demonstrators |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |work=BBC News |date=8 November 2020}}</ref> This led to a new political crisis that was (temporarily) resolved by an EU brokered agreement,<ref>{{cite news |title=New EU Proposal: Amnesty for Rurua, Melia, 2022 Snap Polls if GD Gets Less than 43% in Locals |url=https://civil.ge/archives/413785 |work=Civil.ge|date=18 April 2021 |access-date=29 December 2021}}</ref> from which the Georgian Dream later withdrew.<ref>{{cite news |title=President Michel to Start Consultations after GD's EU-Brokered Deal Withdrawal |url=https://civil.ge/archives/434558 |work=Civil.ge|date=29 July 2021 |access-date=29 December 2021}}</ref> In February 2021, Prime Minister [[Giorgi Gakharia]] resigned and Irakli Garibashvili became Prime Minister once more.<ref>{{cite news |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |work=BBC News |date=22 February 2021}}</ref> [[Georgia and the Russian invasion of Ukraine|During the Russian invasion of Ukraine in 2022]], Georgian provided diplomatic and humanitarian support for Ukraine but did not join other countries in imposing sanctions on Russia. Since the beginning of war Georgia has topped the list of countries to which [[Russian emigration during the Russian invasion of Ukraine|Russian exiles]] moved; Russians have been allowed to stay in Georgia for at least one year without a visa since 2015, though many Georgians began to view the presence of more Russian citizens in Georgia as a security risk.<ref>{{Cite news |last=Shota Kincha |date=22 May 2022 |title=Russian exiles get a chilly reception in Georgia – VoxEurop |language=en-US |work=Voxeurope |url=https://voxeurop.eu/en/russian-exiles-get-a-chilly-reception-in-georgia/ |access-date=2022-06-26}}</ref><ref>{{Cite news|date=20 May 2023 |title=90 დღე 366-ის წინააღმდეგ - საქართველო-რუსეთის უვიზო მიმოსვლის მოკლე ისტორია|language=en-US |work=Radio Freedom|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/საქართველო-რუსეთის-უვიზო-მიმოსვლის-მოკლე-ისტორია/32419480.html}}</ref> On 7 March 2023, the [[Parliament of Georgia]], led by the Georgian Dream coalition, attempted to pass the [[Foreign funding of NGOs#Georgia|Law on Transparency of Foreign Influence]] which requires [[Non-governmental organization|Non-Governmental Organizations]] (NGOs) to register as "agents of foreign influence", if upwards of 20% of their funding is from foreign support.<ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Law on "Transparency of Foreign Funding" Passes 76-13 in the First Reading |url=https://civil.ge/archives/529567 |access-date=2024-05-12 |website=Civil Georgia |language=en-US}}</ref> The passing of the bill resulted in severe protests and criticism from the [[United States Department of State|US State Department]], [[United Nations]] and [[European Union]], leading to the termination of further discussions of the bill.<ref>{{Cite web |last=Ritchie |first=Rhea Mogul,Sophie Tanno,Niamh Kennedy,Hannah |date=2023-03-09 |title=Georgia withdraws 'foreign influence' bill but opposition vows more protests |url=https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |access-date=2024-05-12 |website=CNN |language=en}}</ref> On 3 April 2024, the Georgian Parliament announced the draft of a similar law named the [[Foreign funding of NGOs#Georgia|Proposed Law on Transparency of Foreign Influence]],<ref>{{Cite web |title=Ruling party to resubmit bill on transparency of foreign influence to Parliament {{!}} AGENDA.GE |url=https://agenda.ge/en/news/2024/38524 |access-date=2024-05-12 |website=agenda.ge |language=en}}</ref> leading to [[2023–2024 Georgian protests|larger protests]], the bill has been described as "the Russian law" by the opposition and protestors, in reference to the [[Russian foreign agent law]].<ref>{{Cite news |date=2024-04-15 |title=Protesters demand Georgia government withdraw proposed 'Russian law' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68822483 |access-date=2024-05-12 |language=en-GB}}</ref> At least 200,000 people have joined [[2023–2024 Georgian protests|the protests against the law]], which they describe as "[[Kremlin]]-style", and a threat to [[democracy]] and [[Freedom of speech|free speech]].<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Massive Tbilisi protest marks historic turnout |url=https://tvpworld.com/77488096/tbilisi-hosts-the-largest-protest-in-georgias-modern-history |access-date=2024-08-20 |website=[[Telewizja Polska]] |language=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-12 |title=Tens of Thousands Protest Against Foreign Agents Law |url=https://civil.ge/archives/605652 |access-date=2024-08-20 |website=[[Civil Georgia]] |language=en-US}}</ref> Alleged irregularities and fraud in the 26 October [[2024 Georgian parliamentary election]]s led to an ongoing [[Georgian political crisis (2024–present)|Georgian political crisis]], which entailed, among more, the refusal of Georgias fifth president [[Salome Zourabichvili]] to acknowledge the 14 December [[2024 Georgian presidential election]]s (held in parliament) to have been won by [[Mikheil Kavelashvili]]. Following the announcement of the results of the [[2024 Georgian parliamentary election]]s, [[2024 Georgian post-election protests|protests erupted in Georgia on 28 October]], with the protestors citing alleged violations of electoral law, such as voter fraud. The EU's [[High Representative of the Union for Foreign Affairs and Security Policy]] in December 2024 called on the [[Election Administration of Georgia|Central Election Commission of Georgia]] (CEC) to "swiftly, transparently and independently investigate and adjudicate electoral irregularities and allegations thereof".<ref>{{Cite web |title=Joint Statement by High Representative Josep Borrell and European Commission on Parliamentary elections |url=https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US}}</ref> The Georgian opposition parties and the [[President of Georgia]] Zurabishvili have stated their support for the protestors alleging the violation of the law by the [[Georgian Dream]] government.<ref>{{Cite web |date=2024-11-25 |title=President: Parliament Meeting Unconstitutional |url=https://civil.ge/archives/637669 |access-date=2024-12-13 |website=Civil Georgia |language=en-US}}</ref> Protests have gotten more intense since 28 November following the postponing of [[Accession of Georgia to the European Union|Georgia's integration into the European Union]] until 2028.<ref>{{Cite web |title=PM Kobakhidze: No EU accession negotiations until 2028, rejecting grants to avoid blackmail |url=https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US}}</ref> The protestors started using [[pyrotechnics]] and [[molotov cocktail]]s.<ref>{{Cite web |title=Protesters in Georgia throw Molotov cocktails at security forces |url=https://newsukraine.rbc.ua/news/protesters-in-georgia-throw-molotov-cocktails-1733087805.html |access-date=2024-12-13 |website=RBC-Ukraine |language=en}}</ref> The use of water cannon and tear gas by the police led to injuries described as torture by Georgia's rights ombudsman.<ref>{{Cite web |date=2024-12-03 |title=Georgian police accused of torturing pro-EU protesters |url=https://www.france24.com/en/europe/20241203-georgia-police-use-water-cannon-tear-gas-to-disperse-pro-eu-protesters-outside-parliament |access-date=2024-12-13 |website=France 24 |language=en}}</ref> On 2 December, opposition leader [[Zurab Japaridze]] was arrested, and on 4 December another opposition leader, [[Nika Gvaramia]], was arrested. Both opposition leaders have been set free since then.<ref>{{Cite web |last=Media |first=O. C. |date=2024-12-02 |title=Georgian police briefly detain opposition leader Zurab Japaridze |url=https://oc-media.org/georgian-police-briefly-detain-opposition-leader-zurab-japaridze/ |access-date=2024-12-13 |website=OC Media |language=en-US}}</ref><ref name=":5">{{Cite news |last=Light |first=Felix |date=4 December 2024 |title=Georgian opposition leader violently detained by police, his party says |url=https://www.reuters.com/world/europe/georgian-opposition-leader-beaten-unconscious-detained-by-police-party-says-2024-12-04/ |access-date=4 December 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref> --> === უახალაშ ისტორია === {{გილნაკერზეფი}} ==== ზოხორინალაშ აკონწყუალა ==== [[1990]] წანაშ [[28 გჷმათუთა|28 გჷმათუთას]] საქორთუოს იმანჯჷ პირველ ანდაპარტიული, დემოკრატიულ საპარლამენტო გიშაგორუეფქ, სოდე ორწუმებელო გიმორძგჷ ერუანულ პოლიტიკურპარტიეფიშ დო ორგანიზაციეფიშ მემარძგვანე ოგიშაგორუე ბლოკიქ „კუკუმ ტაბაკი — დუდიშული საქორთუო“ (სპიკერი: [[ზვიად გამსახურდია]]). თიმ წანაშ [[14 გერგობათუთა]]ს, საქორთუოშ ახალგიშნაგორა [[საქორთუოშ რესპუბლიკაშ უჟინაშ სხუნუ|უჟინაშ სხუნუშ]] პირველ სესიას უჟინაშ სხუნუშ დუდმახვენჯო ართპირუო გიშაგორილქ იჸუ პ-ნ ზვიად კ. გამსახურდიაქ(1939–1993). კჷნე თიმ სესიას რესპუბლიკას ჯოხოთ გიადჷ „საქართველოს რესპუბლიკა“, დენტკიცჷ ახალ სახენწჷფო სიმბოლიკაქ დო რსულ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკორინაფაშ აკონწყუალაშახ გეგმიცხადჷ გინმალ ბორჯიქ. [[1991]] წანაშ [[31 მელახი]]ს საქორთუოს იმანჯჷ საართო-ოკათე რეფერენდუმქ, ნამუშ აკა შეკითხურ რდჷ: „გონებჷნა დო ვარ საქორთუოშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკონწყუალა [[1918]] წანაშ 26 მესიშ აქტიშ ოსხილშა?“ ქო-ს უგამჷ იანაშ ოგიშაგორუე ხონარიშ ნებაშ მოღვენ მახორობაშ 98 %-იქ, თინეფს შქას აფხაზეფქჷთ. რეფერენდუმიშ შედეგეფიშ ოსხირშა, [[1991]] წანაშ [[9 პირელი|9 პირელს]] საქორთუოშ რესპუბლიკაშ უჟინაშ სხუნუქ მიღჷ „საქორთუოშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკონწყუალაშ აქტი“. კჷნე თიმ დღას [[ააშ]]-იშ სენატიქ მენოწონებ რეზოლუციათ<ref>{{cite web |url=https://www.congress.gov/bill/102nd-congress/senate-resolution/94/text |title=S.Res.94 - A resolution commemorating the two-year anniversary of the Soviet crackdown in Tbilisi, Georgia, on April 9, 1989, and urging the Soviet Union to recognize the will of the Georgian people and the legitimacy of the March 31, 1991, referendum. |publisher=congress.gov |access-date=2026-02-09}}</ref> ლეგიტიმურო იჩინჷ 31 მელახიშ რეფერენდუმიშ შედეგეფი, ნამუთ წჷმარინუანდუ საქორთუოშ ზოხორინალაშ დე-ფაქტო ჩინებას. საქორთუოშ რესპუბლიკაშ რესპუბლიკაშ სხუნუშ 1991 წანაშ 9 პირელიშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადებას ხეთეშე მაჸუნუ შედეგიქ აღიარებეფიშ სახეთ. საქორთუოშ ზოხორინალა იჩინეს: 1991 წანაშ 27 მარაშინათუთას — [[რუმინეთი]] დო [[მოლდოვა]], 30 მარაშინათუთას — [[აზერბაიჯანი]], 13 ეკენიას — [[სომხეთი]], 12 ქირსეთუთას — [[უკრაინა]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N244, 13 დეკემბერი, 1991</ref> 16 ქირსეთუთას — [[თურქეთი]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N247, 18 დეკემბერი, 1991</ref> 20 ქირსეთუთას — [[ლიეტუვა]] დო [[მონღოლეთი]], 25 ქირსეთუთას — [[ააშ]], [[კანადა]] დო [[ირანი]], 26 ქირსეთუთას — [[ინდოეთი]], [[ბრაზილია]], [[კუბა]], [[ტაილანდი]], 27 ქირსეთუთას — [[ჩინეთი]], [[ბელარუსი]], [[სლოვენია]], [[ვიეტნამი]], [[ეგვიპტე]], [[ალჟირი]], 28 ქირსეთუთას — [[ხორვატია]], [[იორდანია]], 30 ქირსეთუთას — [[ლიბანი]], 31 ქირსეთუთას — [[პაკისტანი]], 1992 წანაშ 2 ღურთუთას — [[ერაყი]], [[ეთიოპია]], [[ლაოსი]] და თ.უ., თაშნეშე 1992 წანაშ 31 კვირკვეს გოართოიანაფილ ერეფიშ მორანწკე ხუნას საქორთუოშ რესპუბლიკაქ მეღებულქ იჸუ ორგანიზაციაშ 179-ა მაკათურო.<ref>{{cite web |url=https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/10073/1/SakartvelosRespublika_1992_N144.pdf |title=გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №144 (423), 1 აგვისტო, 1992 |publisher=dspace.nplg.gov.ge |access-date=2026-02-09}}</ref> == გეოგრაფია == [[ფაილი:Georgia Topography.png|thumb|350px|left|საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა]] საქორთუო ევროპაშ დო აზიაშ ოკართაფუს, [[კავკაცია]]ს იდვალჷ. ბჟადალშე უხურგანს [[უჩა ზუღა]], ოორუეშე - [[რუსეთი]], ბჟაეიოლშე - [[აზერბაიჯანი]] დო ობჟათეშე [[თურქეთი]] დო [[სომხეთი]]. საქორთუო თი უჯვეშაშ ოტრანსპორტე ოთხშარააკართუს იდვალჷ, ნამუთ მიორსხუანდჷ დო მიორსხუანს ოორუეშ დო ობჟათეშ, ბჟადალუშ დო ბჟაეიოლიშ ქიანეფს. თე შარას გინმიშჷ ევროპა-აზიაშ მიმარსხუაფალი ოტრანსპორტე მაგისტრალი - ჯვეში აბრეშუმიშ შარა. * '''ტერიტორია''' - ქიანაშ ფართობი რე 69 700 კვ.კმ. თანჯეფიშ სიგჷნძა - 1771 კმ. * '''ორთა''' - საქორთუო, მუჭოთ ედომუშამი [[კავკაცია]] ანდა გვალათ რე გიშაგორილი დო უმოსო ლაკადა დიხა რე. * '''ორთაშობური რესურსეფი''': ტყალეფი, ჰიდროენერგია, მანგანუმი, რკინაში მადენი, ლინჯი, მორჩილი მუდანობათ ქუანოშქერი დო ნაფთობი, გვალაში დო ზუღაში კლიმატური კურორტეფი. * '''ქიანაში უდიდაში ნოღეფი''' * [[ქართი]] -ოხორანს 1 108 717 კოჩი *[[ბათუმი]] -ოხორანს 152 839 კოჩი * [[ქუთეში]] -ოხორანს 147 635 კოჩი * [[რუსთავი]] -ოხორანს 125 103 კოჩი * [[სოხუმი]] -ოხორანს ''62 914'' კოჩი შხვა დიდი ნოღეფი: * [[გორი]] -ოხორანს 48 143 კოჩი * [[ზუგდიდი]] -ოხორანს 42 998 კოჩი * [[ფუთი]] -ოხორანს 41 465 კოჩი * [[თელავი]] -ოხორანს 19 629 კოჩი დო შხვა... საქორთუო ო.გ. 41o071 დო 43o351 დო ბ.გ. 40o041 დო 46o441-ს იდვალუაფუ. == სახენწჷფო == საქორთუო ოპარლამენტე რესპუბლიკა რე. სახენწჷფოში მადუდე რე [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]], ნამუთ სხუნუშ ხეშუულაფაშ მანჯღვერჷთ რე. თარობაშ მადუდე - [[პრემიერ-მინისტრი]]. ქიანაშ უმაღალაშ კანონმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი პარლამენტი (235 მაკათური), ნამუთ ოთხ წანამოწანას ართიშახ ითირუ პროპორციული დო მაჟორიტარული სისტემათ. * '''ნანანოღა''' - [[ქართი]] * '''ოფიციალური ნინა''' - [[ქორთული ნინა|ქორთული]], [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას]] [[აფხაზური ნინა|აფხაზური]] ქორთულწკჷმა ართო. * '''ერუანული დღახუ''' - [[26 მესი]] (1918), სახენწჷფობური დუდიშულაშ დღა. == საქორთუოშ თანჯეფი == ოსქჷრონე თანჯა საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალუ ნოწილს, დაბა ლესელიძეწკჷმა იჭყაფუ. უკული თინა მეჸუნს [[ფსოუ]]ს, ნამუთ ოდუდეს გვალა აგეფსთაწკჷმა ეჭოფუნს. საქორთუოშ ოორუე თანჯა უმოსო მეჸუნს კავკასიონიშ თარ წყარგმართალ ქჷნდჷრს. გვალა ვაციკფარსიშე გვალა შავიკლდეშა საქორთუოშ თანჯა გეჸუნს წყარგმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუეშე გვალა [[მყინვარწვერი|მყინვარწვერს]] დო [[გვერდით ქჷნდჷრი|გვერდით ქჷნდჷრს]]. ბჟაეიოლი თანჯა იჭყაფუ გვალა [[ტინოვროსო]]შე, გიმურს [[ალაზანიშ ვე]]შა, მეუნს წყარმალ [[ალაზანი|ალაზანს]], სოიშახ 1 კმ ვადოსქიდუ [[მინგეჩაურიშ წყაროთხილუ]]წკჷმა წყარმალიშ კათაფაშა. საქორთუოშ ობჟათე თანჯა იჭყაფუ [[უჩა ზუღა]]წკჷმა, ოფუტე [[სარფი]]ს. თანჯა დიო მეჸუნს, უკული კვათჷნს ლაზისტანიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნორთის, მეჸუნს [[შავშეთი]]ს დო კჷნ კვათუნს [[არსიანიშ ქჷნდჷრი|არსიანიშ ქჷნდჷრს]], ჯავახეთიშ რეგიონიშ დო სომხეთიშ ვულკანურ გვალონას, ლოქიშ ქჷნდჷრს, წყარმალ [[მტკვარი|მტკვარს]] დო [[იორიშ გაბარი|იორიშ გაბარს]]. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. {| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10" |----- ! colspan="3" background: #8B864E | საქორთუოშ რეგიონეფი |----- | colspan="3" align="center" | <div class="float-none"> |----- | ''№'' || ''რეგიონი'' || ''ნანანოღა'' |----- | 1 || [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[სოხუმი]] |----- | 2 || [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი]] || [[ზუგდიდი]] |----- | 3 || [[გურიაშ აკანი]] || [[ოზურგეთი]] |----- | 4 || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[ბათუმი]] |----- | 5 || [[რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანი|რაჭა-ლეჩხუმიშ<br />დო თუდოლენი შონეშ აკანი]] || [[ამბროლაური]] |----- | 6 || [[იმერეთიშ აკანი]] || [[ქუთეში]] |----- | 7 || [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი]] || [[ახალციხე]] |----- | 8 || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[გორი]] |----- | 9 || [[მცხეთა-მთიანეთიშ აკანი]] || [[მცხეთა]] |----- | 10 || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[რუსთავი]] |----- | 11 || [[კახეთიშ აკანი]] || [[თელავი]] |----- | 12 || [[ქართი]] || [[ქართი]] |----- |} == დემოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ დემოგრაფია}} ისტორიოგრაფიას მეღებული მუნაჩემეფით [[XIII ოშწანურა]]ს ქორთუეფიშ მუდანობა 5 მილიონს ოჭირინუანდჷ. უჩინებუ რე XIV-XVII ოშწანურეფიშ მუნაჩემეფი. XVIII ოშწანურაშ შქა წანეფშე საქორთუოშ მახორობას (ასეიან ხურგეფს) 761 ვითოშით ანგარიშენდეს, თინეფშე 5% ოხორანდჷ ნოღეფს. 1800 წანაშო საქორთუოშ (ასეიან ხურგეფს) მახორობა 675 ვითიოშშე უმოსი რდჷ, თაურეშე ბჟაეიოლ საქორთუოშა მიშჷ მახორობაშ 45,6%, ბჟადალაშა – 54,4%. 1832 წანა 840 ვითოშშა მიძინჷ, 1865 წანას — 1 289 200-ს გეგნაჩირთჷ. 1897 წანას, საქორთუოშ მახორობა რდჷ 1 919 400 ადამიერი, 1914 წანას — 2 600 400. ართი ოშწანურაშ გოძვენას საქორთუოშ მახორობაქ 3,4-სხით მიძინჷ. [[პავლე ინგოროყვა]]სშ ჩინებათ, 1916 წანას საქორთუოშ მახორობა აკმადგინანდჷ 3 365 000 ადამიერს, თინეფშე 2 349 000 ადამიერი რდჷ ქორთუ.<ref>''ინგოროყვა პ.'' „საქართველოს ტერიტორიის საზღვრების შესახებ გვ. 16-17 – თბილისი, 1990</ref> საქორთუოშ მახორობაქ მეხოლაფირო 200 ვითოშით დირკჷ [[პირველი მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის დო [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|პირველი რესპუბლიკაშ]] წანეფს, ნამუთ ირიათოიანი ლჷმეფით დო ტერიტორიეფიშ დინაფათ რდჷ გოპიჯაფილი. 1921 წანას საქორთუოშ მახორობაქ 2 410 ვითოშშახ ქუმორთჷ. XX ოშწანურაშე, მახორობაშ მუდანობაშ დოდგინა მახორობაშ არძაშოული მეშქაშობათ მუთმოხვადჷ. პირველი ეჭარუაქ სხუნუური საქორთუოს [[1926]] წანას იმანჯჷ, ეკონიაქ — [[1989]] წანას. ზოხორინელი საქორთუოს მახორობაშ ეჭარუაქ იმანჷ 2002 დო 2014 წანეფს. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! ეჭარუაშ წანა !! მახორობა !! ქომოლკოჩი !! ოსური |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1926|1926]]|| 2 677 200 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1939|1939]]|| {{ძინა}} 3 540 000 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1959|1959]] || {{ძინა}} 4 044 045 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1970|1970]] || {{ძინა}} 4 686 358|| || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1979|1979]] || {{ძინა}} 5 014 800 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1989|1989]]|| {{ძინა}} 5 400 800 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2002|2002]] || {{რკება}} 4 601 500 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2014|2014]] || {{რკება}} 3 787 000|| || |- |2020 || {{რკება}} 3 716 900 || || |} 1989 წანაშ ეჭარუათ საქორთუოშ მახორობა 5 443 000 კოჩი რდჷ, 2002 წანაშო - 4 601 500. მუჭოთ რჩქჷნი, საქორთუოშ მახორობაქ 13 წანაშ დინოხოლე ართი ნოხუთალით მირკჷ. ეკონია პერიოდეფს საქორთუოს მოხვალამირ რთულ პოლიტიკურ მოლინეფქ დო მონკა სოციალურ-ეკონომიკურ კრიზისიქ გჷმიჭანუ საქორთუოშ მახორობაშ ოგჷნაფალი ნორთიშ გუშულა თანჯეფსგალე. თეწკჷმა, მირკჷ დაბადებაქ დო ქჷმიძინჷ ღურუამობაქ დო ქიანაქ მონკა დემოგრაფიულ სიტუაციას ქინოლჷ. მუთ ოწაწჷ [[ქორთუეფი|ქორთუეფს]], 1989 წანას რდჷ 3 787 000 კოჩი, მუთ საქორთუოშ მახორობაშ 70,1 %-ს აკმადგინანდჷ. 2002 წანას ქორთუეფიშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 3 661 000 კოჩის, მუთ ქიანაშ მახორობაშ 83,8 % რდჷ. 2006 წანაშ ოფიციალური მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, საქორთუოშ ცენტრალურ ხეშუულობაშ კონტროლირებად ტერიტორიას დოხოლაფირო 4 661 473 კოჩი, ოხორანს. მახორობაშ ძინაშ ტემპი აკმადგინანს 0,74 %-ს. * '''ეთნიკური აკოდგინალა''' (საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[ქორთუეფი]] — 86,8 %, [[აზერბაიჯანარეფი]] — 6,3 %, [[სომეხეფი]] — 4,5 %, [[რუსეფი]] — 0,7 %, [[ოსეფი]] — 0.4 %, [[იეზიდეფი]] — 0,3 %, [[უკრაინალეფი]] — 0,2 %, [[ქისტეფი]] — 0,2 %, [[ბერძენეფი]] — 0,2 % დო შხვეფი; * '''რელიგიური აკოდგინალუა''' (უმოსო საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი ქირსიანეფი]] — 83,4 %, [[ისლამი|მუსლიმანეფი]] — 10,7 %, [[სომხური სამოციქულო ეკლესია|სომეხი გრიგორიანალეფი]] — 2,9 %, [[კათოლიციზმი|კათოლიკეეფი]] — 0,5 %, [[იეზიდიზმი|იეზიდეფი]] – 0,2 % დო შხვეფი. * '''დიდი ნოღეფი''': [[ქართი]] — 1 108 717, [[ბათუმი]] — 152 839, [[ქუთეში]] — 147 635, [[რუსთავი]] — 125 103, [[სოხუმი]] — 62 914, [[გორი]] — 48 143, [[ზუგდიდი]] — 42 998, [[ფუთი]] — 41 465, [[ცხინვალი]] — 30 432. {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |+ align=center style="font-weight:bold" | ნოღეფიშ მახორობა ! rowspan=23 width:150|<br /> [[ფაილი:Tiflis.jpg|border|135px|ქართი]]<br />[[ქართი]]<br /> [[ფაილი:Catholic Church in Kutaisi.jpg|border|135px|ქუთეში]]<br />[[ქუთეში]]<br /> [[ფაილი:Streets of Batumii.jpg|border|135px|ბათუმი]]<br />[[ბათუმი]]<br /> |- ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! rowspan=11 | {{navbar|საქორთუოშ ნოღეფიშ მახორობა|plain=1}} [[ფაილი:Rustavi Square.JPG|135px|რუსთავი]]<br />[[რუსთავი]]<br /> [[ფაილი:Gori cathedral (view from the Gori Fortress) (A).jpg|135px|border|გორი]]<br />[[გორი]]<br /> [[ფაილი:Dadiani Palace.jpg|135px|ზუგდიდი]]<br />[[ზუგდიდი]]<br /> |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[ქართი]]''' || [[ქართი]] || 1 108 717 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[სამტრედია]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 25 318 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[ბათუმი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]]|| 152 839|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | '''[[ხაშური]]'''|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]||26 135 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[ქუთეში]]'''||[[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 147 635 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 12 || align=left | '''[[სანაკი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 21 596 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[რუსთავი]]''' || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 125 103 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 13 ||align=left | '''[[ზესტაფონი]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 20 814 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | [[სოხუმი|'''სოხუმი''']]|| [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]|| ''62 914''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 14 ||align=left | [[მარნეული|'''მარნეული''']]|| [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 20 211 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[გორი]]''' || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]] || 48 143 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 ||align=left | '''[[თელავი]]'''|| [[კახეთიშ აკანი|კახეთი]]|| 19 629 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | [[ზუგდიდი|'''ზუგდიდი''']]|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 42 998 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | [[ახალციხე|'''ახალციხე''']]|| [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი|სამცხე-ჯავახეთი]]|| 17 903 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[ფუთი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 41 465 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | '''[[ქობულეთი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]] || 16 546 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | [[ცხინვალი|'''ცხინვალი''']]|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]|| ''30 432''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | [[ოზურგეთი|'''ოზურგეთი''']]|| [[გურიაშ აკანი|გურია]]|| 14 785 |- |} {{საქორთუოშ სახენწჷფობურობა}} == ეკონომიკა == ზოხორინელობაშ გუმოცხადებაშე ამდღარშახ იგინძორებუ საბაზარო რეფორმეფი. ეკონომიკაშ თარი დარგეფი რე ოფუტეშ მეურნება (ჩაი, ციტრუსი, ხილი, თამბაქო, ღვინი, მანქანაშკიდანჯალა, მეტალურგია, ჰიდრორესურსეფი. === საბანკო-საფინანსო დო დაზღვიებაშ სისტემეფი === დიდი ქორთუ, [[ილია ჭავჭავაძე]] „საადგილმამულო სათავადაზნაურო ბანკიშ“ ხემანჯღვერობაშ პერიოდის, დიო ხოლო 1883 წანაშე გაზეთ ''ივერიას'' ობჟინუანს მოშინაფილი ორგანიზაციაშ მუშობაშ შედეგეფს. თენა რდჷ მაართა ქორთული საბანკო-საფინანსო ინსტიტუტიშ მაართა საჯარო წჷმორინაფა. ამდღა საქორთუოშ ეკონომიკაშ სექტორს მუშენს მუდგაზმარენი ძალიერი კომერციული ბანკი დო ბანკეფიშ ასოციაცია. * [[საქორთუოშ ბანკეფიშ ასოციაცია]] ([[ქორთული ნინა|ქორთ]]. [[:ka:საქართველოს ბანკების ასოციაცია|საქართველოს ბანკების ასოციაცია]]) * [[ბაზის ბანკი]] * [[ბანკი რესპუბლიკა]] (ბუნა სოსიეტე ჟენერალი) * [[ვითიბი]] * [[თიბისი ბანკი]] * [[პროკრედიტბანკი]] * [[საქართველოს ბანკი]] * [[სახალხო ბანკი]] * [[სილქ როუდ ბანკი]] * [[სტანდარტ ბანკი]] * [[ტაოპრივატბანკი]] ვასაბანკო საკრედიტო-სადეპოზიტო ორგანიზაციეფი დო საფინანსო-საკრედიტო ხუჯიშდაკინებაშ (მხარდაჭერა) პროგრამეფი: * „[[განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი]]“ დაზღვიებაშ სისტემა: * [[დაზღვევის ასოციაცია]] * [[ალდაგი-ბი-სი-აი]] * [[ჯი-პი-აი ჰოლდინგი]] სახენწჷფო ინსტიტუტეფი: * [[საქორთუოშ ფინანსეფიშ სამინისტრო]] * [[საქორთუოშ ცენტრალური ბანკი]] </small> საქორთუოშ ისტორია ართ-ართი არძაში უმოს დიდარი რე ჯვეში ქიანეფშე. საქორთუოშ ტერიტორიას მაართა ქორთული ქიანეფი არსებენდ 3000 წანაშ ოწოხლე. თე ქიანეფი რე [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]] (ჯვეშ ქორთული წყუეფს ''ეგრისი'') დო [[დიაოხი]] (ტაო-კლარჯეთი). 1918-1921 წანეფს საქორთუო რდჷ დემოკრატიული რესპუბლიკა. 1921-1990 წანეფს საქორთუო რდჷ სხუნუშ აკოშქუმალაშ ართ-ართი მაკათური ქიანა. 1990 წანაშ უკული საქორთუო რე დუდიშული სახენწჷფო. დღას ათენა [[სუამი]]შ ართ-ართი მაკათური რე [[უკრაინა]]წკჷმა, აზერბაიჯანწკჷმა დო [[მოლდოვა]]წკჷმა ართო. საქორთუო რე [[უჩა ზუღა]]შ ეკონომიკური ალმახანდეობაშ ორგანიზაციაშ მაკათურით. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. == ქორთული რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.president.gov.ge/ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-გვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316105336/http://www.president.gov.ge/ |date=2011-03-16 }} * [http://www.parliament.ge საქორთუოშ პარლამენტი] * [http://www.mfa.gov.ge/ საგალეო საქვარეფიშ სამინისტროშ ვებ-გვერდი] * [http://civil.ge/geo/ Civil.ge — საქორთუოშ პოლიტიკური სიახალეეფიშ მაჩინე (მაცნე)] * [http://internet.ge Internet.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017123847/http://internet.ge/ |date=2011-10-17 }} * [http://weather.ge/ ტაროსი საქორთუოს]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.apsny.ge Грузия online — ახალი ამბეფი დო ანალიტიკური მასალეფი] {{ru}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016075816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html |date=2015-10-16 }}{{en icon}} * [http://www.caucaz.com/home_uk Caucaz.com — ირმარული სტატიეფი დო რეპორტაჟეფი საქორთუოშე დო ობჟათე კავკასიაშე] * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/ საქორთუეშე ოთხ ნინაშა: ისტორია, კულტურა, აუდიო-ვიდეოთეკა დო შხვა] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ფეისბუქი}} [[კატეგორია:საქორთუო| ]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ სხუნუშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:კავკაცია]] [[კატეგორია:მოლენკავკაცია]] [[კატეგორია:რესპუბლიკეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ თეხანური ისტორია]] [[კატეგორია:ქირსიანული სახენწჷფოეფი] ldgvjvzurws2iwvdvvhkncxmd13snlk 253202 253201 2026-09-19T11:47:31Z Narazeni 826 /* სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკა */ 253202 wikitext text/x-wiki {{Short description|ტრანსკონტინენტურ სახენწჷფო ბჟაეიოლ ევროპას დო ბჟადალ აზიას}} {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = საქართველო |ედომუშამი_ჯოხო = |ოართე_ჯოხო =საქორთუო |შილა = Flag of Georgia.svg |გერბი = Greater coat of arms of Georgia.svg |რუკა = Georgia (orthographic--projection).svg |ჰიმნი = [[საქორთუოშ სახენწჷფო ჰიმნი]]<br/>'''„თავისუფლება“'''<br/><br/><center>[[ფაილი:Tavisupleba vocal.ogg]]</center> |დევიზი =„ძალა ერთობაშია“<br/>„ჭყანა ართობას რე” |ზოხორინალაშ თარიღი =26 მესი 1918 |ოფიციალური_ნინეფი =[[ქორთული ნინა|ქორთულ]]<br />[[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]] ^'''1''' <ref>[http://parliament.ge/ge/kanonmdebloba/constitution-of-georgia-68 საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 8]</ref> |რელიგია= |ნანანოღა= [[ფაილი:Tbilisi City Seal.svg|15px]] [[ქართი]] |latd=41 |latm=43 |latNS=N |longd=44 |longm=47 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[მიხეილ ყაველაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ირაკლი კობახიძე]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[საქორთუოშ პარლამენტიშ დუდმახვენჯი|პარლამენტიშ დუდმახვენჯი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[შალვა პაპუაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 121-ა |ფართობი =69 700 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =3 716 900 კოჩი ^'''2'''<ref>{{cite web|url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მახორობაშ მუდანობა 1 ღურთუთაშ დგომარობათ|publisher= [[საქორთუოშ სტატისტიკაშ ერუანული ნინალა]]|format=|accessdate=2021-02-05|date=1 იანვარი, 2020}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 131-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2020 |მახორობაშ_ცენზი =3 713 804 ^'''3''' |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2014 |მახორობაშ_მეჭედალა = 53.5 კოჩი/კმ² |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 137-ა |ედპ_ppp_წანა = 2016 |ედპ_ppp = {{nowrap|$35.6 მილიარდი<ref>{{cite web |title=World GDP Ranking 2015 |url=https://knoema.com/nwnfkne/world-gdp-ranking-2015-data-and-charts |access-date=13 May 2016}}</ref>}} |ედპ_ppp_რანგი = 117-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$9500 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი =0.754 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =76-ა |აგი_წანა =2020 |ვალუტა= [[ფაილი:Sign of Georgian Lari.svg|link=ლ|15px]] [[ლარი]] ^'''4''' |ვალუტაშ_კოდი =GEL |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+04:00]]<ref>საქორთუოქ გეგნორთჷ UTC+4 ზონაშე UTC+3 ზონაშა [[2004]] წანაშ 27 მანგის, მარა დართჷ UTC+4 ზონას [[2005]] წანაშ 27 მელახს^{[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843511.stm]}^{[http://www.timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=371]}.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.ge]] |ოტელეფონე_კოდი =+995 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= ^'''1'''აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას ოფიციალურ ნინა ქორთულ ნინაწკჷმა ართო რე [[აფხაზური ნინა]].<br> ^'''2'''მახორობაშ მუდანობაშა დო მეჭედალაშა ვენშმურს აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ ნორთი, ნამუეფჷთ ოკუპირებულჷ რე რუსეთიშით დო საქორთუოშ ხეშულობა ვაკონტროლენს.<br> ^'''3'''მეხოლებურ მუნაჩემეფ აფხაზეთიშო დო სამაჩაბლოშამო.<br> ^'''4'''რუსეთიშით ოკუპირებულჷ აფხაზეთის დო სამაჩაბლოს თაშნეშე ხვარებას რე [[რუსული რუბლი|რუსულ რუბლი]].<br> {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q230|text=<center>საქორთუოშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''საქორთუო''' ({{Lang-ka|{{აუდიო|Sakartvelo.ogg|საქართველო}}}}) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟაეიოლი ევროპა|ბჟაეიოლ ევროპას]] დო [[ბჟადალი აზია|ბჟადალ აზიას]].<ref>Encyclopedic World Atlas, George Philip & Son, [[Oxford University Press]]: 2002, p.104</ref><ref>''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' 4.38. C.f. James Rennell, ''The geographical system of Herodotus examined and explained'', Volume 1, Rivington 1830, [[iarchive:bub gb enQ-AAAAcAAJ/page/n274|p. 244]]</ref><ref>[[Encyclopedia Britannica]]", [https://www.britannica.com/place/Caucasus Caucasus], June 2021: "One widely accepted scheme draws the dividing line along the crest of the Greater Caucasus range, putting the portion of the region north of the line in Europe and the portion south of it in Asia. Another puts the western portion of the Caucasus region in Europe and the eastern part (the bulk of Azerbaijan and small portions of Armenia, Georgia, and Russia's Caspian Sea coast) in Asia..."</ref> [[კავკაცია]]შ რეგიონიშ ნორთი, ნამუსჷთ ბჟადალშე ომძღჷ [[უჩა ზუღა]], ოორუე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაცია]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[თურქეთი]], ობჟათეშე — [[სომხეთი]] დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[აზერბაიჯანი]]. საქორთუოშ ფართობ რე 69700 კმ²,<ref>[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): ``National Atlas of Georgia``, 138 pages, Steiner Verlag, 2018, {{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[საქორთუოშ დემოგრაფია|მახორობა]] — 3.7 მილიონ ადამიერი,{{efn|აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ მოხ, თე ჟირ [[ვაღიარაფილი სახენწჷფო|სეპარატისტულ რეგიონ]] [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|რუსეთიშ ოკუპაციაშ]] გიმე რე. [[საქორთუოშ თარობა]] თე ჟირ სეპარატისტულ რეგიონს ქიანაშ უგურთუ ნორთო მითმირჩქინანს, ერეფოშქაშე ხუჯიშ დოკინათ.}}<ref name="statspopulation">{{cite web|title=Population and Demography |publisher=National Statistics Office of Georgia, Geostat |url=https://www.geostat.ge/en/modules/categories/316/population-and-demography |access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ ნასუმორ ოხორანს ქიანაშ ნანანოღა დო [[საქორთუოშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] [[ქართი]]ს. [[ქორთუეფი]], რეგიონიშ ჯინჯიერ მახორუეფი, აკმადგინანა ქიანაშ მახორობაშ უმენტაშობას, ნამუეფსჷთ ეთნოლინგვისტურო გინორთ უღჷნა არძა მეძობელ ქიანაწკჷმა და უმენტაშო რაგადანა [[ქორთული ნინა|ქორთულო]], ართ-ართ [[ქართველური ნინეფი|ქორთულურ ნინაშა]], ნამუთ მოსოფელიშ აკა შხვა ნინეფიშ ფანიას ვარსხუაფუ.{{sfn|Dalby|2002|ხს=38}} საქორთუოშ ასეიან ტერიტორია დოხორელ რე [[მაართაჸოფილი ჯარალუა|პრეისტორიულ]] ბორჯიშე, სოდე იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე ორდოიან [[მეღვინალა|ღვინიშ]], ორქოშ მოპალუაშ დო ტექსტილიშ წარმებაშ აბანეფი.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-41977709 'World's oldest wine' found in 8,000-year-old jars in Georgia]. BBC News: 13 November 2017</ref><ref name="archeologyMethodTheory2014322">{{cite journal|last=Doce|first=Elisa Guerra|year=2004|title=The Origins of Inebriation: Archaeological Evidence of the Consumption of Fermented Beverages and Drugs in Prehistoric Eurasia|journal=[[Journal of Archaeological Method and Theory]]|volume=22|issue=3| pages=751–782 | doi=10.1007/s10816-014-9205-z | s2cid=143750976 |issn=1072-5369}}</ref> [[ანტიკური ხანი|კლასიკურ ხანს]] გიჭყჷ მუსხირენ ომაფექ, მუჭომით რდჷ [[კოლხეთი]] დო [[იბერიაშ ომაფე|იბერია]], ნამუეფქჷთ ოსხირ გუჭყეს თეხანურ ქორთულ სახენწჷფოშ გვირზილს. [[IV ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, ქორთუეფქ ოფიციალურო მიღეს [[ქირსიანობა]], ნამუქჷთ ხე ქეშუნწყჷ [[საქორთუოშ ომაფე]]შ აკოკათუას. საქორთუოქ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი|ორქოშ ხანს]] მიოჭირინჷ [[მაღალი შქა ოშწანურეფი|მაღალ შქა ოშწანურეფს]], მუჟანსჷთ ქიანას უნჯღვერდეს დავით IV გაფუ დო მაფა [[თამარ მაფა|თამარი]]. [[XV ოშწანურა]]შე დოჭყაფილი ომაფექ ქუდანთხჷ დო აკოცჷ შხვადოშხვა რეგიონალურ ჟისახენწჷფოეფიშ გაულათ, თინეფს შქას [[მონღოლეთიშ იმპერია|მონღოლეფიშ]], [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] დო [[სპარსეთიშ იმპერია|სპარსეთი]]შით. თეშ უკული, [[1801]] წანაშე დოჭყაფილი, [[საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას|მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულჷ]] რდჷ [[რუსეთიშ იმპერია]]შა. [[1917]] წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუო კუნტა ხანით რდჷ [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|ზოხორინელ რესპუბლიკა]] [[ფუთიშ აპიჯალა|გერმანიაშ გინოფორუათ]],<ref name="Soviet power">{{Cite journal |last=Jones |first=Stephen |date=27 October 2020|title=The establishment of Soviet power in Transcaucasia: The case of Georgia 1921–1928|journal=Soviet Studies|volume=40|issue=4|page=627 |doi=10.1080/09668138808411783}}</ref> მარა [[1921]] წანას, [[ჭითა არმია]]შით [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ეჭოფილქ დო ანექსირებულქ]] იჸუ დო [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ [[საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ართ-ართ]] რესპუბლიკათ გჷნირთუ. 1980-იან წანეფს, ზოხორინალაშო ყარაფ უწაიათ იძინანდჷ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ პირელს, საქორთუოშ [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სხუნუეფიშ რსხუშე გიშულა]] გჷმიჭანუ. [[პოსტსხუნუური სახენწჷფოეფი|გეჸვენჯ ვითწანურაშ]] უმენტაშობაშ განწეხანს ქიანას რდჷ ეკონომიკურ კრიზისი, [[პოსტსხუნუური კონფლიქტეფი|პოლიტიკურ ვასტაბილურობა]] დო სეპარატისტულ ლჷმეფ [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|სამაჩაბლო]]ს. [[2003]] წანაშ თინჩალ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუოქ ჸონიერო მანჯჷ [[ბჟადალური ოქიანუ|პრობჟადალურ]] გალენურ პოლიტიკა, გენშეღჷ რანწკ [[ევროპაშ რსხუ]]შა დო [[ნატო (ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია)|ნატოშა]] მიშაულარ [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|დემოკრატიულ დო ეკონომიკურ რეფორმეფი]]. ბჟადალჸურე გინულაქ გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ გაუფრაშება]] დო [[2008]] წანას [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუთ ასეთ იგჷნძორებუ რუსეთიშით [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|საქორთუოშ რეგიონეფიშ ოკუპაციათ]]. საქორთუო რე [[წჷმმარინაფონი დემოკრატია]], [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]].<ref>{{cite web |title=Constitution of Georgia |at=Article 1.1, 7.2, 45, 52 and 54 |url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |publisher=The Legislative Herald of Georgia |date=29 June 2020 |access-date=2022-03-25 |archive-date=27 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |url-status=dead }}</ref><ref name=undp>{{cite web |url=https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html |title=Consolidating Parliamentary Democracy in Georgia |publisher=UNDP Georgia |access-date=2022-03-25 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619184258/https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html }}</ref> [[წუმმაძინე ქიანა]] ძალამ მაღალ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]თ დო წუმმაძინე ეკონომიკათ. [[2003]] წანაშე მანჯებულ მასშტაბურ ეკონომიკურ რეფორმეფქ გაჭყჷ მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე დუდიშულ ბიზნეს ორენი, უმოს ეკონომიკურ დუდიშულა დო ქანთელუა, თაშნეშე [[ედპ]]-შ ძინაშ ართ-ართ არძაშე მაღალ ტემპეფი.<ref>{{Cite web |title=Georgia |url=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> [[2018]] წანას, საქორთუოქ მაჟირა ქიანათ გჷნირთუ [[მარიხუანა საქორთუოს|მარიხუანაშ ლეგალიზაციათ]] დო პირველ რე ჸოფირ სოციალისტური სახენწჷფოეფს შქას. საქორთუო ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათურ რე, თინეფს შქას: [[გოერო]], [[ევროპაშ სხუნუ]], [[ევროკონტროლი]], [[უჩა ზუღაშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაცია|BSEC]], [[სუამი]], [[ენერგეტიკული ჯარალუა]]. [[ასოციაცირებული ტრიო]]შ აკოდგინალუას საქორთუო [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|ევროპაშ რსხუშა კათაფა]]შ ოფიციალურ კანდიდატ რე.<ref>{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2023/12/14-15/|title=European Council|website=Consilium}}</ref> [[2024]] წანაშ გჷმათუთაშე, საქორთუოქ [[საქორთუოშ პოლიტიკური კრიზისი (2014-ასეშა)|ტომბა პოლიტიკურ კრიზისშა]] ქენშანთხუ. == ეტიმოლოგია == {{anchor|ეტიმოლოგია}} === საქორთუოშ ეტიმოლოგია === {{Main|საქორთუოშ ეტიმოლოგია}} [[ფაილი:World map by Pietro Vesconte - Georgia.jpg|thumb|left|150px|'''საქორთუო''' შქა ოშწანურეეფიშ რუკას ''mappa mundi'', ახ. წ. 1320]] [[ჯვეში საბერძნეთი|ჯვეშ ბერძენეფს]] ([[სტრაბონი]], [[ჰეროდოტე]], [[პლუტარქე]], [[ჰომეროსი]] დო შხვ.) დო [[ჯვეში რომი|რომაალეფს]] ([[ტიტუს ლივიუსი]], [[პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი|ტაციტუსი]] დო შხვ.) ორდოიან ბჟადალ ქორთუეფშა უჯოხოდეს [[კოლხეფი]] დო ბჟაეიოლ ქორთუეფშა — [[იბერიაშ ომაფე|იბერიალეფი]] ({{lang|grc-Latn|Iberoi}}, {{lang|grc|Ἰβηροι}} კანკალე ბერძენულ წყუეფს).<ref>{{cite book |author=David Braund |title=A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562 |publisher=[[Oxford University Press]] |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/17 17–18] |year=1994 |isbn=978-0-19-814473-1 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau}}</ref> ჯოხოდვალა ''Georgia-შ'' მაართა შინუა იტალიურ ნინაშა ითარიღებუ 1320 წანათ, [[პიეტრო ვესკონტე]]შ მოსოფელიშ რუკას {{lang-la|[[mappa mundi]]}}.<ref>[[Rouben Galichian]] (2007) Countries South of the Caucasus in Medieval Maps: Armenia, Georgia and Azerbaijan. pp. 188–189</ref> ქიანაშ მოსოფელიშ რუკას მუკორჩქინაშ ორდოიან ბორჯიშე, ლათინურ ოქიანუს საქორთუოშ ჯოხოდვალა შხირას იჭარუდჷ მუჭოთ ''Jorgia''.<ref>Boeder; et al. (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. p. 65. {{ISBN|978-0820459912}}</ref> გინნაჩემუს გერსხილ თეორიეფით, წჷმარინუ მოშარე [[ჟაკ დე ვიტრი]]ქ, ნამუთ ქიანაშ ჯოხოდვალაშ გოჭყაფას ეთმენწყუნდჷ ქორთუეფს [[ჯეგე გერგი]]შ პოპულარობათ,<ref>[[გრიგოლ ფერაძე]]. "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". ''Georgica'', Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209</ref> მორო [[ჟან შარდენი]] კოროცხუნდჷ, ნამჷ-და ჯოხოდვალა ''Georgia'' მოურს ბერძენულ ზიტყვაშე γεωργός ('დიხაშმოხანდე'). ზიტყვა ''საქორთუო/ქორთუეფიშ'' თე ანდაოშწანურამ გოსხუნუეფ ასეშო უმენტაშო ვარებულ რე ომენცარე ჯარალუაშით, ნამუთ მიოწურუანს [[სპარსული ნინა|სპარსულ]] ზიტყვაშა {{lang|fa-Latn|gurğ}}/{{lang|fa-Latn|gurğān}} ({{lang|fa|گرگ}}, '[[გერი]]'<ref>{{cite book|last1=Hock|first1=Hans Henrich|last2=Zgusta|first2=Ladislav|title=Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies|url=https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse|date=1997|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-012884-0|page=[https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse/page/211 211]}}</ref>) მუჭოთ საეგებიო ჯინჯიერ ზიტყვა.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}} თე ჰიპოთეზაშ მეჯინათ, მოგვიანეთ თე სპარსულ ზიტყვაშ ჯინჯ რდჷ გჷმორინაფილ ანდა შხვა ნინას, თინეფს შქას სლავურ დო ბჟადალევროპულ ნინეფს.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}}{{sfnp|Rapp|2014|p=21}} მასქერულ ჯოხო რე {{lang|ka|საქართველო}}; '[[ქორთუეფი]]შ დიხა', მოურს [[IX ოშწანურა]]ს შინელი, ქიანაშ ცენტრალურ რეგიონ [[ქართლი]]შ ჯოხოდვალაშე, ფართო გჷმორინაფაშის მიარზებუ შქა ოშწანურეეფიშ [[საქორთუოშ ომაფე]] [[XIII ოშწანურა]]შა. შქა ოშწანურეეფიშ ''[[ქართლის ცხოვრება]]ს'' მოშინაფილჷ რე თე ჯოხოდვალაშ ქორთუეფიშ წიმოხონ [[ქართლოსი]], [[იაფეტი]]შ მოთაშმოთა, ნამუშ ჯოხოქ შქა ოშწანურეეფიშ მემეატიანეეფიშ მეჯინათ, გაჭყჷ ომაფეშ ჯოხოდვალა. მენცარეფ ფირქენა, ნამჷ-და ქიანაშ ჯოხო „საქორთუო“ მოურს „ქართ“ ქოქიშე, ნამუთ მერსხილ რე უჯვეშაში სათურო ჯოხოშა - „ქართუ“, „კარდუ“, === სახენწჷფო ჯოხოდვალა === [[1995]] წანას მეღებულჷ [[საქორთუოშ კონსტიტუცია]]შ 2-ა ბირგულიშ მეჯინათ, სახენწჷფოშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რე ''საქართველო'',<ref>{{citation|chapter=Article 2.1|title=Constitution of Georgia|publisher=Legislative Herald of Georgia|chapter-url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|quote=‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.|access-date=25 March 2022|archive-date=27 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|url-status=dead}}</ref>. საქორთუოშ ჟირ ოფიციალური ნინაშა ([[ქორთული ნინა|ქორთულ]] დო [[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]]) ქიანაშ ჯოხოდვალა რე საქართველო დო Қырҭтәыла (''Kərttʷʼəla''). 1995 წანაშ კონსტიტუციაშ მეღებაშახ დო [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სსრრ-შ აკოცჷმაშ]] უკულ ქიანაშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რდჷ „საქორთუოშ რესპუბლიკა“.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Tbilisi |title=Tbilisi |date=11 July 2023 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |quote=Tbilisi, formerly Tiflis, capital of the republic of Georgia}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-03-14 |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |access-date=2025-03-13 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> ნამთინე ნინეფ აგჷნძორენა ქიანაშ ჯოხოდვალაშ რუსულ ვარიანტიშ გჷმორინაფას, ''Gruzia'', ნამუშ თირუას საქორთუოშ ხეშუულება დიპლომატიურ კამპანიეფით ოცადუდჷ. [[2006]] წანაშე, ისრაელქ,<ref>{{Cite web |url=https://www.jpost.com/international/by-georgia-dont-call-us-gruzia |title='By Georgia! Don't call us Gruzia' |date=17 May 2006 |access-date=2023-11-19 |website=The Jerusalem Post |last=Horovitz |first=David}}</ref> იაპონიაქ,<ref>{{Cite web |url=https://en.trend.az/scaucasus/georgia/2324328.html |title=Japan intends to officially use 'Georgia' instead of 'Gruzia' |date=21 October 2014 |access-date=2023-11-19 |website=Trend News Agency}}</ref> ობჟათე კორეაქ<ref>{{Cite web |url=https://eurasianet.org/georgia-stop-calling-me-gruzia |title=Georgia: Stop Calling Me "Gruzia" |date=28 June 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Eurasianet |last=Lomsadze |first=Giorgi}}</ref> დო უნგრეთიქ<ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-georgiaban-targyal/ |title=Orbán Viktor Georgiában tárgyal|date=2024-10-27|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-sajtonyilatkozata-magyarorszag-es-georgia-kormanyanak-kozos-munkauleset-kovetoen/|title=Orbán Viktor sajtónyilatkozata Magyarország és Georgia kormányának közös munkaülését követően|date=2023-10-12|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref> ოფიციალურო გოთირუეს ქიანაშ ჯოხოდვალა ინგლისურ ვარიანტიშა ''Georgia''.<ref>{{Cite web |url=https://rferl.org/a/georgia_asks_friends_to_stop_calling_it_gruzia/24264848.html |title=Georgia Asks Friends To Stop Calling It 'Gruzia' |date=13 July 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |last=Rekhviashvili |first=Jimsher}}</ref> [[2020]] წანას, ლიეტუვაქ მოსოფელს პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ მიშეღჷ ჯოხოდვალა ''Sakartvelas'' ოფიციალურ ურთიართობეფშან.<ref>{{Cite web |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1317371/lithuania-approves-sakartvelo-as-official-name-for-georgia |title=Lithuania approves Sakartvelo as official name for Georgia |date=11 January 2021 |access-date=2023-11-19 |website=LRT}}</ref> == ისტორია == {{Main|საქორთუოშ ისტორია}} === პრეისტორია === {{ქოძირით თაშნეშე|პრეისტორიულ საქორთუო}} {{multiple image | total_width = 400 | align = right | image1 = State Museum of History of Georgia (Tbilisi Archaeological Museum) 3.jpg | image2 = Bronze Lamp from Vani, of Ariadne, Heracles and Elephants - 1st century BCE 6.jpg | footer = ''კვარჩხშე მორძგვშა:'' ''[[პეტერა]]'', ნამუსჷთ გჷმოხანტილ რე რომიშ იმპერატორ [[მარკუს ავრელიუსი]], მეგორაფილ რე საქორთუოს, ახ. წ. II ოშწანურა. ბრონზეშ ლამპა [[ჰერაკლე]]შ დო [[არიადნე]]შ ფიგურეფით, ჯვ. წ. I ოშწანურა, [[საქორთუოშ ერუანულ მუზეუმი]]. }} [[ადამიერეფი (გვარობა)|არქაულ ადამიერეფიშ]] უჯვეშაშ ნოქურ დოხოლაფირო 1,8 მილიონ წანაშ კინოხით ითარიღებუ დო წჷმორინაფილ რე [[დმანისარ ჰომინინი|დმანისარ ჰომინინეფით]] — [[ჰომო ერექტუსი]]შ გიმეგვარობათ, ნამუთ [[ევრაზია]]ს ჰომინინეფიშ არძაშე უჯვეშაშ ჩინებულ ნასაფულუეფს წჷმარინუანს.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/oddly-enough/georgian-archaeologists-find-18-million-year-old-human-tooth-2022-09-09/ |title=Georgian archaeologists find 1.8-million-year-old human tooth |date=9 September 2022 |access-date=2023-11-26 |website=Reuters}}</ref> [[კავკაცია|კავკაციაშით]] თხილერ დო [[უჩა ზუღა]]შ ეკოსისტემათ უნარღელჸვენი, რეგიონი, მუჭოთ ჩქჷ, ედომუშამ [[პლეისტოცენი]]შ განწეხანს [[რეფუგიუმი|ოჩუაშეშ]] როლს არსულენდჷ,<ref>{{Cite book |title=The Earliest Occupation of Europe |last=Roebroeks |first=Wil |publisher=Modderman Stichting / Faculty of Archaeology – Leiden University |year=1993 |isbn=9789073368071 |location=Leiden |pages=207–209}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და პირველ უმუხარცქუ პრიმიტიულ ხორუეფ [[შქა პალეოლითი]]ს, დოხოლაფირო 200 000 წანაშ კინოხის ორხველჷნან.<ref>{{Cite book |title=საქართველოს ისტორია |last=Tsotskolauri |first=Avtandil |publisher=Saunje |year=2017 |isbn=978-9941-451-79-9 |location=Tbilisi |pages=12–17}}</ref> [[ჟიმოლენ პალეოლითი]]შ ბორჯის, ხორუეფქ თარო ბჟადალ საქორთუოს, წყარმალუეფ [[რიონი]]შ დო [[ყვირილა]]შ ლეხერეფს გიჭყჷ.<ref>{{Cite journal |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618220304328 |title=Filling the gaps: Late Upper Palaeolithic settlement in Gvardjilas Klde, Georgia |date=20 June 2021 |access-date=2023-11-27 |journal=Quaternary International |last=Kot |first=Małgorzata|volume=587-588 |pages=384–399 |doi=10.1016/j.quaint.2020.07.034 |bibcode=2021QuInt.587..384K }}</ref> ოფუტეშ მეურნობაშ შანეფი, არძაშ უკულაშ, [[ჯვ. წ. VI ვითოშწანურა]]ს არსხუაფუ, გიშაკერზაფილო ბჟადალ საქორთუოს, თინწკჷმა მუჟანსჷთ [[მტკვარი]]შ ღანჩო [[ჯვ. წ. V ვითოშწანურა]]ს სტაბილურო იხორუდჷნ, ნამუსჷთ მოწმენს შხვადოშხვა კულტურაშ ეჸონუა, ნამუეფჷთ მეჭედელო რდჷ მერსხილ ოჸოფარე გვერდთუთაწკჷმა, თინეფს შქას [[თრიალეთიშ მეზოლითურ კულტურა|თრიალეთიშ მეზოლითური]], [[შულავერ-შომუთეფეშ კულტურა|შულავერ-შომუთეფე]]შ დო [[ლეილათეფეშ კულტურა|ლეილათეფეშ]] კულტურეფი.<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/paleorient/602 |title=Rethinking architectural techniques of the Southern Caucasus in the 6th millennium BC: A re-examination of former data and new insights |access-date=2023-11-27 |journal=Paléorient |last=Baudouin |first=Emmanuel|date=2019 |issue=45–1 |pages=115–150 |doi=10.4000/paleorient.602 }}</ref> არქეოლოგიურ მეგორაფეფ ოძირანა, ნამჷ-და თეხანურ საქორთუოშ ხორუეფ 34 000 წანაშე უმოს ხანიშ კინოხ პირველაშე გჷმირინუანდეს ნოჭკეფს (ბუჟუჟეფს) ორჩანიეთ, მუკაქუნალშო,<ref>{{Cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2009/09/oldest-known-fibers-discovered/ |title=Oldest-known fibers to be used by humans discovered |date=10 September 2009 |access-date=2023-11-27 |website=The Harvard Gazette |last=Lavole |first=Amy}}</ref> თაქ თაშნეშე აფხვადჷნა [[ქორთულ ღვინი|პირველ ღვინიშ დოდგინაშ]] უჯვეშაშ ჩინებულ აბანეფი (დოხოლ. ჯვ. წ. 6000 წ.)<ref>{{Cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |title=Discover the Secret Birthplace of Wine |date=21 May 2018 |access-date=2023-11-27 |website=National Geographic |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202151005/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |archive-date=2 December 2023 |url-status=dead}}</ref> დო [[საყდრისი|ორქოშ მოპალუაშ პირველურ შანეფი]] (ჯვ. წ. III ვითვითოშწანურა).<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/archeosciences/2037?lang=en |title=Bronze Age gold in Southern Georgia |access-date=2023-11-27 |journal=ArcheoSciences |last=Hauotmann |first=Andreas|date=2009 |volume=33 |issue=33 |pages=75–82 |doi=10.4000/archeosciences.2037 }}</ref> [[მტკვარ არაქსიშ კულტურა|მტკვარ-არაქსიშ]], [[თრიალეთიშ კულტურა|თრიალეთ-ვანაძორიშ]] დო [[კოლხური კულტურა|კოლხურ კულტურეფ]]ქ მოუხვადეს პროტო-ქორთულურ თურეფიშ წჷმოძინას, ნამუეფქჷთ, შილებე, [[ხეთეფი|ხეთეფიშ იმპერია]]შ ექსპანსიაშ ბორჯის ვარ-და [[ანატოლია]]შე გინიხორესკონ, თინეფს შქას [[მუშქეფი]], [[ლაზეფი|ლაზეფ]] დო [[ბიძერეფი]]. მინ ისტორიკოსიშ არზით, გვიან ბრონზეშ ხანს ხეთეფიშ ოქიანუშ კოლაფსიქ ხე შეუნწყჷ თე თურეფიშ გაულაშ გოძინას [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშჸურე]], გიშაკერზაფილო [[თაბალი|თაბალიშ ომაფეშ]] მეშქაშობათ.<ref>{{Cite book |title=Historical-Ethnological problems of Georgia, the Caucasus and the Near East |last=Javakhishvili |first=Ivane |publisher=Tbilisi State University |year=1950 |location=Tbilisi |pages=130–135}}</ref> === ანტიკურ ხანი === [[ფაილი:King Mirian III.jpg|thumb|მაფა [[მირიან III]]-ქ IV ოშწანურას ქიანა ქირსიანობაშა მართინჷ.]] კლასიკურ ბორჯის, მუსხირენ ქორთულ სახენწჷფოქ გორჩქინდჷ, თინეფს შქას [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]]ქ ბჟადალ საქორთუოს, სოდე [[ბერძენული მითოლოგია|ბერძენულ მითოლოგია]]შ მეჯინათ, [[არგონავტეფი|არგონავტეფიშით]] გორუაფონ ორქოშ ოწმაფუ იდვალუაფუდჷნ. არქეოლოგიურ ტკიცებეფ მიოწურუანა, ნამჷ-და კოლხეთ ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშო უკვე რდჷ დინდარ ომაფე<ref>{{Cite web |url=https://agenda.ge/en/news/2022/1715 |title=Archaeologists discover 14th–12th centuries BCE Colchis artefacts in western Georgia |date=13 May 2022 |access-date=2023-12-02 |website=Agenda.ge}}</ref> დო ფართო ოვაჭრე ნოსქვ უჩა ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის მადვალუ [[ბერძენულ კოლონიზაცია|ბერძენულ კოლონიეფით]] (მუჭომით რდჷ [[დიოსკურია]] დო [[ფაზისი]])<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/mediterranee/8317 |title=Geoarchaeology of Phasis (Georgia) |access-date=2023-12-02 |journal=Méditerranée |last=Lichell |first=Vakhtang|date=2016 |issue=126 |pages=119–128 |doi=10.4000/mediterranee.8317 }}</ref> რეგიონქ ანექსირებულქ იჸუ დიო [[პონტოშ ომაფე|პონტოშ ომაფეშით]], უკული — [[რომიშ რესპუბლიკა|რომიშ რესპუბლიკაშით]]. ბჟაეიოლ საქორთუო შხვადოშხვა კლანიშ დეცენტრალიზებულ მოზაიკათ სქიდუდჷ (ნამუეფსჷთ ზოხოიან [[მამასახლისი|მამასახლისეფ]] გამაგენდეს) ჯვ. წ. IV ოშწანურაშახ, მუჟანსჷთ თინა [[ალექსანდრე მაკედონარი|ალექსანდრე კაბეტიქ]] ქიდიჸუნუ, ნამუქჷთ საბოლათ [[სელევკიდეფიშ იმპერია]]შ პროტექტორატიშ გიმე [[იბერიაშ ომაფე]]შ გოჭყაფა გიმიჭანჷ — ართ მაფაშ დო არისტოკრატიულ იერარქიაშ ხეშთუდო აკოკათელ სახენწჷფო ორგანიზაციაშ ორდოაინ სამანგა.<ref>{{cite book|title=Lives and Legends of the Georgian Saints|url=https://archive.org/details/liveslegendsofge0000lang_n9a9|publisher=[[Saint Vladimir's Orthodox Theological Seminary|St. Vladimir's Seminary Press]]|edition=2nd|year=1997|author=David Marshall Lang|isbn=978-0-913836-29-3|author-link=David Marshall Lang}}</ref>[[რომიშ იმპერია]], [[პართიაშ იმპერია|პართა]] დო [[დიდი სომხეთი|კაბეტ სომხეთწკჷმა]] მანჯებულჷ შხვადოშხვა ლჷმეფიშ გეშა იბერია რეგულარულო ითირანდჷ ართგურალას, მარა ისტორიაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს თინა რომიშ კლიენტ-სახენწჷფოთ სქიდუდჷ. 319 წანას მაფა [[მირიან III]]-ქ იბერიაშ სახენწჷფო რელიგიათ ქრისიანობა გეგმაცხადჷ, ნამუშით ბჟადალ კავკაციაშ რეგიონიშ ქირსიანულ გონათუაქ დიჭყჷ დო ჸონიერო გამანგარ თინა რომიშ გაულაშ სფეროს, [[ზოროასტრიზმი]]შ ჸონიერ გაულაშ მოღვენ უჯვეშაშ [[ქორთულ მითოლოგია|ქორთულ პოლითეისტურ რელიგიაშ]] ვარებაშით.<ref>{{cite book|title=Studies in Christian Caucasian History|author=Cyril Toumanoff|publisher=[[Georgetown University Press]].|year=1967|pages=83–84, 377|author-link=Cyril Toumanoff}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 384 წანას დოდვალირ [[აკილისენეშ ზე]]ქ ფორმალურო დანტკიცჷ [[სასანიანეფიშ იმპერია|სასანიანეფიშ]] კონტროლ ედომუშამ კავკაციაშან, იბერიაშ ქირსიან გამაგეფ კანკალეშა ახიაჩებას ოცადუდეს, ნამუქჷთ V-VI ოშწანურეფს აკმარცუაფალ ლჷმეფ გჷმიჭანუ, ნამუეფშე არძაშე ჩინებულ მაფა [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I-შ]] გამაგალას არსხუაფუ, ნამუქჷთ ბჟადალ საქორთუოშ დოჸუნაფათ იბერიას ისტორიულო არძაშე კაბეტ ტერიტორიაშახ გოუძინჷ დო ნანანოღა [[ქართი|ქართ]] დარსხჷ. === საქორთუოშ აკოკათუა შქა ოშწანურეეფს === [[ფაილი:Near Mestia, Svan towers (35252565354).jpg|thumb|საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე [[უშგული]]შ დო [[მესტია]]შ შქა ოშწანურეეფიშ ყორშეფ იდვალუაფუ.]] 580 წანას, სასანიანეფიშ იმპერიაქ გაუქვუ იბერიაშ ომაფე, ნამუქჷთ ორდოიან [[შქა ოშანურეეფი|შქა ოშწანურეეფშო]] თიშ აკმადგინალ ტერიტორიეფიშ შხვადოშხვა ფეოდალურ რეგიონო აკოცჷმა გჷმიჭანუ. [[რომაულ-სპარსულ ლჷმეფი|რომაულ-სპარსულ ლჷმეფქ]] რეგიონს არულობა გჷმიჭანუ, ანდანე მუჭოთ სპარსეთი, თეშ კონსტანტინოპოლი, კავკაციას შხვადოშხვა მალიმორ დჷნორთის ხუჯის უხუჯანდეს. მარა, ბიზანტიაშ იმპერიაქ VI ოშწანურაშ დალიას ქორთულ ტერიტორიეფიშ გაკონტროლება შილებუ დო იბერიას ორცათ, აბანობურ ''კურუპალატეფიშ'' მეშქაშობათ გამაგენდჷ'.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=48–50}}</ref> 645 წანას არაბეფქ გემნაკათეს ობჟათე-ბჟაეიოლ საქორთუოს, ნამუშით რეგიონს [[არაბეფიშ დოჸუნაფონ ლჷმეფი|მუსლიმურ პატჷნალაშ განწეხან ბორჯიქ]] დიჭყჷ; თეს თაშნეშე მაჸუნუ მუსხირენ ფეოდალურ სახენწჷფოშ გჷმოქიმინუაქ, ნამუეფჷთ ართიანშე ზოხორინალაშო ინჭაფჷდეს, მუჭომით რდჷ [[ქართიშ საამირო]] და [[კახეთ-ჰერეთიშ ომაფე]].<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=54–61}}</ref> ბჟადალ საქორთუო უმენტაშიო ბიზანტიაშ პროტექტორატო სქიდუდჷ, გიშაკერზაფილო [[ეგრისიშ კაბეტი ლჷმა|ეგრისიშ კაბეტ ლჷმაშ]] უკული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=47–48}}</ref> [[ფაილი:გელათის მონასტერი Gelati Monastery (48743471618).jpg|მინი|მარცხნივ|220პქ|[[გელათიშ მონასტერი]], [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტი]] ცენტრალურ თარობაშ უჸოფარობაქ მა-9 ოშწანურაშ დაჭყაფუს [[ბაგრატიონეფი]]შ დინასტიაშ ეჸონუას შეუნწყუ ხე. [[ტაო-კლარჯეთი]]შ ობჟათე-ბჟადალშე დიხეფიშ კონსოლიდაციაშის, კათაშდუდ [[აშოტ I კაბეტი|აშოტ I-ქ]] (813–830) არაბ გამაგეფიშ დინოხიან აწორინალაშ გჷმირინუ იბერიას მუშ გაულაშ გაძინალო დო [[აბასიანეფიშ სახალიფო|აბასიანეფიშ სახალიფო]] დო ბიზანტიაშ იმპერიაშით იბერიაშ გამაგეთ იჸუ აღიარაფილქ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და აშოტიშ გამნარყეფ კონკურენტ ომაფასქირე ღოზეფო გეგმიქიმინეს, [[ადარნასე II]]-ქ შილებუ ქორთულ დიხეფიშ უმენტაშობაშ (კახეთიშ დო აფხაზეთიშ მოხ) აკოკათუა დო 888 წანას [[ქორთუეფიშ ომაფე|იბერეფიშ მაფათ]] აკურთხეს, ნამუშით აკადგინჷ ომაფე, ნამუთ სუმ ოშწანურაშ კინოხ რდჷ გაუქვებული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=67–70}}</ref> ბჟადალ საქორთუოს, [[აფხაზეთიშ ომაფე]]ქ რეგიონს ბიზანტიაშ ძაბუნით ირგებუ, ანდანე აკუკათოდკონ შხვადოშხვა თურ დო VIII ოშწანურას კავკაციაშ ართ-ართ უჸონიერაშ სახენწჷფოთ გჷნორთედუკონ.<ref>{{cite book|title=Nation-building in the post-Soviet borderlands|last=Smith|first=Graham|author2=Vivien Law|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-59968-9|page=[https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56 56]|url=https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56}}</ref> IX-X ოშწანურეფს, აფხაზეთიქ მუზმარენ ოურდუმე კამპანიაშ მეშქაშობათ გიძინჷ გაულა დო დიჭყჷ იბერიაშ კაბეტ ნორთიშ გამაგალა, ბაგრატიონეფიშ დინასტიაწკჷმა ნირზი. დინასტიურ კონფლიქტეფქ აფხაზეთ დარამაკჷ მა-10 ოშწანურაშ მაჟირა ნორთის, თინწკჷმა მუჟანსჷთ ტაო-კლარჯეთიშ მაფა [[დავით III]]-ქ ბაგრატიონეფიშ გაჸონიერებელო [[ბიზანტიაშ ანატოლია]]ს მუშ გაულა გჷმირინუნ. [[ბაგრატ III]], ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ მონძე, წოროგეჸვენჯობათ გჷნირთუ აფხაზეთიშ მაფათ (978), ტაო-კლარჯეთიშ ერიშდუდო (1000) დო იბერიალეფიშ მაფათ (1008), ნამუქჷთ აკოკათჷ ქორთულ ფეოდალურ სახენწჷფობურობაშ უმენტაშობა დო 1010 წანას [[საქორთუოშ მამართვალეფი|საქორთუოშ მაფათ]] იკურთხჷ. {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250 | header = მა-14 ოშწანურაშ ქორთულ ფრესკეფი | image1 = Fresco of Ubisi (3).jpg | class1 = bg-transparent | caption1 = საქორთუოშ შქა ოშწანურეფიშ მონარქეფი | image2 = Fresco of Ubisi (7).jpg | caption2 =ჯეგე სუმელაშ ემნახანტი, [[დამიანე]]შ ნახანტი. }} === ორქოშ ხან დო დორთუალა === XI ოშწანურაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს, ახალას გჷმოქიმინელ ქორთულ ომაფე გეოპოლიტიკურ და დინოხოლენ ჭირხალეფს გინმიშჷ, ანდანე შხვადოშხვა ჟინოსქუა ქორთულ სახენწჷფოშ ცენტრალიზაციაშ მეხჷ რდჷ. თინეფს შხირას ბიზანტიაშ იმპერია უკინენდჷ ხუჯის, ნამუსჷთ ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშით კავკაციაშ რეგიონიშ ეჭოფუაშა ოშქურუდჷნ, კანკალე შვანს, დინოხოლენ კონფლიქტის ხეს უნწყუნდჷ ხოლო უმოს ხემანჭუაფაშ მოპალუაშ მაკორჷნე არისტოკრატიულ ფანიეფიშ მეშქაშობათ. მარა, ბიზანტია დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ დოტიბჷ, მუჟანსჷთ 1060-იან წანეფს ჟირხოლო ქიანას ახალ ართამ ნტერ — მაძინუ [[სელჩუკეფიშ იმპერია]]ქ — აწუდირთჷნ. 1071 წანას, [[მანასკერტიშ ბურჯაფი]]ს ბიზანტიალეფიშ გინმაჭყვიდირე მარცხებაშ უკული, კონსტანტინოპოლქ ქიდიჭყჷ ბჟაეიოლ ანატოლიაშე კინორთინა დო თიშ გამაგალა საქორთუოს ქუდავალჷ, ნამუშით 1080-იან წანეფს თურქეფწკჷმა [[ქორთულ-სექლჩუკურ ლჷმეფი|ლჷმაშ წჷმი ღოზშა]] გეგშეჸონუ. საქორთუოშ ომაფექ მუშ კონკის მა-12 ოშწანურაშე მა-13 ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ მიოჭირინჷ. თე ბორჯი, [[დავით IV გაფუ]]შ (მაფ. 1089–1125) დო თიშ მოთაშმოთა, [[თამარ მაფა|თამარიშ]] (მაფ. 1184–1213) გამაგალაშის, ფართოთ ჩინებული, მუჭოთ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი]].<ref>{{cite book|title=Modern History of Soviet Georgia |author=David Marshall Lang|publisher=Greenwood Press|location=London |year=1976|page=29|isbn=978-0-8371-8183-7|author-link=David Marshall Lang}}</ref> თე ორდოიან ქორთულ რენესანსი, ნამუთ მუშ ბჟადალ ევროპულ ანალოგის უწორუანდჷნ, იხასიათებუდჷ გასაჩემე ოურდუმე გომორძგუეფით, ტერიტორიულ გოძინეფით დო კულტურულ ეჸონუათ არქიტექტურას, ლიტერატურას, ფილოსოფიას დო მენცარობეფს.<ref>{{cite book|title=Trust and Conflict: Representation, Culture and Dialogue|editor1= Ivana Marková |editor2=Alex Gillespie|page=43 |series=Cultural Dynamics of Social Representation|year=2011|isbn=978-0-415-59346-5}}</ref> საქორთუოშ ორქოშ ხანქ მონძალობათ დიტუ დიდებუან საკათედრო ოხიდეფი, რომანტიკულ პოეზია დო ლიტერატურა, დო ეპიკურ პოემა „[[ჸილოშტყებამი]]“, ნამუთ ერუანულ ეპოსო იკოროცხუ.<ref>{{cite book |title=Georgian Literature and Culture|author1=Howard Aronson|author2=Dodona Kiziria|publisher=Slavica |year=1999|page=119|isbn= 978-0-89357-278-5}}</ref><ref>{{cite book|last1=Suny|first1=Ronald Grigor |title=Armenia, Azerbaijan, and Georgia|date=1996|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-2813-4 |page=184|url=https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|quote=The Knight in the Panther Skin occupies a unique position as the Georgian national epic.|access-date=1 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221175149/https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|archive-date=21 December 2016}}</ref> დავით IV-ქ მოჩალჷ ფეოდალ ჟინოსქუეფიშ აწორინაფა დო ხემანჭუაფა ხეშა ქეშეჸოთჷ, ანდანე შხვაშ თურ ოშქურანჯეეფშა ეფექტურო გეურჯგინუდკონ. [[1121]] წანას, თიქ [[დიდგორიშ ბურჯაფი]]ს გინმატახალო გიორჯგინჷ ანდათ უმოს კაბეტ თურქულ არმიეფს დო გაუქვუ [[ქართიშ საამირო]].<ref name="javaxisvili">{{cite book |language=ka |author-link=Ivane Javakhishvili |last=Javakhishvili |first=Ivane |year=1982 |title=k'art'veli eris istoria |trans-title=The History of the Georgian Nation |volume=2 |pages=184–187 |publisher=[[Tbilisi State University]] Press}}</ref> [[ფაილი:Tamar (Vardzia fresco detail).jpg|thumb|upright|[[თამარ მაფა]], პირველ ოსური, ნამუთ საქორთუოს გამაგენდჷნ{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}}]] საქორთუოშ პირველ ოსურ გამაგე, თამარიშ, 29-წანიან მაფობა საქორთუოშ ისტორიას არძაშე წუმოძინელო იკოროცხუ.{{sfnp|Eastmond|2010|p=93}} თამარს მიაჩჷ ტიტულქ „მაფეფიშ მაფა“.{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}} დო შილებუ მუშ ოპოზიციაშ ნეიტრალიზება, ნამუშ შედეგო, სელჩუკეფიშ დო ბიზანტიაშ მონირზე ნძალეფიშ დონთხაფაშ მეშქაშობათ, ენერგიულ გალენურ პოლიტიკა წჷმიჭყუ. ჸონიერ ოურდუმე ელიტაშ აზარათ, თამარქ შილებუ წიმოხონეფიშ წუმოძინაშა გეპონუა, ანდანე აკუკათუდკონ იმპერია, ნამუთ დომინირენდჷ კავკაციას, იაკთუანდჷ თეხანურ აზერბაიჯანიშ, სომხეთიშ, ბჟაეიოლ თურქეთიშ დო ოორუე ირანიშ კაბეტ ნორთებს დო მაანთხა ჯვაროსანულ ლესქერუაშით დჷნატებუ ხემანჭუაფაშ ვაკუუმიშ გჷმორინაფათ ქუდარსხჷ [[ტრაპიზონიშ იმპერია]], ნამუთ საქორთუოშ ვასალურ სახენწჷფო რდჷ.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PeEeAQAAMAAJ| title=Imagining history at the crossroads: Persia, Byzantium, and the architects of the written Georgian past, Volume 2 p 652 | publisher=University of Michigan 1997 |access-date= 25 September 2016| year=1997 | isbn=978-0-591-30828-0 }}</ref> საქორთუოშ ომაფეშ ეჸონუაშ დონთხაფაქ დიჭყჷ თიშ უკული, მუთ 1226 წანას ქართ ხვარაზმალ ლიდერ [[ჯალალ ედ-დინი|ჯალალ ედ-დინქ]] გეჭოფჷ დო მოჯალაგჷნ,<ref>{{cite book|author=René Grousset, Rene|title='The Empire of the Steppes|publisher=[[Rutgers University Press]]|year=1991|page=260}}</ref> ნამუსჷთ მაჸუნუ მონღოლ გამაგე, [[ჩინგიზ-ხანი]]შ, მუმაჯალიკარ მინოკათუეფქ. მონღოლეფ გეგნორაჸჷ [[გიორგი V ბარჩხალა]]ქ (მაფ. 1299–1302), ნამუთ ჩინებულ რე ბჟაეიოლ დო ბჟადალ საქორთუოშ აკოკათუათ დო ქიანაშ უწოხიან სიჸონიერაშ დო ქირსიანულ კულტურაშ ეკონწყუალათ. თიშ ღურაშ უკული, აბანობურ გამაგეეფ იბურჯუჷდეს საქორთუოშ ომაფეშ ცენტრალურ გამაგალაშე ზოხორინალაშო, XV ოშწანურას, ომაფეშ ედომუშამ აკოცჷმაშახ. საქორთუოქ ხოლო უმოსო დედაღარჷ [[თემურლენგი]]შ ხემანძღვერობათ მონღოლეფიშით ნაქიმინა მუსხირენ კატასტროფულ მინოკათუაშ გეშა. მინოკათუეფ იგჷნძორებუდუ, ნამუთ ომაფეშ აკონწყუალაშ მეშქაშობას ვერზენდჷ, ანდანე [[ყარა-ყოიუნლუ]]შ და [[აყ-ყოიუნლუ]]შ თურქმენეფ ირო დითმიჸუნუანდეს თიშ ობჯათე პროვინციეფს. === სუმჸურენ დორთუალა=== [[ფაილი:King George II of Imereti Gelati fresco.jpg|right|thumb|upright|მაფა [[გიორგი II (იმერეთის მეფე)|გიორგი II-ს]] [[ფეოდალიზმი|ფეოდალურ]] ლჷმეფქ დო ოსმალურ მინოკათუეფქ ეიაზადეს.]] 1466 წანაშო საქორთუოშ ომაფეს ანარქიაქ გეპატჷნ დო [[საქორთუოშ ომაფეშ აკოცჷმა|აკოცჷ]] სუმ ზოხორინელ ომაფეთ დო ხუთ გვერდო ზოხორინელ სათაროთ. მეძობელ კაბეტ იმპერიეფქ უკულ ირგებუეს დოდაღარელ ქიანაშ დინოხიან დორთუალათ დო მა-16 ოშწანურაშე მოჸუნაფილი, ოსმალეთიშ დო ირანიშ შხვადოშხვა ნძალეფქ, ქიდიჸუნუეს საქორთუოშ ბჟადალ დო ბჟაეიოლ რეგიონეფი.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=xxxi}} თექ აბანობურ ქორთუ გამაგეეფ რუსეთწკჷმა უმოს მეჭედელ რსხუეფშა მერგებაშო მიანჭჷ. 1649 წანას, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ რუსეთიშ ომაფე კარშა ჸენჯეფ გოუტუ, ნამუსჷთ რუსეთიქ 1651 წანას უგამჷ. თე ჸენჯეფიშ ორებათ, იმერეთიშ მაფა [[ალექსანდრე III (იმერეთიშ მაფა)|ალექსანდრე III]]-ქ იმერეთიშ ჯოხოთ დიფუჩჷ რუსეთიშ ცარ [[ალექსი I (რუსეთი)|ალექსიშოთ]] ართგურალა.<ref>" ნ. ტოლჩანოვის იმერეთში ელჩობის მუხლობრივი აღწერილობა, 1650–1652", გამოსცა ი. ცინცაძემ, თბ., 1970, გვ. 37–38</ref> მუმალ გამაგეეფით ოხადუდეს დახმარებაშ მეღებას პაპ [[ინოკენტი XII]]-შე, მარა მუთუნქ ვეგშართჷ.<ref>გურამ შარაძე, [http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/293835 ბედნიერებისა და სათნოების საუნჯე], თბილისი, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, 1984: pp. 436–437.</ref> რეგიონეფიშ გამაგეეფქ, ნამუეფჷთ ნორთობურ [[ავტონომია|ავტონომიურო]] სქიდუდესჷნ, შხვადოშხვა ბორჯის ხიაჩეფ მანწყის. იროიან [[ირან-ოსმალეთიშ ლჷმეფი]]შ დო დეპორტაციეფიშ შედეგო, XVIII ოშწანურაშ დალიაშო საქორთუოშ მახორობაქ 784,700 ადამიერშახ დერკჷ.<ref>{{cite book|last1=ჯაოშვილი|first1=ვახტანგ |title=საქართველოს მოსახლეობა XVIII-XX საუკუნეებში: დემოგრაფიულ-გეოგრაფიული გამოკვლევა|date=1984 |publisher=მეცნიერება|page=72|edition=1st}}</ref> [[ბჟაეიოლი საქორთუო|ბჟაეიოლ საქორთუო]], ნამუთ [[კახეთი]]შ დო [[ქართლი]]შ რეგიონეფს იკათუანდჷნ, სპარსეთიშ [[სუზერენიტეტი]]შ გიმე რდჷ მეძობელ, მოცილე ოსმალურ თურქეთწკჷმა (სეფიანეფიშ საქორთუო) დოდოვალირ [[ამასიაშ ზე]]შ უკული. 1747 წანას, [[ნადირ-შაჰი]]შ ღურაშ უკული, ჟირხოლო ომაფექ გედუდიშულჷ დო ენერგიულ მაფაშ, [[ერეკლე II]]-შ, ხემანჯღვერობათ კჷნე აკიკათჷ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე|პიჯულ უნიათ]], ნამუქჷთ მუდგაზჷმათ შილებუ ბჟაეიოლ საქორთუოშ სტაბილიზება.{{sfnp|Fisher|Avery|Hambly|Melville|1991|p=328}} [[ფაილი:Erekle II (crop).jpg|thumb|upright|მაფა [[ერეკლე II]]-ქ მალიმორ რეგიონულ ნძალეფს შქას მოხვადჷ.]] 1783 წანას, რუსეთიქ დო ბჟაეიოლ საქორთუოშ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე]]ქ, გაფორმეს [[გეორგიევსკიშ ტრაქტატი]], ნამუშ მეჯინათ ბჟაეიოლ საქორთუოქ რუსეთიშ პროტექტორატო გჷნირთუ, რუსეთიქ გარანტია მეჩჷ თიშ ტერიტორიულ ნთელუანობას დო გამაგე ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ გაგჷნძორებაშენ, მარა მანგიორო მიღჷ საქორთუოშ გალენურ საქვარეფიშ წარმებაშ პრივილეგიეფი.<ref>{{cite web |url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm|script-title=ru:Георгиевский трактат|trans-title=Treaty of Georgievsk|date=24 July 1783|publisher=[[მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი]]|access-date=1 February 2015|language=ru |archive-date=1 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501155836/http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, გამამინჯე რდჷნ საქორთუოშ თხილუაშენ, რუსეთის მუთუნნერო ვემუხვარებუ, მუჟანსჷთ 1795 წანას, [[ყაჯარეფი|ირანალეფქ]] გემნაკათეს ქართ-კახეთიშ ომაფესჷნ, [[კრწანისიშ ბურჯაფი|გეჭოფეს დო გოხირეს ქართ]] დო გეშაჭყვიდეს თიშ მახორობან.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/9137125|title=Relations between Tehran and Moscow, 1797–2014|access-date=17 May 2015}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და რუსეთიქ 1796 წანას სპარსეთიშ მეხჷ დუმასაჯებელ კამპანია წჷმიჭყუნ, რუსეთიშ იმპერიულ ხეშუულებაქ უკულ აკორცჷ გეორგიევსკიშ ტრაქტატიშ თარ პრინციპეფჷნ დო 1801 წანას ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსირა იქჷნ, თეწკჷმა ართო გაუქვუ საქორთუოშ ომაფე ბაგრატიონეფიშ დინასტია დო [[საქორთუოშ მართმადიდებელურ ოხვამე]]შ [[ავტოკეფალია]]. [[პეტრე ბაგრატიონი|პეტრე ბაგრატიონქ]], ბაგრატიონეფიშ გაუქვებულ დინასტიაშ ართ-ართ გამნარყი, მოგვიანეთ რუსეთიშ არმიას ქაკათჷ დო ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ ბორჯის გიშარჩქინელ გენერალო გჷნირთუ.<ref>{{citation |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link=Alexander Mikaberidze |title=Peter Bagration: The Best Georgian General of the Napoleonic Wars |date=2009 |url=http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html |series=The Napoleon Series |editor-last=Burnham |editor-first=Robert |access-date=19 February 2019 |url-status=live |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816052429/http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html}}</ref> === რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას === [[ფაილი:George XII of Georgia.jpg|thumb|upright|left|[[გიორგი XII]]-შ გამაგალა ვასტაბილურობათ იხასიათებუდჷ.]] {{Main|საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას}} 1800 წანაშ 22 ქირსეთუთას, რუსეთიშ [[ცარი|ცარ]] [[პავლე I (რუსეთი)|პავლე I]]-ქ, ორჩანიეთ, საქორთიშ მაფა, [[გიორგი XII]]-აშ მოთხირით, ხე მაჭარჷ პროკლამაციას რუსეთიშ იმპერიაშა საქორთუოშ (ქართლ-კახეთიშ) მერსხუაფაშ გეშა, ნამუქჷთ საბოლათ 1801 წანაშ 8 ქირსეთუთაშ მანიფესტით გეთჷ{{sfnp|Gvosdev|2000|p=85}}{{sfnp|Avalov|1906|p=186}} დო დედასურჷ ცარ [[ალექსანდრე I (რუსეთი)|ალექსანდრე I]]-შით 1801 წანაშ 12 ეკენიას.{{sfnp|Gvosdev|2000|p=86}}{{sfnp|Lang|1957|p=249}} [[ბაგრატიონეფი]]შ ომაფე ფანია ომაფეშე გეგნახორეს. [[სანქტ-პეტერბურგი]]ს მარენჯ ქორთუ ჸენჯიქ პროტესტიშ ნოტა გინოჩჷ რუსეთიშ ვიცე-კანცლერს, მაფასქირ კურაკინს.{{sfnp|Lang|1957|p=251}} 1801 წანაშ მესის, გენერალ კარლ ჰაინრიხ ფონ კნორინგიშ ჟიგინოჯინათ, იმპერიულ რუსეთიქ ბჟაეიოლ საქორთუოს ხემანჭუაფა გენერალ ივან პეტროვიჩ ლაზარევიშ ხემანჯღვერობათ მოქიმინჯე თარობას გეგნოჩჷ.{{sfnp|Lang|1957|p=247}} ქორთუ ჟინოთა დეკრეტის 1802 წანაშ 12 პირელშახ ვადოჸუნაფჷ, სოიშახ კნორინგიქ თინეფ სიონიშ საკათედრო ოხიდას ვაკოშაყარჷ დო ვაძვილჷ, რუსეთიშ საიმპერატორო გურგინშა დოფუჩაფან. აწმარინუეფ ობორჯეთ ოჭოფეს.{{sfnp|Lang|1957|p=252}} 1805 წანაშ ზარხულს, 1804-1813 წანეფიშ [[რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა (1804-1813)|რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, ზაგამიშ გოხოლუას, წყარმალუ ასკერანიშ წყარპიჯის რუს ჯარეფქ ირანიშ არმიას გიორჯგინეს დო ქართ ახაშე ეჭოფუაშე ირსხუეს, ანდანე თინა ოფიციალურო იმპერიაშ ტერიტორიეფიშ ნორთ რდჷ. რუსეთიშ სუზერენიტეტიქ ბჟაეიოლ საქორთუოშა ოფიციალურო საბოლათ გიჭყჷ ირანწკჷმა 1813 წანას, [[გულისტანიშ საზე ხეკულუა]]შ უკული.<ref>Timothy C. Dowling [https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 ''Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208103437/https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 |date=8 February 2017 }} pp 728 ABC-CLIO, 2 December 2014 {{ISBN|1598849484}}</ref> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსიაშ უკული, ბჟადალ საქორთუოწ, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ ანექსირებულქ იჸუ ცარ ალექსანდრე I-შით. იმერეთიშ ეკონია მაფა დო ბაგრატიონეფიშ ეკონია ქორთუ გამაგექ, [[სოლომონ II]]-ქ 1815 წანას გინოხორინობას დოღურჷ, თიშ უკული, მუთ რუსეთიშ მეხჷ კათაშ ებუძოლიშ დო თე ქიანაშ მეხჷ შხვაშ თურ მოხვარაშ მოპალუაშ ცადებეფქ პოტიკიქ იჸუნ.{{sfnp|Suny|1994|p=64}} [[რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმეფი]]შ ბორჯის, ანდა ქორთუ დუდენდჷ რუსეთიშ არმიეფს თურქეფიშ მეხჷ, თინეფს შქას რდეს [[ივანე ანდრონიკაშვილი]], [[ივანე ჯამბაკურიან-ორბელიანი]] დო მუხრანპატჷნ [[ივანე ბაგრატიონი]]. 1803-1878 წლანეფს, [[ოსმალეთიშ იმპერია]]შ მეხჷ მანჯებულჷ ოურდუმე კამპანიეფიშ შედეგო, რუსეთიშ იმპერიას დართჷ დო ქემიარსხჷ მუზმარენ ისტორიულ ქორთულ ტერიტორიაქ, ნამუეფჷთ თეიშახ თურქეფიშით რდჷ დაკებულჷნ, სამანგათ, [[აჭარა]]. [[გურია]]შ სათაროქ 1829 წანას გეუქვუ დო რუსეთის ქაკათჷ, [[შონე]]ქ 1858 წანას — მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულქ იჸუ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 1803 წანაშე რუსეთიშ პროტექტორატ რდჷნ, [[სამარგალო]] 1867 წანაშახ ვაკათაფე რუსეთის.<ref>Allen F. Chew: ''An Atlas of Russian History: Eleven Centuries of Changing Borders''. [[Yale University Press]], 1970, p. 74.</ref> რუსეთიშ პატჷნალა ქორთუეფს გალენურ ოშქურანჯეეფშე თხილუას მეთიარზიენდჷ, მარა თინა შხირას უგურე დო უდუნდებუ რდჷ. მა-19 ოშწანურაშ დალიაშო [[შონეშ ებუძოლი|რუსეთიშ ხეშუულებაშოთ უხილოობაქ]] ერუანულ ეპინუაშ ყარაფშა გეგნიქიმინჷ, ნამუსჷთ [[ილია ჭავჭავაძე]] ხემანჯღვერენდჷ. თე ბორჯიქ საქორთუოს სოციალურ დო ეკონომიკურ თირუეფჷთ მოუღჷ, გეგმაქიმინჷ ახალ სოციალურ კლასეფი: გლეხეფიშ გადუდიშულებაქ თინეფშე ანდა გადუდიშულ, მარა თინეფიშ გაჭირებაშ გალექინებაშა ვეშუნწყუ ხე; კაპიტალიზმიშ ძინაქ საქორთუოს ურბანულ მოხანდეეფიშ კლას გაჭყჷ. მუჭოთ გლეხეფჷნ, თეშ მოხანდეეფი, მუნეფიშ უხილოობას ებუძოლეფით დო დუდიშ ეჭოფუეფით გჷმოხანტუნდეს, ნამუქჷთ 1905 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია (1905)|რევოლუციათ]] გეთჷ. გეჸვენჯ წანეფ იხასიათებუდჷ ვასტაბილურობაშ ეპიზოდეფით, მუჭომეფით რდჷ: 1906 წანას, ქორთუ ნაციონალისტეფიშით მანჯებულ დუშეთიშ საგანძიშ გორჩაფა დო 1907 წანას, ბოლშევიკეფიშით ორგანიზებულ [[ქართიშ ბანკიშ გორჩაფა (1907)|ქართიშ ბანკის გორჩაფა]]. === ზოხორინალაშ გჷმოცხადება === {{თარი|საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[ფაილი:Noe Schordania.jpg|thumb|upright|[[ნოე ჟორდანია]]]] [[ფაილი:British troops in Batumi, Georgia, 1920.jpg|left|thumb|[[ბრიტანეთიშ იმპერია|ბრიტანულ]] ჯარეფიშ მარში ბათუმს, საქორთუო, 1920 წანა. [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული, ბრიტანეთიქ [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანულ]] ჯარეფ საქორთუოს დოთირჷ.]] 1917 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკულ გიჭყჷ [[მოლენკავკაციაშ დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა|მოლენკავკაციაშ დემოკრატიულ ფედერაციულ რესპუბლიკაქ]], ნამუშ პრეზიდენტიშ პოსტისჷთ [[ნიკოლოზ ჩხეიძე]] იკენდჷ. თე უფონდიკე დო კუნტახანიშ ფედერაციაშა თაშნეშე მიშმეშეს მეძობელ სომხეთ დო აზერბაიჯანი.<ref name="Soviet power" />მუჟანსჷთ ოსმალეფ რუსეთიშ იმპერიაშ კავკაციურ ტერიტორიეფს წიმი მინჭაფუდესჷნ, საქორთუოქ 1918 წანაშ 26 მესის ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.</ref> მარა, ქორთუეფ გურალაჭვილ რდეს თე წორორინათ დო გალენურ პოლიტიკაშ ოკითხირეეფს აკორთაშ გეშა, 1918 წანაშ 26 მესის [[გერმანიაშ იმპერია]]შ მორსხუეთ გჷნორთელ საქორთუოქ ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.<ref name=":0">{{Cite web|title=Georgia Celebrates Independence Day|url=http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-|access-date=2021-01-05|website=Georgia Today on the Web|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705123407/http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-}}</ref> ქორთუეფიშ უმენტაშობა ბოლშევიკეფს ვალურედჷ თინეფიშ ნძალებაშოთ ნჭაფაშა დო ადამიერიშ თელარაშ მუთუნო ვაკოროცხუაშ გეშა..<ref name="Rayfield2012humanlife">{{cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |date=2012 |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-78023-030-6 |page=316 |quote= Bolshevik disregard for human life, hitherto typical of Cossacks, alienated most Georgians, and reinforced support for the Menshevik social democrats as humane, if disorganized, revolutionaries.}}</ref> თეშნერო, პარლამენტიშ გიშაგორუეფს გიმორძგჷ [[საქორთუოშ სოციალ-დემოკრატიულ პარტია|საქორთუოშ მენშევიკურ სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაქ]], თიშ ლიდერ [[ნოე ჟორდანია]]ქ პრემიერ-მინისტრო გჷნირთუ, პარლამენტიშ დუდმახვენჯო ნიკოლოზ ჩხეიძე ქუდარჷნეს. სხუნუურ ოკუპაციაშ უმკუჯინალო, 1930-იან წანეფიშ განწეხანს საფრანგეთი, კაბეტ ბრიტანეთი, ბელგია დო პოლონეთ ჯორდანიას [[საქორთუოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაშ თარობა ემიგრაციას|საქორთუოშ თარობაშ]] ლეგიტიმურ მადუდეთ კოროცხუნდეს.<ref>Stefan Talmon (1998), ''Recognition of Governments in International Law'', p. 289–290. [[Oxford University Press]], {{ISBN|0-19-826573-5}}.</ref> [[ფაილი:Dadiani S.P.jpg|thumb|upright|[[სამსონ დადიანი]], პირველდაჭყა საქორთუოშ კონსტიტუციაშ ართ-ართ ავტორი, ნამუთ თი ბორჯიშო მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე პროგრესულ რდჷ]] 1918 წანაშ [[სომხეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუქჷთ სომხეფ დო საქორთუოს შქას ონირზე პროვინციეფიშ თი ნორთის გორჩქინდჷ, სოდე მახორობაშ უმენტაშობას სომეხეფ აკმადგინანდეს, ბრიტანეთიშ ინტერვენციაშ გეშა ეგთჷ. 1918–1919 წანეფს, გენერალ [[გიორგი მაზნიაშვილი|გიორგი მაზნიაშვილქ]] ქეგიანთხჷ მოისეევიშ დო დენიკინიშ ნადუდა მოქიმინჯე [[ჩე არმია]]ს, ანდანე ზოხორინელ საქორთუოშო ქუმუპალჷდკონ უჩა ზუღაშ წყარპიჯი [[ტუაფსე]]შე [[სოჭი|სოჭშა]] დო [[ადლერი|ადლერშა]].<ref name="shirokov">{{cite book|last1=Широков|first1=И. В.|last2=Тарасов|first2=А. А.|title=Наша маленькая Хоста – Исторический очерк|url=http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|year=2010|location=Sochi|language=ru|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220124843/http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|archive-date=20 February 2014}}</ref> 1920 წანას, [[რუსეთიშ სხუნუეფიშ ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა|სხუნუურ რუსეთიქ]] [[მოსკოვიშ ხეკულუა]]თ აღიარჷ საქორთუოშ ზოხორინალა, მარა რუსეფქ თე ხეკულუა ფაქტობურო არძაშ უკულაშ ართ წანაშ უკულ გინივარეს, მუჟანსჷთ 1921 წანას [[ჭითა არმია]]ქ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|გემნაკათჷ საქორთუს]] დო 1922 წანას ფორმალურო ქემკურსხუ სხუნუეფიშ რსხუს.<ref name=":0" /> === სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკა === {{Main|საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ქორთულ საქმე}} [[ფაილი:Red Army in Tiflis Feb 25 1921.jpg|thumb|მარცხნივ|ბოლშევიკურ [[ჭითა არმია]] ქართის, [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა]] 1921 წანას. ჯეგე დავითიშ ოხვამე დო [[მთაწმინდაშ პანთეონი|მთაწმინდაშ პანთეონ]] უკახალენ ფონს.]] 1921 წანაშ ფურთუთას, [[რუსეთიშ ომენოღალე ლჷმა]]შ ბორჯის, [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ჭითა არმიაქ გემნაკათჷ საქორთუოს]] დო ხეშუულობაშა აბანობურ ბოლშევიკეფ ქიმიჸუნჷ. ქორთულ არმიაქ დემარცხჷ დო სოციალ-დემოკრატიულ თარობაქ ქიანაშე ინტჷ. [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა|1921 წანაშ 25 ფურთუთას]], ჭითა არმიაქ ქართშა გემშართჷ დო გემშეღჷ მუშეფიშ დო გლეხეფიშ სხუნუეფიშ თარობა, ნამუშ სახენწჷფოშ მადუდეშ მოღალობას არსულენდჷ [[ფილიპე მახარაძე]]. საქორთუქ გემშართჷ თი სახენწჷფოშ აკოდგინალუაშა, ნამუქჷთ მალას [[სხუნუეფიშ რსხუ]]თ გჷნირთუნ. სხუნუურ გამაგალაქ ხვალე აბანობურ ებუძოლეფიშ მოლასუაშ უკულ იჸუ ჸონიერას გოჭყაფილქ.<ref>Knight, Amy. ''Beria: Stalin's First Lieutenant'', [[Princeton University Press]], [[Princeton, New Jersey]], p. 237, {{ISBN|978-0-691-01093-9}}.</ref> საქორთუო სხუნუეფიშ რსხუშ ვაინდუსტრიულ პერიფერიათ სქიდუდჷ პირველ ხუთწანამ გეგმაშახ (1928–1932), მაუჟანსჷთ ტექსტილიშ პროდუქციაშ შხუ ცენტრო გჷნირთუნ. ეთნიკურ ქორთუ [[იოსებ სტალინი|იოსებ სტალინქ]], ბოლშევიკეფს შქას გიშარჩქინელ რდჷ,<ref>"[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html Ethnic tensions: War in the Caucasus is Stalin's legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620180716/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html |date=20 June 2018 }}". ''The Independent''. 17 August 2008.</ref> საბოლოათ, 1924 წანაშე ღურაშახ, 1953 წანაშ 5 მელახშახ, სხუნუეფიშ რსხუშ ''[[დე ფაქტო]]'' ლიდერო გჷნირთუ. შხვა ქორთუეფი, მუჭომეფით რდეს [[ლავრენტი ბერია]] დო [[ვსევოლოდ მერკულოვი]], თაშნეშე იკენდეს გაულამ პოსტეფს სხუნუეფიშ თარობას. 1936-1938 წანეფს, სტალინიშით მანჯებულ [[კაბეტ ტერორი|კაბეტ ტერორქ]] გჷმიჭანუ ვითოშობათ ქორთუ დისიდენტიშ, ინტელექტუალიშ დო სხუნუეფიშ ხეშუულებაშო შხვა საეგებიო ოშქურანჯეეფიშ გჷმმაჭანალეფიშ ჸვილუა ვარ-და [[გულაგი|გულაგიშ ხანდათ-გიშათინალ კარეეფშა]] ჸონაფა, ნამუქჷთ ართგამა გეურკუ ერიშ კულტურულ დო ინტელექტუალურ რინას.<ref>{{Cite web |title=Soviet Georgia: A Detailed Historical Analysis of the 20th Century Georgia |url=https://georgia.to/soviet-georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=georgia.to |language=en}}</ref> [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, 1941 წანაშ მანგის, [[ნაცისტური გერმანია|გერმანიაქ]] [[ურალიშ გვალეფი|ურალიშ გვალეფშახ]] ედომუშამ ტერიტორიაშ დოჸუნაფაშ ხამანჯელით წჷმიჭყუ [[ოპერაცია ბარბაროსა|ურთიართმოხვარაშ პაქტიშ ქიანეფიშ მიშაკთუა სხუნუეფიშ რსხუშა]]. მუჟანსჷთ ოპერაციაშ დოჭყაფაქ აკიბორკჷნ, 1942 წანას ლირეშ ქიაეფქ წჷმიჭყეს "[[ოპერაცია „ბლაუ“]]შ" მენტება სტრატეგიულ კავკაციურ ნაფთობობადეშეფიშ დო ოლჷმორე მასალეფიშ ქარხანეფიშ ეიოჭოფალო; საბოლათ, ლირეშ ქიანეფიშ ჯარეფქ საქორთუოშ ხურგშახ შეაკეს. 700 000-შე უმოს ქორთუ — მოახორობაშ დოხოლაფირო 20% — იბურჯუდჷ ჭითა არმიას მინმაკათუეფიშ გიშარაჸალო დო ბერლინიშჸურე ულას; თინეშე დოხოლაფირო 350 000 შურ ქორთუქ გოჭყორდჷ.<ref>{{cite news |title=Georgian World War II hero's remains return home |url=https://agenda.ge/en/news/2015/2165 |work=Agenda.ge |date=30 September 2015}}</ref> [[ფაილი:Georgian revolutionary and military figure Leo Kereselidze.jpg|thumb|right|ქორთუ ნაციონალისტ დო ანტისხუნუურ აქტივისტ [[ლეო კერესელიძე]] თი ადამიერეფიშ რიცხუს ოკათუდჷ, ნამუთ ბოლშევიკეფიშით ხემანჭუაფაშ ხეშა ეშაჸოთამაშ უკულ ემიგრაციაშა რდჷ გინორაჸილინ]] [[სტალინიშ ონგარუ|სტალინიშ ღურაშ]] უკული, [[ნიკიტა ხრუშჩოვი|ნიკიტა ხრუშჩოვქ]] სხუნუეფიშ რსხუშ ლიდერო გჷნირთუ დო [[დესტალინიზაცია]]შ პოლიტიკას მანჯენდჷ. ხრუშჩოვიშ რეპრესიეფს [[საპროტესტო გიშულეფ ქართის (1956)|ქართის ებუძოლეფქ ]]მაჸუნუ, ნამუეფჷთ ოურდუმე ნძალეფით ქეგიორცუეს. თე მოლინეფიშ ნძალობურ მუკორთაქ, ნამუქჷთ სხუნუეფიშ რსხუშოთ ქორთულ ართგურობას ოშქურანჯობა გჷმუჭანუ, ხე ქეშუნწყუ ერიშ კონსოლიდაციას.<ref name="a&c">[[Svante Cornell|Cornell, Svante E.]] (2002), ''Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus: Cases in Georgia'', pp. 146–149. [[Uppsala University]], Department of Peace and Conflict Research, {{ISBN|91-506-1600-5}}</ref> [[ქართიშ დემონსტრაციეფი (1978)|1978 წანაშ ქართიშ დემონსტრაციეფქ]] მასობურ ანტისხუნუურ პროტესტეფიშ მორთას შანენდჷ, მარა ათეხანს თარობაქ უკახალე კჷნიკინუ. სხუნუეფიშ გამაგალაშ გიმე დოსქილადირ ბორჯის, საქორთუოშ ეკონომიკა აგჷნორენდუ ძინას დო შანულამო იუჯგუშებუდჷ, მარა ირო უმოსო არგამათ მიშჷ კორუფცია დო თარობაშ კათაშე ჩათხია. 1986 წანას, [[პერესტროიკა]]შ დოჭყაფაშე, სხუნუურ საქორთუოშ ხემანჯღვერობა თიჯგურა უგაღექ იჸუ თირუეფიშ მორიაშოთ, ნამჷ-და ქორთუეფიშ უმენტაშობაქ, თინეფს შქას მორანწკე კომუნისტეფქჷთ, დოსხუნეს, ნამჷ-და წიმი ულაშ აკა რზა რინელ სხუნუურ სისტემაშე გიშულა რდჷ. <!-- === ზოხორინალაშ აკოდგინუა, ომენოღალე ლჷმეფი === {{See also|საქორთუოშ რესპუბლიკა (1990–1992)}} [[ფაილი:1993 Georgia war1.svg|thumb|[[Georgian Civil War]] and the [[War in Abkhazia (1992–1993)|War in Abkhazia]] in August–October 1993]] Starting in 1988, mass protests erupted in Georgia in favor of independence, led by [[Georgian nationalism|Georgian nationalists]] such as [[Merab Kostava]] and [[Zviad Gamsakhurdia]]. The following year, the [[April 9 tragedy|brutal suppression by Soviet forces of a large peaceful demonstration held in Tbilisi on 4–9 April 1989]] proved to be a pivotal event in discrediting the continuation of Soviet rule over the country.<ref>{{cite book|author=Darrell Slider|url=https://books.google.com/books?id=4NCxG8YCScYC|title=Problems of Communism: November—December 1991|volume=15|publisher=Documentary Studies Section, International Information Administration|year=1991|pages=66|language=en|chapter=Georgia's independence|quote=The April 9 "Tragedy", as it came to be called, had a searing effect on Georgian public. The republic leadership lost what authority it had enjoyed in the eyes of Georgians, and support for independence became overwhelming— developments confirmed by polls initiated by the Communist leadership itself.}}</ref> In October 1990, the first multi-party [[1990 Georgian Supreme Soviet election|elections]] were held in Soviet Georgia, which were the first multi-party elections in the entire Soviet Union, in which the opposition groups were registered as formal political parties.<ref>{{Cite web|url=https://www.tampabay.com/archive/1990/10/30/georgia-votes-for-change/|title=Georgia Votes for Change|website=[[Tampa Bay Times]]|date=30 October 1990}}</ref> The [[Round Table—Free Georgia]] coalition led by Zviad Gamsakhurdia secured victory in this election and formed a new government. On 9 April 1991, shortly before the collapse of the Soviet Union, the [[Supreme Council of the Republic of Georgia|Supreme Council]] of Georgia {{ill|Act of Restoration of State Independence of Georgia|lt=declared independence|ka|საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი}} after a [[Georgian independence referendum, 1991|referendum]] held on 31 March.<ref name="GovtofGeorgia">{{cite web |url=http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |title=Government of Georgia:About Georgia |publisher=gov.ge |access-date=9 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821030240/http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |archive-date=21 August 2016 }}</ref> Georgia was the first non-[[Baltic states|Baltic]] republic of the Soviet Union to officially declare independence,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=alTeCwAAQBAJ&pg=PA333|title=New Tribalisms: The Resurgence of Race and Ethnicity|first=Michael W.|last=Hughey|date=29 March 2016|publisher=Springer|isbn=978-1-349-26403-2 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> with Romania becoming the first country to recognize Georgia in August 1991.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=G4LiAAAAMAAJ&q=%22was+Romania%22|title=Coming Together Or Falling Apart?: Regionalism in the Former Soviet Union|first1=S. Neil|last1=MacFarlane|first2=Queen's University (Kingston, Ont ) Centre for International|last2=Relations|date=28 August 1997|publisher=Centre for International Relations, Queen's University|isbn=978-0-88911-745-7 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> On 26 May, Gamsakhurdia was elected president in the [[1991 Georgian presidential election|first presidential election]] with 86.5% of the vote on a turnout of over 83%.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p. 401 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> Gamsakhurdia was soon deposed in a [[1991–92 Georgian coup d'état|bloody ''coup d'état'']], from 22 December 1991 to 6 January 1992. The coup was instigated by part of the [[National Guard of Georgia|National Guard]] and a paramilitary organization called "[[Mkhedrioni]]" ("horsemen"). The country then became embroiled in a bitter [[Georgian Civil War|civil war]], which lasted until December 1993. Simmering disputes within two regions of Georgia, [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]], between local separatists and the majority Georgian populations, erupted into widespread inter-ethnic violence and wars.<ref name="princeton">{{cite web |title=Georgia: Abkhazia and South Ossetia |url=https://pesd.princeton.edu/?q=node/274 |website=www.pesd.princeton.edu |publisher=Encyclopedia Princetoniensis |access-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804112845/https://pesd.princeton.edu/?q=node%2F274 |archive-date=4 August 2018 }}</ref> Supported by Russia, Abkhazia and South Ossetia achieved ''de facto'' independence from Georgia, with Georgia retaining control only in small areas of the disputed territories.<ref name="princeton" /> [[Eduard Shevardnadze]] (Soviet [[Ministry of Foreign Affairs (Soviet Union)|Minister of Foreign Affairs]] from 1985 to 1991) was named as the head of Georgia's new government in March 1992<ref>{{cite web|title=Shevardnadze Named Head of New Government|url=https://greensboro.com/shevardnadze-named-head-of-new-government/article_d02d70f0-9c07-52b2-83c2-3625238a52d7.html|date=10 March 1992|publisher=[[News & Record]]}}</ref> and was elected as head of state in [[1992 Georgian general election|that year's elections]], later as president in [[1995 Georgian presidential election|1995]].<ref>{{Cite news|date=7 July 2014|title=Obituary: Eduard Shevardnadze|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26327394|access-date=2021-07-06}}</ref> During the [[War in Abkhazia (1992–1993)]], roughly 230,000 to 250,000 Georgians<ref name="hrwreport">{{cite web |url=https://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |title=Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict |date=March 1995 |publisher=Human Rights Watch |access-date=4 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010220133323/http://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |archive-date=20 February 2001 |url-status=live }}</ref> were expelled from Abkhazia by Abkhaz separatists and North Caucasian militants (including Chechens). Around 23,000 Georgians fled South Ossetia.<ref>{{cite web|date=May 1996|title=Russia – The Ingush–Ossetian conflict in the Prigorodnyi region|url=http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513003516/http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|archive-date=13 May 2007|access-date=18 July 2007|publisher=Human Rights Watch/Helsinki}}</ref> In 1994, Georgia was facing an economic crisis, with severe shortages of basics such as bread, water, electricity and heat.<ref>{{cite web|title=Bread, water, fuel shortages in Georgia|url=https://www.upi.com/Archives/1994/11/22/Bread-water-fuel-shortages-in-Georgia/5860785480400/|date=22 November 1994|publisher=[[United Press International]]}}</ref> === ვარდეფიშ რევოლუცია, პრობჟადალური მუკორთა === [[File:Georgia, Tbilisi - Rose Revolution (2003).jpg|thumb|The [[Rose Revolution]] in 2003]] In 2003, Shevardnadze (who won re-election in 2000) was deposed by the [[Rose Revolution]], after Georgian opposition and international monitors asserted that the 2 November [[2003 Georgian parliamentary election|2003 parliamentary elections]] were marred by fraud.<ref>{{cite web |url=http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |title=EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia's Rose Revolution: Momentum and Consolidation |publisher=Eurasianet.org |access-date=5 May 2009 |archive-date=5 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805074544/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml}}</ref> The revolution was led by [[Mikheil Saakashvili]], [[Zurab Zhvania]] and [[Nino Burjanadze]], former members and leaders of Shevardnadze's ruling party. Mikheil Saakashvili was elected as President of Georgia in 2004.<ref>{{cite web|url=http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history |title=არჩევნების ისტორია|work=ტაბულა |publisher=Tabula|date=17 August 2016|access-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013905/http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history|archive-date=7 November 2017|url-status=live|language=ka}}</ref> Following the Rose Revolution, a series of reforms were launched to strengthen the country's military and economic capabilities, as well as to reorient its foreign policy westwards. The new government's efforts to reassert Georgian authority in the southwestern autonomous republic of [[Adjara]] led to a major [[Ajaria Crisis|crisis]] in 2004.<ref>{{cite web |title=Georgia moves to rein in Ajaria |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3685117.stm |publisher=[[BBC News]] |date=5 May 2004}}</ref> The country's newly pro-Western stance, along with accusations of Georgian involvement in the [[Second Chechen War]],<ref>{{Cite news | last= Gorshkov | first= Nikolai | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | title= Duma prepares for Georgia strike | work= BBC News | date= 19 September 2002 | access-date= 24 July 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090929222413/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | archive-date= 29 September 2009 | url-status=live}}</ref> resulted in a severe deterioration of [[Georgia-Russia relations|relations with Russia]], fueled also by Russia's open assistance and support to the two secessionist areas. Despite these increasingly difficult relations, in May 2005 Georgia and Russia reached a bilateral agreement<ref>{{cite web |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080813052136/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |url-status=live|archive-date=13 August 2008 |title=Russia, Georgia strike deal on bases |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=30 May 2005 | access-date=29 December 2021}}</ref> by which Russian military bases (dating back to the Soviet era) in [[Batumi]] and [[Akhalkalaki]] were withdrawn. Russia withdrew all personnel and equipment from these sites by December 2007<ref>{{cite web|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=16321|title=Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia|publisher=Civil Georgia, Tbilisi|date=13 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514043306/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321|archive-date=14 May 2011|url-status=live | access-date=29 December 2021}}</ref> while failing to withdraw from the [[Gudauta]] base in Abkhazia, which it was required to vacate after the adoption of the [[Adapted Conventional Armed Forces in Europe Treaty]] during the [[1999 Istanbul summit]].<ref>[http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 Russia's retention of Gudauta base – An unfulfilled CFE treaty commitment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205180219/http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 |date=5 February 2017 }} Socor, Vladirmir. The Jamestown Foundation. 22 May 2006</ref> === რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა === [[File:South Ossetia war russian tank.jpg|thumb|A Russian armoured column in South Ossetia]] {{Main|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)}} After tense relations between Georgia and separatists in [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]] ever since the [[dissolution of the Soviet Union]] (1991), relations between Russia and Georgia [[2006 deportation of Georgians from Russia|severely deteriorated]] into the April 2008 [[2008 Russo-Georgian diplomatic crisis|Russo-Georgian diplomatic crisis]].<ref name="shelling">{{cite web|last=Whitmore|first=Brian|date=12 September 2008|title=Is The Clock Ticking For Saakashvili?'|url=http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102314/http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|archive-date=3 September 2014|access-date=3 September 2014|website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref><ref name="tall_order">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |title=Russia criticised over Abkhazia |work=BBC News |date=24 April 2008 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080815002113/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |archive-date=15 August 2008 |url-status=live }}</ref> The [[Russo-Georgian War]] (1–16 August 2008) resulted in (parts of) [[Abkhazia]] and [[South Ossetia]] being (still) under control of Russian-backed separatists, with Russian military bases being established in those regions, and Russia – according to the European Court of Human Rights – having direct control over [[Russian-occupied territories in Georgia|those separatist regions]]. A bomb explosion on 1 August 2008 targeted a car transporting Georgian peacekeepers. South Ossetians were responsible for instigating this incident, which marked the opening of hostilities and injured five Georgian servicemen, then several South Ossetian militiamen were killed by snipers.<ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c,dwp_uuid=f2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|title=Countdown in the Caucasus: Seven days that brought Russia and Georgia to war|newspaper=[[Financial Times]]|date=26 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920023223/http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c%2Cdwp_uuid%3Df2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|archive-date=20 September 2008}}</ref><ref name="feud">{{cite news |url=http://online.wsj.com/articles/SB121884450978145997 |title=Smoldering Feud, Then War |author1=Marc Champion |author2=Andrew Osborn |newspaper=The Wall Street Journal |date=16 August 2008}}</ref> South Ossetian separatists began shelling Georgian villages on 1 August. These artillery bombardments caused Georgian servicemen to return fire periodically.<ref name="shelling" /><ref name="feud" /><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|title=Georgia calls on EU for independent inquiry into war|author=Luke Harding|newspaper=The Guardian|date=19 November 2008|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913101015/https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|archive-date=13 September 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Allison">{{cite journal|author=Roy Allison|url=http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|title=Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace'|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|volume=84|issue=6|year=2008|pages=1145–1171|doi=10.1111/j.1468-2346.2008.00762.x|access-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423221417/http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|archive-date=23 April 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |title=The Conflict Between Russia and Georgia |author=Jean-Rodrigue Paré |publisher=Parliament of Canada |date=13 February 2009 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |archive-date=2 January 2016 }}</ref> On 7 August 2008, the Georgian president Mikheil Saakashvili announced a unilateral [[ceasefire]] and called for peace talks.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |title=Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address |publisher=Civil.Ge |date=7 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019155639/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live }}</ref> More attacks on Georgian villages (located in the South Ossetian conflict zone) were soon matched with gunfire from Georgian troops, who then proceeded to move in the direction of the capital of the [[self-proclaimed]] Republic of South Ossetia ([[Tskhinvali]]) on the night of 8 August, reaching its centre in the morning of 8 August.<ref name="Jamestown Goals">{{cite web |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |title=The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia |publisher=[[The Jamestown Foundation]] |date=8 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026162658/http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |archive-date=26 October 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.chicagotribune.com/2008/08/09/georgian-conflict-puts-us-in-middle/|title=Georgian conflict puts U.S. in middle|website=Chicago Tribune|date=9 August 2008|access-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124315/http://articles.chicagotribune.com/2008-08-09/news/0808080649_1_south-ossetia-russian-peacekeeping-troops-russian-president-dmitry-medvedev/2|archive-date=16 October 2014|url-status=live}}</ref><ref name="washingtonpost.com">{{cite news |author=Peter Finn |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |title=A Two-Sided Descent into Full-Scale War |newspaper=[[The Washington Post]] |date=17 August 2008 |access-date=28 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106085255/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |archive-date=6 November 2012 |url-status=live }}</ref> According to Russian military expert [[Pavel Felgenhauer]], the Ossetian provocation was aimed at triggering Georgian retaliation, which was needed as a [[pretext]] for a Russian military invasion.<ref>{{cite web |url=http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |title=The Russian-Georgian War was Preplanned in Moscow |date=14 August 2008 |author=Pavel Felgenhauer |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820185319/http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |archive-date=20 August 2014 }}</ref> According to Georgian intelligence and several Russian media reports, parts of the regular (non-peacekeeping) Russian Army had already moved to South Ossetian territory through the [[Roki Tunnel]] before the Georgian military action.<ref name="NYTFreshev">{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | work=The New York Times | first=C.J. | last=Chivers | title=Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start | date=15 September 2008 | access-date=28 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170616163055/http://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | archive-date=16 June 2017 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |script-title=ru:СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий |publisher=NEWSru.com |date=11 September 2008 |language=ru |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |archive-date=2 January 2016 |url-status=live }}</ref> Russia accused Georgia of "aggression against South Ossetia" and began a large land, air and sea invasion of Georgia under the pretext of a "[[peace enforcement]]" operation on 8 August 2008.<ref name="roudik">{{cite web|publisher=Library of Congress |url=https://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |title=Russian Federation: Legal Aspects of War in Georgia | archive-url=https://web.archive.org/web/20140716042951/http://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |archive-date=16 July 2014 }}</ref><ref name="Allison" /> [[Military of Abkhazia|Abkhaz forces]] opened a second front on 9 August with the [[Battle of the Kodori Valley]], an attack on the Kodori Gorge, held by Georgia.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |title=Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge |work=Reuters |date=9 August 2008 |access-date=1 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134849/http://www.reuters.com/article/2008/08/09/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live }}</ref> Tskhinvali was seized by the Russian military by 10 August.<ref name="radar">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|title=I got my children out minutes before the bombs fell|work=The Guardian|date=11 August 2008|first=Luke|last=Harding|access-date=24 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305004656/https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|archive-date=5 March 2017|url-status=live}}</ref> Russian forces occupied Georgian cities beyond the disputed territories.<ref name="new_front_deeper">{{cite news |agency=Associated Press |title=Russia opens new front, drives deeper into Georgia |url=http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |date=11 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080814211308/http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |archive-date=14 August 2008}}</ref> During the conflict, there was a campaign of [[Ethnic cleansing of Georgians in South Ossetia|ethnic cleansing against Georgians in South Ossetia]], including destruction of Georgian settlements after the war had ended.<ref name="Fact-finding">{{cite web|url=http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007030130/http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-date=7 October 2009|title=Report. Volume I|date=September 2009|publisher=Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia |page=27}}</ref><ref name="Damage">{{cite news |title=Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After... |url=https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979+09-Oct-2008+PRN20081009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222225015/https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979%2B09-Oct-2008%2BPRN20081009 |archive-date=22 February 2014 |work=Reuters |date=9 October 2008 }}</ref> The war displaced 192,000 people and while many were able to return to their homes after the war. One year later, around 30,000 ethnic Georgians remained displaced.<ref>{{cite web |url=http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |title=Civilians in the line of fire |publisher=Amnesty International |date=November 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222042133/http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |archive-date=22 February 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia Marks Anniversary of War |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |date=7 August 2009 |work=BBC News |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808040149/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |archive-date=8 August 2014 |url-status=live }}</ref> In an interview published in ''[[Kommersant]]'', South Ossetian leader [[Eduard Kokoity]] said he would not allow Georgians to return.<ref>{{cite web |script-title=ru:Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все |url=http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |date=15 August 2008 |publisher=Kommersant |language=ru |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916181813/http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |archive-date=16 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |title=Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages |url=http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |date=30 September 2008 |publisher=RFE/RL |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102226/http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |archive-date=3 September 2014 |url-status=live }}</ref> The [[President of France]], [[Nicolas Sarkozy]], negotiated a ceasefire agreement on 12 August 2008.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19069 |title=Russia Endorses Six-Point Plan |publisher=Civil.Ge |date=12 August 2008 | access-date=29 December 2021 }}</ref> Russia recognized Abkhazia and South Ossetia as separate republics on 26 August.<ref name="kremlin">{{cite web|url=http://kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|title=Statement by President of Russia Dmitry Medvedev|publisher=The Kremlin|date=26 August 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080902001442/http://www.kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|archive-date=2 September 2008}}</ref> The Georgian government severed diplomatic relations with Russia.<ref name="break">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |title=Georgia breaks ties with Russia |work=BBC News |date=29 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073511/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |archive-date=6 October 2014 |url-status=live }}</ref> Russian forces left the buffer areas bordering Abkhazia and South Ossetia on 8 October and the [[European Union Monitoring Mission in Georgia]] was dispatched to the buffer areas.<ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117657 |title=Russia Completes 'Most of Withdrawal' – EU Monitors |publisher=Civil Georgia|date=8 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref><ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117667 |title=Moscow Says EU Monitors Fully Control 'Buffer Zones' |publisher=Civil Georgia|date=9 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref> Since the war, Georgia has maintained that Abkhazia and South Ossetia are [[Russian-occupied territories in Georgia|occupied Georgian territories]].<ref name="parliament.ge">{{cite web |url=http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |title=Resolution of the Parliament of Georgia on the Occupation of the Georgian Territories by the Russian Federation |date=29 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903224516/http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |archive-date=3 September 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |title=Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory |publisher=Civil.Ge |date=28 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |archive-date=3 September 2008 |url-status=live}}</ref> === ქორთული ორცებაშ თარობა (2012–ასეშა) === [[File:Solvita Āboltiņa tiekas ar Gruzijas premjerministru (cropped).jpg|thumb|upright|[[Bidzina Ivanishvili]], founder and honorary chairman of [[Georgian Dream]].]] In preparation for the [[2012 Georgian parliamentary election|2012 parliamentary elections]], Georgia implemented constitutional reforms to switch to a [[Parliamentary system|parliamentary democracy]], moving executive powers from the President to the Prime Minister.<ref>{{cite news |title=Georgia's Constitutional Changes |url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/georgia/georgia-s-constitutional-changes |work=International Crisis Group |date=1 March 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> The transition was set to start with the October 2012 parliamentary elections and to be completed with the [[2013 Georgian presidential election|2013 presidential elections]]. Against the expectations of the ruling United National Movement (UNM) of president Mikheil Saakashvili, a 6-party [[Coalition#Government and politics|coalition]] centred around the newly founded [[Georgian Dream]] party won the [[Georgian parliamentary election, 2012|parliamentary elections in October 2012]], bringing an end to nine years of UNM rule and marking the first peaceful electoral transfer of power in Georgia. Georgian Dream started as a centre-left and pro-European party, gradually moved to culturally conservative and Eurosceptic, has also been described as lacking a clear ideology,<ref>This summarizes main article [[Georgian Dream]]</ref> and is being led by the strongly pro-Russian oligarch [[Bidzina Ivanishvili]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/03/06/georgische-demonstranten-vrezen-door-europa-te-worden-vergeten-a4885455#/krant/2025/03/07/#106 ‘Georgian protesters fear being forgotten by 'Europe'’] (in Dutch language). ''[[NRC Handelsblad]]'', 7 March 2025. Retrieved 11 March 2025.</ref> President Saakashvili acknowledged the defeat of his party on the following day.<ref>{{Citation|title=Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election|newspaper=Civil.ge|date=2 October 2012|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299| access-date=29 December 2021}}</ref> Georgian Dream was founded, led and financed by tycoon [[Bidzina Ivanishvili]], the country's richest man, who was subsequently elected by parliament as new Prime Minister.<ref>{{cite news |title=Georgian tycoon Ivanishvili confirmed as prime minister |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-parliament-idUSBRE89O0Z820121025 |work=Reuters |date=25 October 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> Due to the incomplete transition to parliamentary democracy, a year of uneasy [[Cohabitation (government)|cohabitation]] between Ivanishvili and Saakashvili followed until the [[2013 Georgian presidential election|presidential election in October 2013]],<ref>{{cite news |title=Georgia: Conflict Rather than Cohabitation |url=https://eurasianet.org/georgia-conflict-rather-than-cohabitation |work=Eurasianet |date=8 February 2013|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia's Historic Transition Faces Crucial Tests In 2013 |url=https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |work=RFE/RL |date=16 December 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> which was won by [[Giorgi Margvelashvili]] from the Georgian Dream party.<ref>{{cite news |title=Georgia PM ally Giorgi Margvelashvili 'wins presidency' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |work=BBC News |date=27 October 2013}}</ref> With the completed transfer of power, Prime Minister Ivanishvili stepped aside and named one of his close business associates, [[Irakli Garibashvili]], as the next prime minister.<ref>{{cite news |title=Irakli Garibashvili Named as Georgia's Next Prime Minister |url=https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |work=Jamestown Foundation |date=4 November 2013 |access-date=29 December 2021}}</ref> Ivanishvili has since been called the informal leader of Georgia, arranging political reappointments from behind the scenes.<ref>{{cite news |title=Did Georgia's 'Informal Leader' Pressure Prime Minister To Resign? |url=https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |work=RFE/RL |date=24 December 2015 |access-date=29 December 2021}}</ref> Saakashvili left Georgia shortly after the election. In 2018, he was convicted in absentia on corruption charges and abuse of power, which he denied.<ref>{{cite news |title=Mikheil Saakashvili: Georgian ex-president arrested returning from exile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |work=BBC News |date=1 October 2021}}</ref> Georgian Dream won the 2016 [[2016 Georgian parliamentary election|parliamentary elections]] with 48.61% of the vote while UNM received 27.04%.<ref>{{cite news |title=Ruling party in Georgia decisively wins parliament vote |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-election-idUSKCN1272AT |work=Reuters |date=7 October 2016 |language=en}}</ref> As result of the mixed proportional-majoritarian voting system, this translated into a parliamentary [[supermajority]] of 115 out of 150 seats (77%). This electoral imbalance became a key issue of political and civil society strife in the following years.<ref>{{cite news |title=Constitutional Amendments Initiated |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |work=Civil.ge |date=3 May 2017 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgian government offers concessions to end crisis |url=https://eurasianet.org/georgian-government-offers-concessions-to-end-crisis |work=Eurasianet |date=24 June 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Transparency International urges dialogue with civil society during political crisis in Georgia |url=https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |work=Transparency International |date=30 November 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref> In the [[2018 Georgian presidential election|2018 presidential election]], the Georgian Dream party backed [[Salome Zourabichvili|Salome Zurabishvili]], who won in the second round, becoming the first woman in Georgia to hold the office in full capacity.<ref>Speaker [[Nino Burjanadze]] held the office as female interim President twice, in 2003 and 2007</ref> This was the last direct election of a Georgian president, as additional constitutional reforms removed the popular vote.<ref>{{cite news |title=Georgia elects Salome Zurabishvili as first woman president |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |work=BBC News |date=29 November 2018}}</ref> After international mediation to overcome the deep political crisis in the run-up to the 2020 parliamentary elections, an amended electoral system was adopted, specifically for the [[2020 Georgian parliamentary election|2020 elections]].<ref>{{cite news |title=Georgian Dream, Opposition Reach Consensus over Electoral Reform |url=https://civil.ge/archives/341385 |work=Civil.ge|date=8 March 2020 |access-date=29 December 2021}}</ref> Nine parties were elected to parliament. Georgian Dream secured over 48% of votes, which translated into 90 out of 150 seats. They were thus able to continue to govern alone. The opposition made accusations of fraud, which Georgian Dream denied. Thousands of people gathered outside the Central Election Commission to demand a new vote.<ref>{{cite news |title=Georgia protests: Tbilisi police fire water cannon at demonstrators |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |work=BBC News |date=8 November 2020}}</ref> This led to a new political crisis that was (temporarily) resolved by an EU brokered agreement,<ref>{{cite news |title=New EU Proposal: Amnesty for Rurua, Melia, 2022 Snap Polls if GD Gets Less than 43% in Locals |url=https://civil.ge/archives/413785 |work=Civil.ge|date=18 April 2021 |access-date=29 December 2021}}</ref> from which the Georgian Dream later withdrew.<ref>{{cite news |title=President Michel to Start Consultations after GD's EU-Brokered Deal Withdrawal |url=https://civil.ge/archives/434558 |work=Civil.ge|date=29 July 2021 |access-date=29 December 2021}}</ref> In February 2021, Prime Minister [[Giorgi Gakharia]] resigned and Irakli Garibashvili became Prime Minister once more.<ref>{{cite news |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |work=BBC News |date=22 February 2021}}</ref> [[Georgia and the Russian invasion of Ukraine|During the Russian invasion of Ukraine in 2022]], Georgian provided diplomatic and humanitarian support for Ukraine but did not join other countries in imposing sanctions on Russia. Since the beginning of war Georgia has topped the list of countries to which [[Russian emigration during the Russian invasion of Ukraine|Russian exiles]] moved; Russians have been allowed to stay in Georgia for at least one year without a visa since 2015, though many Georgians began to view the presence of more Russian citizens in Georgia as a security risk.<ref>{{Cite news |last=Shota Kincha |date=22 May 2022 |title=Russian exiles get a chilly reception in Georgia – VoxEurop |language=en-US |work=Voxeurope |url=https://voxeurop.eu/en/russian-exiles-get-a-chilly-reception-in-georgia/ |access-date=2022-06-26}}</ref><ref>{{Cite news|date=20 May 2023 |title=90 დღე 366-ის წინააღმდეგ - საქართველო-რუსეთის უვიზო მიმოსვლის მოკლე ისტორია|language=en-US |work=Radio Freedom|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/საქართველო-რუსეთის-უვიზო-მიმოსვლის-მოკლე-ისტორია/32419480.html}}</ref> On 7 March 2023, the [[Parliament of Georgia]], led by the Georgian Dream coalition, attempted to pass the [[Foreign funding of NGOs#Georgia|Law on Transparency of Foreign Influence]] which requires [[Non-governmental organization|Non-Governmental Organizations]] (NGOs) to register as "agents of foreign influence", if upwards of 20% of their funding is from foreign support.<ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Law on "Transparency of Foreign Funding" Passes 76-13 in the First Reading |url=https://civil.ge/archives/529567 |access-date=2024-05-12 |website=Civil Georgia |language=en-US}}</ref> The passing of the bill resulted in severe protests and criticism from the [[United States Department of State|US State Department]], [[United Nations]] and [[European Union]], leading to the termination of further discussions of the bill.<ref>{{Cite web |last=Ritchie |first=Rhea Mogul,Sophie Tanno,Niamh Kennedy,Hannah |date=2023-03-09 |title=Georgia withdraws 'foreign influence' bill but opposition vows more protests |url=https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |access-date=2024-05-12 |website=CNN |language=en}}</ref> On 3 April 2024, the Georgian Parliament announced the draft of a similar law named the [[Foreign funding of NGOs#Georgia|Proposed Law on Transparency of Foreign Influence]],<ref>{{Cite web |title=Ruling party to resubmit bill on transparency of foreign influence to Parliament {{!}} AGENDA.GE |url=https://agenda.ge/en/news/2024/38524 |access-date=2024-05-12 |website=agenda.ge |language=en}}</ref> leading to [[2023–2024 Georgian protests|larger protests]], the bill has been described as "the Russian law" by the opposition and protestors, in reference to the [[Russian foreign agent law]].<ref>{{Cite news |date=2024-04-15 |title=Protesters demand Georgia government withdraw proposed 'Russian law' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68822483 |access-date=2024-05-12 |language=en-GB}}</ref> At least 200,000 people have joined [[2023–2024 Georgian protests|the protests against the law]], which they describe as "[[Kremlin]]-style", and a threat to [[democracy]] and [[Freedom of speech|free speech]].<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Massive Tbilisi protest marks historic turnout |url=https://tvpworld.com/77488096/tbilisi-hosts-the-largest-protest-in-georgias-modern-history |access-date=2024-08-20 |website=[[Telewizja Polska]] |language=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-12 |title=Tens of Thousands Protest Against Foreign Agents Law |url=https://civil.ge/archives/605652 |access-date=2024-08-20 |website=[[Civil Georgia]] |language=en-US}}</ref> Alleged irregularities and fraud in the 26 October [[2024 Georgian parliamentary election]]s led to an ongoing [[Georgian political crisis (2024–present)|Georgian political crisis]], which entailed, among more, the refusal of Georgias fifth president [[Salome Zourabichvili]] to acknowledge the 14 December [[2024 Georgian presidential election]]s (held in parliament) to have been won by [[Mikheil Kavelashvili]]. Following the announcement of the results of the [[2024 Georgian parliamentary election]]s, [[2024 Georgian post-election protests|protests erupted in Georgia on 28 October]], with the protestors citing alleged violations of electoral law, such as voter fraud. The EU's [[High Representative of the Union for Foreign Affairs and Security Policy]] in December 2024 called on the [[Election Administration of Georgia|Central Election Commission of Georgia]] (CEC) to "swiftly, transparently and independently investigate and adjudicate electoral irregularities and allegations thereof".<ref>{{Cite web |title=Joint Statement by High Representative Josep Borrell and European Commission on Parliamentary elections |url=https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US}}</ref> The Georgian opposition parties and the [[President of Georgia]] Zurabishvili have stated their support for the protestors alleging the violation of the law by the [[Georgian Dream]] government.<ref>{{Cite web |date=2024-11-25 |title=President: Parliament Meeting Unconstitutional |url=https://civil.ge/archives/637669 |access-date=2024-12-13 |website=Civil Georgia |language=en-US}}</ref> Protests have gotten more intense since 28 November following the postponing of [[Accession of Georgia to the European Union|Georgia's integration into the European Union]] until 2028.<ref>{{Cite web |title=PM Kobakhidze: No EU accession negotiations until 2028, rejecting grants to avoid blackmail |url=https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US}}</ref> The protestors started using [[pyrotechnics]] and [[molotov cocktail]]s.<ref>{{Cite web |title=Protesters in Georgia throw Molotov cocktails at security forces |url=https://newsukraine.rbc.ua/news/protesters-in-georgia-throw-molotov-cocktails-1733087805.html |access-date=2024-12-13 |website=RBC-Ukraine |language=en}}</ref> The use of water cannon and tear gas by the police led to injuries described as torture by Georgia's rights ombudsman.<ref>{{Cite web |date=2024-12-03 |title=Georgian police accused of torturing pro-EU protesters |url=https://www.france24.com/en/europe/20241203-georgia-police-use-water-cannon-tear-gas-to-disperse-pro-eu-protesters-outside-parliament |access-date=2024-12-13 |website=France 24 |language=en}}</ref> On 2 December, opposition leader [[Zurab Japaridze]] was arrested, and on 4 December another opposition leader, [[Nika Gvaramia]], was arrested. Both opposition leaders have been set free since then.<ref>{{Cite web |last=Media |first=O. C. |date=2024-12-02 |title=Georgian police briefly detain opposition leader Zurab Japaridze |url=https://oc-media.org/georgian-police-briefly-detain-opposition-leader-zurab-japaridze/ |access-date=2024-12-13 |website=OC Media |language=en-US}}</ref><ref name=":5">{{Cite news |last=Light |first=Felix |date=4 December 2024 |title=Georgian opposition leader violently detained by police, his party says |url=https://www.reuters.com/world/europe/georgian-opposition-leader-beaten-unconscious-detained-by-police-party-says-2024-12-04/ |access-date=4 December 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref> --> === უახალაშ ისტორია === {{გილნაკერზეფი}} ==== ზოხორინალაშ აკონწყუალა ==== [[1990]] წანაშ [[28 გჷმათუთა|28 გჷმათუთას]] საქორთუოს იმანჯჷ პირველ ანდაპარტიული, დემოკრატიულ საპარლამენტო გიშაგორუეფქ, სოდე ორწუმებელო გიმორძგჷ ერუანულ პოლიტიკურპარტიეფიშ დო ორგანიზაციეფიშ მემარძგვანე ოგიშაგორუე ბლოკიქ „კუკუმ ტაბაკი — დუდიშული საქორთუო“ (სპიკერი: [[ზვიად გამსახურდია]]). თიმ წანაშ [[14 გერგობათუთა]]ს, საქორთუოშ ახალგიშნაგორა [[საქორთუოშ რესპუბლიკაშ უჟინაშ სხუნუ|უჟინაშ სხუნუშ]] პირველ სესიას უჟინაშ სხუნუშ დუდმახვენჯო ართპირუო გიშაგორილქ იჸუ პ-ნ ზვიად კ. გამსახურდიაქ(1939–1993). კჷნე თიმ სესიას რესპუბლიკას ჯოხოთ გიადჷ „საქართველოს რესპუბლიკა“, დენტკიცჷ ახალ სახენწჷფო სიმბოლიკაქ დო რსულ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკორინაფაშ აკონწყუალაშახ გეგმიცხადჷ გინმალ ბორჯიქ. [[1991]] წანაშ [[31 მელახი]]ს საქორთუოს იმანჯჷ საართო-ოკათე რეფერენდუმქ, ნამუშ აკა შეკითხურ რდჷ: „გონებჷნა დო ვარ საქორთუოშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკონწყუალა [[1918]] წანაშ 26 მესიშ აქტიშ ოსხილშა?“ ქო-ს უგამჷ იანაშ ოგიშაგორუე ხონარიშ ნებაშ მოღვენ მახორობაშ 98 %-იქ, თინეფს შქას აფხაზეფქჷთ. რეფერენდუმიშ შედეგეფიშ ოსხირშა, [[1991]] წანაშ [[9 პირელი|9 პირელს]] საქორთუოშ რესპუბლიკაშ უჟინაშ სხუნუქ მიღჷ „საქორთუოშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ აკონწყუალაშ აქტი“. კჷნე თიმ დღას [[ააშ]]-იშ სენატიქ მენოწონებ რეზოლუციათ<ref>{{cite web |url=https://www.congress.gov/bill/102nd-congress/senate-resolution/94/text |title=S.Res.94 - A resolution commemorating the two-year anniversary of the Soviet crackdown in Tbilisi, Georgia, on April 9, 1989, and urging the Soviet Union to recognize the will of the Georgian people and the legitimacy of the March 31, 1991, referendum. |publisher=congress.gov |access-date=2026-02-09}}</ref> ლეგიტიმურო იჩინჷ 31 მელახიშ რეფერენდუმიშ შედეგეფი, ნამუთ წჷმარინუანდუ საქორთუოშ ზოხორინალაშ დე-ფაქტო ჩინებას. საქორთუოშ რესპუბლიკაშ რესპუბლიკაშ სხუნუშ 1991 წანაშ 9 პირელიშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადებას ხეთეშე მაჸუნუ შედეგიქ აღიარებეფიშ სახეთ. საქორთუოშ ზოხორინალა იჩინეს: 1991 წანაშ 27 მარაშინათუთას — [[რუმინეთი]] დო [[მოლდოვა]], 30 მარაშინათუთას — [[აზერბაიჯანი]], 13 ეკენიას — [[სომხეთი]], 12 ქირსეთუთას — [[უკრაინა]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N244, 13 დეკემბერი, 1991</ref> 16 ქირსეთუთას — [[თურქეთი]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N247, 18 დეკემბერი, 1991</ref> 20 ქირსეთუთას — [[ლიეტუვა]] დო [[მონღოლეთი]], 25 ქირსეთუთას — [[ააშ]], [[კანადა]] დო [[ირანი]], 26 ქირსეთუთას — [[ინდოეთი]], [[ბრაზილია]], [[კუბა]], [[ტაილანდი]], 27 ქირსეთუთას — [[ჩინეთი]], [[ბელარუსი]], [[სლოვენია]], [[ვიეტნამი]], [[ეგვიპტე]], [[ალჟირი]], 28 ქირსეთუთას — [[ხორვატია]], [[იორდანია]], 30 ქირსეთუთას — [[ლიბანი]], 31 ქირსეთუთას — [[პაკისტანი]], 1992 წანაშ 2 ღურთუთას — [[ერაყი]], [[ეთიოპია]], [[ლაოსი]] და თ.უ., თაშნეშე 1992 წანაშ 31 კვირკვეს გოართოიანაფილ ერეფიშ მორანწკე ხუნას საქორთუოშ რესპუბლიკაქ მეღებულქ იჸუ ორგანიზაციაშ 179-ა მაკათურო.<ref>{{cite web |url=https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/10073/1/SakartvelosRespublika_1992_N144.pdf |title=გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №144 (423), 1 აგვისტო, 1992 |publisher=dspace.nplg.gov.ge |access-date=2026-02-09}}</ref> == გეოგრაფია == [[ფაილი:Georgia Topography.png|thumb|350px|left|საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა]] საქორთუო ევროპაშ დო აზიაშ ოკართაფუს, [[კავკაცია]]ს იდვალჷ. ბჟადალშე უხურგანს [[უჩა ზუღა]], ოორუეშე - [[რუსეთი]], ბჟაეიოლშე - [[აზერბაიჯანი]] დო ობჟათეშე [[თურქეთი]] დო [[სომხეთი]]. საქორთუო თი უჯვეშაშ ოტრანსპორტე ოთხშარააკართუს იდვალჷ, ნამუთ მიორსხუანდჷ დო მიორსხუანს ოორუეშ დო ობჟათეშ, ბჟადალუშ დო ბჟაეიოლიშ ქიანეფს. თე შარას გინმიშჷ ევროპა-აზიაშ მიმარსხუაფალი ოტრანსპორტე მაგისტრალი - ჯვეში აბრეშუმიშ შარა. * '''ტერიტორია''' - ქიანაშ ფართობი რე 69 700 კვ.კმ. თანჯეფიშ სიგჷნძა - 1771 კმ. * '''ორთა''' - საქორთუო, მუჭოთ ედომუშამი [[კავკაცია]] ანდა გვალათ რე გიშაგორილი დო უმოსო ლაკადა დიხა რე. * '''ორთაშობური რესურსეფი''': ტყალეფი, ჰიდროენერგია, მანგანუმი, რკინაში მადენი, ლინჯი, მორჩილი მუდანობათ ქუანოშქერი დო ნაფთობი, გვალაში დო ზუღაში კლიმატური კურორტეფი. * '''ქიანაში უდიდაში ნოღეფი''' * [[ქართი]] -ოხორანს 1 108 717 კოჩი *[[ბათუმი]] -ოხორანს 152 839 კოჩი * [[ქუთეში]] -ოხორანს 147 635 კოჩი * [[რუსთავი]] -ოხორანს 125 103 კოჩი * [[სოხუმი]] -ოხორანს ''62 914'' კოჩი შხვა დიდი ნოღეფი: * [[გორი]] -ოხორანს 48 143 კოჩი * [[ზუგდიდი]] -ოხორანს 42 998 კოჩი * [[ფუთი]] -ოხორანს 41 465 კოჩი * [[თელავი]] -ოხორანს 19 629 კოჩი დო შხვა... საქორთუო ო.გ. 41o071 დო 43o351 დო ბ.გ. 40o041 დო 46o441-ს იდვალუაფუ. == სახენწჷფო == საქორთუო ოპარლამენტე რესპუბლიკა რე. სახენწჷფოში მადუდე რე [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]], ნამუთ სხუნუშ ხეშუულაფაშ მანჯღვერჷთ რე. თარობაშ მადუდე - [[პრემიერ-მინისტრი]]. ქიანაშ უმაღალაშ კანონმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი პარლამენტი (235 მაკათური), ნამუთ ოთხ წანამოწანას ართიშახ ითირუ პროპორციული დო მაჟორიტარული სისტემათ. * '''ნანანოღა''' - [[ქართი]] * '''ოფიციალური ნინა''' - [[ქორთული ნინა|ქორთული]], [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას]] [[აფხაზური ნინა|აფხაზური]] ქორთულწკჷმა ართო. * '''ერუანული დღახუ''' - [[26 მესი]] (1918), სახენწჷფობური დუდიშულაშ დღა. == საქორთუოშ თანჯეფი == ოსქჷრონე თანჯა საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალუ ნოწილს, დაბა ლესელიძეწკჷმა იჭყაფუ. უკული თინა მეჸუნს [[ფსოუ]]ს, ნამუთ ოდუდეს გვალა აგეფსთაწკჷმა ეჭოფუნს. საქორთუოშ ოორუე თანჯა უმოსო მეჸუნს კავკასიონიშ თარ წყარგმართალ ქჷნდჷრს. გვალა ვაციკფარსიშე გვალა შავიკლდეშა საქორთუოშ თანჯა გეჸუნს წყარგმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუეშე გვალა [[მყინვარწვერი|მყინვარწვერს]] დო [[გვერდით ქჷნდჷრი|გვერდით ქჷნდჷრს]]. ბჟაეიოლი თანჯა იჭყაფუ გვალა [[ტინოვროსო]]შე, გიმურს [[ალაზანიშ ვე]]შა, მეუნს წყარმალ [[ალაზანი|ალაზანს]], სოიშახ 1 კმ ვადოსქიდუ [[მინგეჩაურიშ წყაროთხილუ]]წკჷმა წყარმალიშ კათაფაშა. საქორთუოშ ობჟათე თანჯა იჭყაფუ [[უჩა ზუღა]]წკჷმა, ოფუტე [[სარფი]]ს. თანჯა დიო მეჸუნს, უკული კვათჷნს ლაზისტანიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნორთის, მეჸუნს [[შავშეთი]]ს დო კჷნ კვათუნს [[არსიანიშ ქჷნდჷრი|არსიანიშ ქჷნდჷრს]], ჯავახეთიშ რეგიონიშ დო სომხეთიშ ვულკანურ გვალონას, ლოქიშ ქჷნდჷრს, წყარმალ [[მტკვარი|მტკვარს]] დო [[იორიშ გაბარი|იორიშ გაბარს]]. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. {| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10" |----- ! colspan="3" background: #8B864E | საქორთუოშ რეგიონეფი |----- | colspan="3" align="center" | <div class="float-none"> |----- | ''№'' || ''რეგიონი'' || ''ნანანოღა'' |----- | 1 || [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[სოხუმი]] |----- | 2 || [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი]] || [[ზუგდიდი]] |----- | 3 || [[გურიაშ აკანი]] || [[ოზურგეთი]] |----- | 4 || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[ბათუმი]] |----- | 5 || [[რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანი|რაჭა-ლეჩხუმიშ<br />დო თუდოლენი შონეშ აკანი]] || [[ამბროლაური]] |----- | 6 || [[იმერეთიშ აკანი]] || [[ქუთეში]] |----- | 7 || [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი]] || [[ახალციხე]] |----- | 8 || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[გორი]] |----- | 9 || [[მცხეთა-მთიანეთიშ აკანი]] || [[მცხეთა]] |----- | 10 || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[რუსთავი]] |----- | 11 || [[კახეთიშ აკანი]] || [[თელავი]] |----- | 12 || [[ქართი]] || [[ქართი]] |----- |} == დემოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ დემოგრაფია}} ისტორიოგრაფიას მეღებული მუნაჩემეფით [[XIII ოშწანურა]]ს ქორთუეფიშ მუდანობა 5 მილიონს ოჭირინუანდჷ. უჩინებუ რე XIV-XVII ოშწანურეფიშ მუნაჩემეფი. XVIII ოშწანურაშ შქა წანეფშე საქორთუოშ მახორობას (ასეიან ხურგეფს) 761 ვითოშით ანგარიშენდეს, თინეფშე 5% ოხორანდჷ ნოღეფს. 1800 წანაშო საქორთუოშ (ასეიან ხურგეფს) მახორობა 675 ვითიოშშე უმოსი რდჷ, თაურეშე ბჟაეიოლ საქორთუოშა მიშჷ მახორობაშ 45,6%, ბჟადალაშა – 54,4%. 1832 წანა 840 ვითოშშა მიძინჷ, 1865 წანას — 1 289 200-ს გეგნაჩირთჷ. 1897 წანას, საქორთუოშ მახორობა რდჷ 1 919 400 ადამიერი, 1914 წანას — 2 600 400. ართი ოშწანურაშ გოძვენას საქორთუოშ მახორობაქ 3,4-სხით მიძინჷ. [[პავლე ინგოროყვა]]სშ ჩინებათ, 1916 წანას საქორთუოშ მახორობა აკმადგინანდჷ 3 365 000 ადამიერს, თინეფშე 2 349 000 ადამიერი რდჷ ქორთუ.<ref>''ინგოროყვა პ.'' „საქართველოს ტერიტორიის საზღვრების შესახებ გვ. 16-17 – თბილისი, 1990</ref> საქორთუოშ მახორობაქ მეხოლაფირო 200 ვითოშით დირკჷ [[პირველი მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის დო [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|პირველი რესპუბლიკაშ]] წანეფს, ნამუთ ირიათოიანი ლჷმეფით დო ტერიტორიეფიშ დინაფათ რდჷ გოპიჯაფილი. 1921 წანას საქორთუოშ მახორობაქ 2 410 ვითოშშახ ქუმორთჷ. XX ოშწანურაშე, მახორობაშ მუდანობაშ დოდგინა მახორობაშ არძაშოული მეშქაშობათ მუთმოხვადჷ. პირველი ეჭარუაქ სხუნუური საქორთუოს [[1926]] წანას იმანჯჷ, ეკონიაქ — [[1989]] წანას. ზოხორინელი საქორთუოს მახორობაშ ეჭარუაქ იმანჷ 2002 დო 2014 წანეფს. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! ეჭარუაშ წანა !! მახორობა !! ქომოლკოჩი !! ოსური |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1926|1926]]|| 2 677 200 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1939|1939]]|| {{ძინა}} 3 540 000 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1959|1959]] || {{ძინა}} 4 044 045 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1970|1970]] || {{ძინა}} 4 686 358|| || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1979|1979]] || {{ძინა}} 5 014 800 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1989|1989]]|| {{ძინა}} 5 400 800 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2002|2002]] || {{რკება}} 4 601 500 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2014|2014]] || {{რკება}} 3 787 000|| || |- |2020 || {{რკება}} 3 716 900 || || |} 1989 წანაშ ეჭარუათ საქორთუოშ მახორობა 5 443 000 კოჩი რდჷ, 2002 წანაშო - 4 601 500. მუჭოთ რჩქჷნი, საქორთუოშ მახორობაქ 13 წანაშ დინოხოლე ართი ნოხუთალით მირკჷ. ეკონია პერიოდეფს საქორთუოს მოხვალამირ რთულ პოლიტიკურ მოლინეფქ დო მონკა სოციალურ-ეკონომიკურ კრიზისიქ გჷმიჭანუ საქორთუოშ მახორობაშ ოგჷნაფალი ნორთიშ გუშულა თანჯეფსგალე. თეწკჷმა, მირკჷ დაბადებაქ დო ქჷმიძინჷ ღურუამობაქ დო ქიანაქ მონკა დემოგრაფიულ სიტუაციას ქინოლჷ. მუთ ოწაწჷ [[ქორთუეფი|ქორთუეფს]], 1989 წანას რდჷ 3 787 000 კოჩი, მუთ საქორთუოშ მახორობაშ 70,1 %-ს აკმადგინანდჷ. 2002 წანას ქორთუეფიშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 3 661 000 კოჩის, მუთ ქიანაშ მახორობაშ 83,8 % რდჷ. 2006 წანაშ ოფიციალური მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, საქორთუოშ ცენტრალურ ხეშუულობაშ კონტროლირებად ტერიტორიას დოხოლაფირო 4 661 473 კოჩი, ოხორანს. მახორობაშ ძინაშ ტემპი აკმადგინანს 0,74 %-ს. * '''ეთნიკური აკოდგინალა''' (საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[ქორთუეფი]] — 86,8 %, [[აზერბაიჯანარეფი]] — 6,3 %, [[სომეხეფი]] — 4,5 %, [[რუსეფი]] — 0,7 %, [[ოსეფი]] — 0.4 %, [[იეზიდეფი]] — 0,3 %, [[უკრაინალეფი]] — 0,2 %, [[ქისტეფი]] — 0,2 %, [[ბერძენეფი]] — 0,2 % დო შხვეფი; * '''რელიგიური აკოდგინალუა''' (უმოსო საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი ქირსიანეფი]] — 83,4 %, [[ისლამი|მუსლიმანეფი]] — 10,7 %, [[სომხური სამოციქულო ეკლესია|სომეხი გრიგორიანალეფი]] — 2,9 %, [[კათოლიციზმი|კათოლიკეეფი]] — 0,5 %, [[იეზიდიზმი|იეზიდეფი]] – 0,2 % დო შხვეფი. * '''დიდი ნოღეფი''': [[ქართი]] — 1 108 717, [[ბათუმი]] — 152 839, [[ქუთეში]] — 147 635, [[რუსთავი]] — 125 103, [[სოხუმი]] — 62 914, [[გორი]] — 48 143, [[ზუგდიდი]] — 42 998, [[ფუთი]] — 41 465, [[ცხინვალი]] — 30 432. {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |+ align=center style="font-weight:bold" | ნოღეფიშ მახორობა ! rowspan=23 width:150|<br /> [[ფაილი:Tiflis.jpg|border|135px|ქართი]]<br />[[ქართი]]<br /> [[ფაილი:Catholic Church in Kutaisi.jpg|border|135px|ქუთეში]]<br />[[ქუთეში]]<br /> [[ფაილი:Streets of Batumii.jpg|border|135px|ბათუმი]]<br />[[ბათუმი]]<br /> |- ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! rowspan=11 | {{navbar|საქორთუოშ ნოღეფიშ მახორობა|plain=1}} [[ფაილი:Rustavi Square.JPG|135px|რუსთავი]]<br />[[რუსთავი]]<br /> [[ფაილი:Gori cathedral (view from the Gori Fortress) (A).jpg|135px|border|გორი]]<br />[[გორი]]<br /> [[ფაილი:Dadiani Palace.jpg|135px|ზუგდიდი]]<br />[[ზუგდიდი]]<br /> |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[ქართი]]''' || [[ქართი]] || 1 108 717 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[სამტრედია]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 25 318 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[ბათუმი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]]|| 152 839|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | '''[[ხაშური]]'''|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]||26 135 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[ქუთეში]]'''||[[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 147 635 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 12 || align=left | '''[[სანაკი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 21 596 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[რუსთავი]]''' || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 125 103 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 13 ||align=left | '''[[ზესტაფონი]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 20 814 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | [[სოხუმი|'''სოხუმი''']]|| [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]|| ''62 914''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 14 ||align=left | [[მარნეული|'''მარნეული''']]|| [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 20 211 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[გორი]]''' || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]] || 48 143 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 ||align=left | '''[[თელავი]]'''|| [[კახეთიშ აკანი|კახეთი]]|| 19 629 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | [[ზუგდიდი|'''ზუგდიდი''']]|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 42 998 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | [[ახალციხე|'''ახალციხე''']]|| [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი|სამცხე-ჯავახეთი]]|| 17 903 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[ფუთი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 41 465 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | '''[[ქობულეთი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]] || 16 546 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | [[ცხინვალი|'''ცხინვალი''']]|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]|| ''30 432''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | [[ოზურგეთი|'''ოზურგეთი''']]|| [[გურიაშ აკანი|გურია]]|| 14 785 |- |} {{საქორთუოშ სახენწჷფობურობა}} == ეკონომიკა == ზოხორინელობაშ გუმოცხადებაშე ამდღარშახ იგინძორებუ საბაზარო რეფორმეფი. ეკონომიკაშ თარი დარგეფი რე ოფუტეშ მეურნება (ჩაი, ციტრუსი, ხილი, თამბაქო, ღვინი, მანქანაშკიდანჯალა, მეტალურგია, ჰიდრორესურსეფი. === საბანკო-საფინანსო დო დაზღვიებაშ სისტემეფი === დიდი ქორთუ, [[ილია ჭავჭავაძე]] „საადგილმამულო სათავადაზნაურო ბანკიშ“ ხემანჯღვერობაშ პერიოდის, დიო ხოლო 1883 წანაშე გაზეთ ''ივერიას'' ობჟინუანს მოშინაფილი ორგანიზაციაშ მუშობაშ შედეგეფს. თენა რდჷ მაართა ქორთული საბანკო-საფინანსო ინსტიტუტიშ მაართა საჯარო წჷმორინაფა. ამდღა საქორთუოშ ეკონომიკაშ სექტორს მუშენს მუდგაზმარენი ძალიერი კომერციული ბანკი დო ბანკეფიშ ასოციაცია. * [[საქორთუოშ ბანკეფიშ ასოციაცია]] ([[ქორთული ნინა|ქორთ]]. [[:ka:საქართველოს ბანკების ასოციაცია|საქართველოს ბანკების ასოციაცია]]) * [[ბაზის ბანკი]] * [[ბანკი რესპუბლიკა]] (ბუნა სოსიეტე ჟენერალი) * [[ვითიბი]] * [[თიბისი ბანკი]] * [[პროკრედიტბანკი]] * [[საქართველოს ბანკი]] * [[სახალხო ბანკი]] * [[სილქ როუდ ბანკი]] * [[სტანდარტ ბანკი]] * [[ტაოპრივატბანკი]] ვასაბანკო საკრედიტო-სადეპოზიტო ორგანიზაციეფი დო საფინანსო-საკრედიტო ხუჯიშდაკინებაშ (მხარდაჭერა) პროგრამეფი: * „[[განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი]]“ დაზღვიებაშ სისტემა: * [[დაზღვევის ასოციაცია]] * [[ალდაგი-ბი-სი-აი]] * [[ჯი-პი-აი ჰოლდინგი]] სახენწჷფო ინსტიტუტეფი: * [[საქორთუოშ ფინანსეფიშ სამინისტრო]] * [[საქორთუოშ ცენტრალური ბანკი]] </small> საქორთუოშ ისტორია ართ-ართი არძაში უმოს დიდარი რე ჯვეში ქიანეფშე. საქორთუოშ ტერიტორიას მაართა ქორთული ქიანეფი არსებენდ 3000 წანაშ ოწოხლე. თე ქიანეფი რე [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]] (ჯვეშ ქორთული წყუეფს ''ეგრისი'') დო [[დიაოხი]] (ტაო-კლარჯეთი). 1918-1921 წანეფს საქორთუო რდჷ დემოკრატიული რესპუბლიკა. 1921-1990 წანეფს საქორთუო რდჷ სხუნუშ აკოშქუმალაშ ართ-ართი მაკათური ქიანა. 1990 წანაშ უკული საქორთუო რე დუდიშული სახენწჷფო. დღას ათენა [[სუამი]]შ ართ-ართი მაკათური რე [[უკრაინა]]წკჷმა, აზერბაიჯანწკჷმა დო [[მოლდოვა]]წკჷმა ართო. საქორთუო რე [[უჩა ზუღა]]შ ეკონომიკური ალმახანდეობაშ ორგანიზაციაშ მაკათურით. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. == ქორთული რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.president.gov.ge/ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-გვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316105336/http://www.president.gov.ge/ |date=2011-03-16 }} * [http://www.parliament.ge საქორთუოშ პარლამენტი] * [http://www.mfa.gov.ge/ საგალეო საქვარეფიშ სამინისტროშ ვებ-გვერდი] * [http://civil.ge/geo/ Civil.ge — საქორთუოშ პოლიტიკური სიახალეეფიშ მაჩინე (მაცნე)] * [http://internet.ge Internet.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017123847/http://internet.ge/ |date=2011-10-17 }} * [http://weather.ge/ ტაროსი საქორთუოს]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.apsny.ge Грузия online — ახალი ამბეფი დო ანალიტიკური მასალეფი] {{ru}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016075816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html |date=2015-10-16 }}{{en icon}} * [http://www.caucaz.com/home_uk Caucaz.com — ირმარული სტატიეფი დო რეპორტაჟეფი საქორთუოშე დო ობჟათე კავკასიაშე] * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/ საქორთუეშე ოთხ ნინაშა: ისტორია, კულტურა, აუდიო-ვიდეოთეკა დო შხვა] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ფეისბუქი}} [[კატეგორია:საქორთუო| ]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ სხუნუშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:კავკაცია]] [[კატეგორია:მოლენკავკაცია]] [[კატეგორია:რესპუბლიკეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ თეხანური ისტორია]] [[კატეგორია:ქირსიანული სახენწჷფოეფი] 1zocl4gjmbe8vf7b9q9v18jgp6k88i4 0 29738 253163 244037 2026-09-18T12:05:52Z Njilo 1885 /* */ 253163 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო = მუჰამადუ ბუჰარი<br/>Muhammadu Buhari | სურათი= Muhammadu Buhari - Chatham House.jpg | სურათიშ ზჷმა =250პქ | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო= | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[ნიგერია|ნიგერიაშ]] მა-15 [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = 29 მესი, 2015 | პოსტი დიტუ = | ვიცე-პრეზიდენტი =[[იემი ოსინბაო]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი= [[გუდლაკ ჯონათანი]] | მონძე = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი დო ხანი|1942|12|17}} | დაბადებაშ აბანი= [[დაურა]], [[ბრიტანული ნიგერია|ნიგერია]] | ღურაშ თარიღი = [[13 კვირკვე]], [[2025]] (82 წანერი) | ღურაშ აბანი= | მენოღალობა ={{შილა|ნიგერია}} | ერუანობა =[[ნიგერიალეფი|ნიგერიალი]] | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =საფინატუ იუსუფი (1971–1988)<br />აიშა ჰალილუ (1989–ასე) | სქუალეფი=ზულაიჰატი<br />ფატიმა<br />მუსა<br />ჰადიზა<br />აიშა<br />ჰალიმა<br />იუსუფი<br />ზარა<br />ამინა | გონათაფა = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = [[არძა პროგრესულიშ კონგრესი]] | ვებ-საიტი={{URL|thisisbuhari.com}} | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''მუჰამადუ ბუჰარი''' (დ. [[17 ქირსეთუთა]], [[1942]]) — [[ნიგერია|ნიგერიაშ]] გიშაგორილი [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] დო [[ნიგერიაშ არმია|ნიგერიაშ არმიაშ]] გინორინელი [[გენერალ-მაიორი]]. ბუჰარი 1983 – 1985 წანეფსჷთ თაშნეშე რდჷ ნიგერიაშ მადუდე, ნამუქჷთ ხეშუულება [[1983]] წანას 31 ქირსეთუთას, [[ნიგერიაშ ოურდუმე გინორთეფი|ოურდუმე გინორთაფაშ]] რზათ ქაშეჸოთჷ ხეშა.<ref name="Buhari-Idiagbon">{{cite web |url=http://www.dawodu.com/buhari.htm |title=Military Regime of Buhari and Idiagbon |accessdate=12 September 2013}}</ref><ref name="Siollun">{{cite news |url=http://www.dawodu.com/siollun3.htm |title=Buhari and Idiagbon: A Missed Opportunity for Nigeria |author=Max Siollun|location= |date=October 2003 |accessdate=12 September 2013}}</ref> ტერმინი [[ბუჰარიზმი]] თიში ოურდუმე მართუალაშ პერიოდშე მოურს.<ref name="Sanusi">{{cite news |url=http://www.gamji.com/sanusi/sanusi26.htm |title=Buharism: Economic Theory and Political Economy |author=Sanusi Lamido Sanusi |location=[[ლაგოსი]] |date=22 July 2002 |accessdate=12 September 2013}}</ref><ref name="Nura">{{cite news |url=http://allafrica.com/stories/201009140173.html |title=Nigeria: The Spontaneous 'Buharism' Explosion in the Polity|author=Mohammed Nura |newspaper=[[Leadership (Nigeria)]] |date=14 September 2010 |publisher= |accessdate=12 September 2013}}</ref> == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commons|Muhammadu Buhari}} * {{Official website|www.thisisbuhari.com}} * [http://buhari4change.com/ 2011 Presidential Election Campaign website] {{Webarchive|url=https://swap.stanford.edu/20110330020416/http://buhari4change.com/ |date=2011-03-30 }} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/hardtalk/3421277.stm Muhammadu Buhari - In a HARDtalk interview on 21 January 2004] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ნიგერიაშ პრეზიდენტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 17 ქირსეთუთა]] p37mlzyufcxz992tm3d0nkso7ui1c2v 253164 253163 2026-09-18T12:06:20Z Njilo 1885 /* */ 253164 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო = მუჰამადუ ბუჰარი<br/>Muhammadu Buhari | სურათი= Muhammadu Buhari - Chatham House.jpg | სურათიშ ზჷმა =250პქ | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო= | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[ნიგერია|ნიგერიაშ]] მა-15 [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = 29 მესი, 2015 | პოსტი დიტუ = | ვიცე-პრეზიდენტი =[[იემი ოსინბაო]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი= [[გუდლაკ ჯონათანი]] | მონძე = | დაბადებაშ თარიღი =[[17 ქირსეთუთა]], [[1942]] | დაბადებაშ აბანი= [[დაურა]], [[ბრიტანული ნიგერია|ნიგერია]] | ღურაშ თარიღი = [[13 კვირკვე]], [[2025]] (82 წანერი) | ღურაშ აბანი= | მენოღალობა ={{შილა|ნიგერია}} | ერუანობა =[[ნიგერიალეფი|ნიგერიალი]] | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =საფინატუ იუსუფი (1971–1988)<br />აიშა ჰალილუ (1989–ასე) | სქუალეფი=ზულაიჰატი<br />ფატიმა<br />მუსა<br />ჰადიზა<br />აიშა<br />ჰალიმა<br />იუსუფი<br />ზარა<br />ამინა | გონათაფა = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = [[არძა პროგრესულიშ კონგრესი]] | ვებ-საიტი={{URL|thisisbuhari.com}} | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''მუჰამადუ ბუჰარი''' (დ. [[17 ქირსეთუთა]], [[1942]]) — [[ნიგერია|ნიგერიაშ]] გიშაგორილი [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] დო [[ნიგერიაშ არმია|ნიგერიაშ არმიაშ]] გინორინელი [[გენერალ-მაიორი]]. ბუჰარი 1983 – 1985 წანეფსჷთ თაშნეშე რდჷ ნიგერიაშ მადუდე, ნამუქჷთ ხეშუულება [[1983]] წანას 31 ქირსეთუთას, [[ნიგერიაშ ოურდუმე გინორთეფი|ოურდუმე გინორთაფაშ]] რზათ ქაშეჸოთჷ ხეშა.<ref name="Buhari-Idiagbon">{{cite web |url=http://www.dawodu.com/buhari.htm |title=Military Regime of Buhari and Idiagbon |accessdate=12 September 2013}}</ref><ref name="Siollun">{{cite news |url=http://www.dawodu.com/siollun3.htm |title=Buhari and Idiagbon: A Missed Opportunity for Nigeria |author=Max Siollun|location= |date=October 2003 |accessdate=12 September 2013}}</ref> ტერმინი [[ბუჰარიზმი]] თიში ოურდუმე მართუალაშ პერიოდშე მოურს.<ref name="Sanusi">{{cite news |url=http://www.gamji.com/sanusi/sanusi26.htm |title=Buharism: Economic Theory and Political Economy |author=Sanusi Lamido Sanusi |location=[[ლაგოსი]] |date=22 July 2002 |accessdate=12 September 2013}}</ref><ref name="Nura">{{cite news |url=http://allafrica.com/stories/201009140173.html |title=Nigeria: The Spontaneous 'Buharism' Explosion in the Polity|author=Mohammed Nura |newspaper=[[Leadership (Nigeria)]] |date=14 September 2010 |publisher= |accessdate=12 September 2013}}</ref> == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commons|Muhammadu Buhari}} * {{Official website|www.thisisbuhari.com}} * [http://buhari4change.com/ 2011 Presidential Election Campaign website] {{Webarchive|url=https://swap.stanford.edu/20110330020416/http://buhari4change.com/ |date=2011-03-30 }} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/hardtalk/3421277.stm Muhammadu Buhari - In a HARDtalk interview on 21 January 2004] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ნიგერიაშ პრეზიდენტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 17 ქირსეთუთა]] s8to45yq9oajly02lwnel2knfoatbs9 253165 253164 2026-09-18T12:07:18Z Njilo 1885 253165 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო = მუჰამადუ ბუჰარი<br/>Muhammadu Buhari | სურათი= Muhammadu Buhari - Chatham House.jpg | სურათიშ ზჷმა =250პქ | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო= | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[ნიგერია|ნიგერიაშ]] მა-15 [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = 29 მესი, 2015 | პოსტი დიტუ = | ვიცე-პრეზიდენტი =[[იემი ოსინბაო]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი= [[გუდლაკ ჯონათანი]] | მონძე = | დაბადებაშ თარიღი =[[17 ქირსეთუთა]], [[1942]] | დაბადებაშ აბანი= [[დაურა]], [[ბრიტანული ნიგერია|ნიგერია]] | ღურაშ თარიღი = [[13 კვირკვე]], [[2025]] (82 წანერი) | ღურაშ აბანი= | მენოღალობა ={{შილა|ნიგერია}} | ერუანობა =[[ნიგერიალეფი|ნიგერიალი]] | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =საფინატუ იუსუფი (1971–1988)<br />აიშა ჰალილუ (1989–ასე) | სქუალეფი=ზულაიჰატი<br />ფატიმა<br />მუსა<br />ჰადიზა<br />აიშა<br />ჰალიმა<br />იუსუფი<br />ზარა<br />ამინა | გონათაფა = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = [[არძა პროგრესულიშ კონგრესი]] | ვებ-საიტი={{URL|thisisbuhari.com}} | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''მუჰამადუ ბუჰარი''' (დ. [[17 ქირსეთუთა]], [[1942]]) — [[ნიგერია|ნიგერიაშ]] გიშაგორილი [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] დო [[ნიგერიაშ არმია|ნიგერიაშ არმიაშ]] გინორინელი [[გენერალ-მაიორი]]. ბუჰარი 1983 – 1985 წანეფსჷთ თაშნეშე რდჷ ნიგერიაშ მადუდე, ნამუქჷთ ხეშუულება [[1983]] წანას 31 ქირსეთუთას, [[ნიგერიაშ ოურდუმე გინორთეფი|ოურდუმე გინორთაფაშ]] რზათ ქაშეჸოთჷ ხეშა.<ref name="Buhari-Idiagbon">{{cite web |url=http://www.dawodu.com/buhari.htm |title=Military Regime of Buhari and Idiagbon |accessdate=12 September 2013}}</ref><ref name="Siollun">{{cite news |url=http://www.dawodu.com/siollun3.htm |title=Buhari and Idiagbon: A Missed Opportunity for Nigeria |author=Max Siollun|location= |date=October 2003 |accessdate=12 September 2013}}</ref> ტერმინი [[ბუჰარიზმი]] თიში ოურდუმე მართუალაშ პერიოდშე მოურს.<ref name="Sanusi">{{cite news |url=http://www.gamji.com/sanusi/sanusi26.htm |title=Buharism: Economic Theory and Political Economy |author=Sanusi Lamido Sanusi |location=[[ლაგოსი]] |date=22 July 2002 |accessdate=12 September 2013}}</ref><ref name="Nura">{{cite news |url=http://allafrica.com/stories/201009140173.html |title=Nigeria: The Spontaneous 'Buharism' Explosion in the Polity|author=Mohammed Nura |newspaper=[[Leadership (Nigeria)]] |date=14 September 2010 |publisher= |accessdate=12 September 2013}}</ref> == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commons|Muhammadu Buhari}} * {{Official website|www.thisisbuhari.com}} * [http://buhari4change.com/ 2011 Presidential Election Campaign website] {{Webarchive|url=https://swap.stanford.edu/20110330020416/http://buhari4change.com/ |date=2011-03-30 }} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/hardtalk/3421277.stm Muhammadu Buhari - In a HARDtalk interview on 21 January 2004] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ნიგერიალეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიალი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიაშ პრეზიდენტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1942]] [[კატეგორია:ნაღურა 2015]] o2wtt83y1ffz1svm7psc6ek5lnltz5g 253166 253165 2026-09-18T12:07:26Z Njilo 1885 /* სქოლიო */ 253166 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო = მუჰამადუ ბუჰარი<br/>Muhammadu Buhari | სურათი= Muhammadu Buhari - Chatham House.jpg | სურათიშ ზჷმა =250პქ | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო= | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[ნიგერია|ნიგერიაშ]] მა-15 [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = 29 მესი, 2015 | პოსტი დიტუ = | ვიცე-პრეზიდენტი =[[იემი ოსინბაო]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი= [[გუდლაკ ჯონათანი]] | მონძე = | დაბადებაშ თარიღი =[[17 ქირსეთუთა]], [[1942]] | დაბადებაშ აბანი= [[დაურა]], [[ბრიტანული ნიგერია|ნიგერია]] | ღურაშ თარიღი = [[13 კვირკვე]], [[2025]] (82 წანერი) | ღურაშ აბანი= | მენოღალობა ={{შილა|ნიგერია}} | ერუანობა =[[ნიგერიალეფი|ნიგერიალი]] | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =საფინატუ იუსუფი (1971–1988)<br />აიშა ჰალილუ (1989–ასე) | სქუალეფი=ზულაიჰატი<br />ფატიმა<br />მუსა<br />ჰადიზა<br />აიშა<br />ჰალიმა<br />იუსუფი<br />ზარა<br />ამინა | გონათაფა = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = [[არძა პროგრესულიშ კონგრესი]] | ვებ-საიტი={{URL|thisisbuhari.com}} | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''მუჰამადუ ბუჰარი''' (დ. [[17 ქირსეთუთა]], [[1942]]) — [[ნიგერია|ნიგერიაშ]] გიშაგორილი [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] დო [[ნიგერიაშ არმია|ნიგერიაშ არმიაშ]] გინორინელი [[გენერალ-მაიორი]]. ბუჰარი 1983 – 1985 წანეფსჷთ თაშნეშე რდჷ ნიგერიაშ მადუდე, ნამუქჷთ ხეშუულება [[1983]] წანას 31 ქირსეთუთას, [[ნიგერიაშ ოურდუმე გინორთეფი|ოურდუმე გინორთაფაშ]] რზათ ქაშეჸოთჷ ხეშა.<ref name="Buhari-Idiagbon">{{cite web |url=http://www.dawodu.com/buhari.htm |title=Military Regime of Buhari and Idiagbon |accessdate=12 September 2013}}</ref><ref name="Siollun">{{cite news |url=http://www.dawodu.com/siollun3.htm |title=Buhari and Idiagbon: A Missed Opportunity for Nigeria |author=Max Siollun|location= |date=October 2003 |accessdate=12 September 2013}}</ref> ტერმინი [[ბუჰარიზმი]] თიში ოურდუმე მართუალაშ პერიოდშე მოურს.<ref name="Sanusi">{{cite news |url=http://www.gamji.com/sanusi/sanusi26.htm |title=Buharism: Economic Theory and Political Economy |author=Sanusi Lamido Sanusi |location=[[ლაგოსი]] |date=22 July 2002 |accessdate=12 September 2013}}</ref><ref name="Nura">{{cite news |url=http://allafrica.com/stories/201009140173.html |title=Nigeria: The Spontaneous 'Buharism' Explosion in the Polity|author=Mohammed Nura |newspaper=[[Leadership (Nigeria)]] |date=14 September 2010 |publisher= |accessdate=12 September 2013}}</ref> == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commons|Muhammadu Buhari}} * {{Official website|www.thisisbuhari.com}} * [http://buhari4change.com/ 2011 Presidential Election Campaign website] {{Webarchive|url=https://swap.stanford.edu/20110330020416/http://buhari4change.com/ |date=2011-03-30 }} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/hardtalk/3421277.stm Muhammadu Buhari - In a HARDtalk interview on 21 January 2004] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ნიგერიალეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიალი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიაშ პრეზიდენტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1942]] [[კატეგორია:ნაღურა 2025]] 0b8ewaf2w1uppo1vcnpc4buahs8rhhk 253170 253166 2026-09-18T12:57:24Z Narazeni 826 253170 wikitext text/x-wiki {{Short description|ნიგერიაშ პრეზიდენტი (1983–1985; 2015–2023)}} {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო = მუჰამადუ ბუჰარი<br/>Muhammadu Buhari | სურათი= Muhammadu Buhari, President of the Federal Republic of Nigeria (3x4 cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =250პქ | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო= ოფიციალურ პორტრეტი, 2025 | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[ნიგერია|ნიგერიაშ]] მა-7 დო მა-15 [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = 29 მესი, 2015 | პოსტი დიტუ = 29 მესი, 2023 | ვიცე-პრეზიდენტი =[[იემი ოსინბაო]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი= [[გუდლაკ ჯონათანი]] | მონძე = [[ბოლა ტინუბუ]] | დაბადებაშ თარიღი =[[17 ქირსეთუთა]], [[1942]] | დაბადებაშ აბანი= [[დაურა]], [[ბრიტანული ნიგერია|ნიგერია]] | ღურაშ თარიღი = [[13 კვირკვე]], [[2025]] (82 წანერი) | ღურაშ აბანი= | მენოღალობა ={{შილა|ნიგერია}} | ერუანობა =[[ნიგერიალეფი|ნიგერიალი]] | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =საფინატუ იუსუფი (1971–1988)<br />აიშა ჰალილუ (1989–ასე) | სქუალეფი=ზულაიჰატი<br />ფატიმა<br />მუსა<br />ჰადიზა<br />აიშა<br />ჰალიმა<br />იუსუფი<br />ზარა<br />ამინა | გონათაფა = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = [[არძა პროგრესულიშ კონგრესი]] | ვებ-საიტი={{URL|thisisbuhari.com}} | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = 31 ქირსეთუთა, 1983 | პოსტი დიტუ2=27 მარაშინათუთა, 1985<br />[[ნიგერიაშ სახენწჷფო ოურდუმე მადუდე]]შ რანგით | წიმოხონი2 = [[შეჰუ შაგარი]] | მონძე2 = [[იბრაჰიმ ბაბანგიდა]] | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''მუჰამადუ ბუჰარი''' (დ. [[17 ქირსეთუთა]], [[1942]]) — [[ნიგერია|ნიგერიაშ]] გიშაგორილი [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] დო [[ნიგერიაშ არმია|ნიგერიაშ არმიაშ]] გინორინელი [[გენერალ-მაიორი]]. ბუჰარი 1983 – 1985 წანეფსჷთ თაშნეშე რდჷ ნიგერიაშ მადუდე, ნამუქჷთ ხეშუულება [[1983]] წანას 31 ქირსეთუთას, [[ნიგერიაშ ოურდუმე გინორთეფი|ოურდუმე გინორთაფაშ]] რზათ ქაშეჸოთჷ ხეშა.<ref name="Buhari-Idiagbon">{{cite web |url=http://www.dawodu.com/buhari.htm |title=Military Regime of Buhari and Idiagbon |accessdate=12 September 2013}}</ref><ref name="Siollun">{{cite news |url=http://www.dawodu.com/siollun3.htm |title=Buhari and Idiagbon: A Missed Opportunity for Nigeria |author=Max Siollun|location= |date=October 2003 |accessdate=12 September 2013}}</ref> ტერმინი [[ბუჰარიზმი]] თიში ოურდუმე მართუალაშ პერიოდშე მოურს.<ref name="Sanusi">{{cite news |url=http://www.gamji.com/sanusi/sanusi26.htm |title=Buharism: Economic Theory and Political Economy |author=Sanusi Lamido Sanusi |location=[[ლაგოსი]] |date=22 July 2002 |accessdate=12 September 2013}}</ref><ref name="Nura">{{cite news |url=http://allafrica.com/stories/201009140173.html |title=Nigeria: The Spontaneous 'Buharism' Explosion in the Polity|author=Mohammed Nura |newspaper=[[Leadership (Nigeria)]] |date=14 September 2010 |publisher= |accessdate=12 September 2013}}</ref> == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commons|Muhammadu Buhari}} * {{Official website|www.thisisbuhari.com}} * [http://buhari4change.com/ 2011 Presidential Election Campaign website] {{Webarchive|url=https://swap.stanford.edu/20110330020416/http://buhari4change.com/ |date=2011-03-30 }} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/hardtalk/3421277.stm Muhammadu Buhari - In a HARDtalk interview on 21 January 2004] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ნიგერიალეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიალი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიაშ პრეზიდენტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1942]] [[კატეგორია:ნაღურა 2025]] o1zfpmoj6bam1s8u6bh7rdlkra0lsmy 253171 253170 2026-09-18T12:59:36Z Narazeni 826 253171 wikitext text/x-wiki {{Short description|ნიგერიაშ პრეზიდენტი (1983–1985; 2015–2023)}} {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო = მუჰამადუ ბუჰარი<br/>Muhammadu Buhari | სურათი= Muhammadu Buhari, President of the Federal Republic of Nigeria (3x4 cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =250პქ | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო= ოფიციალურ პორტრეტი, 2025 | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[ნიგერია|ნიგერიაშ]] მა-7 დო მა-15 [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = 29 მესი, 2015 | პოსტი დიტუ = 29 მესი, 2023 | ვიცე-პრეზიდენტი =[[იემი ოსინბაო]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი= [[გუდლაკ ჯონათანი]] | მონძე = [[ბოლა ტინუბუ]] | დაბადებაშ თარიღი =[[17 ქირსეთუთა]], [[1942]] | დაბადებაშ აბანი= [[დაურა]], [[ბრიტანული ნიგერია|ნიგერია]] | ღურაშ თარიღი = [[13 კვირკვე]], [[2025]] (82 წანერი) | ღურაშ აბანი= | მენოღალობა ={{შილა|ნიგერია}} | ერუანობა =[[ნიგერიალეფი|ნიგერიალი]] | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =საფინატუ იუსუფი (1971–1988)<br />აიშა ჰალილუ (1989–ასე) | სქუალეფი=ზულაიჰატი<br />ფატიმა<br />მუსა<br />ჰადიზა<br />აიშა<br />ჰალიმა<br />იუსუფი<br />ზარა<br />ამინა | გონათაფა = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = [[არძა პროგრესულიშ კონგრესი]] | ვებ-საიტი={{URL|thisisbuhari.com}} | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = 31 ქირსეთუთა, 1983 | პოსტი დიტუ2=27 მარაშინათუთა, 1985<br />[[ნიგერიაშ სახენწჷფო ოურდუმე მადუდე]]შ რანგით | წიმოხონი2 = [[შეჰუ შაგარი]] | მონძე2 = [[იბრაჰიმ ბაბანგიდა]] | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''მუჰამადუ ბუჰარი''' (დ. [[17 ქირსეთუთა]], [[1942]]) — [[ნიგერია|ნიგერიაშ]] 2-რზა ჸოფირ [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტ]] დო [[ნიგერიაშ არმია|ნიგერიაშ არმიაშ]] გინორინელ [[გენერალ-მაიორი]]. ბუჰარი 1983 – 1985 წანეფსჷთ თაშნეშე რდჷ ნიგერიაშ მადუდე, ნამუქჷთ ხეშუულება [[1983]] წანას 31 ქირსეთუთას, [[ნიგერიაშ ოურდუმე მინორთეფი|ოურდუმე მინორთაშ]] რზათ ქაშეჸოთჷ ხეშა.<ref name="Buhari-Idiagbon">{{cite web |url=http://www.dawodu.com/buhari.htm |title=Military Regime of Buhari and Idiagbon |accessdate=12 September 2013}}</ref><ref name="Siollun">{{cite news |url=http://www.dawodu.com/siollun3.htm |title=Buhari and Idiagbon: A Missed Opportunity for Nigeria |author=Max Siollun|location= |date=October 2003 |accessdate=12 September 2013}}</ref> ტერმინ [[ბუჰარიზმი|ბუჰარიზმ]] თიშ ოურდუმე გამაგალაშ ბორჯიშე მოურს.<ref name="Sanusi">{{cite news |url=http://www.gamji.com/sanusi/sanusi26.htm |title=Buharism: Economic Theory and Political Economy |author=Sanusi Lamido Sanusi |location=[[ლაგოსი]] |date=22 July 2002 |accessdate=12 September 2013}}</ref><ref name="Nura">{{cite news |url=http://allafrica.com/stories/201009140173.html |title=Nigeria: The Spontaneous 'Buharism' Explosion in the Polity|author=Mohammed Nura |newspaper=[[Leadership (Nigeria)]] |date=14 September 2010 |publisher= |accessdate=12 September 2013}}</ref> == რესურსეფ ინტერნეტის == {{commons|Muhammadu Buhari}} * {{Official website|www.thisisbuhari.com}} * [http://buhari4change.com/ 2011 Presidential Election Campaign website] {{Webarchive|url=https://swap.stanford.edu/20110330020416/http://buhari4change.com/ |date=2011-03-30 }} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/hardtalk/3421277.stm Muhammadu Buhari - In a HARDtalk interview on 21 January 2004] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ნიგერიალეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიალი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიაშ პრეზიდენტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1942]] [[კატეგორია:ნაღურა 2025]] ryccgfkt1r0601lgw8ad7zbiihu9mjq 253172 253171 2026-09-18T13:05:42Z Narazeni 826 253172 wikitext text/x-wiki {{Short description|ნიგერიაშ პრეზიდენტი (1983–1985; 2015–2023)}} {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო = მუჰამადუ ბუჰარი<br/>Muhammadu Buhari | სურათი= Muhammadu Buhari, President of the Federal Republic of Nigeria (3x4 cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =250პქ | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო= ოფიციალურ პორტრეტი, 2025 | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[ნიგერია|ნიგერიაშ]] მა-7 დო მა-15 [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = 29 მესი, 2015 | პოსტი დიტუ = 29 მესი, 2023 | ვიცე-პრეზიდენტი =[[იემი ოსინბაო]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი= [[გუდლაკ ჯონათანი]] | მონძე = [[ბოლა ტინუბუ]] | დაბადებაშ თარიღი= {{დაბადებაშ თარიღი|17|12|1942}} | დაბადებაშ აბანი= [[დაურა]], [[ბრიტანული ნიგერია|ნიგერია]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2025|7|13|1942|12|17}} | ღურაშ აბანი= | მენოღალობა ={{შილა|ნიგერია}} | ერუანობა =[[ნიგერიალეფი|ნიგერიალი]] | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =საფინატუ იუსუფი (1971–1988)<br />აიშა ჰალილუ (1989–ასე) | სქუალეფი=ზულაიჰატი<br />ფატიმა<br />მუსა<br />ჰადიზა<br />აიშა<br />ჰალიმა<br />იუსუფი<br />ზარა<br />ამინა | გონათაფა = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = [[არძა პროგრესულიშ კონგრესი]] | ვებ-საიტი={{URL|thisisbuhari.com}} | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = 31 ქირსეთუთა, 1983 | პოსტი დიტუ2=27 მარაშინათუთა, 1985<br />[[ნიგერიაშ სახენწჷფო ოურდუმე მადუდე]]შ რანგით | წიმოხონი2 = [[შეჰუ შაგარი]] | მონძე2 = [[იბრაჰიმ ბაბანგიდა]] | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''მუჰამადუ ბუჰარი''' (დ. [[17 ქირსეთუთა]], [[1942]]) — [[ნიგერია|ნიგერიაშ]] 2-რზა ჸოფირ [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტ]] დო [[ნიგერიაშ არმია|ნიგერიაშ არმიაშ]] გინორინელ [[გენერალ-მაიორი]]. ბუჰარი 1983 – 1985 წანეფსჷთ თაშნეშე რდჷ ნიგერიაშ მადუდე, ნამუქჷთ ხეშუულება [[1983]] წანას 31 ქირსეთუთას, [[ნიგერიაშ ოურდუმე მინორთეფი|ოურდუმე მინორთაშ]] რზათ ქაშეჸოთჷ ხეშა.<ref name="Buhari-Idiagbon">{{cite web |url=http://www.dawodu.com/buhari.htm |title=Military Regime of Buhari and Idiagbon |accessdate=12 September 2013}}</ref><ref name="Siollun">{{cite news |url=http://www.dawodu.com/siollun3.htm |title=Buhari and Idiagbon: A Missed Opportunity for Nigeria |author=Max Siollun|location= |date=October 2003 |accessdate=12 September 2013}}</ref> ტერმინ [[ბუჰარიზმი|ბუჰარიზმ]] თიშ ოურდუმე გამაგალაშ ბორჯიშე მოურს.<ref name="Sanusi">{{cite news |url=http://www.gamji.com/sanusi/sanusi26.htm |title=Buharism: Economic Theory and Political Economy |author=Sanusi Lamido Sanusi |location=[[ლაგოსი]] |date=22 July 2002 |accessdate=12 September 2013}}</ref><ref name="Nura">{{cite news |url=http://allafrica.com/stories/201009140173.html |title=Nigeria: The Spontaneous 'Buharism' Explosion in the Polity|author=Mohammed Nura |newspaper=[[Leadership (Nigeria)]] |date=14 September 2010 |publisher= |accessdate=12 September 2013}}</ref> == რესურსეფ ინტერნეტის == {{commons|Muhammadu Buhari}} * {{Official website|www.thisisbuhari.com}} * [http://buhari4change.com/ 2011 Presidential Election Campaign website] {{Webarchive|url=https://swap.stanford.edu/20110330020416/http://buhari4change.com/ |date=2011-03-30 }} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/hardtalk/3421277.stm Muhammadu Buhari - In a HARDtalk interview on 21 January 2004] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ნიგერიალეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიალი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიაშ პრეზიდენტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1942]] [[კატეგორია:ნაღურა 2025]] t034pwdtcwnzgrb0rcd53c7tkf9bixn 0 37209 253199 241858 2026-09-19T01:37:53Z CommonsDelinker 2867 Replacing Flag_of_Kraków.svg with [[File:Flag_of_Kraków(2-3).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: different aspect ratio than statute.). 253199 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნოღა |მარგალური ჯოხო = კრაკოვი |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-pl|Kraków}} |ქიანა = პოლონეთი |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =Collage of views of Cracow.PNG |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა = Flag of Kraków(2-3).svg |შილმუკნაჭ = |გერბი =POL Kraków COA.svg |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = N |lat_deg = 50 |lat_min =04 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 19 |lon_min = 57 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა =300 |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა =250 |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = სავოევოდე (პოლონეთი){{!}}სავოევოდე |რეგიონი = მალოპოლსკიშ სავოევოდე |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = |რაიონი = |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = 990 |მაართა შინუა = 965 |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = 1257 |ფართობი = 327 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=219 |კლიმატი=ზჷმიერი კონტინენტალური |ოფიციალური ნინა=პოლონური |მახორობა = 779,966 |ეჭარუაშ წანა = 2020 |მეჭედალა = 2,359 |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = |ორწუმობური აკოდგინალუა =[[კათოლიციზმი|კათოლიკეფი]] (90%-შე უმოსი) |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ =+1 |DST = ქო |ოტელეფონე კოდი = +48 12 |ოფოსტე ინდექსი = 30-000 — 31-962 |ოავტომობილე კოდი=KR, KK |საიტი = www.krakow.pl/ |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Kraków |add1n= |add1= }} {{მოსოფელიშ მონძალა|29}} '''კრაკოვი''' ({{lang-pl|{{Audio|Pl-Kraków.ogg|Kraków}}}} {{IPA|[ˈkrakuf]}}), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — ''ნანანოღაშ ომაფე ნოღა კრაკოვი'' ({{lang-pl|Stołeczne Królewskie Miasto Kraków}}, {{lang-la|Cracovia}}, {{lang-de|Krakau}}) — ნოღა [[პოლონეთი]]შ ობჟათეშე, იდვალუაფჷ წყარმალუ [[ვისლა]]ს, [[ვარშავა]]შე 295 კილომეტრიშ მეძენას. [[მალოპოლსკიშ სავოევოდე]]შ ნანანოღა, [[კრაკოვიშ არქიეპარქია|არქიეპარქიაშ]] ცენტრი. პოლონეთიშ ნანანოღა [[1038]]-[[1596]] წანეფს, [[1734]] წანაშახ — [[პოლონეთიშ მამართალეფიშ ერკებული|პოლონეთიშ მაფეფიშ]] კორონაციაშ აბანი. [[1815]] წანას ნოღა გიმოცხადაფილჷ რდჷ „'''დუდმედვარილ, დუდიშულ დო რსულას ნეიტრალურ ნოღათ''', [[რუსეთიშ იმპერია]]შ, [[ავსტრიაშ იმპერია|ავსტრიაშ]] ფო [[პრუსიაშ ომაფე|პრუსიაშ]] დოჸუნალაშ გიმე“, მარა [[1846]] წანას, თე კაბეტი სახენწჷფოეფიშ აპიჯალათ, ავსტრიაშ ოპალუეშა იჸუ მერსხილქ. დინდარი რე ისტორიული ძეგლეფით, ნოღაშ ცენტრი მიშაღალირი რე [[იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი პოლონეთის|იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა]]. პოლონეთიშ ართ-ართი უშხუაში ომენცარე, კულტურული, ეკონომიკური დო რელიგიური ცენტრი, პოპულარული ტურისტული ცენტრი. [[2000]] წანას რდჷ [[ევროპაშ კულტურული ნანანოღა]]. == რესურსეფი ინტერნეტის == * {{official|www.krakow.pl}} * [http://www.krakow.ru/ კრაკოვიშ ტურისტული ოზემანჯღვერე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160325040308/http://www.krakow.ru/ |date=2016-03-25 }}{{ref-ru}} * [http://www.krakov.su/ სამანცარი ნოღა კრაკოვი]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304131138/http://www.krakov.su/ |date=2016-03-04 }}{{ref-ru}} * [https://www.jewishfestival.pl/pl/ ურიული კულტურაშ ფესტივალი კრაკოვს] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211218111233/https://www.jewishfestival.pl/pl/ |date=2021-12-18 }}{{ref-pl}}{{ref-en}} * [http://www.krakow-info.com ართამი ინფორმაცია კრაკოვიშ გეშა]{{ref-en}} {{მერკე-პოლონეთი}} [[კატეგორია:ჸოფილი ნანანოღეფი]] [[კატეგორია:ვისლას მადვალი ნოღეფი]] [[კატეგორია:პოლონეთიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი პოლონეთის]] [[კატეგორია:კრაკოვი|*]] [[კატეგორია:ჰანზა]] [[კატეგორია:პოლონეთიშ სავოევოდე ცენტრეფი]] nu5qb41jt3vhlr3om6vhyvc8qywmy1x 0 44690 253159 253158 2026-09-18T12:01:47Z Njilo 1885 253159 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =შეჰუ შაგარი<br>Shehu Shagari | სურათი=President Sharari cropped.jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=შაგარი 1980 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|ნიგერიაშ მა-6 სახენწჷფო მადუდე]] | პოსტი დეკინჷ =[[1 გჷმათუთა]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[31 ქირსეთუთა]], [[1983]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ოლუსეგუნ ობასანჯო]] | მონძე =[[მუჰამადუ ბუჰარი]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|25|2|1925}} | დაბადებაშ აბანი=[[შაგარი (ნიგერია)|შაგარი]], [[ოორუე რეგიონი (ნიგერია)|ოორუე რეგიონი]], [[ნიგერია (კოლონია)|ნიგერია]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2018|12|28|1925|2|25}} | ღურაშ აბანი=[[აბუჯა]], [[ნიგერია]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ნიგერია}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ბარევაშ კოლეჯი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =მაგურაფალი, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[ნიგერიაშ ერუანული პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''შეჰუ უსმან ალიიუ შაგარი''' (დ. [[25 ფურთუთა]], [[1925]] — ღ. [[28 ქირსეთუთა]], [[2018]]) — [[ნიგერია]]ლი პოლიტიკოსი, ნიგერიაშ მაართა დემოკრატიულო გიშაგორილი პრეზიდენტი. პოსტის გერდჷ 1979-1983 წანეფს. პოლიტიკაშა მიშულაშახ მუშენდჷ მაგურაფალო. პოლიტიკურ პროცესეფს ოკათუდჷ 1950-იან წანეფშე. 1954 წანას გიშაგორილქ იჸუ [[წჷმმარინაფალეფიშ პალატა (ნიგერია)|წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ]] მაკათურო. 1960-1970-იან წანეფს უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ ოთარობე პოსტეფი. ეკონომიკაშ მინისტრიშ პოსტის გერინაშ ბორჯის თიქ წიმიჭყჷ შხვადოშხვა ინფრასტრუქტურული პროექტეფი დო აკიმუშუ ნიგერიაშ ერუანული ეკონომიკაშ გოვითარაფაშ გეგმა. პრეზიდენტობაშ ბორჯის, ნიგერიაქ მიოჭირინუ შანულამ ინდუსტრიალიზაციას. შაგარიშ მართუალაშ ბორჯის გინწყჷ [[აჯაოკუტას ფულანდიშ ქარხანა]]ქ, ნამუთ ართ-ართ უკაბეტაშ ფულანდიშ ქარხანა რდჷ აფრიკას. პოზიტიური თირუეფიშ მოხ, შაგარიშ თარობა სერიოზულ პრობლემეფიშ წოხოლე გერდჷ. პოლიტიკურ ვასტაბილურობა სქიდუდჷ ქიანაშ გოვითარაფაშ ხეშ მაჩალარ ფაქტორო. შეჰუ შაგარიშ მართუალაქ ჸოფაშ გასურჷ 1983 წანას მოხვალამირ ოურდუმე გინორთათ. ==ქოძირით თაშნეშე== * [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი]] [[კატეგორია:ნიგერიალეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიალი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიაშ პრეზიდენტეფი]] {{მერკე-პოლიტიკოსი}} mxpfdduxfv4oyj5spyhlfcig9gqk58h 253160 253159 2026-09-18T12:02:22Z Njilo 1885 /* */ 253160 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =შეჰუ შაგარი<br>Shehu Shagari | სურათი=President Sharari cropped.jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=შაგარი 1980 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|ნიგერიაშ მა-6 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[1 გჷმათუთა]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[31 ქირსეთუთა]], [[1983]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ოლუსეგუნ ობასანჯო]] | მონძე =[[მუჰამადუ ბუჰარი]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|25|2|1925}} | დაბადებაშ აბანი=[[შაგარი (ნიგერია)|შაგარი]], [[ოორუე რეგიონი (ნიგერია)|ოორუე რეგიონი]], [[ნიგერია (კოლონია)|ნიგერია]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2018|12|28|1925|2|25}} | ღურაშ აბანი=[[აბუჯა]], [[ნიგერია]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ნიგერია}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ბარევაშ კოლეჯი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =მაგურაფალი, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[ნიგერიაშ ერუანული პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''შეჰუ უსმან ალიიუ შაგარი''' (დ. [[25 ფურთუთა]], [[1925]] — ღ. [[28 ქირსეთუთა]], [[2018]]) — [[ნიგერია]]ლი პოლიტიკოსი, ნიგერიაშ მაართა დემოკრატიულო გიშაგორილი პრეზიდენტი. პოსტის გერდჷ 1979-1983 წანეფს. პოლიტიკაშა მიშულაშახ მუშენდჷ მაგურაფალო. პოლიტიკურ პროცესეფს ოკათუდჷ 1950-იან წანეფშე. 1954 წანას გიშაგორილქ იჸუ [[წჷმმარინაფალეფიშ პალატა (ნიგერია)|წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ]] მაკათურო. 1960-1970-იან წანეფს უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ ოთარობე პოსტეფი. ეკონომიკაშ მინისტრიშ პოსტის გერინაშ ბორჯის თიქ წიმიჭყჷ შხვადოშხვა ინფრასტრუქტურული პროექტეფი დო აკიმუშუ ნიგერიაშ ერუანული ეკონომიკაშ გოვითარაფაშ გეგმა. პრეზიდენტობაშ ბორჯის, ნიგერიაქ მიოჭირინუ შანულამ ინდუსტრიალიზაციას. შაგარიშ მართუალაშ ბორჯის გინწყჷ [[აჯაოკუტას ფულანდიშ ქარხანა]]ქ, ნამუთ ართ-ართ უკაბეტაშ ფულანდიშ ქარხანა რდჷ აფრიკას. პოზიტიური თირუეფიშ მოხ, შაგარიშ თარობა სერიოზულ პრობლემეფიშ წოხოლე გერდჷ. პოლიტიკურ ვასტაბილურობა სქიდუდჷ ქიანაშ გოვითარაფაშ ხეშ მაჩალარ ფაქტორო. შეჰუ შაგარიშ მართუალაქ ჸოფაშ გასურჷ 1983 წანას მოხვალამირ ოურდუმე გინორთათ. ==ქოძირით თაშნეშე== * [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი]] [[კატეგორია:ნიგერიალეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიალი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიაშ პრეზიდენტეფი]] {{მერკე-პოლიტიკოსი}} 55ikcq8bt3br7gyz16pzcyxfljzq5bh 253161 253160 2026-09-18T12:03:19Z Njilo 1885 /* */ 253161 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =შეჰუ შაგარი<br>Shehu Shagari | სურათი=President Sharari cropped.jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=შაგარი 1980 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|ნიგერიაშ მა-6 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[1 გჷმათუთა]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[31 ქირსეთუთა]], [[1983]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ოლუსეგუნ ობასანჯო]] | მონძე =[[მუჰამადუ ბუჰარი]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|25|2|1925}} | დაბადებაშ აბანი=[[შაგარი (ნიგერია)|შაგარი]], [[ოორუე რეგიონი (ნიგერია)|ოორუე რეგიონი]], [[ნიგერია (კოლონია)|ნიგერია]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2018|12|28|1925|2|25}} | ღურაშ აბანი=[[აბუჯა]], [[ნიგერია]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ნიგერია}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ბარევაშ კოლეჯი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =მაგურაფალი, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[ნიგერიაშ ერუანული პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''შეჰუ უსმან ალიუ შაგარი''' (დ. [[25 ფურთუთა]], [[1925]] — ღ. [[28 ქირსეთუთა]], [[2018]]) — [[ნიგერია]]ლი პოლიტიკოსი, ნიგერიაშ მაართა დემოკრატიულო გიშაგორილი პრეზიდენტი. პოსტის გერდჷ 1979-1983 წანეფს. პოლიტიკაშა მიშულაშახ მუშენდჷ მაგურაფალო. პოლიტიკურ პროცესეფს ოკათუდჷ 1950-იან წანეფშე. 1954 წანას გიშაგორილქ იჸუ [[წჷმმარინაფალეფიშ პალატა (ნიგერია)|წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ]] მაკათურო. 1960-1970-იან წანეფს უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ ოთარობე პოსტეფი. ეკონომიკაშ მინისტრიშ პოსტის გერინაშ ბორჯის თიქ წიმიჭყჷ შხვადოშხვა ინფრასტრუქტურული პროექტეფი დო აკიმუშუ ნიგერიაშ ერუანული ეკონომიკაშ გოვითარაფაშ გეგმა. პრეზიდენტობაშ ბორჯის, ნიგერიაქ მიოჭირინუ შანულამ ინდუსტრიალიზაციას. შაგარიშ მართუალაშ ბორჯის გინწყჷ [[აჯაოკუტას ფულანდიშ ქარხანა]]ქ, ნამუთ ართ-ართ უკაბეტაშ ფულანდიშ ქარხანა რდჷ აფრიკას. პოზიტიური თირუეფიშ მოხ, შაგარიშ თარობა სერიოზულ პრობლემეფიშ წოხოლე გერდჷ. პოლიტიკურ ვასტაბილურობა სქიდუდჷ ქიანაშ გოვითარაფაშ ხეშ მაჩალარ ფაქტორო. შეჰუ შაგარიშ მართუალაქ ჸოფაშ გასურჷ 1983 წანას მოხვალამირ ოურდუმე გინორთათ. ==ქოძირით თაშნეშე== * [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი]] [[კატეგორია:ნიგერიალეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიალი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიაშ პრეზიდენტეფი]] {{მერკე-პოლიტიკოსი}} 33f7e8g6ncyb9qarh4babifdtcwy21b 253162 253161 2026-09-18T12:04:13Z Njilo 1885 /* */ 253162 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =შეჰუ შაგარი<br>Shehu Shagari | სურათი=President Sharari cropped.jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=შაგარი 1980 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|ნიგერიაშ მა-6 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[1 გჷმათუთა]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[31 ქირსეთუთა]], [[1983]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ოლუსეგუნ ობასანჯო]] | მონძე =[[მუჰამადუ ბუჰარი]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|25|2|1925}} | დაბადებაშ აბანი=[[შაგარი (ნიგერია)|შაგარი]], [[ოორუე რეგიონი (ნიგერია)|ოორუე რეგიონი]], [[ნიგერია (კოლონია)|ნიგერია]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2018|12|28|1925|2|25}} | ღურაშ აბანი=[[აბუჯა]], [[ნიგერია]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ნიგერია}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ბარევაშ კოლეჯი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =მაგურაფალი, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[ნიგერიაშ ერუანული პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''შეჰუ უსმან ალიუ შაგარი''' (დ. [[25 ფურთუთა]], [[1925]] — ღ. [[28 ქირსეთუთა]], [[2018]]) — [[ნიგერია]]ლი პოლიტიკოსი, ნიგერიაშ მაართა დემოკრატიულო გიშაგორილი პრეზიდენტი. პოსტის გერდჷ 1979-1983 წანეფს. პოლიტიკაშა მიშულაშახ მუშენდჷ მაგურაფალო. პოლიტიკურ პროცესეფს ოკათუდჷ 1950-იან წანეფშე. 1954 წანას გიშაგორილქ იჸუ [[წჷმმარინაფალეფიშ პალატა (ნიგერია)|წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ]] მაკათურო. 1960-1970-იან წანეფს უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ ოთარობე პოსტეფი. ეკონომიკაშ მინისტრიშ პოსტის გერინაშ ბორჯის თიქ წიმიჭყჷ შხვადოშხვა ინფრასტრუქტურული პროექტეფი დო აკიმუშუ ნიგერიაშ ერუანული ეკონომიკაშ გოვითარაფაშ გეგმა. შაგარიშ პრეზიდენტობაშ ბორჯის, ნიგერიაქ მიოჭირინუ შანულამ ინდუსტრიალიზაციას. შაგარიშ მართუალაშ ბორჯის გინწყჷ [[აჯაოკუტას ფულანდიშ ქარხანა]]ქ, ნამუთ ართ-ართ უკაბეტაშ ფულანდიშ ქარხანა რდჷ აფრიკას. პოზიტიური თირუეფიშ მოხ, შაგარიშ თარობა სერიოზულ პრობლემეფიშ წოხოლე გერდჷ. პოლიტიკურ ვასტაბილურობა სქიდუდჷ ქიანაშ გოვითარაფაშ ხეშ მაჩალარ ფაქტორო. შეჰუ შაგარიშ მართუალაქ ჸოფაშ გასურჷ 1983 წანას მოხვალამირ ოურდუმე გინორთათ. ==ქოძირით თაშნეშე== * [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი]] [[კატეგორია:ნიგერიალეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიალი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიაშ პრეზიდენტეფი]] {{მერკე-პოლიტიკოსი}} 9o9yuwvtnd3r7aummy0r6h382hvnace 253167 253162 2026-09-18T12:11:09Z Njilo 1885 /* */ 253167 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =შეჰუ შაგარი<br>Shehu Shagari | სურათი=President Sharari cropped.jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=შაგარი 1980 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|ნიგერიაშ მა-6 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[1 გჷმათუთა]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[31 ქირსეთუთა]], [[1983]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ოლუსეგუნ ობასანჯო]] | მონძე =[[მუჰამადუ ბუჰარი]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|25|2|1925}} | დაბადებაშ აბანი=[[შაგარი (ნიგერია)|შაგარი]], [[ოორუე რეგიონი (ნიგერია)|ოორუე რეგიონი]], [[ნიგერია (კოლონია)|ნიგერია]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2018|12|28|1925|2|25}} | ღურაშ აბანი=[[აბუჯა]], [[ნიგერია]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ნიგერია}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ბარევაშ კოლეჯი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =მაგურაფალი, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[ნიგერიაშ ერუანული პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''შეჰუ უსმან ალიუ შაგარი''' (დ. [[25 ფურთუთა]], [[1925]] — ღ. [[28 ქირსეთუთა]], [[2018]]) — [[ნიგერია]]ლი პოლიტიკოსი, ნიგერიაშ მაართა დემოკრატიულო გიშაგორილი პრეზიდენტი. პოსტის გერდჷ 1979-1983 წანეფს. პოლიტიკაშა მიშულაშახ მუშენდჷ მაგურაფალო. პოლიტიკურ პროცესეფს ოკათუდჷ 1950-იან წანეფშე. 1954 წანას გიშაგორილქ იჸუ [[წჷმმარინაფალეფიშ პალატა (ნიგერია)|წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ]] მაკათურო. 1960-1970-იან წანეფს უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ ოთარობე პოსტეფი. ეკონომიკაშ მინისტრიშ პოსტის გერინაშ ბორჯის თიქ წიმიჭყჷ შხვადოშხვა ინფრასტრუქტურული პროექტეფი დო აკიმუშუ ნიგერიაშ ერუანული ეკონომიკაშ გოვითარაფაშ გეგმა. შაგარიშ პრეზიდენტობაშ ბორჯის, ნიგერიაქ მიოჭირინუ შანულამ ინდუსტრიალიზაციას. შაგარიშ მართუალაშ ბორჯის გინწყჷ [[აჯაოკუტას ფულანდიშ ქარხანა]]ქ, ნამუთ ართ-ართ უკაბეტაშ ფულანდიშ ქარხანა რდჷ აფრიკას. პოზიტიური თირუეფიშ მოხ, შაგარიშ თარობა სერიოზულ პრობლემეფიშ წოხოლე გერდჷ. პოლიტიკურ ვასტაბილურობა სქიდუდჷ ქიანაშ გოვითარაფაშ ხეშ მაჩალარ ფაქტორო. შეჰუ შაგარიშ მართუალაქ ჸოფაშ გასურჷ 1983 წანას მოხვალამირ ოურდუმე გინორთათ.<ref>{{cite web |title=Shehu Shagari, President of Nigeria’s Second Republic, Passes Away |url=https://www.cfr.org/articles/shehu-shagari-president-nigerias-second-republic-passes-away |website=Council on Foreign Relations |date=3 January 2019}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} ==ქოძირით თაშნეშე== * [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი]] [[კატეგორია:ნიგერიალეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიალი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიაშ პრეზიდენტეფი]] {{მერკე-პოლიტიკოსი}} euv6s5l7uri2kvxm9xay1lqouvo01xx 253168 253167 2026-09-18T12:11:52Z Njilo 1885 253168 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =შეჰუ შაგარი<br>Shehu Shagari | სურათი=President Sharari cropped.jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=შაგარი 1980 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|ნიგერიაშ მა-6 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[1 გჷმათუთა]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[31 ქირსეთუთა]], [[1983]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ოლუსეგუნ ობასანჯო]] | მონძე =[[მუჰამადუ ბუჰარი]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|25|2|1925}} | დაბადებაშ აბანი=[[შაგარი (ნიგერია)|შაგარი]], [[ოორუე რეგიონი (ნიგერია)|ოორუე რეგიონი]], [[ნიგერია (კოლონია)|ნიგერია]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2018|12|28|1925|2|25}} | ღურაშ აბანი=[[აბუჯა]], [[ნიგერია]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ნიგერია}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ბარევაშ კოლეჯი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =მაგურაფალი, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[ნიგერიაშ ერუანული პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''შეჰუ უსმან ალიუ შაგარი''' (დ. [[25 ფურთუთა]], [[1925]] — ღ. [[28 ქირსეთუთა]], [[2018]]) — [[ნიგერია]]ლი პოლიტიკოსი, ნიგერიაშ მაართა დემოკრატიულო გიშაგორილი პრეზიდენტი. პოსტის გერდჷ 1979-1983 წანეფს. პოლიტიკაშა მიშულაშახ მუშენდჷ მაგურაფალო. პოლიტიკურ პროცესეფს ოკათუდჷ 1950-იან წანეფშე. 1954 წანას გიშაგორილქ იჸუ [[წჷმმარინაფალეფიშ პალატა (ნიგერია)|წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ]] მაკათურო. 1960-1970-იან წანეფს უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ ოთარობე პოსტეფი. ეკონომიკაშ მინისტრიშ პოსტის გერინაშ ბორჯის თიქ წიმიჭყჷ შხვადოშხვა ინფრასტრუქტურული პროექტეფი დო აკიმუშუ ნიგერიაშ ერუანული ეკონომიკაშ გოვითარაფაშ გეგმა. შაგარიშ პრეზიდენტობაშ ბორჯის, ნიგერიაქ მიოჭირინუ შანულამ ინდუსტრიალიზაციას. შაგარიშ მართუალაშ ბორჯის გინწყჷ [[აჯაოკუტას ფულანდიშ ქარხანა]]ქ, ნამუთ ართ-ართ უკაბეტაშ ფულანდიშ ქარხანა რდჷ აფრიკას. პოზიტიური თირუეფიშ მოხ, შაგარიშ თარობა სერიოზულ პრობლემეფიშ წოხოლე გერდჷ. პოლიტიკურ ვასტაბილურობა სქიდუდჷ ქიანაშ გოვითარაფაშ ხეშ მაჩალარ ფაქტორო. შეჰუ შაგარიშ მართუალაქ ჸოფაშ გასურჷ 1983 წანას მოხვალამირ ოურდუმე გინორთათ.<ref>{{cite web |title=Shehu Shagari, President of Nigeria’s Second Republic, Passes Away |url=https://www.cfr.org/articles/shehu-shagari-president-nigerias-second-republic-passes-away |website=Council on Foreign Relations |date=3 January 2019}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ნიგერიალეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიალი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიაშ პრეზიდენტეფი]] {{მერკე-პოლიტიკოსი}} af73p3xw09f45riy6bi21tx58r475pk 253169 253168 2026-09-18T12:12:00Z Njilo 1885 /* */ 253169 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =შეჰუ შაგარი<br>Shehu Shagari | სურათი=President Sharari cropped.jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=შაგარი 1980 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი|ნიგერიაშ მა-6 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[1 გჷმათუთა]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[31 ქირსეთუთა]], [[1983]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ოლუსეგუნ ობასანჯო]] | მონძე =[[მუჰამადუ ბუჰარი]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|25|2|1925}} | დაბადებაშ აბანი=[[შაგარი (ნიგერია)|შაგარი]], [[ოორუე რეგიონი (ნიგერია)|ოორუე რეგიონი]], [[ნიგერია (კოლონია)|ნიგერია]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2018|12|28|1925|2|25}} | ღურაშ აბანი=[[აბუჯა]], [[ნიგერია]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ნიგერია}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[ბარევაშ კოლეჯი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =მაგურაფალი, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[ნიგერიაშ ერუანული პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''შეჰუ უსმან ალიუ შაგარი''' (დ. [[25 ფურთუთა]], [[1925]] — ღ. [[28 ქირსეთუთა]], [[2018]]) — [[ნიგერია]]ლი პოლიტიკოსი, ნიგერიაშ მაართა დემოკრატიულო გიშაგორილი პრეზიდენტი. პოსტის გერდჷ 1979-1983 წანეფს. პოლიტიკაშა მიშულაშახ მუშენდჷ მაგურაფალო. პოლიტიკურ პროცესეფს ოკათუდჷ 1950-იან წანეფშე. 1954 წანას გიშაგორილქ იჸუ [[წჷმმარინაფალეფიშ პალატა (ნიგერია)|წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ]] მაკათურო. 1960-1970-იან წანეფს უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ ოთარობე პოსტეფი. ეკონომიკაშ მინისტრიშ პოსტის გერინაშ ბორჯის თიქ წიმიჭყჷ შხვადოშხვა ინფრასტრუქტურული პროექტეფი დო აკიმუშუ ნიგერიაშ ერუანული ეკონომიკაშ გოვითარაფაშ გეგმა. შაგარიშ პრეზიდენტობაშ ბორჯის, ნიგერიაქ მიოჭირინუ შანულამ ინდუსტრიალიზაციას. შაგარიშ მართუალაშ ბორჯის გინწყჷ [[აჯაოკუტას ფულანდიშ ქარხანა]]ქ, ნამუთ ართ-ართ უკაბეტაშ ფულანდიშ ქარხანა რდჷ აფრიკას. პოზიტიური თირუეფიშ მოხ, შაგარიშ თარობა სერიოზულ პრობლემეფიშ წოხოლე გერდჷ. პოლიტიკურ ვასტაბილურობა სქიდუდჷ ქიანაშ გოვითარაფაშ ხეშ მაჩალარ ფაქტორო. შეჰუ შაგარიშ მართუალაქ ჸოფაშ გასურჷ 1983 წანას მოხვალამირ ოურდუმე გინორთათ.<ref>{{cite web |title=Shehu Shagari, President of Nigeria’s Second Republic, Passes Away |url=https://www.cfr.org/articles/shehu-shagari-president-nigerias-second-republic-passes-away |website=Council on Foreign Relations |date=3 January 2019}}</ref> ==ქოძირით თაშნეშე== * [[ნიგერიაშ პრეზიდენტი]] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ნიგერიალეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიალი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნიგერიაშ პრეზიდენტეფი]] {{მერკე-პოლიტიკოსი}} q2iewutbhsbo23y5l7g6hkorkmhiawb 0 44692 253173 2026-09-18T14:11:15Z Njilo 1885 ახალი ხასჷლა: {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =იდი ამინი | სურათი=Idi Amin at UN (United Nations, New York) gtfy.00132 (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ამინი [[გოეროშ გენერალური ასამბლეა]]ს, 1975 წ. | ხეშმოჭარუა =Idi Amin Signature.png | რა... 253173 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =იდი ამინი | სურათი=Idi Amin at UN (United Nations, New York) gtfy.00132 (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ამინი [[გოეროშ გენერალური ასამბლეა]]ს, 1975 წ. | ხეშმოჭარუა =Idi Amin Signature.png | რანწკი = [[უგანდა]]შ [[უგანდაშ პრეზიდენტი|მა-3 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[25 ღურთუთა]], [[1971]] | პოსტი დიტუ = [[11 პირელი]], [[1979]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[მუსტაფა ადრისი]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[მილტონ ობოტე]] | მონძე =[[იუსუფ ლულე]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|30|5|1928}} | დაბადებაშ აბანი=[[კამპალა]], [[უგანდა (პროტექტორატი)|უგანდა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2003|8|16|1928|5|30}} | ღურაშ აბანი=[[ჯიდა]], [[საუდიშ არაბეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა =ამინ დადა ნიაბირა ტომურესუ | ნანა =აიშა ჩუმარუ აატე | ალმასქუ =1. მალიამუ<br>2. კეი ადროა<br>3. ნორა<br>4. მედინა<br>5. [[სარა კიოლაბა]] | სქუალეფი=43 | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} ko0nwen8ozlkobt7t4imyqp7spdv0gz 253174 253173 2026-09-18T14:11:47Z Njilo 1885 /* */ 253174 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=Idi Amin at UN (United Nations, New York) gtfy.00132 (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ამინი [[გოეროშ გენერალური ასამბლეა]]ს, 1975 წ. | ხეშმოჭარუა =Idi Amin Signature.png | რანწკი = [[უგანდა]]შ [[უგანდაშ პრეზიდენტი|მა-3 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[25 ღურთუთა]], [[1971]] | პოსტი დიტუ = [[11 პირელი]], [[1979]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[მუსტაფა ადრისი]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[მილტონ ობოტე]] | მონძე =[[იუსუფ ლულე]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|30|5|1928}} | დაბადებაშ აბანი=[[კამპალა]], [[უგანდა (პროტექტორატი)|უგანდა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2003|8|16|1928|5|30}} | ღურაშ აბანი=[[ჯიდა]], [[საუდიშ არაბეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა =ამინ დადა ნიაბირა ტომურესუ | ნანა =აიშა ჩუმარუ აატე | ალმასქუ =1. მალიამუ<br>2. კეი ადროა<br>3. ნორა<br>4. მედინა<br>5. [[სარა კიოლაბა]] | სქუალეფი=43 | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} o93bhxxe7i59b5i4hyvdwqc55a2huag 253175 253174 2026-09-18T14:12:35Z Njilo 1885 /* */ 253175 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=President John F. Kennedy with Prime Minister Milton Obote (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ამინი [[გოეროშ გენერალური ასამბლეა]]ს, 1975 წ. | ხეშმოჭარუა =Idi Amin Signature.png | რანწკი = [[უგანდა]]შ [[უგანდაშ პრეზიდენტი|მა-3 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[25 ღურთუთა]], [[1971]] | პოსტი დიტუ = [[11 პირელი]], [[1979]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[მუსტაფა ადრისი]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[მილტონ ობოტე]] | მონძე =[[იუსუფ ლულე]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|30|5|1928}} | დაბადებაშ აბანი=[[კამპალა]], [[უგანდა (პროტექტორატი)|უგანდა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2003|8|16|1928|5|30}} | ღურაშ აბანი=[[ჯიდა]], [[საუდიშ არაბეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა =ამინ დადა ნიაბირა ტომურესუ | ნანა =აიშა ჩუმარუ აატე | ალმასქუ =1. მალიამუ<br>2. კეი ადროა<br>3. ნორა<br>4. მედინა<br>5. [[სარა კიოლაბა]] | სქუალეფი=43 | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} q8x1wmv93ssaeizk8e0omcf6nogx0nu 253176 253175 2026-09-18T14:13:02Z Njilo 1885 /* */ 253176 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=President John F. Kennedy with Prime Minister Milton Obote (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ობოტე 1962 წანას | ხეშმოჭარუა =Idi Amin Signature.png | რანწკი = [[უგანდა]]შ [[უგანდაშ პრეზიდენტი|მა-3 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[25 ღურთუთა]], [[1971]] | პოსტი დიტუ = [[11 პირელი]], [[1979]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[მუსტაფა ადრისი]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[მილტონ ობოტე]] | მონძე =[[იუსუფ ლულე]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|30|5|1928}} | დაბადებაშ აბანი=[[კამპალა]], [[უგანდა (პროტექტორატი)|უგანდა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2003|8|16|1928|5|30}} | ღურაშ აბანი=[[ჯიდა]], [[საუდიშ არაბეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა =ამინ დადა ნიაბირა ტომურესუ | ნანა =აიშა ჩუმარუ აატე | ალმასქუ =1. მალიამუ<br>2. კეი ადროა<br>3. ნორა<br>4. მედინა<br>5. [[სარა კიოლაბა]] | სქუალეფი=43 | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} a0zpm72dxb782ewbsdiv8ai0t7xphgq 253177 253176 2026-09-18T14:13:25Z Njilo 1885 /* */ 253177 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=President John F. Kennedy with Prime Minister Milton Obote (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ობოტე 1962 წანას | ხეშმოჭარუა =Idi Amin Signature.png | რანწკი = [[უგანდა]]შ [[უგანდაშ პრეზიდენტი|მა-2 & მა-7 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[25 ღურთუთა]], [[1971]] | პოსტი დიტუ = [[11 პირელი]], [[1979]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[მუსტაფა ადრისი]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[მილტონ ობოტე]] | მონძე =[[იუსუფ ლულე]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|30|5|1928}} | დაბადებაშ აბანი=[[კამპალა]], [[უგანდა (პროტექტორატი)|უგანდა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2003|8|16|1928|5|30}} | ღურაშ აბანი=[[ჯიდა]], [[საუდიშ არაბეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა =ამინ დადა ნიაბირა ტომურესუ | ნანა =აიშა ჩუმარუ აატე | ალმასქუ =1. მალიამუ<br>2. კეი ადროა<br>3. ნორა<br>4. მედინა<br>5. [[სარა კიოლაბა]] | სქუალეფი=43 | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} nb2s8torwjo8f0pbd04xd41369vmecx 253178 253177 2026-09-18T14:13:46Z Njilo 1885 /* */ 253178 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=President John F. Kennedy with Prime Minister Milton Obote (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ობოტე 1962 წანას | ხეშმოჭარუა =Idi Amin Signature.png | რანწკი = [[უგანდა]]შ [[უგანდაშ პრეზიდენტი|მა-2 დო მა-7 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[25 ღურთუთა]], [[1971]] | პოსტი დიტუ = [[11 პირელი]], [[1979]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[მუსტაფა ადრისი]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[მილტონ ობოტე]] | მონძე =[[იუსუფ ლულე]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|30|5|1928}} | დაბადებაშ აბანი=[[კამპალა]], [[უგანდა (პროტექტორატი)|უგანდა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2003|8|16|1928|5|30}} | ღურაშ აბანი=[[ჯიდა]], [[საუდიშ არაბეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა =ამინ დადა ნიაბირა ტომურესუ | ნანა =აიშა ჩუმარუ აატე | ალმასქუ =1. მალიამუ<br>2. კეი ადროა<br>3. ნორა<br>4. მედინა<br>5. [[სარა კიოლაბა]] | სქუალეფი=43 | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} 33iapd104woi1sf16kpjihvfz5l15tn 253179 253178 2026-09-18T14:15:57Z Njilo 1885 /* */ 253179 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=President John F. Kennedy with Prime Minister Milton Obote (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ობოტე 1962 წანას | ხეშმოჭარუა =Idi Amin Signature.png | რანწკი = [[უგანდა]]შ [[უგანდაშ პრეზიდენტი|მა-2 დო მა-7 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[17 ქირსეთუთა]], [[1980]] | პოსტი დიტუ = [[27 კვირკვე]], [[1985]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[პაულო მუვანგა]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[უგანდაშ ოპრეზიდენტე კომისია|ოპრეზიდენტე კომისია]] | მონძე =[[ბაზილიო ოლარა-ოკელო]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|30|5|1928}} | დაბადებაშ აბანი=[[კამპალა]], [[უგანდა (პროტექტორატი)|უგანდა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2003|8|16|1928|5|30}} | ღურაშ აბანი=[[ჯიდა]], [[საუდიშ არაბეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა =ამინ დადა ნიაბირა ტომურესუ | ნანა =აიშა ჩუმარუ აატე | ალმასქუ =1. მალიამუ<br>2. კეი ადროა<br>3. ნორა<br>4. მედინა<br>5. [[სარა კიოლაბა]] | სქუალეფი=43 | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} 1dxqbkm1iwj4kp8g21wyzrt62jr13z6 253180 253179 2026-09-18T14:18:09Z Njilo 1885 /* */ 253180 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=President John F. Kennedy with Prime Minister Milton Obote (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ობოტე 1962 წანას | ხეშმოჭარუა =Idi Amin Signature.png | რანწკი = [[უგანდა]]შ [[უგანდაშ პრეზიდენტი|მა-2 დო მა-7 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[17 ქირსეთუთა]], [[1980]] | პოსტი დიტუ = [[27 კვირკვე]], [[1985]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[პაულო მუვანგა]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[უგანდაშ ოპრეზიდენტე კომისია|ოპრეზიდენტე კომისია]] | მონძე =[[ბაზილიო ოლარა-ოკელო]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|30|5|1928}} | დაბადებაშ აბანი=[[კამპალა]], [[უგანდა (პროტექტორატი)|უგანდა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2003|8|16|1928|5|30}} | ღურაშ აბანი=[[ჯიდა]], [[საუდიშ არაბეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა =ამინ დადა ნიაბირა ტომურესუ | ნანა =აიშა ჩუმარუ აატე | ალმასქუ =1. მალიამუ<br>2. კეი ადროა<br>3. ნორა<br>4. მედინა<br>5. [[სარა კიოლაბა]] | სქუალეფი=43 | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[4 მელახი]], [[1966]] | პოსტი დიტუ2=[[25 ღურთუთა]], [[1971]] | წიმოხონი2 =[[ედუარდ მუტესა II|ედუარდ მუტესა]] | მონძე2 =[[იდი ამინი]] | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 =[[ჯონ ბაბიჰა]] | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} 7b8r5y9u5h6z2t660ku0njutjky3vrc 253181 253180 2026-09-18T14:20:49Z Njilo 1885 /* */ 253181 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=President John F. Kennedy with Prime Minister Milton Obote (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ობოტე 1962 წანას | ხეშმოჭარუა =Idi Amin Signature.png | რანწკი = [[უგანდა]]შ [[უგანდაშ პრეზიდენტი|მა-2 დო მა-7 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[17 ქირსეთუთა]], [[1980]] | პოსტი დიტუ = [[27 კვირკვე]], [[1985]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[პაულო მუვანგა]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[უგანდაშ ოპრეზიდენტე კომისია|ოპრეზიდენტე კომისია]] | მონძე =[[ბაზილიო ოლარა-ოკელო]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|30|5|1928}} | დაბადებაშ აბანი=[[კამპალა]], [[უგანდა (პროტექტორატი)|უგანდა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2003|8|16|1928|5|30}} | ღურაშ აბანი=[[ჯიდა]], [[საუდიშ არაბეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა =ამინ დადა ნიაბირა ტომურესუ | ნანა =აიშა ჩუმარუ აატე | ალმასქუ =1. მალიამუ<br>2. კეი ადროა<br>3. ნორა<br>4. მედინა<br>5. [[სარა კიოლაბა]] | სქუალეფი=43 | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[4 მელახი]], [[1966]] | პოსტი დიტუ2=[[25 ღურთუთა]], [[1971]] | წიმოხონი2 =[[ედუარდ მუტესა II|ედუარდ მუტესა]] | მონძე2 =[[იდი ამინი]] | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 =[[ჯონ ბაბიჰა]] | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = [[უგანდაშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ3 = [[30 პირელი]], [[1962]] | პოსტი დიტუ3 =[[15 პირელი]], [[1966]] | წიმოხონი3 =[[ბენედიკტო კივანუკა]] | მონძე3 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3=[[ელისაბედ II]] (1963 წანაშახ) | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} nq1p9of2zxf1ju9eisukul2gr2wavt0 253182 253181 2026-09-18T14:21:44Z Njilo 1885 /* */ 253182 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=President John F. Kennedy with Prime Minister Milton Obote (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ობოტე 1962 წანას | ხეშმოჭარუა =Idi Amin Signature.png | რანწკი = [[უგანდა]]შ [[უგანდაშ პრეზიდენტი|მა-2 დო მა-7 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[17 ქირსეთუთა]], [[1980]] | პოსტი დიტუ = [[27 კვირკვე]], [[1985]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[პაულო მუვანგა]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[უგანდაშ ოპრეზიდენტე კომისია|ოპრეზიდენტე კომისია]] | მონძე =[[ბაზილიო ოლარა-ოკელო]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|12|1925}} | დაბადებაშ აბანი=[[კამპალა]], [[უგანდა (პროტექტორატი)|უგანდა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2005|10|10|1925|12|28}} | ღურაშ აბანი=[[ჯიდა]], [[საუდიშ არაბეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა =ამინ დადა ნიაბირა ტომურესუ | ნანა =აიშა ჩუმარუ აატე | ალმასქუ =1. მალიამუ<br>2. კეი ადროა<br>3. ნორა<br>4. მედინა<br>5. [[სარა კიოლაბა]] | სქუალეფი=43 | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[4 მელახი]], [[1966]] | პოსტი დიტუ2=[[25 ღურთუთა]], [[1971]] | წიმოხონი2 =[[ედუარდ მუტესა II|ედუარდ მუტესა]] | მონძე2 =[[იდი ამინი]] | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 =[[ჯონ ბაბიჰა]] | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = [[უგანდაშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ3 = [[30 პირელი]], [[1962]] | პოსტი დიტუ3 =[[15 პირელი]], [[1966]] | წიმოხონი3 =[[ბენედიკტო კივანუკა]] | მონძე3 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3=[[ელისაბედ II]] (1963 წანაშახ) | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} 9f3p7nc339oy3i4yrgj9501f9jo604g 253183 253182 2026-09-18T14:24:00Z Njilo 1885 /* */ 253183 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=President John F. Kennedy with Prime Minister Milton Obote (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ობოტე 1962 წანას | ხეშმოჭარუა =Idi Amin Signature.png | რანწკი = [[უგანდა]]შ [[უგანდაშ პრეზიდენტი|მა-2 დო მა-7 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[17 ქირსეთუთა]], [[1980]] | პოსტი დიტუ = [[27 კვირკვე]], [[1985]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[პაულო მუვანგა]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[უგანდაშ ოპრეზიდენტე კომისია|ოპრეზიდენტე კომისია]] | მონძე =[[ბაზილიო ოლარა-ოკელო]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|12|1925}} | დაბადებაშ აბანი=[[აკოკორო]], უგანდა | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2005|10|10|1925|12|28}} | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[უგანდაშ ოკათე კონგრესი]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[4 მელახი]], [[1966]] | პოსტი დიტუ2=[[25 ღურთუთა]], [[1971]] | წიმოხონი2 =[[ედუარდ მუტესა II|ედუარდ მუტესა]] | მონძე2 =[[იდი ამინი]] | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 =[[ჯონ ბაბიჰა]] | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = [[უგანდაშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ3 = [[30 პირელი]], [[1962]] | პოსტი დიტუ3 =[[15 პირელი]], [[1966]] | წიმოხონი3 =[[ბენედიკტო კივანუკა]] | მონძე3 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3=[[ელისაბედ II]] (1963 წანაშახ) | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} 0ndn40olofwe4fxcz1w6p4udc8tg591 253184 253183 2026-09-18T14:24:30Z Njilo 1885 /* */ 253184 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=President John F. Kennedy with Prime Minister Milton Obote (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ობოტე 1962 წანას | ხეშმოჭარუა =Idi Amin Signature.png | რანწკი = [[უგანდა]]შ [[უგანდაშ პრეზიდენტი|მა-2 დო მა-7 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[17 ქირსეთუთა]], [[1980]] | პოსტი დიტუ = [[27 კვირკვე]], [[1985]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[პაულო მუვანგა]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[უგანდაშ ოპრეზიდენტე კომისია|ოპრეზიდენტე კომისია]] | მონძე =[[ბაზილიო ოლარა-ოკელო]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|12|1925}} | დაბადებაშ აბანი=[[აკოკორო]], უგანდა | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2005|10|10|1925|12|28}} | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =[[მირია ობოტე]] | სქუალეფი=5 | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[უგანდაშ ოკათე კონგრესი]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[4 მელახი]], [[1966]] | პოსტი დიტუ2=[[25 ღურთუთა]], [[1971]] | წიმოხონი2 =[[ედუარდ მუტესა II|ედუარდ მუტესა]] | მონძე2 =[[იდი ამინი]] | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 =[[ჯონ ბაბიჰა]] | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = [[უგანდაშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ3 = [[30 პირელი]], [[1962]] | პოსტი დიტუ3 =[[15 პირელი]], [[1966]] | წიმოხონი3 =[[ბენედიკტო კივანუკა]] | მონძე3 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3=[[ელისაბედ II]] (1963 წანაშახ) | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} lcvjebk7ol4sby4ubb7o29q1mshg3nj 253185 253184 2026-09-18T14:25:14Z Njilo 1885 /* */ 253185 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=President John F. Kennedy with Prime Minister Milton Obote (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ობოტე 1962 წანას | ხეშმოჭარუა =Idi Amin Signature.png | რანწკი = [[უგანდა]]შ [[უგანდაშ პრეზიდენტი|მა-2 დო მა-7 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[17 ქირსეთუთა]], [[1980]] | პოსტი დიტუ = [[27 კვირკვე]], [[1985]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[პაულო მუვანგა]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[უგანდაშ ოპრეზიდენტე კომისია|ოპრეზიდენტე კომისია]] | მონძე =[[ბაზილიო ოლარა-ოკელო]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|12|1925}} | დაბადებაშ აბანი=[[აკოკორო]], უგანდა | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2005|10|10|1925|12|28}} | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =[[მირია ობოტე]] | სქუალეფი=5 | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ქირსიანობა]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[უგანდაშ ოკათე კონგრესი]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[4 მელახი]], [[1966]] | პოსტი დიტუ2=[[25 ღურთუთა]], [[1971]] | წიმოხონი2 =[[ედუარდ მუტესა II|ედუარდ მუტესა]] | მონძე2 =[[იდი ამინი]] | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 =[[ჯონ ბაბიჰა]] | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = [[უგანდაშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ3 = [[30 პირელი]], [[1962]] | პოსტი დიტუ3 =[[15 პირელი]], [[1966]] | წიმოხონი3 =[[ბენედიკტო კივანუკა]] | მონძე3 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3=[[ელისაბედ II]] (1963 წანაშახ) | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} 23bnc0746ez9v65kapilhbitjx17sdi 253186 253185 2026-09-18T14:26:03Z Njilo 1885 /* */ 253186 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=President John F. Kennedy with Prime Minister Milton Obote (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ობოტე 1962 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[უგანდა]]შ [[უგანდაშ პრეზიდენტი|მა-2 დო მა-7 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[17 ქირსეთუთა]], [[1980]] | პოსტი დიტუ = [[27 კვირკვე]], [[1985]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[პაულო მუვანგა]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[უგანდაშ ოპრეზიდენტე კომისია|ოპრეზიდენტე კომისია]] | მონძე =[[ბაზილიო ოლარა-ოკელო]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|12|1925}} | დაბადებაშ აბანი=[[აკოკორო]], უგანდა | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2005|10|10|1925|12|28}} | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =[[მირია ობოტე]] | სქუალეფი=5 | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ქირსიანობა]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[უგანდაშ ოკათე კონგრესი]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[4 მელახი]], [[1966]] | პოსტი დიტუ2=[[25 ღურთუთა]], [[1971]] | წიმოხონი2 =[[ედუარდ მუტესა II|ედუარდ მუტესა]] | მონძე2 =[[იდი ამინი]] | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 =[[ჯონ ბაბიჰა]] | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = [[უგანდაშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ3 = [[30 პირელი]], [[1962]] | პოსტი დიტუ3 =[[15 პირელი]], [[1966]] | წიმოხონი3 =[[ბენედიკტო კივანუკა]] | მონძე3 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3=[[ელისაბედ II]] (1963 წანაშახ) | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} ifhouuczwewkq9eax2dztywoqi6r2uc 253187 253186 2026-09-18T14:26:41Z Njilo 1885 /* */ 253187 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=President John F. Kennedy with Prime Minister Milton Obote (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ობოტე 1962 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[უგანდა]]შ [[უგანდაშ პრეზიდენტი|მა-2 დო მა-7 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[17 ქირსეთუთა]], [[1980]] | პოსტი დიტუ = [[27 კვირკვე]], [[1985]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[პაულო მუვანგა]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[უგანდაშ ოპრეზიდენტე კომისია|ოპრეზიდენტე კომისია]] | მონძე =[[ბაზილიო ოლარა-ოკელო]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|12|1925}} | დაბადებაშ აბანი=[[აკოკორო]], უგანდა | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2005|10|10|1925|12|28}} | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =[[მირია ობოტე]] | სქუალეფი=5 | გონათაფა =[[მაკერერეშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[ქირსიანობა]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[უგანდაშ ოკათე კონგრესი]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[4 მელახი]], [[1966]] | პოსტი დიტუ2=[[25 ღურთუთა]], [[1971]] | წიმოხონი2 =[[ედუარდ მუტესა II|ედუარდ მუტესა]] | მონძე2 =[[იდი ამინი]] | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 =[[ჯონ ბაბიჰა]] | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = [[უგანდაშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ3 = [[30 პირელი]], [[1962]] | პოსტი დიტუ3 =[[15 პირელი]], [[1966]] | წიმოხონი3 =[[ბენედიკტო კივანუკა]] | მონძე3 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3=[[ელისაბედ II]] (1963 წანაშახ) | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} 4l2xo0e9msfzdp66wr8qb5o7nqw6h2q 253188 253187 2026-09-18T14:28:04Z Njilo 1885 /* */ 253188 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=President John F. Kennedy with Prime Minister Milton Obote (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ობოტე 1962 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[უგანდა]]შ [[უგანდაშ პრეზიდენტი|მა-2 დო მა-7 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[17 ქირსეთუთა]], [[1980]] | პოსტი დიტუ = [[27 კვირკვე]], [[1985]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[პაულო მუვანგა]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[უგანდაშ ოპრეზიდენტე კომისია|ოპრეზიდენტე კომისია]] | მონძე =[[ბაზილიო ოლარა-ოკელო]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|12|1925}} | დაბადებაშ აბანი=[[აკოკორო]], უგანდა | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2005|10|10|1925|12|28}} | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =[[მირია ობოტე]] | სქუალეფი=5 | გონათაფა =[[მაკერერეშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[პროტესტანტიზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[უგანდაშ ოკათე კონგრესი]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[4 მელახი]], [[1966]] | პოსტი დიტუ2=[[25 ღურთუთა]], [[1971]] | წიმოხონი2 =[[ედუარდ მუტესა II|ედუარდ მუტესა]] | მონძე2 =[[იდი ამინი]] | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 =[[ჯონ ბაბიჰა]] | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = [[უგანდაშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ3 = [[30 პირელი]], [[1962]] | პოსტი დიტუ3 =[[15 პირელი]], [[1966]] | წიმოხონი3 =[[ბენედიკტო კივანუკა]] | მონძე3 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3=[[ელისაბედ II]] (1963 წანაშახ) | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} i5ljpz4ukp3720hzo677re0qdsopar4 253189 253188 2026-09-18T14:31:53Z Njilo 1885 /* */ 253189 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=President John F. Kennedy with Prime Minister Milton Obote (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ობოტე 1962 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი =[[უგანდაშ პრეზიდენტი|უგანდაშ მა-2 დო მა-7 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[17 ქირსეთუთა]], [[1980]] | პოსტი დიტუ = [[27 კვირკვე]], [[1985]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[პაულო მუვანგა]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[უგანდაშ ოპრეზიდენტე კომისია|ოპრეზიდენტე კომისია]] | მონძე =[[ბაზილიო ოლარა-ოკელო]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|12|1925}} | დაბადებაშ აბანი=[[აკოკორო]], უგანდა | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2005|10|10|1925|12|28}} | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =[[მირია ობოტე]] | სქუალეფი=5 | გონათაფა =[[მაკერერეშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[პროტესტანტიზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[უგანდაშ ოკათე კონგრესი]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[4 მელახი]], [[1966]] | პოსტი დიტუ2=[[25 ღურთუთა]], [[1971]] | წიმოხონი2 =[[ედუარდ მუტესა II|ედუარდ მუტესა]] | მონძე2 =[[იდი ამინი]] | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 =[[ჯონ ბაბიჰა]] | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = [[უგანდაშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ3 = [[30 პირელი]], [[1962]] | პოსტი დიტუ3 =[[15 პირელი]], [[1966]] | წიმოხონი3 =[[ბენედიკტო კივანუკა]] | მონძე3 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3=[[ელისაბედ II]] (1963 წანაშახ) | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''აპოლო მილტონ ობოტე''' (დ. [[28 ქირსეთუთა]], [[1925]] ღ. [[10 გჷმათუთა]], [[2005]]) [[უგანდა]]რი პოლიტიკოსი, [[უგანდაშ პრემიერ-მინისტრი]] 1962-1966 წანეფს დო [[უგანდაშ პრეზიდენტი]] 9gpd8shwueqb3noiz756xx574piubeu 253190 253189 2026-09-18T14:32:19Z Njilo 1885 /* */ 253190 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=President John F. Kennedy with Prime Minister Milton Obote (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ობოტე 1962 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი =[[უგანდაშ პრეზიდენტი|უგანდაშ მა-2 დო მა-7 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[17 ქირსეთუთა]], [[1980]] | პოსტი დიტუ = [[27 კვირკვე]], [[1985]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[პაულო მუვანგა]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[უგანდაშ ოპრეზიდენტე კომისია|ოპრეზიდენტე კომისია]] | მონძე =[[ბაზილიო ოლარა-ოკელო]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|12|1925}} | დაბადებაშ აბანი=[[აკოკორო]], უგანდა | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2005|10|10|1925|12|28}} | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =[[მირია ობოტე]] | სქუალეფი=5 | გონათაფა =[[მაკერერეშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[პროტესტანტიზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[უგანდაშ ოკათე კონგრესი]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[4 მელახი]], [[1966]] | პოსტი დიტუ2=[[25 ღურთუთა]], [[1971]] | წიმოხონი2 =[[ედუარდ მუტესა II|ედუარდ მუტესა]] | მონძე2 =[[იდი ამინი]] | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 =[[ჯონ ბაბიჰა]] | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = [[უგანდაშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ3 = [[30 პირელი]], [[1962]] | პოსტი დიტუ3 =[[15 პირელი]], [[1966]] | წიმოხონი3 =[[ბენედიკტო კივანუკა]] | მონძე3 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3=[[ელისაბედ II]] (1963 წანაშახ) | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''აპოლო მილტონ ობოტე''' (დ. [[28 ქირსეთუთა]], [[1925]] ღ. [[10 გჷმათუთა]], [[2005]]) [[უგანდა]]რი პოლიტიკოსი, [[უგანდაშ პრემიერ-მინისტრი]] 1962-1966 წანეფს დო [[უგანდაშ პრეზიდენტი]] 1966-1971 დო 1980-1985 წანეფს. jsyqnh4k0heuc6f9wa66npzao7jbe92 253191 253190 2026-09-18T14:32:44Z Njilo 1885 /* */ 253191 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=President John F. Kennedy with Prime Minister Milton Obote (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ობოტე 1962 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი =[[უგანდაშ პრეზიდენტი|უგანდაშ მა-2 დო მა-7 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[17 ქირსეთუთა]], [[1980]] | პოსტი დიტუ = [[27 კვირკვე]], [[1985]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[პაულო მუვანგა]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[უგანდაშ ოპრეზიდენტე კომისია|ოპრეზიდენტე კომისია]] | მონძე =[[ბაზილიო ოლარა-ოკელო]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|12|1925}} | დაბადებაშ აბანი=[[აკოკორო]], უგანდა | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2005|10|10|1925|12|28}} | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =[[მირია ობოტე]] | სქუალეფი=5 | გონათაფა =[[მაკერერეშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[პროტესტანტიზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[უგანდაშ ოკათე კონგრესი]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[4 მელახი]], [[1966]] | პოსტი დიტუ2=[[25 ღურთუთა]], [[1971]] | წიმოხონი2 =[[ედუარდ მუტესა II|ედუარდ მუტესა]] | მონძე2 =[[იდი ამინი]] | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 =[[ჯონ ბაბიჰა]] | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = [[უგანდაშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ3 = [[30 პირელი]], [[1962]] | პოსტი დიტუ3 =[[15 პირელი]], [[1966]] | წიმოხონი3 =[[ბენედიკტო კივანუკა]] | მონძე3 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3=[[ელისაბედ II]] (1963 წანაშახ) | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''აპოლო მილტონ ობოტე''' (დ. [[28 ქირსეთუთა]], [[1925]] — ღ. [[10 გჷმათუთა]], [[2005]]) — [[უგანდა]]რი პოლიტიკოსი, [[უგანდაშ პრემიერ-მინისტრი]] 1962-1966 წანეფს დო [[უგანდაშ პრეზიდენტი]] 1966-1971 დო 1980-1985 წანეფს. i9ka9on1nschcohi8r6plw95o4mb0jf 253192 253191 2026-09-18T14:36:07Z Njilo 1885 253192 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მილტონ ობოტე<br>Milton Obote | სურათი=President John F. Kennedy with Prime Minister Milton Obote (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =220px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ობოტე 1962 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი =[[უგანდაშ პრეზიდენტი|უგანდაშ მა-2 დო მა-7 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[17 ქირსეთუთა]], [[1980]] | პოსტი დიტუ = [[27 კვირკვე]], [[1985]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[პაულო მუვანგა]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[უგანდაშ ოპრეზიდენტე კომისია|ოპრეზიდენტე კომისია]] | მონძე =[[ბაზილიო ოლარა-ოკელო]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|12|1925}} | დაბადებაშ აბანი=[[აკოკორო]], უგანდა | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2005|10|10|1925|12|28}} | ღურაშ აბანი=[[იოჰანესბურგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ოარ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|უგანდა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =[[მირია ობოტე]] | სქუალეფი=5 | გონათაფა =[[მაკერერეშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[პროტესტანტიზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[უგანდაშ ოკათე კონგრესი]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 =[[4 მელახი]], [[1966]] | პოსტი დიტუ2=[[25 ღურთუთა]], [[1971]] | წიმოხონი2 =[[ედუარდ მუტესა II|ედუარდ მუტესა]] | მონძე2 =[[იდი ამინი]] | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 =[[ჯონ ბაბიჰა]] | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = [[უგანდაშ პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ3 = [[30 პირელი]], [[1962]] | პოსტი დიტუ3 =[[15 პირელი]], [[1966]] | წიმოხონი3 =[[ბენედიკტო კივანუკა]] | მონძე3 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3=[[ელისაბედ II]] (1963 წანაშახ) | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''აპოლო მილტონ ობოტე''' (დ. [[28 ქირსეთუთა]], [[1925]] — ღ. [[10 გჷმათუთა]], [[2005]]) — [[უგანდა]]რი პოლიტიკოსი, [[უგანდაშ პრემიერ-მინისტრი]] 1962-1966 წანეფს დო [[უგანდაშ პრეზიდენტი]] 1966-1971 დო 1980-1985 წანეფს. 581cigiqlyovgsiz2l884px7rm6if5z 0 44693 253196 2026-09-18T22:48:20Z Narazeni 826 გინოწურაფა [[იორუბა (ნინა)]]-შა 253196 wikitext text/x-wiki #გადამისამართება [[იორუბა (ნინა)]] nd713temmdyuqm7yewr79xk5o7lemc3 0 44694 253197 2026-09-18T22:48:48Z Narazeni 826 გინოწურაფა [[იგბო (ნინა)]]-შა 253197 wikitext text/x-wiki #გადამისამართება [[იგბო (ნინა)]] jak5gcpd4n7550r5c0bspiq92de9w0s 0 44695 253198 2026-09-18T22:49:25Z Narazeni 826 გინოწურაფა [[ჰაუსა (ნინა)]]-შა 253198 wikitext text/x-wiki #გადამისამართება [[ჰაუსა (ნინა)]] 6x1i2vv63ndclsc0efrwuiqmjrhiqrx