ვიკიპედია xmfwiki https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%B7%E1%83%9A%E1%83%90 MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter მედია სპეციალური განხილვა მომხმარებელი მომხმარებლის განხილვა ვიკიპედია ვიკიპედია სხუნუა ფაილი ფაილის განხილვა მედიავიკი მედიავიკის განხილვა თარგი თარგის განხილვა დახმარება დახმარების განხილვა კატეგორია კატეგორიის განხილვა TimedText TimedText talk მოდული მოდულის განხილვა Event Event talk 0 255 253783 244325 2026-10-06T02:27:36Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 253783 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = भारत गणराज्य <br />Bhārat Ganarājya<br />Republic of India |ედომუშამი_ჯოხო = ინდოეთიშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ინდოეთი |შილა = Flag of India.svg |გერბი = Emblem of India.svg |რუკა = India (orthographic projection).svg |ჰიმნი = <center>[[ფაილი:Jana Gana Mana instrumental.ogg]]</center><br /> |national athem={{native phrase|bn|"Jana Gana Mana"|italics=off}} |დევიზი =„ხვალე ემეთი იმორძგუანს“<br />Satyameva Jayate |ოფიციალური_ნინეფი =[[ჰინდი]], [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]]<br />დო [[ინდოეთიშ ნინეფიშ ერკებული|ხოლო 21 ნინა]] |რელიგია={{ubl | 79.8% [[ინდუიზმი ინდოეთის|ინდუიზმი]] | 14.2% [[ისლამი ინდოეთის|ისლამი]] | 2.3% [[ქირსიანობა ინდოეთის|ქირსიანობა]] | 1.7% [[სიქიზმი ინდოეთის|სიქიზმი]] | 0.7% [[ბუდიზმი ინდოეთის|ბუდიზმი]] | 0.4% [[ჯაინიზმი ინდოეთის|ჯაინიზმი]] | 0.23% [[ვარელიგიურობა ინდოეთის|ვა რელიგიური]] | 0.65% [[რელიგია ინდოეთის|შხვა]] }} |ზოხორინალაშ თარიღი = [[1947]] წანაშ [[15 მარაშინათუთა]] <small>([[გოართოიანაფილი ომაფე]]შე)</small> |ნანანოღა= [[ნიუ-დელი]] |latd=28 |latm=36.8 |latNS=N |longd=77 |longm=12.5 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა = [[მუმბაი]] |თარობაშ_ტიპი = [[ფედერაციული სახენწჷფო|ფედერალური]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ინდოეთიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[დრაუპადი მურმუ]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ინდოეთიშ პრემიერ-მინისტრი|პრ.-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ნარენდრა მოდი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 7-ა |ფართობი =3,287,263 |წყარი_% =9.6 |ოეგებიე_მახორობა =1,428,627,663<ref name="WPP UN">{{Cite web |title=World Population Prospects |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 July 2023 |website=Population Division – United Nations }}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 1-ლი |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2023 |მახორობაშ_ცენზი = 1,027,015,248 |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2001 |მახორობაშ_მეჭედალა = 329 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 31-ა |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = $17.36 ტრილიონი |ედპ_ppp_რანგი = 3-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$11,940 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 119-ა |აგი = 0.685 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <font color="#ffcc00">ოშქაშე</font> |აგი_რანგი =130-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ინდური რუპია]] |ვალუტაშ_კოდი =INR |ქიანაშ_კოდი =IN |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[მოსოფელიშ კოორდინირაფილი ბორჯი|UTC]] +5:30სთ. |ზარხულიშ_ბორჯი =+5:30სთ. |cctld = [[.in]] |ოტელეფონე_კოდი =+91 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q668|text=<center>ინდოეთიშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''ინდოეთი''' ({{lang-hi|भारत}}, {{lang-en|India}}; ოფიციალურო '''ინდოეთიშ რესპუბლიკა''' ({{lang-hi|भारत गणराज्य}}, {{lang-en|Republic of India}})){{efn|[[ISO 15919|ISO]]: {{transliteration|hi|ISO|Bhārat Gaṇarājya}}}}<!--ვეგუძინათ გუმოთქუალა [[Wikipedia:Manual of Style/Lead section]].--><ref> * {{citation|title=The Essential Desk Reference |url=https://books.google.com/books?id=yjcOAQAAMAAJ&pg=PA76|year=2002|publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-512873-4|page=76}} "Official name: Republic of India."; * {{citation|author=John Da Graça|title=Heads of State and Government|url=https://books.google.com/books?id=M0YfDgAAQBAJ&pg=PA421 |year=2017|publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |location=London |isbn=978-1-349-65771-1|page=421}} "Official name: Republic of India; Bharat Ganarajya (Hindi)"; * {{citation|author=Graham Rhind |title=Global Sourcebook of Address Data Management: A Guide to Address Formats and Data in 194 Countries |url=https://books.google.com/books?id=iGdQDwAAQBAJ&pg=PA302|year=2017|publisher=[[Taylor & Francis]] |isbn=978-1-351-93326-1|page=302}} "Official name: Republic of India; Bharat."; * {{citation|last=Bradnock|first=Robert W.|title=The Routledge Atlas of South Asian Affairs |url=https://books.google.com/books?id=zzjbCgAAQBAJ&pg=PA108|year=2015|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-317-40511-5|page=108}} "Official name: English: Republic of India; Hindi:Bharat Ganarajya"; * {{citation|title=Penguin Compact Atlas of the World|url=https://books.google.com/books?id=pLw-ReHIgvQC&pg=PA140|year=2012|publisher=[[Penguin Group|Penguin]] |isbn=978-0-7566-9859-1|page=140}} "Official name: Republic of India"; * {{citation|title=Merriam-Webster's Geographical Dictionary |url=https://books.google.com/books?id=Co_VIPIJerIC&pg=PA515|year=1997|isbn=978-0-87779-546-9 |edition=3rd |publisher=[[Merriam-Webster]]|pages=515–516}} "Officially, Republic of India"; * {{citation|title=Complete Atlas of the World: The Definitive View of the Earth |url=https://books.google.com/books?id=O5moCwAAQBAJ&pg=PA54-IA10 |edition=3rd|year=2016|publisher=[[DK Publishing]] |isbn=978-1-4654-5528-4|page=54}} "Official name: Republic of India"; * {{citation|title=Worldwide Government Directory with Intergovernmental Organizations 2013|url=https://books.google.com/books?id=CQWhAQAAQBAJ&pg=PA726|year= 2013|publisher=[[CQ Press]]|isbn=978-1-4522-9937-2|page=726}}</ref> — [[სახენწჷფო]] [[ობჟათე აზია]]ს. <!--PLEASE DO NOT change the lead sentence: it is the result of a talk page consensus.--> [[მოსოფელიშ ქიანეფი ფართობიშ მეჯინათ|მაშკვითა ქიანა რე ფართობშ მეჯინათ]]; [[2023]] წანაშე [[მოსოფელიშ ქიანეფი მახორობაშ მეჯინათ|მოსოფელიშ პირველი ქიანა რე მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინთ]]<ref>{{cite book |last1=James |first1=K. S. |last2=Sekher |first2=T. V. |editor1-last=James |editor1-first=K. S. |editor2-last=Sekher |editor2-first=T. V. |title=India Population Report |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=9781009318860 |pages=1–18 |edition=1st |chapter-url=https://doi.org/10.1017/9781009318846.003 |chapter=India's Population Change: Critical Issues and Prospects.|doi=10.1017/9781009318846.003 }}</ref> დო [[1947]] წანაშე, ზოხორინალაშ მოპალუაშე, მოსოფელიშ არძაშე დოხორელი დემოკრატია რე.{{sfn|მეტკალფი|მეტკალფი|2012|ხს=327|loc="Even though much remains to be done, especially in regard to eradicating poverty and securing effective structures of governance, India's achievements since independence in sustaining freedom and democracy have been singular among the world's new nations."}}<ref name="stein-arnold">{{Citation |last=Stein |first=Burton |title=A History of India |year=2012 |editor-last=Arnold |editor-first=David |series=The Blackwell History of the World Series |edition=2nd |publisher=Wiley-Blackwell |quote=One of these is the idea of India as 'the world's largest democracy', but a democracy forged less by the creation of representative institutions and expanding electorate under British rule than by the endeavours of India's founding fathers – Gandhi, Nehru, Patel and Ambedkar – and the labours of the Constituent Assembly between 1946 and 1949, embodied in the Indian constitution of 1950. This democratic order, reinforced by the regular holding of nationwide elections and polling for the state assemblies, has, it can be argued, consistently underpinned a fundamentally democratic state structure – despite the anomaly of the Emergency and the apparent durability of the Gandhi-Nehru dynasty. |author-link=Burton Stein |editor-link=David Arnold (historian)}}</ref>{{sfn|ფიშერი|2018|ხს=184–185|ps=: "Since 1947, India's internal disputes over its national identity, while periodically bitter and occasionally punctuated by violence, have been largely managed with remarkable and sustained commitment to national unity and democracy."}} ობჟათეშე ომძღჷ [[ინდოეთიშ ოკიანე]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[არაბეთიშ ზუღა]] დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[ბენგალიშ ჸუჯი]], სქირონი ხურგეფი უღჷ ბჯადალშე [[პაკისტანი|პაკისტანწკჷმა]];{{efn|1 = [[ინდოეთიშ თარობა]] თაშნეშე [[ავღანეთი]]ს მოხურგე ქიანათ მითმირჩქინანს, ანდანე ედომუშამი [[ქაშმირი|ქაშმირს]] ინდოეთიშ ტერიტორიაშ ნორთო კოროცხუნს.<ref>{{cite web |title=Ministry of Home Affairs (Department of Border Management) |url=https://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/BMIntro-1011.pdf|access-date=1 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20150317182910/https://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/BMIntro-1011.pdf|archive-date=17 March 2015}}</ref> მარა, თენა [[ქაშმირიშ კონფლიქტი|ოდებელი]] რე დო ავღანეთიშ მოხურგე რეგიონს პაკისტანი გამაგენს.}} ოორუეშე — [[ჩინეთი]], [[ნეპალი]] დო [[ბჰუტანი]]; ბჟაეიოლშე — [[ბანგლადეში]] დო [[მიანმარი]]. [[ინდოეთიშ ოკიანე]]ს, ინდოეთიშ გოხოლუას იდვალუაფუ [[შრი-ლანკა]] დო [[მალდივიშ რესპუბლიკა|მალდივეფი]]; ინდოეთიშ ტერიტორიული აკოდგინალუაშა მიშმალი [[ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფი]], ნამუეფსჷთ ოზუღე ხურგა ურჷნა [[ტაილანდი|ტაილანდწკჷმა]], [[მიანმარი|მიანმარწკჷმა]] დო [[ინდონეზია|ინდონეზიაწკჷმა]]. [[ფედერაციული სახენწჷფო|ფედერაციული]], [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]]. [[ინდოეთიშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] — [[ნარენდრა მოდი]], [[ინდოეთიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] — [[დრაუპადი მურმუ]]. ქიანა ირთუ 29 შტატო დო 7 მორსხუე ტერიტორიათ. == ჯოხოდვალა == * '''ოფიციალურო''': ინდოეთიშ რესპუბლიკა.</br> * '''ოდაბადურო''' [[ჰინდი|ჰინ.]]:ভারতীয় প্রজাতন্ত্র<br /> Bhārat Ganarājya (ტრანსკრ.:''ბჰარატ განარაჯი'') * '''[[ინგლისური ნინა|ინგლისურო]]''' — Republic of India</br> == ისტორია == === ქუაშ ხანა === [[ფაილი:Bhimbetka rock paintng1.jpg|250პს|left|thumb|ბჰიმბეტკიშ ფაქვაშ კიდალაშ ხანტუალა]][[ნარმადა (წყარმალუ)|ნარმადა]]შ [[ლეხერი|ლეხერს]], ჰატნორს გოთინილო გილმალი ადამიერიშ [[ჰომო ერექტუსი]]შ ნოსქილედიშ მეგორაფა ოძირანს, ინდოეთიშ ტერიტორიას დოხორაფაქ მოხვადჷ, უკიდაშ შვანს, შქა [[პლეისტოცენი]]შ ეპოქას, დოხოლაფირო 500 000 - 200 000 წანაშ კინოხ. დოხოლაფირო 30 000 წანაშ კინოხ ინდოეთიშ სუბკონტინენტის [[მეზოლითი]]შ ხანაქ დიჭყჷ, ნამუთ დოხოლაფირო იგინძორუ 25 000 წანაშ გოძვენას. საზოგადოთ, მეღებული რე, ნამჷ-და თეხანურ ადამიერეფქ სუბკონტინენტის დიხორეს ეკონია გოჸინჩაფაშ პერიოდიშ ბოლოს ვარდა დოხოლაფირო 12 000 წანაშ კინოხ. მაართა რჩქინელი იროიანი დოხორუეფი 9 000 წანაშ კინოხ [[მადჰია-პრადეში]]შ შტატის, [[ბჰიმბეტკა]]შ ტერიტორიას გიჭყჷ. ნეოლითური კულტურაშ არძაშე ორდოშიანი ნოქური, რადიოკარბონული ანალიზიშ მეჯინათ, მერსხილიე VIII ვითოშწანურაშ ოშქაშე ხანეფწკჷმა ჩქ. ეკ.-შახ დო ნაძირეფუ რე [[გუჯარათი]]შ შტატის [[კამბეიშ ჸუჯი]]წკჷმა. ნეოლითური კულტურაშ მინუშეფი, ნამუთ ითარიღებუაფუ ჩქ. ეკ.-შახ VII ვითოშწანურათ მეგორელი რდჷ, თაშნეშე, ალმახანური [[პაკისტანი]]შ [[ბელუჯისტანი]]შ პროვინციას [[მერგარჰი]]შ გჷთაბიჯალს. გვიანი ნეოლითური ხანიშ კულტურეფი გოპეულერი რდჷ წყარმალუ ინდიშ ლეხერს ჯვ. წ. 6 - 2 ვითოშწანურას ჩქ. ეკ.-შახ დო ობჟათე ინდოეთის ჯვ. წ. 2800-1200 წანეფიშ შქა პერიოდის. ისტორიულ რეგიონს იდვალუაფუ ობჟათე აზიაშ მუსხირენ უჯვეშაში ნოხორუ დო ნძალიერი ცივილიზაცია. ადრეპალეოლითურ პერიოდწკჷმა მერსხილი უჯვეშაში აკანეფიშ არქეოლოგიური გონთხორუეფიშ შედეგო მეგორაფილიე პაკისტანს წყარმალუ [[სოანი]]შ [[ლეხერი|ლეხერს]]. მაართა ოფუტე ტიპიშ დოხორუეფქ გორჩქინდჷ მერგარჰის [[ნეოლითიშ ხანა|ნეოლითი]]შ ეპოქას, დო მაართა ონოღე ტიპიშ დოხორუეფქ - წყარმალუ [[ინდი]]შ ლეხერს, ნამუშეთ არძაშე უმოსი შანულამი რე [[მოჰენჯო-დარო]] დო [[ჰარაპა]]. === ბრინჯაოშ ხანა === [[ფაილი:Historic pakistan rel96b.JPG|მინი|250პქ|პაკისტანიშ რუკა თარი ისტორიული აკანეფით]][[ბრინჯაოშ ხანა]] ინდოეთიშ სუბკონტინენტის ჩქ. ეკ.-შახ 3300 წანაშ კინოხ წყარმალუ [[ინდი]]შ ლეხერს ცივილიზაციეფიშ აკოქიმინაფათ დიჭყჷ. თე პერიოდიშ თარ დუმახასიათაფალ თვისებას წჷმარინუანს მეტალურგიაშ მაღალი გოვითარაფა - [[ლინჯი]]შ, [[ბრინჯაო]]შ, [[ტყვია|ტყვიაშ]] დო [[კალა (ელემენტი)|კალაშ]] ნდღულაფა. ინდური ცივილიზაციეფიშ გოპეულუა ჩქ. ეკ.-შახ 2600-1900 წანეფიშ შქა პერიოდის უხვადუ. თე პერიოდის ინდოეთიშ სუბკონტინენტის დითმირსხუაფუ ნოღეფი დო იჭყაფუ გრანდიოზული აკოგაფუეფი. თე უჯვეშაში ცივილიზაციაქ გჷმიქიმინუ წყარმალუ [[ინდი]]შ ლეხერს დო გიფაჩუ წყარმალუ [[გჰაგჰრა]]-ჰაკრაშ ლეხერს (თე წყარმალუ, მიარე მენცარიშენი გომანგაფილიე ვედურ წყარმალუ [[სარასვატი (წყარმალუ)|სარასვატწკჷმა]]), [[განგი]]შ დო [[ჯამუნა]]შ [[შქაწყარმალონა|შქაწყარმალონას]], [[გუჯარათი|გუჯარათის]] დო ოორუე [[ავღანეთი]]ს. ინდური ცივილიზაციაშ გონშხვავაფილი მუშობურობეფს წჷმარინუანს [[ანგურა]]თ აკნაგეფუ ნოღეფი მაღალგოვითარაფილი საკანალიზაციო სისტემათ დო მიარესართულებამი ჸუდეეფით. უმანგარაში ონოღე ცენტრეფი რდჷ [[ჰარაპა]] დო [[მოჰენჯო-დარო]], დჰოლავირა, ლოტჰალი, კალიბანგა დო შხვ. წყარმალუ [[სარასვატი (წყარმალუ)|სარასვატიშ]] ესქირაფაშ და წყარმალუ [[ინდი]]შ [[კალაპოტი]]შ თირუას შედეგო დიდი გეოლოგიური დო კლიმატური თირაფეფქ მაჸუნჷ, ნამუქჷთ რეგიონს ტყალეფიშ ნქირაფა და გოტიოზაფა გიმიწუ. თე ფაქტორქ ინდური ცივილიზაციეფიშ დაღამაკებაშ დო ნქარუაშ მიზეზო გჷნირთჷ. === რკინაშ ხანა === * '''ვედური ცივილიზაცია''' ვედური კულტურა ინდურ-არიული კულტურაშ ნორთი რე, ნამუთ იასოცირებუაფუ [[ვედეფი|ვედეფწკჷმა]] - ვედურ სანსკრიტშა აკოხანდილი [[ინდუიზმი]]შ წიმინდე ჭარილებწკჷმა. მენცარობას მეღებული თოლოზირუეთ ვედური ცივილიზაცია არსებენდჷ ჯვ, წ. [[II ვითოშწანურა]]შ შქა ხანეფშე [[I ვითოშწანურა]]შ შქა ხანეფშახ. თე თარიღი ოდებელი რე კანკალე ინდოარი დო ბჟადალარი [[ისტორიკოსი]]შ დო მენცარშოთ, ნამუთ ვედური პერიოდიშ დაჭყაფუთ მითმირჩქინანა ჯვ. წ. IV ვითოშწანურას დო ინდურ ცივილიზაციას უმანგუანა ვედურს. სწორას ვედურ პერიოდის გჷმიქიმინუ ინდური კულტურაქ, ნინაქ დო [[რელიგია]]ქ. ვედური პერიოდიშ მაართა 500 წანა (ჯვ.წ.1500-1000 წანეფი) უხვადუ ინდოეთიშ [[ბრინჯაო]]შ ხანას, დო ეკონია 500 წანა (ჯვ. წ. 1000-500 წანეფს) რკინაშ ხანას. XIX ოშწანურას, ევროპალი კოლონიზატორეფქ წჷმარინუეს ინდოეთიშ არიული დოკაფაშ თეორია, ნამუშ მეჯინათ, ჩქ. ეკ.-შახ II ვითოშწანურაშ დაჭყაფუს [[ინდოეთიშ სუბკონტინენტი]]ქ ქემშაჸუნ გეგია [[არიული ტომეფი]]შ ართბორჯული მასიური დოკაფას, ნამუეფქჷთ მუწკჷმა ართო ქჷმიღეს ვედური კულტურა. მარა, ეკონია არქეოლოგიურ მუნაჩემეფქ დო ლინგვისტურ რკუალაქ თე ჰიპოთეზა იუარუ. თიშ მანგიორო მენცარეფქ წჷმარინუეს "ინდოარიული მიგრაციაშ" შხვადოშხვა თეორია. თე თორიაშ მათხილარეფიშ მეჯინათ, ინდო-არიული ტომეფი იხორუდეს ინდოეთიშ სუბკონტინენტიშ ოორუე-ბჟადალი რეგიონეფს ჯვ. წ. II ვითოშწანურაშ დაჭყაფუს დო ასიმილაცია გჷნიცადეს აბანობური მახორობაწკჷმა, თინეფს გჷნოჩეს მუნეფიშ ნინა დო ვედური კულტურა. შხვა მოსაზრაფათ, ინდოეთიშე ულაშ თეორიაშ ალმაჸვენჯეფი ამტკიცენა, ნამჷ-და [[არიალეფი]] დუდმაართაშე რდეს ინდოეთიშ სუბკონტინენტიშ ძვეშიშე ძვეში მახორობა დო რანწკი მიგრაციეფიშ შედეგო მოგვიანაფათ ქჷდიხორეს თიშ ფარგალეფს გალე. თიშ უკული, მუთ ჩქ. ეკ.-შახ II ვითოშწანურას [[ჰარაპა]]შ ურბანული ცივილიზაციაქ მიდართ დაღამაკებაშან, ჭიეჭიეთ უმოსი შანულამი როლიშ ლაჸაფი ქიდიჭყჷ დიხაშხანდუაქ, დო ორგანიზაციულ-ჯარალობური სტრუქტურას - კასტეფო დორთუალაქ. ჩქ. ეკ.-შახ X ოშწანურას ინდოეთიშ ოორუე-ბჟადალი ნორთის ქიდიჭყჷ [[რკინაშ ხანა]]ქ. თე პერიოდის მენცარეფი მეურსხუანა „ატჰარვა ვედიშ“ აკოქიმინუას. თენა რე მაართა ჯვეშინდური ტექსტი, ნამუსჷთ შინელი რე რკინა. იკოროცხუ, ნამჷ-და თე გვიან ვედურ პერიოდიშოთ მოხვადჷ მიარემუდანობაშ მორჩილი სათაროეფიშ თ. გ. [[მაჰაჯანაპადეფი]]შ გჷმოქიმინუაქ. კინე თე პერიოდით ათარიღენა მენცარეფი ჯვეში ინდური ეპიკური პოეზიაშ ქილინჯეფს „[[მაჰაბჰარატა]]ს“ დო „[[რამაიანა]]ს“. * '''მაჰაჯანაპადეფი''' ვედური პერიოდიშ ბოლოს ინდოეთიშ სუბკონტინენტის რანწკი მორჩილი ომაფეეფქ დო ნოღა-სახენწჷფოეფქ გორჩქინდჷ, ნამუშეთ ბრელი მოშინაფილი რე ჯვ. წ. მა-10 ოშწანურაშ უკულიანი პერიოდით დოთარიღაფილ ვედურ დო ადრეინდურ [[ლიტერატურა]]ს. კინე თე ბორჯის, ადეიანი ნოღა-სახენწჷფოეფი მითმიშინუაფუდჷ ჯანაპადეფო. ჯანაპადეფიშ მახორობაშ დიდ ნორთის აკმადგინანდჷ დაღარას გოვითარაფილი პოლიტიკური დო სოციალური სტრუქტურაშ მაღვენჯი ტომეფი. ბრაჰმანული თეორიაშ მეჯინათ, მუჭოთ ჩქუ, [[ბუდა]]შ პერიოდიშ ჯარალუას ვაუღუდჷ კასტური სისტემა. თინა წჷმარინუანდჷ დაღარას სტრუქტურირაფილ ჯარალუას, სოდეთ ვაარსებენდჷ სრულფასუამი [[მონარქია]]. ხოლო უმოსი, თინა გჷდჷ [[ოლიგარქია]]ს ვარდა კანკალე ფორმათ, [[რესპუბლიკა]]ს. [[ფაილი:Gandhara Buddha (tnm).jpeg|მინი|250პს|ბუდაშ ბერძენულ-ბუდისტური სტატუეტი I-IIო.ო. განდჰარა]]ჩქ. ეკ.-შახ მა-5 ოშწანურას გჷმიქიმინჷ 16 ომაფექ ვარდა „რესპუბლიკაქ“ რჩქინელი მაჰაჯანაპადეფო - ქაში, ქოსალა, ანგა, მაგადჰა, ვრიჯი, მალა, ჩედი, ვამშა, კურუ, პანჩალა, მატსია, შურასენა, ასსაკა, ავანტი, განდჰარა და კამბოჯა. თენეფი იდვალუაფუდეს [[ინდ-განგიშ რზენი|ინდ-განგიშ რზენს]], ალმახანური [[ავღანეთი]]შე [[მაჰარაშტრა]]შახ დო [[ბჟადალი ბენგალი]]შახ. თე პერიოდის იჭყაფუ ინდური ცივილიზაციაშ უკული მაჟირა ნძალიერი ურბანიზაციაშ პერიოდი. [[სუბკონტინენტი]]შ დოსქილადირ ნორთის, მუჭოთ ჩქუ, არსებენდჷ მიარე შხვა მორჩილი სახენწჷფობური გჷმნაქიმინეფი, ნამუთშენი ჩინებეფი მუთმოფხვადუნა ლიტერატურას. კანკალე თინეფშე ომაფე ხეშუულება გჷნმიშჷ სანცხვარებელობათ, კანკალეს - კინე მუნეფი გჷშმაგორუნდეს მუნეფიშ მამართვალეფს...მახორობაშ ჟინფენეფიშ თარი ორაგადე ნინა რდჷ [[სანსკრიტი]], დაბალი სოციალური ფენეფი, ოორუე ინდოეთის ართიანწკჷმა გონშხვავაფილ ბანობურ დიალექტეფშა თ.გ. პრაკრიტშა რაგადანდჷ. ჩქ. ეკ.-შახ მა-5 ოშწანურას ე.ი. [[ბუდა]]შ დაბადებაშ მომენტიშო 16 ომაფეშე მიარექ აკიართიანეს დდო გჷმოქიმინეს ოთხი ელაზჷმაფათ შხუ გოართოიანაფა - ვატსა, ავანტი, ქოშალა დო [[მაგადჰა]]. თიმ პერიოდიშ რელიგიურ პრაქტიკას თარი რდჷ ბრაჰმანეფიშენი შესრულაფირი რთული ვედური რიტუალეფი. იკოროცხუ, ნამჷ-და ზუსტას თე პერიოდის, ჯვ. წ. მა-VII - მა-V ოშწანურეფს იჭარჷ [[უპანიშადეფი|უპანიშადეფქ]] - გვიანი ვედური პერიოდიშ რელიგიურ-ფილოსოფიური ტექსტეფი. უპანიშადეფქ უდიდაში გოლინა იღვენუ ინდური ფილოსოფიაშ ფორმირაფას დო დახე ართობურო გჷმოქიმინელი ბუდიზმიქ დო ჯაინიზმიქ, მუნეფიშ დუდით გონსახიერეს თე პერიოდიშ აზრობუაშ ორქოშ ხანა. ჩქ.წ. ეკ-შახ 537წ. [[სიდჰართა გაუტამა]]ქ „ გონსხივოსნებას“ მიოჭირინუ დო ბუდათგჷნირთჷ - „ზიარაფილი“ . [[ბუდიზმი]]შ დო [[ჯაინიზმი]]შ დოქტრინეფს აქცენტირაფილი რდჷ [[ასკეტიზმი]] დო იფაჩუდჷ [[პრაკრიტი]]შ ნინეფშა, მუთ ფართო მასეფშა გოლინაშ ღვენჯობას ონინალუდჷ.თინეფქუდიდაში გოლინა იღვენუეს ინდურ ტრადიციულ რელიგიურ პრაქტიკას. კერზოთ, ვეგეტარიანელობას, ჩხოლარეფიშ ჸვილუაშ გოხურგუას დო თ. უ. კინე თე ბორჯის, ჯაინიზმიშ გეოგრაფიული გოლინა იკენდჷ ხვალე ინდოეთის, ბუდისტ ბერეფქ [[ბუდა]]შ გურაფა გოფაჩეს [[ტიბეტი|ტიბეტის]], [[შრი-ლანკა]]ს, ცენტრალურ, ბჟაეიოლი დ ობჟათე-ბჟაეიოლ [[აზია]]ს. === სპარსული დო ბერძენული გოლინეფი === [[ფაილი:MacedonEmpire.jpg|250პს| left|thumb|ალექსანდრე მაკედონარიშ ეჭოფუეფი ოორუე ინდოეთშახ დო ალმახანური პაკისტანშახ.]] ჩქ. ეკ.-შახ 520წ. [[სპარსეთი]]შ [[მაფა]] [[დარიოს I]]აშ მართუალაშ ბორჯის [[ინდოეთიშ სუბკონტინენტი]]შ ოორუე-ბჟადალი ნორთი (ასეიანი ბჟაეიოლი [[ავღანეთი]] დო [[პაკისტანი]]) ეჭოფილქ იჸუ [[სპარსეთი]]შ აქემენიდური იმპერიაშენი. სპარსელეფიშ პატჷნალა ბატონობა თაქ გეჸვენჯი ჟირი ოშწანურაშ გოძვენას იგინძორებუდჷ. ჩქ. ეკ.-შახ 334წ. ალექსანდრე მაკედონარქ, გეჭოფუ [[მორჩილი აზია]] დო [[აქემენიდეფიშ იმპერია]], ქიმიოჭირინუ [[ინდოეთიშ სუბკონტინენტი]]შ ოორუე-ბჟადალი ხურგეფს. თიქ გიმორძგუ აბანობური რაჯაწკჷმა, მაფა პორწკჷმა დო გეჭოფუ [[პენჯაბიშ შტატი|პენჯაბიშ]] დიდი ნორთი, მარა ალექსანდრეშ მალჷმორეფქ უცბას ვარია გაცხადეს წიმი ულაშე დო წყარმალუ [[ბიასი (წყარმალუ)|ბიასი]]შ გჷნოჭკირწკჷმა, თექ სოდეთ ალმახანას ნოღა [[ჯალანდჰარი]] იდვალუაფუ. === მაგადჰაშ იმპერია === ვითაამშვი მაჰაჯანაპადიშ შქას არძაშე შანულამი რდჷ [[მაგადჰა]], ნამუსჷთ ოსტორიაშ ედომუშამი გოძვენას მართუნდეს შხვადოშხვა საგვარეულო დინასტიეფი. [[მაგადჰა]]შ დუმარსხუაფალი რდჷ ჯვ. წ. 684 წ. [[ჰარიანტაშ დინასტია]]. თიში ნანანოღა რდჷ - [[რაჯაგრიჰა]], ნამუსჷთ მოგვიანაფათ გიადჷ [[პატალიპუტრა]] (ასეიანი [[პატნა]]). მოგვიანაფათ მართუალაშა ქჷმორთ [[შიშუნაგიშ დინასტია]]ქ, ნამუთ ჯვ. წ. 424 წ. [[ნანდაშ დინასტია]]ქ დოთირუ. [[მაგადჰა]]შ ომაფექ არძაშე უმოსი შანულამი ტერიტორიულ დო ეკონომიკურ გოპეულუას მიოჭირინუ მაურიეფიშ დინასტიაშ პერიოდის. მაურიეფიშ ომაფე იდვალუაფუდ დახე ედომუშამი სუბკონტინენტის, კოკი შრი-ლანკაშ დო ინდოსტანიშ ჩქონიშ ობჟათეშე მადვალუ მორჩილი ნორთიშ მოხ. მარა თე ტერიტორიეფი მაურეფიშ მორსხუე ომაფეეფო იკოროცხუდეს. === მაურიეფიშ დინასტია === [[ფაილი:Mauryan Empire Map.gif|მინი|250პს.|მაურიეფიშ იმპერია]] ჯვ. წ. 321 წ. [[ჩანდრაგუპტა მაურია]]ქ გიორჯგინჷ ნანდაშ დინასტიაშ ეკონია მაფა [[დჰანა ნანდა]]ს, [[ჩანაკია]]წკჷმა აპიჯალათ ქჷდარსხუ [[მაურიეფიშ სახენწჷფო]]. ჩანდრაგუპტაშ მართუალაშე დოჭყაფილი მაურიეფქ ხვალე ეჭოფეს დო გოართოიანეს პრაქტიკულო ედომუშამი [[ინდოსტანიშ ჩქონი]] ვარინ, გაფართინეს თიში ხურგეფი [[ირანი]]შ დო შქა აზიაშ ხარჯშა ხოლო. ჩანდრაგუპტაქ შანულამი როლი მიშეღჷ ობჟათე ინდოეთის [[ჯაინიზმი]]შ გოფაჩუაშ საქმეს. [[ჩანდრაგუპტა მაურია]] დოთირუ მუშ ქომულსქუა [[ბინდუსარა]]ქ, ნამუშ ბორჯის გიგინძორ ხურგეფიშ გოფართინაფაქ [[კალინგაშ ომაფე]]შ დო შხვა ომაფეეფიშ ეჭოფუაშ ხარჯშა, [[ინდოსტანიშ ჩქონი]]შ ობჟათეს. [[ბინდუსარა]] ხვისტას, მუშ ქომულსქუაქ აშოკაქ დოთირუ, ნამუთ მართუალაშ მაართა წანეფს ცადენდჷ იმპერიაშ ხურგეფიშ უკულიანი გოფართინაფას. === გემაჸვენჯი დინასტიეფი === ჯვ.წ. 185წ. დორსხუაფილქ იჸუ [[შუნგაშ დინასტია]]ქ. თექ თიშ უკული მოხვადჷ, მუთ მაურიეფიშ ეკონია მაფა [[ბრიჰადრათჰა]] ჸვილირქ იჸუ მაურიეფიშ არმიაშ თარსარდალიშ [[პუშიამიტრა შუნგა]]შენი. შუნგეფიშ დინასტია დოთირუ [[კანვაშ დინასტია]]ქ, ნამუთ მართუნდჷ ბჟაეიოლ ინდოეთის ჯვ.წ.71 -26 წანეფს, უკული დოთირუ [[სატავაჰანაშ დინასტია]]ქ დო [[მაგადჰა]]შ იმპერიაშ აკანს გჷმიქიმინჷ [[ანდჰრა]]შ ომაფექ. === ევროპალი კოლონისტეფი ინდოეთის === მა-16 ოშწანურაშე იჭყაფუ ინდოეთიშ ეჭოფუა ევროპალ კოლონისტეფშე. დახე 200 წანა რდჷ ბრიტანეთიშ კოლონია. 1947 წანას მოხვადჷ სუბკონტინენტიშ კოლონიაშუკუნერი გორთუალა რელიგიაშ შინით ინდოეთო დო პაკისტანო, მუთიქ იჸუ თენეფს შქას ლჷმაშ დო ტერიტორიაშ გორთუალაშ ბაძაძიქ. ინდოეთიქ დიო დომინიონიშ სტატუს მიღჷ, მარა 1950 წანას ზოხორინალა გჷმაცხადჷ. შხვადოშხვა რელიგიური, კასტური დო ეთნოკულტურაქ ლჷმაშ ბაძაძიქ იჸუ.1948 წანას ჸვილირქ იჸუ „ბაპუ“ - „ქიანაშ მუმა“, მახათმა განდი, ნამდგაქჷთ დუდი გედგჷ ინდოეთიშ ზოხორინალაშ ყარაფის. == გეოგრაფია == {{main|ინდოეთიშ გეოგრაფია}} ინდოეთი იდვალუაფუ [[ობჟათე აზია]]ს. ქიანა ფართობით მოსოფელს [[მოსოფელიშ ქიანეფი ფართობიშ მეჯინათ|მაშკვითა აბანს]] იკენს (3 287 590 [[კვადრატული კილომეტრი|კმ²]], თინეფს შქას, სქირონა: 90,44 %, წყარიშ ჟინპიჯი: 9,56 %) დო მახორობათ მოსოფელს [[მოსოფელიშ ქიანეფი მახორობაშ მეჯინათ|მაჟირა აბანს]] იკენს (1 192 910 000 ადამ.). === ადმინისტრაციული დორთუალა === {{main|ინდოეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა}} ინდოეთი რე [[ფედერაცია|ფედერაციული]] [[რესპუბლიკა]], ნამუთ აკმოდირთუ ეჩდოჩხორო შტატიშე, ამშვი [[ინდოეთიშ მორსხუე ტერიტორიეფი|მორსხუე ტერიტორიაშე]] დო [[დელი|დელიშ ნაციონალური ნანანოღაშ ოლქიშე]]. არძა შტატის დო ჟირ მორსხუე ტერიტორიას - ([[პუდუჩერი]]ს დო დელიშ ნაციონალური ნანანოღაშ ოლქის) მუში გჷშაგორაფონი თარობა უღჷ. დოსქილადირ ხუთი მორსხუე ტერიტორია იმართუაფუ ადმინისტრატორით, ნამუსჷთ დუთმანიშნენს ცენტრალური ხეშუულება, დო შესაბამისო ინდოეთიშ პრეზიდენტიშ ბონი მართუალაშ თუდო რე. [[1956]] წანას, ინდოეთიშ შტატეფი რეორგანიზაფილი რდჷ, ნინაშობური შანიშ მეჯინათ<ref>cite web|url=http://www.commonlii.org/in/legis/num_act/sra1956250/|title=States{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Reorganisation Act, 1956|work=Constitution of India|publisher=Commonwealth Legal Information Institute|accessdate=2007-10-31|archiveurl=http://www.webcitation.org/6174PLc4H|archivedate=2011-08-22{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. თეურეშეხ, ადმინისტრაციული სისტემა პრაქტიკულო ვათირელე. არძა შტატი დო მორსხუე ტერიტორია გორთილიე ადმინისტრაციულ დო სათარობო ართულეფო, ნამუსჷთ ოლქი ჯოხონჷ. ინდოეთის 600 ოლქიშე უმოსი რე<ref>cite web|url=http://districts.gov.in/|title=Districts of India|accessdate=2007-11-25|publisher=[[National Informatics Centre|National Informatics Centre (NIC)]]|work=Government of India</ref>. მუშჸურე, ოლქეფი ირთუნა უმოსი მორჩილი ადმინისტრაციული ართულო - [[ტექსილი|ტალუკო]]. {|- class="standard" |- ! colspan="8" | შტატეფი |- ! № ! შტატეფი<br />(მარგალური ჯოხოდვალა) ! შტატეფი<br />(აბანობური ჯოხოდვალა) ! ადმინისტრაციული ცენტრი ! ფართობი,<br />კმ² ! მახორობა,<br /> ადამ. (2011) ! მეჭდალა,<br />ადამ./კმ² ! ორენი რუკას |- | 1 || [[ანდჰრა-პრადეში]] || {{lang-en|Andhra Pradesh}}<br />{{lang-hi|आन्ध्र प्रदेश}}<br />[[ტელუგუ (ნინა)|ტელუგუ]] ఆంధ్ర ప్రదేశ్<br />[[ურდუ ნინა|ურდუ]] آندھرا پردیش || [[ვიჯაიავადა|ვიჯაიავადა]] || 160 205 || 49 665 533 || 310 || [[ფაილი:India Seemandhra locator map.svg|center|90px]] |- | 2 || [[არუნაჩალ-პრადეში]] || {{lang-en|Arunachal Pradesh}}<br />{{lang-hi|अरुणाचल प्रदेश}} || [[იტანაგარი]] || 83 743 || 1 382 611 || 16,51 || [[ფაილი:Arunachal Pradesh in India.png|center|90px]] |- | 3 || [[ასამიშ შტატი|ასამი]] || {{lang-en|Assam}}<br />{{lang-hi|असम}}<br />[[ასამური ნინა|ასამური]] অসম || [[დისპური]] || 78 438 || 31 169 272 || 397,37 || [[ფაილი:Assam in India.png|center|90px]] |- | 4 || [[ბიჰარი]] || {{lang-en|Bihar}}<br />{{lang-hi|बिहार}} || [[პატნა]] || 94 163 || 103 804 637 || 1102,43 || [[ფაილი:Bihar in India.png|center|90px]] |- | 5 || [[გოა]] || {{lang-en|Goa}}<br />{{lang-hi|गोवा}}<br />[[კონკანი (ნინა)|კონკანი]] गोंय<br />[[მარათჰი (ნინა)|მარათჰი]] गोवा|| [[პანაჯი]] || 3702 || 1 457 723 || 393,77 || [[ფაილი:Goa in India.png|center|90px]] |- | 6 || [[გუჯარათი]] || {{lang-en|Gujarat}}<br />{{lang-hi|गुजरात}}<br />[[გუჯარათული ნინა|გუჯარათი]] ગુજરાત|| [[განდინაგარი]] || 196 024 || 60 383 628 || 308,04 || [[ფაილი:IndiaGujarat.png|center|90px]] |- | 7 || [[ჯამუ დო ქაშმირი]] || {{lang-en|Jammu and Kashmir}}<br />{{lang-hi|जम्मू और कश्मीर}}<br /> [[ურდუ ნინა|ურდუ]] جموں و کشمیر<br />[[ქაშმირული ნინა|ქაშმირული]] جۄم تٕ کٔشېر || [[სრინაგარი]] ((ზარხულს)<br />[[ჯამუ]] (ზოთონც) || 222 236 || 12 548 926 || 56,47 || [[ფაილი:Jammu and Kashmir in India.png|center|90px]] |- | 8 || [[ჯარხანდი]] || {{lang-en|Jharkhand}}<br />{{lang-hi|झारखंड}} || [[რანჩი]] || 79 714 || 32 966 238 || 413,56 || [[ფაილი:Jharkhand in India.png|center|90px]] |- | 9 ||[[ბჟადალი ბენგალი]] || {{lang-en|West Bengal}}<br />{{lang-hi|पश्चिम बंगाल}}<br />[[ბენგალური ნინა|ბენგალური]] পশ্চিমবঙ্গ|| [[კოლკატა]] || 88 752 || 91 347 736 || 1029,25 || [[ფაილი:West Bengal in India.png|center|90px]] |- | 10 || [[კარნატაკა]] || {{lang-en|Karnataka}}<br />{{lang-hi|कर्नाटक}}<br />[[კანადა (ნინა)|კანადა]] ಕರ್ನಾಟಕ|| [[ბანგალორი]] || 191 791 || 61 130 704 || 318,74 || [[ფაილი:Karnataka in India.png|center|90px]] |- | 11 || [[კერალა]] || {{lang-en|Kerala}}<br />{{lang-hi|केरल}}<br />[[მალაიალამური ნინა|მალაიალამი]] കേരളം|| [[ტირუვანანტაპურამი]] || 38 863 || 33 387 677 || 859,11 || [[ფაილი:Kerala in India.png|center|90px]] |- | 12 || [[მადჰია-პრადეში]] || {{lang-en|Madhya Pradesh}}<br />{{lang-hi|मध्य प्रदेश}} || [[ბჰოპალი]] || 308 000 || 72 597 565 || 235,71 || [[ფაილი:Madhya Pradesh in India.png|center|90px]] |- | 13 || [[მანიპური]] || {{lang-en|Manipur}}<br />{{lang-hi|मणिपुर}}<br />[[მანიპური (ნინა)|მანიპური]] মনিপুর|| [[იმპჰალი]] || 22 327 || 2 721 756 || 121,90 || [[ფაილი:IndiaManipur.png|center|90px]] |- | 14 || [[მაჰარაშტრა]] || {{lang-en|Maharashtra}}<br />{{lang-hi|महाराष्ट्र}}<br />[[მარათჰი (ნინა)|მარათჰი]] महाराष्ट्र|| [[მუმბაი]] || 307 713 || 112 372 972 || 365,19 || [[ფაილი:Maharashtra in India.png|center|90px]] |- | 15 || [[მეგჰალაია]] || {{lang-en|Meghalaya}}<br />{{lang-hi|मेघालय}} || [[შილონგი]] || 22 429 || 2 964 007 || 132,15 || [[ფაილი:Meghalaya in India.png|center|90px]] |- | 16 || [[მიზორამი]] || {{lang-en|Mizoram}}<br />{{lang-hi|मिज़ोरम}} || [[აიჯალი]] || 21 081 || 1 091 014 || 51,75 || [[ფაილი:Mizoram in India.png|center|90px]] |- | 17 || [[ნაგალენდი]] || {{lang-en|Nagaland}}<br />{{lang-hi|नागालैंड}} || [[კოჰიმა]] || 16 579 || 1 980 602 || 119,46 || [[ფაილი:Nagaland in India.png|center|90px]] |- | 18 || [[ოდიშა]]* || {{lang-en|Odisha}}<br />{{lang-hi|उड़ीसा}}<br />[[ორია (ნინა)|ორია]] ଓଡ଼ିଶା|| [[ბჰუბანეშვარი]] || 155 707 || 41 947 358 || 269,40 || [[ფაილი:Odisha in India.png|center|90px]] |- | 19 || [[პენჯაბიშ შტატი |პენჯაბი]] || {{lang-en|Punjab}}<br />{{lang-hi|पंजाब}}<br />[[პენჯაბური ნინა|პენჯაბური]] ਪੰਜਾਬ|| [[ჩანდიგარჰი]] || 50 362 || 27 704 236 || 550,10 || [[ფაილი:Punjab in India.png|center|90px]] |- | 20 || [[რაჯასტანი]] || {{lang-en|Rajasthan}}<br />{{lang-hi|राजस्थान}} || [[ჯაიპური]] || 342 239 || 68 621 012 || 200,51 || [[ფაილი:Rajasthan in India.png|center|90px]] |- | 21 || [[სიკიმი]] || {{lang-en|Sikkim}}<br />{{lang-hi|सिक्किम}}<br />[[ნეპალური ნინა|ნეპალი]] सिक्किम|| [[განგტოკი]] || 7096 || 607 688 || 85,64 || [[ფაილი:IndiaSikkim.png|center|90px]] |- | 22 || [[ტამილნადუ]] || {{lang-en|Tamil Nadu}}<br />{{lang-hi|तमिलनाडु}}<br />[[ტამილური ნინა|ტამილური]] தமிழ்நாடு|| [[ჩენაი]] || 130 058 || 72 138 958 || 554,67 || [[ფაილი:Tamil Nadu in India.png|center|90px]] |- | 23 || [[ტელანგანა]] || {{lang-en|Telangana}}<br />{{lang-hi|तेलंगाना}}<br />[[ტელუგუ (ნინა)|ტელუგუ]] తెలంగాణ|| [[ჰაიდარაბადი|ჰაიდარაბადი]] || 114 840 || 30 696 520 || 310,00 || [[ფაილი:Telangana_in_India.svg|center|90px]] |- | 24 || [[ტრიპურა]] || {{lang-en|Tripura}}<br />{{lang-hi|त्रिपुराु}}<br />[[ბენგალური ნინა|ბენგალური]] ত্রিপুরা|| [[აგარტალა]] || 10 492 || 3 671 032 || 349,89 || [[ფაილი:IndiaTripura.png|center|90px]] |- | 25 || [[უტარაკჰანდი]] || {{lang-en|Uttarakhand}}<br />{{lang-hi|उत्तराखंड}} || [[დეჰრადუნი]] || 53 484 || 10 116 752 || 189,15 || [[ფაილი:Uttarakhand in India.png|center|90px]] |- | 26 || [[უტარ-პრადეში]] || {{lang-en|Uttar Pradesh}}<br />{{lang-hi|उत्तर प्रदेश }}<br />[[ურდუ ნინა|ურდუ]] اتر پردیش|| [[ლაქნაუ]] || 240 928 || 199 581 477 || 828,14 || [[ფაილი:Uttar Pradesh in India.png|center|90px]] |- | 27 || [[ჰარიანა]] || {{lang-en|Haryana}}<br />{{lang-hi|हरियाणा }}<br />[[პენჯაბური ნინა|პენჯაბური]] ਹਰਿਆਣਾ || [[ჩანდიგარჰი]] || 44 212 || 25 353 081 || 573,44 || [[ფაილი:IndiaHaryana.png|center|90px]] |- | 28 || [[ჰიმაჩალ-პრადეში]] || {{lang-en|Himachal Pradesh}}<br />{{lang-hi|हिमाचल प्रदेश}} || [[შიმლა]] || 55 673 || 6 856 509 || 123,16 || [[ფაილი:Himachal Pradesh in India.png|center|90px]] |- | 29 || [[ჩატისგარჰი]] || {{lang-en|Chhattisgarh}}<br />{{lang-hi|छत्तीसगढ}} || [[რაიპური]] || 136 034 || 25 540 196 || 187,75 || [[ფაილი:Chhattisgarh in India.png|center|90px]] |- ! colspan="8" | მორსხუე ტერიტორიეფი |- | 1 || [[ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფი]] || {{lang-en|Andaman and Nicobar Islands}}<br />{{lang-hi|अंडमान और निकोबार द्वीप समूह}} || [[პორტ-ბლერი]] || 8249 || 379 944 || 46,06 || [[ფაილი:Andaman and Nicobar Islands in India.png|center|90px]] |- | 2 || [[დადრა დო ნაგარ-ჰაველი]] || {{lang-en|Dadra and Nagar Haveli}}<br />{{lang-hi|दादरा और नगर हवेली}}<br />[[გუჯარათული ნინა|გუჯარათი]] દાદરા અને નગર હવેલી|| [[სილვასა]] || 491 || 342 853 || 698,27 || [[ფაილი:IndiaDadraNagarHaveli.png|center|90px]] |- | 3 || [[დამანი დო დიუ]] || {{lang-en|Daman and Diu}}<br />{{lang-hi|दमन और दीव}}<br />[[გუჯარათული ნინა|გუჯარათი]] દમણ અને દિય|| [[დამანი (ნოღა)|დამანი]] || 112 || 242 911 || 2168,85 || [[ფაილი:Daman and Diu in India.png|center|90px]] |- | 4 || [[ლაქშადვიპი]] || {{lang-en|Lakshadweep}}<br />{{lang-hi|लक्षद्वीप}}<br />[[მალაიალამური ნინა|მალაიალამი]] ലക്ഷദ്വീപ || [[კავარატი]] || 32 || 64 429 || 2013,41 || [[ფაილი:Lakshadweep in India.png|center|90px]] |- | 5 || [[პუდუჩერი|პონდიშერი]] || {{lang-en|Pondicherry}}<br />{{lang-hi|पांडिचेरी}}<br />{{lang-fr|Pondichéry}}<br />[[მალაიალამური ნინა|მალაიალამი]] പുതുച്ചേരി<br />[[ტამილური ნინა|ტამილური]] புதுச்சேரி}<br />[[ტელუგუ (ნინა)|ტელუგუ]] పుదుచ్చేర || [[პუდუჩერი (ნოღა)|პუდუჩერი]] || 492 || 1 244 464 || 2529,40 || [[ფაილი:IndiaPondicherry.png|center|90px]] |- | 6 || [[ჩანდიგარჰი]] || {{lang-en|Chandigarh}}<br />{{lang-hi|चंडीगढ़}}<br />[[პენჯაბური ნინა|პენჯაბური]] ੰਡੀਗੜ੍ਹ || [[ჩანდიგარჰი]] || 114 || 1 054 686 || 9251,63 || [[ფაილი:Chandigarh in India.png|center|90px]] |- ! colspan="8" | ნაციონალური ნანანოღაშ ოლქი |- | 1 || [[დელი]] || {{lang-en|Delhi}}<br />{{lang-hi|दिल्ली}}<br />[[ურდუ ნინა|ურდუ]] دلی<br />[[პენჯაბური ნინა|პენჯაბური]] ਦਿੱਲੀ || [[დელი]] || 1483 || 16 753 235 || 11296,85 || [[ფაილი:Delhi in India.png|center|90px]] |- style="background: #CCC;" | ||ედომუშამო|| || || 3 287 882 || 1 210 193 422 || 368,07 || |- |* || [[2011]] წანას, ინდოეთიშ შტატი ორისას ჯოხოდვალა გჷნუთირეს დო ასე [[ოდიშა]] ჯოხო. |} == მახორობა == === მუდანობა === {{ინდოეთიშ უდიდაში ნოღეფი}} ინდოეთი მახორობაშ მეჯინათ, მოსოფელს მაჟირა აბანს იკენს (1,2 მილიარდშე უმოსი ადამიერი) [[ჩინეთი]]შ უკული<ref name="CIA">{{cite web |title=CIA Factbook: India |work=[[CIA Factbook]]| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html |accessdate=2007-03-10}}</ref>. ინდოარეფიშ დოხოლაფირო 70 % ოფუტე რეგიონეფს ოხორანს, მარა ბოლო ვითწანურეფიშ გოძვენას, დიდ ნოღეფშა მიგრაციაქ ონოღე მახორობაშ უცბაშიანი ძინა გჷმიწუ. ინდოეთიშ უდიდიაში ნოღეფი რე: [[მუმბაი]] (ჸოფირი ბომბეი), [[დელი]], [[კოლკატა]] (ჸოფირი კალკუტა), [[ჩენაი]] (ჸოფირი მადრასი), [[ბანგალორი]], [[ჰაიდარაბადი|ჰაიდარაბადი]] დო [[აჰმადაბადი]]<ref name="LOC PROFILE">{{cite web | title = Country Profile: India | url = http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/India.pdf | accessdate = 2007-06-24 | publisher = Library of Congress - Federal Research Division | month = December | year = 2004 | format = PDF | archiveurl = http://www.webcitation.org/6174V7WHm | archivedate = 2011-08-22 }}</ref>. კულტურული, ნინაშობური დო გენეტიკური მიარეფერუამობათ, ინდოეთი მოსოფელს მაჟირა აბანს იკენს, [[აფრიკა]]შ კონტინენტიშ უკული<ref name="LOC PROFILE"/>. ინდოეთიშ მახორობას, ჭარუა-კითხირიშ რჩქინაშ ოშქაშე დონე აკმადგინანს 64,8 % (53,7 % ოსურკათეფს შქას დო 75,3 % ქომოლკათეფს შქას)<ref name="CIA"/>. ჭარუა-კითხირიშ არძაშე უმოსი მაღალი დონე [[კერალა]]შ შტატის რე (91 %)<ref>{{cite web|url=http://www.kerala.gov.in/education/|title=Kerala's literacy rate|publisher=[[Government of Kerala]]|accessdate=2007-12-13|work=kerala.gov.in|deadlink=404|archiveurl=http://web.archive.org/20030311192337/www.kerala.gov.in/education/|archivedate=2003-03-11}}</ref>, დო არძაშე დაბალი — [[ბიჰარი|ბიჰარს]] (47 %)<ref>{{cite web|url=http://gov.bih.nic.in/Profile/CensusStats-03.htm Census Statistics of Bihar: Literacy Rates|title=Literacy rate of Bihar|accessdate=2007-12-13|publisher=Government of Bihar}}</ref>. მახორობაშ გენდერული აკოდგინალუა იხასიათებუაფუ ქომოლკათაშ მუდანობაშ უმოსობათ ოსურკათაშ მუდანობაწკჷმა ელაზჷმაფათ. მახორობაშ ქომოლკოჩეფიშ ნორთი აკმადგინანს 51,5 %, ოსურკათეფიშ — 48,5 % (1000 ქომოლკოჩი = 944 ოსურკოჩი). ინდოეთიშ მახორობაშ [[ასაკობური-სქესობური პირამიდა|ოშქაშე ხანი]] აკმადგინანს 24,9 წანას, მახორობაშ წანმოწანური ძინა — 1,38 %; 1000 ადამიერშო წანმოწანას იბადებუ 22,01 ბაღანა<ref name="CIA"/>. მახორობაშ [[2001]] წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, 14 წანაშ ხანშა ბაღანეფი აკმადგინანდჷ მახორობაშ 40,2 %-ის, 15-59 წანაშ ხანი — 54,4 %-ის, 60 წანა დო უმოს მეტი — 5,4 %-ის. ინდოეთიშ ხურგაშ გალე, დოხოლაფირო 38 მილიონი ინდოარი ოხორანს — ინდოარეფიშ უდიდაში ჯარალუეფი რე [[ააშ]]-ის, [[გოართოიანაფილი ომაფე]]ს, [[ავსტრალია]]ს, [[გერმანია]]ს, [[იაპონია]]ს დო [[კანადა]]ს. თაშნეშე, ინდოარეფიშ მორჩილი მუდანობაშ ჯარალუა რე [[რუსეთი]]ს, [[საფრანგეთი]]ს, [[ობჟათე კორეა]]ს, [[არგენტინა]]ს დო [[ჩინეთი]]ს. === ნინეფი === ინდოეთი [[ინდოარიული ნინეფი|ინდო-არიული]] ნინაშობური ბუნეფიშ (მახორობაშ 74 %) დო [[დრავიდული ნინეფი|დრავიდული]] ნინაშობური ფანიაშ (მახორობაშ 24 %) ოდაბადე რე. შხვა ნინეფი, ნამუშათ ინდოეთის რაგადანან, [[ავსტროაზიული ნინეფი|ავსტროაზიული]] დო [[ტიბეტურ-ბირმული ნინეფი|ტიბეტურ-ბირმულ]] ლინგვისტურ ფანიაშე მოურს. [[ჰინდი]], ინდოეთის არძაშე გოფაჩილი ნინა<ref>{{cite web|title=Languages by number of speakers according to 1991 census|publisher=Central Institute of Indian Languages|url=http://www.ciil.org/Main/Languages/map4.htm|accessmonthday=August 2|accessyear=2007|deadlink=404|archiveurl=http://web.archive.org/20061009183127/www.ciil.org/Main/Languages/map4.htm|archivedate=2006-10-09}}</ref>, ინდოეთიშ თარობაშ ოფიციალური ნინა რე<ref>Mallikarjun, B. (Nov., 2004), [http://www.languageinindia.com/nov2004/mallikarjunmalaysiapaper1.html Fifty Years of Language Planning for Modern Hindi-The Official Language of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224084645/http://www.languageinindia.com/nov2004/mallikarjunmalaysiapaper1.html |date=2008-12-24 }}, [http://www.languageinindia.com/index.html ''Language in India''], Volume 4, Number 11. ISSN 1930—2940.</ref>. ინგლისური ნინა, ნამუთ ფართეთ გჷმირინუაფუ ბიზნესის დო ადმინისტრაციეფს, „დუმახვარაფალი ოფიციალური ნინაშ“ სტატუსი უღჷ<ref name=English-subsidiary>{{cite web |title=Notification No. 2/8/60-O.L. (Ministry of Home Affairs), dated 27 April, 1960||url=http://www.rajbhasha.gov.in/preseng.htm|accessmonthday=July 4 |accessyear=2007|deadlink=404|archiveurl=http://web.archive.org/20061223014250/www.rajbhasha.gov.in/preseng.htm|archivedate=2006-12-23}}</ref>; ინგლისური თაშნეშე დიდ როლს ლაჸაფენს გონათუას, გჷშაკერძაფილო ოშქაშე დო უმაღალაში გონათუას. [[ინდოეთიშ კონსტიტუცია]]ს გოთანჯილიე 21 ოფიციალური ნინა, ნამუშათ ქიანაშ მახორობაშ უდიდაშ ნორთი რაგადანსინ ვარდა კლასიკური სტატუსი უღუნ. ინდოეთის იკოროცხუ 1652 დიალექტი<ref>{{cite book |first=K.M. |last=Matthew |title=Manorama Yearbook 2003 |publisher=[[Malayala Manorama]] |year=2006 |id=ISBN 81-89004-07-7 |pages=g 524}}</ref>. {| class ="wikitable sortable" |+ '''ინდოეთიშ ნინეფი მორაგადეეფიშ მუდანობაშ მეჯინათ''' |- !აბანი||ნინა |colspan=3 !! class="unsortable"|'''მახორობაშ ეჭარუა ([[2001]])'''<ref>[http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement4.htm SCHEDULED LANGUAGES IN DESCENDING ORDER OF SPEAKERS' STRENGTH — 2001]</ref><br /><small>(მახორობა 1,004.59 მლნ ადმ)</small> |- | || || '''მორაგადეეფიშ მუდანობა''' || '''ედომუშამი მახორობაშ მუდანობა''' || '''გეოგრაფიული გოფაჩუა''' |- | 1 ||bgcolor="#ffc0c0" |'''[[ჰინდი|ჰინდი დო თიში დიალექტეფი]]'''<ref>[[ბჟადალი ჰინდი]], [[ბჟაეიოლი ჰინდი]], [[ბიჰარული ნინეფი|ბიჰარი]], [[რაჯასტანული ნინა|რაჯასტანული]] დო [[პაჰარი (ნინეფი)|პაჰარი]].</ref>||422 048 642 ||41,03 % || [[ოორუე ინდოეთი]] |- | 2 ||bgcolor="#ffc0c0" |'''[[ბენგალური ნინა|ბენგალური]]''' || 83 369 769 || 8,11 % || [[ბჟადალი ბენგალი]], [[ასამიშ შტატი|ასამი]], [[ჯარხანდი]], [[ტრიპურა]] |- | 3 ||bgcolor="#c0ffc0" |'''[[ტელუგუ (ნინა)|ტელუგუ]]''' || 74 002 856||7,37 % || [[ანდჰრა-პრადეში]], [[კარნატაკა]], [[ტამილნადუ]], [[მაჰარაშტრა]], [[ოდიშა]] |- | 4 ||bgcolor="#ffc0c0" | '''[[მარათული ნინა|მარათჰი]]''' || 71 936 894 || 6,99 % || [[მაჰარაშტრა]], [[კარნატაკა]], [[მადჰია-პრადეში]], [[გუჯარათი]], [[ანდჰრა-პრადეში]], [[გოა]] |- | 5 ||bgcolor="#c0ffc0" | '''[[ტამილური ნინა|ტამილური]]'''|| 60 793 814|| 5,91 % || [[ტამილნადუ]], [[კარნატაკა]], [[პუდუჩერი]], [[ანდჰრა-პრადეში]], [[კერალა]], [[მაჰარაშტრა]] |- | 6 ||bgcolor="#ffc0c0" | '''[[ურდუ ნინა]]''' || 51 536 111||5,01 % || [[ჯამუ დო ქაშმირი]], [[ანდჰრა-პრადეში]], [[დელი]], [[ბიჰარი]], [[უტარ-პრადეში]] |- | 7 ||bgcolor="#ffc0c0" | '''[[რაჯასტანული ნინა|რაჯასტანული]]''' || 50 მლნ.-შე უმოსი.||5 % || [[რაჯასტანი]], [[გუჯარათი]], [[პენჯაბიშ შტატი|პენჯაბი]], [[ჰარიანა]] |- | 8 ||bgcolor="#ffc0c0" | '''[[გუჯარათული ნინა|გუჯარათული]]''' || 46 091 617||4,48 % || [[გუჯარათი]], [[მაჰარაშტრა]], [[ტამილნადუ]] |- | 9 ||bgcolor="#c0ffc0" | '''[[კანადა (ნინა)|კანადა]]''' || 37 924 011 ||3,69 % || [[კარნატაკა]] |- | 10 ||bgcolor="#c0ffc0" | '''[[მალაიალამური ნინა|მალაიალამი]]''' ||33 066 392||3,21 % || [[კერალა]], [[ლაქშადვიპი]], [[მაჰე (ინდოეთი)|მაჰე]], [[პუდუჩერი]] |- | 11 ||bgcolor="#ffc0c0" | '''[[ორია (ნინა)|ორია]]''' || 33 017 446|| 3,21 % || [[ოდიშა]] |- | 12 ||bgcolor="#ffc0c0" | '''[[პენჯაბური ნინა|პენჯაბური]]''' || 29 102 477||2,83 % || [[პენჯაბიშ შტატი|პენჯაბი]], [[ჩანდიგარჰი]], [[დელი]], [[ჰარიანა]] |- | 13 ||bgcolor="#ffc0c0" | '''[[ბჰოჯპური]]''' ||25 მლნ.||2,3 % || [[ბიჰარი]], [[ჯარხანდი]], [[უტარ-პრადეში]] |- | 14 ||bgcolor="#ffc0c0" | '''[[ასამური ნინა|ასამური]]''' ||13 168 484||1,28 % || [[ასამიშ შტატი|ასამი]] |- | 15 ||bgcolor="#ffc0c0" | '''[[მაიტჰილი]]''' || 12 179 122||1,18 % || [[ბიჰარი]] |- | 16 ||bgcolor="#ffffc0" | '''[[სანტალი (ნინა)|სანტალი]]''' || 6 469 600 ||0,63 % || [[სანტალეფი]]შ ტომი, ნამუთ ოხორანა [[ჩჰოტა-ნაგპური]]შ ლაკადას, [[ბიჰარი]]შ, [[ჩატისგარჰი]]შ, [[ჯარხანდი]]შ დო [[ოდიშა]]შ შტატეფიშ ტერიტროიას. |- | 17 ||bgcolor="#ffc0c0" | '''[[ქაშმირული ნინა|ქაშმირული]]''' || 5 527 698 ||0,54 % || [[ჯამუ დო ქაშმირი]] |- | 18 ||bgcolor="#ffc0c0" | '''[[ნეპალური ნინა|ნეპალური]]''' || 2 871 749 ||0,28 % || [[სიკიმი]], [[ბჟადალი ბენგალი]], [[ასამიშ შტატი|ასამი]] |- | 19 ||bgcolor="#ffc0c0" | '''[[სინდჰი (ნინა)|სინდჰი]]''' ||2 535 485 ||0,25 % || [[გუჯარათი]], [[მაჰარაშტრა]], [[რაჯასტანი]], [[მადჰია-პრადეში]] |- | 20 ||bgcolor="#ffc0c0" | '''[[კონკანი (ნინა)|კონკანი]]''' || 2 489 015||0,24 % || [[კონკანი]] ([[გოა]], [[კარნატაკა]], [[მაჰარაშტრა]], [[კერალა]]) |- | 21 ||bgcolor="#ffc0c0" | '''[[დოგრი (ნინა)|დოგრი]]''' || 2 282 589 ||0,22 % || [[ჯამუ დო ქაშმირი]] |- | 22 ||bgcolor="#c0c0ff" | '''[[მანიპური (ნინა)|მანიპური]]''' ||1 466 705 ||0,14 % || [[მანიპური]] |- | 23 ||bgcolor="#c0c0ff" | '''[[ბოდო (ნინა)|ბოდო]]''' ||1 350 478 ||0,13 % || [[ასამიშ შტატი|ასამი]] |- | 24 ||bgcolor="#ffc0c0" | '''[[სანსკრიტი]]''' || 14 135||N || [[მატური]] |- |} <span style="background:#ffc0c0">ვარდიშფერით</span> შანილიე [[ინდოარიული ნინეფი]], <span style="background:#c0ffc0">წვანეთ</span> — [[დრავიდული ნინეფი|დრავიდული]], <span style="background:#c0c0ff">ლენო</span> — [[ჩინურ-ტიბეტური ნინეფი|ჩინურ-ტიბეტური]], <span style="background:#ffffc0">ყვინთელით</span> — [[ავსტროაზიული ნინეფი|ავსტროაზიული]]. === რელიგია === ინდოარეფიშ 900 მილიონშე უმოსი (მახორობაშ 80,5 %) [[ინდუიზმი]]შ მორწუმე რე. შხვა რელიგიეფი, ნამუსჷთ შანულამი მუდანობაშ მორწუმეეფი ჸუნსინ რე [[ისლამი]] (13,4 %), [[ქირსიანობა]] (2,3 %), [[სიქიზმი]] (1,9 %), [[ბუდიზმი]] (0,8 %) დო [[ჯაინიზმი]] (0,4 %). ინდოეთის წჷმორინაფილი რე თიჯგურა რელიგიეფი, მუჭომითი რე [[იუდაიზმი]], [[ზოროასტრიზმი]], [[ბაჰაიზმი]] დო შხვა<ref>{{cite web |title=Census of India 2001, Data on Religion |work=Census of India |url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/India_at_glance/religion.aspx |accessmonthday=November 22 |accessyear=2007}}</ref>. [[ადივასი|აბორიგენი]] მახორობაშ შქას, ნამუთ აკმადგინანს 8,1 %-ის, გოფაჩილი რე [[ანიმიზმი]]<ref>{{cite web|title=Tribes: Introduction|publisher=Ministry of Tribal Affairs, [[ინდოეთიშ თარობა]]|url=http://tribal.nic.in/introduction.html|accessmonthday=April 12|accessyear=2007|work=National Informatics Centre|deadlink=404|archiveurl=http://web.archive.org/20070928091018/tribal.nic.in/introduction.html|archivedate=2007-09-28}}</ref>. რელიგიური ბუნეფიშ მახასიათაფალეფი [[2001]] წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მეჯინათ {| class="sortable wikitable" align="center" |- style="text-align: center;" | | '''[[რელიგია ინდოეთის|რელიგია]]''' | | '''მახორობა'''<br />% | | '''[[მახორობაშ ძინა|ძინა]]'''<br />([[1991]]—2001) | | '''[[სქესეფიშ ელაზჷმაფა]]''' | | '''[[ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა]]'''<br />(%) | | '''[[მახანდე ნძალა]]'''<br />(%) | | '''სქესეფიშ ელაზჷმაფა'''<br />(ოფუტე) | | '''სქესეფიშ ელაზჷმაფა'''<br />(ნოღა) | | '''სქესეფიშ ელაზჷმაფა'''<br />(ბაღანეფი) |- ! bgcolor="#E5BCA6" | [[ინდუიზმი]] | 80,46 % || 20,3 % || 931 || 65,1 % || 40,4 % || 944 || 894 || 925 |- ! bgcolor="#BDBF97" | [[ისლამი]] |13,43 % || 36,0 % || 936 || 59,1 % || 31,3 % || 953 || 907 || 950 |- ! bgcolor="#A69A8E" | [[ქირსიანობა]] | 2,34 % || 22,6 % || 1009 || 80,3 % || 39,7 % || 1001 || 1026 || 964 |- ! | [[სიქიზმი]] | 1,87 % || 18,2 % || 893 || 69,4 % || 37,7 % || 895 || 886 || 786 |- ! bgcolor="#F6E4A0" | [[ბუდიზმი]] | 0,77 % || 18,2 % || 953 || 72,7 % || 40,6 % || 958 || 944 || 942 |- ! | [[ჯაინიზმი]] | 0,41 % || 26,0 % || 940 || 94,1 % || 32,9 % || 937 || 941 || 870 |- ! bgcolor="#B4A28E" | [[ანიმიზმი]], შხვა | 0,65 % || 103,1 % || 992 || 47,0 % || 48,4 % || 995 || 966 || 976 |} == სახენწჷფო სისტემა == სახენჷწიფოშ სისტემათ რე [[ფედერაციული სახენწჷფო|ფედერაციული]] რესპუბლიკა.</br> ქიანაშ მადუდე რე პრეზიდენტი.</br> თარობაშ (კანტორაშ) უნჩაში რე პრემიერ-მინისტრი.</br> კანონიშდუმადვალუ ორგანო რე ჟირპალატამი პარლამენტი. აკმოდირთუ შტატეფიშ სხუნუშე (რაჯია საბჰა, 250 მაკათური) დო ოკათაშური პოლიტიკაშე (ლოე საბჰა, 545 მაკათური).</br> პარტიეფი - ინდოეთიშ ერუანული კონგრესი, ბჰარატია ჯანატა პარტია დო შხვა.</br> == ეკონომიკა == 1990-ამი წანეფშე ინდოეთიშ ეკონომიკა, თექ დოჭყაფილი რეფორმეფიშ გეშა, უმოსო ქიმკიჭიფუ ურცხოარი ინვესტორეფი. ქიანაქ სერიოზულო გინოსხაპ ინფორმაციული ტექნოლოგიეფიშ დარგეფშა. თინეფიშ კინოინდუსტრია გოვითარაფილი რე (ბოლივუდი).</br> ქიანაშ პროდუქტი: (გიმო) ტირინუა - 357მლრდ $ (მა-15 აბანს), ართ შურშა მოურს 370$ წანას.</br> ექსპორტი (გინაღალარი პროდუქტი): ორქო, ბარგი, ბამბე დო ჩაი.</br> ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://goidirectory.nic.in/ ინდოეთიშ რესპუბლიკაშ თარობაშ საიტეფიშ ოფიციალური კატალოგი] * [http://univertv.ru/video/kulturologiya/kultura_narodov_mira/indiya_s_majklom_vudom/?mark=science ინდოეთი მაიკლ ვუდწკჷმა ართო.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707163615/http://univertv.ru/video/kulturologiya/kultura_narodov_mira/indiya_s_majklom_vudom/?mark=science |date=2017-07-07 }} — [[BBC]]-იშ დოკუმენტური ფილმი == სქოლიო == {{სქოლიო|2}} {{მერკე}} {{აზიაშ ქიანეფი}} {{ინდოეთიშ შტატეფი დო ტერიტორიეფი}} [[კატეგორია:ინდოეთი]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ ჸოფილი კოლონიეფი]] [[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]] frc4b3nd7xh1mlhtc73rba0k2pje0ij 0 7595 253781 239204 2026-10-05T23:11:28Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 253781 wikitext text/x-wiki {| style="border: 1px solid #AAAAAA; clear: right; float: right; font-size: 90%; margin-bottom: 0.5 em; margin-left: 1em; padding: 0.4em; vertical-align: middle; width: 18em;" class="infobox" |- !style="background-color:#E6E6E6; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|ააპუერკაშ არქეოლოგიური ზონა* |- !style="background-color:; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|[[მოსოფელიშ მონძალა|იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი]] |- |align="center" colspan="2"|[[ფაილი:Dolina-Pano-3.jpg|250პქ]] |- |'''[[ქიანა]]''' |<span style="white-space: nowrap;">[[ფაილი:Flag of Spain.svg|25px]] [[ესპანეთი]]</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''ტიპი'''</span> |<span style="white-space: nowrap;"> კულტურული</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''[[მოსოფელიშ მონძალა|კრიტერიუმეფი]]'''</span> |<span style="white-space: nowrap;">iii, v</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''ერკებული'''</span> |<span style="white-space: nowrap;"> [http://whc.unesco.org/en/list/ იუნესკოშ ერკებული]</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">რეგიონი**</span> |<span style="white-space: nowrap;">[[ევროპა]]</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''[[გეოგრაფიული კოორდინატეფიშ სისტემა|კოორდინატეფი]]''' </span> |[http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=ka&pagename=%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%9E%E1%83%A3%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%9B%E1%83%97%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98&params=42.355277787778_N_-3.5183333433333_E 42°21′19″ ოორ. გ. 3°31′06″ ბჟად. გ.] |- !style="background-color:#E6E6E6; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|კათაფაშ ისტორია |- |<span style="white-space: nowrap;">კათაფა </span> |2000 ([[მოსოფელიშ მონძალაშ კომიტეტი|24-ა სესია]]) |- |<span style="white-space: nowrap;">ნომერი </span> |[http://whc.unesco.org/en/list/989 989] |- !style="background-color:color:white; font-size: 90%; text-align:center;" colspan="2"|[http://whc.unesco.org/en/list * ქძ. ინგლ. ჯოხო UNESCO-შ ერკებულს.] |- !style="background-color:color:white; font-size: 90%; text-align:center;" colspan="2"|[http://whc.unesco.org/en/list/?search=&search_by_country=&type=&media=&region=&order=region ** იუნესკოშით კლასიფიცირაფილი რეგიონი.] |} {{მოსოფელიშ მონძალა|989}} '''ატაპუერკაშ გვალეფი''' ({{lang-es|''Sierra de Atapuerca''}}) — უჯვეშაში [[კარსტი|კარსტული]] რეგიონი [[ესპანეთი|ესპანეთის]], [[ბურგოსიშ პროვინცია|ბურგოსიშ პროვინციაშ]] ნოღა [[ატაპუერკა (ნოღა)|ატაპუერკაშ]] სიხოლას. რეგიონი მუდგაზმარენ ფოქვას იკათუანს, სოდეთ მეგორაფილი რე თელ ბჟადალ ევროპას თეჟამო ჩინებულ უჯვეშაშ ადამიერიშ - [[ჰომინინა|ჰომინინაშ]] ნანთხორეფშა დო ქუაშ ანჯარეფშა. უჯვეშაში ჰომინიდეფი 1.2 მლნ წანათ ითარიღებუნა დო ევროპაშ მაართა ადამიერეფს წჷმარინუანა. 2000 წანას, რეგიონი [[იუნესკო]]ქ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ ჯოხოთ „ატაპუერკაშ არქეოლოგიური ზონა“. == ქოძირით თაშნეშე == * [[იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ესპანეთის]] * [[მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://web.archive.org/web/20141008085645/http://www.atapuerca.tv/ Official Web Page of the Atapuerca UCM-ISCIII Research Group] * [http://www.amnh.org/exhibitions/atapuerca/ American Museum of Natural History-Atapuerca] * [http://www.atapuerca.com/ www.atapuerca.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141117001839/http://www.atapuerca.com/ |date=2014-11-17 }} [[კატეგორია:ესპანეთიშ არქეოლოგიური ობიექტეფი]] [[კატეგორია:ესპანეთიშ ისტორია]] [[კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ესპანეთის]] h8og44ykfpvuinm326cxeuq6sbpl3t4 0 17443 253784 207243 2026-10-06T02:27:44Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 253784 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Indian states by official language.png|thumb|ინდუოეთიშ შტატეფს ჰინდი, ინგლისური დო რეგიონული ნენეფი მუჭოთ ოფიციალური სახენწჷფო ნინეფი თეში]] [[ინდოეთი]]ს 447 შხვადოშხვა ნინაშა დო 2000 [[დიალექტი|დიალექტშა]] რაგადანა. ინდოეთიშ კონსტიტუციას ჭარჷ, ნამჷ-და [[ჰინდი]] დო [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] ნაციონალური თარობაშ ჟირი ოხანდე ნინა რე, ანუ სახენწჷფო ნინეფი რე. თეშ მოხ, ოფიციალური სტატუსი ხოლო უღჷ 22 ნინას ({{lang|en|scheduled languages}}), ნამუსჷთ გჷმირინუანა ინდოეთიშ [[ინდოეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა|შტატეფიშ]] თარობეფი, შხვადოშხვა ადმინისტრაციულ ღანკეფშო. დოგეგმილი რდჷ, ნამჷ-და [[1965]] წანას, ინგლისურ ნინას სახენწჷფო ნინაშ სტატუსი ვაღვენუდჷ დო "გეძინელი სახენწჷფო ნინაშ" სტატუსი აღვენუაფუდჷ თიმ ბორჯიშა, სოიშახ ჰინდიშა გინულა ედომუშამასშტაბურო ვეთებუდუნჷ. მარა კანკალე შტატიშ პროტესტიშ გეშა, თექ სოდე ჰინდი ვეგჷმირინუაფუდუ, სიტუაცია ვათირელე, დო კინე ჟირი ნინაქ ქჷდოსქიდჷ სახენწჷფო ნინათ. მალასიანი ინდუსტრიალიზაციაშ დო ეკონომიკას მიარენაციონალური გოლინაშ გეშა, ინგლისური ნინა სახენწჷფო მართუალას დო ბიზნესის პოპულარულ დო გოლინამი ოურთიართობე საშვალებათ დუთმოსქჷდუ. == სახენწჷფო ნინეფი == # [[ჰინდი]] # [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] == ოფიციალურო აღიარაფილი ნინეფი == === ნაციონალური ნინეფი === ორხველჷ ხუთი ნინაშობურ ფანიას: * '''[[ინდოევროპული ნინეფი]]''': ** ინდოარიული ნინეფი *** [[ასამური ნინა|ასამური]] (შტატი [[ასამიშ შტატი|ასამიშ]] ოფიციალური ნინა) *** [[ბენგალური ნინა|ბენგალური]] ([[ბჟადალი ბენგალი]], [[ტრიპურა]]) *** [[გუჯარათული ნინა|გუჯარათული]] ([[დადრა დო ნაგარ-ჰაველი]], [[დამანი დო დიუ]], [[გუჯარათი]]) *** [[დოგრი (ნინა)|დოგრი]] ([[ჯამუ დო ქაშმირი]]) *** [[კონკანი (ნინა)|კონკანი]] ([[გოა]]) *** [[მაიტჰილი]] ([[ბიჰარი]]) *** [[მარათული ნინა|მარათჰი]] ([[მაჰარაშტრა]], გოა, დამანი დო დიუ) *** [[ნეპალური ნინა|ნეპალური]] ([[სიკიმი]]) *** [[ორია (ნინა)|ორია]] ([[ორისა]]) *** [[პენჯაბური ნინა|პენჯაბური]] ([[პენჯაბიშ შტატი|პენჯაბი]], ჩანდიგარჰი, ჰარიანა, ჰიმაჩალ-პრადეში) *** [[სანსკრიტი]] ([[ღურელი ნინა]], ასქილადირი რე მუჭოთ საკულტო ნინა) *** [[სინდჰი (ნინა)|სინდჰი]] *** [[ურდუ ნინა|ურდუ]] ([[ჯამუ დო ქაშმირი]]) *** [[ჰინდი]] ([[ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფი]], [[ბიჰარი]], [[ჩანდიგარჰი]], [[ჩატისგარჰი]], [[დელი]], [[ჰარიანა]], [[ჰიმაჩალ-პრადეში]], [[ჯარხანდი]], [[მადჰია-პრადეში]], [[რაჯასტანი]], [[უტარ-პრადეში]], [[უტარაკჰანდი]]) ** დარდული ნინეფი *** [[ქაშმირული ნინა|ქაშმირული]] (ჯამუ დო ქაშმირი) * '''[[დრავიდული ნინეფი]]''': ** [[კანადა (ნინა)|კანადა]] ([[კარნატაკა]]) ** [[მალაიალამური ნინა|მალაიალამური]] ([[კერალა]], [[ლაქშადვიპი]], პუდუჩერი) ** [[ტამილური ნინა|ტამილური]] ([[ტამილნადუ]], პუდუჩერი) ** [[ტელუგუ (ნინა)|ტელუგუ]] ([[ანდჰრა-პრადეში]], პუდუჩერი) * '''[[მუნდაშ ნინეფი]]''': ** [[სანტალი (ნინა)|სანტალი]] (ბიჰარი, ჯარხანდი, ორისა, ბჟადალი ბენგალი) * '''[[:კატეგორია:ტიბეტურ-ბირმული ნინეფი|ტიბეტურ-ბირმული ნინეფი]]''': ** [[ბოდო (ნინა)|ბოდო]] ([[ასამიშ შტატი|ასამი]]) ** [[მანიპური (ნინა)|მანიპური]] ([[მანიპური]]) === შტატეფი დო მორსხუე ტერიტორიეფი === ==== შტატეფი ==== {| class = "wikitable sortable" ! No. || შტატი || ოფიციალური ნინა || შხვა ოფიციალურო აღიარაფილი ნინეფი |- | 1. || [[ანდჰრა-პრადეში]] || [[ტელუგუ (ნინა)|ტელუგუ]]<ref>The Andhra Pradesh Official Language Act, 1966, declares Telugu to be the official language. This enactment was implemented by GO Ms No 420 in 2005. {{citation |last=Rao |first=M. Malleswara |title=Telugu declared official language | newspaper=[[The Hindu]] (Online edition) |date=September 18, 2005 |url=http://www.hindu.com/2005/09/18/stories/2005091803740600.htm |accessdate=2007-07-16}}</ref> || [[ურდუ ნინა|ურდუ]]<ref>Urdu is used as a second official language in certain districts for certain specific purposes. {{Citation |last=Fatihi |first=A.R.|title=Urdu in Andhra Pradesh |journal=Language in India |volume=3 |issue=4 |month=April | year=2003 |url=http://www.languageinindia.com/april2003/urduinap.html |id=ISSN: 1930-2940 |accessdate=2007-07-16}}</ref> |- | 2. || [[არუნაჩალ-პრადეში]] || ინგლისური<ref>{{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=43rd report: July 2004 - June 2005 |pages=para 2.4 |url=http://nclm.nic.in/index1.asp?linkid=203 | accessdate = 2007-07-16}}.</ref><ref>The official language of the state is English and Hindi is taught as a second language in school.{{cite web|last=Das|first=Varsha|title=Production of Literacy Materials in Minor Languages|url=http://www.accu.or.jp/litdbase/pub/dlperson/94srw/94SRW_03.pdf|work=National Book Trust of India|accessdate=21 May 2011|archiveurl=http://www.webcitation.org/61C8lkDqm|archivedate=2011-08-25}}</ref> || ვარე<ref>Five languages spoken by the principal tribes in Arunachal Pradesh - [[ადი ნინა|ადი]], [[აპატანი ნინა|აპატანი]], [[ბჰოტი ნინა|ბჰოტი]], [[ხამტი ნინა|ხამტი]] დო [[ნიში ნინა|ნიში]] are offered to students in state schools, however English is the language of administration and recruitment. {{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=43rd report: July 2004 - June 2005 |pages=para 2.3–2.4 |url=http://nclm.nic.in/index1.asp?linkid=203 | accessdate = 2007-07-16}}.</ref> |- | 3. || [[ასამიშ შტატი|ასამი]] || [[ასამური ნინა|ასამური]]<ref name="assamofflang">Assamese is the official language of the State. Bodo is used as an associate official language for specific purposes in the districts of Kokrajhar and Nalbari and in the Udalguri sub division. Bengali is used for administrative and other official purposes in the districts of the Barak valley.{{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=42nd report: July 2003 - June 2004 |page=para 3.5 |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm | accessdate = 2007-06-06 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20071008113359/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-10-08}}. See also {{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=43rd report: July 2004 - June 2005 |pages=para 3.4 |url=http://nclm.nic.in/index1.asp?linkid=203 | accessdate = 2007-07-16}}.</ref> || [[ბენგალური ნინა|ბენგალური]],<ref>In three districts of [[ბარაკიშ ლეხერი]] [http://www.mapsofindia.com/assam/society/language.htmlLanguage in Assam]</ref> [[ბოდო (ნინა)|ბოდო]] |- | 4. || [[ბიჰარი]] || [[მაიტჰილი]], [[ჰინდი]]<ref>{{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=43rd report: July 2004 - June 2005 |pages=para 20.5 |url=http://nclm.nic.in/index1.asp?linkid=203 | accessdate = 2007-07-16}}.</ref> || [[ურდუ ნინა|ურდუ]]<ref>Urdu is recognised as an additional official language for seven specific purposes, namely, receiving and replying to representations from the public; receiving documents in government offices; publishing [[delegated legislation|rules, regulations and notices]]; issuing important letters and orders; publishing important advertisements; publishing government gazettes; and signboards at important places and offices.{{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=43rd report: July 2004 - June 2005 |pages=para 20.5 |url=http://nclm.nic.in/index1.asp?linkid=203 | accessdate = 2007-07-16}}.</ref> |- | 5. || [[ჩატისგარჰი]] || [[ჩატისგარჰული ნინა|ჩატისგარჰული]],<ref>The The Chhattisgarh Official Language (Amendment) Act, 2007 added "Chhattisgarhi" as an official language of the state, in addition to Hindi.{{cite web|title=The Chhattisgarh Official Language (Amendment) Act, 2007|url=http://www.lawsofindia.org/statelaw/2885/TheChhattisgarhOfficialLanguageAmendmentAct2007.html|work=Government of India|accessdate=21 May 2011|archiveurl=http://www.webcitation.org/61C8mDwtj|archivedate=2011-08-25}}</ref> [[ჰინდი]]<ref name="Chhatofflang">{{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=39th report: July 2000 - June 2001 |page=section 6 |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/4.zip | accessdate = 2007-07-16 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20071008113648/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/4.zip <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-10-08}}</ref> || ვარე<ref name="Chhatofflang" /> |- | 6. || [[გოა]] || [[კონკანი (ნინა)|კონკანი]]<ref name="goaofflang">The Goa, Daman and Diu Official Language Act, 1987 makes Konkani the sole official language, but provides that Marathi may also be used for "for all or any of the official purposes". The Government also has a policy of replying in Marathi to correspondence received in Marathi. {{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=42nd report: July 2003 - June 2004 |page=para 11.3 |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm | accessdate = 2007-06-06 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20071008113359/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-10-08}} A petition is pending before the Supreme Court demanding official language status to Marathi as well. {{citation |last=UNI |title=Marathi vs Konkani debate continues in Goa |date=May 30, 2007 |url=http://www.rediff.com/news/2007/may/30goa.htm | accessdate = 2007-06-06}}</ref> || |- | 7. || [[გუჯარათი]] || [[გუჯარათული ნინა|გუჯარათული]], [[ჰინდი]]<ref name="Guj">{{Citation |last=Fatihi |first=A.R.|title=Urdu in Gujarat |journal=Language in India |volume=3 |date=September 9, 2003 |url=http://www.languageinindia.com/sep2003/urduingujarat.html |accessdate=2007-07-16}}</ref> || |- | 8. || [[ჰარიანა]] || [[ჰინდი]]<ref name="haryanaofflang">{{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=42nd report: July 2003 - June 2004 |page=para 28.3 |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm | accessdate = 2007-07-16 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20071008113359/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-10-08}}</ref> || [[პენჯაბური ნინა|პენჯაბური]]<ref name="haryanaofflang" /><ref>Punjabi is officially designated as the "second language" of Haryana in March 2010. Before that, Tamil was the official second language.[http://www.dnaindia.com/india/report_punjabi-edges-out-tamil-in-haryana_1356124 Punjabi edges out Tamil in Haryana]</ref> |- | 9. || [[ჰიმაჩალ-პრადეში]] || [[ჰინდი]]<ref>Himachal Pradesh adopted Hindi as the sole official language in 2008.[http://www.hindu.com/2008/08/21/stories/2008082156920300.htm Hindi to be official language of H.P.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110924140042/http://www.hindu.com/2008/08/21/stories/2008082156920300.htm |date=2011-09-24 }}</ref><ref name="hpofflang">{{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=42nd report: July 2003 - June 2004 |page=para 29.7 |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm | accessdate = 2007-07-16 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20071008113359/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-10-08}}</ref> || ვარე<ref name="hpofflang" /> |- | 10. || [[ჯამუ დო ქაშმირი]] || [[ურდუ ნინა|ურდუ]]<ref>[http://jkgad.nic.in/statutory/Rules-Costitution-of-J&K.pdf Article 145] of the [[Constitution of Jammu and Kashmir]] makes Urdu the official language of the state, but provides for the continued use of English for all official purposes.</ref> || ვარე<ref>[http://jkgad.nic.in/statutory/Rules-Costitution-of-J&K.pdf Article 146] of the ჯამუ დო ქაშმირიშ კონსტიტუცია, read together with the sixth schedule thereto, requires the government of the state to establish an academy to develop eight regional languages, namely [[ქაშმირული ნინა|ქაშმირული]], [[დოგრი (ნინა)|დოგრი]], [[ბალტი ნინა|ბალტი]], [[დარდი ნინა|დარდი]], [[პენჯაბური ნინა|პენჯაბური]], [[პაჰარი ნინა|პაჰარი]], [[ლადახი ნინა|ლადახი]] დო [[გოჯრი ნინა|გოჯრი]]. None of these, however, are official.</ref> |- | 11. || [[ჯარხანდი]] || [[ჰინდი]], [[სანტალი (ნინა)|სანტალი]]<ref name="jharkofflang">{{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=41st report: July 2002 - June 2003 |page=para 15.3 |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/23.htm | accessdate = 2007-07-16 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20070224124226/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/23.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-02-24}}.</ref> || ვარე<ref name="jharkofflang" /> |- | 12. || [[კარნატაკა]] || [[კანადა (ნინა)|კანადა]]<ref name="kannada">{{Citation|url=http://dpal.kar.nic.in/26%20of%201963%20(E).pdf|title= The Karnataka Official Language Act, 1963|work=Official website of Government of Karnataka|publisher=Government of Karnataka|accessdate=2007-07-16|format=PDF}}</ref><ref name="karnataka">{{Citation|url=http://dpal.kar.nic.in/30%20of%201981%20(E).pdf|title= The Karnataka Local Authorities (Official Language) Act, 1981|work=Official website of Government of Karnataka|publisher=Government of Karnataka|accessdate=2007-07-16|format=PDF}}</ref> || ვარე<ref name="karnatakaofflang">{{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=41st report: July 2002 - June 2003 |page=para 9.5 |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/23.htm | accessdate = 2009-10-14}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}.</ref> |- | 13. || [[კერალა]] || [[მალაიალამური ნინა|მალაიალამური]],<ref name="kerala">{{Citation|url=http://www.languageinindia.com/feb2005/malayalamdevelopmentchandraj1.html|title= Malayalam, How to Arrest its Withering Away?|work=M. K. Chand Raj, Ph.D. on Language in India|publisher=Central Institute of Indian Languages,Mysore|accessdate=2007-07-16}}</ref> ინგლისური<ref name="kerala"/> |- | 14. || [[მადჰია-პრადეში]] || [[ჰინდი]]<ref name="mp">{{Citation|url=http://www.mpgovt.nic.in/culture/language.htm|title= Language and Literature|work=Official website of Government of Madhya Pradesh|publisher=Government of Madhya Pradesh|accessdate=2007-07-16}}</ref> || |- | 15. || [[მაჰარაშტრა]] || [[მარათული ნინა|მარათჰი]]<ref name="mah1">{{Citation|url=http://www.maharashtratourism.gov.in/MTDC/HTML/MaharashtraTourism/Trivia.html|title=Maharashtra Tourism: Trivia |work=Official website of Maharashtra Tourism|publisher=Government of Maharashtra|accessdate=2007-07-16}}</ref><ref name="mah2">{{citation|last=Palkar |first=A.B|title=Report of One Man Commission Justice A.B.Palkar: Shri Bhaurao Dagadu Paralkar & Others V/s State of Maharashtra|year=2007 |volume=I|pages=41|url=http://www.maharashtra.gov.in/pdf/VOLUME-I.pdf|format=PDF|accessdate=2007-07-16}}</ref> |- | 16. || [[მანიპური]] || [[მანიპური (ნინა)|მეიტეი (მანიპური)]]<ref>Section 2(f) of the Manipur Official Language Act, 1979 states that the official language of Manipur is the Manipuri language (an older English name for the Meitei language) written in the [[ბენგალური ნინა]]. {{citation |last=The Sangai Express |title=Mayek body threatens to stall proceeding |url=http://www.e-pao.net/epRelatedNews.asp?heading=9&src=290703 | accessdate = 2007-07-16}}.</ref> || ვარე<ref>Nine tribal languages are recognised for the purpose of education, but have no other official status. {{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=43rd report: July 2004 - June 2005 |page=para 22.4 |url=http://nclm.nic.in/index1.asp?linkid=203 | accessdate = 2007-07-16}}.</ref> |- | 17. || [[მეგჰალაია]] || [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]]<ref>{{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=42nd report: July 2003 - June 2004 |page=para 25.5 |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm | accessdate = 2007-07-16 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20071008113359/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-10-08}}</ref> || [[ხასი (ნინა)|ხასი]], [[გარო ნინა|გარო]],<ref>The 43rd report of the National Commission of Linguistic Minorities reports that, from a date to be determined, [[ხასი (ნინა)|ხასი]] will have the status of an associate official language in the districts of the East Khasi Hills, West Khasi Hills, Jaintia Hills and Ri Bhoi. [[გარო ნინა|გარო]] will have a similar status in the districts of the East Garo Hills, West Garo Hills and South Garo Hills. {{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=43rd report: July 2004 - June 2005 |page=para 25.1 |url=http://nclm.nic.in/index1.asp?linkid=203 | accessdate = 2007-07-16}}. On the 21st of March 2006, the Chief Minister of Meghalaya stated in the State Assembly that a notification to this effect had been issued. {{citation |title=Meghalaya Legislative Assembly, Budget session: Starred Questions and Answers - Tuesday, the 21st March 2006. |url=http://megassembly.gov.in/questions/2006/21-03-2006s.htm | accessdate = 2007-07-16}}.</ref> |- | 18. || [[მიზორამი]] || [[მიზო (ნინა)|მიზო]]<ref name="mizoramofflang">Mizo is the sole official language under the Official Languages Act. However, this statute does not apply to autonomous regions of Mizoram.{{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=41st report: July 2002 - June 2003 |page=paras 28.4, 28.9 |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/23.htm | accessdate = 2007-07-16 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20070224124226/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/23.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-02-24}}.</ref> || ვარე<ref name="mizoramofflang" /> |- | 19. || [[ნაგალენდი]] || ინგლისური<ref name="nagaofflang">{{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=43rd report: July 2004 - June 2005 |page=para 17.4 |url=http://nclm.nic.in/index1.asp?linkid=203 | accessdate = 2007-07-16}}.</ref> || ვარე<ref name="nagaofflang" /> |- | 20. || [[ორისა]] || [[ორია (ნინა)|ორია]],<ref name="orissaofflang">{{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=42nd report: July 2003 - June 2004 |page=para 5.4 |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm | accessdate = 2007-07-16 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20071008113359/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-10-08}}.</ref> || ვარე<ref name="orissaofflang" /> |- | 21. || [[პენჯაბიშ შტატი|პენჯაბი]] || [[პენჯაბური ნინა|პენჯაბური]]<ref name="punjabofflang">Punjabi is the official language of the state. Section 8 of Punjab's Official Language Act requires the state Government to "take suitable steps to develop the Hindi language in the State" but does not give Hindi any official status. {{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=42nd report: July 2003 - June 2004 |page=para 19.6 |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm | accessdate = 2007-06-06 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20071008113359/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-10-08}}.</ref> || ვარე<ref name="punjabofflang" /> |- | 22. || [[რაჯასტანი]] || [[ჰინდი]]<ref name="rajasthanofflang">{{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=42nd report: July 2003 - June 2004 |page=para 26.4 |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm | accessdate = 2007-07-16 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20071008113359/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-10-08}}.</ref> || [[რაჯასტანი]]<ref name="rajasthanofflang" /> |- | 23. || [[სიკიმი]] || [[ნეპალური ნინა|ნეპალური]]<ref>{{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=43rd report: July 2004 - June 2005 |pages=para 27.3 |url=http://nclm.nic.in/index1.asp?linkid=203 | accessdate = 2007-07-16}}.</ref><ref>{{citation |last=Government of Sikkim |title=Introduction to Sikkim |url=http://sikkim.nic.in/sws/home_int.htm | accessdate = 2007-07-16}}.</ref> || ვარე<ref>Eleven other languages&nbsp;— Bhutia, Lepcha, Limboo, Newari, Gurung, Mangar, Mukhia, Rai, Sherpa and Tamang - are termed "official", but only for the purposes of the preservation of culture and tradition. {{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=43rd report: July 2004 - June 2005 |pages=paras 27.3–27.4 |url=http://nclm.nic.in/index1.asp?linkid=203 | accessdate = 2007-07-16}}. See also {{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=41st report: July 2002 - June 2003 |page=paras 28.4, 28.9 |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/23.htm | accessdate = 2007-07-16 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20070224124226/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/23.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-02-24}}.</ref> |- | 24. || [[ტამილნადუ]] || [[ტამილური ნინა|ტამილური]]<ref name="tnofflang">Whilst Tamil is the only official language, important communications are published in minority languages, and electoral rolls are published in Telugu, Kannada and Malayalam in areas where they are widely used. {{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=42nd report: July 2003 - June 2004 |page=para 15.4 |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm | accessdate = 2007-07-16 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20071008113359/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-10-08}}.</ref> || ვარე |- | 25. || [[ტრიპურა]] || [[ბენგალური ნინა|ბენგალური]], [[კოკბოროკი]], ინგლისური<ref name="tripuraofflang">{{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=41st report: July 2002 - June 2003 |page=para 17.3 |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/23.htm | accessdate = 2007-06-16 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20070224124226/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/23.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-02-24}}.</ref> || ვარე<ref name="tripuraofflang" /> |- | 26 || [[უტარაკჰანდი]] || ინგლისური, ჰინდი<ref name="uttarkhofflang">English, Hindi, and Urdu are the official languages of the state, although the purposes for which Urdu is used have not been fully described. {{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=43rd report: July 2004 - June 2005 |pages=para 7.3 |url=http://nclm.nic.in/index1.asp?linkid=203 | accessdate = 2007-07-16}}.</ref> || [[ურდუ ნინა|ურდუ]],<ref name="uttarkhofflang" /> [[სანსკრიტი]]<ref name="uttarkhoffsans">Sanskrit to be promoted with priority: Nishank {{citation |last=Nishank |title=Sanskrit made official language|url=http://www.garhwalpost.com/index.php?mod=article&cat=Uttarakhand&article=5051 | accessdate=2009-12-28}}</ref> |- | 27. || [[უტარ-პრადეში]] || ჰინდი<ref name="upofflang">Hindi is the official language, and Urdu is used for seven specific purposes, similar to those for which it is used in Bihar. {{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=43rd report: July 2004 - June 2005 |pages=paras 6.1–6.2 |url=http://nclm.nic.in/index1.asp?linkid=203 | accessdate = 2007-07-16}}.</ref> || [[ურდუ ნინა|ურდუ]]<ref name="upofflang" /> |- | 28. || [[ბჟადალი ბენგალი]] || [[ბენგალური ნინა|ბენგალური]], ინგლისური<ref name="wbofflang">Bengali is the official language of West Bengal. Nepali is recognised as an additional official language in [[Darjeeling district]]. In addition, the government has a policy of replying to representations received in minority languages in those languages. {{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=43rd report: July 2004 - June 2005 |pages=para 18.4 |url=http://nclm.nic.in/index1.asp?linkid=203 | accessdate = 2007-07-16}}.</ref> || [[ნეპალური ნინა|ნეპალური]]<ref name="wbofflang" /> |} ==== მორსხუე ტერიტორიეფი ==== {| class = "wikitable" !No. || მორსხუე ტერიტორია || ოფიციალური ნინა || შხვა ოფიციალურო აღიარაფილი ნინეფი |- | 1. || [[ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფი]] || [[ჰინდი]], [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]]<ref>"Most of Indian languages are spoken in Andaman and Nicobar Islands because of its cosmopolitan nature. The common language is Hindi whereas English and Hindi are used in official correspondence." {{citation |last=Andaman District Administration |title=Profile |url=http://andamandt.nic.in/profile.htm | accessdate = 2007-06-06}}</ref> || |- | 2. || [[ჩანდიგარჰი]] || [[პენჯაბური ნინა|პენჯაბური]], [[ჰინდი]], [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] || |- | 3. || [[დადრა დო ნაგარ-ჰაველი]] || [[მარათული ნინა|მარათჰი]], [[გუჯარათული ნინა|გუჯარათული]] || |- | 4. || [[დამანი დო დიუ]] || [[გუჯარათული ნინა|გუჯარათული]], [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] || [[მარათული ნინა|მარათჰი]]<ref name="goaofflang" /> |- | 5. || [[დელი]] || [[ჰინდი]], [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] || [[ურდუ ნინა|ურდუ]],<ref name="delhi1">Urdu and Punjabi are the second official languages of Delhi under the Delhi Official Language Bill, 2000 {{Citation |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/43388.cms|title=Punjabi, Urdu made official languages in Delhi |accessdate=2007-07-17 |date=2003-06-25 |publisher=[[The Times of India]]}}</ref> [[პენჯაბური ნინა|პენჯაბური]]<ref name="delhi1" /> |- | 6. || [[ლაქშადვიპი]] || [[მალაიალამური ნინა|მალაიალმური]] || |- | 7. || [[პუდუჩერი]] || [[ფრანგული ნინა|ფრანგული]], [[ტამილური ნინა|ტამილური]] დო [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]]<ref name="liipondi">Three languages are used for official purposes - Tamil, Telugu, and Malayalam. However, English and French are also reorganized for official purpose as per the official language policy. The official language policy of the union territory states that the Tamil language should be used for all or any of the official purposes of the union territory. In case of Mahe and Yanam, Malayalam and Telugu may be respectively used for official purpose. The English language may also be used for all or any of the official purposes. The French language shall remain the official language of the establishments so long as the elected representatives of the people shall not decide otherwise (ACT 28, Gazetteer, Pondicherry Vol. 1, P. II)[http://www.languageinindia.com/feb2004/multilingual.html Multilingualism and second language acquisition and learning in Pondicherry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180411211733/http://www.languageinindia.com/feb2004/multilingual.html |date=2018-04-11 }}</ref><ref>{{citation |last=Office of the Chief Electoral Officer, Puducherry |title=General Information on Puducherry |url=http://www.ceopondicherry.nic.in/Bkground/GeneralInfo.htm | accessdate = 2007-06-06}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> || [[მალაიალამური ნინა|მალაიალამი]] ([[მაჰე (ინდოეთი)|მაჰე]]შო), [[ტელუგუ (ნინა)|ტელუგუ]] (ნ. [[იანამი|იანამშო]]))<ref name="liipondi"/> |} == შხვა პოპულარული ნინეფი == ნინეფი, ნამუსჷთ ოფიციალური ნაციონალური ნინაშ სტატუსი ვაუღუნა, მარა მორაგადეეფიშ მუდანობა 5 მილიონშე მეტი რე. თინეფშე კანკალე შტატის მიშაღალირი რე მუჭოთ ნინა, მარა ინდოეთიშ თარობაშე ვარე აღიარაფილი. === [[ბიჰარი]]შ ნინეფი ( [[მაიტჰილი]]შ მოხ) === # [[ბჰოჯპური]] ([[ბიჰარი]], [[უტარ-პრადეში]]) # [[მაგაჰი]] ([[ბიჰარი]]) # [[ანგიკა]] ([[ბიჰარი]], [[ჯარხანდი]]) === [[რაჯასტანი]]შ ნინეფი === # [[მარვარი (ნინა)|მარვარი]] (შხირას ჰინდიშ დიალექტო იკოროცხუ) # [[მევარი (ნინა)|მევარი]] (შხირას ჰინდიშ დიალექტო იკოროცხუ) === ჰინდიშ ორტყაფუშ ნინეფი === # [[ავადჰი]] (შხირას ჰინდიშ დიალექტო იკოროცხუ) # [[ბუნდელი ნინა|ბუნდელი]] (შხირას ჰინდიშ დიალექტო იკოროცხუ) # [[ბაგჰელი]] (შხირას ჰინდიშ დიალექტო იკოროცხუ) # [[კანაუჯი]] (შხირას ჰინდიშ დიალექტო იკოროცხუ) # [[ჰარიანი]] (შხირას ჰინდიშ დიალექტო იკოროცხუ) # [[ჰინდუსტანური ნინა|ჰინდუსტანური]] (ურდუშ დო ჰინდიშ ესვარილი) # [[ცატისგარჰი]] (შხირას ჰინდიშ დიალექტო იკოროცხუ) # [[ჰინგლიში]] (ინგლისურიშ დო ჰინდიშ ესვარილი) === შხვა ნინეფი === # [[ბჰილი]] # [[გონდი (ნინა)|გონდი]] # [[კოდავა (ნინა)|კოდავა]] # [[ქუთჩი]] # [[ტულუ (ნინა)|ტულუ]] # [[დივეჰი]] == მორჩილმუდანობაშ ნინეფი, ნამუთ ჟილემოჸონაფილი ბუნას ვარხველჷ == * [[ანდამანური ნინეფი]] * [[ნიჰალი]] * [[კუსუნდა]] * [[ნიკობარული ნინეფი]] * [[შომპენური ნინეფი]] * [[ტიბეტური ნინეფი]], ნამუშათ უმენტაშო ტიბეტარი ბერეფი რაგადანა. == სქოლიო == {{სქოლიო|2}} [[კატეგორია:ნინეფიშ ერკებული|ინდოეთი]] [[კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი| ]] [[კატეგორია:ერკებულეფი:ინდოეთი]] l29i1z923uj32n49cmotzsmd0r0ouen 0 19414 253786 207565 2026-10-06T03:15:12Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 253786 wikitext text/x-wiki '''კოსმოლოგია''' ([[ბერძენული ნინა|ბერძნ]]. κοσμολογία — ოქიანუშ ათოჩინება) — გურაფლენს ოქიანუს, მუჭოთ ართი თელს დო ადამიერიშ არდგილს თექ. უმუჯინუო თიში, ნამჷდა, ზიტყვა „კოსმოლოგია“ ძალამი ახალი რენ, მაართაშა გუმორინაფილქ იჸუ ქრისტიან ვოლფიშ ნახანდას „Cosmologia Generalis“ (1730). ოქიანუშ გურაფასი დიდი ხანიშ ისტორია უღუ დო ოკათუ მენცარობას, ფილოსოფიას, ეზოთერიციზმის დო რელიგიას. თეში მანგო, კოსმოლოგია გეჸვენჯ დისციპლინეფო ირთუ: * [[ფიზიკური კოსმოლოგია]] * [[მეტაფიზიკური კოსმოლოგია]] * [[ეზოთერიული კოსმოლოგია]] * [[რელიგიური კოსმოლოგია]] == ქოძირით თაშნეშე == *[[ასტროლოგია]] *[[ასტრონომია]] == ლიტერატურა == * Jean-Marc Rouvière, ''Brèves méditations sur la création du monde'', L'Harmattan, Paris 2006. * Roos, Matts ''Introduction to Cosmology''. John Wiley & Sons, Ltd, Chichester: 2003. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://web.archive.org/web/20060216022235/http://2divineways.com/ ირემიშ ნასხაპა („რძიანი გზა“) — ახალი კოსმოლოგია] * [http://www.shekpvar.net/~dennis/Elib/Astronomicon/Astronomicon/Cosmos/cosmos.html Cosmos — შარალუა მიკროკოსმოსიშე მაკროკოსმოსშა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208144034/http://www.shekpvar.net/~dennis/Elib/Astronomicon/Astronomicon/Cosmos/cosmos.html |date=2007-02-08 }} [[კატეგორია:კოსმოლოგია]] p9x85l32hie2c4th93ygu9nqg1vieeo 0 33571 253788 208192 2026-10-06T05:06:46Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 253788 wikitext text/x-wiki [[File:Okavango River.jpg|მინი|წყარმალუ ოკავანგო]] '''ოკავანგო''' (ანგოლაშ ტერიტორიას ''კუბანგო'') ({{lang-en|Okavango River}}) — [[წყარმალუ]] [[ანგოლა]]ს, [[ნამიბია]]ს დო [[ბოტსვანა]]ს. სიგინძა 1700 კმ. ღანჩოშ ფართობი 530 000 კვ.კმ. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.worldcat.org/title/okavango-river-the-flow-of-a-lifeline/oclc/55607774&referer=brief_results Okavango River: the Flow of a Lifeline] * [http://www.jerome-guillaumot.com/gallery/2351150 Safari in the Delta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070602013353/http://www.jerome-guillaumot.com/gallery/2351150 |date=2007-06-02 }} * [http://www.waterandnature.org/en/resources/publications/thematic-collection/facts-figures/watersheds-world Map of the Okavango River basin at Water Resources eAtlas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120813015647/http://www.waterandnature.org/en/resources/publications/thematic-collection/facts-figures/watersheds-world |date=2012-08-13 }} * [https://web.archive.org/web/20110312081217/http://www.rhinoafrica.com/destinations/okavango_delta/map_of_okavango_delta Map of the Okavango Delta at RhinoAfrica] * [http://www.okacom.org/ OKACOM Homepage] * [http://epsmo.iwlearn.org/ OKACOM's EPSMO Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921144724/http://epsmo.iwlearn.org/ |date=2015-09-21 }} * [http://www.africabespoke.com/travel-destinations/southern-africa/botswana/ Botswana destinations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110922072856/http://www.africabespoke.com/travel-destinations/southern-africa/botswana/ |date=2011-09-22 }} * [http://www.galenfrysinger.com/okavango_river.htm Okavango river] [[კატეგორია:აფრიკაშ წყარმალუეფი]] [[კატეგორია:ანგოლაშ წყარმალუეფი]] [[კატეგორია:ნამიბიაშ წყარმალუეფი]] [[კატეგორია:ბოტსვანაშ წყარმალუეფი]] {{მერკე}} r8bea76b7sagey52disw6n9dz07qhtg 0 34398 253785 158721 2026-10-06T03:04:19Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 253785 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = კლინტონ ჯოზეფ დეივისონი | ოდაბადური ჯოხო = Clinton Joseph Davisson | ფოტო =Clinton Davisson.jpg | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|22|10|1881}} | დაბადებაშ აბანი = [[ბლუმინგტონი (ილინოისი)|ბლუმინგტონი]], [[ილინოისი]], [[ააშ]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1958|2|1|1881|10|22}} | ღურაშ აბანი = [[შარლოტსვილი (ვირჯინია)|შარლოტსვილი]], [[ვირჯინია]], ააშ | მენოღალობა = {{შილა|ააშ}} | ომენცარე სფერო = [[ფიზიკა]] | მუშობაშ აბანი = [[ფრინსთონიშ უნივერსიტეტი]]<br>[[კარნეგი-მელონიშ უნივერსიტეტი|კარნეგიშ ტექნოლოგიური ინსტიტუტი]]<br>[[ბელიშ ლაბორატორია]] | ალმა-მატერი = [[ჩიკაგოშ უნივერსიტე]]<br>[[ფრინსთონიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხემანჯღვერი = [[ოუენ რიჩარდსონი]] | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = | ჩინებული რე მუჭოთ = | ჯილდოეფი დო პრემიეფი =[[კომსტოკიშ პრემია ფიზიკას]] (1928)<br>[[ელიოტ კრესონიშ მენდალი]] (1931)<br>[[ჰიუზიშ მენდალი]]<br>[[ნობელიშ პრემია]] ფიზიკას (1937) | ხეშმოჭარუა = | სიგანა = | საიტი = }} '''კლინტონ ჯოზეფ დეივისონი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Clinton Joseph Davisson; დ. [[22 გჷმათუთა]], [[1881]], [[ბლუმინგტონი (ილინოისი)|ბლუმინგტონი]], [[ილინოისი]], [[ააშ]] — ღ. [[1 ფურთუთა]], [[1958]], [[შარლოტსვილი (ვირჯინია)|შარლოტსვილი]], [[ვირჯინია]], ააშ) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] [[ფიზიკა|ფიზიკოსი]]. შინელი რე [[დეივისონ-ჯერმერიშ ექსპერიმენტი]]თ, ნამუქით შილებუ [[ელექტრონეფიშ დიფრაქცია]]შ ძირაფა. 1937 წანას გინოჩეს [[ნობელიშ პრემია]] ფიზიკას, [[ჯორჯ პაჯეტ ტომსონი]]წკჷმა ართო. ==ბიოგრაფია== კლინტონ დეივისონი გურაფულენდჷ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტის დო პრინსტონიშ უნივერსიტეტის. პრინსტონიშ უნივერსიტეტის თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1911 წანას, [[ოუენ რიჩარდსონი]]შ ხემანჯღვერობათ. თიმ წანას ოსურო მიონუ რიჩარდსონიშ და შარლოტი. გურაფაშ თებაშ უკულ, დეივისონი მუშენდჷ კარნეგიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის დო [[ბელიშ ლაბორატორია]]ს. რდჷ ვირჯინიაშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი 1954 წანაშა. ბელიშ ლაბორატორიას ლესტერ ჯერმერწკჷმა ართო, ორთუდჷ ექსპერიმენტეფს, ნამუთ შინელი რე მუჭოთ [[დეივისონ-ჯერმერიშ ექსპერიმენტი]]. დეივისონქ ღურჷ 1958 წანაშ 1 ფურთუთას, 76 წანერქ. დეივისონიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართ კრატერი [[თუთა (ალმაშარე)|თუთას]]. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category|Clinton Davisson}} {{wikiquote}} *[https://web.archive.org/web/20210518160837/https://www.pantagraph.com/news/local/bloomington-native-won-nobel-prize-in-physics/article_5ecb27dc-3dff-11e3-b0fc-0019bb2963f4.html Bloomington native won Nobel Prize in physics - Pantagraph] (Bloomington, Illinois newspaper) * [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1937/davisson/facts/ კლინტონ დეივისონი Nobelprize.org-ის] [[კატეგორია:ამერიკალეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1881]] [[კატეგორია:ნაღურა 1958]] 9rcv8iqhnot6dad0abws6lk6lvw4ylw 0 37177 253790 208564 2026-10-06T06:04:01Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 253790 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი =ნოღა |მარგალური ჯოხო = სალეხარდი |ოდაბადური ჯოხო =[[ნენური ნინა|ნენ.]]: Саля' хард |ქიანა = რუსეთი |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =Polar circle monument (08).jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა = Flag of Salekhard (Yamal Nenetsia).svg |შილმუკნაჭ = |გერბი =Coat_of_Arms_of_Salekhard_(Yamal_Nenetsia).png |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = N |lat_deg =66 |lat_min =32 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 66 |lon_min = 38 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა =300 |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა =250 |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი =რუსეთიშ ფედერალური მონწყუალა{{!}}ავტონომიური ოკრუგი |რეგიონი = იამალ-ნენეფიშ ავტონომიური ოკრუგი |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = |რაიონი = |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = 1595 |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = 1933-შახ — ''ობდორსკი'' |სტატუსი-შე = 1938 |ფართობი = 84,50 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=15 |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა= |მახორობა = 51 186 |ეჭარუაშ წანა = 2021 |მეჭედალა = 605,75 |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = რუსეფი, უკრაინალეფი, თათარეფი, ხანტეფი, ნენეფი, კომი (კათა) |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ =+5 |DST = |ოტელეფონე კოდი = +7 34922 |ოფოსტე ინდექსი = 629000 |ოავტომობილე კოდი=89 |საიტი = www.salekhard.org/ |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Salekhard |add1n= |add1= }} '''სალეხარდი''' ({{lang-yrk|Саля' хард}}-შე „კოდმეშ ხორუა“, {{lang-kca|Пуӆңават}}, 1933 წანაშახ — '''ობდორსკი''') — [[ნოღა]] [[რუსეთი]]ს, [[იამალ-ნენეფიშ ავტონომიური ოკრუგი]]შ ადმინისტრაციული ცენტრი, ნამუთ მიშმურს [[ტიუმენიშ ოლქი]]შ აკოდგინალუაშა. იდვალუაფუ [[მოსკოვი]]შ ოორუე-ბჟაეიოლშე 2436 კილომეტრიშ მეძენას. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.salekhard.org/ Официальный сайт муниципального образования город Салехард] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924132933/https://salekhard.org/ |date=2020-09-24 }} * [https://web.archive.org/web/20190331101846/http://www.r89.ru/ Информационный сайт города Салехард] * [http://heraldicum.ru/russia/subjects/towns/salehard.htm Описание герба Салехарда] * [http://www.r89.ru/fav/ Достопримечательности и объекты культуры Салехарда] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317200454/http://www.r89.ru/fav/ |date=2019-03-17 }} * [https://web.archive.org/web/20100810024417/http://www.siberianway.ru/salekhard/index.html Салехард. Страницы истории.] * [http://salehard.info Информационный портал города Салехард] {{მერკე-რუსეთი}} [[კატეგორია:სალეხარდი|*]] [[კატეგორია:იამალ-ნენეფიშ ავტონომიური ოკრუგიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი]] l0ew2f022ioevegxx8su7u3iokjk4ky 0 37944 253789 208311 2026-10-06T05:22:10Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 253789 wikitext text/x-wiki [[File:Narva basin map.svg|მინი|პეიპუსიშ ტობა დო წყარმალუ ნარვა რუკას]] '''პეიპუსი''', '''პეიპსი''' ([[ესტონური ნინა|ესტ.]] Peipsi-Pihkva järv; [[რუსული ნინა|რუს.]] Чудско-Псковское озеро, Псковско-Чудское озеро) რე [[ტობა]] ნამუთ იდვალუაფჷ [[ესტონეთი]]შ დო [[რუსეთი]]შ სახენწჷფო ხურგის. პეიპუსიშ ტობა ფართობით მახუთა რე ევროპას. პეიპუსიშ ფართობი დოხოლაფირო 3,555 კვ.კმ. რე, ტობაშ წყარპიჯიშ სიგინძა 520 კმ. რე დო მაქსიმალური სიტომბა 15 მ. ტობა იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 30 მეტრაშ სიმაღალას. პეიპუსიშ ტობას ბრელი [[კოკი (გეოგრაფია)|კოკი]] რე. უდიდაში კოკეფიე: კამენკა, კოლპინა დო პიირისარი. ტობას ინაკათუ წყარმალუეფი: [[ემაიიგი]] დო ველიკაია. პეიპუსიშ ტობაშე გიშმურს წყარმალუ [[ნარვა (წყარმალუ)|ნარვა]] (ინაკათუ [[ფინეთიშ ჸუჯი]]ს). პეიპუსიშ ტობაშ წყარპიჯის იდვალუაფჷ ურბანული ცენტრეფი: [[კალასტე]] დო [[მუსტვეე]]. ==ქოძირით თაშნეშე== * [[ესტონეთიშ ტობეფიშ ერკებული]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category|Lake Peipus}} *[https://web.archive.org/web/20201025173647/http://www.estonia360.ee/piirissaare_sadam/ 360° aerial panorama of Peipus and Piirissaar] *[http://www.peipsi.ee/ Peipsi Infokeskus] Estonian tourist information website *[http://www.estonica.org/en/Nature/Lake_Peipsi_and_Narva_River/Settlements_in_the_vicinity_of_Lake_Peipsi/ Settlements in the vicinity of Lake Peipsi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200228050143/http://www.estonica.org/en/Nature/Lake_Peipsi_and_Narva_River/Settlements_in_the_vicinity_of_Lake_Peipsi/ |date=2020-02-28 }} Estonica [[კატეგორია:ევროპაშ ტობეფი]] [[კატეგორია:ესტონეთიშ ტობეფი]] [[კატეგორია:რუსეთიშ ტობეფი]] qvn79rpoj6m16sfq5jxox97fq7dzspz 0 38094 253782 182807 2026-10-06T01:35:29Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 253782 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = ვერნერ ფონ ბრაუნი | ოდაბადური ჯოხო = [[გერმანული ნინა|გერმ.]] Wernher von Braun | ფოტო =Wernher von Braun 1960.jpg | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = ვერნერ ფონ ბრაუნი 1960 წანას | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|23|3|1912}} | დაბადებაშ აბანი = [[ვიჟისკი]], [[პრუსია]], [[გერმანიაშ იმპერია]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1977|6|16|1912|3|23}} | ღურაშ აბანი = [[ალექსანდრია (ვირჯინია)|ალექსანდრია]], [[ვირჯინია]], [[ააშ]] | მენოღალობა = [[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|24px]] [[მასუმა რაიხი|გერმანია]]<br>{{შილა|ააშ}} | ომენცარე სფერო = [[აეროკოსმოსური ტექნიკა]]<br>[[კოსმოსური არქიტექტურა]] | მუშობაშ აბანი = [[ვერმახტი]]<br>ამერიკაშ არმიაშ ბალისტიკური რაკეტეფიშ ოაგენტე<br>[[რედსტოუნიშ არსენალი]]<br>[[ნასა]] | ალმა-მატერი = [[ბერლინიშ ტექნიკური უნივერსიტეტი]]<br>[[ჰუმბოლდტიშ უნივერსიტეტი|ბერლინიშ ფრიდრიხ ვილჰელმიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხემანჯღვერი = ერიხ შუმანი | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = | ჩინებული რე მუჭოთ = | ჯილდოეფი დო პრემიეფი =[[ელიოტ კრესონიშ მენდალი]] (1962)<br>[[ლენგლიშ ორქოშ მენდალი]] (1967)<br>[[ვილჰელმ ექსნერიშ მენდალი]] (1969)<br>[[მენცარობაშ ერუანული მენდალი]] (1975) | ხეშმოჭარუა =VonBraun-sig.png | სიგანა = | საიტი = }} '''ვერნერ მაგნუს მაქსიმილიან ფრაიჰერ ფონ ბრაუნი''' ([[გერმანული ნინა|გერმ.]] Wernher Magnus Maximilian Freiherr von Braun; დ. [[23 მელახი]], [[1912]], [[ვიჟისკი]], [[პრუსია]], [[გერმანიაშ იმპერია]] — ღ. [[16 მანგი]], [[1977]], [[ალექსანდრია (ვირჯინია)|ალექსანდრია]], [[ვირჯინია]], [[ააშ]]) — გერმანალი-ამერიკალი [[მენცარობა|მენცარი]]. რდჷ [[ნაციონალ-სოციალისტური გერმანული მუშეფიშ პარტია]]შ დო [[შუცშტაფელი]]შ (SS) მაკათური, თაშნეშე გერმანული რაკეტული ტექნოლოგიეფიშ გოვითარაფაშ თარი ფიგურა დო ამერიკული კოსმოსური დო რაკეტული ტექნოლოგიეფიშ პიონერი. ვერნერ ფონ ბრაუნი გურაფულენდჷ მექანიკურ ინჟინერიას ბერლინიშ ტექნიკურ უნივერსიტეტის, ნამუთ გათუ 1932 წანას. ბრაუნიქ უკულ გურაფა გაგინძორჷ ბერლინიშ ფრიდრიხ ვილჰელმიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ დოქტორიშ ხარისხი ფიზიკას 1934 წანას. ბრაუნი ართ პერიოდის, 1931 წანაშ მანგიშე გჷმათუთაშა, გურაფულენდჷ ციურიხიშ ფედერალური ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტის ხოლო. გურაფაშ თებაშ უკული 1930-იან დო 1940-იან წანეფს ბრაუნი მუშენდჷ გერმანიაშ რაკეტეფიშ გოვითარაფაშ პროგრამაშო. [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, ბრაუნიშ ინიციატივათ დო დიზაინით იკეთინჷ მოსოფელიშ მაართა ბალისტიკური რაკეტა [[ფაუ-2]]-ქ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულ, ამერიკალეფქ ბრაუნი ოჭოფეს დო მუში ბუნაწკჷმა ართო, დოხოლაფირო 1600 მენცარი დო შხვა პერსონალი, ამერიკაშა მიდეჸონეს. ამერიკას, ბრაუნიქ ქიდიჭყჷ ოშქაშე რადიუსიშ ბალისტიკური რაკეტეფიშ გოვითარაფა. ბრაუნიქ ეიოგჷ რაკეტა ნამუქჷთ 1958 წანას კოსმოსიშა გიშეჸონჷ [[ხელუანური ალმაშარე]] [[Explorer 1]]. 1960 წანაშე ბრაუნი დო თიში ბუნა [[ნასა]]ს მუშენდეს. ჸათაქ ბრაუნი რდჷ მარშალიშ კოსმოსური ცენტრიშ დირექტორი დო ლონჩერიშ (''launch vehicle'') [[სატურნ V]]-შ თარი არქიტექტორი. ვერნერ ფონ ბრაუნი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1967 წანაშე ბრაუნი რდჷ ამერიკაშ ინჟინერიაშ ასოციაციაშ მაკათური. 1962 წანას მიპალუ ელიოტ კრესონიშ მენდალი დო 1975 წანაშ მენცარობაშ ერუანული მენდალი. ვერნერ ფონ ბრაუნი მერჩქინელი რე კოსმოსური შარალუაშ მუმათ, რაკეტული ტექნოლოგიეფიშ მუმათ დო ამერიკაშ თუთაშ პროგრამაშ მუმათ. ფონ ბრაუნი თაშნეშე რდჷ პლანეტა [[მოროხი (პლანეტა)|მოროხი]]შ კოლონიზაციაშ პროპონენტი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{commons|Wernher von Braun}} {{wikiquote}} *[https://web.archive.org/web/20150428051040/http://efour4ever.com/44thdivision/vonbrauncapture.html The capture of von Braun and his men] – At the U.S. 44th Infantry Division website (archived) *[https://web.archive.org/web/20060904183514/http://history.msfc.nasa.gov/vonbraun/ Wernher von Braun page] – Marshall Space Flight Center (MSFC) History Office (archived) *[https://www.pbs.org/video/alabama-public-television-documentaries-missile-to-moon/ Missile to Moon: PBS documentary about evolution of Huntsville to "Rocket City" and Werhner von Braun] *[https://web.archive.org/web/20060903012832/http://history.msfc.nasa.gov/vonbraun/disney_article.html "The Disney – von Braun Collaboration and its Influence on Space Exploration"] – by Mike Wright, MSFC (archived) *[http://www.thespacereview.com/article/656/1 Remembering Von Braun] – by Anthony Young – The Space Review Monday, 10 July 2006 *[https://vault.fbi.gov/Wernher%20VonBraun FBI Records: The Vault – Wernher VonBraun files] at vault.fbi.gov * [http://libarchstor.uah.edu:8081/repositories/2/resources/160 Wernher von Braun Collection, The University of Alabama in Huntsville Archives and Special Collections] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[კატეგორია:გერმანალი-ამერიკალეფი]] [[კატეგორია:გერმანალი-ამერიკალი მენცარეფი]] 2ba7akzx8icd50gwhvmz9q30h7fyqyr 0 38814 253787 196292 2026-10-06T03:42:29Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 253787 wikitext text/x-wiki '''ლინგვისტიკა''', '''ნინეფიშ მენცარობა''' — მენცარობა ნამუთ გურაფულენს ადამიერიშ [[ნინა]]ს. ტერმინი ლინგვისტიკა [[ლათინური ნინა|ლათინურიე]], ''"lingua"'' — ნინა. ლინგვისტიკა გურაფულენს დო ირკვიენს ნინეფიშ ფუნქციას დო სტრუქტურას. ლინგვისტური ანალიზიშ ტრადიციულო მეღებული ნორთეფი რე: [[სინტაქსი]], [[სემანტიკა]], [[მორფოლოგია (ლინგვისტიკა)|მორფოლოგია]], [[ფონეტიკა]], [[ფონოლოგია]], პრაგმატიკა. გიშმართუნა თეორიულ დო გჷმორინაფონი ლინგვისტიკას. [[თეორიული ლინგვისტიკა]] ოცადუ ნინაშ ფუნდამენტურ დო უნივერსალურ გაგებას, მუჟამსჷთ [[გჷმორინაფონი ლინგვისტიკა]]შ ღანკი რე ნინაშ მენცარული რკვიებეფიშ გჷმორინაფა პრაქტიკული საქვარუეფიშო. ლინგვისტიკაქ მუჭოთ მენცარობაქ გიჭყჷ [[ფილოლოგია|ფილოლოგიურ]] დისციპლინაშე. ჟირხოლო დარგი ართიანწკჷმა ხოლოსი რე. ლინგვისტიკა, თაშნეშე რე მერსხილი [[ნინაშ ფილოსოფია]]ს, [[სტილისტიკა]]ს, [[რიტორიკა]]ს, [[სემიოტიკა]]ს დო [[ლექსიკოგრაფია]]ს. ლინგვისტიკაშ თარი შანულამი სუბდიციპლინეფიე: * [[ისტორიული ლინგვისტიკა]] * [[სინტაქსი]] დო [[მორფოლოგია (ლინგვისტიკა)|მორფოლოგია]] * [[სემანტიკა]] დო [[პრაგმატიკა]] * [[ფონეტიკა]] დო [[ფონოლოგია]] * [[ტიპოლოგია (ლინგვისტიკა)|ტიპოლოგია]] ლინგვისტური რკვიებეფი ოდუდეს ეთმოჭოფუნს ანტიკური ინდოეთის, სოდეთ მოღალენდჷ ართ-ართი მაართა ლინგვისტი დო ფილოლოგი [[პანინი]], ნამუთ რე ავტორი ტრაქტატიშ სოდეთ ეჭარილიე [[სანსკრიტი]]შ [[ფორმალური გრამატიკა]]. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://linguistlist.org/ The Linguist List], a global online linguistics community with news and information updated daily * [http://www.sil.org/linguistics/GlossaryOfLinguisticTerms/index.htm Glossary of linguistic terms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130210081627/http://www.sil.org/linguistics/GlossaryOfLinguisticTerms/index.htm |date=10 February 2013 }} by SIL International (last updated 2004) * [https://web.archive.org/web/20071126121113/http://www.lsadc.org/info/ling-fields.cfm Linguistic sub-fields] – according to the Linguistic Society of America * Linguistics and language-related wiki articles on [http://www.scholarpedia.org/article/Language Scholarpedia] and [http://en.citizendium.org/wiki/Linguistics Citizendium] * [https://web.archive.org/web/20080906110954/http://www.unizar.es/departamentos/filologia_inglesa/garciala/bibliography.html "Linguistics" section] – A Bibliography of Literary Theory, Criticism and Philology, ed. J.A. García Landa (University of Zaragoza, Spain) [[კატეგორია:ლინგვისტიკა]] [[კატეგორია:ჰუმანიტარული მენცარობეფი]] ev79kopn22m5u9aseb7g1l3354usvd0 0 44714 253779 2026-10-05T13:23:38Z Narazeni 826 გინოწურაფა [[ლამე ტროპიკულ ტყა]]-შა 253779 wikitext text/x-wiki #გადამისამართება [[ლამე ტროპიკულ ტყა]] bgfl6pr097kfuf3l0p4p0g94bwc4u6t 0 44715 253780 2026-10-05T13:53:39Z Narazeni 826 ახალი ხასჷლა: {{Short description|ტროპიკულ ფართოფირცელამ ტყა მაღალ ნოლექუანობათ}} [[ფაილი:Aerial view of the Amazon Rainforest.jpg|thumb|upright=1.3|[[ბრაზილია]]ს დვალირ [[ამაზონიშ ჯუნლეფი|ამაზონიშ ტროპიკულ ტყაშ]] ტერიტორია. ობჟათე ამერი... 253780 wikitext text/x-wiki {{Short description|ტროპიკულ ფართოფირცელამ ტყა მაღალ ნოლექუანობათ}} [[ფაილი:Aerial view of the Amazon Rainforest.jpg|thumb|upright=1.3|[[ბრაზილია]]ს დვალირ [[ამაზონიშ ჯუნლეფი|ამაზონიშ ტროპიკულ ტყაშ]] ტერიტორია. [[ობჟათე ამერიკა]]შ ტროპიკულ ტყალეფ [[დიხაუჩა]]შ გვარობეფიშ უკაბეტაშ ანდაკორობამობას იკათუანს.<ref>[http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/view.php?id=28907 Why the Amazon Rainforest is So Rich in Species] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225204348/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/view.php?id=28907 |date=25 February 2011 }}. Earthobservatory.nasa.gov (5 December 2005). Retrieved on 28 March 2013.</ref><ref>[https://www.sciencedaily.com/releases/2005/12/051205163236.htm Why The Amazon Rainforest Is So Rich In Species]. ScienceDaily.com (5 December 2005). Retrieved on 28 March 2013.</ref>]] [[ფაილი:Koppen-Geiger Map Af present.svg|thumb|upright=1.3|ლამე ტროპიკულ ტყაშ კლიმატურ ზონეფი (Af).]] [[ფაილი:Tropical_Forests_2000_by_Major_Ecological_Domains.tif|thumb|300px|right|ლამე ტროპიკულ ტყალეფი: გოეროშ FRA2000-იშ ანგარიშიშე]] '''ლამე ტროპიკულ ტყალეფი''' — შხირ დო ტიბუ [[ჭოროფამ ტყა|ჭოროფამ ტყალეფი]], ნამუეფჷთ გიშეგორუაფჷნა მაღალ ნალექუანობათ დო, მუჭოთ წესი, [[ეკვატორი|ეკვატორიშ]] ოორუეშე დო ობჟათეშე 10°-იშ ფარგანეფს იდვალუაფუ. თინეფ [[ტროპიკულ ტყა|ტროპიკულ ტყალეფი]]შ [[ბიომა]]შ გიმესიბრელა რე, ნამუთ დოხოლაფირო 28° გეოგრაფიულ განედეფს შქას აფხვადჷნა (ტროპიკულ ზონას, [[ოორუე ტროპიკი]]შ დო [[ობჟათე ტროპიკი]]შ შქას). ტროპიკულ ჭოროფამ ტყალეფ ტროპიკულ ლამე ფართოფურცელამ ტყალეფიშ ტიპ რე, ნამუთ იკათუანს უმოს ფართო სეზონურ ტროპიკულ ტყალეფს. ნანდულ ტროპიკულ ჭოროფამ ტყალეფი, მუჭოთ წესი, აფხვადჷნა ტროპიკულ კლიმატიშ პიჯალეფს, სოდე სქირე სეზონ ვა რე; არძა თუთას ნოლექიშ ოშქაშე მუდანობა მინიმუმ 60 მმ-ს აკმადგინანს. გოძინელ გოსხუნუაშა კანკალეშა მიშმურს სეზონურ ტროპიკულ ტყალეფ ტროპიკულ მუსონურ ვარ-და სავანაშ კლიმატით. ტროპიკულ ჭოროფამ ტყალეფიშ ეკოსისტემეფ იხასიათებჷნა იროიანი, მაღალ ტემპერატურათ, ნამუთ ირ თუთას 18 °C (64 °F)-შე უმოს რე, დო შანულამ წანმოწანურ ნოლექეფიშ მუდანობათ. ხვეიან ნოლექ გჷმიჭანუანს ოჩამურ ღვანთეფით დაღარი, გიმორჩხილ დიხეფიშ წჷმოქიმინუას, ნამუთ ტომბა გაულას იღვენუანს თე პიჯალეფშოთ მერჩქვანელ ფლორაშა დო ფაუნაშა. ტროპიკულ ტყალეფ ჩინებულ რენა მუნეფიშ შანულამ [[ბიოანდაკორობამობა]]თ. თინეფ მოსოფელიშ არძა გვარობაშ 40–75%-ის მენძელენა, თინეფს შქას მოსოფელიშ ჩხოლარეფიშ დო ცანარეფიშ გვარობეფშ გვერდის დპ არძა პეულამ ცანარიშ გვარობაშ ჟირ ნასუმორს. დჷმახასიათებელ რე [[ჭანდეფი (Insecta)|ჭანდეფიშ]] მეჭედელ პოპულაცია, ჯალეფიშ დო ჩანარეფშ ანდაკორობამობა. ეჭარილ რენა, მუჭოთ "მოსოფელიშ უკაბეტაშ აფთიაქი", თინეფს ორთაშობურ მედიკამენტეფიშ ნაანთხალშა უმოს რე მეგორაფილი. მარა, ლამე ტროპიკულ ტყალეფ ოშქურანჯობაშ გიმე რე ადამიერიშ თიჯგურა საქვარუაშ გეშა, მუჭომით რე ჯა-ტყაშ კვათუა დო ოფუტეშ მეურნობაშ გოძინშ გეშა, ნამუთ იჭანუანს ჰაბიტატეფიშ ფრაგმენტაციას დო მოჯალაგუას. == რესურსეფ ინტერნეტის == {{Commons category|Tropical rainforests}} {{Wikivoyage|Tropical rainforests}} * [http://www.ran.org/ Rainforest Action Network] * [http://www.blueplanetbiomes.org/rainforest.htm Rain Forest Info from Blue Planet Biomes] * [http://passporttoknowledge.com/rainforest/main.html Passport to Knowledge Rainforests] * [https://regeneration.org/nexus/tropical-forests Tropical Forests], Project Regeneration, 2021. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ლამე ტროპიკულ ტყა}} [[Category:ლამე ტროპიკულ ტყა| ]] [[Category:ტროპიკულ ტყალეფი| ]] [[Category:ტროპიკული ფლორა|ჭოროფამ ტყა]] [[Category:ეკოსისტემეფი]] bk217q5t6tzp7fz8t0e992j9sjvwve8