ვიკიპედია xmfwiki https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%B7%E1%83%9A%E1%83%90 MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter მედია სპეციალური განხილვა მომხმარებელი მომხმარებლის განხილვა ვიკიპედია ვიკიპედია სხუნუა ფაილი ფაილის განხილვა მედიავიკი მედიავიკის განხილვა თარგი თარგის განხილვა დახმარება დახმარების განხილვა კატეგორია კატეგორიის განხილვა TimedText TimedText talk მოდული მოდულის განხილვა Event Event talk 0 370 253911 253881 2026-10-11T12:44:02Z Narazeni 826 /* ზოხორინალაშ გჷმოცხადება */ 253911 wikitext text/x-wiki {{Short description|ტრანსკონტინენტურ სახენწჷფო ბჟაეიოლ ევროპას დო ბჟადალ აზიას}} {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = საქართველო |ედომუშამი_ჯოხო = |ოართე_ჯოხო =საქორთუო |შილა = Flag of Georgia.svg |გერბი = Greater coat of arms of Georgia.svg |რუკა = Georgia (orthographic--projection).svg |ჰიმნი = [[საქორთუოშ სახენწჷფო ჰიმნი]]<br/>'''„თავისუფლება“'''<br/><br/><center>[[ფაილი:Tavisupleba vocal.ogg]]</center> |დევიზი =„ძალა ერთობაშია“<br/>„ჭყანა ართობას რე” |ზოხორინალაშ თარიღი =26 მესი 1918 |ოფიციალური_ნინეფი =[[ქორთული ნინა|ქორთულ]]<br />[[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]] ^'''1''' <ref>[http://parliament.ge/ge/kanonmdebloba/constitution-of-georgia-68 საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 8]</ref> |რელიგია= |ნანანოღა= [[ფაილი:Tbilisi City Seal.svg|15px]] [[ქართი]] |latd=41 |latm=43 |latNS=N |longd=44 |longm=47 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[მიხეილ ყაველაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ირაკლი კობახიძე]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[საქორთუოშ პარლამენტიშ დუდმახვენჯი|პარლამენტიშ დუდმახვენჯი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[შალვა პაპუაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 121-ა |ფართობი =69 700 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =3 716 900 კოჩი ^'''2'''<ref>{{cite web|url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მახორობაშ მუდანობა 1 ღურთუთაშ დგომარობათ|publisher= [[საქორთუოშ სტატისტიკაშ ერუანული ნინალა]]|format=|accessdate=2021-02-05|date=1 იანვარი, 2020}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 131-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2020 |მახორობაშ_ცენზი =3 713 804 ^'''3''' |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2014 |მახორობაშ_მეჭედალა = 53.5 კოჩი/კმ² |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 137-ა |ედპ_ppp_წანა = 2016 |ედპ_ppp = {{nowrap|$35.6 მილიარდი<ref>{{cite web |title=World GDP Ranking 2015 |url=https://knoema.com/nwnfkne/world-gdp-ranking-2015-data-and-charts |access-date=13 May 2016}}</ref>}} |ედპ_ppp_რანგი = 117-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$9500 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი =0.754 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =76-ა |აგი_წანა =2020 |ვალუტა= [[ფაილი:Sign of Georgian Lari.svg|link=ლ|15px]] [[ლარი]] ^'''4''' |ვალუტაშ_კოდი =GEL |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+04:00]]<ref>საქორთუოქ გეგნორთჷ UTC+4 ზონაშე UTC+3 ზონაშა [[2004]] წანაშ 27 მანგის, მარა დართჷ UTC+4 ზონას [[2005]] წანაშ 27 მელახს^{[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843511.stm]}^{[http://www.timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=371]}.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.ge]] |ოტელეფონე_კოდი =+995 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= ^'''1'''აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას ოფიციალურ ნინა ქორთულ ნინაწკჷმა ართო რე [[აფხაზური ნინა]].<br> ^'''2'''მახორობაშ მუდანობაშა დო მეჭედალაშა ვენშმურს აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ ნორთი, ნამუეფჷთ ოკუპირებულჷ რე რუსეთიშით დო საქორთუოშ ხეშულობა ვაკონტროლენს.<br> ^'''3'''მეხოლებურ მუნაჩემეფ აფხაზეთიშო დო სამაჩაბლოშამო.<br> ^'''4'''რუსეთიშით ოკუპირებულჷ აფხაზეთის დო სამაჩაბლოს თაშნეშე ხვარებას რე [[რუსული რუბლი|რუსულ რუბლი]].<br> {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q230|text=<center>საქორთუოშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''საქორთუო''' ({{Lang-ka|{{აუდიო|Sakartvelo.ogg|საქართველო}}}}) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟაეიოლი ევროპა|ბჟაეიოლ ევროპას]] დო [[ბჟადალი აზია|ბჟადალ აზიას]].<ref>Encyclopedic World Atlas, George Philip & Son, [[Oxford University Press]]: 2002, p.104</ref><ref>''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' 4.38. C.f. James Rennell, ''The geographical system of Herodotus examined and explained'', Volume 1, Rivington 1830, [[iarchive:bub gb enQ-AAAAcAAJ/page/n274|p. 244]]</ref><ref>[[Encyclopedia Britannica]]", [https://www.britannica.com/place/Caucasus Caucasus], June 2021: "One widely accepted scheme draws the dividing line along the crest of the Greater Caucasus range, putting the portion of the region north of the line in Europe and the portion south of it in Asia. Another puts the western portion of the Caucasus region in Europe and the eastern part (the bulk of Azerbaijan and small portions of Armenia, Georgia, and Russia's Caspian Sea coast) in Asia..."</ref> [[კავკაცია]]შ რეგიონიშ ნორთი, ნამუსჷთ ბჟადალშე ომძღჷ [[უჩა ზუღა]], ოორუე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაცია]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[თურქეთი]], ობჟათეშე — [[სომხეთი]] დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[აზერბაიჯანი]]. საქორთუოშ ფართობ რე 69700 კმ²,<ref>[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): ``National Atlas of Georgia``, 138 pages, Steiner Verlag, 2018, {{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[საქორთუოშ დემოგრაფია|მახორობა]] — 3.7 მილიონ ადამიერი,{{efn|აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ მოხ, თე ჟირ [[ვაღიარაფილი სახენწჷფო|სეპარატისტულ რეგიონ]] [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|რუსეთიშ ოკუპაციაშ]] გიმე რე. [[საქორთუოშ თარობა]] თე ჟირ სეპარატისტულ რეგიონს ქიანაშ უგურთუ ნორთო მითმირჩქინანს, ერეფოშქაშე ხუჯიშ დოკინათ.}}<ref name="statspopulation">{{cite web|title=Population and Demography |publisher=National Statistics Office of Georgia, Geostat |url=https://www.geostat.ge/en/modules/categories/316/population-and-demography |access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ ნასუმორ ოხორანს ქიანაშ ნანანოღა დო [[საქორთუოშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] [[ქართი]]ს. [[ქორთუეფი]], რეგიონიშ ჯინჯიერ მახორუეფი, აკმადგინანა ქიანაშ მახორობაშ უმენტაშობას, ნამუეფსჷთ ეთნოლინგვისტურო გინორთ უღჷნა არძა მეძობელ ქიანაწკჷმა და უმენტაშო რაგადანა [[ქორთული ნინა|ქორთულო]], ართ-ართ [[ქართველური ნინეფი|ქორთულურ ნინაშა]], ნამუთ მოსოფელიშ შხვა ნინეფიშ აკა ფანიას ვარსხუაფუ.{{sfn|Dalby|2002|ხს=38}} საქორთუოშ ასეიან ტერიტორია დოხორელ რე [[მაართაჸოფილი ჯარალუა|პრეისტორიულ]] ბორჯიშე, სოდე იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე ორდოიან [[მეღვინალა|ღვინიშ]], ორქოშ მოპალუაშ დო ტექსტილიშ წარმებაშ აბანეფი.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-41977709 'World's oldest wine' found in 8,000-year-old jars in Georgia]. BBC News: 13 November 2017</ref><ref name="archeologyMethodTheory2014322">{{cite journal|last=Doce|first=Elisa Guerra|year=2004|title=The Origins of Inebriation: Archaeological Evidence of the Consumption of Fermented Beverages and Drugs in Prehistoric Eurasia|journal=[[Journal of Archaeological Method and Theory]]|volume=22|issue=3| pages=751–782 | doi=10.1007/s10816-014-9205-z | s2cid=143750976 |issn=1072-5369}}</ref> [[ანტიკური ხანი|კლასიკურ ხანს]] გიჭყჷ მუსხირენ ომაფექ, მუჭომით რდჷ [[კოლხეთი]] დო [[იბერიაშ ომაფე|იბერია]], ნამუეფქჷთ ოსხირ გუჭყეს თეხანურ ქორთულ სახენწჷფოშ გვირზილს. [[IV ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, ქორთუეფქ ოფიციალურო მიღეს [[ქირსიანობა]], ნამუქჷთ ხე ქეშუნწყჷ [[საქორთუოშ ომაფე]]შ აკოკათუას. საქორთუოქ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი|ორქოშ ხანს]] მიოჭირინჷ [[მაღალი შქა ოშწანურეფი|მაღალ შქა ოშწანურეფს]], მუჟანსჷთ ქიანას უნჯღვერდეს დავით IV გაფუ დო მაფა [[თამარ მაფა|თამარი]]. [[XV ოშწანურა]]შე დოჭყაფილი ომაფექ ქუდანთხჷ დო აკოცჷ შხვადოშხვა რეგიონალურ ჟისახენწჷფოეფიშ გაულათ, თინეფს შქას [[მონღოლეთიშ იმპერია|მონღოლეფიშ]], [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] დო [[სპარსეთიშ იმპერია|სპარსეთი]]შით. თეშ უკული, [[1801]] წანაშე დოჭყაფილი, [[საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას|მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულჷ]] რდჷ [[რუსეთიშ იმპერია]]შა. [[1917]] წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუო კუნტა ხანით რდჷ [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|ზოხორინელ რესპუბლიკა]] [[ფუთიშ აპიჯალა|გერმანიაშ თხილუათ]],<ref name="Soviet power">{{Cite journal |last=Jones |first=Stephen |date=27 October 2020|title=The establishment of Soviet power in Transcaucasia: The case of Georgia 1921–1928|journal=Soviet Studies|volume=40|issue=4|page=627 |doi=10.1080/09668138808411783}}</ref> მარა [[1921]] წანას, [[ჭითა არმია]]შით [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ეჭოფილქ დო ანექსირებულქ]] იჸუ დო [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ [[საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ართ-ართ]] რესპუბლიკათ გჷნირთუ. 1980-იან წანეფს, ზოხორინალაშო ყარაფ უწაიათ იძინანდჷ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ პირელს, საქორთუოშ [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სხუნუეფიშ რსხუშე გიშულა]] გჷმიჭანუ. [[პოსტსხუნუური სახენწჷფოეფი|გეჸვენჯ ვითწანურაშ]] უმენტაშობაშ განწეხანს ქიანას რდჷ ეკონომიკურ კრიზისი, [[პოსტსხუნუური კონფლიქტეფი|პოლიტიკურ ვასტაბილურობა]] დო სეპარატისტულ ლჷმეფ [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|სამაჩაბლო]]ს. [[2003]] წანაშ თინჩალ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუოქ ჸონიერო მანჯჷ [[ბჟადალური ოქიანუ|პრობჟადალურ]] გალენურ პოლიტიკა, გენშეღჷ რანწკ [[ევროპაშ რსხუ]]შა დო [[ნატო (ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია)|ნატოშა]] მიშაულარ [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|დემოკრატიულ დო ეკონომიკურ რეფორმეფი]]. ბჟადალჸურე გინულაქ გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ გაუფრაშება]] დო [[2008]] წანას [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუთ ასეთ იგჷნძორებუ რუსეთიშით [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|საქორთუოშ რეგიონეფიშ ოკუპაციათ]]. საქორთუო რე [[წჷმმარინაფონი დემოკრატია]], [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]].<ref>{{cite web |title=Constitution of Georgia |at=Article 1.1, 7.2, 45, 52 and 54 |url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |publisher=The Legislative Herald of Georgia |date=29 June 2020 |access-date=2022-03-25 |archive-date=27 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |url-status=dead }}</ref><ref name=undp>{{cite web |url=https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html |title=Consolidating Parliamentary Democracy in Georgia |publisher=UNDP Georgia |access-date=2022-03-25 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619184258/https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html }}</ref> [[წუმმაძინე ქიანა]] ძალამ მაღალ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]თ დო წუმმაძინე ეკონომიკათ. [[2003]] წანაშე მანჯებულ მასშტაბურ ეკონომიკურ რეფორმეფქ გაჭყჷ მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე დუდიშულ ბიზნეს ორენი, უმოს ეკონომიკურ დუდიშულა დო ქანთელუა, თაშნეშე [[ედპ]]-შ ძინაშ ართ-ართ არძაშე მაღალ ტემპეფი.<ref>{{Cite web |title=Georgia |url=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> [[2018]] წანას, საქორთუოქ მაჟირა ქიანათ გჷნირთუ [[მარიხუანა საქორთუოს|მარიხუანაშ ლეგალიზაციათ]] დო პირველ რე ჸოფირ სოციალისტური სახენწჷფოეფს შქას. საქორთუო ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათურ რე, თინეფს შქას: [[გოერო]], [[ევროპაშ სხუნუ]], [[ევროკონტროლი]], [[უჩა ზუღაშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაცია|BSEC]], [[სუამი]], [[ენერგეტიკული ჯარალუა]]. [[ასოციაცირებული ტრიო]]შ აკოდგინალუას საქორთუო [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|ევროპაშ რსხუშა კათაფა]]შ ოფიციალურ კანდიდატ რე.<ref>{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2023/12/14-15/|title=European Council|website=Consilium}}</ref> [[2024]] წანაშ გჷმათუთაშე, საქორთუოქ [[საქორთუოშ პოლიტიკური კრიზისი (2014-ასეშა)|ტომბა პოლიტიკურ კრიზისშა]] ქენშანთხუ. == ეტიმოლოგია == {{anchor|ეტიმოლოგია}} === საქორთუოშ ეტიმოლოგია === {{Main|საქორთუოშ ეტიმოლოგია}} [[ფაილი:World map by Pietro Vesconte - Georgia.jpg|thumb|left|150px|'''საქორთუო''' შქა ოშწანურეეფიშ რუკას ''mappa mundi'', ახ. წ. 1320]] [[ჯვეში საბერძნეთი|ჯვეშ ბერძენეფს]] ([[სტრაბონი]], [[ჰეროდოტე]], [[პლუტარქე]], [[ჰომეროსი]] დო შხვ.) დო [[ჯვეში რომი|რომაალეფს]] ([[ტიტუს ლივიუსი]], [[პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი|ტაციტუსი]] დო შხვ.) ორდოიან ბჟადალ ქორთუეფშა უჯოხოდეს [[კოლხეფი]] დო ბჟაეიოლ ქორთუეფშა — [[იბერიაშ ომაფე|იბერიალეფი]] ({{lang|grc-Latn|Iberoi}}, {{lang|grc|Ἰβηροι}} კანკალე ბერძენულ წყუეფს).<ref>{{cite book |author=David Braund |title=A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562 |publisher=[[Oxford University Press]] |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/17 17–18] |year=1994 |isbn=978-0-19-814473-1 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau}}</ref> ჯოხოდვალა ''Georgia-შ'' მაართა შინუა იტალიურ ნინაშა ითარიღებუ 1320 წანათ, [[პიეტრო ვესკონტე]]შ მოსოფელიშ რუკას {{lang-la|[[mappa mundi]]}}.<ref>[[Rouben Galichian]] (2007) Countries South of the Caucasus in Medieval Maps: Armenia, Georgia and Azerbaijan. pp. 188–189</ref> ქიანაშ მოსოფელიშ რუკას მუკორჩქინაშ ორდოიან ბორჯიშე, ლათინურ ოქიანუს საქორთუოშ ჯოხოდვალა შხირას იჭარუდჷ მუჭოთ ''Jorgia''.<ref>Boeder; et al. (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. p. 65. {{ISBN|978-0820459912}}</ref> გინნაჩემუს გერსხილ თეორიეფით, წჷმარინუ მოშარე [[ჟაკ დე ვიტრი]]ქ, ნამუთ ქიანაშ ჯოხოდვალაშ გოჭყაფას ეთმენწყუნდჷ ქორთუეფს [[ჯეგე გერგი]]შ პოპულარობათ,<ref>[[გრიგოლ ფერაძე]]. "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". ''Georgica'', Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209</ref> მორო [[ჟან შარდენი]] კოროცხუნდჷ, ნამჷ-და ჯოხოდვალა ''Georgia'' მოურს ბერძენულ ზიტყვაშე γεωργός ('დიხაშმოხანდე'). ზიტყვა ''საქორთუო/ქორთუეფიშ'' თე ანდაოშწანურამ გოსხუნუეფ ასეშო უმენტაშო ვარებულ რე ომენცარე ჯარალუაშით, ნამუთ მიოწურუანს [[სპარსული ნინა|სპარსულ]] ზიტყვაშა {{lang|fa-Latn|gurğ}}/{{lang|fa-Latn|gurğān}} ({{lang|fa|گرگ}}, '[[გერი]]'<ref>{{cite book|last1=Hock|first1=Hans Henrich|last2=Zgusta|first2=Ladislav|title=Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies|url=https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse|date=1997|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-012884-0|page=[https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse/page/211 211]}}</ref>) მუჭოთ საეგებიო ჯინჯიერ ზიტყვა.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}} თე ჰიპოთეზაშ მეჯინათ, მოგვიანეთ თე სპარსულ ზიტყვაშ ჯინჯ რდჷ გჷმორინაფილ ანდა შხვა ნინას, თინეფს შქას სლავურ დო ბჟადალევროპულ ნინეფს.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}}{{sfnp|Rapp|2014|p=21}} მასქერულ ჯოხო რე {{lang|ka|საქართველო}}; '[[ქორთუეფი]]შ დიხა', მოურს [[IX ოშწანურა]]ს შინელი, ქიანაშ ცენტრალურ რეგიონ [[ქართლი]]შ ჯოხოდვალაშე, ფართო გჷმორინაფაშის მიარზებუ შქა ოშწანურეეფიშ [[საქორთუოშ ომაფე]] [[XIII ოშწანურა]]შა. შქა ოშწანურეეფიშ ''[[ქართლის ცხოვრება]]ს'' მოშინაფილჷ რე თე ჯოხოდვალაშ ქორთუეფიშ წიმოხონ [[ქართლოსი]], [[იაფეტი]]შ მოთაშმოთა, ნამუშ ჯოხოქ შქა ოშწანურეეფიშ მემეატიანეეფიშ მეჯინათ, გაჭყჷ ომაფეშ ჯოხოდვალა. მენცარეფ ფირქენა, ნამჷ-და ქიანაშ ჯოხო „საქორთუო“ მოურს „ქართ“ ქოქიშე, ნამუთ მერსხილ რე უჯვეშაში სათურო ჯოხოშა - „ქართუ“, „კარდუ“, === სახენწჷფო ჯოხოდვალა === [[1995]] წანას მეღებულჷ [[საქორთუოშ კონსტიტუცია]]შ 2-ა ბირგულიშ მეჯინათ, სახენწჷფოშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რე ''საქართველო'',<ref>{{citation|chapter=Article 2.1|title=Constitution of Georgia|publisher=Legislative Herald of Georgia|chapter-url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|quote=‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.|access-date=25 March 2022|archive-date=27 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|url-status=dead}}</ref>. საქორთუოშ ჟირ ოფიციალური ნინაშა ([[ქორთული ნინა|ქორთულ]] დო [[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]]) ქიანაშ ჯოხოდვალა რე საქართველო დო Қырҭтәыла (''Kərttʷʼəla''). 1995 წანაშ კონსტიტუციაშ მეღებაშახ დო [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სსრრ-შ აკოცჷმაშ]] უკულ ქიანაშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რდჷ „საქორთუოშ რესპუბლიკა“.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Tbilisi |title=Tbilisi |date=11 July 2023 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |quote=Tbilisi, formerly Tiflis, capital of the republic of Georgia}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-03-14 |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |access-date=2025-03-13 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> ნამთინე ნინეფ აგჷნძორენა ქიანაშ ჯოხოდვალაშ რუსულ ვარიანტიშ გჷმორინაფას, ''Gruzia'', ნამუშ თირუას საქორთუოშ ხეშუულება დიპლომატიურ კამპანიეფით ოცადუდჷ. [[2006]] წანაშე, ისრაელქ,<ref>{{Cite web |url=https://www.jpost.com/international/by-georgia-dont-call-us-gruzia |title='By Georgia! Don't call us Gruzia' |date=17 May 2006 |access-date=2023-11-19 |website=The Jerusalem Post |last=Horovitz |first=David}}</ref> იაპონიაქ,<ref>{{Cite web |url=https://en.trend.az/scaucasus/georgia/2324328.html |title=Japan intends to officially use 'Georgia' instead of 'Gruzia' |date=21 October 2014 |access-date=2023-11-19 |website=Trend News Agency}}</ref> ობჟათე კორეაქ<ref>{{Cite web |url=https://eurasianet.org/georgia-stop-calling-me-gruzia |title=Georgia: Stop Calling Me "Gruzia" |date=28 June 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Eurasianet |last=Lomsadze |first=Giorgi}}</ref> დო უნგრეთიქ<ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-georgiaban-targyal/ |title=Orbán Viktor Georgiában tárgyal|date=2024-10-27|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-sajtonyilatkozata-magyarorszag-es-georgia-kormanyanak-kozos-munkauleset-kovetoen/|title=Orbán Viktor sajtónyilatkozata Magyarország és Georgia kormányának közös munkaülését követően|date=2023-10-12|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref> ოფიციალურო გოთირუეს ქიანაშ ჯოხოდვალა ინგლისურ ვარიანტიშა ''Georgia''.<ref>{{Cite web |url=https://rferl.org/a/georgia_asks_friends_to_stop_calling_it_gruzia/24264848.html |title=Georgia Asks Friends To Stop Calling It 'Gruzia' |date=13 July 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |last=Rekhviashvili |first=Jimsher}}</ref> [[2020]] წანას, ლიეტუვაქ მოსოფელს პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ მიშეღჷ ჯოხოდვალა ''Sakartvelas'' ოფიციალურ ურთიართობეფშან.<ref>{{Cite web |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1317371/lithuania-approves-sakartvelo-as-official-name-for-georgia |title=Lithuania approves Sakartvelo as official name for Georgia |date=11 January 2021 |access-date=2023-11-19 |website=LRT}}</ref> == ისტორია == {{საქორთუოშ სახენწჷფობურობა}} {{Main|საქორთუოშ ისტორია}} === პრეისტორია === {{ქოძირით თაშნეშე|პრეისტორიულ საქორთუო}} {{multiple image | total_width = 400 | align = right | image1 = State Museum of History of Georgia (Tbilisi Archaeological Museum) 3.jpg | image2 = Bronze Lamp from Vani, of Ariadne, Heracles and Elephants - 1st century BCE 6.jpg | footer = ''კვარჩხშე მორძგვშა:'' ''[[პეტერა]]'', ნამუსჷთ გჷმოხანტილ რე რომიშ იმპერატორ [[მარკუს ავრელიუსი]], მეგორაფილ რე საქორთუოს, ახ. წ. II ოშწანურა. ბრონზეშ ლამპა [[ჰერაკლე]]შ დო [[არიადნე]]შ ფიგურეფით, ჯვ. წ. I ოშწანურა, [[საქორთუოშ ერუანულ მუზეუმი]]. }} [[ადამიერეფი (გვარობა)|არქაულ ადამიერეფიშ]] უჯვეშაშ ნოქურ დოხოლაფირო 1,8 მილიონ წანაშ კინოხით ითარიღებუ დო წჷმორინაფილ რე [[დმანისარ ჰომინინი|დმანისარ ჰომინინეფით]] — [[ჰომო ერექტუსი]]შ გიმეგვარობათ, ნამუთ [[ევრაზია]]ს ჰომინინეფიშ არძაშე უჯვეშაშ ჩინებულ ნასაფულუეფს წჷმარინუანს.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/oddly-enough/georgian-archaeologists-find-18-million-year-old-human-tooth-2022-09-09/ |title=Georgian archaeologists find 1.8-million-year-old human tooth |date=9 September 2022 |access-date=2023-11-26 |website=Reuters}}</ref> [[კავკაცია|კავკაციაშით]] თხილერ დო [[უჩა ზუღა]]შ ეკოსისტემათ უნარღელჸვენი, რეგიონი, მუჭოთ ჩქჷ, ედომუშამ [[პლეისტოცენი]]შ განწეხანს [[რეფუგიუმი|ოჩუაშეშ]] როლს არსულენდჷ,<ref>{{Cite book |title=The Earliest Occupation of Europe |last=Roebroeks |first=Wil |publisher=Modderman Stichting / Faculty of Archaeology – Leiden University |year=1993 |isbn=9789073368071 |location=Leiden |pages=207–209}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და პირველ უმუხარცქუ პრიმიტიულ ხორუეფ [[შქა პალეოლითი]]ს, დოხოლაფირო 200 000 წანაშ კინოხის ორხველჷნან.<ref>{{Cite book |title=საქართველოს ისტორია |last=Tsotskolauri |first=Avtandil |publisher=Saunje |year=2017 |isbn=978-9941-451-79-9 |location=Tbilisi |pages=12–17}}</ref> [[ჟიმოლენ პალეოლითი]]შ ბორჯის, ხორუეფქ თარო ბჟადალ საქორთუოს, წყარმალუეფ [[რიონი]]შ დო [[ყვირილა]]შ ლეხერეფს გიჭყჷ.<ref>{{Cite journal |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618220304328 |title=Filling the gaps: Late Upper Palaeolithic settlement in Gvardjilas Klde, Georgia |date=20 June 2021 |access-date=2023-11-27 |journal=Quaternary International |last=Kot |first=Małgorzata|volume=587-588 |pages=384–399 |doi=10.1016/j.quaint.2020.07.034 |bibcode=2021QuInt.587..384K }}</ref> ოფუტეშ მეურნობაშ შანეფი, არძაშ უკულაშ, [[ჯვ. წ. VI ვითოშწანურა]]ს არსხუაფუ, გიშაკერზაფილო ბჟადალ საქორთუოს, თინწკჷმა მუჟანსჷთ [[მტკვარი]]შ ღანჩო [[ჯვ. წ. V ვითოშწანურა]]ს სტაბილურო იხორუდჷნ, ნამუსჷთ მოწმენს შხვადოშხვა კულტურაშ ეჸონუა, ნამუეფჷთ მეჭედელო რდჷ მერსხილ ოჸოფარე გვერდთუთაწკჷმა, თინეფს შქას [[თრიალეთიშ მეზოლითურ კულტურა|თრიალეთიშ მეზოლითური]], [[შულავერ-შომუთეფეშ კულტურა|შულავერ-შომუთეფე]]შ დო [[ლეილათეფეშ კულტურა|ლეილათეფეშ]] კულტურეფი.<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/paleorient/602 |title=Rethinking architectural techniques of the Southern Caucasus in the 6th millennium BC: A re-examination of former data and new insights |access-date=2023-11-27 |journal=Paléorient |last=Baudouin |first=Emmanuel|date=2019 |issue=45–1 |pages=115–150 |doi=10.4000/paleorient.602 }}</ref> არქეოლოგიურ მეგორაფეფ ოძირანა, ნამჷ-და თეხანურ საქორთუოშ ხორუეფ 34 000 წანაშე უმოს ხანიშ კინოხ პირველაშე გჷმირინუანდეს ნოჭკეფს (ბუჟუჟეფს) ორჩანიეთ, მუკაქუნალშო,<ref>{{Cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2009/09/oldest-known-fibers-discovered/ |title=Oldest-known fibers to be used by humans discovered |date=10 September 2009 |access-date=2023-11-27 |website=The Harvard Gazette |last=Lavole |first=Amy}}</ref> თაქ თაშნეშე აფხვადჷნა [[ქორთულ ღვინი|პირველ ღვინიშ დოდგინაშ]] უჯვეშაშ ჩინებულ აბანეფი (დოხოლ. ჯვ. წ. 6000 წ.)<ref>{{Cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |title=Discover the Secret Birthplace of Wine |date=21 May 2018 |access-date=2023-11-27 |website=National Geographic |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202151005/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |archive-date=2 December 2023 |url-status=dead}}</ref> დო [[საყდრისი|ორქოშ მოპალუაშ პირველურ შანეფი]] (ჯვ. წ. III ვითვითოშწანურა).<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/archeosciences/2037?lang=en |title=Bronze Age gold in Southern Georgia |access-date=2023-11-27 |journal=ArcheoSciences |last=Hauotmann |first=Andreas|date=2009 |volume=33 |issue=33 |pages=75–82 |doi=10.4000/archeosciences.2037 }}</ref> [[მტკვარ არაქსიშ კულტურა|მტკვარ-არაქსიშ]], [[თრიალეთიშ კულტურა|თრიალეთ-ვანაძორიშ]] დო [[კოლხური კულტურა|კოლხურ კულტურეფ]]ქ მოუხვადეს პროტო-ქორთულურ თურეფიშ წჷმოძინას, ნამუეფქჷთ, შილებე, [[ხეთეფი|ხეთეფიშ იმპერია]]შ ექსპანსიაშ ბორჯის ვარ-და [[ანატოლია]]შე გინიხორესკონ, თინეფს შქას [[მუშქეფი]], [[ლაზეფი|ლაზეფ]] დო [[ბიძერეფი]]. მინ ისტორიკოსიშ არზით, გვიან ბრონზეშ ხანს ხეთეფიშ ოქიანუშ კოლაფსიქ ხე შეუნწყჷ თე თურეფიშ გაულაშ გოძინას [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშჸურე]], გიშაკერზაფილო [[თაბალი|თაბალიშ ომაფეშ]] მეშქაშობათ.<ref>{{Cite book |title=Historical-Ethnological problems of Georgia, the Caucasus and the Near East |last=Javakhishvili |first=Ivane |publisher=Tbilisi State University |year=1950 |location=Tbilisi |pages=130–135}}</ref> === ანტიკურ ხანი === [[ფაილი:King Mirian III.jpg|thumb|მაფა [[მირიან III]]-ქ IV ოშწანურას ქიანა ქირსიანობაშა მართინჷ.]] კლასიკურ ბორჯის, მუსხირენ ქორთულ სახენწჷფოქ გორჩქინდჷ, თინეფს შქას [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]]ქ ბჟადალ საქორთუოს, სოდე [[ბერძენული მითოლოგია|ბერძენულ მითოლოგია]]შ მეჯინათ, [[არგონავტეფი|არგონავტეფიშით]] გორუაფონ ორქოშ ოწმაფუ იდვალუაფუდჷნ. არქეოლოგიურ ტკიცებეფ მიოწურუანა, ნამჷ-და კოლხეთ ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშო უკვე რდჷ დინდარ ომაფე<ref>{{Cite web |url=https://agenda.ge/en/news/2022/1715 |title=Archaeologists discover 14th–12th centuries BCE Colchis artefacts in western Georgia |date=13 May 2022 |access-date=2023-12-02 |website=Agenda.ge}}</ref> დო ფართო ოვაჭრე ნოსქვ უჩა ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის მადვალუ [[ბერძენულ კოლონიზაცია|ბერძენულ კოლონიეფით]] (მუჭომით რდჷ [[დიოსკურია]] დო [[ფაზისი]])<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/mediterranee/8317 |title=Geoarchaeology of Phasis (Georgia) |access-date=2023-12-02 |journal=Méditerranée |last=Lichell |first=Vakhtang|date=2016 |issue=126 |pages=119–128 |doi=10.4000/mediterranee.8317 }}</ref> რეგიონქ ანექსირებულქ იჸუ დიო [[პონტოშ ომაფე|პონტოშ ომაფეშით]], უკული — [[რომიშ რესპუბლიკა|რომიშ რესპუბლიკაშით]]. ბჟაეიოლ საქორთუო შხვადოშხვა კლანიშ დეცენტრალიზებულ მოზაიკათ სქიდუდჷ (ნამუეფსჷთ ზოხოიან [[მამასახლისი|მამასახლისეფ]] გამაგენდეს) ჯვ. წ. IV ოშწანურაშახ, მუჟანსჷთ თინა [[ალექსანდრე მაკედონარი|ალექსანდრე კაბეტიქ]] ქიდიჸუნუ, ნამუქჷთ საბოლათ [[სელევკიდეფიშ იმპერია]]შ პროტექტორატიშ გიმე [[იბერიაშ ომაფე]]შ გოჭყაფა გიმიჭანჷ — ართ მაფაშ დო არისტოკრატიულ იერარქიაშ ხეშთუდო აკოკათელ სახენწჷფო ორგანიზაციაშ ორდოაინ სამანგა.<ref>{{cite book|title=Lives and Legends of the Georgian Saints|url=https://archive.org/details/liveslegendsofge0000lang_n9a9|publisher=[[Saint Vladimir's Orthodox Theological Seminary|St. Vladimir's Seminary Press]]|edition=2nd|year=1997|author=David Marshall Lang|isbn=978-0-913836-29-3|author-link=David Marshall Lang}}</ref>[[რომიშ იმპერია]], [[პართიაშ იმპერია|პართა]] დო [[დიდი სომხეთი|კაბეტ სომხეთწკჷმა]] მანჯებულჷ შხვადოშხვა ლჷმეფიშ გეშა იბერია რეგულარულო ითირანდჷ ართგურალას, მარა ისტორიაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს თინა რომიშ კლიენტ-სახენწჷფოთ სქიდუდჷ. 319 წანას მაფა [[მირიან III]]-ქ იბერიაშ სახენწჷფო რელიგიათ ქრისიანობა გეგმაცხადჷ, ნამუშით ბჟადალ კავკაციაშ რეგიონიშ ქირსიანულ გონათუაქ დიჭყჷ დო ჸონიერო გამანგარ თინა რომიშ გაულაშ სფეროს, [[ზოროასტრიზმი]]შ ჸონიერ გაულაშ მოღვენ უჯვეშაშ [[ქორთულ მითოლოგია|ქორთულ პოლითეისტურ რელიგიაშ]] ვარებაშით.<ref>{{cite book|title=Studies in Christian Caucasian History|author=Cyril Toumanoff|publisher=[[Georgetown University Press]].|year=1967|pages=83–84, 377|author-link=Cyril Toumanoff}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 384 წანას დოდვალირ [[აკილისენეშ ზე]]ქ ფორმალურო დანტკიცჷ [[სასანიანეფიშ იმპერია|სასანიანეფიშ]] კონტროლ ედომუშამ კავკაციაშან, იბერიაშ ქირსიან გამაგეფ კანკალეშა ახიაჩებას ოცადუდეს, ნამუქჷთ V-VI ოშწანურეფს აკმარცუაფალ ლჷმეფ გჷმიჭანუ, ნამუეფშე არძაშე ჩინებულ მაფა [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I-შ]] გამაგალას არსხუაფუ, ნამუქჷთ ბჟადალ საქორთუოშ დოჸუნაფათ იბერიას ისტორიულო არძაშე კაბეტ ტერიტორიაშახ გოუძინჷ დო ნანანოღა [[ქართი|ქართ]] დარსხჷ. === საქორთუოშ აკოკათუა შქა ოშწანურეეფს === [[ფაილი:Near Mestia, Svan towers (35252565354).jpg|thumb|საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე [[უშგული]]შ დო [[მესტია]]შ შქა ოშწანურეეფიშ ყორშეფ იდვალუაფუ.]] 580 წანას, სასანიანეფიშ იმპერიაქ გაუქვუ იბერიაშ ომაფე, ნამუქჷთ ორდოიან [[შქა ოშანურეეფი|შქა ოშწანურეეფშო]] თიშ აკმადგინალ ტერიტორიეფიშ შხვადოშხვა ფეოდალურ რეგიონო აკოცჷმა გჷმიჭანუ. [[რომაულ-სპარსულ ლჷმეფი|რომაულ-სპარსულ ლჷმეფქ]] რეგიონს არულობა გჷმიჭანუ, ანდანე მუჭოთ სპარსეთი, თეშ კონსტანტინოპოლი, კავკაციას შხვადოშხვა მალიმორ დჷნორთის ხუჯის უხუჯანდეს. მარა, ბიზანტიაშ იმპერიაქ VI ოშწანურაშ დალიას ქორთულ ტერიტორიეფიშ გაკონტროლება შილებუ დო იბერიას ორცათ, აბანობურ ''კურუპალატეფიშ'' მეშქაშობათ გამაგენდჷ'.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=48–50}}</ref> 645 წანას არაბეფქ გემნაკათეს ობჟათე-ბჟაეიოლ საქორთუოს, ნამუშით რეგიონს [[არაბეფიშ დოჸუნაფონ ლჷმეფი|მუსლიმურ პატჷნალაშ განწეხან ბორჯიქ]] დიჭყჷ; თეს თაშნეშე მაჸუნუ მუსხირენ ფეოდალურ სახენწჷფოშ გჷმოქიმინუაქ, ნამუეფჷთ ართიანშე ზოხორინალაშო ინჭაფჷდეს, მუჭომით რდჷ [[ქართიშ საამირო]] და [[კახეთ-ჰერეთიშ ომაფე]].<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=54–61}}</ref> ბჟადალ საქორთუო უმენტაშიო ბიზანტიაშ პროტექტორატო სქიდუდჷ, გიშაკერზაფილო [[ეგრისიშ კაბეტი ლჷმა|ეგრისიშ კაბეტ ლჷმაშ]] უკული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=47–48}}</ref> [[ფაილი:გელათის მონასტერი Gelati Monastery (48743471618).jpg|მინი|მარცხნივ|220პქ|[[გელათიშ მონასტერი]], [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტი]] ცენტრალურ თარობაშ უჸოფარობაქ მა-9 ოშწანურაშ დაჭყაფუს [[ბაგრატიონეფი]]შ დინასტიაშ ეჸონუას შეუნწყუ ხე. [[ტაო-კლარჯეთი]]შ ობჟათე-ბჟადალშე დიხეფიშ კონსოლიდაციაშის, კათაშდუდ [[აშოტ I კაბეტი|აშოტ I-ქ]] (813–830) არაბ გამაგეფიშ დინოხიან აწორინალაშ გჷმირინუ იბერიას მუშ გაულაშ გაძინალო დო [[აბასიანეფიშ სახალიფო|აბასიანეფიშ სახალიფო]] დო ბიზანტიაშ იმპერიაშით იბერიაშ გამაგეთ იჸუ აღიარაფილქ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და აშოტიშ გამნარყეფ კონკურენტ ომაფასქირე ღოზეფო გეგმიქიმინეს, [[ადარნასე II]]-ქ შილებუ ქორთულ დიხეფიშ უმენტაშობაშ (კახეთიშ დო აფხაზეთიშ მოხ) აკოკათუა დო 888 წანას [[ქორთუეფიშ ომაფე|იბერეფიშ მაფათ]] აკურთხეს, ნამუშით აკადგინჷ ომაფე, ნამუთ სუმ ოშწანურაშ კინოხ რდჷ გაუქვებული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=67–70}}</ref> ბჟადალ საქორთუოს, [[აფხაზეთიშ ომაფე]]ქ რეგიონს ბიზანტიაშ ძაბუნით ირგებუ, ანდანე აკუკათოდკონ შხვადოშხვა თურ დო VIII ოშწანურას კავკაციაშ ართ-ართ უჸონიერაშ სახენწჷფოთ გჷნორთედუკონ.<ref>{{cite book|title=Nation-building in the post-Soviet borderlands|last=Smith|first=Graham|author2=Vivien Law|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-59968-9|page=[https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56 56]|url=https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56}}</ref> IX-X ოშწანურეფს, აფხაზეთიქ მუზმარენ ოურდუმე კამპანიაშ მეშქაშობათ გიძინჷ გაულა დო დიჭყჷ იბერიაშ კაბეტ ნორთიშ გამაგალა, ბაგრატიონეფიშ დინასტიაწკჷმა ნირზი. დინასტიურ კონფლიქტეფქ აფხაზეთ დარამაკჷ მა-10 ოშწანურაშ მაჟირა ნორთის, თინწკჷმა მუჟანსჷთ ტაო-კლარჯეთიშ მაფა [[დავით III]]-ქ ბაგრატიონეფიშ გაჸონიერებელო [[ბიზანტიაშ ანატოლია]]ს მუშ გაულა გჷმირინუნ. [[ბაგრატ III]], ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ მონძე, წოროგეჸვენჯობათ გჷნირთუ აფხაზეთიშ მაფათ (978), ტაო-კლარჯეთიშ ერიშდუდო (1000) დო იბერიალეფიშ მაფათ (1008), ნამუქჷთ აკოკათჷ ქორთულ ფეოდალურ სახენწჷფობურობაშ უმენტაშობა დო 1010 წანას [[საქორთუოშ მამართვალეფი|საქორთუოშ მაფათ]] იკურთხჷ. {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250 | header = მა-14 ოშწანურაშ ქორთულ ფრესკეფი | image1 = Fresco of Ubisi (3).jpg | class1 = bg-transparent | caption1 = საქორთუოშ შქა ოშწანურეფიშ მონარქეფი | image2 = Fresco of Ubisi (7).jpg | caption2 =ჯეგე სუმელაშ ემნახანტი, [[დამიანე]]შ ნახანტი. }} === ორქოშ ხან დო დორთუალა === XI ოშწანურაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს, ახალას გჷმოქიმინელ ქორთულ ომაფე გეოპოლიტიკურ და დინოხოლენ ჭირხალეფს გინმიშჷ, ანდანე შხვადოშხვა ჟინოსქუა ქორთულ სახენწჷფოშ ცენტრალიზაციაშ მეხჷ რდჷ. თინეფს შხირას ბიზანტიაშ იმპერია უკინენდჷ ხუჯის, ნამუსჷთ ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშით კავკაციაშ რეგიონიშ ეჭოფუაშა ოშქურუდჷნ, კანკალე შვანს, დინოხოლენ კონფლიქტის ხეს უნწყუნდჷ ხოლო უმოს ხემანჭუაფაშ მოპალუაშ მაკორჷნე არისტოკრატიულ ფანიეფიშ მეშქაშობათ. მარა, ბიზანტია დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ დოტიბჷ, მუჟანსჷთ 1060-იან წანეფს ჟირხოლო ქიანას ახალ ართამ ნტერ — მაძინუ [[სელჩუკეფიშ იმპერია]]ქ — აწუდირთჷნ. 1071 წანას, [[მანასკერტიშ ბურჯაფი]]ს ბიზანტიალეფიშ გინმაჭყვიდირე მარცხებაშ უკული, კონსტანტინოპოლქ ქიდიჭყჷ ბჟაეიოლ ანატოლიაშე კინორთინა დო თიშ გამაგალა საქორთუოს ქუდავალჷ, ნამუშით 1080-იან წანეფს თურქეფწკჷმა [[ქორთულ-სექლჩუკურ ლჷმეფი|ლჷმაშ წჷმი ღოზშა]] გეგშეჸონუ. საქორთუოშ ომაფექ მუშ კონკის მა-12 ოშწანურაშე მა-13 ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ მიოჭირინჷ. თე ბორჯი, [[დავით IV გაფუ]]შ (მაფ. 1089–1125) დო თიშ მოთაშმოთა, [[თამარ მაფა|თამარიშ]] (მაფ. 1184–1213) გამაგალაშის, ფართოთ ჩინებული, მუჭოთ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი]].<ref>{{cite book|title=Modern History of Soviet Georgia |author=David Marshall Lang|publisher=Greenwood Press|location=London |year=1976|page=29|isbn=978-0-8371-8183-7|author-link=David Marshall Lang}}</ref> თე ორდოიან ქორთულ რენესანსი, ნამუთ მუშ ბჟადალ ევროპულ ანალოგის უწორუანდჷნ, იხასიათებუდჷ გასაჩემე ოურდუმე გომორძგუეფით, ტერიტორიულ გოძინეფით დო კულტურულ ეჸონუათ არქიტექტურას, ლიტერატურას, ფილოსოფიას დო მენცარობეფს.<ref>{{cite book|title=Trust and Conflict: Representation, Culture and Dialogue|editor1= Ivana Marková |editor2=Alex Gillespie|page=43 |series=Cultural Dynamics of Social Representation|year=2011|isbn=978-0-415-59346-5}}</ref> საქორთუოშ ორქოშ ხანქ მონძალობათ დიტუ დიდებუან საკათედრო ოხიდეფი, რომანტიკულ პოეზია დო ლიტერატურა, დო ეპიკურ პოემა „[[ჸილოშტყებამი]]“, ნამუთ ერუანულ ეპოსო იკოროცხუ.<ref>{{cite book |title=Georgian Literature and Culture|author1=Howard Aronson|author2=Dodona Kiziria|publisher=Slavica |year=1999|page=119|isbn= 978-0-89357-278-5}}</ref><ref>{{cite book|last1=Suny|first1=Ronald Grigor |title=Armenia, Azerbaijan, and Georgia|date=1996|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-2813-4 |page=184|url=https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|quote=The Knight in the Panther Skin occupies a unique position as the Georgian national epic.|access-date=1 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221175149/https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|archive-date=21 December 2016}}</ref> დავით IV-ქ მოჩალჷ ფეოდალ ჟინოსქუეფიშ აწორინაფა დო ხემანჭუაფა ხეშა ქეშეჸოთჷ, ანდანე შხვაშ თურ ოშქურანჯეეფშა ეფექტურო გეურჯგინუდკონ. [[1121]] წანას, თიქ [[დიდგორიშ ბურჯაფი]]ს გინმატახალო გიორჯგინჷ ანდათ უმოს კაბეტ თურქულ არმიეფს დო გაუქვუ [[ქართიშ საამირო]].<ref name="javaxisvili">{{cite book |language=ka |author-link=Ivane Javakhishvili |last=Javakhishvili |first=Ivane |year=1982 |title=k'art'veli eris istoria |trans-title=The History of the Georgian Nation |volume=2 |pages=184–187 |publisher=[[Tbilisi State University]] Press}}</ref> [[ფაილი:Tamar (Vardzia fresco detail).jpg|thumb|upright|[[თამარ მაფა]], პირველ ოსური, ნამუთ საქორთუოს გამაგენდჷნ{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}}]] საქორთუოშ პირველ ოსურ გამაგე, თამარიშ, 29-წანიან მაფობა საქორთუოშ ისტორიას არძაშე წუმოძინელო იკოროცხუ.{{sfnp|Eastmond|2010|p=93}} თამარს მიაჩჷ ტიტულქ „მაფეფიშ მაფა“.{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}} დო შილებუ მუშ ოპოზიციაშ ნეიტრალიზება, ნამუშ შედეგო, სელჩუკეფიშ დო ბიზანტიაშ მონირზე ნძალეფიშ დონთხაფაშ მეშქაშობათ, ენერგიულ გალენურ პოლიტიკა წჷმიჭყუ. ჸონიერ ოურდუმე ელიტაშ აზარათ, თამარქ შილებუ წიმოხონეფიშ წუმოძინაშა გეპონუა, ანდანე აკუკათუდკონ იმპერია, ნამუთ დომინირენდჷ კავკაციას, იაკთუანდჷ თეხანურ აზერბაიჯანიშ, სომხეთიშ, ბჟაეიოლ თურქეთიშ დო ოორუე ირანიშ კაბეტ ნორთებს დო მაანთხა ჯვაროსანულ ლესქერუაშით დჷნატებუ ხემანჭუაფაშ ვაკუუმიშ გჷმორინაფათ ქუდარსხჷ [[ტრაპიზონიშ იმპერია]], ნამუთ საქორთუოშ ვასალურ სახენწჷფო რდჷ.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PeEeAQAAMAAJ| title=Imagining history at the crossroads: Persia, Byzantium, and the architects of the written Georgian past, Volume 2 p 652 | publisher=University of Michigan 1997 |access-date= 25 September 2016| year=1997 | isbn=978-0-591-30828-0 }}</ref> საქორთუოშ ომაფეშ ეჸონუაშ დონთხაფაქ დიჭყჷ თიშ უკული, მუთ 1226 წანას ქართ ხვარაზმალ ლიდერ [[ჯალალ ედ-დინი|ჯალალ ედ-დინქ]] გეჭოფჷ დო მოჯალაგჷნ,<ref>{{cite book|author=René Grousset, Rene|title='The Empire of the Steppes|publisher=[[Rutgers University Press]]|year=1991|page=260}}</ref> ნამუსჷთ მაჸუნუ მონღოლ გამაგე, [[ჩინგიზ-ხანი]]შ, მუმაჯალიკარ მინოკათუეფქ. მონღოლეფ გეგნორაჸჷ [[გიორგი V ბარჩხალა]]ქ (მაფ. 1299–1302), ნამუთ ჩინებულ რე ბჟაეიოლ დო ბჟადალ საქორთუოშ აკოკათუათ დო ქიანაშ უწოხიან სიჸონიერაშ დო ქირსიანულ კულტურაშ ეკონწყუალათ. თიშ ღურაშ უკული, აბანობურ გამაგეეფ იბურჯუჷდეს საქორთუოშ ომაფეშ ცენტრალურ გამაგალაშე ზოხორინალაშო, XV ოშწანურას, ომაფეშ ედომუშამ აკოცჷმაშახ. საქორთუოქ ხოლო უმოსო დედაღარჷ [[თემურლენგი]]შ ხემანძღვერობათ მონღოლეფიშით ნაქიმინა მუსხირენ კატასტროფულ მინოკათუაშ გეშა. მინოკათუეფ იგჷნძორებუდუ, ნამუთ ომაფეშ აკონწყუალაშ მეშქაშობას ვერზენდჷ, ანდანე [[ყარა-ყოიუნლუ]]შ და [[აყ-ყოიუნლუ]]შ თურქმენეფ ირო დითმიჸუნუანდეს თიშ ობჯათე პროვინციეფს. === სუმჸურენ დორთუალა=== [[ფაილი:King George II of Imereti Gelati fresco.jpg|right|thumb|upright|მაფა [[გიორგი II (იმერეთის მეფე)|გიორგი II-ს]] [[ფეოდალიზმი|ფეოდალურ]] ლჷმეფქ დო ოსმალურ მინოკათუეფქ ეიაზადეს.]] 1466 წანაშო საქორთუოშ ომაფეს ანარქიაქ გეპატჷნ დო [[საქორთუოშ ომაფეშ აკოცჷმა|აკოცჷ]] სუმ ზოხორინელ ომაფეთ დო ხუთ გვერდო ზოხორინელ სათაროთ. მეძობელ კაბეტ იმპერიეფქ უკულ ირგებუეს დოდაღარელ ქიანაშ დინოხიან დორთუალათ დო მა-16 ოშწანურაშე მოჸუნაფილი, ოსმალეთიშ დო ირანიშ შხვადოშხვა ნძალეფქ, ქიდიჸუნუეს საქორთუოშ ბჟადალ დო ბჟაეიოლ რეგიონეფი.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=xxxi}} თექ აბანობურ ქორთუ გამაგეეფ რუსეთწკჷმა უმოს მეჭედელ რსხუეფშა მერგებაშო მიანჭჷ. 1649 წანას, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ რუსეთიშ ომაფე კარშა ჸენჯეფ გოუტუ, ნამუსჷთ რუსეთიქ 1651 წანას უგამჷ. თე ჸენჯეფიშ ორებათ, იმერეთიშ მაფა [[ალექსანდრე III (იმერეთიშ მაფა)|ალექსანდრე III]]-ქ იმერეთიშ ჯოხოთ დიფუჩჷ რუსეთიშ ცარ [[ალექსი I (რუსეთი)|ალექსიშოთ]] ართგურალა.<ref>" ნ. ტოლჩანოვის იმერეთში ელჩობის მუხლობრივი აღწერილობა, 1650–1652", გამოსცა ი. ცინცაძემ, თბ., 1970, გვ. 37–38</ref> მუმალ გამაგეეფით ოხადუდეს დახმარებაშ მეღებას პაპ [[ინოკენტი XII]]-შე, მარა მუთუნქ ვეგშართჷ.<ref>გურამ შარაძე, [http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/293835 ბედნიერებისა და სათნოების საუნჯე], თბილისი, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, 1984: pp. 436–437.</ref> რეგიონეფიშ გამაგეეფქ, ნამუეფჷთ ნორთობურ [[ავტონომია|ავტონომიურო]] სქიდუდესჷნ, შხვადოშხვა ბორჯის ხიაჩეფ მანწყის. იროიან [[ირან-ოსმალეთიშ ლჷმეფი]]შ დო დეპორტაციეფიშ შედეგო, XVIII ოშწანურაშ დალიაშო საქორთუოშ მახორობაქ 784,700 ადამიერშახ დერკჷ.<ref>{{cite book|last1=ჯაოშვილი|first1=ვახტანგ |title=საქართველოს მოსახლეობა XVIII-XX საუკუნეებში: დემოგრაფიულ-გეოგრაფიული გამოკვლევა|date=1984 |publisher=მეცნიერება|page=72|edition=1st}}</ref> [[ბჟაეიოლი საქორთუო|ბჟაეიოლ საქორთუო]], ნამუთ [[კახეთი]]შ დო [[ქართლი]]შ რეგიონეფს იკათუანდჷნ, სპარსეთიშ [[სუზერენიტეტი]]შ გიმე რდჷ მეძობელ, მოცილე ოსმალურ თურქეთწკჷმა (სეფიანეფიშ საქორთუო) დოდოვალირ [[ამასიაშ ზე]]შ უკული. 1747 წანას, [[ნადირ-შაჰი]]შ ღურაშ უკული, ჟირხოლო ომაფექ გედუდიშულჷ დო ენერგიულ მაფაშ, [[ერეკლე II]]-შ, ხემანჯღვერობათ კჷნე აკიკათჷ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე|პიჯულ უნიათ]], ნამუქჷთ მუდგაზჷმათ შილებუ ბჟაეიოლ საქორთუოშ სტაბილიზება.{{sfnp|Fisher|Avery|Hambly|Melville|1991|p=328}} [[ფაილი:Erekle II (crop).jpg|thumb|upright|მაფა [[ერეკლე II]]-ქ მალიმორ რეგიონულ ნძალეფს შქას მოხვადჷ.]] 1783 წანას, რუსეთიქ დო ბჟაეიოლ საქორთუოშ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე]]ქ, გაფორმეს [[გეორგიევსკიშ ტრაქტატი]], ნამუშ მეჯინათ ბჟაეიოლ საქორთუოქ რუსეთიშ პროტექტორატო გჷნირთუ, რუსეთიქ გარანტია მეჩჷ თიშ ტერიტორიულ ნთელუანობას დო გამაგე ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ გაგჷნძორებაშენ, მარა მანგიორო მიღჷ საქორთუოშ გალენურ საქვარეფიშ წარმებაშ პრივილეგიეფი.<ref>{{cite web |url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm|script-title=ru:Георгиевский трактат|trans-title=Treaty of Georgievsk|date=24 July 1783|publisher=[[მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი]]|access-date=1 February 2015|language=ru |archive-date=1 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501155836/http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, გამამინჯე რდჷნ საქორთუოშ თხილუაშენ, რუსეთის მუთუნნერო ვემუხვარებუ, მუჟანსჷთ 1795 წანას, [[ყაჯარეფი|ირანალეფქ]] გემნაკათეს ქართ-კახეთიშ ომაფესჷნ, [[კრწანისიშ ბურჯაფი|გეჭოფეს დო გოხირეს ქართ]] დო გეშაჭყვიდეს თიშ მახორობან.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/9137125|title=Relations between Tehran and Moscow, 1797–2014|access-date=17 May 2015}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და რუსეთიქ 1796 წანას სპარსეთიშ მეხჷ დუმასაჯებელ კამპანია წჷმიჭყუნ, რუსეთიშ იმპერიულ ხეშუულებაქ უკულ აკორცჷ გეორგიევსკიშ ტრაქტატიშ თარ პრინციპეფჷნ დო 1801 წანას ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსირა იქჷნ, თეწკჷმა ართო გაუქვუ საქორთუოშ ომაფე ბაგრატიონეფიშ დინასტია დო [[საქორთუოშ მართმადიდებელურ ოხვამე]]შ [[ავტოკეფალია]]. [[პეტრე ბაგრატიონი|პეტრე ბაგრატიონქ]], ბაგრატიონეფიშ გაუქვებულ დინასტიაშ ართ-ართ გამნარყი, მოგვიანეთ რუსეთიშ არმიას ქაკათჷ დო ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ ბორჯის გიშარჩქინელ გენერალო გჷნირთუ.<ref>{{citation |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link=Alexander Mikaberidze |title=Peter Bagration: The Best Georgian General of the Napoleonic Wars |date=2009 |url=http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html |series=The Napoleon Series |editor-last=Burnham |editor-first=Robert |access-date=19 February 2019 |url-status=live |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816052429/http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html}}</ref> === რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას === [[ფაილი:George XII of Georgia.jpg|thumb|upright|left|[[გიორგი XII]]-შ გამაგალა ვასტაბილურობათ იხასიათებუდჷ.]] {{Main|საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას}} 1800 წანაშ 22 ქირსეთუთას, რუსეთიშ [[ცარი|ცარ]] [[პავლე I (რუსეთი)|პავლე I]]-ქ, ორჩანიეთ, საქორთიშ მაფა, [[გიორგი XII]]-აშ მოთხირით, ხე მაჭარჷ პროკლამაციას რუსეთიშ იმპერიაშა საქორთუოშ (ქართლ-კახეთიშ) მერსხუაფაშ გეშა, ნამუქჷთ საბოლათ 1801 წანაშ 8 ქირსეთუთაშ მანიფესტით გეთჷ{{sfnp|Gvosdev|2000|p=85}}{{sfnp|Avalov|1906|p=186}} დო დედასურჷ ცარ [[ალექსანდრე I (რუსეთი)|ალექსანდრე I]]-შით 1801 წანაშ 12 ეკენიას.{{sfnp|Gvosdev|2000|p=86}}{{sfnp|Lang|1957|p=249}} [[ბაგრატიონეფი]]შ ომაფე ფანია ომაფეშე გეგნახორეს. [[სანქტ-პეტერბურგი]]ს მარენჯ ქორთუ ჸენჯიქ პროტესტიშ ნოტა გინოჩჷ რუსეთიშ ვიცე-კანცლერს, მაფასქირ კურაკინს.{{sfnp|Lang|1957|p=251}} 1801 წანაშ მესის, გენერალ კარლ ჰაინრიხ ფონ კნორინგიშ ჟიგინოჯინათ, იმპერიულ რუსეთიქ ბჟაეიოლ საქორთუოს ხემანჭუაფა გენერალ ივან პეტროვიჩ ლაზარევიშ ხემანჯღვერობათ მოქიმინჯე თარობას გეგნოჩჷ.{{sfnp|Lang|1957|p=247}} ქორთუ ჟინოთა დეკრეტის 1802 წანაშ 12 პირელშახ ვადოჸუნაფჷ, სოიშახ კნორინგიქ თინეფ სიონიშ საკათედრო ოხიდას ვაკოშაყარჷ დო ვაძვილჷ, რუსეთიშ საიმპერატორო გურგინშა დოფუჩაფან. აწმარინუეფ ობორჯეთ ოჭოფეს.{{sfnp|Lang|1957|p=252}} 1805 წანაშ ზარხულს, 1804-1813 წანეფიშ [[რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა (1804-1813)|რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, ზაგამიშ გოხოლუას, წყარმალუ ასკერანიშ წყარპიჯის რუს ჯარეფქ ირანიშ არმიას გიორჯგინეს დო ქართ ახაშე ეჭოფუაშე ირსხუეს, ანდანე თინა ოფიციალურო იმპერიაშ ტერიტორიეფიშ ნორთ რდჷ. რუსეთიშ სუზერენიტეტიქ ბჟაეიოლ საქორთუოშა ოფიციალურო საბოლათ გიჭყჷ ირანწკჷმა 1813 წანას, [[გულისტანიშ საზე ხეკულუა]]შ უკული.<ref>Timothy C. Dowling [https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 ''Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208103437/https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 |date=8 February 2017 }} pp 728 ABC-CLIO, 2 December 2014 {{ISBN|1598849484}}</ref> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსიაშ უკული, ბჟადალ საქორთუოწ, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ ანექსირებულქ იჸუ ცარ ალექსანდრე I-შით. იმერეთიშ ეკონია მაფა დო ბაგრატიონეფიშ ეკონია ქორთუ გამაგექ, [[სოლომონ II]]-ქ 1815 წანას გინოხორინობას დოღურჷ, თიშ უკული, მუთ რუსეთიშ მეხჷ კათაშ ახიაჩებაშ დო თე ქიანაშ მეხჷ შხვაშ თურ მოხვარაშ მოპალუაშ ცადებეფქ პოტიკიქ იჸუნ.{{sfnp|Suny|1994|p=64}} [[რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმეფი]]შ ბორჯის, ანდა ქორთუ დუდენდჷ რუსეთიშ არმიეფს თურქეფიშ მეხჷ, თინეფს შქას რდეს [[ივანე ანდრონიკაშვილი]], [[ივანე ჯამბაკურიან-ორბელიანი]] დო მუხრანპატჷნ [[ივანე ბაგრატიონი]]. 1803-1878 წლანეფს, [[ოსმალეთიშ იმპერია]]შ მეხჷ მანჯებულჷ ოურდუმე კამპანიეფიშ შედეგო, რუსეთიშ იმპერიას დართჷ დო ქემიარსხჷ მუზმარენ ისტორიულ ქორთულ ტერიტორიაქ, ნამუეფჷთ თეიშახ თურქეფიშით რდჷ დაკებულჷნ, სამანგათ, [[აჭარა]]. [[გურია]]შ სათაროქ 1829 წანას გეუქვუ დო რუსეთის ქაკათჷ, [[შონე]]ქ 1858 წანას — მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულქ იჸუ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 1803 წანაშე რუსეთიშ პროტექტორატ რდჷნ, [[სამარგალო]] 1867 წანაშახ ვაკათაფე რუსეთის.<ref>Allen F. Chew: ''An Atlas of Russian History: Eleven Centuries of Changing Borders''. [[Yale University Press]], 1970, p. 74.</ref> რუსეთიშ პატჷნალა ქორთუეფს გალენურ ოშქურანჯეეფშე თხილუას მეთიარზიენდჷ, მარა თინა შხირას უგურე დო უდუნდებუ რდჷ. მა-19 ოშწანურაშ დალიაშო [[შონეშ ახიაჩება|რუსეთიშ ხეშუულებაშოთ უხილოობაქ]] ერუანულ ეპინუაშ ყარაფშა გეგნიქიმინჷ, ნამუსჷთ [[ილია ჭავჭავაძე]] ხემანჯღვერენდჷ. თე ბორჯიქ საქორთუოს სოციალურ დო ეკონომიკურ თირუეფჷთ მოუღჷ, გეგმაქიმინჷ ახალ სოციალურ კლასეფი: გლეხეფიშ გადუდიშულებაქ თინეფშე ანდა გადუდიშულ, მარა თინეფიშ გაჭირებაშ გალექინებაშა ვეშუნწყუ ხე; კაპიტალიზმიშ ძინაქ საქორთუოს ურბანულ მოხანდეეფიშ კლას გაჭყჷ. მუჭოთ გლეხეფჷნ, თეშ მოხანდეეფი, მუნეფიშ უხილოობას ახიაჩებეფით დო დუდიშ ეჭოფუეფით გჷმოხანტუნდეს, ნამუქჷთ 1905 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია (1905)|რევოლუციათ]] გეთჷ. გეჸვენჯ წანეფ იხასიათებუდჷ ვასტაბილურობაშ ეპიზოდეფით, მუჭომეფით რდჷ: 1906 წანას, ქორთუ ნაციონალისტეფიშით მანჯებულ დუშეთიშ საგანძიშ გორჩაფა დო 1907 წანას, ბოლშევიკეფიშით ორგანიზებულ [[ქართიშ ბანკიშ გორჩაფა (1907)|ქართიშ ბანკის გორჩაფა]]. === ზოხორინალაშ გჷმოცხადება === {{თარი|საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[ფაილი:Noe Schordania.jpg|thumb|upright|[[ნოე ჟორდანია]]]] [[ფაილი:British troops in Batumi, Georgia, 1920.jpg|left|thumb|[[ბრიტანეთიშ იმპერია|ბრიტანულ]] ჯარეფიშ მარში ბათუმს, საქორთუო, 1920 წანა. [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული, ბრიტანეთიქ [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანულ]] ჯარეფ საქორთუოს დოთირჷ.]] 1917 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკულ გიჭყჷ [[მოლენკავკაციაშ დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა|მოლენკავკაციაშ დემოკრატიულ ფედერაციულ რესპუბლიკაქ]], ნამუშ პრეზიდენტიშ პოსტისჷთ [[ნიკოლოზ ჩხეიძე]] იკენდჷ. თე უფონდიკე დო კუნტახანიშ ფედერაციაშა თაშნეშე მიშმეშეს მეძობელ სომხეთ დო აზერბაიჯანი.<ref name="Soviet power" />მუჟანსჷთ ოსმალეფ რუსეთიშ იმპერიაშ კავკაციურ ტერიტორიეფს წიმი მინჭაფუდესჷნ, საქორთუოქ 1918 წანაშ 26 მესის ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.</ref> მარა, ქორთუეფ გურალაჭვილ რდეს თე წორორინათ დო გალენურ პოლიტიკაშ ოკითხირეეფს აკორთაშ გეშა, 1918 წანაშ 26 მესის [[გერმანიაშ იმპერია]]შ მორსხუეთ გჷნორთელ საქორთუოქ ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.<ref name=":0">{{Cite web|title=Georgia Celebrates Independence Day|url=http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-|access-date=2021-01-05|website=Georgia Today on the Web|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705123407/http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-}}</ref> ქორთუეფიშ უმენტაშობა ბოლშევიკეფს ვალურედჷ თინეფიშ ნძალებაშოთ ნჭაფაშა დო ადამიერიშ თელარაშ მუთუნო ვაკოროცხუაშ გეშა..<ref name="Rayfield2012humanlife">{{cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |url=https://archive.org/details/edgeofempireshis0000rayf |date=2012 |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-78023-030-6 |page=[https://archive.org/details/edgeofempireshis0000rayf/page/316 316] |quote= Bolshevik disregard for human life, hitherto typical of Cossacks, alienated most Georgians, and reinforced support for the Menshevik social democrats as humane, if disorganized, revolutionaries.}}</ref> თეშნერო, პარლამენტიშ გიშაგორუეფს გიმორძგჷ [[საქორთუოშ სოციალ-დემოკრატიულ პარტია|საქორთუოშ მენშევიკურ სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაქ]], თიშ ლიდერ [[ნოე ჟორდანია]]ქ პრემიერ-მინისტრო გჷნირთუ, პარლამენტიშ დუდმახვენჯო ნიკოლოზ ჩხეიძე ქუდარჷნეს. სხუნუურ ოკუპაციაშ უმკუჯინალო, 1930-იან წანეფიშ განწეხანს საფრანგეთი, კაბეტ ბრიტანეთი, ბელგია დო პოლონეთ ჯორდანიას [[საქორთუოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაშ თარობა ემიგრაციას|საქორთუოშ თარობაშ]] ლეგიტიმურ მადუდეთ კოროცხუნდეს.<ref>Stefan Talmon (1998), ''Recognition of Governments in International Law'', p. 289–290. [[Oxford University Press]], {{ISBN|0-19-826573-5}}.</ref> [[ფაილი:Dadiani S.P.jpg|thumb|upright|[[სამსონ დადიანი]], პირველდაჭყა საქორთუოშ კონსტიტუციაშ ართ-ართ ავტორი, ნამუთ თი ბორჯიშო მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე პროგრესულ რდჷ]] 1918 წანაშ [[სომხეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუქჷთ სომხეთ დო საქორთუოს შქას ონირზე პროვინციეფიშ თი ნორთის გორჩქინდჷ, სოდე მახორობაშ უმენტაშობას სომეხეფ აკმადგინანდეს, ბრიტანეთიშ ინტერვენციაშ გეშა ეგთჷ. 1918–1919 წანეფს, გენერალ [[გიორგი მაზნიაშვილი|გიორგი მაზნიაშვილქ]] ქეგიანთხჷ მოისეევიშ დო დენიკინიშ ნადუდა მოქიმინჯე [[ჩე არმია]]ს, ანდანე ზოხორინელ საქორთუოშო ქუმუპალჷდკონ უჩა ზუღაშ წყარპიჯი [[ტუაფსე]]შე [[სოჭი|სოჭშა]] დო [[ადლერი|ადლერშა]].<ref name="shirokov">{{cite book|last1=Широков|first1=И. В.|last2=Тарасов|first2=А. А.|title=Наша маленькая Хоста – Исторический очерк|url=http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|year=2010|location=Sochi|language=ru|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220124843/http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|archive-date=20 February 2014}}</ref> 1920 წანას, [[რუსეთიშ სხუნუეფიშ ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა|სხუნუურ რუსეთიქ]] [[მოსკოვიშ ხეკულუა]]თ აღიარჷ საქორთუოშ ზოხორინალა, მარა რუსეფქ თე ხეკულუა ფაქტობურო არძაშ უკულაშ ართ წანაშ უკულ გინივარეს, მუჟანსჷთ 1921 წანას [[ჭითა არმია]]ქ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|გემნაკათჷ საქორთუს]] დო 1922 წანას ფორმალურო ქემკურსხუ სხუნუეფიშ რსხუს.<ref name=":0" /> === სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკა === {{Main|საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ქორთულ საქმე}} [[ფაილი:Red Army in Tiflis Feb 25 1921.jpg|thumb|მარცხნივ|ბოლშევიკურ [[ჭითა არმია]] ქართის, [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა]] 1921 წანას. ჯეგე დავითიშ ოხვამე დო [[მთაწმინდაშ პანთეონი|მთაწმინდაშ პანთეონ]] უკახალენ ფონს.]] 1921 წანაშ ფურთუთას, [[რუსეთიშ ომენოღალე ლჷმა]]შ ბორჯის, [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ჭითა არმიაქ გემნაკათჷ საქორთუოს]] დო ხეშუულობაშა აბანობურ ბოლშევიკეფ ქიმიჸუნჷ. ქორთულ არმიაქ დემარცხჷ დო სოციალ-დემოკრატიულ თარობაქ ქიანაშე ინტჷ. [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა|1921 წანაშ 25 ფურთუთას]], ჭითა არმიაქ ქართშა გემშართჷ დო გემშეღჷ მუშეფიშ დო გლეხეფიშ სხუნუეფიშ თარობა, ნამუშ სახენწჷფოშ მადუდეშ მოღალობას არსულენდჷ [[ფილიპე მახარაძე]]. საქორთუქ გემშართჷ თი სახენწჷფოშ აკოდგინალუაშა, ნამუქჷთ მალას [[სხუნუეფიშ რსხუ]]თ გჷნირთუნ. სხუნუურ გამაგალაქ ხვალე აბანობურ ახიაჩებეფიშ მოლასუაშ უკულ იჸუ ჸონიერას გოჭყაფილქ.<ref>Knight, Amy. ''Beria: Stalin's First Lieutenant'', [[Princeton University Press]], [[Princeton, New Jersey]], p. 237, {{ISBN|978-0-691-01093-9}}.</ref> საქორთუო სხუნუეფიშ რსხუშ ვაინდუსტრიულ პერიფერიათ სქიდუდჷ პირველ ხუთწანამ გეგმაშახ (1928–1932), მაუჟანსჷთ ტექსტილიშ პროდუქციაშ შხუ ცენტრო გჷნირთუნ. ეთნიკურ ქორთუ [[იოსებ სტალინი|იოსებ სტალინქ]], ბოლშევიკეფს შქას გიშარჩქინელ რდჷ,<ref>"[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html Ethnic tensions: War in the Caucasus is Stalin's legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620180716/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html |date=20 June 2018 }}". ''The Independent''. 17 August 2008.</ref> საბოლოათ, 1924 წანაშე ღურაშახ, 1953 წანაშ 5 მელახშახ, სხუნუეფიშ რსხუშ ''[[დე ფაქტო]]'' ლიდერო გჷნირთუ. შხვა ქორთუეფი, მუჭომეფით რდეს [[ლავრენტი ბერია]] დო [[ვსევოლოდ მერკულოვი]], თაშნეშე იკენდეს გაულამ პოსტეფს სხუნუეფიშ თარობას. 1936-1938 წანეფს, სტალინიშით მანჯებულ [[კაბეტ ტერორი|კაბეტ ტერორქ]] გჷმიჭანუ ვითოშობათ ქორთუ დისიდენტიშ, ინტელექტუალიშ დო სხუნუეფიშ ხეშუულებაშო შხვა საეგებიო ოშქურანჯეეფიშ გჷმმაჭანალეფიშ ჸვილუა ვარ-და [[გულაგი|გულაგიშ ხანდათ-გიშათინალ კარეეფშა]] ჸონაფა, ნამუქჷთ ართგამა გეურკუ ერიშ კულტურულ დო ინტელექტუალურ რინას.<ref>{{Cite web |title=Soviet Georgia: A Detailed Historical Analysis of the 20th Century Georgia |url=https://georgia.to/soviet-georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=georgia.to |language=en}}</ref> [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, 1941 წანაშ მანგის, [[ნაცისტური გერმანია|გერმანიაქ]] [[ურალიშ გვალეფი|ურალიშ გვალეფშახ]] ედომუშამ ტერიტორიაშ დოჸუნაფაშ ხამანჯელით წჷმიჭყუ [[ოპერაცია ბარბაროსა|ურთიართმოხვარაშ პაქტიშ ქიანეფიშ მიშაკთუა სხუნუეფიშ რსხუშა]]. მუჟანსჷთ ოპერაციაშ დოჭყაფაქ აკიბორკჷნ, 1942 წანას ლირეშ ქიაეფქ წჷმიჭყეს "[[ოპერაცია „ბლაუ“]]-შ" მენტება სტრატეგიულ კავკაციურ ნაფთობობადეშეფიშ დო ოლჷმორე მასალეფიშ ქარხანეფიშ ეიოჭოფალო; საბოლათ, ლირეშ ქიანეფიშ ჯარეფქ საქორთუოშ ხურგშახ შეაკეს. 700 000-შე უმოს ქორთუ — მოახორობაშ დოხოლაფირო 20% — იბურჯუდჷ ჭითა არმიას მინმაკათუეფიშ გიშარაჸალო დო ბერლინიშჸურე ულას; თინეშე დოხოლაფირო 350 000 შურ ქორთუქ გოჭყორდჷ.<ref>{{cite news |title=Georgian World War II hero's remains return home |url=https://agenda.ge/en/news/2015/2165 |work=Agenda.ge |date=30 September 2015}}</ref> [[ფაილი:Georgian revolutionary and military figure Leo Kereselidze.jpg|thumb|right|ქორთუ ნაციონალისტ დო ანტისხუნუურ აქტივისტ [[ლეო კერესელიძე]] თი ადამიერეფიშ რიცხუს ოკათუდჷ, ნამუთ ბოლშევიკეფიშით ხემანჭუაფაშ ხეშა ეშაჸოთამაშ უკულ ემიგრაციაშა რდჷ გინორაჸილინ]] [[სტალინიშ ონგარუ|სტალინიშ ღურაშ]] უკული, [[ნიკიტა ხრუშჩოვი|ნიკიტა ხრუშჩოვქ]] სხუნუეფიშ რსხუშ ლიდერო გჷნირთუ დო [[დესტალინიზაცია]]შ პოლიტიკას მანჯენდჷ. ხრუშჩოვიშ რეპრესიეფს [[საპროტესტო გიშულეფ ქართის (1956)|ქართის ახიაჩებეფქ ]]მაჸუნუ, ნამუეფჷთ ოურდუმე ნძალეფით ქეგიორცუეს. თე მოლინეფიშ ნძალობურ მუკორთაქ, ნამუქჷთ სხუნუეფიშ რსხუშოთ ქორთულ ართგურობას ოშქურანჯობა გჷმუჭანუ, ხე ქეშუნწყუ ერიშ კონსოლიდაციას.<ref name="a&c">[[Svante Cornell|Cornell, Svante E.]] (2002), ''Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus: Cases in Georgia'', pp. 146–149. [[Uppsala University]], Department of Peace and Conflict Research, {{ISBN|91-506-1600-5}}</ref> [[ქართიშ დემონსტრაციეფი (1978)|1978 წანაშ ქართიშ დემონსტრაციეფქ]] მასობურ ანტისხუნუურ პროტესტეფიშ მორთას შანენდჷ, მარა ათეხანს თარობაქ უკახალე კჷნიკინუ. სხუნუეფიშ გამაგალაშ გიმე დოსქილადირ ბორჯის, საქორთუოშ ეკონომიკა აგჷნორენდუ ძინას დო შანულამო იუჯგუშებუდჷ, მარა ირო უმოსო არგამათ მიშჷ კორუფცია დო თარობაშ კათაშე ჩათხია. 1986 წანას, [[პერესტროიკა]]შ დოჭყაფაშე, სხუნუურ საქორთუოშ ხემანჯღვერობა თიჯგურა უგაღექ იჸუ თირუეფიშ მორიაშოთ, ნამჷ-და ქორთუეფიშ უმენტაშობაქ, თინეფს შქას მორანწკე კომუნისტეფქჷთ, დოსხუნეს, ნამჷ-და წიმი ულაშ აკა რზა რინელ სხუნუურ სისტემაშე გიშულა რდჷ. === ზოხორინალაშ დორთინაფა, ომენოღალე ლჷმეფი === {{ქოძირით თაშნეშე|საქორთუოშ ისტორია{{!}}საქორთუოშ რესპუბლიკა (1990–1992)}} [[ფაილი:1993 Georgia war1.svg|thumb|[[საქორთუოშ ომენოღალე ლჷმა]] დო [[აფხაზეთიშ ლჷმა (1992-93)|აფხაზეთიშ ლჷმა]] 1993 წანაშ მარაშინათუთა-გჷმათუთას]] 1988 წანაშე საქორთუოს ზოხორინალაშ მოხუჯეეფიშ მასობურ საპროტესტო აქციეფქ დიჭყჷ, ნამუეფსჷთ ხემანჯღვერენდეს თიჯგურა [[ქორთულ ნაციონალიზმი|ქორთუ ნაციონალისტეფი]], მუჭომეფით რდეს [[მერაბ კოსტავა]] დო [[ზვიად გამსახურდია]]. გეჸვენჯ წანას, [[9 პირელიშ ტრაგედია|1989 წანაშ 4-9 პირელს, ქართის მანჯებულ კაბეტ თინჩალ დემონსტრაციაშ სხუნუეფიშ ნძალეფიშით კონწარო ინონანგერუაქ]], ქიანას სხუნუურ გამაგალაშ გაგჷნძორაფაშ დისკრედიტაციაშ თოლწონუათ გინმატახალ მოლინათ გჷნირთუ.<ref>{{cite book|author=Darrell Slider|url=https://books.google.com/books?id=4NCxG8YCScYC|title=Problems of Communism: November—December 1991|volume=15|publisher=Documentary Studies Section, International Information Administration|year=1991|pages=66|language=en|chapter=Georgia's independence|quote=The April 9 "Tragedy", as it came to be called, had a searing effect on Georgian public. The republic leadership lost what authority it had enjoyed in the eyes of Georgians, and support for independence became overwhelming— developments confirmed by polls initiated by the Communist leadership itself.}}</ref> 1990 წანაშ გჷმათუთას, სხუნუურ საქორთუოს პირველ ანდაპარტიულ [[საქორთუოშ უჟინაშ სხუნუშ გიშაგორუეფი|გიშაგორუეფქ]] იმანჯჷ, ნამუთ ედომუშამ სხუნუეფიშ რსხუს პირველ ანდაპარტიულ გიშაგორუეფ რდჷ, სოდე ოპოზიციურ ბუნეფ ოფიციალურ პოლიტიკურ პარტიეფო რდეს რეგისტრირებულეფჷნ.<ref>{{Cite web|url=https://www.tampabay.com/archive/1990/10/30/georgia-votes-for-change/|title=Georgia Votes for Change|website=[[Tampa Bay Times]]|date=30 October 1990}}</ref> ზვიად გამსახურდია ნადუდა აკოკათელ კოალიციაქ „[[კუკუმი ტაბაკი - დუდიშული საქორთუო]]ქ“ თე გიშაგორუეფს გომორძგუა მიპალჷ დო ახალ თარობა გაჭყჷ. 1991 წანაშ 9 პირელს, სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშახ ჭიჭე ხანით კინოხ, 31 მელახის მანჯებულჷ [[საქორთუოშ ზოხორინალაშ დორთინაფაშ რეფერენდუმი (1991)|რეფერენდუმიშ]] უკული, [[საქორთუოშ რესპუბლოიკაშ უჟინაშ სხუნუ|საქორთუოშ უჟინაშ სხუნუქ ]] {{ill|საქორთუოშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ დორთინაფაშ აქტი|lt=გეგმაცხადჷ ზოხორინალა|ka|საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი}}.<ref name="GovtofGeorgia">{{cite web |url=http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |title=Government of Georgia:About Georgia |publisher=gov.ge |access-date=9 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821030240/http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |archive-date=21 August 2016 }}</ref> საქორთუო სხნუეფიშ რსხუშ პირველ ვა[[ბალტიაშოპიჯეთი|ბალტიურ]] რესპუბლიკა რდჷ, ნამუქჷთ ოფიციალურო გჷმაცხადუ ზოხორინალან,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=alTeCwAAQBAJ&pg=PA333|title=New Tribalisms: The Resurgence of Race and Ethnicity|first=Michael W.|last=Hughey|date=29 March 2016|publisher=Springer|isbn=978-1-349-26403-2 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> დო რუმინეთიქ პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ მარაშინათუთას აღიარჷ ზოხორინელ საქორთუონ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=G4LiAAAAMAAJ&q=%22was+Romania%22|title=Coming Together Or Falling Apart?: Regionalism in the Former Soviet Union|first1=S. Neil|last1=MacFarlane|first2=Queen's University (Kingston, Ont ) Centre for International|last2=Relations|date=28 August 1997|publisher=Centre for International Relations, Queen's University|isbn=978-0-88911-745-7 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> 26 მესის, გამსახურდია [[საქორთუოშ საპრეხიდენტო გიშაგორუეფი (1991)|პირველ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს]] 86,5% ხონარით გეგშაგორეს პრეზიდენტო, გიშმაგორალეფიშ აქტივობაშ 83%-შე უმოს მაძირაფალით.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p. 401 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> საქორთუოშ რესპუბლიკაშ რესპუბლიკაშ სხუნუშ 1991 წანაშ 9 პირელიშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადებას ხეთეშე მაჸუნუ შედეგიქ აღიარებეფიშ სახეთ. საქორთუოშ ზოხორინალა იჩინეს: 1991 წანაშ 27 მარაშინათუთას — [[რუმინეთი]] დო [[მოლდოვა]], 30 მარაშინათუთას — [[აზერბაიჯანი]], 13 ეკენიას — [[სომხეთი]], 12 ქირსეთუთას — [[უკრაინა]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N244, 13 დეკემბერი, 1991</ref> 16 ქირსეთუთას — [[თურქეთი]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N247, 18 დეკემბერი, 1991</ref> 20 ქირსეთუთას — [[ლიეტუვა]] დო [[მონღოლეთი]], 25 ქირსეთუთას — [[ააშ]], [[კანადა]] დო [[ირანი]], 26 ქირსეთუთას — [[ინდოეთი]], [[ბრაზილია]], [[კუბა]], [[ტაილანდი]], 27 ქირსეთუთას — [[ჩინეთი]], [[ბელარუსი]], [[სლოვენია]], [[ვიეტნამი]], [[ეგვიპტე]], [[ალჟირი]], 28 ქირსეთუთას — [[ხორვატია]], [[იორდანია]], 30 ქირსეთუთას — [[ლიბანი]], 31 ქირსეთუთას — [[პაკისტანი]], 1992 წანაშ 2 ღურთუთას — [[ერაყი]], [[ეთიოპია]], [[ლაოსი]] და თ.უ., თაშნეშე 1992 წანაშ 31 კვირკვეს გოართოიანაფილ ერეფიშ მორანწკე ხუნას საქორთუოშ რესპუბლიკაქ მეღებულქ იჸუ ორგანიზაციაშ 179-ა მაკათურო.<ref>{{cite web |url=https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/10073/1/SakartvelosRespublika_1992_N144.pdf |title=გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №144 (423), 1 აგვისტო, 1992 |publisher=dspace.nplg.gov.ge |access-date=2026-02-09}}</ref> გამსახურდია მალასნო, 1991 წანაშ 22 ქირსეთუთაშე 1992 წანაშ 6 ღურთუთაშა, [[საქორთუოშ სახენწჷფო მინორთა (1992-1993)|ზისხირამ ''სახენწჷფო მინორთაშ'']] შეგეგო გექთახუეს. სახენწჷფო მინორთა ხე ქეშუნწყჷ ერუანულ გვარდიაშ ნროთიქ დო გვეროოურდუმე ორგანიზაციაქ, ჯოხოთ „[[მხედრიონი]]“ („ცხენენჯ კოჩი“). უკულ ქიანაქ კონწარ [[საქორთუოშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმას]] ქინიფულჷ, ნამუთ 1993 წანაშ ქირსეთუთაშა იგინძორებუდჷ. საქორთუოშ ჟირ რეგიონს, [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|ცხინვალიშ რეგიონს]], აბანობურ სეპარატისტეფ დო უმენტაშობას მარენჯ ქორთუ მახორობაშ შქას რინელ ინოფულირ აწორინაფეფქ ფართომასშტურ ეთნიკურ ნძალობუაშა დო ლჷმებშა გეგნორთჷ.<ref name="princeton">{{cite web |title=Georgia: Abkhazia and South Ossetia |url=https://pesd.princeton.edu/?q=node/274 |website=www.pesd.princeton.edu |publisher=Encyclopedia Princetoniensis |access-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804112845/https://pesd.princeton.edu/?q=node%2F274 |archive-date=4 August 2018 }}</ref> რუსეთიშ ხუჯიშ დოკინათ, აფხაზეთიქ დო ობჟათე ოსეთიქ ფაქტობურ ზოხორინალა მიპალუეს საქორთუოშე, საქორთუქ — კონტროლ ხვალე ონირზე ტერიტორიეფიშ მორჩილ ნორთშა ქეისილიდჷ.<ref name="princeton" /> [[ედუარდ შევარდნაძე]] ([[გალენურ საქვარეფიშ სამინისტრო (სსრრ)|სსრრ-შ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრ]] 1985-1991 წანეფს) 1992 წანაშ მელახის ქჷდარინეს<ref>{{cite web|title=Shevardnadze Named Head of New Government|url=https://greensboro.com/shevardnadze-named-head-of-new-government/article_d02d70f0-9c07-52b2-83c2-3625238a52d7.html|date=10 March 1992|publisher=[[News & Record]]}}</ref> საქორთუოშ ახალ თარობაშ მადუდეთ დო [[საქორთუოშ კანონმადვალუ ორგანოშ გიშაგორუეფი 1992|თიმ წანას გიშაგორილქ]] იჸუ სახენწჷფოშ მადუდეთ, მოგვიანეთ, 1995 წანას, [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 1995|პრეზიდენტო]].<ref>{{Cite news|date=7 July 2014|title=Obituary: Eduard Shevardnadze|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26327394|access-date=2021-07-06}}</ref> [[აფხაზეთიშ ლჷმა (1992-93)|აფხაზეთიშ ლჷმაშ]] ბორჯის, აფხაზ სეპარატისტეფქ დო ოორუე კავკაციარ მალიმორეფქ (ჩეჩენეფიშამო) აფხაზეშე დოხოლაფირო 230 000-შე 250 000-შა ქოქრთუ[112] გეგნორაჸეს.<ref name="hrwreport">{{cite web |url=https://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |title=Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict |date=March 1995 |publisher=Human Rights Watch |access-date=4 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010220133323/http://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |archive-date=20 February 2001 |url-status=live }}</ref> მეხოლაფირო 23 000 ქორთუქ ცხინვალშ რეგიონშე ირტჷ.<ref>{{cite web|date=May 1996|title=Russia – The Ingush–Ossetian conflict in the Prigorodnyi region|url=http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513003516/http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|archive-date=13 May 2007|access-date=18 July 2007|publisher=Human Rights Watch/Helsinki}}</ref> 1994 წანას, საქორთუო ეკონომიკურ კრიზისის რდჷ, ნამუსჷთ წორო ალაჸუნდჷ თიჯგურა თარ პროდუქტეფიშ კონწარ დეფიციტი, მუჭომით რე ქობალი, წყარი, ელექტროენერგია დო გოტიბაფა.<ref>{{cite web|title=Bread, water, fuel shortages in Georgia|url=https://www.upi.com/Archives/1994/11/22/Bread-water-fuel-shortages-in-Georgia/5860785480400/|date=22 November 1994|publisher=[[United Press International]]}}</ref> === ვარდეფიშ რევოლუცია, პრობჟადალურ მუკორთა === {{თარი|ვარდეფიშ რევოლუცია}} [[ფაილი:Georgia, Tbilisi - Rose Revolution (2003).jpg|thumb|2003 წანაშ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]]] 2003 წანას, შევარდნაძე (ნამუქჷთ 2000 წანას ხეახალშო გიმორძგჷ გიშაგორუეფს) გექთახუეს [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]თ, თიშ უკული, მუთ ქორთულ ოპოზიცია დო ერეფოშქაშე დჷმაკვირეეფი ანტკიცენდეს, ნამჷ-და [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2003|2003 წანაშ 2 გერგობათუთაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფ]] გატყურებულ რდჷნ.<ref>{{cite web |url=http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |title=EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia's Rose Revolution: Momentum and Consolidation |publisher=Eurasianet.org |access-date=5 May 2009 |archive-date=5 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805074544/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml}}</ref> რევოლუციას ხემანჯღვერებდეს [[მიხეილ სააკაშვილი]], [[ზურაბ ჟვანია]] დო [[ნინო ბურჯანაძე]], შევარდნაძეშ გამაგე პარტიაშ ჸოფირ მაკათურეფ დო ლიდერეფი. მიხეილ სააკაშვილი, 2004 წანას, გეგშაგორეს საქორთუოშ პრეზიდენტო.<ref>{{cite web|url=http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history |title=არჩევნების ისტორია|work=ტაბულა |publisher=Tabula|date=17 August 2016|access-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013905/http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history|archive-date=7 November 2017|url-status=live|language=ka}}</ref> ვარდეფიშ რევოლუციაშ უკული, ქიანაშ ოურდუმე დო ეკონომიკურ შილაბუანობეფიშ გაჸონიერებელო დო თიშ გალენურ პოლიტიკაშ ბჟადალჸურე მუკართაფალო დიჭყჷ რეფორმეფიშ სერიაქ. [[ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტი|ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ]] მეხ, ''2003 წანას დახე მორცხილ სახენწჷფოშე, 2014 წანას საქორთუო ელაზჷმაფათ ჯგირო ფუნქციონირებაფონ საბაზარო ეკონომიკაშა გეგნორთჷ... [დო] დრამატულ პოლიციურ დო ინსტიტუციურ რეფორმეფიშ მეშქაშობათ, თარობაქ გეშაჸათჷ დაბალ დონეშ კორუფცია''.<ref>[[ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტი]], [https://2009-2017.state.gov/documents/organization/229020.pdf ''Georgia: Executive Summary''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218073119/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/229020.pdf |date=18 February 2020 }}, Retrieved: 5 May 2016</ref> ახალ თარობაშ ცადებაქ, მოურთინუდუკო საქორთუოშ ხეშუულებაშ ავტორიტეტ ქიანაშ ობჟათე-ბჟადალშე მადვალუ ავტონომიურ რესპუბლიკა [[აჭარა]]სჷნ, 2004 წანას კაბეტ [[აჭარაშ კრიზისი|კრიზის]] გჷმიჭანუ.<ref>{{cite web |title=Georgia moves to rein in Ajaria |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3685117.stm |publisher=[[BBC News]] |date=5 May 2004}}</ref> ქიანაშ ახალ პრობჟადალურ კურსიქ, [[ჩეჩნეთიშ მაჟირა ლჷმა]]ს ქორთულ კუნთხუშ კათაფაშ გებრალებაწკჷმა ართო,<ref>{{Cite news | last= Gorshkov | first= Nikolai | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | title= Duma prepares for Georgia strike | work= BBC News | date= 19 September 2002 | access-date= 24 July 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090929222413/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | archive-date= 29 September 2009 | url-status=live}}</ref> გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ]] კონწარ გაუფრაშება, ნამუსჷთ თაშნეშე ხეს უნწყუნდჷ რუსეთიშ ღილე მოხვარა დო ალარჷნა ჟირ სეპარატისტულ ტერიტორიეფშოთ. ურთიართობეფიშ მოძინე მოღუნჭაფაშ უმკუჯინალო, 2005 წანაშ მესის საქორთუოქ დო რუსეთიქ ქემიოჭირინუეს ჟირჸურენ აპიჯაფას,<ref>{{cite web |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080813052136/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |url-status=live|archive-date=13 August 2008 |title=Russia, Georgia strike deal on bases |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=30 May 2005 | access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ მეჯინათ [[ბათუმი|ბათუმს]] დო [[ახალქალაქი|ახალქალაქის]] მადვალუ რუსულ ოურდუმე ბაზეფ (ნამუეფჷთ სხუნუეფიშ ბორჯიშე თექ დრესჷნ) გეგშეჸონეს. რუსეთიქ 2007 წანაშ ქირსეთუთაშო ედომუშამ ოურდუმე პერსონალ დო ტექნიკა გეგშეჸონუ თე ობიექტეფშე,<ref>{{cite web|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=16321|title=Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia|publisher=Civil Georgia, Tbilisi|date=13 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514043306/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321|archive-date=14 May 2011|url-status=live | access-date=29 December 2021}}</ref> მარა ვეგშუჸონაფჷ აფხაზეთის მადვალუ [[გუდაუთა]]შ ბაზაშე, ნამუშე გიშულა თის მათხუაფუდჷ [[სტამბოლიშ სამიტი 1999|1999 წანაშ სტამბოლის სამიტის ]] ევროპას [[აპიჯაფა ევროპას რჩქვანელობურ აკონაჯარაფილ ნძალეფიშ გეშა ხეკულუაშ ადაპტაციაშენ|რჩქვანელობურ აკონაჯარაფილ ნძალეფიშ გეშა ხეკულუაშ ადაპტაციაშ]] მეღებაშ უკული.<ref>[http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 Russia's retention of Gudauta base – An unfulfilled CFE treaty commitment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205180219/http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 |date=5 February 2017 }} Socor, Vladirmir. The Jamestown Foundation. 22 May 2006</ref> === რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა === [[ფაილი:South Ossetia war russian tank.jpg|thumb|რუსულ ტანკეფ საქორთუოშა მინოკათუაშ ბორჯის, ცხინვალიშ რეგიონს.]] {{თარი|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)}} {{ქოძირით თაშნეშე|ერეფოშქაშე რეაქცია აფხაზეთიშ დო ობჟათე ოსეთიშ ზოხორინალაშენ}} 1991 წანას, [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა]]შ უკული, საქორთუოშ დო აფხაზეთიშ დო ცხინვალშ რეგიონიშ სეპარატისტეფს შქას ურთიართობა მოღუნჭულ რე. რუსეთ დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ [[ქორთუეფიშ დეპორტაცია რუსეთშე 2006|კვათირო გეუფრაშ]] 2008 წანაშ პირელიშ [[რუსეთ-საქორთუოშ დიპლომატიურ კრიზისი 2008|რუსეთ-საქორთუოშ დიპლომატიურ კრიზისიშ დონეშახ]].<ref name="shelling">{{cite web|last=Whitmore|first=Brian|date=12 September 2008|title=Is The Clock Ticking For Saakashvili?'|url=https://www.rferl.org/a/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102314/http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|archive-date=3 September 2014|access-date=3 September 2014|website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref><ref name="tall_order">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |title=Russia criticised over Abkhazia |work=BBC News |date=24 April 2008 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080815002113/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |archive-date=15 August 2008 |url-status=live }}</ref> 2008 წანაშ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმაშ]] უკულ აფხაზეთიშ დო ცხინვალიშ რეგიონიშ ნორთიქ რუსეთიშით ხუჯდოკინელ სეპარატისტეფიშ კონტროლიშ გიმე ქეშალჷ დო [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|თე რეგიონეფს]] რუსულ ოურდუმე ბაზეფ გაჭყეს. 2008 წანაშ 1 მარაშინათუთას, ბომბიშ გობუთქაფაშ ოღანკეთ გჷნირთუ მანქანაქ, ნამუსჷთ ქორთუ მთინჩმოღალეეფ გინმოჸუნდჷნ. თე ინციდენტიშ პროვოცირება ცხინვალიშ რეგიონიშ სეპარატისტ ოსეფს მიაჭარაფუ, ნამუქჷთ ოლჷმარ ქიმინუეფიშ დოჭყაფაშ ოსხირო გჷნირთუ. შედეგო დეღამაკჷ ხუთ ქორთუ ოურდუმე მაინალექ, მოგვიანეთ — სნაიპერეფქ მუსხირენ სეპარატისტ ოს მალიმორ დოჸვილეს.<ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c,dwp_uuid=f2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|title=Countdown in the Caucasus: Seven days that brought Russia and Georgia to war|newspaper=[[Financial Times]]|date=26 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920023223/http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c%2Cdwp_uuid%3Df2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|archive-date=20 September 2008}}</ref><ref name="feud">{{cite news |url=http://online.wsj.com/articles/SB121884450978145997 |title=Smoldering Feud, Then War |author1=Marc Champion |author2=Andrew Osborn |newspaper=The Wall Street Journal |date=16 August 2008}}</ref> 1 მარაშინათუთას, ცხინვალიშ რეგიონიშ სეპარატისტეფქ ქორთულ ოფუტეეფიშ ბომბუა დიჭყეს. თე არტილერიულ ბომბუეფიშ გეშა ქორთუ ოურდუმე მაინალეეფ პერიოდულო ტყიაჸოთამათ უგამუდეს.<ref name="shelling" /><ref name="feud" /><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|title=Georgia calls on EU for independent inquiry into war|author=Luke Harding|newspaper=The Guardian|date=19 November 2008|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913101015/https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|archive-date=13 September 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Allison">{{cite journal|author=Roy Allison|url=http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|title=Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace'|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|volume=84|issue=6|year=2008|pages=1145–1171|doi=10.1111/j.1468-2346.2008.00762.x|access-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423221417/http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|archive-date=23 April 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |title=The Conflict Between Russia and Georgia |author=Jean-Rodrigue Paré |publisher=Parliament of Canada |date=13 February 2009 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |archive-date=2 January 2016 }}</ref> 2008 წანაშ 7 მარაშინათუთას, საქორთუოშ პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილქ ცანდჸურენ ჸოთამაშ მეტება გეგმაცხადჷ დო თინჩალურ მორაგადეეფშახ მოუჭანჷ.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |title=Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address |publisher=Civil.Ge |date=7 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019155639/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live }}</ref> ცხინვალიშ რეგიონიშ კონფლიქტიშ ზონას მადვალუ ქორთულ ოფუტეეფშა მანჯებულ გეჸვენჯ გენთხაფეფს მალასნო ოგამურ ტყვიაჸიოთამაქ მაჸუნუ ქორთულ ჯარეფიშჸურე, ნამუეფქჷთ 7 მარაშინათუთას, სერით, ობჟათე ოსეთიშ დუდგჷმოცხადებულ რესპუბლიკაშ ნანანოღაშ, [[ცხინვალი]]შ მალობთ ეყარეს დო 8 მარაშინათუტაშ ოჭმარეს ნოღაშ ცენტრის ქემიოჭირინუეს.<ref name="Jamestown Goals">{{cite web |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |title=The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia |publisher=[[The Jamestown Foundation]] |date=8 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026162658/http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |archive-date=26 October 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.chicagotribune.com/2008/08/09/georgian-conflict-puts-us-in-middle/|title=Georgian conflict puts U.S. in middle|website=Chicago Tribune|date=9 August 2008|access-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124315/http://articles.chicagotribune.com/2008-08-09/news/0808080649_1_south-ossetia-russian-peacekeeping-troops-russian-president-dmitry-medvedev/2|archive-date=16 October 2014|url-status=live}}</ref><ref name="washingtonpost.com">{{cite news |author=Peter Finn |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |title=A Two-Sided Descent into Full-Scale War |newspaper=[[The Washington Post]] |date=17 August 2008 |access-date=28 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106085255/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |archive-date=6 November 2012 |url-status=live }}</ref> რუს ოურდუმე ექსპერტიშ, [[პაველ ფელგენჰაუერი]]შ რაგადუათ, ოსურ პროვოკაციაშ ღანკ რდჷ ქორთულ ოგამურ ქიმინუაშ პროვოცირება, ნამუთ რუსეთიშ ოურდუმე მინოკათუაშ ოხვილურ სამანჯელს წჷმარინუანდუ.<ref>{{cite web |url=http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |title=The Russian-Georgian War was Preplanned in Moscow |date=14 August 2008 |author=Pavel Felgenhauer |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820185319/http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |archive-date=20 August 2014 }}</ref> საქორთუოშ თოლორუაშ დო მუზმარენ რუსულ მედიაშ ჩინებათ, ქორთულ ოურდუმე ქიმინუაშ დოჭყაფაშახ რეგულარულ (დო ვა თინჩალური) რუსულ არმიაშ ნორთეფ უკვე გინოყარაფილ რდეს [[როკიშ სორილი]]შ აშო ცხინვალიშ რეგიონიშ ტერიტორიაშა.<ref name="NYTFreshev">{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | work=The New York Times | first=C.J. | last=Chivers | title=Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start | date=15 September 2008 | access-date=28 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170616163055/http://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | archive-date=16 June 2017 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |script-title=ru:СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий |publisher=NEWSru.com |date=11 September 2008 |language=ru |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |archive-date=2 January 2016 |url-status=live }}</ref> რუსეთიქ საქორთუოს "ობჟათე ოსეთიშ მეხჷ აგრესია" ქეგიაბრალჷ დო 2008 წანაშ 8 მარაშინათუთას, "თინჩალაშ მიშაღალაშ" ოპერაციაშ სამანჯელით, საქორთუოშ მეხ ფართომასშტაბურ ოსქირონე, ოჰეერე დო ოზურე მინოიკათუა დიჭყჷ.<ref name="roudik">{{cite web|publisher=Library of Congress |url=https://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |title=Russian Federation: Legal Aspects of War in Georgia | archive-url=https://web.archive.org/web/20140716042951/http://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |archive-date=16 July 2014 }}</ref><ref name="Allison" /> სეპარატისტულ აფხაზურ ნძალეფქ, 9 მარაშინათუთას, გონწყეს მაჟირა ფრონტ [[კოდორიშ ლეხერი]]შ კოდორიშ ბურჯაფი 2008|ბურჯაფით]] — ქეგიანთხეს კოდორიშ ლეხერს, ნამუსჷთ საქორთუო აკონტროლენდჷ.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |title=Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge |work=Reuters |date=9 August 2008 |access-date=1 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134849/http://www.reuters.com/article/2008/08/09/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live }}</ref> 10 მარაშინათუთაშო, ცხინვალ რუს ოურდუმეეფქ გეჭოფეს.<ref name="radar">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|title=I got my children out minutes before the bombs fell|work=The Guardian|date=11 August 2008|first=Luke|last=Harding|access-date=24 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305004656/https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|archive-date=5 March 2017|url-status=live}}</ref> რუსეთიშ ურდუმე ნძალეფქ გეჭოფეს ქორთულ ნოღეფ ონირზე ტერიტორიეფიშ გალე.<ref name="new_front_deeper">{{cite news |agency=Associated Press |title=Russia opens new front, drives deeper into Georgia |url=http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |date=11 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080814211308/http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |archive-date=14 August 2008}}</ref> კონფლიქტიშ ბორჯის, [[ქორთუეფიშ ეთნიკურ წიმინდუა ობჟათე ოსეთის|„ობჟათე ოსეთის“ ქორთუეფიშ მეხჷ მიშჷ ეთნიკურ წიმინდუაშ კამპანია]], ნამუთ ლჷმაშ თებაშ უკული, ქორთულ ხორუეფიშ მოჯალაგაუსჷთ იკათუანდჷ.<ref name="Fact-finding">{{cite web|url=http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007030130/http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-date=7 October 2009|title=Report. Volume I|date=September 2009|publisher=Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia |page=27}}</ref><ref name="Damage">{{cite news |title=Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After... |url=https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979+09-Oct-2008+PRN20081009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222225015/https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979%2B09-Oct-2008%2BPRN20081009 |archive-date=22 February 2014 |work=Reuters |date=9 October 2008 }}</ref> ლჷმაქ 192,000 ადამიერ უკარელეთ დიტჷ, მარა ანდაქ ლჷმაშ უკული, ჸუდეშა დორთა შილებუ. ართ წანაშ უკული, დოხოლაფირო 30 000 ეთნიკურ ქორთუ კინე გინორაჸილო რე.<ref>{{cite web |url=http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |title=Civilians in the line of fire |publisher=Amnesty International |date=November 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222042133/http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |archive-date=22 February 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia Marks Anniversary of War |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |date=7 August 2009 |work=BBC News |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808040149/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |archive-date=8 August 2014 |url-status=live }}</ref> "[[კომერსანტი]]ს" გჷმობჟინაფილ ინტერვიუს სეპარატისტულ ობჟათე ოსეთიშ ლიდერ [[ედუარდ კოკოითი]]ქ გაცხადჷ, ნამჷ-და ქორთუეფს დორთაშ ნებას ვემეჩანდჷნ.<ref>{{cite web |script-title=ru:Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все |url=http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |date=15 August 2008 |publisher=Kommersant |language=ru |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916181813/http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |archive-date=16 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |title=Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages |url=http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |date=30 September 2008 |publisher=RFE/RL |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102226/http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |archive-date=3 September 2014 |url-status=live }}</ref> [[საფრანგეთიშ პრეზიდენტი|საფრანგეთიშ პრეზიდენტ]], [[ნიკოლა სარკოზი]]ქ, 2008 წანაშ 12 მარაშინათუთას, ტყვიაჸთამაშ მეტებაშ აპიჯაფას მორაგადაფათ მიოჭირინჷ.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19069 |title=Russia Endorses Six-Point Plan |publisher=Civil.Ge |date=12 August 2008 | access-date=29 December 2021 }}</ref> რუსეთიქ, 26 მარაშინათუთას, აფხაზეთ დო ობჟათე ოსეთ ზოხო რესპუბლიკეფო აღიარჷ.<ref name="kremlin">{{cite web|url=http://kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|title=Statement by President of Russia Dmitry Medvedev|publisher=The Kremlin|date=26 August 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080902001442/http://www.kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|archive-date=2 September 2008}}</ref> საქორთუოშ თარობაქ რუსეთწკჷმა დიპლომატიურ ურთიართობეფ მეჭყვიდჷ.<ref name="break">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |title=Georgia breaks ties with Russia |work=BBC News |date=29 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073511/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |archive-date=6 October 2014 |url-status=live }}</ref> 8 გჷმათუთას, რუსულ ოურდუმე ნძალეფქ ქჷდიტუეს აფხაზეთიშ დო ობჟათე ოსეთიშ გოხოლუაშ ბუფერულ ზონეფი, ნამუშ შედეგო ევროპაშ რსხუშ დუმაკვირე მისია საქორთუოშ ბუფერულ ზონეფშა გენშაშქვეს.<ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117657 |title=Russia Completes 'Most of Withdrawal' – EU Monitors |publisher=Civil Georgia|date=8 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref><ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117667 |title=Moscow Says EU Monitors Fully Control 'Buffer Zones' |publisher=Civil Georgia|date=9 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref> ლჷმაშ უკული, საქორთუო ანტკიცენს, ნამჷ-და აფხაზეთ დო ობჟათე ოსეთ [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|დორხველ ოკუპირებულ ტერიტორიეფ]] რენ.<ref name="parliament.ge">{{cite web |url=http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |title=Resolution of the Parliament of Georgia on the Occupation of the Georgian Territories by the Russian Federation |date=29 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903224516/http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |archive-date=3 September 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |title=Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory |publisher=Civil.Ge |date=28 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |archive-date=3 September 2008 |url-status=live}}</ref> === ქორთულ ორცებაშ თარობა (2012–ასეშა) === [[ფაილი:Solvita Āboltiņa tiekas ar Gruzijas premjerministru (cropped).jpg|thumb|upright|[[ბიძინა ივანიშვილი]] — „[[ქორთული ორცება — დემოკრატიული საქორთუო|ქორთულ ორცებაშ]]“ დჷმარსხუაფალ დო პატჷცემულ დუდმახვენჯი.]] [[საქორთუოშ საპარლამენტოშ გიშაგორუეფი 2012|2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფშო]] ხაზირებაშის, საქორთუოქ მანჯჷ საკონსტიტუციო რეფორმეფ [[საპარლამენტო სისტემა|საპარლამენტო დემოკრატიაშა]] გინულაშ ღანკით, ნამუშით ემაჸონაფალ ხემანჭაუფეფ პრეზიდენტშე პრემიერ-მინისტრის გეგნაჩჷ.<ref>{{cite news |title=Georgia's Constitutional Changes |url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/georgia/georgia-s-constitutional-changes |work=International Crisis Group |date=1 March 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> გინულა დოჭყაფედუკო-ოკო 2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფით დო გათებედუკო-ოკო [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 2013|2013 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფით]]. [[საქორთუოშ საპარლამენტოშ გიშაგორუეფი 2012|2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფქ]] გიშეგორჷ [[ართოიანი ნაციონალური ყარაფი|ართოიან ნაციონალურ ყარაფიშ]] მარცხებათ დო პარტია „[[ქორთული ორცება — დემოკრატიული საქორთუო|ქორთულ ორცებაშ]]“ გომორძგუათ — ნამუთ რდჷ პირველ თინჩალგიშაგორუეფშ რზათ ხეშუულებაშ გინოჩამა საქორთუოს.<ref>{{Citation|title=Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election|newspaper=Civil.ge|date=2 October 2012|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299|access-date=29 December 2021|archive-date=29 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229182211/https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299|url-status=live}}</ref> პირველ წანა ახალ „ქორთულ ორცებაშ“ თარობაშ დო პრეზიდენტ სააკაშვილიშ შქას აწორინაფაშ „კოჰაბიტაციაშ“ (წორორინაშ) ბორჯით ეიშანჷ.<ref>{{cite news |title=Georgian tycoon Ivanishvili confirmed as prime minister |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-parliament-idUSBRE89O0Z820121025 |work=Reuters |date=25 October 2012|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia: Conflict Rather than Cohabitation |url=https://eurasianet.org/georgia-conflict-rather-than-cohabitation |work=Eurasianet |date=8 February 2013|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia's Historic Transition Faces Crucial Tests In 2013 |url=https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |work=RFE/RL |date=16 December 2012 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |url-status=live }}</ref> [[გიორგი მარგველაშვილი|გიორგი მარგველაშვილქ]], „ქორთულ ორცებაშით“ წჷმორინაფილ კანდიდატიქ, გიშაგორუეფს გიმორძგჷ დო სააკაშვილ დოთირჷ, ნამუქჷთ „ქორთულ ორცებაშ“ ხემანჭუაფა ხოლო უმოსო გაჸონიერჷ.<ref>{{cite news |title=Georgia PM ally Giorgi Margvelashvili 'wins presidency' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |work=BBC News |date=27 October 2013 |archive-date=26 October 2022 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026225539/https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |url-status=live }}</ref> [[ბიძინა ივანიშვილი]], ბიზნესმენი, ნამუქჷთ დარსხჷ „ქორთულ ორცება“, რდჷ თიშ პირველ პრემიერ-მინისტრი, სოიშახ 2013 წანას ვეგნოდირთჷნ. მარა, თინა იშენით პარტიაშ არძაშე გაულამ პერსონათ სქიდუდჷ, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 2018 წანაშახ აკა პოსტ ვაუკებუდჷნ.<ref>{{cite news |title=Irakli Garibashvili Named as Georgia's Next Prime Minister |url=https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |work=Jamestown Foundation |date=4 November 2013 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Did Georgia's 'Informal Leader' Pressure Prime Minister To Resign? |url=https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |work=RFE/RL |date=24 December 2015 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171312/https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |url-status=live }}</ref> დო სააკაშვილს მუთ ოხჷნ, თიქ საქორთუო 2013 წანაშ გიშაგორუეფშ უკულ მალასნო ქჷდიტუ დო 2018 წანას თის ბრალ წჷმურინეს კორუფციას დო ხემანჭუაფაშ უბადოთ გჷმორინაფას, ნამუსჷთ თინა გინმივარენდჷ. სააკაშვილ ხურგაშ გალეშე აგჷნძორენდუ „ართოიან ნაციონალურ ყარაფიშ“ დუდმახვენჯიშ პოსტის რინას, ნამუქჷთ ასე თარ ოპოზიციურ პარტიათ გჷნირთუ.<ref>{{cite news |title=Mikheil Saakashvili: Georgian ex-president arrested returning from exile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |work=BBC News |date=1 October 2021 |archive-date=15 December 2021 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215195620/https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |url-status=live }}</ref> „ქორთულ ორცებაქ“ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2016|2016 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფს]] გიმორძგჷ დო 150-შე 115 მანდატით საკონსტიტუციო უმენტაშობა მიპალჷ.<ref>{{cite news |title=Constitutional Amendments Initiated |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |work=Civil.ge |date=3 May 2017 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171312/https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgian government offers concessions to end crisis |url=https://eurasianet.org/georgian-government-offers-concessions-to-end-crisis |work=Eurasianet |date=24 June 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Transparency International urges dialogue with civil society during political crisis in Georgia |url=https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |work=Transparency International |date=30 November 2019 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |url-status=live }}</ref> [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 2018|2018 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს]] პარტია „ქორთულ ორცებაქ“ ხუჯ დუკინჷ ზოხორინელ კანდიდატ [[სალომე ზურაბიშვილი|სალომე ზურაბიშვილს]], ნამუქჷთ მაჟირა ტურს გიმორძგჷ დო ქიანაშ ისტორიას პირველ ოსურ პრეზიდენტო გჷნირთუ.<ref>პარლამენტიშ სპიკერ [[ნინო ბურჯანაძე]]ს ჟირშა უკებუდჷ პრეზიდენტიშ მოღალობაშ პოსტი, 2003 დო 2007 წანეფს.</ref> თენა რდჷ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ეკონია ბონ გიშაგორუეფი, ანდანე გეჸვენჯ საკონსტიტუციო რეფორმეფქ არძაშოულ კალიშრღვაფა გაუქვეს .<ref name="Georgia elects Salome Zurabishvili">{{cite news |title=Georgia elects Salome Zurabishvili as first woman president |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |work=BBC News |date=29 November 2018 |archive-date=26 October 2022 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026225543/https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |url-status=live }}</ref> 2019 წანას, რუს დეპუტატი, [[სერგეი გავრილოვი (პოლიტიკოსი)|სერგეი გავრილოვიშ]], ვიზიტიშ დო თიშ „[[მართმადიდებელობაშ ინტერპარლამენტურ ასამბლეა]]ს“ კათაფაშ გეშა, [[საპროტესტო გიშულეფ საქორთუოს 2019-2020|პროტესტეფ გჷმიჭანუ]]. პროტესტანტეფ თხულენდეს ოგიშაგორუე რეფორმას რინელ ესვარილი, პროპორციულ-მაჟორიტარულ ოგიშაგორუე სისტემაშ ოთირალო, ნამუთ, თინეფიშ ტკიცებათ, 2016 ანას გიშაგორუეფს გამაგე პარტიას კაბეტ უმენტაშობას არზენდჷნ. გამაგე პარტიაქ კანკალე მოთხირს ქუდაჸუნჷ დო გავრილოვიშ ვიზიტ გადღანჷ. 2020 წანაშ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2020|საპარლამენტო გიშაგორუეფ]]შახ, ტომბა პოლიტიკური კრიზისიშ გინაძალებერო მანჯებულ ერეფოშქაშე მედიაციაშ უკული, თე გიშაგორუეფშო სპეციალურო დენტკიცჷ თირელ ოგიშაგორუე სისტემაქ.<ref>{{cite news |title=Georgian Dream, Opposition Reach Consensus over Electoral Reform |url=https://civil.ge/archives/341385 |work=Civil.ge |date=8 March 2020 |access-date=29 December 2021 |archive-date=20 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211220002113/https://civil.ge/archives/341385 |url-status=live }}</ref> დოკინელ ოგიშაგორუე ბარიერიშ შედეგო, პარლამენტის ჩხორო პარტიაქ ქჷმოხვადუ. „ქორთულ ორცებაქ“ ხონარეფიშ 48 პროცენტ მიღჷ, დახე თიჯგურა მაძირაფალი, მუთ ოთხ წანაშ კინოხჷნ, ნამუთ, უმოს პროპორციულ ოგიშაგორუე სისტემაშ დო მაჟორიტარულ ოლქეფშ მუდანობაშ შანულამო დარკებაშ გეშა, 150-შე 90 მანდატშა გეგნიჸონჷ. მარა, ოპოზიციაქ ქვირთოსანობა ქეკადჷ ხეშუულებას, ნამუქჷთ გეგმიჭანჷ მუსხირენთუთამ [[საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისი 2020-2021|პოლიტიკურ კრიზისი]]. ოპოზიცია დო მომიტინგე მენმოღალეეფ ხეახალ გიშაგორუეფს თხულენდს.<ref>{{cite news |title=Georgia protests: Tbilisi police fire water cannon at demonstrators |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |work=BBC News |date=8 November 2020 |archive-date=15 December 2021 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215193329/https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |url-status=live }}</ref> პოლიტიკურ კრიზისიქ ობორჯეთ გემანჯჷ 2021 წანაშ პირელს, ევრორსხუშ აშაჸუნათ მეღებულჷ აპიჯაფათ,<ref>{{cite news |title=New EU Proposal: Amnesty for Rurua, Melia, 2022 Snap Polls if GD Gets Less than 43% in Locals |url=https://civil.ge/archives/413785 |work=Civil.ge |date=18 April 2021 |access-date=29 December 2021 |archive-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226180603/https://civil.ge/archives/413785 |url-status=live }}</ref> ნამუშეთ მუზმარენ თუთაშ უკულ გეგშართჷ მუჭოთ გამაგე პარტია „ქორთულ ორცებაქ“, თეშ ოპოზიციურ „ართოიან ნაციონალურ ყარაფიქ“.<ref>{{cite news |title=President Michel to Start Consultations after GD's EU-Brokered Deal Withdrawal |url=https://civil.ge/archives/434558 |work=Civil.ge |date=29 July 2021 |access-date=29 December 2021 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026082704/https://civil.ge/archives/434558 |url-status=live }}</ref> 2022 წანას, [[საქორთუო დო რუსეთ-უკრაინაშ ლჷმა|უკრაინაშა რუსეთიშ მინოკათუაშის]], საქორთუოქ უკრაინას დიპლომატიურო დო ჰუმანიტარულო ქალუდირთჷ, მარა ვაკათაფე შხვა ქიანეფს რუსეთიშო სანქციეფიშ მიშაღალაშ ოკითხირეს. ლჷმაშ დოჭყაფაშე, [[რუსეფიშ ემიგრაცია რუსეთ-უკრაინაშ ლჷმაშ ბორნჯის (2022–ასეშა)|რუს გინოყარაფილეფიშ]] გინაულარ ქიანეფს შქას, საქორთუო პირველ აბანს რე. რუსეფს, თეშ მუჭოთ ანდა შხვაშ თურსჷნ, ვიზაშ უმუშო ართ წანაშ განწეხანს დოსქილადაშ ნება უღჷდეს, მარა ანდა ქორთუქ საქორთუოს რუს მენმოღალეეფიშ მოძინელ მუდანობა უშქურანჯობაშ რისკო აჩამა დიჭყჷ.<ref>{{Cite news |last=Shota Kincha |date=22 May 2022 |title=Russian exiles get a chilly reception in Georgia – VoxEurop |language=en-US |work=Voxeurope |url=https://voxeurop.eu/en/russian-exiles-get-a-chilly-reception-in-georgia/ |access-date=2022-06-26}}</ref><ref>{{Cite news|date=20 May 2023 |title=90 დღე 366-ის წინააღმდეგ - საქართველო-რუსეთის უვიზო მიმოსვლის მოკლე ისტორია|language=en-US |work=Radio Freedom|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/საქართველო-რუსეთის-უვიზო-მიმოსვლის-მოკლე-ისტორია/32419480.html}}</ref> ლჷმაშ დოჭყაფაშე მალასნო, საქორთუოქ ევრორსხუშა კათაფაშ გჷნაცხად უკრაინა დო მოლდოვაწკჷმა ართო გენშეღჷ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ეკონია ჟირ ქიანაქ კანდიდატიშ სტატუს მუზმარენ თუთაშ უკულ მიღჷ, საქორთუოს კანდიდატიშ სტატუსიშ დაინალებერო პიჯალეფ გენშუღეს, ნამუეფჷთ უმენტაშო სასამართო რეფორმეფს, კანონიშუჟინაშობას, დეოლიგარქიზაციას დო მაღალპოლარიზებულ პოლიტიკურ დო მედიაელმოლიშ გინოჭყვიდუას ოხუდჷ.<ref>{{Cite web |date=2022-06-17 |title=European Commission's Memo Detailing Recommendations for Georgia |url=https://civil.ge/archives/496656 |access-date=2025-04-08 |work=Civil Georgia |language=en |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707183921/https://civil.ge/archives/496656 |url-status=live }}</ref> [[ფაილი:2024_Georgian_Protests,_May_2_a.jpg|thumb|[[გერგეზეფიშ მოედანი|გერგეზეფიშ მოედანს]] ოშობათ მომიტინგე ტრანსპორტიშ ყარაფის ოცილუ]] გეჸვენჯ თუთეფს ევრორსხუწკჷმა ურთიართობეფქ გეუფრაშუ, პარტია „ქორთულ ორცებაქ“ პროევროპულ სოციალ-დემოკრატიულშე ევროსკეპტიკურ დო სოციალურო კონსერვატიულ პარტით გჷნირთუ. 2023 წანაშ მელახის, „ქორთულ ორცებაქ“ ქეშეცადჷ მეუღებუდუკო კანონ შხვაშ თურ გაულაშ ქანთელუაშ გეშა, ნამუთ ვასათარობო ორგანიზაციეფს (ენჯეო) ავალდებულენს, დერეგისტრირან „შხვაშ თურ გაულაშ აგენტეფო“, დო თინეფს დაფინანსებაშ 20 პროცენტშე უმოს შხვაშ თურშე გენშალენა-და.<ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Law on "Transparency of Foreign Funding" Passes 76-13 in the First Reading |url=https://civil.ge/archives/529567 |access-date=2024-05-12 |website=Civil Georgia |language=en-US |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308124013/https://civil.ge/archives/529567 |url-status=live }}</ref> კანონპროექტშენ დისკუსიეფ ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ, გოეროშ დო ევრორსხუშ პროტესტიშ დო გენჭირაშ ფონს იმანჯჷ.<ref>{{Cite web |last=Ritchie |first=Rhea Mogul, Sophie Tanno, Niamh Kennedy, Hannah |date=2023-03-09 |title=Georgia withdraws 'foreign influence' bill but opposition vows more protests |url=https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |access-date=2024-05-12 |website=CNN |language=en |archive-date=9 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309090219/https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |url-status=live }}</ref> მანგურ კანონპროექტ 2024 წანაშ პირელს წჷმარინუეს დო გეჸვენჯ თუთას მიღეს.<ref>{{Cite web |title=Ruling party to resubmit bill on transparency of foreign influence to Parliament {{!}} AGENDA.GE |url=https://agenda.ge/en/news/2024/38524 |access-date=2024-05-12 |website=agenda.ge |language=en}}</ref> 2023 წანაშ ქირსეთუთას, უმენტაშ პიჯალეფიშ ურთებუობაშ უმკუჯინალო, საქორთუოს ევრორსხუშ კანდიდატიშ სტატუსიქ მიაჩჷ. თეშ მანგიორო, თე კრიტერიუმეფ დო გენაძინეფი, მუჭომით რე 2024 წანაშ დუდიშულ დო თინუ საპარლამენტო გიშაგორუეფი, თი პიჯალათ გჷნირთუ, ნამჷ-და საქორთუოს გეგნურთუმუდუკო კათაფაშ გეშა რეალურ მორაგადეეფშან.<ref>{{Cite web |date=2023-11-08 |title=EC Spells Out Nine Steps for Georgia to Start Accession Negotiations |url=https://civil.ge/archives/568417 |access-date=2025-04-08 |work=Civil Georgia |language=en |archive-date=17 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240817002155/https://civil.ge/archives/568417 |url-status=live }}</ref> 2024 წანაშ 26 გჷმათუთას მანჯებულჷ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2024|საპარლამენტო გიშაგორუეფს]] საეგებიო აკორცუაფეფქ დო ქვირთოსანობაქ გჷმიჭანუ [[საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისი (2024-ასეშა)|პოლიტიკურ კრიზის]] დო [[საქორთუოშ საპროტესტო აქციეფი (2024-2026)|პროტესტეფი]]. კრიზისიქ გეუფრაშუ თიშ უკული, მუთ პრემიერ-მინისტრ [[ირაკლი კობახიძე]]ქ 2028 წანაშახ [[საქორთუოშ კათაფ ევროპაშ რსხუშა|ევრორსხუშა კათაფაშ პროცესიშ]] ობორჯეთ გაჩემებაშ გეშა გაცხადჷნ დო თეშ სამანჯელო შანტაჟ მიჸონუ.<ref>{{Cite web |title=PM Kobakhidze: No EU accession negotiations until 2028, rejecting grants to avoid blackmail |url=https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203101528/https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |url-status=live }}</ref> გამაგე პარტიაშ კანდიდატიშ, [[მიხეილ ყაველაშვილი]]შ, პარლამენტიშ ოგიშაგორუე კოლეგიაშით ახალ პრეზიდენტო ინაუგურაციაშ ფონს პოლიტიკურ კრიზისიშ მორანწკე რაუნდიქ დიჭყჷ. კინოხიან პრეზიდენტ [[სალომე ზურაბიშვილი|სალომე ზურაბიშვილქ]], ნამუთ 2020–2021 წანეფს საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისიშ ბორჯის გამაგე პარტიას აწუდირთჷნ, თე პროცეს ვალეგიტიმურო მირჩქინჷ დო ხეშუულებაშ გინოჩამაშ აღიარებაშენ ვარ გაცხადჷ.<ref>{{Cite web |title=Joint Statement by High Representative Josep Borrell and European Commission on Parliamentary elections |url=https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204050004/https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Two Georgia opposition leaders arrested at anti-government protest |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/02/georgia-opposition-leaders-arrested-anti-government-protest |date=2025-02-02 |access-date=2025-04-08 |website=The Guardian |language=en}}</ref> == გეოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ გეოგრაფია}} [[ფაილი:Georgia Topography.png|thumb|250px|მარჯვნივ|საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა]] [[ფაილი:Koppen-Geiger Map GEO present.svg|thumb|upright=1.30|საქორთუოშ [[კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაცია|კლიმატიშ კლასიფიკაცია]]შ რუკა კიოპენიშ სისტემაშ მეჯინათ]] საქორთუო გვალამ ქიანა რე, ნამუთ დახე ედომუშამო [[ობჟათე კავკაცია|ობჟათე კავკაციას]] იდვალუაფუ დო თიშ ტერიტორიაშ [[ბჟაეიოლი საქორთუო|მოჩილ ნორთ]] [[კავკაციონი|კავკაციაშ წყარგჷმართეშ]] ოორუეშე, [[ოორუე კავკაცია]]ს რე.<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/100270/Caucasus 'Caucasus (region and mountains, Eurasia)'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100427041609/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/100270/Caucasus |date=27 April 2010 }}. ''[[Encyclopædia Britannica]]'', 2010: "Occupying roughly {{convert|170000|mi2|km2|abbr=on}}, it is divided among Russia, Georgia, Azerbaijan, and Armenia and forms part of the traditional dividing line between Europe and Asia. It is bisected by the Caucasus Mountains; the area north of the Greater Caucasus range is called Ciscaucasia and the region to the south Transcaucasia. Inhabited from ancient times, it was under nominal Persian and Turkish suzerainty until conquered by Russia in the 18th–19th centuries."</ref><ref>{{cite web|url=http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html|title=CESWW – Definition of Central Eurasia|publisher=Cesww.fas.harvard.edu|access-date=6 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100805052739/http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html|archive-date=5 August 2010}}</ref> ქიანა იდვალუაფუ ოორუე განედეფიშ 41°-შე 44°-შა დო ბჟაეიოლ გრძედეფიშ 40°-შე 47°-შა, ფართობი — 67,900 კმ². [[ლიხიშ ქჷნდჷრი|ლიხიშ ქჷნდჷრ]] ქიანას ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ნორთეფო რთჷნს.<ref name="Cac">{{cite web|url=http://www.cac-biodiversity.org/geo/geo_geography.htm |title=Georgia:Geography |publisher=Cac-biodiversity.org |access-date=3 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511110424/http://www.cac-biodiversity.org/geo/geo_geography.htm |archive-date=11 May 2011 }}</ref> ისტორიულო, საქორთუოშ ბჟადალ ნორთ კოლხეთიშ ჯოხოთ რდჷ ჩინებული, ბჟაეიოლ პლატოს იბერია ჯოხოდჷ.<ref name="NAG">[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): '''''National Atlas of Georgia – Nationalatlas von Georgien''''', 138 pages, Steiner Verlag, 2018{{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[კავკაციონი]]შ გვალამ ქჷნდჷრ გუთმაჭყანს საქორთუოშ ოორუე ხურგის.<ref name="Cac" /> ქვალაშ ქჷნდჷრს გიშმალ თარ შარეფ რუსეთიშ ტერიტორიაშა [[დინოხოლენი ქართლი]]შ დო ოორუე ოსეთიშ მემარსხუაფალ როკიშ სორილიშ დო (საქორთუოშ [[ხევი (აკანი)|ხევიშ]] აკანს) [[დარიალიშ ლეხერიშ]] გიშულათ მეურს. ქიანას ობჟათეშე უხურგანს [[მორჩილი კავკაციონი|მორჩილ კავკაციონიშ]] გვალეფი.<ref name="Cac" /> კავკაციონიშ ქჷნდჷრიშ სიმაღალა ბრელით უმოს რე მორჩილ კავკაციონშე, თიშ უმაღალაშ კონკეფ ზუღაშ დონეშე 5000 მეტრშე უმოს სიმაღალას. [[ფაილი:Kasbek from Tsminda Gergeti (10600419415).jpg|thumb|[[მყინვარწვერი]] საქორთუოშ ოორუე-ბჟაეიოლშე]] საქორთუშო უმაღალაშ გვალა რე [[შხარა]], 5,203 მეტრი, მაჟირა უმაღალაში — [[ჯანღა]], ზუღაშ დონეშე 5,059 მ. შხვა ჩინებულ კონკეფ რე: [[მყინვარწვერი]] — 5,047 მ., [[შოთა რუსთაველიშ კონკი]] — 4,960 მ., [[თეთნულდი]] — 4,858 მ., [[უშბა]] — 4,700 მ. დო [[აილამა]] — 4,547 მ.<ref name="Cac" /> ჟიმოშინელ კონკეფშე ხვალე მყინვარწვერ რე [[ვულკანი|ვულკანურ]] გოჭყაფაში. კავკაციონშ თარ ქჷნდჷრიშ მანგას, მყინვარწვერ დო შხარაშ შქას (დოხოლაფირო 200 კმ-შ მეძენას) რინელ რეგიონს ანდა [[ჯიშთი|ჯიშთ]] დომინირენს.<ref name="NAG"/> ტერმინ „მორჩილ კავკაციონიშ გვალეფი“ შხირას გჷმირინუაფუ ობჟათე საქორთუოშ გვალამ (სუბეეფიშ) ტერიტორიეფიშ ეიოჭარალო, ნამუეფჷთ ლიხიშ ქჷნდჷრით კაბეტ კავკაციონიშ ქჷნდჷრწკჷმა რე მერსხილი.<ref name="Cac" /> ედომუშამო რეგიონქ შილებე დიხასიათას, მუჭოთ შხვადოშხვა, ურთიართმერსხილ გვალაშ ქჷნჷრეფიშ (თარო ვულკანურ გოჭყაფაშ) დო პლატოეფშე აკონწყილი, ნამუეფიშ სიმაღალა 3,400 მეტრის ვეგნანჭჷნ. თე ტერიტორიაშ გიშარჩქინელ მახასიათებელეფ რე [[ჯავახეთიშ გაბარი]], ტობეფი, თინეფს შქას [[ტაბაწყური]] დო [[ფარავანი (ტობა)|ფარავანი]], თაშნეშე მინერალურ დო ჩხე წყარეფი. საქორთუოშ ჟირ თარ წყარმალუ რე [[რიონი]] დო [[მტკვარი]].<ref name="NAG"/> === ტოპოგრაფია === [[ფაილი:Zemo Svaneti, June, 2018-10.jpg|thumb|მარცხნივ|შონე — საქორთუო]] ქიანაშ ტერიტორიას ლანდშაფტ ძალამ ანდაკორობამ რე. ბჟადალ საქორთუოშ ლანდშაფტ იკათუანს რზენიშ ლენჭყერ ტყალეფშე, დღვებუეფშე დო [[ზჷმიერო ჭოროფამ ტყა|ზჷმიერო ლამე ტროპიკულ ტყალეფშე]] იროიან თირეფშა დო ჯიშთეფშა, ქიანაშ ბჟაეიოლ ნორთის — [[გვერდო ტიოზიშ ზონეფი|გვერდო არიდულ]] ველეფიშ მორჩილ მუნაკვათეფჷთ აფხვადჷნა.<ref name="NAG"/> [[ფაილი:სვანეთი,ქურულდის ტბები.jpg|thumb|მარცხნივ|ქურულდიშ ტობეფი, შონე, საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე]] ბჟადალ საქორთუოშ რზენ რაიონეფს ორთაშობურ ჰაბიტატიშ კაბეტ ნორთიქ ეკონია 100 წანაშ განწეხანს [[ოფუტეშ მეურნობა]]შ წუმოძინაშ დო ურბანიზაციაშ გეშა ქეგედინჷ. კოლხეთიშ რზენიშ ტყალეფიშ უმენტაშ ნორთ ასეშო ფაქტობურო ვა რე, თი რეგიონეფიშ მოხ, ნამუეფჷთ ერუანულ პარკეფშა დო ტყაჩირეფშა მიშმურსჷნ (სამან., [[პალიასტომი]]შ ტობაშ ტერიტორია). ასეშო, ტყაშოფორუე, ზოგადო, რზენეფიშ უმუშო სქიდუ დო თარო ლაკადაეფს დო გვალეფს იდვალუაფუ. ბჟადალ საქორთუოშ ტყალეფ, ზუღაშ დონეშე 600 მეტრიშ გიმე, თარო ფურცელამ ჯალეფშე აკმოდირთუ დო იკათუანს თიჯგუარ გვარობეფს, მუჭომეფით რე: [[ჭყონი]], [[ცჷ (ჩანარი)|ცჷ]], [[წიფური]], [[ჭანდარი]], [[ლანჯი|ლანჯ]] დო [[ჭუბური]]. ანდა აბანს თაშნეშე აფხვადჷნა იროწვანე გვარობეფი, მუჭომით რე [[ბზაკალი]]. საქორთუოშ 4000-შე უმოს მაღალ ჩანარშე დოხოლაფირო 1000 [[ენდემიზმი|ენდემურ]] რე.<ref>{{cite web |url=http://www.endemic-species-caucasus.info/ |title=Endemic Species of the Caucasus |publisher=Endemic-species-caucasus.info |date=7 January 2009 |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412080946/http://www.endemic-species-caucasus.info/ |archive-date=12 April 2009 |url-status=live }}</ref> [[ფაილი:2025-05-25 Vardzia 9.jpg|thumb|მარცხნივ|ქვიბ ნოღა — [[ვარძია]], გიმე წყარმალუ [[მტკვარი]]შ ლეხერით]] [[აჭარა]]ს, [[მესხეთიშ ქჷნდჷრი]]შ ბჟადალ-ცენტრალურ ფერდეფს, თეშ მუჭოთ მუზმარენ ლოკაციას სამარგალოს დო აფხაზეთის, [[ზჷმიერო ჭოროფამ ტყა|ლამე ზჷმიერ კლიმატიშ ტყალეფ]] ჩანს. ზუღაშ დონეშე 600–1000 მეტრიშ სიმაღალას, ფურცემაცჷმე ტყა მიასვარუ ფართოფურცელამ დო წვიწვამ გვარობეფიშ მაკათურ ესვარილ ტყას. ზონა თარო აკმოდირთუ წიფურიშ, [[კავკაციურ შვაჭა|შვაჭა]]შ დო [[კედრი]]შ ტყალეფშე. 1,500–1,800 მეტრიშ სიმაღალაშე ტყა უმენტაშო წვიწვამ რე. ჯალეფიშ ღოზი, მუჭოთ წესი, დოხოლაფირო 1800 მეტრის ითებუ დო თის ალპურ ზონა თირანს, ნამუთ უმენტაშ ტერიტორიას ზუღაშ დონეშე 3000 მეტრაშ სიმაღალაშახ იაფჩჷ.<ref name="NAG"/> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ართამ ლანდშაფტ ანდამუდანობაშ ველს დო ლეხერს იკათუანს, ნამუეფჷთ გვალეფით რე გიშართილი. ბჟადალ საქორთუოშე გინორთი, ბჟაეიოლ საქორთუოშ ტყალეფიშ დახე 85 პროცენტ ფურცელმაცჷმე რე. წვიწვამ ტყალეფ ხვალე [[ბორჯომიშ ლეხერი|ბორჯომიშ ლეხერს]] დო უძგალაშ ბჟადალ ტერიტორიას ჩანს. ფურცელმაცჷმე ჯალეფიშ გვარობეფს შქას ჩანს [[წიფური]], [[ჭყონი|ჭყონ]] დო [[ცხიმური]]. შხვა ფურცელმაცჷმე გვარობეფშა მიშმურს [[ლაკინჩხა]]შ მუზმარენ გვარობას, [[ფარფალიაჯა]]ს, [[ლანჯი]]ს დო [[თხირი|თხირს]].<ref name="NAG"/> ზურაშ დონეშე 1000 მეტრიშ სიმაღალას (გიშაკერზაფილო [[თუშეთი]]ს, [[ხევსურეთი]]ს დო [[ხევი (აკანი)|ხევს]]) ფართოთ ჩანს [[სოსნოვსკიშ ფიჭვი|ფიჭვიშ]] დო ლაკინჩხაშ ტყალეფი. ზოგადო, ბჟაეიოლ საქორთუოს ტყალეფ ზუღაშ დონეშე 500–2,000 მეტრიშ სიმაღალას აფხვადჷნა, ალპურ ზონა — 2,000–2,300-შე 3,000–3,500 მეტრაშა. აკა ასქილადირ კაბეტი, რზენიშ ტყალეფ კახეთიშ [[ალაზანი]]შ ვეს რე.<ref name="NAG"/> <!-- === კლიმატი === {{თარი|საქორთუოშ კლიმატი}} [[ფაილი:Waterfall in Mtirala National Park.JPG|thumb|right|Parts of Western Georgia have a subtropical climate, with frequent rain and plenty of green vegetation.]] [[ფაილი:Chaukhi Mountain & Tina Lake, Juta Valley, Mtskheta-Mtianeti, Georgia.jpg|thumb|right|A small [[alpine lake]] in northeastern Georgia]] The climate of Georgia is extremely diverse, considering the nation's small size. There are two main climatic zones, roughly corresponding to the eastern and western parts of the country. The Greater Caucasus Mountain Range plays an important role in moderating Georgia's climate and protects the nation from the penetration of colder air masses from the north. The Lesser Caucasus Mountains partially protect the region from the influence of dry and hot air masses from the south.<ref name="Georgia">{{cite news |last1=Howe |first1=G. Melvyn |last2=Lang |first2=David Marshall |title=Georgia |newspaper=Encyclopedia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Georgia |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=17 December 2020 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007223026/https://www.britannica.com/place/Georgia |url-status=live }}</ref> Much of western Georgia lies within the northern periphery of the humid subtropical zone with annual precipitation ranging from {{convert|1000|–|2500|mm|in|0|abbr=on}}, reaching a maximum during the Autumn months. The climate of the region varies significantly with elevation and while much of the lowland areas of western Georgia are relatively warm throughout the year, the foothills and mountainous areas (including both the Greater and Lesser Caucasus Mountains) experience cool, wet summers and snowy winters (snow cover often exceeds {{convert|2|m|disp=or}} in many regions).<ref name="Georgia" /> Eastern Georgia has a transitional climate from humid subtropical to continental. The region's weather patterns are influenced both by dry Caspian air masses from the east and humid Black Sea air masses from the west. The penetration of humid air masses from the Black Sea is often blocked by mountain ranges ([[Likhi Range|Likhi]] and [[Meskheti]]) that separate the eastern and western parts of the nation.<ref name="NAG"/> The wettest periods generally occur during spring and autumn, while winter and summer months tend to be the driest. Much of eastern Georgia experiences hot summers (especially in the low-lying areas) and relatively cold winters. As in the western parts of the nation, elevation plays an important role in eastern Georgia where climatic conditions above {{convert|1500|m|ft|0}} are considerably colder than in the low-lying areas.<ref name="NAG"/> === ბიოანდაკორობამობა === {{See also|List of fauna of Georgia (country){{!}}List of fauna of Georgia|List of fish of the Black Sea}} [[File:Female Georgian Shepherd - Khevi, Georgia (3).jpg|thumb|[[Georgian Shepherd]] Dog]] [[File:Ჯიხვი ლაგოდეხის ნაკრძალში.jpg|thumb|[[East Caucasian tur]] on the cliffs of [[Lagodekhi Protected Areas]]]] Because of its high landscape diversity and low latitude, Georgia is home to about 5,601 species of animals, including 648 species of [[vertebrate]]s (more than 1% of the species found worldwide) and many of these species are endemics.<ref>{{cite web |url=http://www.biodiversity-georgia.net/index.php?taxon=Chordata |title=Eucariota, Animalia, Chordata |publisher=Institute of Ecology |date=2015 |website=Georgian Biodiversity Database |access-date=7 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625014140/http://www.biodiversity-georgia.net/index.php?taxon=Chordata |archive-date=25 June 2016 }}</ref> A number of large [[carnivore]]s live in the forests, namely [[brown bear]]s, [[wolf|wolves]], [[lynx]]es and [[Panthera pardus tulliana|Caucasian leopards]]. The [[common pheasant]] (also known as the Colchian pheasant) is an endemic bird of Georgia which has been widely introduced throughout the rest of the world as a [[game bird]]. The number of [[invertebrate]] species is considered to be very high but data is distributed across a high number of publications. The spider checklist of Georgia, for example, includes 501 species.<ref name="Caucasus-spiders.info">{{cite web|url=http://caucasus-spiders.info/introduction/checklists/ |title=Caucasian Spiders " Checklists & Maps |publisher=Caucasus-spiders.info |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090328225817/http://caucasus-spiders.info/introduction/checklists/ |archive-date=28 March 2009 }}</ref> The [[Rioni|Rioni River]] may contain a breeding population of the critically endangered [[bastard sturgeon]].<ref>{{cite web |url=https://wwf.panda.org/wwf_news/?364051/ship-sturgeon-georgia |title=Dramatic Double Sturgeon Discovery in Georgia |publisher=WWF |date=15 June 2020 |access-date=26 June 2020 |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629124703/https://wwf.panda.org/wwf_news/?364051/ship-sturgeon-georgia |url-status=live }}</ref> Slightly more than 6,500 species of [[Fungus|fungi]], including lichen-forming species, have been recorded from Georgia,<ref>Nakhutsrishvili, I.G. ["Flora of Spore Producing Plants of Georgia (Summary)"]. 888 pp., Tbilisi, Academy of Science of the Georgian SSR, 1986</ref><ref name="cybertruffle1">{{cite web |url=http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |title=Cybertruffle's Robigalia – Observations of fungi and their associated organisms |publisher=cybertruffle.org.uk |access-date=27 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920032737/http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |archive-date=20 September 2011 |url-status=live }}</ref> but this number is far from complete. The true total number of fungal species occurring in Georgia, including species not yet recorded, is likely to be far higher, given the generally accepted estimate that only about seven per cent of all fungi worldwide have so far been discovered.<ref>Kirk, P.M., Cannon, P.F., Minter, D.W. and Stalpers, J. "Dictionary of the Fungi". Edn 10. CABI, 2008</ref> Although the amount of available information is still very small, a first effort has been made to estimate the number of fungal species endemic to Georgia, and 2,595 species have been tentatively identified as possible endemics of the country.<ref>{{cite web |url=http://www.cybertruffle.org.uk/gruzfung/eng/endelist.htm |title=Fungi of Georgia – potential endemics |publisher=cybertruffle.org.uk |access-date=27 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927173031/http://www.cybertruffle.org.uk/gruzfung/eng/endelist.htm |archive-date=27 September 2011 |url-status=live }}</ref> 1,729 species of plants have been recorded from Georgia in association with fungi.<ref name="cybertruffle1" /> According to the [[International Union for Conservation of Nature]], there are 4,300 species of vascular plants in Georgia.<ref>{{Cite web|url=https://www.iucn.org/content/georgia-%E2%80%93-haven-biodiversity|title=Georgia – a haven for biodiversity|date=7 December 2012|website=IUCN, International Union for Conservation of Nature|access-date=29 June 2019}}{{dead link|date=July 2022|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> Georgia is home to four ecoregions: [[Caucasus mixed forests]], [[Euxine-Colchic deciduous forests]], [[Eastern Anatolian montane steppe]], and [[Azerbaijan shrub desert and steppe]].<ref name="DinersteinOlson2017">{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|year=2017|pages=534–545|issn=0006-3568|doi=10.1093/biosci/bix014|pmid=28608869|pmc=5451287|doi-access=free}}</ref> It had a 2018 [[Forest Landscape Integrity Index]] mean score of 7.79/10, ranking it 31st globally out of 172 countries.<ref name="FLII-Supplementary">{{cite journal|last1=Grantham|first1=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|last10=Callow|first10=M.|last11=Clements|first11=T.|last12=Costa|first12=H. M.|last13=DeGemmis|first13=A.|last14=Elsen|first14=P. R.|last15=Ervin|first15=J.|last16=Franco|first16=P.|last17=Goldman|first17=E.|last18=Goetz|first18=S.|last19=Hansen|first19=A.|last20=Hofsvang|first20=E.|last21=Jantz|first21=P.|last22=Jupiter|first22=S.|last23=Kang|first23=A.|last24=Langhammer|first24=P.|last25=Laurance|first25=W. F.|last26=Lieberman|first26=S.|last27=Linkie|first27=M.|last28=Malhi|first28=Y.|last29=Maxwell|first29=S.|last30=Mendez|first30=M.|last31=Mittermeier|first31=R.|last32=Murray|first32=N. J.|last33=Possingham|first33=H.|last34=Radachowsky|first34=J.|last35=Saatchi|first35=S.|last36=Samper|first36=C.|last37=Silverman|first37=J.|last38=Shapiro|first38=A.|last39=Strassburg|first39=B.|last40=Stevens|first40=T.|last41=Stokes|first41=E.|last42=Taylor|first42=R.|last43=Tear|first43=T.|last44=Tizard|first44=R.|last45=Venter|first45=O.|last46=Visconti|first46=P.|last47=Wang|first47=S.|last48=Watson|first48=J. E. M.|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|year=2020|page=5978|issn=2041-1723|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|pmid=33293507|pmc=7723057|bibcode=2020NatCo..11.5978G |doi-access=free}}</ref> {{clear}} [[ფაილი:Georgia Topography.png|thumb|250px|მარჯვნივ|საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა]] საქორთუო ევროპაშ დო აზიაშ ოკართაფუს, [[კავკაცია]]ს იდვალჷ. ბჟადალშე უხურგანს [[უჩა ზუღა]], ოორუეშე - [[რუსეთი]], ბჟაეიოლშე - [[აზერბაიჯანი]] დო ობჟათეშე [[თურქეთი]] დო [[სომხეთი]]. საქორთუო თი უჯვეშაშ ოტრანსპორტე ოთხშარააკართუს იდვალჷ, ნამუთ მიორსხუანდჷ დო მიორსხუანს ოორუეშ დო ობჟათეშ, ბჟადალუშ დო ბჟაეიოლიშ ქიანეფს. თე შარას გინმიშჷ ევროპა-აზიაშ მიმარსხუაფალი ოტრანსპორტე მაგისტრალი - ჯვეში აბრეშუმიშ შარა. * '''ტერიტორია''' - ქიანაშ ფართობი რე 69 700 კვ.კმ. თანჯეფიშ სიგჷნძა - 1771 კმ. * '''ორთა''' - საქორთუო, მუჭოთ ედომუშამი [[კავკაცია]] ანდა გვალათ რე გიშაგორილი დო უმოსო ლაკადა დიხა რე. * '''ორთაშობური რესურსეფი''': ტყალეფი, ჰიდროენერგია, მანგანუმი, რკინაში მადენი, ლინჯი, მორჩილი მუდანობათ ქუანოშქერი დო ნაფთობი, გვალაში დო ზუღაში კლიმატური კურორტეფი. * '''ქიანაში უდიდაში ნოღეფი''' * [[ქართი]] -ოხორანს 1 108 717 კოჩი *[[ბათუმი]] -ოხორანს 152 839 კოჩი * [[ქუთეში]] -ოხორანს 147 635 კოჩი * [[რუსთავი]] -ოხორანს 125 103 კოჩი * [[სოხუმი]] -ოხორანს ''62 914'' კოჩი შხვა დიდი ნოღეფი: * [[გორი]] -ოხორანს 48 143 კოჩი * [[ზუგდიდი]] -ოხორანს 42 998 კოჩი * [[ფუთი]] -ოხორანს 41 465 კოჩი * [[თელავი]] -ოხორანს 19 629 კოჩი დო შხვა... საქორთუო ო.გ. 41o071 დო 43o351 დო ბ.გ. 40o041 დო 46o441-ს იდვალუაფუ. --> == სახენწჷფო == საქორთუო ოპარლამენტე რესპუბლიკა რე. სახენწჷფოში მადუდე რე [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]], ნამუთ სხუნუშ ხეშუულაფაშ მანჯღვერჷთ რე. თარობაშ მადუდე - [[პრემიერ-მინისტრი]]. ქიანაშ უმაღალაშ კანონმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი პარლამენტი (235 მაკათური), ნამუთ ოთხ წანამოწანას ართიშახ ითირუ პროპორციული დო მაჟორიტარული სისტემათ. * '''ნანანოღა''' - [[ქართი]] * '''ოფიციალური ნინა''' - [[ქორთული ნინა|ქორთული]], [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას]] [[აფხაზური ნინა|აფხაზური]] ქორთულწკჷმა ართო. * '''ერუანული დღახუ''' - [[26 მესი]] (1918), სახენწჷფობური დუდიშულაშ დღა. == საქორთუოშ თანჯეფი == ოსქჷრონე თანჯა საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალუ ნოწილს, დაბა ლესელიძეწკჷმა იჭყაფუ. უკული თინა მეჸუნს [[ფსოუ]]ს, ნამუთ ოდუდეს გვალა აგეფსთაწკჷმა ეჭოფუნს. საქორთუოშ ოორუე თანჯა უმოსო მეჸუნს კავკასიონიშ თარ წყარგმართალ ქჷნდჷრს. გვალა ვაციკფარსიშე გვალა შავიკლდეშა საქორთუოშ თანჯა გეჸუნს წყარგმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუეშე გვალა [[მყინვარწვერი|მყინვარწვერს]] დო [[გვერდით ქჷნდჷრი|გვერდით ქჷნდჷრს]]. ბჟაეიოლი თანჯა იჭყაფუ გვალა [[ტინოვროსო]]შე, გიმურს [[ალაზანიშ ვე]]შა, მეუნს წყარმალ [[ალაზანი|ალაზანს]], სოიშახ 1 კმ ვადოსქიდუ [[მინგეჩაურიშ წყაროთხილუ]]წკჷმა წყარმალიშ კათაფაშა. საქორთუოშ ობჟათე თანჯა იჭყაფუ [[უჩა ზუღა]]წკჷმა, ოფუტე [[სარფი]]ს. თანჯა დიო მეჸუნს, უკული კვათჷნს ლაზისტანიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნორთის, მეჸუნს [[შავშეთი]]ს დო კჷნ კვათუნს [[არსიანიშ ქჷნდჷრი|არსიანიშ ქჷნდჷრს]], ჯავახეთიშ რეგიონიშ დო სომხეთიშ ვულკანურ გვალონას, ლოქიშ ქჷნდჷრს, წყარმალ [[მტკვარი|მტკვარს]] დო [[იორიშ გაბარი|იორიშ გაბარს]]. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. {| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10" |----- ! colspan="3" background: #8B864E | საქორთუოშ რეგიონეფი |----- | colspan="3" align="center" | <div class="float-none"> |----- | ''№'' || ''რეგიონი'' || ''ნანანოღა'' |----- | 1 || [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[სოხუმი]] |----- | 2 || [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი]] || [[ზუგდიდი]] |----- | 3 || [[გურიაშ აკანი]] || [[ოზურგეთი]] |----- | 4 || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[ბათუმი]] |----- | 5 || [[რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანი|რაჭა-ლეჩხუმიშ<br />დო თუდოლენი შონეშ აკანი]] || [[ამბროლაური]] |----- | 6 || [[იმერეთიშ აკანი]] || [[ქუთეში]] |----- | 7 || [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი]] || [[ახალციხე]] |----- | 8 || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[გორი]] |----- | 9 || [[მცხეთა-მთიანეთიშ აკანი]] || [[მცხეთა]] |----- | 10 || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[რუსთავი]] |----- | 11 || [[კახეთიშ აკანი]] || [[თელავი]] |----- | 12 || [[ქართი]] || [[ქართი]] |----- |} == დემოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ დემოგრაფია}} ისტორიოგრაფიას მეღებული მუნაჩემეფით [[XIII ოშწანურა]]ს ქორთუეფიშ მუდანობა 5 მილიონს ოჭირინუანდჷ. უჩინებუ რე XIV-XVII ოშწანურეფიშ მუნაჩემეფი. XVIII ოშწანურაშ შქა წანეფშე საქორთუოშ მახორობას (ასეიან ხურგეფს) 761 ვითოშით ანგარიშენდეს, თინეფშე 5% ოხორანდჷ ნოღეფს. 1800 წანაშო საქორთუოშ (ასეიან ხურგეფს) მახორობა 675 ვითიოშშე უმოსი რდჷ, თაურეშე ბჟაეიოლ საქორთუოშა მიშჷ მახორობაშ 45,6%, ბჟადალაშა – 54,4%. 1832 წანა 840 ვითოშშა მიძინჷ, 1865 წანას — 1 289 200-ს გეგნაჩირთჷ. 1897 წანას, საქორთუოშ მახორობა რდჷ 1 919 400 ადამიერი, 1914 წანას — 2 600 400. ართი ოშწანურაშ გოძვენას საქორთუოშ მახორობაქ 3,4-სხით მიძინჷ. [[პავლე ინგოროყვა]]სშ ჩინებათ, 1916 წანას საქორთუოშ მახორობა აკმადგინანდჷ 3 365 000 ადამიერს, თინეფშე 2 349 000 ადამიერი რდჷ ქორთუ.<ref>''ინგოროყვა პ.'' „საქართველოს ტერიტორიის საზღვრების შესახებ გვ. 16-17 – თბილისი, 1990</ref> საქორთუოშ მახორობაქ მეხოლაფირო 200 ვითოშით დირკჷ [[პირველი მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის დო [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|პირველი რესპუბლიკაშ]] წანეფს, ნამუთ ირიათოიანი ლჷმეფით დო ტერიტორიეფიშ დინაფათ რდჷ გოპიჯაფილი. 1921 წანას საქორთუოშ მახორობაქ 2 410 ვითოშშახ ქუმორთჷ. XX ოშწანურაშე, მახორობაშ მუდანობაშ დოდგინა მახორობაშ არძაშოული მეშქაშობათ მუთმოხვადჷ. პირველი ეჭარუაქ სხუნუური საქორთუოს [[1926]] წანას იმანჯჷ, ეკონიაქ — [[1989]] წანას. ზოხორინელი საქორთუოს მახორობაშ ეჭარუაქ იმანჷ 2002 დო 2014 წანეფს. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! ეჭარუაშ წანა !! მახორობა !! ქომოლკოჩი !! ოსური |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1926|1926]]|| 2 677 200 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1939|1939]]|| {{ძინა}} 3 540 000 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1959|1959]] || {{ძინა}} 4 044 045 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1970|1970]] || {{ძინა}} 4 686 358|| || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1979|1979]] || {{ძინა}} 5 014 800 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1989|1989]]|| {{ძინა}} 5 400 800 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2002|2002]] || {{რკება}} 4 601 500 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2014|2014]] || {{რკება}} 3 787 000|| || |- |2020 || {{რკება}} 3 716 900 || || |} 1989 წანაშ ეჭარუათ საქორთუოშ მახორობა 5 443 000 კოჩი რდჷ, 2002 წანაშო - 4 601 500. მუჭოთ რჩქჷნი, საქორთუოშ მახორობაქ 13 წანაშ დინოხოლე ართი ნოხუთალით მირკჷ. ეკონია პერიოდეფს საქორთუოს მოხვალამირ რთულ პოლიტიკურ მოლინეფქ დო მონკა სოციალურ-ეკონომიკურ კრიზისიქ გჷმიჭანუ საქორთუოშ მახორობაშ ოგჷნაფალი ნორთიშ გუშულა თანჯეფსგალე. თეწკჷმა, მირკჷ დაბადებაქ დო ქჷმიძინჷ ღურუამობაქ დო ქიანაქ მონკა დემოგრაფიულ სიტუაციას ქინოლჷ. მუთ ოწაწჷ [[ქორთუეფი|ქორთუეფს]], 1989 წანას რდჷ 3 787 000 კოჩი, მუთ საქორთუოშ მახორობაშ 70,1 %-ს აკმადგინანდჷ. 2002 წანას ქორთუეფიშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 3 661 000 კოჩის, მუთ ქიანაშ მახორობაშ 83,8 % რდჷ. 2006 წანაშ ოფიციალური მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, საქორთუოშ ცენტრალურ ხეშუულობაშ კონტროლირებად ტერიტორიას დოხოლაფირო 4 661 473 კოჩი, ოხორანს. მახორობაშ ძინაშ ტემპი აკმადგინანს 0,74 %-ს. * '''ეთნიკური აკოდგინალა''' (საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[ქორთუეფი]] — 86,8 %, [[აზერბაიჯანარეფი]] — 6,3 %, [[სომეხეფი]] — 4,5 %, [[რუსეფი]] — 0,7 %, [[ოსეფი]] — 0.4 %, [[იეზიდეფი]] — 0,3 %, [[უკრაინალეფი]] — 0,2 %, [[ქისტეფი]] — 0,2 %, [[ბერძენეფი]] — 0,2 % დო შხვეფი; * '''რელიგიური აკოდგინალუა''' (უმოსო საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი ქირსიანეფი]] — 83,4 %, [[ისლამი|მუსლიმანეფი]] — 10,7 %, [[სომხური სამოციქულო ეკლესია|სომეხი გრიგორიანალეფი]] — 2,9 %, [[კათოლიციზმი|კათოლიკეეფი]] — 0,5 %, [[იეზიდიზმი|იეზიდეფი]] – 0,2 % დო შხვეფი. * '''დიდი ნოღეფი''': [[ქართი]] — 1 108 717, [[ბათუმი]] — 152 839, [[ქუთეში]] — 147 635, [[რუსთავი]] — 125 103, [[სოხუმი]] — 62 914, [[გორი]] — 48 143, [[ზუგდიდი]] — 42 998, [[ფუთი]] — 41 465, [[ცხინვალი]] — 30 432. {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |+ align=center style="font-weight:bold" | ნოღეფიშ მახორობა ! rowspan=23 width:150|<br /> [[ფაილი:Tiflis.jpg|border|135px|ქართი]]<br />[[ქართი]]<br /> [[ფაილი:Catholic Church in Kutaisi.jpg|border|135px|ქუთეში]]<br />[[ქუთეში]]<br /> [[ფაილი:Streets of Batumii.jpg|border|135px|ბათუმი]]<br />[[ბათუმი]]<br /> |- ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! rowspan=11 | {{navbar|საქორთუოშ ნოღეფიშ მახორობა|plain=1}} [[ფაილი:Rustavi Square.JPG|135px|რუსთავი]]<br />[[რუსთავი]]<br /> [[ფაილი:Gori cathedral (view from the Gori Fortress) (A).jpg|135px|border|გორი]]<br />[[გორი]]<br /> [[ფაილი:Dadiani Palace.jpg|135px|ზუგდიდი]]<br />[[ზუგდიდი]]<br /> |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[ქართი]]''' || [[ქართი]] || 1 108 717 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[სამტრედია]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 25 318 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[ბათუმი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]]|| 152 839|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | '''[[ხაშური]]'''|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]||26 135 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[ქუთეში]]'''||[[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 147 635 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 12 || align=left | '''[[სანაკი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 21 596 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[რუსთავი]]''' || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 125 103 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 13 ||align=left | '''[[ზესტაფონი]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 20 814 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | [[სოხუმი|'''სოხუმი''']]|| [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]|| ''62 914''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 14 ||align=left | [[მარნეული|'''მარნეული''']]|| [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 20 211 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[გორი]]''' || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]] || 48 143 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 ||align=left | '''[[თელავი]]'''|| [[კახეთიშ აკანი|კახეთი]]|| 19 629 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | [[ზუგდიდი|'''ზუგდიდი''']]|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 42 998 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | [[ახალციხე|'''ახალციხე''']]|| [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი|სამცხე-ჯავახეთი]]|| 17 903 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[ფუთი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 41 465 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | '''[[ქობულეთი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]] || 16 546 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | [[ცხინვალი|'''ცხინვალი''']]|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]|| ''30 432''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | [[ოზურგეთი|'''ოზურგეთი''']]|| [[გურიაშ აკანი|გურია]]|| 14 785 |- |} == ეკონომიკა == ზოხორინელობაშ გუმოცხადებაშე ამდღარშახ იგინძორებუ საბაზარო რეფორმეფი. ეკონომიკაშ თარი დარგეფი რე ოფუტეშ მეურნება (ჩაი, ციტრუსი, ხილი, თამბაქო, ღვინი, მანქანაშკიდანჯალა, მეტალურგია, ჰიდრორესურსეფი. === საბანკო-საფინანსო დო დაზღვიებაშ სისტემეფი === დიდი ქორთუ, [[ილია ჭავჭავაძე]] „საადგილმამულო სათავადაზნაურო ბანკიშ“ ხემანჯღვერობაშ პერიოდის, დიო ხოლო 1883 წანაშე გაზეთ ''ივერიას'' ობჟინუანს მოშინაფილი ორგანიზაციაშ მუშობაშ შედეგეფს. თენა რდჷ მაართა ქორთული საბანკო-საფინანსო ინსტიტუტიშ მაართა საჯარო წჷმორინაფა. ამდღა საქორთუოშ ეკონომიკაშ სექტორს მუშენს მუდგაზმარენი ძალიერი კომერციული ბანკი დო ბანკეფიშ ასოციაცია. * [[საქორთუოშ ბანკეფიშ ასოციაცია]] ([[ქორთული ნინა|ქორთ]]. [[:ka:საქართველოს ბანკების ასოციაცია|საქართველოს ბანკების ასოციაცია]]) * [[ბაზის ბანკი]] * [[ბანკი რესპუბლიკა]] (ბუნა სოსიეტე ჟენერალი) * [[ვითიბი]] * [[თიბისი ბანკი]] * [[პროკრედიტბანკი]] * [[საქართველოს ბანკი]] * [[სახალხო ბანკი]] * [[სილქ როუდ ბანკი]] * [[სტანდარტ ბანკი]] * [[ტაოპრივატბანკი]] ვასაბანკო საკრედიტო-სადეპოზიტო ორგანიზაციეფი დო საფინანსო-საკრედიტო ხუჯიშდაკინებაშ (მხარდაჭერა) პროგრამეფი: * „[[განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი]]“ დაზღვიებაშ სისტემა: * [[დაზღვევის ასოციაცია]] * [[ალდაგი-ბი-სი-აი]] * [[ჯი-პი-აი ჰოლდინგი]] სახენწჷფო ინსტიტუტეფი: * [[საქორთუოშ ფინანსეფიშ სამინისტრო]] * [[საქორთუოშ ცენტრალური ბანკი]] </small> საქორთუოშ ისტორია ართ-ართი არძაში უმოს დიდარი რე ჯვეში ქიანეფშე. საქორთუოშ ტერიტორიას მაართა ქორთული ქიანეფი არსებენდ 3000 წანაშ ოწოხლე. თე ქიანეფი რე [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]] (ჯვეშ ქორთული წყუეფს ''ეგრისი'') დო [[დიაოხი]] (ტაო-კლარჯეთი). 1918-1921 წანეფს საქორთუო რდჷ დემოკრატიული რესპუბლიკა. 1921-1990 წანეფს საქორთუო რდჷ სხუნუშ აკოშქუმალაშ ართ-ართი მაკათური ქიანა. 1990 წანაშ უკული საქორთუო რე დუდიშული სახენწჷფო. დღას ათენა [[სუამი]]შ ართ-ართი მაკათური რე [[უკრაინა]]წკჷმა, აზერბაიჯანწკჷმა დო [[მოლდოვა]]წკჷმა ართო. საქორთუო რე [[უჩა ზუღა]]შ ეკონომიკური ალმახანდეობაშ ორგანიზაციაშ მაკათურით. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. == ქორთული რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.president.gov.ge/ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-გვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316105336/http://www.president.gov.ge/ |date=2011-03-16 }} * [http://www.parliament.ge საქორთუოშ პარლამენტი] * [http://www.mfa.gov.ge/ საგალეო საქვარეფიშ სამინისტროშ ვებ-გვერდი] * [http://civil.ge/geo/ Civil.ge — საქორთუოშ პოლიტიკური სიახალეეფიშ მაჩინე (მაცნე)] * [http://internet.ge Internet.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017123847/http://internet.ge/ |date=2011-10-17 }} * [http://weather.ge/ ტაროსი საქორთუოს]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.apsny.ge Грузия online — ახალი ამბეფი დო ანალიტიკური მასალეფი] {{ru}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016075816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html |date=2015-10-16 }}{{en icon}} * [http://www.caucaz.com/home_uk Caucaz.com — ირმარული სტატიეფი დო რეპორტაჟეფი საქორთუოშე დო ობჟათე კავკასიაშე] * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/ საქორთუეშე ოთხ ნინაშა: ისტორია, კულტურა, აუდიო-ვიდეოთეკა დო შხვა] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ფეისბუქი}} [[კატეგორია:საქორთუო| ]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ სხუნუშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:კავკაცია]] [[კატეგორია:მოლენკავკაცია]] [[კატეგორია:რესპუბლიკეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ თეხანური ისტორია]] [[კატეგორია:ქირსიანული სახენწჷფოეფი] l7fuxtquiyj3jwld5jbr3x1zpw8cjbe 253912 253911 2026-10-11T12:48:10Z Narazeni 826 /* ტოპოგრაფია */ 253912 wikitext text/x-wiki {{Short description|ტრანსკონტინენტურ სახენწჷფო ბჟაეიოლ ევროპას დო ბჟადალ აზიას}} {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = საქართველო |ედომუშამი_ჯოხო = |ოართე_ჯოხო =საქორთუო |შილა = Flag of Georgia.svg |გერბი = Greater coat of arms of Georgia.svg |რუკა = Georgia (orthographic--projection).svg |ჰიმნი = [[საქორთუოშ სახენწჷფო ჰიმნი]]<br/>'''„თავისუფლება“'''<br/><br/><center>[[ფაილი:Tavisupleba vocal.ogg]]</center> |დევიზი =„ძალა ერთობაშია“<br/>„ჭყანა ართობას რე” |ზოხორინალაშ თარიღი =26 მესი 1918 |ოფიციალური_ნინეფი =[[ქორთული ნინა|ქორთულ]]<br />[[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]] ^'''1''' <ref>[http://parliament.ge/ge/kanonmdebloba/constitution-of-georgia-68 საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 8]</ref> |რელიგია= |ნანანოღა= [[ფაილი:Tbilisi City Seal.svg|15px]] [[ქართი]] |latd=41 |latm=43 |latNS=N |longd=44 |longm=47 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[მიხეილ ყაველაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ირაკლი კობახიძე]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[საქორთუოშ პარლამენტიშ დუდმახვენჯი|პარლამენტიშ დუდმახვენჯი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[შალვა პაპუაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 121-ა |ფართობი =69 700 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =3 716 900 კოჩი ^'''2'''<ref>{{cite web|url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მახორობაშ მუდანობა 1 ღურთუთაშ დგომარობათ|publisher= [[საქორთუოშ სტატისტიკაშ ერუანული ნინალა]]|format=|accessdate=2021-02-05|date=1 იანვარი, 2020}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 131-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2020 |მახორობაშ_ცენზი =3 713 804 ^'''3''' |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2014 |მახორობაშ_მეჭედალა = 53.5 კოჩი/კმ² |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 137-ა |ედპ_ppp_წანა = 2016 |ედპ_ppp = {{nowrap|$35.6 მილიარდი<ref>{{cite web |title=World GDP Ranking 2015 |url=https://knoema.com/nwnfkne/world-gdp-ranking-2015-data-and-charts |access-date=13 May 2016}}</ref>}} |ედპ_ppp_რანგი = 117-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$9500 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი =0.754 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =76-ა |აგი_წანა =2020 |ვალუტა= [[ფაილი:Sign of Georgian Lari.svg|link=ლ|15px]] [[ლარი]] ^'''4''' |ვალუტაშ_კოდი =GEL |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+04:00]]<ref>საქორთუოქ გეგნორთჷ UTC+4 ზონაშე UTC+3 ზონაშა [[2004]] წანაშ 27 მანგის, მარა დართჷ UTC+4 ზონას [[2005]] წანაშ 27 მელახს^{[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843511.stm]}^{[http://www.timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=371]}.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.ge]] |ოტელეფონე_კოდი =+995 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= ^'''1'''აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას ოფიციალურ ნინა ქორთულ ნინაწკჷმა ართო რე [[აფხაზური ნინა]].<br> ^'''2'''მახორობაშ მუდანობაშა დო მეჭედალაშა ვენშმურს აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ ნორთი, ნამუეფჷთ ოკუპირებულჷ რე რუსეთიშით დო საქორთუოშ ხეშულობა ვაკონტროლენს.<br> ^'''3'''მეხოლებურ მუნაჩემეფ აფხაზეთიშო დო სამაჩაბლოშამო.<br> ^'''4'''რუსეთიშით ოკუპირებულჷ აფხაზეთის დო სამაჩაბლოს თაშნეშე ხვარებას რე [[რუსული რუბლი|რუსულ რუბლი]].<br> {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q230|text=<center>საქორთუოშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''საქორთუო''' ({{Lang-ka|{{აუდიო|Sakartvelo.ogg|საქართველო}}}}) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟაეიოლი ევროპა|ბჟაეიოლ ევროპას]] დო [[ბჟადალი აზია|ბჟადალ აზიას]].<ref>Encyclopedic World Atlas, George Philip & Son, [[Oxford University Press]]: 2002, p.104</ref><ref>''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' 4.38. C.f. James Rennell, ''The geographical system of Herodotus examined and explained'', Volume 1, Rivington 1830, [[iarchive:bub gb enQ-AAAAcAAJ/page/n274|p. 244]]</ref><ref>[[Encyclopedia Britannica]]", [https://www.britannica.com/place/Caucasus Caucasus], June 2021: "One widely accepted scheme draws the dividing line along the crest of the Greater Caucasus range, putting the portion of the region north of the line in Europe and the portion south of it in Asia. Another puts the western portion of the Caucasus region in Europe and the eastern part (the bulk of Azerbaijan and small portions of Armenia, Georgia, and Russia's Caspian Sea coast) in Asia..."</ref> [[კავკაცია]]შ რეგიონიშ ნორთი, ნამუსჷთ ბჟადალშე ომძღჷ [[უჩა ზუღა]], ოორუე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაცია]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[თურქეთი]], ობჟათეშე — [[სომხეთი]] დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[აზერბაიჯანი]]. საქორთუოშ ფართობ რე 69700 კმ²,<ref>[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): ``National Atlas of Georgia``, 138 pages, Steiner Verlag, 2018, {{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[საქორთუოშ დემოგრაფია|მახორობა]] — 3.7 მილიონ ადამიერი,{{efn|აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ მოხ, თე ჟირ [[ვაღიარაფილი სახენწჷფო|სეპარატისტულ რეგიონ]] [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|რუსეთიშ ოკუპაციაშ]] გიმე რე. [[საქორთუოშ თარობა]] თე ჟირ სეპარატისტულ რეგიონს ქიანაშ უგურთუ ნორთო მითმირჩქინანს, ერეფოშქაშე ხუჯიშ დოკინათ.}}<ref name="statspopulation">{{cite web|title=Population and Demography |publisher=National Statistics Office of Georgia, Geostat |url=https://www.geostat.ge/en/modules/categories/316/population-and-demography |access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ ნასუმორ ოხორანს ქიანაშ ნანანოღა დო [[საქორთუოშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] [[ქართი]]ს. [[ქორთუეფი]], რეგიონიშ ჯინჯიერ მახორუეფი, აკმადგინანა ქიანაშ მახორობაშ უმენტაშობას, ნამუეფსჷთ ეთნოლინგვისტურო გინორთ უღჷნა არძა მეძობელ ქიანაწკჷმა და უმენტაშო რაგადანა [[ქორთული ნინა|ქორთულო]], ართ-ართ [[ქართველური ნინეფი|ქორთულურ ნინაშა]], ნამუთ მოსოფელიშ შხვა ნინეფიშ აკა ფანიას ვარსხუაფუ.{{sfn|Dalby|2002|ხს=38}} საქორთუოშ ასეიან ტერიტორია დოხორელ რე [[მაართაჸოფილი ჯარალუა|პრეისტორიულ]] ბორჯიშე, სოდე იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე ორდოიან [[მეღვინალა|ღვინიშ]], ორქოშ მოპალუაშ დო ტექსტილიშ წარმებაშ აბანეფი.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-41977709 'World's oldest wine' found in 8,000-year-old jars in Georgia]. BBC News: 13 November 2017</ref><ref name="archeologyMethodTheory2014322">{{cite journal|last=Doce|first=Elisa Guerra|year=2004|title=The Origins of Inebriation: Archaeological Evidence of the Consumption of Fermented Beverages and Drugs in Prehistoric Eurasia|journal=[[Journal of Archaeological Method and Theory]]|volume=22|issue=3| pages=751–782 | doi=10.1007/s10816-014-9205-z | s2cid=143750976 |issn=1072-5369}}</ref> [[ანტიკური ხანი|კლასიკურ ხანს]] გიჭყჷ მუსხირენ ომაფექ, მუჭომით რდჷ [[კოლხეთი]] დო [[იბერიაშ ომაფე|იბერია]], ნამუეფქჷთ ოსხირ გუჭყეს თეხანურ ქორთულ სახენწჷფოშ გვირზილს. [[IV ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, ქორთუეფქ ოფიციალურო მიღეს [[ქირსიანობა]], ნამუქჷთ ხე ქეშუნწყჷ [[საქორთუოშ ომაფე]]შ აკოკათუას. საქორთუოქ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი|ორქოშ ხანს]] მიოჭირინჷ [[მაღალი შქა ოშწანურეფი|მაღალ შქა ოშწანურეფს]], მუჟანსჷთ ქიანას უნჯღვერდეს დავით IV გაფუ დო მაფა [[თამარ მაფა|თამარი]]. [[XV ოშწანურა]]შე დოჭყაფილი ომაფექ ქუდანთხჷ დო აკოცჷ შხვადოშხვა რეგიონალურ ჟისახენწჷფოეფიშ გაულათ, თინეფს შქას [[მონღოლეთიშ იმპერია|მონღოლეფიშ]], [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] დო [[სპარსეთიშ იმპერია|სპარსეთი]]შით. თეშ უკული, [[1801]] წანაშე დოჭყაფილი, [[საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას|მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულჷ]] რდჷ [[რუსეთიშ იმპერია]]შა. [[1917]] წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუო კუნტა ხანით რდჷ [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|ზოხორინელ რესპუბლიკა]] [[ფუთიშ აპიჯალა|გერმანიაშ თხილუათ]],<ref name="Soviet power">{{Cite journal |last=Jones |first=Stephen |date=27 October 2020|title=The establishment of Soviet power in Transcaucasia: The case of Georgia 1921–1928|journal=Soviet Studies|volume=40|issue=4|page=627 |doi=10.1080/09668138808411783}}</ref> მარა [[1921]] წანას, [[ჭითა არმია]]შით [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ეჭოფილქ დო ანექსირებულქ]] იჸუ დო [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ [[საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ართ-ართ]] რესპუბლიკათ გჷნირთუ. 1980-იან წანეფს, ზოხორინალაშო ყარაფ უწაიათ იძინანდჷ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ პირელს, საქორთუოშ [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სხუნუეფიშ რსხუშე გიშულა]] გჷმიჭანუ. [[პოსტსხუნუური სახენწჷფოეფი|გეჸვენჯ ვითწანურაშ]] უმენტაშობაშ განწეხანს ქიანას რდჷ ეკონომიკურ კრიზისი, [[პოსტსხუნუური კონფლიქტეფი|პოლიტიკურ ვასტაბილურობა]] დო სეპარატისტულ ლჷმეფ [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|სამაჩაბლო]]ს. [[2003]] წანაშ თინჩალ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუოქ ჸონიერო მანჯჷ [[ბჟადალური ოქიანუ|პრობჟადალურ]] გალენურ პოლიტიკა, გენშეღჷ რანწკ [[ევროპაშ რსხუ]]შა დო [[ნატო (ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია)|ნატოშა]] მიშაულარ [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|დემოკრატიულ დო ეკონომიკურ რეფორმეფი]]. ბჟადალჸურე გინულაქ გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ გაუფრაშება]] დო [[2008]] წანას [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუთ ასეთ იგჷნძორებუ რუსეთიშით [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|საქორთუოშ რეგიონეფიშ ოკუპაციათ]]. საქორთუო რე [[წჷმმარინაფონი დემოკრატია]], [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]].<ref>{{cite web |title=Constitution of Georgia |at=Article 1.1, 7.2, 45, 52 and 54 |url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |publisher=The Legislative Herald of Georgia |date=29 June 2020 |access-date=2022-03-25 |archive-date=27 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |url-status=dead }}</ref><ref name=undp>{{cite web |url=https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html |title=Consolidating Parliamentary Democracy in Georgia |publisher=UNDP Georgia |access-date=2022-03-25 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619184258/https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html }}</ref> [[წუმმაძინე ქიანა]] ძალამ მაღალ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]თ დო წუმმაძინე ეკონომიკათ. [[2003]] წანაშე მანჯებულ მასშტაბურ ეკონომიკურ რეფორმეფქ გაჭყჷ მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე დუდიშულ ბიზნეს ორენი, უმოს ეკონომიკურ დუდიშულა დო ქანთელუა, თაშნეშე [[ედპ]]-შ ძინაშ ართ-ართ არძაშე მაღალ ტემპეფი.<ref>{{Cite web |title=Georgia |url=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> [[2018]] წანას, საქორთუოქ მაჟირა ქიანათ გჷნირთუ [[მარიხუანა საქორთუოს|მარიხუანაშ ლეგალიზაციათ]] დო პირველ რე ჸოფირ სოციალისტური სახენწჷფოეფს შქას. საქორთუო ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათურ რე, თინეფს შქას: [[გოერო]], [[ევროპაშ სხუნუ]], [[ევროკონტროლი]], [[უჩა ზუღაშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაცია|BSEC]], [[სუამი]], [[ენერგეტიკული ჯარალუა]]. [[ასოციაცირებული ტრიო]]შ აკოდგინალუას საქორთუო [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|ევროპაშ რსხუშა კათაფა]]შ ოფიციალურ კანდიდატ რე.<ref>{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2023/12/14-15/|title=European Council|website=Consilium}}</ref> [[2024]] წანაშ გჷმათუთაშე, საქორთუოქ [[საქორთუოშ პოლიტიკური კრიზისი (2014-ასეშა)|ტომბა პოლიტიკურ კრიზისშა]] ქენშანთხუ. == ეტიმოლოგია == {{anchor|ეტიმოლოგია}} === საქორთუოშ ეტიმოლოგია === {{Main|საქორთუოშ ეტიმოლოგია}} [[ფაილი:World map by Pietro Vesconte - Georgia.jpg|thumb|left|150px|'''საქორთუო''' შქა ოშწანურეეფიშ რუკას ''mappa mundi'', ახ. წ. 1320]] [[ჯვეში საბერძნეთი|ჯვეშ ბერძენეფს]] ([[სტრაბონი]], [[ჰეროდოტე]], [[პლუტარქე]], [[ჰომეროსი]] დო შხვ.) დო [[ჯვეში რომი|რომაალეფს]] ([[ტიტუს ლივიუსი]], [[პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი|ტაციტუსი]] დო შხვ.) ორდოიან ბჟადალ ქორთუეფშა უჯოხოდეს [[კოლხეფი]] დო ბჟაეიოლ ქორთუეფშა — [[იბერიაშ ომაფე|იბერიალეფი]] ({{lang|grc-Latn|Iberoi}}, {{lang|grc|Ἰβηροι}} კანკალე ბერძენულ წყუეფს).<ref>{{cite book |author=David Braund |title=A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562 |publisher=[[Oxford University Press]] |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/17 17–18] |year=1994 |isbn=978-0-19-814473-1 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau}}</ref> ჯოხოდვალა ''Georgia-შ'' მაართა შინუა იტალიურ ნინაშა ითარიღებუ 1320 წანათ, [[პიეტრო ვესკონტე]]შ მოსოფელიშ რუკას {{lang-la|[[mappa mundi]]}}.<ref>[[Rouben Galichian]] (2007) Countries South of the Caucasus in Medieval Maps: Armenia, Georgia and Azerbaijan. pp. 188–189</ref> ქიანაშ მოსოფელიშ რუკას მუკორჩქინაშ ორდოიან ბორჯიშე, ლათინურ ოქიანუს საქორთუოშ ჯოხოდვალა შხირას იჭარუდჷ მუჭოთ ''Jorgia''.<ref>Boeder; et al. (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. p. 65. {{ISBN|978-0820459912}}</ref> გინნაჩემუს გერსხილ თეორიეფით, წჷმარინუ მოშარე [[ჟაკ დე ვიტრი]]ქ, ნამუთ ქიანაშ ჯოხოდვალაშ გოჭყაფას ეთმენწყუნდჷ ქორთუეფს [[ჯეგე გერგი]]შ პოპულარობათ,<ref>[[გრიგოლ ფერაძე]]. "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". ''Georgica'', Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209</ref> მორო [[ჟან შარდენი]] კოროცხუნდჷ, ნამჷ-და ჯოხოდვალა ''Georgia'' მოურს ბერძენულ ზიტყვაშე γεωργός ('დიხაშმოხანდე'). ზიტყვა ''საქორთუო/ქორთუეფიშ'' თე ანდაოშწანურამ გოსხუნუეფ ასეშო უმენტაშო ვარებულ რე ომენცარე ჯარალუაშით, ნამუთ მიოწურუანს [[სპარსული ნინა|სპარსულ]] ზიტყვაშა {{lang|fa-Latn|gurğ}}/{{lang|fa-Latn|gurğān}} ({{lang|fa|گرگ}}, '[[გერი]]'<ref>{{cite book|last1=Hock|first1=Hans Henrich|last2=Zgusta|first2=Ladislav|title=Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies|url=https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse|date=1997|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-012884-0|page=[https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse/page/211 211]}}</ref>) მუჭოთ საეგებიო ჯინჯიერ ზიტყვა.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}} თე ჰიპოთეზაშ მეჯინათ, მოგვიანეთ თე სპარსულ ზიტყვაშ ჯინჯ რდჷ გჷმორინაფილ ანდა შხვა ნინას, თინეფს შქას სლავურ დო ბჟადალევროპულ ნინეფს.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}}{{sfnp|Rapp|2014|p=21}} მასქერულ ჯოხო რე {{lang|ka|საქართველო}}; '[[ქორთუეფი]]შ დიხა', მოურს [[IX ოშწანურა]]ს შინელი, ქიანაშ ცენტრალურ რეგიონ [[ქართლი]]შ ჯოხოდვალაშე, ფართო გჷმორინაფაშის მიარზებუ შქა ოშწანურეეფიშ [[საქორთუოშ ომაფე]] [[XIII ოშწანურა]]შა. შქა ოშწანურეეფიშ ''[[ქართლის ცხოვრება]]ს'' მოშინაფილჷ რე თე ჯოხოდვალაშ ქორთუეფიშ წიმოხონ [[ქართლოსი]], [[იაფეტი]]შ მოთაშმოთა, ნამუშ ჯოხოქ შქა ოშწანურეეფიშ მემეატიანეეფიშ მეჯინათ, გაჭყჷ ომაფეშ ჯოხოდვალა. მენცარეფ ფირქენა, ნამჷ-და ქიანაშ ჯოხო „საქორთუო“ მოურს „ქართ“ ქოქიშე, ნამუთ მერსხილ რე უჯვეშაში სათურო ჯოხოშა - „ქართუ“, „კარდუ“, === სახენწჷფო ჯოხოდვალა === [[1995]] წანას მეღებულჷ [[საქორთუოშ კონსტიტუცია]]შ 2-ა ბირგულიშ მეჯინათ, სახენწჷფოშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რე ''საქართველო'',<ref>{{citation|chapter=Article 2.1|title=Constitution of Georgia|publisher=Legislative Herald of Georgia|chapter-url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|quote=‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.|access-date=25 March 2022|archive-date=27 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|url-status=dead}}</ref>. საქორთუოშ ჟირ ოფიციალური ნინაშა ([[ქორთული ნინა|ქორთულ]] დო [[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]]) ქიანაშ ჯოხოდვალა რე საქართველო დო Қырҭтәыла (''Kərttʷʼəla''). 1995 წანაშ კონსტიტუციაშ მეღებაშახ დო [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სსრრ-შ აკოცჷმაშ]] უკულ ქიანაშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რდჷ „საქორთუოშ რესპუბლიკა“.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Tbilisi |title=Tbilisi |date=11 July 2023 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |quote=Tbilisi, formerly Tiflis, capital of the republic of Georgia}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-03-14 |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |access-date=2025-03-13 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> ნამთინე ნინეფ აგჷნძორენა ქიანაშ ჯოხოდვალაშ რუსულ ვარიანტიშ გჷმორინაფას, ''Gruzia'', ნამუშ თირუას საქორთუოშ ხეშუულება დიპლომატიურ კამპანიეფით ოცადუდჷ. [[2006]] წანაშე, ისრაელქ,<ref>{{Cite web |url=https://www.jpost.com/international/by-georgia-dont-call-us-gruzia |title='By Georgia! Don't call us Gruzia' |date=17 May 2006 |access-date=2023-11-19 |website=The Jerusalem Post |last=Horovitz |first=David}}</ref> იაპონიაქ,<ref>{{Cite web |url=https://en.trend.az/scaucasus/georgia/2324328.html |title=Japan intends to officially use 'Georgia' instead of 'Gruzia' |date=21 October 2014 |access-date=2023-11-19 |website=Trend News Agency}}</ref> ობჟათე კორეაქ<ref>{{Cite web |url=https://eurasianet.org/georgia-stop-calling-me-gruzia |title=Georgia: Stop Calling Me "Gruzia" |date=28 June 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Eurasianet |last=Lomsadze |first=Giorgi}}</ref> დო უნგრეთიქ<ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-georgiaban-targyal/ |title=Orbán Viktor Georgiában tárgyal|date=2024-10-27|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-sajtonyilatkozata-magyarorszag-es-georgia-kormanyanak-kozos-munkauleset-kovetoen/|title=Orbán Viktor sajtónyilatkozata Magyarország és Georgia kormányának közös munkaülését követően|date=2023-10-12|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref> ოფიციალურო გოთირუეს ქიანაშ ჯოხოდვალა ინგლისურ ვარიანტიშა ''Georgia''.<ref>{{Cite web |url=https://rferl.org/a/georgia_asks_friends_to_stop_calling_it_gruzia/24264848.html |title=Georgia Asks Friends To Stop Calling It 'Gruzia' |date=13 July 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |last=Rekhviashvili |first=Jimsher}}</ref> [[2020]] წანას, ლიეტუვაქ მოსოფელს პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ მიშეღჷ ჯოხოდვალა ''Sakartvelas'' ოფიციალურ ურთიართობეფშან.<ref>{{Cite web |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1317371/lithuania-approves-sakartvelo-as-official-name-for-georgia |title=Lithuania approves Sakartvelo as official name for Georgia |date=11 January 2021 |access-date=2023-11-19 |website=LRT}}</ref> == ისტორია == {{საქორთუოშ სახენწჷფობურობა}} {{Main|საქორთუოშ ისტორია}} === პრეისტორია === {{ქოძირით თაშნეშე|პრეისტორიულ საქორთუო}} {{multiple image | total_width = 400 | align = right | image1 = State Museum of History of Georgia (Tbilisi Archaeological Museum) 3.jpg | image2 = Bronze Lamp from Vani, of Ariadne, Heracles and Elephants - 1st century BCE 6.jpg | footer = ''კვარჩხშე მორძგვშა:'' ''[[პეტერა]]'', ნამუსჷთ გჷმოხანტილ რე რომიშ იმპერატორ [[მარკუს ავრელიუსი]], მეგორაფილ რე საქორთუოს, ახ. წ. II ოშწანურა. ბრონზეშ ლამპა [[ჰერაკლე]]შ დო [[არიადნე]]შ ფიგურეფით, ჯვ. წ. I ოშწანურა, [[საქორთუოშ ერუანულ მუზეუმი]]. }} [[ადამიერეფი (გვარობა)|არქაულ ადამიერეფიშ]] უჯვეშაშ ნოქურ დოხოლაფირო 1,8 მილიონ წანაშ კინოხით ითარიღებუ დო წჷმორინაფილ რე [[დმანისარ ჰომინინი|დმანისარ ჰომინინეფით]] — [[ჰომო ერექტუსი]]შ გიმეგვარობათ, ნამუთ [[ევრაზია]]ს ჰომინინეფიშ არძაშე უჯვეშაშ ჩინებულ ნასაფულუეფს წჷმარინუანს.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/oddly-enough/georgian-archaeologists-find-18-million-year-old-human-tooth-2022-09-09/ |title=Georgian archaeologists find 1.8-million-year-old human tooth |date=9 September 2022 |access-date=2023-11-26 |website=Reuters}}</ref> [[კავკაცია|კავკაციაშით]] თხილერ დო [[უჩა ზუღა]]შ ეკოსისტემათ უნარღელჸვენი, რეგიონი, მუჭოთ ჩქჷ, ედომუშამ [[პლეისტოცენი]]შ განწეხანს [[რეფუგიუმი|ოჩუაშეშ]] როლს არსულენდჷ,<ref>{{Cite book |title=The Earliest Occupation of Europe |last=Roebroeks |first=Wil |publisher=Modderman Stichting / Faculty of Archaeology – Leiden University |year=1993 |isbn=9789073368071 |location=Leiden |pages=207–209}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და პირველ უმუხარცქუ პრიმიტიულ ხორუეფ [[შქა პალეოლითი]]ს, დოხოლაფირო 200 000 წანაშ კინოხის ორხველჷნან.<ref>{{Cite book |title=საქართველოს ისტორია |last=Tsotskolauri |first=Avtandil |publisher=Saunje |year=2017 |isbn=978-9941-451-79-9 |location=Tbilisi |pages=12–17}}</ref> [[ჟიმოლენ პალეოლითი]]შ ბორჯის, ხორუეფქ თარო ბჟადალ საქორთუოს, წყარმალუეფ [[რიონი]]შ დო [[ყვირილა]]შ ლეხერეფს გიჭყჷ.<ref>{{Cite journal |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618220304328 |title=Filling the gaps: Late Upper Palaeolithic settlement in Gvardjilas Klde, Georgia |date=20 June 2021 |access-date=2023-11-27 |journal=Quaternary International |last=Kot |first=Małgorzata|volume=587-588 |pages=384–399 |doi=10.1016/j.quaint.2020.07.034 |bibcode=2021QuInt.587..384K }}</ref> ოფუტეშ მეურნობაშ შანეფი, არძაშ უკულაშ, [[ჯვ. წ. VI ვითოშწანურა]]ს არსხუაფუ, გიშაკერზაფილო ბჟადალ საქორთუოს, თინწკჷმა მუჟანსჷთ [[მტკვარი]]შ ღანჩო [[ჯვ. წ. V ვითოშწანურა]]ს სტაბილურო იხორუდჷნ, ნამუსჷთ მოწმენს შხვადოშხვა კულტურაშ ეჸონუა, ნამუეფჷთ მეჭედელო რდჷ მერსხილ ოჸოფარე გვერდთუთაწკჷმა, თინეფს შქას [[თრიალეთიშ მეზოლითურ კულტურა|თრიალეთიშ მეზოლითური]], [[შულავერ-შომუთეფეშ კულტურა|შულავერ-შომუთეფე]]შ დო [[ლეილათეფეშ კულტურა|ლეილათეფეშ]] კულტურეფი.<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/paleorient/602 |title=Rethinking architectural techniques of the Southern Caucasus in the 6th millennium BC: A re-examination of former data and new insights |access-date=2023-11-27 |journal=Paléorient |last=Baudouin |first=Emmanuel|date=2019 |issue=45–1 |pages=115–150 |doi=10.4000/paleorient.602 }}</ref> არქეოლოგიურ მეგორაფეფ ოძირანა, ნამჷ-და თეხანურ საქორთუოშ ხორუეფ 34 000 წანაშე უმოს ხანიშ კინოხ პირველაშე გჷმირინუანდეს ნოჭკეფს (ბუჟუჟეფს) ორჩანიეთ, მუკაქუნალშო,<ref>{{Cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2009/09/oldest-known-fibers-discovered/ |title=Oldest-known fibers to be used by humans discovered |date=10 September 2009 |access-date=2023-11-27 |website=The Harvard Gazette |last=Lavole |first=Amy}}</ref> თაქ თაშნეშე აფხვადჷნა [[ქორთულ ღვინი|პირველ ღვინიშ დოდგინაშ]] უჯვეშაშ ჩინებულ აბანეფი (დოხოლ. ჯვ. წ. 6000 წ.)<ref>{{Cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |title=Discover the Secret Birthplace of Wine |date=21 May 2018 |access-date=2023-11-27 |website=National Geographic |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202151005/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |archive-date=2 December 2023 |url-status=dead}}</ref> დო [[საყდრისი|ორქოშ მოპალუაშ პირველურ შანეფი]] (ჯვ. წ. III ვითვითოშწანურა).<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/archeosciences/2037?lang=en |title=Bronze Age gold in Southern Georgia |access-date=2023-11-27 |journal=ArcheoSciences |last=Hauotmann |first=Andreas|date=2009 |volume=33 |issue=33 |pages=75–82 |doi=10.4000/archeosciences.2037 }}</ref> [[მტკვარ არაქსიშ კულტურა|მტკვარ-არაქსიშ]], [[თრიალეთიშ კულტურა|თრიალეთ-ვანაძორიშ]] დო [[კოლხური კულტურა|კოლხურ კულტურეფ]]ქ მოუხვადეს პროტო-ქორთულურ თურეფიშ წჷმოძინას, ნამუეფქჷთ, შილებე, [[ხეთეფი|ხეთეფიშ იმპერია]]შ ექსპანსიაშ ბორჯის ვარ-და [[ანატოლია]]შე გინიხორესკონ, თინეფს შქას [[მუშქეფი]], [[ლაზეფი|ლაზეფ]] დო [[ბიძერეფი]]. მინ ისტორიკოსიშ არზით, გვიან ბრონზეშ ხანს ხეთეფიშ ოქიანუშ კოლაფსიქ ხე შეუნწყჷ თე თურეფიშ გაულაშ გოძინას [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშჸურე]], გიშაკერზაფილო [[თაბალი|თაბალიშ ომაფეშ]] მეშქაშობათ.<ref>{{Cite book |title=Historical-Ethnological problems of Georgia, the Caucasus and the Near East |last=Javakhishvili |first=Ivane |publisher=Tbilisi State University |year=1950 |location=Tbilisi |pages=130–135}}</ref> === ანტიკურ ხანი === [[ფაილი:King Mirian III.jpg|thumb|მაფა [[მირიან III]]-ქ IV ოშწანურას ქიანა ქირსიანობაშა მართინჷ.]] კლასიკურ ბორჯის, მუსხირენ ქორთულ სახენწჷფოქ გორჩქინდჷ, თინეფს შქას [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]]ქ ბჟადალ საქორთუოს, სოდე [[ბერძენული მითოლოგია|ბერძენულ მითოლოგია]]შ მეჯინათ, [[არგონავტეფი|არგონავტეფიშით]] გორუაფონ ორქოშ ოწმაფუ იდვალუაფუდჷნ. არქეოლოგიურ ტკიცებეფ მიოწურუანა, ნამჷ-და კოლხეთ ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშო უკვე რდჷ დინდარ ომაფე<ref>{{Cite web |url=https://agenda.ge/en/news/2022/1715 |title=Archaeologists discover 14th–12th centuries BCE Colchis artefacts in western Georgia |date=13 May 2022 |access-date=2023-12-02 |website=Agenda.ge}}</ref> დო ფართო ოვაჭრე ნოსქვ უჩა ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის მადვალუ [[ბერძენულ კოლონიზაცია|ბერძენულ კოლონიეფით]] (მუჭომით რდჷ [[დიოსკურია]] დო [[ფაზისი]])<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/mediterranee/8317 |title=Geoarchaeology of Phasis (Georgia) |access-date=2023-12-02 |journal=Méditerranée |last=Lichell |first=Vakhtang|date=2016 |issue=126 |pages=119–128 |doi=10.4000/mediterranee.8317 }}</ref> რეგიონქ ანექსირებულქ იჸუ დიო [[პონტოშ ომაფე|პონტოშ ომაფეშით]], უკული — [[რომიშ რესპუბლიკა|რომიშ რესპუბლიკაშით]]. ბჟაეიოლ საქორთუო შხვადოშხვა კლანიშ დეცენტრალიზებულ მოზაიკათ სქიდუდჷ (ნამუეფსჷთ ზოხოიან [[მამასახლისი|მამასახლისეფ]] გამაგენდეს) ჯვ. წ. IV ოშწანურაშახ, მუჟანსჷთ თინა [[ალექსანდრე მაკედონარი|ალექსანდრე კაბეტიქ]] ქიდიჸუნუ, ნამუქჷთ საბოლათ [[სელევკიდეფიშ იმპერია]]შ პროტექტორატიშ გიმე [[იბერიაშ ომაფე]]შ გოჭყაფა გიმიჭანჷ — ართ მაფაშ დო არისტოკრატიულ იერარქიაშ ხეშთუდო აკოკათელ სახენწჷფო ორგანიზაციაშ ორდოაინ სამანგა.<ref>{{cite book|title=Lives and Legends of the Georgian Saints|url=https://archive.org/details/liveslegendsofge0000lang_n9a9|publisher=[[Saint Vladimir's Orthodox Theological Seminary|St. Vladimir's Seminary Press]]|edition=2nd|year=1997|author=David Marshall Lang|isbn=978-0-913836-29-3|author-link=David Marshall Lang}}</ref>[[რომიშ იმპერია]], [[პართიაშ იმპერია|პართა]] დო [[დიდი სომხეთი|კაბეტ სომხეთწკჷმა]] მანჯებულჷ შხვადოშხვა ლჷმეფიშ გეშა იბერია რეგულარულო ითირანდჷ ართგურალას, მარა ისტორიაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს თინა რომიშ კლიენტ-სახენწჷფოთ სქიდუდჷ. 319 წანას მაფა [[მირიან III]]-ქ იბერიაშ სახენწჷფო რელიგიათ ქრისიანობა გეგმაცხადჷ, ნამუშით ბჟადალ კავკაციაშ რეგიონიშ ქირსიანულ გონათუაქ დიჭყჷ დო ჸონიერო გამანგარ თინა რომიშ გაულაშ სფეროს, [[ზოროასტრიზმი]]შ ჸონიერ გაულაშ მოღვენ უჯვეშაშ [[ქორთულ მითოლოგია|ქორთულ პოლითეისტურ რელიგიაშ]] ვარებაშით.<ref>{{cite book|title=Studies in Christian Caucasian History|author=Cyril Toumanoff|publisher=[[Georgetown University Press]].|year=1967|pages=83–84, 377|author-link=Cyril Toumanoff}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 384 წანას დოდვალირ [[აკილისენეშ ზე]]ქ ფორმალურო დანტკიცჷ [[სასანიანეფიშ იმპერია|სასანიანეფიშ]] კონტროლ ედომუშამ კავკაციაშან, იბერიაშ ქირსიან გამაგეფ კანკალეშა ახიაჩებას ოცადუდეს, ნამუქჷთ V-VI ოშწანურეფს აკმარცუაფალ ლჷმეფ გჷმიჭანუ, ნამუეფშე არძაშე ჩინებულ მაფა [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I-შ]] გამაგალას არსხუაფუ, ნამუქჷთ ბჟადალ საქორთუოშ დოჸუნაფათ იბერიას ისტორიულო არძაშე კაბეტ ტერიტორიაშახ გოუძინჷ დო ნანანოღა [[ქართი|ქართ]] დარსხჷ. === საქორთუოშ აკოკათუა შქა ოშწანურეეფს === [[ფაილი:Near Mestia, Svan towers (35252565354).jpg|thumb|საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე [[უშგული]]შ დო [[მესტია]]შ შქა ოშწანურეეფიშ ყორშეფ იდვალუაფუ.]] 580 წანას, სასანიანეფიშ იმპერიაქ გაუქვუ იბერიაშ ომაფე, ნამუქჷთ ორდოიან [[შქა ოშანურეეფი|შქა ოშწანურეეფშო]] თიშ აკმადგინალ ტერიტორიეფიშ შხვადოშხვა ფეოდალურ რეგიონო აკოცჷმა გჷმიჭანუ. [[რომაულ-სპარსულ ლჷმეფი|რომაულ-სპარსულ ლჷმეფქ]] რეგიონს არულობა გჷმიჭანუ, ანდანე მუჭოთ სპარსეთი, თეშ კონსტანტინოპოლი, კავკაციას შხვადოშხვა მალიმორ დჷნორთის ხუჯის უხუჯანდეს. მარა, ბიზანტიაშ იმპერიაქ VI ოშწანურაშ დალიას ქორთულ ტერიტორიეფიშ გაკონტროლება შილებუ დო იბერიას ორცათ, აბანობურ ''კურუპალატეფიშ'' მეშქაშობათ გამაგენდჷ'.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=48–50}}</ref> 645 წანას არაბეფქ გემნაკათეს ობჟათე-ბჟაეიოლ საქორთუოს, ნამუშით რეგიონს [[არაბეფიშ დოჸუნაფონ ლჷმეფი|მუსლიმურ პატჷნალაშ განწეხან ბორჯიქ]] დიჭყჷ; თეს თაშნეშე მაჸუნუ მუსხირენ ფეოდალურ სახენწჷფოშ გჷმოქიმინუაქ, ნამუეფჷთ ართიანშე ზოხორინალაშო ინჭაფჷდეს, მუჭომით რდჷ [[ქართიშ საამირო]] და [[კახეთ-ჰერეთიშ ომაფე]].<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=54–61}}</ref> ბჟადალ საქორთუო უმენტაშიო ბიზანტიაშ პროტექტორატო სქიდუდჷ, გიშაკერზაფილო [[ეგრისიშ კაბეტი ლჷმა|ეგრისიშ კაბეტ ლჷმაშ]] უკული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=47–48}}</ref> [[ფაილი:გელათის მონასტერი Gelati Monastery (48743471618).jpg|მინი|მარცხნივ|220პქ|[[გელათიშ მონასტერი]], [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტი]] ცენტრალურ თარობაშ უჸოფარობაქ მა-9 ოშწანურაშ დაჭყაფუს [[ბაგრატიონეფი]]შ დინასტიაშ ეჸონუას შეუნწყუ ხე. [[ტაო-კლარჯეთი]]შ ობჟათე-ბჟადალშე დიხეფიშ კონსოლიდაციაშის, კათაშდუდ [[აშოტ I კაბეტი|აშოტ I-ქ]] (813–830) არაბ გამაგეფიშ დინოხიან აწორინალაშ გჷმირინუ იბერიას მუშ გაულაშ გაძინალო დო [[აბასიანეფიშ სახალიფო|აბასიანეფიშ სახალიფო]] დო ბიზანტიაშ იმპერიაშით იბერიაშ გამაგეთ იჸუ აღიარაფილქ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და აშოტიშ გამნარყეფ კონკურენტ ომაფასქირე ღოზეფო გეგმიქიმინეს, [[ადარნასე II]]-ქ შილებუ ქორთულ დიხეფიშ უმენტაშობაშ (კახეთიშ დო აფხაზეთიშ მოხ) აკოკათუა დო 888 წანას [[ქორთუეფიშ ომაფე|იბერეფიშ მაფათ]] აკურთხეს, ნამუშით აკადგინჷ ომაფე, ნამუთ სუმ ოშწანურაშ კინოხ რდჷ გაუქვებული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=67–70}}</ref> ბჟადალ საქორთუოს, [[აფხაზეთიშ ომაფე]]ქ რეგიონს ბიზანტიაშ ძაბუნით ირგებუ, ანდანე აკუკათოდკონ შხვადოშხვა თურ დო VIII ოშწანურას კავკაციაშ ართ-ართ უჸონიერაშ სახენწჷფოთ გჷნორთედუკონ.<ref>{{cite book|title=Nation-building in the post-Soviet borderlands|last=Smith|first=Graham|author2=Vivien Law|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-59968-9|page=[https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56 56]|url=https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56}}</ref> IX-X ოშწანურეფს, აფხაზეთიქ მუზმარენ ოურდუმე კამპანიაშ მეშქაშობათ გიძინჷ გაულა დო დიჭყჷ იბერიაშ კაბეტ ნორთიშ გამაგალა, ბაგრატიონეფიშ დინასტიაწკჷმა ნირზი. დინასტიურ კონფლიქტეფქ აფხაზეთ დარამაკჷ მა-10 ოშწანურაშ მაჟირა ნორთის, თინწკჷმა მუჟანსჷთ ტაო-კლარჯეთიშ მაფა [[დავით III]]-ქ ბაგრატიონეფიშ გაჸონიერებელო [[ბიზანტიაშ ანატოლია]]ს მუშ გაულა გჷმირინუნ. [[ბაგრატ III]], ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ მონძე, წოროგეჸვენჯობათ გჷნირთუ აფხაზეთიშ მაფათ (978), ტაო-კლარჯეთიშ ერიშდუდო (1000) დო იბერიალეფიშ მაფათ (1008), ნამუქჷთ აკოკათჷ ქორთულ ფეოდალურ სახენწჷფობურობაშ უმენტაშობა დო 1010 წანას [[საქორთუოშ მამართვალეფი|საქორთუოშ მაფათ]] იკურთხჷ. {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250 | header = მა-14 ოშწანურაშ ქორთულ ფრესკეფი | image1 = Fresco of Ubisi (3).jpg | class1 = bg-transparent | caption1 = საქორთუოშ შქა ოშწანურეფიშ მონარქეფი | image2 = Fresco of Ubisi (7).jpg | caption2 =ჯეგე სუმელაშ ემნახანტი, [[დამიანე]]შ ნახანტი. }} === ორქოშ ხან დო დორთუალა === XI ოშწანურაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს, ახალას გჷმოქიმინელ ქორთულ ომაფე გეოპოლიტიკურ და დინოხოლენ ჭირხალეფს გინმიშჷ, ანდანე შხვადოშხვა ჟინოსქუა ქორთულ სახენწჷფოშ ცენტრალიზაციაშ მეხჷ რდჷ. თინეფს შხირას ბიზანტიაშ იმპერია უკინენდჷ ხუჯის, ნამუსჷთ ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშით კავკაციაშ რეგიონიშ ეჭოფუაშა ოშქურუდჷნ, კანკალე შვანს, დინოხოლენ კონფლიქტის ხეს უნწყუნდჷ ხოლო უმოს ხემანჭუაფაშ მოპალუაშ მაკორჷნე არისტოკრატიულ ფანიეფიშ მეშქაშობათ. მარა, ბიზანტია დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ დოტიბჷ, მუჟანსჷთ 1060-იან წანეფს ჟირხოლო ქიანას ახალ ართამ ნტერ — მაძინუ [[სელჩუკეფიშ იმპერია]]ქ — აწუდირთჷნ. 1071 წანას, [[მანასკერტიშ ბურჯაფი]]ს ბიზანტიალეფიშ გინმაჭყვიდირე მარცხებაშ უკული, კონსტანტინოპოლქ ქიდიჭყჷ ბჟაეიოლ ანატოლიაშე კინორთინა დო თიშ გამაგალა საქორთუოს ქუდავალჷ, ნამუშით 1080-იან წანეფს თურქეფწკჷმა [[ქორთულ-სექლჩუკურ ლჷმეფი|ლჷმაშ წჷმი ღოზშა]] გეგშეჸონუ. საქორთუოშ ომაფექ მუშ კონკის მა-12 ოშწანურაშე მა-13 ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ მიოჭირინჷ. თე ბორჯი, [[დავით IV გაფუ]]შ (მაფ. 1089–1125) დო თიშ მოთაშმოთა, [[თამარ მაფა|თამარიშ]] (მაფ. 1184–1213) გამაგალაშის, ფართოთ ჩინებული, მუჭოთ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი]].<ref>{{cite book|title=Modern History of Soviet Georgia |author=David Marshall Lang|publisher=Greenwood Press|location=London |year=1976|page=29|isbn=978-0-8371-8183-7|author-link=David Marshall Lang}}</ref> თე ორდოიან ქორთულ რენესანსი, ნამუთ მუშ ბჟადალ ევროპულ ანალოგის უწორუანდჷნ, იხასიათებუდჷ გასაჩემე ოურდუმე გომორძგუეფით, ტერიტორიულ გოძინეფით დო კულტურულ ეჸონუათ არქიტექტურას, ლიტერატურას, ფილოსოფიას დო მენცარობეფს.<ref>{{cite book|title=Trust and Conflict: Representation, Culture and Dialogue|editor1= Ivana Marková |editor2=Alex Gillespie|page=43 |series=Cultural Dynamics of Social Representation|year=2011|isbn=978-0-415-59346-5}}</ref> საქორთუოშ ორქოშ ხანქ მონძალობათ დიტუ დიდებუან საკათედრო ოხიდეფი, რომანტიკულ პოეზია დო ლიტერატურა, დო ეპიკურ პოემა „[[ჸილოშტყებამი]]“, ნამუთ ერუანულ ეპოსო იკოროცხუ.<ref>{{cite book |title=Georgian Literature and Culture|author1=Howard Aronson|author2=Dodona Kiziria|publisher=Slavica |year=1999|page=119|isbn= 978-0-89357-278-5}}</ref><ref>{{cite book|last1=Suny|first1=Ronald Grigor |title=Armenia, Azerbaijan, and Georgia|date=1996|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-2813-4 |page=184|url=https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|quote=The Knight in the Panther Skin occupies a unique position as the Georgian national epic.|access-date=1 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221175149/https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|archive-date=21 December 2016}}</ref> დავით IV-ქ მოჩალჷ ფეოდალ ჟინოსქუეფიშ აწორინაფა დო ხემანჭუაფა ხეშა ქეშეჸოთჷ, ანდანე შხვაშ თურ ოშქურანჯეეფშა ეფექტურო გეურჯგინუდკონ. [[1121]] წანას, თიქ [[დიდგორიშ ბურჯაფი]]ს გინმატახალო გიორჯგინჷ ანდათ უმოს კაბეტ თურქულ არმიეფს დო გაუქვუ [[ქართიშ საამირო]].<ref name="javaxisvili">{{cite book |language=ka |author-link=Ivane Javakhishvili |last=Javakhishvili |first=Ivane |year=1982 |title=k'art'veli eris istoria |trans-title=The History of the Georgian Nation |volume=2 |pages=184–187 |publisher=[[Tbilisi State University]] Press}}</ref> [[ფაილი:Tamar (Vardzia fresco detail).jpg|thumb|upright|[[თამარ მაფა]], პირველ ოსური, ნამუთ საქორთუოს გამაგენდჷნ{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}}]] საქორთუოშ პირველ ოსურ გამაგე, თამარიშ, 29-წანიან მაფობა საქორთუოშ ისტორიას არძაშე წუმოძინელო იკოროცხუ.{{sfnp|Eastmond|2010|p=93}} თამარს მიაჩჷ ტიტულქ „მაფეფიშ მაფა“.{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}} დო შილებუ მუშ ოპოზიციაშ ნეიტრალიზება, ნამუშ შედეგო, სელჩუკეფიშ დო ბიზანტიაშ მონირზე ნძალეფიშ დონთხაფაშ მეშქაშობათ, ენერგიულ გალენურ პოლიტიკა წჷმიჭყუ. ჸონიერ ოურდუმე ელიტაშ აზარათ, თამარქ შილებუ წიმოხონეფიშ წუმოძინაშა გეპონუა, ანდანე აკუკათუდკონ იმპერია, ნამუთ დომინირენდჷ კავკაციას, იაკთუანდჷ თეხანურ აზერბაიჯანიშ, სომხეთიშ, ბჟაეიოლ თურქეთიშ დო ოორუე ირანიშ კაბეტ ნორთებს დო მაანთხა ჯვაროსანულ ლესქერუაშით დჷნატებუ ხემანჭუაფაშ ვაკუუმიშ გჷმორინაფათ ქუდარსხჷ [[ტრაპიზონიშ იმპერია]], ნამუთ საქორთუოშ ვასალურ სახენწჷფო რდჷ.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PeEeAQAAMAAJ| title=Imagining history at the crossroads: Persia, Byzantium, and the architects of the written Georgian past, Volume 2 p 652 | publisher=University of Michigan 1997 |access-date= 25 September 2016| year=1997 | isbn=978-0-591-30828-0 }}</ref> საქორთუოშ ომაფეშ ეჸონუაშ დონთხაფაქ დიჭყჷ თიშ უკული, მუთ 1226 წანას ქართ ხვარაზმალ ლიდერ [[ჯალალ ედ-დინი|ჯალალ ედ-დინქ]] გეჭოფჷ დო მოჯალაგჷნ,<ref>{{cite book|author=René Grousset, Rene|title='The Empire of the Steppes|publisher=[[Rutgers University Press]]|year=1991|page=260}}</ref> ნამუსჷთ მაჸუნუ მონღოლ გამაგე, [[ჩინგიზ-ხანი]]შ, მუმაჯალიკარ მინოკათუეფქ. მონღოლეფ გეგნორაჸჷ [[გიორგი V ბარჩხალა]]ქ (მაფ. 1299–1302), ნამუთ ჩინებულ რე ბჟაეიოლ დო ბჟადალ საქორთუოშ აკოკათუათ დო ქიანაშ უწოხიან სიჸონიერაშ დო ქირსიანულ კულტურაშ ეკონწყუალათ. თიშ ღურაშ უკული, აბანობურ გამაგეეფ იბურჯუჷდეს საქორთუოშ ომაფეშ ცენტრალურ გამაგალაშე ზოხორინალაშო, XV ოშწანურას, ომაფეშ ედომუშამ აკოცჷმაშახ. საქორთუოქ ხოლო უმოსო დედაღარჷ [[თემურლენგი]]შ ხემანძღვერობათ მონღოლეფიშით ნაქიმინა მუსხირენ კატასტროფულ მინოკათუაშ გეშა. მინოკათუეფ იგჷნძორებუდუ, ნამუთ ომაფეშ აკონწყუალაშ მეშქაშობას ვერზენდჷ, ანდანე [[ყარა-ყოიუნლუ]]შ და [[აყ-ყოიუნლუ]]შ თურქმენეფ ირო დითმიჸუნუანდეს თიშ ობჯათე პროვინციეფს. === სუმჸურენ დორთუალა=== [[ფაილი:King George II of Imereti Gelati fresco.jpg|right|thumb|upright|მაფა [[გიორგი II (იმერეთის მეფე)|გიორგი II-ს]] [[ფეოდალიზმი|ფეოდალურ]] ლჷმეფქ დო ოსმალურ მინოკათუეფქ ეიაზადეს.]] 1466 წანაშო საქორთუოშ ომაფეს ანარქიაქ გეპატჷნ დო [[საქორთუოშ ომაფეშ აკოცჷმა|აკოცჷ]] სუმ ზოხორინელ ომაფეთ დო ხუთ გვერდო ზოხორინელ სათაროთ. მეძობელ კაბეტ იმპერიეფქ უკულ ირგებუეს დოდაღარელ ქიანაშ დინოხიან დორთუალათ დო მა-16 ოშწანურაშე მოჸუნაფილი, ოსმალეთიშ დო ირანიშ შხვადოშხვა ნძალეფქ, ქიდიჸუნუეს საქორთუოშ ბჟადალ დო ბჟაეიოლ რეგიონეფი.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=xxxi}} თექ აბანობურ ქორთუ გამაგეეფ რუსეთწკჷმა უმოს მეჭედელ რსხუეფშა მერგებაშო მიანჭჷ. 1649 წანას, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ რუსეთიშ ომაფე კარშა ჸენჯეფ გოუტუ, ნამუსჷთ რუსეთიქ 1651 წანას უგამჷ. თე ჸენჯეფიშ ორებათ, იმერეთიშ მაფა [[ალექსანდრე III (იმერეთიშ მაფა)|ალექსანდრე III]]-ქ იმერეთიშ ჯოხოთ დიფუჩჷ რუსეთიშ ცარ [[ალექსი I (რუსეთი)|ალექსიშოთ]] ართგურალა.<ref>" ნ. ტოლჩანოვის იმერეთში ელჩობის მუხლობრივი აღწერილობა, 1650–1652", გამოსცა ი. ცინცაძემ, თბ., 1970, გვ. 37–38</ref> მუმალ გამაგეეფით ოხადუდეს დახმარებაშ მეღებას პაპ [[ინოკენტი XII]]-შე, მარა მუთუნქ ვეგშართჷ.<ref>გურამ შარაძე, [http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/293835 ბედნიერებისა და სათნოების საუნჯე], თბილისი, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, 1984: pp. 436–437.</ref> რეგიონეფიშ გამაგეეფქ, ნამუეფჷთ ნორთობურ [[ავტონომია|ავტონომიურო]] სქიდუდესჷნ, შხვადოშხვა ბორჯის ხიაჩეფ მანწყის. იროიან [[ირან-ოსმალეთიშ ლჷმეფი]]შ დო დეპორტაციეფიშ შედეგო, XVIII ოშწანურაშ დალიაშო საქორთუოშ მახორობაქ 784,700 ადამიერშახ დერკჷ.<ref>{{cite book|last1=ჯაოშვილი|first1=ვახტანგ |title=საქართველოს მოსახლეობა XVIII-XX საუკუნეებში: დემოგრაფიულ-გეოგრაფიული გამოკვლევა|date=1984 |publisher=მეცნიერება|page=72|edition=1st}}</ref> [[ბჟაეიოლი საქორთუო|ბჟაეიოლ საქორთუო]], ნამუთ [[კახეთი]]შ დო [[ქართლი]]შ რეგიონეფს იკათუანდჷნ, სპარსეთიშ [[სუზერენიტეტი]]შ გიმე რდჷ მეძობელ, მოცილე ოსმალურ თურქეთწკჷმა (სეფიანეფიშ საქორთუო) დოდოვალირ [[ამასიაშ ზე]]შ უკული. 1747 წანას, [[ნადირ-შაჰი]]შ ღურაშ უკული, ჟირხოლო ომაფექ გედუდიშულჷ დო ენერგიულ მაფაშ, [[ერეკლე II]]-შ, ხემანჯღვერობათ კჷნე აკიკათჷ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე|პიჯულ უნიათ]], ნამუქჷთ მუდგაზჷმათ შილებუ ბჟაეიოლ საქორთუოშ სტაბილიზება.{{sfnp|Fisher|Avery|Hambly|Melville|1991|p=328}} [[ფაილი:Erekle II (crop).jpg|thumb|upright|მაფა [[ერეკლე II]]-ქ მალიმორ რეგიონულ ნძალეფს შქას მოხვადჷ.]] 1783 წანას, რუსეთიქ დო ბჟაეიოლ საქორთუოშ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე]]ქ, გაფორმეს [[გეორგიევსკიშ ტრაქტატი]], ნამუშ მეჯინათ ბჟაეიოლ საქორთუოქ რუსეთიშ პროტექტორატო გჷნირთუ, რუსეთიქ გარანტია მეჩჷ თიშ ტერიტორიულ ნთელუანობას დო გამაგე ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ გაგჷნძორებაშენ, მარა მანგიორო მიღჷ საქორთუოშ გალენურ საქვარეფიშ წარმებაშ პრივილეგიეფი.<ref>{{cite web |url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm|script-title=ru:Георгиевский трактат|trans-title=Treaty of Georgievsk|date=24 July 1783|publisher=[[მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი]]|access-date=1 February 2015|language=ru |archive-date=1 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501155836/http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, გამამინჯე რდჷნ საქორთუოშ თხილუაშენ, რუსეთის მუთუნნერო ვემუხვარებუ, მუჟანსჷთ 1795 წანას, [[ყაჯარეფი|ირანალეფქ]] გემნაკათეს ქართ-კახეთიშ ომაფესჷნ, [[კრწანისიშ ბურჯაფი|გეჭოფეს დო გოხირეს ქართ]] დო გეშაჭყვიდეს თიშ მახორობან.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/9137125|title=Relations between Tehran and Moscow, 1797–2014|access-date=17 May 2015}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და რუსეთიქ 1796 წანას სპარსეთიშ მეხჷ დუმასაჯებელ კამპანია წჷმიჭყუნ, რუსეთიშ იმპერიულ ხეშუულებაქ უკულ აკორცჷ გეორგიევსკიშ ტრაქტატიშ თარ პრინციპეფჷნ დო 1801 წანას ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსირა იქჷნ, თეწკჷმა ართო გაუქვუ საქორთუოშ ომაფე ბაგრატიონეფიშ დინასტია დო [[საქორთუოშ მართმადიდებელურ ოხვამე]]შ [[ავტოკეფალია]]. [[პეტრე ბაგრატიონი|პეტრე ბაგრატიონქ]], ბაგრატიონეფიშ გაუქვებულ დინასტიაშ ართ-ართ გამნარყი, მოგვიანეთ რუსეთიშ არმიას ქაკათჷ დო ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ ბორჯის გიშარჩქინელ გენერალო გჷნირთუ.<ref>{{citation |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link=Alexander Mikaberidze |title=Peter Bagration: The Best Georgian General of the Napoleonic Wars |date=2009 |url=http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html |series=The Napoleon Series |editor-last=Burnham |editor-first=Robert |access-date=19 February 2019 |url-status=live |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816052429/http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html}}</ref> === რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას === [[ფაილი:George XII of Georgia.jpg|thumb|upright|left|[[გიორგი XII]]-შ გამაგალა ვასტაბილურობათ იხასიათებუდჷ.]] {{Main|საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას}} 1800 წანაშ 22 ქირსეთუთას, რუსეთიშ [[ცარი|ცარ]] [[პავლე I (რუსეთი)|პავლე I]]-ქ, ორჩანიეთ, საქორთიშ მაფა, [[გიორგი XII]]-აშ მოთხირით, ხე მაჭარჷ პროკლამაციას რუსეთიშ იმპერიაშა საქორთუოშ (ქართლ-კახეთიშ) მერსხუაფაშ გეშა, ნამუქჷთ საბოლათ 1801 წანაშ 8 ქირსეთუთაშ მანიფესტით გეთჷ{{sfnp|Gvosdev|2000|p=85}}{{sfnp|Avalov|1906|p=186}} დო დედასურჷ ცარ [[ალექსანდრე I (რუსეთი)|ალექსანდრე I]]-შით 1801 წანაშ 12 ეკენიას.{{sfnp|Gvosdev|2000|p=86}}{{sfnp|Lang|1957|p=249}} [[ბაგრატიონეფი]]შ ომაფე ფანია ომაფეშე გეგნახორეს. [[სანქტ-პეტერბურგი]]ს მარენჯ ქორთუ ჸენჯიქ პროტესტიშ ნოტა გინოჩჷ რუსეთიშ ვიცე-კანცლერს, მაფასქირ კურაკინს.{{sfnp|Lang|1957|p=251}} 1801 წანაშ მესის, გენერალ კარლ ჰაინრიხ ფონ კნორინგიშ ჟიგინოჯინათ, იმპერიულ რუსეთიქ ბჟაეიოლ საქორთუოს ხემანჭუაფა გენერალ ივან პეტროვიჩ ლაზარევიშ ხემანჯღვერობათ მოქიმინჯე თარობას გეგნოჩჷ.{{sfnp|Lang|1957|p=247}} ქორთუ ჟინოთა დეკრეტის 1802 წანაშ 12 პირელშახ ვადოჸუნაფჷ, სოიშახ კნორინგიქ თინეფ სიონიშ საკათედრო ოხიდას ვაკოშაყარჷ დო ვაძვილჷ, რუსეთიშ საიმპერატორო გურგინშა დოფუჩაფან. აწმარინუეფ ობორჯეთ ოჭოფეს.{{sfnp|Lang|1957|p=252}} 1805 წანაშ ზარხულს, 1804-1813 წანეფიშ [[რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა (1804-1813)|რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, ზაგამიშ გოხოლუას, წყარმალუ ასკერანიშ წყარპიჯის რუს ჯარეფქ ირანიშ არმიას გიორჯგინეს დო ქართ ახაშე ეჭოფუაშე ირსხუეს, ანდანე თინა ოფიციალურო იმპერიაშ ტერიტორიეფიშ ნორთ რდჷ. რუსეთიშ სუზერენიტეტიქ ბჟაეიოლ საქორთუოშა ოფიციალურო საბოლათ გიჭყჷ ირანწკჷმა 1813 წანას, [[გულისტანიშ საზე ხეკულუა]]შ უკული.<ref>Timothy C. Dowling [https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 ''Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208103437/https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 |date=8 February 2017 }} pp 728 ABC-CLIO, 2 December 2014 {{ISBN|1598849484}}</ref> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსიაშ უკული, ბჟადალ საქორთუოწ, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ ანექსირებულქ იჸუ ცარ ალექსანდრე I-შით. იმერეთიშ ეკონია მაფა დო ბაგრატიონეფიშ ეკონია ქორთუ გამაგექ, [[სოლომონ II]]-ქ 1815 წანას გინოხორინობას დოღურჷ, თიშ უკული, მუთ რუსეთიშ მეხჷ კათაშ ახიაჩებაშ დო თე ქიანაშ მეხჷ შხვაშ თურ მოხვარაშ მოპალუაშ ცადებეფქ პოტიკიქ იჸუნ.{{sfnp|Suny|1994|p=64}} [[რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმეფი]]შ ბორჯის, ანდა ქორთუ დუდენდჷ რუსეთიშ არმიეფს თურქეფიშ მეხჷ, თინეფს შქას რდეს [[ივანე ანდრონიკაშვილი]], [[ივანე ჯამბაკურიან-ორბელიანი]] დო მუხრანპატჷნ [[ივანე ბაგრატიონი]]. 1803-1878 წლანეფს, [[ოსმალეთიშ იმპერია]]შ მეხჷ მანჯებულჷ ოურდუმე კამპანიეფიშ შედეგო, რუსეთიშ იმპერიას დართჷ დო ქემიარსხჷ მუზმარენ ისტორიულ ქორთულ ტერიტორიაქ, ნამუეფჷთ თეიშახ თურქეფიშით რდჷ დაკებულჷნ, სამანგათ, [[აჭარა]]. [[გურია]]შ სათაროქ 1829 წანას გეუქვუ დო რუსეთის ქაკათჷ, [[შონე]]ქ 1858 წანას — მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულქ იჸუ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 1803 წანაშე რუსეთიშ პროტექტორატ რდჷნ, [[სამარგალო]] 1867 წანაშახ ვაკათაფე რუსეთის.<ref>Allen F. Chew: ''An Atlas of Russian History: Eleven Centuries of Changing Borders''. [[Yale University Press]], 1970, p. 74.</ref> რუსეთიშ პატჷნალა ქორთუეფს გალენურ ოშქურანჯეეფშე თხილუას მეთიარზიენდჷ, მარა თინა შხირას უგურე დო უდუნდებუ რდჷ. მა-19 ოშწანურაშ დალიაშო [[შონეშ ახიაჩება|რუსეთიშ ხეშუულებაშოთ უხილოობაქ]] ერუანულ ეპინუაშ ყარაფშა გეგნიქიმინჷ, ნამუსჷთ [[ილია ჭავჭავაძე]] ხემანჯღვერენდჷ. თე ბორჯიქ საქორთუოს სოციალურ დო ეკონომიკურ თირუეფჷთ მოუღჷ, გეგმაქიმინჷ ახალ სოციალურ კლასეფი: გლეხეფიშ გადუდიშულებაქ თინეფშე ანდა გადუდიშულ, მარა თინეფიშ გაჭირებაშ გალექინებაშა ვეშუნწყუ ხე; კაპიტალიზმიშ ძინაქ საქორთუოს ურბანულ მოხანდეეფიშ კლას გაჭყჷ. მუჭოთ გლეხეფჷნ, თეშ მოხანდეეფი, მუნეფიშ უხილოობას ახიაჩებეფით დო დუდიშ ეჭოფუეფით გჷმოხანტუნდეს, ნამუქჷთ 1905 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია (1905)|რევოლუციათ]] გეთჷ. გეჸვენჯ წანეფ იხასიათებუდჷ ვასტაბილურობაშ ეპიზოდეფით, მუჭომეფით რდჷ: 1906 წანას, ქორთუ ნაციონალისტეფიშით მანჯებულ დუშეთიშ საგანძიშ გორჩაფა დო 1907 წანას, ბოლშევიკეფიშით ორგანიზებულ [[ქართიშ ბანკიშ გორჩაფა (1907)|ქართიშ ბანკის გორჩაფა]]. === ზოხორინალაშ გჷმოცხადება === {{თარი|საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[ფაილი:Noe Schordania.jpg|thumb|upright|[[ნოე ჟორდანია]]]] [[ფაილი:British troops in Batumi, Georgia, 1920.jpg|left|thumb|[[ბრიტანეთიშ იმპერია|ბრიტანულ]] ჯარეფიშ მარში ბათუმს, საქორთუო, 1920 წანა. [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული, ბრიტანეთიქ [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანულ]] ჯარეფ საქორთუოს დოთირჷ.]] 1917 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკულ გიჭყჷ [[მოლენკავკაციაშ დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა|მოლენკავკაციაშ დემოკრატიულ ფედერაციულ რესპუბლიკაქ]], ნამუშ პრეზიდენტიშ პოსტისჷთ [[ნიკოლოზ ჩხეიძე]] იკენდჷ. თე უფონდიკე დო კუნტახანიშ ფედერაციაშა თაშნეშე მიშმეშეს მეძობელ სომხეთ დო აზერბაიჯანი.<ref name="Soviet power" />მუჟანსჷთ ოსმალეფ რუსეთიშ იმპერიაშ კავკაციურ ტერიტორიეფს წიმი მინჭაფუდესჷნ, საქორთუოქ 1918 წანაშ 26 მესის ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.</ref> მარა, ქორთუეფ გურალაჭვილ რდეს თე წორორინათ დო გალენურ პოლიტიკაშ ოკითხირეეფს აკორთაშ გეშა, 1918 წანაშ 26 მესის [[გერმანიაშ იმპერია]]შ მორსხუეთ გჷნორთელ საქორთუოქ ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.<ref name=":0">{{Cite web|title=Georgia Celebrates Independence Day|url=http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-|access-date=2021-01-05|website=Georgia Today on the Web|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705123407/http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-}}</ref> ქორთუეფიშ უმენტაშობა ბოლშევიკეფს ვალურედჷ თინეფიშ ნძალებაშოთ ნჭაფაშა დო ადამიერიშ თელარაშ მუთუნო ვაკოროცხუაშ გეშა..<ref name="Rayfield2012humanlife">{{cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |url=https://archive.org/details/edgeofempireshis0000rayf |date=2012 |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-78023-030-6 |page=[https://archive.org/details/edgeofempireshis0000rayf/page/316 316] |quote= Bolshevik disregard for human life, hitherto typical of Cossacks, alienated most Georgians, and reinforced support for the Menshevik social democrats as humane, if disorganized, revolutionaries.}}</ref> თეშნერო, პარლამენტიშ გიშაგორუეფს გიმორძგჷ [[საქორთუოშ სოციალ-დემოკრატიულ პარტია|საქორთუოშ მენშევიკურ სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაქ]], თიშ ლიდერ [[ნოე ჟორდანია]]ქ პრემიერ-მინისტრო გჷნირთუ, პარლამენტიშ დუდმახვენჯო ნიკოლოზ ჩხეიძე ქუდარჷნეს. სხუნუურ ოკუპაციაშ უმკუჯინალო, 1930-იან წანეფიშ განწეხანს საფრანგეთი, კაბეტ ბრიტანეთი, ბელგია დო პოლონეთ ჯორდანიას [[საქორთუოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაშ თარობა ემიგრაციას|საქორთუოშ თარობაშ]] ლეგიტიმურ მადუდეთ კოროცხუნდეს.<ref>Stefan Talmon (1998), ''Recognition of Governments in International Law'', p. 289–290. [[Oxford University Press]], {{ISBN|0-19-826573-5}}.</ref> [[ფაილი:Dadiani S.P.jpg|thumb|upright|[[სამსონ დადიანი]], პირველდაჭყა საქორთუოშ კონსტიტუციაშ ართ-ართ ავტორი, ნამუთ თი ბორჯიშო მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე პროგრესულ რდჷ]] 1918 წანაშ [[სომხეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუქჷთ სომხეთ დო საქორთუოს შქას ონირზე პროვინციეფიშ თი ნორთის გორჩქინდჷ, სოდე მახორობაშ უმენტაშობას სომეხეფ აკმადგინანდეს, ბრიტანეთიშ ინტერვენციაშ გეშა ეგთჷ. 1918–1919 წანეფს, გენერალ [[გიორგი მაზნიაშვილი|გიორგი მაზნიაშვილქ]] ქეგიანთხჷ მოისეევიშ დო დენიკინიშ ნადუდა მოქიმინჯე [[ჩე არმია]]ს, ანდანე ზოხორინელ საქორთუოშო ქუმუპალჷდკონ უჩა ზუღაშ წყარპიჯი [[ტუაფსე]]შე [[სოჭი|სოჭშა]] დო [[ადლერი|ადლერშა]].<ref name="shirokov">{{cite book|last1=Широков|first1=И. В.|last2=Тарасов|first2=А. А.|title=Наша маленькая Хоста – Исторический очерк|url=http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|year=2010|location=Sochi|language=ru|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220124843/http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|archive-date=20 February 2014}}</ref> 1920 წანას, [[რუსეთიშ სხუნუეფიშ ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა|სხუნუურ რუსეთიქ]] [[მოსკოვიშ ხეკულუა]]თ აღიარჷ საქორთუოშ ზოხორინალა, მარა რუსეფქ თე ხეკულუა ფაქტობურო არძაშ უკულაშ ართ წანაშ უკულ გინივარეს, მუჟანსჷთ 1921 წანას [[ჭითა არმია]]ქ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|გემნაკათჷ საქორთუს]] დო 1922 წანას ფორმალურო ქემკურსხუ სხუნუეფიშ რსხუს.<ref name=":0" /> === სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკა === {{Main|საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ქორთულ საქმე}} [[ფაილი:Red Army in Tiflis Feb 25 1921.jpg|thumb|მარცხნივ|ბოლშევიკურ [[ჭითა არმია]] ქართის, [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა]] 1921 წანას. ჯეგე დავითიშ ოხვამე დო [[მთაწმინდაშ პანთეონი|მთაწმინდაშ პანთეონ]] უკახალენ ფონს.]] 1921 წანაშ ფურთუთას, [[რუსეთიშ ომენოღალე ლჷმა]]შ ბორჯის, [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ჭითა არმიაქ გემნაკათჷ საქორთუოს]] დო ხეშუულობაშა აბანობურ ბოლშევიკეფ ქიმიჸუნჷ. ქორთულ არმიაქ დემარცხჷ დო სოციალ-დემოკრატიულ თარობაქ ქიანაშე ინტჷ. [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა|1921 წანაშ 25 ფურთუთას]], ჭითა არმიაქ ქართშა გემშართჷ დო გემშეღჷ მუშეფიშ დო გლეხეფიშ სხუნუეფიშ თარობა, ნამუშ სახენწჷფოშ მადუდეშ მოღალობას არსულენდჷ [[ფილიპე მახარაძე]]. საქორთუქ გემშართჷ თი სახენწჷფოშ აკოდგინალუაშა, ნამუქჷთ მალას [[სხუნუეფიშ რსხუ]]თ გჷნირთუნ. სხუნუურ გამაგალაქ ხვალე აბანობურ ახიაჩებეფიშ მოლასუაშ უკულ იჸუ ჸონიერას გოჭყაფილქ.<ref>Knight, Amy. ''Beria: Stalin's First Lieutenant'', [[Princeton University Press]], [[Princeton, New Jersey]], p. 237, {{ISBN|978-0-691-01093-9}}.</ref> საქორთუო სხუნუეფიშ რსხუშ ვაინდუსტრიულ პერიფერიათ სქიდუდჷ პირველ ხუთწანამ გეგმაშახ (1928–1932), მაუჟანსჷთ ტექსტილიშ პროდუქციაშ შხუ ცენტრო გჷნირთუნ. ეთნიკურ ქორთუ [[იოსებ სტალინი|იოსებ სტალინქ]], ბოლშევიკეფს შქას გიშარჩქინელ რდჷ,<ref>"[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html Ethnic tensions: War in the Caucasus is Stalin's legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620180716/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html |date=20 June 2018 }}". ''The Independent''. 17 August 2008.</ref> საბოლოათ, 1924 წანაშე ღურაშახ, 1953 წანაშ 5 მელახშახ, სხუნუეფიშ რსხუშ ''[[დე ფაქტო]]'' ლიდერო გჷნირთუ. შხვა ქორთუეფი, მუჭომეფით რდეს [[ლავრენტი ბერია]] დო [[ვსევოლოდ მერკულოვი]], თაშნეშე იკენდეს გაულამ პოსტეფს სხუნუეფიშ თარობას. 1936-1938 წანეფს, სტალინიშით მანჯებულ [[კაბეტ ტერორი|კაბეტ ტერორქ]] გჷმიჭანუ ვითოშობათ ქორთუ დისიდენტიშ, ინტელექტუალიშ დო სხუნუეფიშ ხეშუულებაშო შხვა საეგებიო ოშქურანჯეეფიშ გჷმმაჭანალეფიშ ჸვილუა ვარ-და [[გულაგი|გულაგიშ ხანდათ-გიშათინალ კარეეფშა]] ჸონაფა, ნამუქჷთ ართგამა გეურკუ ერიშ კულტურულ დო ინტელექტუალურ რინას.<ref>{{Cite web |title=Soviet Georgia: A Detailed Historical Analysis of the 20th Century Georgia |url=https://georgia.to/soviet-georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=georgia.to |language=en}}</ref> [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, 1941 წანაშ მანგის, [[ნაცისტური გერმანია|გერმანიაქ]] [[ურალიშ გვალეფი|ურალიშ გვალეფშახ]] ედომუშამ ტერიტორიაშ დოჸუნაფაშ ხამანჯელით წჷმიჭყუ [[ოპერაცია ბარბაროსა|ურთიართმოხვარაშ პაქტიშ ქიანეფიშ მიშაკთუა სხუნუეფიშ რსხუშა]]. მუჟანსჷთ ოპერაციაშ დოჭყაფაქ აკიბორკჷნ, 1942 წანას ლირეშ ქიაეფქ წჷმიჭყეს "[[ოპერაცია „ბლაუ“]]-შ" მენტება სტრატეგიულ კავკაციურ ნაფთობობადეშეფიშ დო ოლჷმორე მასალეფიშ ქარხანეფიშ ეიოჭოფალო; საბოლათ, ლირეშ ქიანეფიშ ჯარეფქ საქორთუოშ ხურგშახ შეაკეს. 700 000-შე უმოს ქორთუ — მოახორობაშ დოხოლაფირო 20% — იბურჯუდჷ ჭითა არმიას მინმაკათუეფიშ გიშარაჸალო დო ბერლინიშჸურე ულას; თინეშე დოხოლაფირო 350 000 შურ ქორთუქ გოჭყორდჷ.<ref>{{cite news |title=Georgian World War II hero's remains return home |url=https://agenda.ge/en/news/2015/2165 |work=Agenda.ge |date=30 September 2015}}</ref> [[ფაილი:Georgian revolutionary and military figure Leo Kereselidze.jpg|thumb|right|ქორთუ ნაციონალისტ დო ანტისხუნუურ აქტივისტ [[ლეო კერესელიძე]] თი ადამიერეფიშ რიცხუს ოკათუდჷ, ნამუთ ბოლშევიკეფიშით ხემანჭუაფაშ ხეშა ეშაჸოთამაშ უკულ ემიგრაციაშა რდჷ გინორაჸილინ]] [[სტალინიშ ონგარუ|სტალინიშ ღურაშ]] უკული, [[ნიკიტა ხრუშჩოვი|ნიკიტა ხრუშჩოვქ]] სხუნუეფიშ რსხუშ ლიდერო გჷნირთუ დო [[დესტალინიზაცია]]შ პოლიტიკას მანჯენდჷ. ხრუშჩოვიშ რეპრესიეფს [[საპროტესტო გიშულეფ ქართის (1956)|ქართის ახიაჩებეფქ ]]მაჸუნუ, ნამუეფჷთ ოურდუმე ნძალეფით ქეგიორცუეს. თე მოლინეფიშ ნძალობურ მუკორთაქ, ნამუქჷთ სხუნუეფიშ რსხუშოთ ქორთულ ართგურობას ოშქურანჯობა გჷმუჭანუ, ხე ქეშუნწყუ ერიშ კონსოლიდაციას.<ref name="a&c">[[Svante Cornell|Cornell, Svante E.]] (2002), ''Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus: Cases in Georgia'', pp. 146–149. [[Uppsala University]], Department of Peace and Conflict Research, {{ISBN|91-506-1600-5}}</ref> [[ქართიშ დემონსტრაციეფი (1978)|1978 წანაშ ქართიშ დემონსტრაციეფქ]] მასობურ ანტისხუნუურ პროტესტეფიშ მორთას შანენდჷ, მარა ათეხანს თარობაქ უკახალე კჷნიკინუ. სხუნუეფიშ გამაგალაშ გიმე დოსქილადირ ბორჯის, საქორთუოშ ეკონომიკა აგჷნორენდუ ძინას დო შანულამო იუჯგუშებუდჷ, მარა ირო უმოსო არგამათ მიშჷ კორუფცია დო თარობაშ კათაშე ჩათხია. 1986 წანას, [[პერესტროიკა]]შ დოჭყაფაშე, სხუნუურ საქორთუოშ ხემანჯღვერობა თიჯგურა უგაღექ იჸუ თირუეფიშ მორიაშოთ, ნამჷ-და ქორთუეფიშ უმენტაშობაქ, თინეფს შქას მორანწკე კომუნისტეფქჷთ, დოსხუნეს, ნამჷ-და წიმი ულაშ აკა რზა რინელ სხუნუურ სისტემაშე გიშულა რდჷ. === ზოხორინალაშ დორთინაფა, ომენოღალე ლჷმეფი === {{ქოძირით თაშნეშე|საქორთუოშ ისტორია{{!}}საქორთუოშ რესპუბლიკა (1990–1992)}} [[ფაილი:1993 Georgia war1.svg|thumb|[[საქორთუოშ ომენოღალე ლჷმა]] დო [[აფხაზეთიშ ლჷმა (1992-93)|აფხაზეთიშ ლჷმა]] 1993 წანაშ მარაშინათუთა-გჷმათუთას]] 1988 წანაშე საქორთუოს ზოხორინალაშ მოხუჯეეფიშ მასობურ საპროტესტო აქციეფქ დიჭყჷ, ნამუეფსჷთ ხემანჯღვერენდეს თიჯგურა [[ქორთულ ნაციონალიზმი|ქორთუ ნაციონალისტეფი]], მუჭომეფით რდეს [[მერაბ კოსტავა]] დო [[ზვიად გამსახურდია]]. გეჸვენჯ წანას, [[9 პირელიშ ტრაგედია|1989 წანაშ 4-9 პირელს, ქართის მანჯებულ კაბეტ თინჩალ დემონსტრაციაშ სხუნუეფიშ ნძალეფიშით კონწარო ინონანგერუაქ]], ქიანას სხუნუურ გამაგალაშ გაგჷნძორაფაშ დისკრედიტაციაშ თოლწონუათ გინმატახალ მოლინათ გჷნირთუ.<ref>{{cite book|author=Darrell Slider|url=https://books.google.com/books?id=4NCxG8YCScYC|title=Problems of Communism: November—December 1991|volume=15|publisher=Documentary Studies Section, International Information Administration|year=1991|pages=66|language=en|chapter=Georgia's independence|quote=The April 9 "Tragedy", as it came to be called, had a searing effect on Georgian public. The republic leadership lost what authority it had enjoyed in the eyes of Georgians, and support for independence became overwhelming— developments confirmed by polls initiated by the Communist leadership itself.}}</ref> 1990 წანაშ გჷმათუთას, სხუნუურ საქორთუოს პირველ ანდაპარტიულ [[საქორთუოშ უჟინაშ სხუნუშ გიშაგორუეფი|გიშაგორუეფქ]] იმანჯჷ, ნამუთ ედომუშამ სხუნუეფიშ რსხუს პირველ ანდაპარტიულ გიშაგორუეფ რდჷ, სოდე ოპოზიციურ ბუნეფ ოფიციალურ პოლიტიკურ პარტიეფო რდეს რეგისტრირებულეფჷნ.<ref>{{Cite web|url=https://www.tampabay.com/archive/1990/10/30/georgia-votes-for-change/|title=Georgia Votes for Change|website=[[Tampa Bay Times]]|date=30 October 1990}}</ref> ზვიად გამსახურდია ნადუდა აკოკათელ კოალიციაქ „[[კუკუმი ტაბაკი - დუდიშული საქორთუო]]ქ“ თე გიშაგორუეფს გომორძგუა მიპალჷ დო ახალ თარობა გაჭყჷ. 1991 წანაშ 9 პირელს, სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშახ ჭიჭე ხანით კინოხ, 31 მელახის მანჯებულჷ [[საქორთუოშ ზოხორინალაშ დორთინაფაშ რეფერენდუმი (1991)|რეფერენდუმიშ]] უკული, [[საქორთუოშ რესპუბლოიკაშ უჟინაშ სხუნუ|საქორთუოშ უჟინაშ სხუნუქ ]] {{ill|საქორთუოშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ დორთინაფაშ აქტი|lt=გეგმაცხადჷ ზოხორინალა|ka|საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი}}.<ref name="GovtofGeorgia">{{cite web |url=http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |title=Government of Georgia:About Georgia |publisher=gov.ge |access-date=9 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821030240/http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |archive-date=21 August 2016 }}</ref> საქორთუო სხნუეფიშ რსხუშ პირველ ვა[[ბალტიაშოპიჯეთი|ბალტიურ]] რესპუბლიკა რდჷ, ნამუქჷთ ოფიციალურო გჷმაცხადუ ზოხორინალან,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=alTeCwAAQBAJ&pg=PA333|title=New Tribalisms: The Resurgence of Race and Ethnicity|first=Michael W.|last=Hughey|date=29 March 2016|publisher=Springer|isbn=978-1-349-26403-2 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> დო რუმინეთიქ პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ მარაშინათუთას აღიარჷ ზოხორინელ საქორთუონ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=G4LiAAAAMAAJ&q=%22was+Romania%22|title=Coming Together Or Falling Apart?: Regionalism in the Former Soviet Union|first1=S. Neil|last1=MacFarlane|first2=Queen's University (Kingston, Ont ) Centre for International|last2=Relations|date=28 August 1997|publisher=Centre for International Relations, Queen's University|isbn=978-0-88911-745-7 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> 26 მესის, გამსახურდია [[საქორთუოშ საპრეხიდენტო გიშაგორუეფი (1991)|პირველ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს]] 86,5% ხონარით გეგშაგორეს პრეზიდენტო, გიშმაგორალეფიშ აქტივობაშ 83%-შე უმოს მაძირაფალით.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p. 401 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> საქორთუოშ რესპუბლიკაშ რესპუბლიკაშ სხუნუშ 1991 წანაშ 9 პირელიშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადებას ხეთეშე მაჸუნუ შედეგიქ აღიარებეფიშ სახეთ. საქორთუოშ ზოხორინალა იჩინეს: 1991 წანაშ 27 მარაშინათუთას — [[რუმინეთი]] დო [[მოლდოვა]], 30 მარაშინათუთას — [[აზერბაიჯანი]], 13 ეკენიას — [[სომხეთი]], 12 ქირსეთუთას — [[უკრაინა]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N244, 13 დეკემბერი, 1991</ref> 16 ქირსეთუთას — [[თურქეთი]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N247, 18 დეკემბერი, 1991</ref> 20 ქირსეთუთას — [[ლიეტუვა]] დო [[მონღოლეთი]], 25 ქირსეთუთას — [[ააშ]], [[კანადა]] დო [[ირანი]], 26 ქირსეთუთას — [[ინდოეთი]], [[ბრაზილია]], [[კუბა]], [[ტაილანდი]], 27 ქირსეთუთას — [[ჩინეთი]], [[ბელარუსი]], [[სლოვენია]], [[ვიეტნამი]], [[ეგვიპტე]], [[ალჟირი]], 28 ქირსეთუთას — [[ხორვატია]], [[იორდანია]], 30 ქირსეთუთას — [[ლიბანი]], 31 ქირსეთუთას — [[პაკისტანი]], 1992 წანაშ 2 ღურთუთას — [[ერაყი]], [[ეთიოპია]], [[ლაოსი]] და თ.უ., თაშნეშე 1992 წანაშ 31 კვირკვეს გოართოიანაფილ ერეფიშ მორანწკე ხუნას საქორთუოშ რესპუბლიკაქ მეღებულქ იჸუ ორგანიზაციაშ 179-ა მაკათურო.<ref>{{cite web |url=https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/10073/1/SakartvelosRespublika_1992_N144.pdf |title=გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №144 (423), 1 აგვისტო, 1992 |publisher=dspace.nplg.gov.ge |access-date=2026-02-09}}</ref> გამსახურდია მალასნო, 1991 წანაშ 22 ქირსეთუთაშე 1992 წანაშ 6 ღურთუთაშა, [[საქორთუოშ სახენწჷფო მინორთა (1992-1993)|ზისხირამ ''სახენწჷფო მინორთაშ'']] შეგეგო გექთახუეს. სახენწჷფო მინორთა ხე ქეშუნწყჷ ერუანულ გვარდიაშ ნროთიქ დო გვეროოურდუმე ორგანიზაციაქ, ჯოხოთ „[[მხედრიონი]]“ („ცხენენჯ კოჩი“). უკულ ქიანაქ კონწარ [[საქორთუოშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმას]] ქინიფულჷ, ნამუთ 1993 წანაშ ქირსეთუთაშა იგინძორებუდჷ. საქორთუოშ ჟირ რეგიონს, [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|ცხინვალიშ რეგიონს]], აბანობურ სეპარატისტეფ დო უმენტაშობას მარენჯ ქორთუ მახორობაშ შქას რინელ ინოფულირ აწორინაფეფქ ფართომასშტურ ეთნიკურ ნძალობუაშა დო ლჷმებშა გეგნორთჷ.<ref name="princeton">{{cite web |title=Georgia: Abkhazia and South Ossetia |url=https://pesd.princeton.edu/?q=node/274 |website=www.pesd.princeton.edu |publisher=Encyclopedia Princetoniensis |access-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804112845/https://pesd.princeton.edu/?q=node%2F274 |archive-date=4 August 2018 }}</ref> რუსეთიშ ხუჯიშ დოკინათ, აფხაზეთიქ დო ობჟათე ოსეთიქ ფაქტობურ ზოხორინალა მიპალუეს საქორთუოშე, საქორთუქ — კონტროლ ხვალე ონირზე ტერიტორიეფიშ მორჩილ ნორთშა ქეისილიდჷ.<ref name="princeton" /> [[ედუარდ შევარდნაძე]] ([[გალენურ საქვარეფიშ სამინისტრო (სსრრ)|სსრრ-შ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრ]] 1985-1991 წანეფს) 1992 წანაშ მელახის ქჷდარინეს<ref>{{cite web|title=Shevardnadze Named Head of New Government|url=https://greensboro.com/shevardnadze-named-head-of-new-government/article_d02d70f0-9c07-52b2-83c2-3625238a52d7.html|date=10 March 1992|publisher=[[News & Record]]}}</ref> საქორთუოშ ახალ თარობაშ მადუდეთ დო [[საქორთუოშ კანონმადვალუ ორგანოშ გიშაგორუეფი 1992|თიმ წანას გიშაგორილქ]] იჸუ სახენწჷფოშ მადუდეთ, მოგვიანეთ, 1995 წანას, [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 1995|პრეზიდენტო]].<ref>{{Cite news|date=7 July 2014|title=Obituary: Eduard Shevardnadze|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26327394|access-date=2021-07-06}}</ref> [[აფხაზეთიშ ლჷმა (1992-93)|აფხაზეთიშ ლჷმაშ]] ბორჯის, აფხაზ სეპარატისტეფქ დო ოორუე კავკაციარ მალიმორეფქ (ჩეჩენეფიშამო) აფხაზეშე დოხოლაფირო 230 000-შე 250 000-შა ქოქრთუ[112] გეგნორაჸეს.<ref name="hrwreport">{{cite web |url=https://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |title=Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict |date=March 1995 |publisher=Human Rights Watch |access-date=4 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010220133323/http://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |archive-date=20 February 2001 |url-status=live }}</ref> მეხოლაფირო 23 000 ქორთუქ ცხინვალშ რეგიონშე ირტჷ.<ref>{{cite web|date=May 1996|title=Russia – The Ingush–Ossetian conflict in the Prigorodnyi region|url=http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513003516/http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|archive-date=13 May 2007|access-date=18 July 2007|publisher=Human Rights Watch/Helsinki}}</ref> 1994 წანას, საქორთუო ეკონომიკურ კრიზისის რდჷ, ნამუსჷთ წორო ალაჸუნდჷ თიჯგურა თარ პროდუქტეფიშ კონწარ დეფიციტი, მუჭომით რე ქობალი, წყარი, ელექტროენერგია დო გოტიბაფა.<ref>{{cite web|title=Bread, water, fuel shortages in Georgia|url=https://www.upi.com/Archives/1994/11/22/Bread-water-fuel-shortages-in-Georgia/5860785480400/|date=22 November 1994|publisher=[[United Press International]]}}</ref> === ვარდეფიშ რევოლუცია, პრობჟადალურ მუკორთა === {{თარი|ვარდეფიშ რევოლუცია}} [[ფაილი:Georgia, Tbilisi - Rose Revolution (2003).jpg|thumb|2003 წანაშ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]]] 2003 წანას, შევარდნაძე (ნამუქჷთ 2000 წანას ხეახალშო გიმორძგჷ გიშაგორუეფს) გექთახუეს [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]თ, თიშ უკული, მუთ ქორთულ ოპოზიცია დო ერეფოშქაშე დჷმაკვირეეფი ანტკიცენდეს, ნამჷ-და [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2003|2003 წანაშ 2 გერგობათუთაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფ]] გატყურებულ რდჷნ.<ref>{{cite web |url=http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |title=EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia's Rose Revolution: Momentum and Consolidation |publisher=Eurasianet.org |access-date=5 May 2009 |archive-date=5 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805074544/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml}}</ref> რევოლუციას ხემანჯღვერებდეს [[მიხეილ სააკაშვილი]], [[ზურაბ ჟვანია]] დო [[ნინო ბურჯანაძე]], შევარდნაძეშ გამაგე პარტიაშ ჸოფირ მაკათურეფ დო ლიდერეფი. მიხეილ სააკაშვილი, 2004 წანას, გეგშაგორეს საქორთუოშ პრეზიდენტო.<ref>{{cite web|url=http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history |title=არჩევნების ისტორია|work=ტაბულა |publisher=Tabula|date=17 August 2016|access-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013905/http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history|archive-date=7 November 2017|url-status=live|language=ka}}</ref> ვარდეფიშ რევოლუციაშ უკული, ქიანაშ ოურდუმე დო ეკონომიკურ შილაბუანობეფიშ გაჸონიერებელო დო თიშ გალენურ პოლიტიკაშ ბჟადალჸურე მუკართაფალო დიჭყჷ რეფორმეფიშ სერიაქ. [[ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტი|ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ]] მეხ, ''2003 წანას დახე მორცხილ სახენწჷფოშე, 2014 წანას საქორთუო ელაზჷმაფათ ჯგირო ფუნქციონირებაფონ საბაზარო ეკონომიკაშა გეგნორთჷ... [დო] დრამატულ პოლიციურ დო ინსტიტუციურ რეფორმეფიშ მეშქაშობათ, თარობაქ გეშაჸათჷ დაბალ დონეშ კორუფცია''.<ref>[[ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტი]], [https://2009-2017.state.gov/documents/organization/229020.pdf ''Georgia: Executive Summary''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218073119/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/229020.pdf |date=18 February 2020 }}, Retrieved: 5 May 2016</ref> ახალ თარობაშ ცადებაქ, მოურთინუდუკო საქორთუოშ ხეშუულებაშ ავტორიტეტ ქიანაშ ობჟათე-ბჟადალშე მადვალუ ავტონომიურ რესპუბლიკა [[აჭარა]]სჷნ, 2004 წანას კაბეტ [[აჭარაშ კრიზისი|კრიზის]] გჷმიჭანუ.<ref>{{cite web |title=Georgia moves to rein in Ajaria |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3685117.stm |publisher=[[BBC News]] |date=5 May 2004}}</ref> ქიანაშ ახალ პრობჟადალურ კურსიქ, [[ჩეჩნეთიშ მაჟირა ლჷმა]]ს ქორთულ კუნთხუშ კათაფაშ გებრალებაწკჷმა ართო,<ref>{{Cite news | last= Gorshkov | first= Nikolai | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | title= Duma prepares for Georgia strike | work= BBC News | date= 19 September 2002 | access-date= 24 July 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090929222413/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | archive-date= 29 September 2009 | url-status=live}}</ref> გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ]] კონწარ გაუფრაშება, ნამუსჷთ თაშნეშე ხეს უნწყუნდჷ რუსეთიშ ღილე მოხვარა დო ალარჷნა ჟირ სეპარატისტულ ტერიტორიეფშოთ. ურთიართობეფიშ მოძინე მოღუნჭაფაშ უმკუჯინალო, 2005 წანაშ მესის საქორთუოქ დო რუსეთიქ ქემიოჭირინუეს ჟირჸურენ აპიჯაფას,<ref>{{cite web |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080813052136/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |url-status=live|archive-date=13 August 2008 |title=Russia, Georgia strike deal on bases |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=30 May 2005 | access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ მეჯინათ [[ბათუმი|ბათუმს]] დო [[ახალქალაქი|ახალქალაქის]] მადვალუ რუსულ ოურდუმე ბაზეფ (ნამუეფჷთ სხუნუეფიშ ბორჯიშე თექ დრესჷნ) გეგშეჸონეს. რუსეთიქ 2007 წანაშ ქირსეთუთაშო ედომუშამ ოურდუმე პერსონალ დო ტექნიკა გეგშეჸონუ თე ობიექტეფშე,<ref>{{cite web|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=16321|title=Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia|publisher=Civil Georgia, Tbilisi|date=13 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514043306/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321|archive-date=14 May 2011|url-status=live | access-date=29 December 2021}}</ref> მარა ვეგშუჸონაფჷ აფხაზეთის მადვალუ [[გუდაუთა]]შ ბაზაშე, ნამუშე გიშულა თის მათხუაფუდჷ [[სტამბოლიშ სამიტი 1999|1999 წანაშ სტამბოლის სამიტის ]] ევროპას [[აპიჯაფა ევროპას რჩქვანელობურ აკონაჯარაფილ ნძალეფიშ გეშა ხეკულუაშ ადაპტაციაშენ|რჩქვანელობურ აკონაჯარაფილ ნძალეფიშ გეშა ხეკულუაშ ადაპტაციაშ]] მეღებაშ უკული.<ref>[http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 Russia's retention of Gudauta base – An unfulfilled CFE treaty commitment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205180219/http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 |date=5 February 2017 }} Socor, Vladirmir. The Jamestown Foundation. 22 May 2006</ref> === რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა === [[ფაილი:South Ossetia war russian tank.jpg|thumb|რუსულ ტანკეფ საქორთუოშა მინოკათუაშ ბორჯის, ცხინვალიშ რეგიონს.]] {{თარი|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)}} {{ქოძირით თაშნეშე|ერეფოშქაშე რეაქცია აფხაზეთიშ დო ობჟათე ოსეთიშ ზოხორინალაშენ}} 1991 წანას, [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა]]შ უკული, საქორთუოშ დო აფხაზეთიშ დო ცხინვალშ რეგიონიშ სეპარატისტეფს შქას ურთიართობა მოღუნჭულ რე. რუსეთ დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ [[ქორთუეფიშ დეპორტაცია რუსეთშე 2006|კვათირო გეუფრაშ]] 2008 წანაშ პირელიშ [[რუსეთ-საქორთუოშ დიპლომატიურ კრიზისი 2008|რუსეთ-საქორთუოშ დიპლომატიურ კრიზისიშ დონეშახ]].<ref name="shelling">{{cite web|last=Whitmore|first=Brian|date=12 September 2008|title=Is The Clock Ticking For Saakashvili?'|url=https://www.rferl.org/a/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102314/http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|archive-date=3 September 2014|access-date=3 September 2014|website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref><ref name="tall_order">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |title=Russia criticised over Abkhazia |work=BBC News |date=24 April 2008 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080815002113/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |archive-date=15 August 2008 |url-status=live }}</ref> 2008 წანაშ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმაშ]] უკულ აფხაზეთიშ დო ცხინვალიშ რეგიონიშ ნორთიქ რუსეთიშით ხუჯდოკინელ სეპარატისტეფიშ კონტროლიშ გიმე ქეშალჷ დო [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|თე რეგიონეფს]] რუსულ ოურდუმე ბაზეფ გაჭყეს. 2008 წანაშ 1 მარაშინათუთას, ბომბიშ გობუთქაფაშ ოღანკეთ გჷნირთუ მანქანაქ, ნამუსჷთ ქორთუ მთინჩმოღალეეფ გინმოჸუნდჷნ. თე ინციდენტიშ პროვოცირება ცხინვალიშ რეგიონიშ სეპარატისტ ოსეფს მიაჭარაფუ, ნამუქჷთ ოლჷმარ ქიმინუეფიშ დოჭყაფაშ ოსხირო გჷნირთუ. შედეგო დეღამაკჷ ხუთ ქორთუ ოურდუმე მაინალექ, მოგვიანეთ — სნაიპერეფქ მუსხირენ სეპარატისტ ოს მალიმორ დოჸვილეს.<ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c,dwp_uuid=f2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|title=Countdown in the Caucasus: Seven days that brought Russia and Georgia to war|newspaper=[[Financial Times]]|date=26 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920023223/http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c%2Cdwp_uuid%3Df2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|archive-date=20 September 2008}}</ref><ref name="feud">{{cite news |url=http://online.wsj.com/articles/SB121884450978145997 |title=Smoldering Feud, Then War |author1=Marc Champion |author2=Andrew Osborn |newspaper=The Wall Street Journal |date=16 August 2008}}</ref> 1 მარაშინათუთას, ცხინვალიშ რეგიონიშ სეპარატისტეფქ ქორთულ ოფუტეეფიშ ბომბუა დიჭყეს. თე არტილერიულ ბომბუეფიშ გეშა ქორთუ ოურდუმე მაინალეეფ პერიოდულო ტყიაჸოთამათ უგამუდეს.<ref name="shelling" /><ref name="feud" /><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|title=Georgia calls on EU for independent inquiry into war|author=Luke Harding|newspaper=The Guardian|date=19 November 2008|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913101015/https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|archive-date=13 September 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Allison">{{cite journal|author=Roy Allison|url=http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|title=Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace'|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|volume=84|issue=6|year=2008|pages=1145–1171|doi=10.1111/j.1468-2346.2008.00762.x|access-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423221417/http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|archive-date=23 April 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |title=The Conflict Between Russia and Georgia |author=Jean-Rodrigue Paré |publisher=Parliament of Canada |date=13 February 2009 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |archive-date=2 January 2016 }}</ref> 2008 წანაშ 7 მარაშინათუთას, საქორთუოშ პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილქ ცანდჸურენ ჸოთამაშ მეტება გეგმაცხადჷ დო თინჩალურ მორაგადეეფშახ მოუჭანჷ.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |title=Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address |publisher=Civil.Ge |date=7 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019155639/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live }}</ref> ცხინვალიშ რეგიონიშ კონფლიქტიშ ზონას მადვალუ ქორთულ ოფუტეეფშა მანჯებულ გეჸვენჯ გენთხაფეფს მალასნო ოგამურ ტყვიაჸიოთამაქ მაჸუნუ ქორთულ ჯარეფიშჸურე, ნამუეფქჷთ 7 მარაშინათუთას, სერით, ობჟათე ოსეთიშ დუდგჷმოცხადებულ რესპუბლიკაშ ნანანოღაშ, [[ცხინვალი]]შ მალობთ ეყარეს დო 8 მარაშინათუტაშ ოჭმარეს ნოღაშ ცენტრის ქემიოჭირინუეს.<ref name="Jamestown Goals">{{cite web |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |title=The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia |publisher=[[The Jamestown Foundation]] |date=8 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026162658/http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |archive-date=26 October 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.chicagotribune.com/2008/08/09/georgian-conflict-puts-us-in-middle/|title=Georgian conflict puts U.S. in middle|website=Chicago Tribune|date=9 August 2008|access-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124315/http://articles.chicagotribune.com/2008-08-09/news/0808080649_1_south-ossetia-russian-peacekeeping-troops-russian-president-dmitry-medvedev/2|archive-date=16 October 2014|url-status=live}}</ref><ref name="washingtonpost.com">{{cite news |author=Peter Finn |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |title=A Two-Sided Descent into Full-Scale War |newspaper=[[The Washington Post]] |date=17 August 2008 |access-date=28 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106085255/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |archive-date=6 November 2012 |url-status=live }}</ref> რუს ოურდუმე ექსპერტიშ, [[პაველ ფელგენჰაუერი]]შ რაგადუათ, ოსურ პროვოკაციაშ ღანკ რდჷ ქორთულ ოგამურ ქიმინუაშ პროვოცირება, ნამუთ რუსეთიშ ოურდუმე მინოკათუაშ ოხვილურ სამანჯელს წჷმარინუანდუ.<ref>{{cite web |url=http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |title=The Russian-Georgian War was Preplanned in Moscow |date=14 August 2008 |author=Pavel Felgenhauer |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820185319/http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |archive-date=20 August 2014 }}</ref> საქორთუოშ თოლორუაშ დო მუზმარენ რუსულ მედიაშ ჩინებათ, ქორთულ ოურდუმე ქიმინუაშ დოჭყაფაშახ რეგულარულ (დო ვა თინჩალური) რუსულ არმიაშ ნორთეფ უკვე გინოყარაფილ რდეს [[როკიშ სორილი]]შ აშო ცხინვალიშ რეგიონიშ ტერიტორიაშა.<ref name="NYTFreshev">{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | work=The New York Times | first=C.J. | last=Chivers | title=Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start | date=15 September 2008 | access-date=28 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170616163055/http://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | archive-date=16 June 2017 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |script-title=ru:СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий |publisher=NEWSru.com |date=11 September 2008 |language=ru |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |archive-date=2 January 2016 |url-status=live }}</ref> რუსეთიქ საქორთუოს "ობჟათე ოსეთიშ მეხჷ აგრესია" ქეგიაბრალჷ დო 2008 წანაშ 8 მარაშინათუთას, "თინჩალაშ მიშაღალაშ" ოპერაციაშ სამანჯელით, საქორთუოშ მეხ ფართომასშტაბურ ოსქირონე, ოჰეერე დო ოზურე მინოიკათუა დიჭყჷ.<ref name="roudik">{{cite web|publisher=Library of Congress |url=https://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |title=Russian Federation: Legal Aspects of War in Georgia | archive-url=https://web.archive.org/web/20140716042951/http://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |archive-date=16 July 2014 }}</ref><ref name="Allison" /> სეპარატისტულ აფხაზურ ნძალეფქ, 9 მარაშინათუთას, გონწყეს მაჟირა ფრონტ [[კოდორიშ ლეხერი]]შ კოდორიშ ბურჯაფი 2008|ბურჯაფით]] — ქეგიანთხეს კოდორიშ ლეხერს, ნამუსჷთ საქორთუო აკონტროლენდჷ.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |title=Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge |work=Reuters |date=9 August 2008 |access-date=1 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134849/http://www.reuters.com/article/2008/08/09/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live }}</ref> 10 მარაშინათუთაშო, ცხინვალ რუს ოურდუმეეფქ გეჭოფეს.<ref name="radar">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|title=I got my children out minutes before the bombs fell|work=The Guardian|date=11 August 2008|first=Luke|last=Harding|access-date=24 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305004656/https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|archive-date=5 March 2017|url-status=live}}</ref> რუსეთიშ ურდუმე ნძალეფქ გეჭოფეს ქორთულ ნოღეფ ონირზე ტერიტორიეფიშ გალე.<ref name="new_front_deeper">{{cite news |agency=Associated Press |title=Russia opens new front, drives deeper into Georgia |url=http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |date=11 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080814211308/http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |archive-date=14 August 2008}}</ref> კონფლიქტიშ ბორჯის, [[ქორთუეფიშ ეთნიკურ წიმინდუა ობჟათე ოსეთის|„ობჟათე ოსეთის“ ქორთუეფიშ მეხჷ მიშჷ ეთნიკურ წიმინდუაშ კამპანია]], ნამუთ ლჷმაშ თებაშ უკული, ქორთულ ხორუეფიშ მოჯალაგაუსჷთ იკათუანდჷ.<ref name="Fact-finding">{{cite web|url=http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007030130/http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-date=7 October 2009|title=Report. Volume I|date=September 2009|publisher=Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia |page=27}}</ref><ref name="Damage">{{cite news |title=Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After... |url=https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979+09-Oct-2008+PRN20081009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222225015/https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979%2B09-Oct-2008%2BPRN20081009 |archive-date=22 February 2014 |work=Reuters |date=9 October 2008 }}</ref> ლჷმაქ 192,000 ადამიერ უკარელეთ დიტჷ, მარა ანდაქ ლჷმაშ უკული, ჸუდეშა დორთა შილებუ. ართ წანაშ უკული, დოხოლაფირო 30 000 ეთნიკურ ქორთუ კინე გინორაჸილო რე.<ref>{{cite web |url=http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |title=Civilians in the line of fire |publisher=Amnesty International |date=November 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222042133/http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |archive-date=22 February 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia Marks Anniversary of War |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |date=7 August 2009 |work=BBC News |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808040149/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |archive-date=8 August 2014 |url-status=live }}</ref> "[[კომერსანტი]]ს" გჷმობჟინაფილ ინტერვიუს სეპარატისტულ ობჟათე ოსეთიშ ლიდერ [[ედუარდ კოკოითი]]ქ გაცხადჷ, ნამჷ-და ქორთუეფს დორთაშ ნებას ვემეჩანდჷნ.<ref>{{cite web |script-title=ru:Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все |url=http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |date=15 August 2008 |publisher=Kommersant |language=ru |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916181813/http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |archive-date=16 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |title=Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages |url=http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |date=30 September 2008 |publisher=RFE/RL |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102226/http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |archive-date=3 September 2014 |url-status=live }}</ref> [[საფრანგეთიშ პრეზიდენტი|საფრანგეთიშ პრეზიდენტ]], [[ნიკოლა სარკოზი]]ქ, 2008 წანაშ 12 მარაშინათუთას, ტყვიაჸთამაშ მეტებაშ აპიჯაფას მორაგადაფათ მიოჭირინჷ.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19069 |title=Russia Endorses Six-Point Plan |publisher=Civil.Ge |date=12 August 2008 | access-date=29 December 2021 }}</ref> რუსეთიქ, 26 მარაშინათუთას, აფხაზეთ დო ობჟათე ოსეთ ზოხო რესპუბლიკეფო აღიარჷ.<ref name="kremlin">{{cite web|url=http://kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|title=Statement by President of Russia Dmitry Medvedev|publisher=The Kremlin|date=26 August 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080902001442/http://www.kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|archive-date=2 September 2008}}</ref> საქორთუოშ თარობაქ რუსეთწკჷმა დიპლომატიურ ურთიართობეფ მეჭყვიდჷ.<ref name="break">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |title=Georgia breaks ties with Russia |work=BBC News |date=29 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073511/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |archive-date=6 October 2014 |url-status=live }}</ref> 8 გჷმათუთას, რუსულ ოურდუმე ნძალეფქ ქჷდიტუეს აფხაზეთიშ დო ობჟათე ოსეთიშ გოხოლუაშ ბუფერულ ზონეფი, ნამუშ შედეგო ევროპაშ რსხუშ დუმაკვირე მისია საქორთუოშ ბუფერულ ზონეფშა გენშაშქვეს.<ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117657 |title=Russia Completes 'Most of Withdrawal' – EU Monitors |publisher=Civil Georgia|date=8 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref><ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117667 |title=Moscow Says EU Monitors Fully Control 'Buffer Zones' |publisher=Civil Georgia|date=9 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref> ლჷმაშ უკული, საქორთუო ანტკიცენს, ნამჷ-და აფხაზეთ დო ობჟათე ოსეთ [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|დორხველ ოკუპირებულ ტერიტორიეფ]] რენ.<ref name="parliament.ge">{{cite web |url=http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |title=Resolution of the Parliament of Georgia on the Occupation of the Georgian Territories by the Russian Federation |date=29 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903224516/http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |archive-date=3 September 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |title=Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory |publisher=Civil.Ge |date=28 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |archive-date=3 September 2008 |url-status=live}}</ref> === ქორთულ ორცებაშ თარობა (2012–ასეშა) === [[ფაილი:Solvita Āboltiņa tiekas ar Gruzijas premjerministru (cropped).jpg|thumb|upright|[[ბიძინა ივანიშვილი]] — „[[ქორთული ორცება — დემოკრატიული საქორთუო|ქორთულ ორცებაშ]]“ დჷმარსხუაფალ დო პატჷცემულ დუდმახვენჯი.]] [[საქორთუოშ საპარლამენტოშ გიშაგორუეფი 2012|2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფშო]] ხაზირებაშის, საქორთუოქ მანჯჷ საკონსტიტუციო რეფორმეფ [[საპარლამენტო სისტემა|საპარლამენტო დემოკრატიაშა]] გინულაშ ღანკით, ნამუშით ემაჸონაფალ ხემანჭაუფეფ პრეზიდენტშე პრემიერ-მინისტრის გეგნაჩჷ.<ref>{{cite news |title=Georgia's Constitutional Changes |url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/georgia/georgia-s-constitutional-changes |work=International Crisis Group |date=1 March 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> გინულა დოჭყაფედუკო-ოკო 2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფით დო გათებედუკო-ოკო [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 2013|2013 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფით]]. [[საქორთუოშ საპარლამენტოშ გიშაგორუეფი 2012|2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფქ]] გიშეგორჷ [[ართოიანი ნაციონალური ყარაფი|ართოიან ნაციონალურ ყარაფიშ]] მარცხებათ დო პარტია „[[ქორთული ორცება — დემოკრატიული საქორთუო|ქორთულ ორცებაშ]]“ გომორძგუათ — ნამუთ რდჷ პირველ თინჩალგიშაგორუეფშ რზათ ხეშუულებაშ გინოჩამა საქორთუოს.<ref>{{Citation|title=Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election|newspaper=Civil.ge|date=2 October 2012|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299|access-date=29 December 2021|archive-date=29 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229182211/https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299|url-status=live}}</ref> პირველ წანა ახალ „ქორთულ ორცებაშ“ თარობაშ დო პრეზიდენტ სააკაშვილიშ შქას აწორინაფაშ „კოჰაბიტაციაშ“ (წორორინაშ) ბორჯით ეიშანჷ.<ref>{{cite news |title=Georgian tycoon Ivanishvili confirmed as prime minister |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-parliament-idUSBRE89O0Z820121025 |work=Reuters |date=25 October 2012|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia: Conflict Rather than Cohabitation |url=https://eurasianet.org/georgia-conflict-rather-than-cohabitation |work=Eurasianet |date=8 February 2013|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia's Historic Transition Faces Crucial Tests In 2013 |url=https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |work=RFE/RL |date=16 December 2012 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |url-status=live }}</ref> [[გიორგი მარგველაშვილი|გიორგი მარგველაშვილქ]], „ქორთულ ორცებაშით“ წჷმორინაფილ კანდიდატიქ, გიშაგორუეფს გიმორძგჷ დო სააკაშვილ დოთირჷ, ნამუქჷთ „ქორთულ ორცებაშ“ ხემანჭუაფა ხოლო უმოსო გაჸონიერჷ.<ref>{{cite news |title=Georgia PM ally Giorgi Margvelashvili 'wins presidency' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |work=BBC News |date=27 October 2013 |archive-date=26 October 2022 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026225539/https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |url-status=live }}</ref> [[ბიძინა ივანიშვილი]], ბიზნესმენი, ნამუქჷთ დარსხჷ „ქორთულ ორცება“, რდჷ თიშ პირველ პრემიერ-მინისტრი, სოიშახ 2013 წანას ვეგნოდირთჷნ. მარა, თინა იშენით პარტიაშ არძაშე გაულამ პერსონათ სქიდუდჷ, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 2018 წანაშახ აკა პოსტ ვაუკებუდჷნ.<ref>{{cite news |title=Irakli Garibashvili Named as Georgia's Next Prime Minister |url=https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |work=Jamestown Foundation |date=4 November 2013 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Did Georgia's 'Informal Leader' Pressure Prime Minister To Resign? |url=https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |work=RFE/RL |date=24 December 2015 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171312/https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |url-status=live }}</ref> დო სააკაშვილს მუთ ოხჷნ, თიქ საქორთუო 2013 წანაშ გიშაგორუეფშ უკულ მალასნო ქჷდიტუ დო 2018 წანას თის ბრალ წჷმურინეს კორუფციას დო ხემანჭუაფაშ უბადოთ გჷმორინაფას, ნამუსჷთ თინა გინმივარენდჷ. სააკაშვილ ხურგაშ გალეშე აგჷნძორენდუ „ართოიან ნაციონალურ ყარაფიშ“ დუდმახვენჯიშ პოსტის რინას, ნამუქჷთ ასე თარ ოპოზიციურ პარტიათ გჷნირთუ.<ref>{{cite news |title=Mikheil Saakashvili: Georgian ex-president arrested returning from exile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |work=BBC News |date=1 October 2021 |archive-date=15 December 2021 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215195620/https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |url-status=live }}</ref> „ქორთულ ორცებაქ“ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2016|2016 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფს]] გიმორძგჷ დო 150-შე 115 მანდატით საკონსტიტუციო უმენტაშობა მიპალჷ.<ref>{{cite news |title=Constitutional Amendments Initiated |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |work=Civil.ge |date=3 May 2017 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171312/https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgian government offers concessions to end crisis |url=https://eurasianet.org/georgian-government-offers-concessions-to-end-crisis |work=Eurasianet |date=24 June 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Transparency International urges dialogue with civil society during political crisis in Georgia |url=https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |work=Transparency International |date=30 November 2019 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |url-status=live }}</ref> [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 2018|2018 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს]] პარტია „ქორთულ ორცებაქ“ ხუჯ დუკინჷ ზოხორინელ კანდიდატ [[სალომე ზურაბიშვილი|სალომე ზურაბიშვილს]], ნამუქჷთ მაჟირა ტურს გიმორძგჷ დო ქიანაშ ისტორიას პირველ ოსურ პრეზიდენტო გჷნირთუ.<ref>პარლამენტიშ სპიკერ [[ნინო ბურჯანაძე]]ს ჟირშა უკებუდჷ პრეზიდენტიშ მოღალობაშ პოსტი, 2003 დო 2007 წანეფს.</ref> თენა რდჷ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ეკონია ბონ გიშაგორუეფი, ანდანე გეჸვენჯ საკონსტიტუციო რეფორმეფქ არძაშოულ კალიშრღვაფა გაუქვეს .<ref name="Georgia elects Salome Zurabishvili">{{cite news |title=Georgia elects Salome Zurabishvili as first woman president |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |work=BBC News |date=29 November 2018 |archive-date=26 October 2022 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026225543/https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |url-status=live }}</ref> 2019 წანას, რუს დეპუტატი, [[სერგეი გავრილოვი (პოლიტიკოსი)|სერგეი გავრილოვიშ]], ვიზიტიშ დო თიშ „[[მართმადიდებელობაშ ინტერპარლამენტურ ასამბლეა]]ს“ კათაფაშ გეშა, [[საპროტესტო გიშულეფ საქორთუოს 2019-2020|პროტესტეფ გჷმიჭანუ]]. პროტესტანტეფ თხულენდეს ოგიშაგორუე რეფორმას რინელ ესვარილი, პროპორციულ-მაჟორიტარულ ოგიშაგორუე სისტემაშ ოთირალო, ნამუთ, თინეფიშ ტკიცებათ, 2016 ანას გიშაგორუეფს გამაგე პარტიას კაბეტ უმენტაშობას არზენდჷნ. გამაგე პარტიაქ კანკალე მოთხირს ქუდაჸუნჷ დო გავრილოვიშ ვიზიტ გადღანჷ. 2020 წანაშ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2020|საპარლამენტო გიშაგორუეფ]]შახ, ტომბა პოლიტიკური კრიზისიშ გინაძალებერო მანჯებულ ერეფოშქაშე მედიაციაშ უკული, თე გიშაგორუეფშო სპეციალურო დენტკიცჷ თირელ ოგიშაგორუე სისტემაქ.<ref>{{cite news |title=Georgian Dream, Opposition Reach Consensus over Electoral Reform |url=https://civil.ge/archives/341385 |work=Civil.ge |date=8 March 2020 |access-date=29 December 2021 |archive-date=20 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211220002113/https://civil.ge/archives/341385 |url-status=live }}</ref> დოკინელ ოგიშაგორუე ბარიერიშ შედეგო, პარლამენტის ჩხორო პარტიაქ ქჷმოხვადუ. „ქორთულ ორცებაქ“ ხონარეფიშ 48 პროცენტ მიღჷ, დახე თიჯგურა მაძირაფალი, მუთ ოთხ წანაშ კინოხჷნ, ნამუთ, უმოს პროპორციულ ოგიშაგორუე სისტემაშ დო მაჟორიტარულ ოლქეფშ მუდანობაშ შანულამო დარკებაშ გეშა, 150-შე 90 მანდატშა გეგნიჸონჷ. მარა, ოპოზიციაქ ქვირთოსანობა ქეკადჷ ხეშუულებას, ნამუქჷთ გეგმიჭანჷ მუსხირენთუთამ [[საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისი 2020-2021|პოლიტიკურ კრიზისი]]. ოპოზიცია დო მომიტინგე მენმოღალეეფ ხეახალ გიშაგორუეფს თხულენდს.<ref>{{cite news |title=Georgia protests: Tbilisi police fire water cannon at demonstrators |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |work=BBC News |date=8 November 2020 |archive-date=15 December 2021 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215193329/https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |url-status=live }}</ref> პოლიტიკურ კრიზისიქ ობორჯეთ გემანჯჷ 2021 წანაშ პირელს, ევრორსხუშ აშაჸუნათ მეღებულჷ აპიჯაფათ,<ref>{{cite news |title=New EU Proposal: Amnesty for Rurua, Melia, 2022 Snap Polls if GD Gets Less than 43% in Locals |url=https://civil.ge/archives/413785 |work=Civil.ge |date=18 April 2021 |access-date=29 December 2021 |archive-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226180603/https://civil.ge/archives/413785 |url-status=live }}</ref> ნამუშეთ მუზმარენ თუთაშ უკულ გეგშართჷ მუჭოთ გამაგე პარტია „ქორთულ ორცებაქ“, თეშ ოპოზიციურ „ართოიან ნაციონალურ ყარაფიქ“.<ref>{{cite news |title=President Michel to Start Consultations after GD's EU-Brokered Deal Withdrawal |url=https://civil.ge/archives/434558 |work=Civil.ge |date=29 July 2021 |access-date=29 December 2021 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026082704/https://civil.ge/archives/434558 |url-status=live }}</ref> 2022 წანას, [[საქორთუო დო რუსეთ-უკრაინაშ ლჷმა|უკრაინაშა რუსეთიშ მინოკათუაშის]], საქორთუოქ უკრაინას დიპლომატიურო დო ჰუმანიტარულო ქალუდირთჷ, მარა ვაკათაფე შხვა ქიანეფს რუსეთიშო სანქციეფიშ მიშაღალაშ ოკითხირეს. ლჷმაშ დოჭყაფაშე, [[რუსეფიშ ემიგრაცია რუსეთ-უკრაინაშ ლჷმაშ ბორნჯის (2022–ასეშა)|რუს გინოყარაფილეფიშ]] გინაულარ ქიანეფს შქას, საქორთუო პირველ აბანს რე. რუსეფს, თეშ მუჭოთ ანდა შხვაშ თურსჷნ, ვიზაშ უმუშო ართ წანაშ განწეხანს დოსქილადაშ ნება უღჷდეს, მარა ანდა ქორთუქ საქორთუოს რუს მენმოღალეეფიშ მოძინელ მუდანობა უშქურანჯობაშ რისკო აჩამა დიჭყჷ.<ref>{{Cite news |last=Shota Kincha |date=22 May 2022 |title=Russian exiles get a chilly reception in Georgia – VoxEurop |language=en-US |work=Voxeurope |url=https://voxeurop.eu/en/russian-exiles-get-a-chilly-reception-in-georgia/ |access-date=2022-06-26}}</ref><ref>{{Cite news|date=20 May 2023 |title=90 დღე 366-ის წინააღმდეგ - საქართველო-რუსეთის უვიზო მიმოსვლის მოკლე ისტორია|language=en-US |work=Radio Freedom|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/საქართველო-რუსეთის-უვიზო-მიმოსვლის-მოკლე-ისტორია/32419480.html}}</ref> ლჷმაშ დოჭყაფაშე მალასნო, საქორთუოქ ევრორსხუშა კათაფაშ გჷნაცხად უკრაინა დო მოლდოვაწკჷმა ართო გენშეღჷ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ეკონია ჟირ ქიანაქ კანდიდატიშ სტატუს მუზმარენ თუთაშ უკულ მიღჷ, საქორთუოს კანდიდატიშ სტატუსიშ დაინალებერო პიჯალეფ გენშუღეს, ნამუეფჷთ უმენტაშო სასამართო რეფორმეფს, კანონიშუჟინაშობას, დეოლიგარქიზაციას დო მაღალპოლარიზებულ პოლიტიკურ დო მედიაელმოლიშ გინოჭყვიდუას ოხუდჷ.<ref>{{Cite web |date=2022-06-17 |title=European Commission's Memo Detailing Recommendations for Georgia |url=https://civil.ge/archives/496656 |access-date=2025-04-08 |work=Civil Georgia |language=en |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707183921/https://civil.ge/archives/496656 |url-status=live }}</ref> [[ფაილი:2024_Georgian_Protests,_May_2_a.jpg|thumb|[[გერგეზეფიშ მოედანი|გერგეზეფიშ მოედანს]] ოშობათ მომიტინგე ტრანსპორტიშ ყარაფის ოცილუ]] გეჸვენჯ თუთეფს ევრორსხუწკჷმა ურთიართობეფქ გეუფრაშუ, პარტია „ქორთულ ორცებაქ“ პროევროპულ სოციალ-დემოკრატიულშე ევროსკეპტიკურ დო სოციალურო კონსერვატიულ პარტით გჷნირთუ. 2023 წანაშ მელახის, „ქორთულ ორცებაქ“ ქეშეცადჷ მეუღებუდუკო კანონ შხვაშ თურ გაულაშ ქანთელუაშ გეშა, ნამუთ ვასათარობო ორგანიზაციეფს (ენჯეო) ავალდებულენს, დერეგისტრირან „შხვაშ თურ გაულაშ აგენტეფო“, დო თინეფს დაფინანსებაშ 20 პროცენტშე უმოს შხვაშ თურშე გენშალენა-და.<ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Law on "Transparency of Foreign Funding" Passes 76-13 in the First Reading |url=https://civil.ge/archives/529567 |access-date=2024-05-12 |website=Civil Georgia |language=en-US |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308124013/https://civil.ge/archives/529567 |url-status=live }}</ref> კანონპროექტშენ დისკუსიეფ ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ, გოეროშ დო ევრორსხუშ პროტესტიშ დო გენჭირაშ ფონს იმანჯჷ.<ref>{{Cite web |last=Ritchie |first=Rhea Mogul, Sophie Tanno, Niamh Kennedy, Hannah |date=2023-03-09 |title=Georgia withdraws 'foreign influence' bill but opposition vows more protests |url=https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |access-date=2024-05-12 |website=CNN |language=en |archive-date=9 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309090219/https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |url-status=live }}</ref> მანგურ კანონპროექტ 2024 წანაშ პირელს წჷმარინუეს დო გეჸვენჯ თუთას მიღეს.<ref>{{Cite web |title=Ruling party to resubmit bill on transparency of foreign influence to Parliament {{!}} AGENDA.GE |url=https://agenda.ge/en/news/2024/38524 |access-date=2024-05-12 |website=agenda.ge |language=en}}</ref> 2023 წანაშ ქირსეთუთას, უმენტაშ პიჯალეფიშ ურთებუობაშ უმკუჯინალო, საქორთუოს ევრორსხუშ კანდიდატიშ სტატუსიქ მიაჩჷ. თეშ მანგიორო, თე კრიტერიუმეფ დო გენაძინეფი, მუჭომით რე 2024 წანაშ დუდიშულ დო თინუ საპარლამენტო გიშაგორუეფი, თი პიჯალათ გჷნირთუ, ნამჷ-და საქორთუოს გეგნურთუმუდუკო კათაფაშ გეშა რეალურ მორაგადეეფშან.<ref>{{Cite web |date=2023-11-08 |title=EC Spells Out Nine Steps for Georgia to Start Accession Negotiations |url=https://civil.ge/archives/568417 |access-date=2025-04-08 |work=Civil Georgia |language=en |archive-date=17 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240817002155/https://civil.ge/archives/568417 |url-status=live }}</ref> 2024 წანაშ 26 გჷმათუთას მანჯებულჷ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2024|საპარლამენტო გიშაგორუეფს]] საეგებიო აკორცუაფეფქ დო ქვირთოსანობაქ გჷმიჭანუ [[საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისი (2024-ასეშა)|პოლიტიკურ კრიზის]] დო [[საქორთუოშ საპროტესტო აქციეფი (2024-2026)|პროტესტეფი]]. კრიზისიქ გეუფრაშუ თიშ უკული, მუთ პრემიერ-მინისტრ [[ირაკლი კობახიძე]]ქ 2028 წანაშახ [[საქორთუოშ კათაფ ევროპაშ რსხუშა|ევრორსხუშა კათაფაშ პროცესიშ]] ობორჯეთ გაჩემებაშ გეშა გაცხადჷნ დო თეშ სამანჯელო შანტაჟ მიჸონუ.<ref>{{Cite web |title=PM Kobakhidze: No EU accession negotiations until 2028, rejecting grants to avoid blackmail |url=https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203101528/https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |url-status=live }}</ref> გამაგე პარტიაშ კანდიდატიშ, [[მიხეილ ყაველაშვილი]]შ, პარლამენტიშ ოგიშაგორუე კოლეგიაშით ახალ პრეზიდენტო ინაუგურაციაშ ფონს პოლიტიკურ კრიზისიშ მორანწკე რაუნდიქ დიჭყჷ. კინოხიან პრეზიდენტ [[სალომე ზურაბიშვილი|სალომე ზურაბიშვილქ]], ნამუთ 2020–2021 წანეფს საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისიშ ბორჯის გამაგე პარტიას აწუდირთჷნ, თე პროცეს ვალეგიტიმურო მირჩქინჷ დო ხეშუულებაშ გინოჩამაშ აღიარებაშენ ვარ გაცხადჷ.<ref>{{Cite web |title=Joint Statement by High Representative Josep Borrell and European Commission on Parliamentary elections |url=https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204050004/https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Two Georgia opposition leaders arrested at anti-government protest |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/02/georgia-opposition-leaders-arrested-anti-government-protest |date=2025-02-02 |access-date=2025-04-08 |website=The Guardian |language=en}}</ref> == გეოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ გეოგრაფია}} [[ფაილი:Georgia Topography.png|thumb|250px|მარჯვნივ|საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა]] [[ფაილი:Koppen-Geiger Map GEO present.svg|thumb|upright=1.30|საქორთუოშ [[კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაცია|კლიმატიშ კლასიფიკაცია]]შ რუკა კიოპენიშ სისტემაშ მეჯინათ]] საქორთუო გვალამ ქიანა რე, ნამუთ დახე ედომუშამო [[ობჟათე კავკაცია|ობჟათე კავკაციას]] იდვალუაფუ დო თიშ ტერიტორიაშ [[ბჟაეიოლი საქორთუო|მოჩილ ნორთ]] [[კავკაციონი|კავკაციაშ წყარგჷმართეშ]] ოორუეშე, [[ოორუე კავკაცია]]ს რე.<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/100270/Caucasus 'Caucasus (region and mountains, Eurasia)'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100427041609/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/100270/Caucasus |date=27 April 2010 }}. ''[[Encyclopædia Britannica]]'', 2010: "Occupying roughly {{convert|170000|mi2|km2|abbr=on}}, it is divided among Russia, Georgia, Azerbaijan, and Armenia and forms part of the traditional dividing line between Europe and Asia. It is bisected by the Caucasus Mountains; the area north of the Greater Caucasus range is called Ciscaucasia and the region to the south Transcaucasia. Inhabited from ancient times, it was under nominal Persian and Turkish suzerainty until conquered by Russia in the 18th–19th centuries."</ref><ref>{{cite web|url=http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html|title=CESWW – Definition of Central Eurasia|publisher=Cesww.fas.harvard.edu|access-date=6 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100805052739/http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html|archive-date=5 August 2010}}</ref> ქიანა იდვალუაფუ ოორუე განედეფიშ 41°-შე 44°-შა დო ბჟაეიოლ გრძედეფიშ 40°-შე 47°-შა, ფართობი — 67,900 კმ². [[ლიხიშ ქჷნდჷრი|ლიხიშ ქჷნდჷრ]] ქიანას ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ნორთეფო რთჷნს.<ref name="Cac">{{cite web|url=http://www.cac-biodiversity.org/geo/geo_geography.htm |title=Georgia:Geography |publisher=Cac-biodiversity.org |access-date=3 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511110424/http://www.cac-biodiversity.org/geo/geo_geography.htm |archive-date=11 May 2011 }}</ref> ისტორიულო, საქორთუოშ ბჟადალ ნორთ კოლხეთიშ ჯოხოთ რდჷ ჩინებული, ბჟაეიოლ პლატოს იბერია ჯოხოდჷ.<ref name="NAG">[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): '''''National Atlas of Georgia – Nationalatlas von Georgien''''', 138 pages, Steiner Verlag, 2018{{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[კავკაციონი]]შ გვალამ ქჷნდჷრ გუთმაჭყანს საქორთუოშ ოორუე ხურგის.<ref name="Cac" /> ქვალაშ ქჷნდჷრს გიშმალ თარ შარეფ რუსეთიშ ტერიტორიაშა [[დინოხოლენი ქართლი]]შ დო ოორუე ოსეთიშ მემარსხუაფალ როკიშ სორილიშ დო (საქორთუოშ [[ხევი (აკანი)|ხევიშ]] აკანს) [[დარიალიშ ლეხერიშ]] გიშულათ მეურს. ქიანას ობჟათეშე უხურგანს [[მორჩილი კავკაციონი|მორჩილ კავკაციონიშ]] გვალეფი.<ref name="Cac" /> კავკაციონიშ ქჷნდჷრიშ სიმაღალა ბრელით უმოს რე მორჩილ კავკაციონშე, თიშ უმაღალაშ კონკეფ ზუღაშ დონეშე 5000 მეტრშე უმოს სიმაღალას. [[ფაილი:Kasbek from Tsminda Gergeti (10600419415).jpg|thumb|[[მყინვარწვერი]] საქორთუოშ ოორუე-ბჟაეიოლშე]] საქორთუშო უმაღალაშ გვალა რე [[შხარა]], 5,203 მეტრი, მაჟირა უმაღალაში — [[ჯანღა]], ზუღაშ დონეშე 5,059 მ. შხვა ჩინებულ კონკეფ რე: [[მყინვარწვერი]] — 5,047 მ., [[შოთა რუსთაველიშ კონკი]] — 4,960 მ., [[თეთნულდი]] — 4,858 მ., [[უშბა]] — 4,700 მ. დო [[აილამა]] — 4,547 მ.<ref name="Cac" /> ჟიმოშინელ კონკეფშე ხვალე მყინვარწვერ რე [[ვულკანი|ვულკანურ]] გოჭყაფაში. კავკაციონშ თარ ქჷნდჷრიშ მანგას, მყინვარწვერ დო შხარაშ შქას (დოხოლაფირო 200 კმ-შ მეძენას) რინელ რეგიონს ანდა [[ჯიშთი|ჯიშთ]] დომინირენს.<ref name="NAG"/> ტერმინ „მორჩილ კავკაციონიშ გვალეფი“ შხირას გჷმირინუაფუ ობჟათე საქორთუოშ გვალამ (სუბეეფიშ) ტერიტორიეფიშ ეიოჭარალო, ნამუეფჷთ ლიხიშ ქჷნდჷრით კაბეტ კავკაციონიშ ქჷნდჷრწკჷმა რე მერსხილი.<ref name="Cac" /> ედომუშამო რეგიონქ შილებე დიხასიათას, მუჭოთ შხვადოშხვა, ურთიართმერსხილ გვალაშ ქჷნჷრეფიშ (თარო ვულკანურ გოჭყაფაშ) დო პლატოეფშე აკონწყილი, ნამუეფიშ სიმაღალა 3,400 მეტრის ვეგნანჭჷნ. თე ტერიტორიაშ გიშარჩქინელ მახასიათებელეფ რე [[ჯავახეთიშ გაბარი]], ტობეფი, თინეფს შქას [[ტაბაწყური]] დო [[ფარავანი (ტობა)|ფარავანი]], თაშნეშე მინერალურ დო ჩხე წყარეფი. საქორთუოშ ჟირ თარ წყარმალუ რე [[რიონი]] დო [[მტკვარი]].<ref name="NAG"/> === ტოპოგრაფია === [[ფაილი:Zemo Svaneti, June, 2018-10.jpg|thumb|მარცხნივ|შონე — საქორთუო]] ქიანაშ ტერიტორიას ლანდშაფტ ძალამ ანდაკორობამ რე. ბჟადალ საქორთუოშ ლანდშაფტ იკათუანს რზენიშ ლენჭყერ ტყალეფშე, დღვებუეფშე დო [[ზჷმიერო ჭოროფამ ტყა|ზჷმიერო ლამე ტროპიკულ ტყალეფშე]] იროიან თირეფშა დო ჯიშთეფშა, ქიანაშ ბჟაეიოლ ნორთის — [[გვერდო ტიოზიშ ზონეფი|გვერდო არიდულ]] ველეფიშ მორჩილ მუნაკვათეფჷთ აფხვადჷნა.<ref name="NAG"/> [[ფაილი:სვანეთი,ქურულდის ტბები.jpg|thumb|მარცხნივ|ქურულდიშ ტობეფი, შონე, საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე]] ბჟადალ საქორთუოშ რზენ რაიონეფს ორთაშობურ ჰაბიტატიშ კაბეტ ნორთიქ ეკონია 100 წანაშ განწეხანს [[ოფუტეშ მეურნობა]]შ წუმოძინაშ დო ურბანიზაციაშ გეშა ქეგედინჷ. კოლხეთიშ რზენიშ ტყალეფიშ უმენტაშ ნორთ ასეშო ფაქტობურო ვა რე, თი რეგიონეფიშ მოხ, ნამუეფჷთ ერუანულ პარკეფშა დო ტყაჩირეფშა მიშმურსჷნ (სამან., [[პალიასტომი]]შ ტობაშ ტერიტორია). ასეშო, ტყაშოფორუე, ზოგადო, რზენეფიშ უმუშო სქიდუ დო თარო ლაკადეფს დო გვალეფს იდვალუაფუ. ბჟადალ საქორთუოშ ტყალეფ, ზუღაშ დონეშე 600 მეტრიშ გიმე, თარო ფურცელამ ჯალეფშე აკმოდირთუ დო იკათუანს თიჯგუარ გვარობეფს, მუჭომეფით რე: [[ჭყონი]], [[ცჷ (ჩანარი)|ცჷ]], [[წიფური]], [[ჭანდარი]], [[ლანჯი|ლანჯ]] დო [[ჭუბური]]. ანდა აბანს თაშნეშე აფხვადჷნა იროწვანე გვარობეფი, მუჭომით რე [[ბზაკალი]]. საქორთუოშ 4000-შე უმოს მაღალ ჩანარშე დოხოლაფირო 1000 [[ენდემიზმი|ენდემურ]] რე.<ref>{{cite web |url=http://www.endemic-species-caucasus.info/ |title=Endemic Species of the Caucasus |publisher=Endemic-species-caucasus.info |date=7 January 2009 |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412080946/http://www.endemic-species-caucasus.info/ |archive-date=12 April 2009 |url-status=live }}</ref> [[ფაილი:2025-05-25 Vardzia 9.jpg|thumb|მარცხნივ|ქვიბ ნოღა — [[ვარძია]], გიმე წყარმალუ [[მტკვარი]]შ ლეხერით]] [[აჭარა]]ს, [[მესხეთიშ ქჷნდჷრი]]შ ბჟადალ-ცენტრალურ ფერდეფს, თეშ მუჭოთ მუზმარენ ლოკაციას სამარგალოს დო აფხაზეთის, [[ზჷმიერო ჭოროფამ ტყა|ლამე ზჷმიერ კლიმატიშ ტყალეფ]] ჩანს. ზუღაშ დონეშე 600–1000 მეტრიშ სიმაღალას, ფურცემაცჷმე ტყა მიასვარუ ფართოფურცელამ დო წვიწვამ გვარობეფიშ მაკათურ ესვარილ ტყას. ზონა თარო აკმოდირთუ წიფურიშ, [[კავკაციურ შვაჭა|შვაჭა]]შ დო [[კედრი]]შ ტყალეფშე. 1,500–1,800 მეტრიშ სიმაღალაშე ტყა უმენტაშო წვიწვამ რე. ჯალეფიშ ღოზი, მუჭოთ წესი, დოხოლაფირო 1800 მეტრის ითებუ დო თის ალპურ ზონა თირანს, ნამუთ უმენტაშ ტერიტორიას ზუღაშ დონეშე 3000 მეტრაშ სიმაღალაშახ იაფჩჷ.<ref name="NAG"/> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ართამ ლანდშაფტ ანდამუდანობაშ ველს დო ლეხერს იკათუანს, ნამუეფჷთ გვალეფით რე გიშართილი. ბჟადალ საქორთუოშე გინორთი, ბჟაეიოლ საქორთუოშ ტყალეფიშ დახე 85 პროცენტ ფურცელმაცჷმე რე. წვიწვამ ტყალეფ ხვალე [[ბორჯომიშ ლეხერი|ბორჯომიშ ლეხერს]] დო უძგალაშ ბჟადალ ტერიტორიას ჩანს. ფურცელმაცჷმე ჯალეფიშ გვარობეფს შქას ჩანს [[წიფური]], [[ჭყონი|ჭყონ]] დო [[ცხიმური]]. შხვა ფურცელმაცჷმე გვარობეფშა მიშმურს [[ლაკინჩხა]]შ მუზმარენ გვარობას, [[ფარფალიაჯა]]ს, [[ლანჯი]]ს დო [[თხირი|თხირს]].<ref name="NAG"/> ზურაშ დონეშე 1000 მეტრიშ სიმაღალას (გიშაკერზაფილო [[თუშეთი]]ს, [[ხევსურეთი]]ს დო [[ხევი (აკანი)|ხევს]]) ფართოთ ჩანს [[სოსნოვსკიშ ფიჭვი|ფიჭვიშ]] დო ლაკინჩხაშ ტყალეფი. ზოგადო, ბჟაეიოლ საქორთუოს ტყალეფ ზუღაშ დონეშე 500–2,000 მეტრიშ სიმაღალას აფხვადჷნა, ალპურ ზონა — 2,000–2,300-შე 3,000–3,500 მეტრაშა. აკა ასქილადირ კაბეტი, რზენიშ ტყალეფ კახეთიშ [[ალაზანი]]შ ვეს რე.<ref name="NAG"/> <!-- === კლიმატი === {{თარი|საქორთუოშ კლიმატი}} [[ფაილი:Waterfall in Mtirala National Park.JPG|thumb|right|Parts of Western Georgia have a subtropical climate, with frequent rain and plenty of green vegetation.]] [[ფაილი:Chaukhi Mountain & Tina Lake, Juta Valley, Mtskheta-Mtianeti, Georgia.jpg|thumb|right|A small [[alpine lake]] in northeastern Georgia]] The climate of Georgia is extremely diverse, considering the nation's small size. There are two main climatic zones, roughly corresponding to the eastern and western parts of the country. The Greater Caucasus Mountain Range plays an important role in moderating Georgia's climate and protects the nation from the penetration of colder air masses from the north. The Lesser Caucasus Mountains partially protect the region from the influence of dry and hot air masses from the south.<ref name="Georgia">{{cite news |last1=Howe |first1=G. Melvyn |last2=Lang |first2=David Marshall |title=Georgia |newspaper=Encyclopedia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Georgia |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=17 December 2020 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007223026/https://www.britannica.com/place/Georgia |url-status=live }}</ref> Much of western Georgia lies within the northern periphery of the humid subtropical zone with annual precipitation ranging from {{convert|1000|–|2500|mm|in|0|abbr=on}}, reaching a maximum during the Autumn months. The climate of the region varies significantly with elevation and while much of the lowland areas of western Georgia are relatively warm throughout the year, the foothills and mountainous areas (including both the Greater and Lesser Caucasus Mountains) experience cool, wet summers and snowy winters (snow cover often exceeds {{convert|2|m|disp=or}} in many regions).<ref name="Georgia" /> Eastern Georgia has a transitional climate from humid subtropical to continental. The region's weather patterns are influenced both by dry Caspian air masses from the east and humid Black Sea air masses from the west. The penetration of humid air masses from the Black Sea is often blocked by mountain ranges ([[Likhi Range|Likhi]] and [[Meskheti]]) that separate the eastern and western parts of the nation.<ref name="NAG"/> The wettest periods generally occur during spring and autumn, while winter and summer months tend to be the driest. Much of eastern Georgia experiences hot summers (especially in the low-lying areas) and relatively cold winters. As in the western parts of the nation, elevation plays an important role in eastern Georgia where climatic conditions above {{convert|1500|m|ft|0}} are considerably colder than in the low-lying areas.<ref name="NAG"/> === ბიოანდაკორობამობა === {{See also|List of fauna of Georgia (country){{!}}List of fauna of Georgia|List of fish of the Black Sea}} [[File:Female Georgian Shepherd - Khevi, Georgia (3).jpg|thumb|[[Georgian Shepherd]] Dog]] [[File:Ჯიხვი ლაგოდეხის ნაკრძალში.jpg|thumb|[[East Caucasian tur]] on the cliffs of [[Lagodekhi Protected Areas]]]] Because of its high landscape diversity and low latitude, Georgia is home to about 5,601 species of animals, including 648 species of [[vertebrate]]s (more than 1% of the species found worldwide) and many of these species are endemics.<ref>{{cite web |url=http://www.biodiversity-georgia.net/index.php?taxon=Chordata |title=Eucariota, Animalia, Chordata |publisher=Institute of Ecology |date=2015 |website=Georgian Biodiversity Database |access-date=7 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625014140/http://www.biodiversity-georgia.net/index.php?taxon=Chordata |archive-date=25 June 2016 }}</ref> A number of large [[carnivore]]s live in the forests, namely [[brown bear]]s, [[wolf|wolves]], [[lynx]]es and [[Panthera pardus tulliana|Caucasian leopards]]. The [[common pheasant]] (also known as the Colchian pheasant) is an endemic bird of Georgia which has been widely introduced throughout the rest of the world as a [[game bird]]. The number of [[invertebrate]] species is considered to be very high but data is distributed across a high number of publications. The spider checklist of Georgia, for example, includes 501 species.<ref name="Caucasus-spiders.info">{{cite web|url=http://caucasus-spiders.info/introduction/checklists/ |title=Caucasian Spiders " Checklists & Maps |publisher=Caucasus-spiders.info |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090328225817/http://caucasus-spiders.info/introduction/checklists/ |archive-date=28 March 2009 }}</ref> The [[Rioni|Rioni River]] may contain a breeding population of the critically endangered [[bastard sturgeon]].<ref>{{cite web |url=https://wwf.panda.org/wwf_news/?364051/ship-sturgeon-georgia |title=Dramatic Double Sturgeon Discovery in Georgia |publisher=WWF |date=15 June 2020 |access-date=26 June 2020 |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629124703/https://wwf.panda.org/wwf_news/?364051/ship-sturgeon-georgia |url-status=live }}</ref> Slightly more than 6,500 species of [[Fungus|fungi]], including lichen-forming species, have been recorded from Georgia,<ref>Nakhutsrishvili, I.G. ["Flora of Spore Producing Plants of Georgia (Summary)"]. 888 pp., Tbilisi, Academy of Science of the Georgian SSR, 1986</ref><ref name="cybertruffle1">{{cite web |url=http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |title=Cybertruffle's Robigalia – Observations of fungi and their associated organisms |publisher=cybertruffle.org.uk |access-date=27 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920032737/http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |archive-date=20 September 2011 |url-status=live }}</ref> but this number is far from complete. The true total number of fungal species occurring in Georgia, including species not yet recorded, is likely to be far higher, given the generally accepted estimate that only about seven per cent of all fungi worldwide have so far been discovered.<ref>Kirk, P.M., Cannon, P.F., Minter, D.W. and Stalpers, J. "Dictionary of the Fungi". Edn 10. CABI, 2008</ref> Although the amount of available information is still very small, a first effort has been made to estimate the number of fungal species endemic to Georgia, and 2,595 species have been tentatively identified as possible endemics of the country.<ref>{{cite web |url=http://www.cybertruffle.org.uk/gruzfung/eng/endelist.htm |title=Fungi of Georgia – potential endemics |publisher=cybertruffle.org.uk |access-date=27 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927173031/http://www.cybertruffle.org.uk/gruzfung/eng/endelist.htm |archive-date=27 September 2011 |url-status=live }}</ref> 1,729 species of plants have been recorded from Georgia in association with fungi.<ref name="cybertruffle1" /> According to the [[International Union for Conservation of Nature]], there are 4,300 species of vascular plants in Georgia.<ref>{{Cite web|url=https://www.iucn.org/content/georgia-%E2%80%93-haven-biodiversity|title=Georgia – a haven for biodiversity|date=7 December 2012|website=IUCN, International Union for Conservation of Nature|access-date=29 June 2019}}{{dead link|date=July 2022|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> Georgia is home to four ecoregions: [[Caucasus mixed forests]], [[Euxine-Colchic deciduous forests]], [[Eastern Anatolian montane steppe]], and [[Azerbaijan shrub desert and steppe]].<ref name="DinersteinOlson2017">{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|year=2017|pages=534–545|issn=0006-3568|doi=10.1093/biosci/bix014|pmid=28608869|pmc=5451287|doi-access=free}}</ref> It had a 2018 [[Forest Landscape Integrity Index]] mean score of 7.79/10, ranking it 31st globally out of 172 countries.<ref name="FLII-Supplementary">{{cite journal|last1=Grantham|first1=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|last10=Callow|first10=M.|last11=Clements|first11=T.|last12=Costa|first12=H. M.|last13=DeGemmis|first13=A.|last14=Elsen|first14=P. R.|last15=Ervin|first15=J.|last16=Franco|first16=P.|last17=Goldman|first17=E.|last18=Goetz|first18=S.|last19=Hansen|first19=A.|last20=Hofsvang|first20=E.|last21=Jantz|first21=P.|last22=Jupiter|first22=S.|last23=Kang|first23=A.|last24=Langhammer|first24=P.|last25=Laurance|first25=W. F.|last26=Lieberman|first26=S.|last27=Linkie|first27=M.|last28=Malhi|first28=Y.|last29=Maxwell|first29=S.|last30=Mendez|first30=M.|last31=Mittermeier|first31=R.|last32=Murray|first32=N. J.|last33=Possingham|first33=H.|last34=Radachowsky|first34=J.|last35=Saatchi|first35=S.|last36=Samper|first36=C.|last37=Silverman|first37=J.|last38=Shapiro|first38=A.|last39=Strassburg|first39=B.|last40=Stevens|first40=T.|last41=Stokes|first41=E.|last42=Taylor|first42=R.|last43=Tear|first43=T.|last44=Tizard|first44=R.|last45=Venter|first45=O.|last46=Visconti|first46=P.|last47=Wang|first47=S.|last48=Watson|first48=J. E. M.|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|year=2020|page=5978|issn=2041-1723|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|pmid=33293507|pmc=7723057|bibcode=2020NatCo..11.5978G |doi-access=free}}</ref> {{clear}} [[ფაილი:Georgia Topography.png|thumb|250px|მარჯვნივ|საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა]] საქორთუო ევროპაშ დო აზიაშ ოკართაფუს, [[კავკაცია]]ს იდვალჷ. ბჟადალშე უხურგანს [[უჩა ზუღა]], ოორუეშე - [[რუსეთი]], ბჟაეიოლშე - [[აზერბაიჯანი]] დო ობჟათეშე [[თურქეთი]] დო [[სომხეთი]]. საქორთუო თი უჯვეშაშ ოტრანსპორტე ოთხშარააკართუს იდვალჷ, ნამუთ მიორსხუანდჷ დო მიორსხუანს ოორუეშ დო ობჟათეშ, ბჟადალუშ დო ბჟაეიოლიშ ქიანეფს. თე შარას გინმიშჷ ევროპა-აზიაშ მიმარსხუაფალი ოტრანსპორტე მაგისტრალი - ჯვეში აბრეშუმიშ შარა. * '''ტერიტორია''' - ქიანაშ ფართობი რე 69 700 კვ.კმ. თანჯეფიშ სიგჷნძა - 1771 კმ. * '''ორთა''' - საქორთუო, მუჭოთ ედომუშამი [[კავკაცია]] ანდა გვალათ რე გიშაგორილი დო უმოსო ლაკადა დიხა რე. * '''ორთაშობური რესურსეფი''': ტყალეფი, ჰიდროენერგია, მანგანუმი, რკინაში მადენი, ლინჯი, მორჩილი მუდანობათ ქუანოშქერი დო ნაფთობი, გვალაში დო ზუღაში კლიმატური კურორტეფი. * '''ქიანაში უდიდაში ნოღეფი''' * [[ქართი]] -ოხორანს 1 108 717 კოჩი *[[ბათუმი]] -ოხორანს 152 839 კოჩი * [[ქუთეში]] -ოხორანს 147 635 კოჩი * [[რუსთავი]] -ოხორანს 125 103 კოჩი * [[სოხუმი]] -ოხორანს ''62 914'' კოჩი შხვა დიდი ნოღეფი: * [[გორი]] -ოხორანს 48 143 კოჩი * [[ზუგდიდი]] -ოხორანს 42 998 კოჩი * [[ფუთი]] -ოხორანს 41 465 კოჩი * [[თელავი]] -ოხორანს 19 629 კოჩი დო შხვა... საქორთუო ო.გ. 41o071 დო 43o351 დო ბ.გ. 40o041 დო 46o441-ს იდვალუაფუ. --> == სახენწჷფო == საქორთუო ოპარლამენტე რესპუბლიკა რე. სახენწჷფოში მადუდე რე [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]], ნამუთ სხუნუშ ხეშუულაფაშ მანჯღვერჷთ რე. თარობაშ მადუდე - [[პრემიერ-მინისტრი]]. ქიანაშ უმაღალაშ კანონმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი პარლამენტი (235 მაკათური), ნამუთ ოთხ წანამოწანას ართიშახ ითირუ პროპორციული დო მაჟორიტარული სისტემათ. * '''ნანანოღა''' - [[ქართი]] * '''ოფიციალური ნინა''' - [[ქორთული ნინა|ქორთული]], [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას]] [[აფხაზური ნინა|აფხაზური]] ქორთულწკჷმა ართო. * '''ერუანული დღახუ''' - [[26 მესი]] (1918), სახენწჷფობური დუდიშულაშ დღა. == საქორთუოშ თანჯეფი == ოსქჷრონე თანჯა საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალუ ნოწილს, დაბა ლესელიძეწკჷმა იჭყაფუ. უკული თინა მეჸუნს [[ფსოუ]]ს, ნამუთ ოდუდეს გვალა აგეფსთაწკჷმა ეჭოფუნს. საქორთუოშ ოორუე თანჯა უმოსო მეჸუნს კავკასიონიშ თარ წყარგმართალ ქჷნდჷრს. გვალა ვაციკფარსიშე გვალა შავიკლდეშა საქორთუოშ თანჯა გეჸუნს წყარგმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუეშე გვალა [[მყინვარწვერი|მყინვარწვერს]] დო [[გვერდით ქჷნდჷრი|გვერდით ქჷნდჷრს]]. ბჟაეიოლი თანჯა იჭყაფუ გვალა [[ტინოვროსო]]შე, გიმურს [[ალაზანიშ ვე]]შა, მეუნს წყარმალ [[ალაზანი|ალაზანს]], სოიშახ 1 კმ ვადოსქიდუ [[მინგეჩაურიშ წყაროთხილუ]]წკჷმა წყარმალიშ კათაფაშა. საქორთუოშ ობჟათე თანჯა იჭყაფუ [[უჩა ზუღა]]წკჷმა, ოფუტე [[სარფი]]ს. თანჯა დიო მეჸუნს, უკული კვათჷნს ლაზისტანიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნორთის, მეჸუნს [[შავშეთი]]ს დო კჷნ კვათუნს [[არსიანიშ ქჷნდჷრი|არსიანიშ ქჷნდჷრს]], ჯავახეთიშ რეგიონიშ დო სომხეთიშ ვულკანურ გვალონას, ლოქიშ ქჷნდჷრს, წყარმალ [[მტკვარი|მტკვარს]] დო [[იორიშ გაბარი|იორიშ გაბარს]]. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. {| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10" |----- ! colspan="3" background: #8B864E | საქორთუოშ რეგიონეფი |----- | colspan="3" align="center" | <div class="float-none"> |----- | ''№'' || ''რეგიონი'' || ''ნანანოღა'' |----- | 1 || [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[სოხუმი]] |----- | 2 || [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი]] || [[ზუგდიდი]] |----- | 3 || [[გურიაშ აკანი]] || [[ოზურგეთი]] |----- | 4 || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[ბათუმი]] |----- | 5 || [[რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანი|რაჭა-ლეჩხუმიშ<br />დო თუდოლენი შონეშ აკანი]] || [[ამბროლაური]] |----- | 6 || [[იმერეთიშ აკანი]] || [[ქუთეში]] |----- | 7 || [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი]] || [[ახალციხე]] |----- | 8 || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[გორი]] |----- | 9 || [[მცხეთა-მთიანეთიშ აკანი]] || [[მცხეთა]] |----- | 10 || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[რუსთავი]] |----- | 11 || [[კახეთიშ აკანი]] || [[თელავი]] |----- | 12 || [[ქართი]] || [[ქართი]] |----- |} == დემოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ დემოგრაფია}} ისტორიოგრაფიას მეღებული მუნაჩემეფით [[XIII ოშწანურა]]ს ქორთუეფიშ მუდანობა 5 მილიონს ოჭირინუანდჷ. უჩინებუ რე XIV-XVII ოშწანურეფიშ მუნაჩემეფი. XVIII ოშწანურაშ შქა წანეფშე საქორთუოშ მახორობას (ასეიან ხურგეფს) 761 ვითოშით ანგარიშენდეს, თინეფშე 5% ოხორანდჷ ნოღეფს. 1800 წანაშო საქორთუოშ (ასეიან ხურგეფს) მახორობა 675 ვითიოშშე უმოსი რდჷ, თაურეშე ბჟაეიოლ საქორთუოშა მიშჷ მახორობაშ 45,6%, ბჟადალაშა – 54,4%. 1832 წანა 840 ვითოშშა მიძინჷ, 1865 წანას — 1 289 200-ს გეგნაჩირთჷ. 1897 წანას, საქორთუოშ მახორობა რდჷ 1 919 400 ადამიერი, 1914 წანას — 2 600 400. ართი ოშწანურაშ გოძვენას საქორთუოშ მახორობაქ 3,4-სხით მიძინჷ. [[პავლე ინგოროყვა]]სშ ჩინებათ, 1916 წანას საქორთუოშ მახორობა აკმადგინანდჷ 3 365 000 ადამიერს, თინეფშე 2 349 000 ადამიერი რდჷ ქორთუ.<ref>''ინგოროყვა პ.'' „საქართველოს ტერიტორიის საზღვრების შესახებ გვ. 16-17 – თბილისი, 1990</ref> საქორთუოშ მახორობაქ მეხოლაფირო 200 ვითოშით დირკჷ [[პირველი მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის დო [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|პირველი რესპუბლიკაშ]] წანეფს, ნამუთ ირიათოიანი ლჷმეფით დო ტერიტორიეფიშ დინაფათ რდჷ გოპიჯაფილი. 1921 წანას საქორთუოშ მახორობაქ 2 410 ვითოშშახ ქუმორთჷ. XX ოშწანურაშე, მახორობაშ მუდანობაშ დოდგინა მახორობაშ არძაშოული მეშქაშობათ მუთმოხვადჷ. პირველი ეჭარუაქ სხუნუური საქორთუოს [[1926]] წანას იმანჯჷ, ეკონიაქ — [[1989]] წანას. ზოხორინელი საქორთუოს მახორობაშ ეჭარუაქ იმანჷ 2002 დო 2014 წანეფს. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! ეჭარუაშ წანა !! მახორობა !! ქომოლკოჩი !! ოსური |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1926|1926]]|| 2 677 200 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1939|1939]]|| {{ძინა}} 3 540 000 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1959|1959]] || {{ძინა}} 4 044 045 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1970|1970]] || {{ძინა}} 4 686 358|| || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1979|1979]] || {{ძინა}} 5 014 800 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1989|1989]]|| {{ძინა}} 5 400 800 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2002|2002]] || {{რკება}} 4 601 500 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2014|2014]] || {{რკება}} 3 787 000|| || |- |2020 || {{რკება}} 3 716 900 || || |} 1989 წანაშ ეჭარუათ საქორთუოშ მახორობა 5 443 000 კოჩი რდჷ, 2002 წანაშო - 4 601 500. მუჭოთ რჩქჷნი, საქორთუოშ მახორობაქ 13 წანაშ დინოხოლე ართი ნოხუთალით მირკჷ. ეკონია პერიოდეფს საქორთუოს მოხვალამირ რთულ პოლიტიკურ მოლინეფქ დო მონკა სოციალურ-ეკონომიკურ კრიზისიქ გჷმიჭანუ საქორთუოშ მახორობაშ ოგჷნაფალი ნორთიშ გუშულა თანჯეფსგალე. თეწკჷმა, მირკჷ დაბადებაქ დო ქჷმიძინჷ ღურუამობაქ დო ქიანაქ მონკა დემოგრაფიულ სიტუაციას ქინოლჷ. მუთ ოწაწჷ [[ქორთუეფი|ქორთუეფს]], 1989 წანას რდჷ 3 787 000 კოჩი, მუთ საქორთუოშ მახორობაშ 70,1 %-ს აკმადგინანდჷ. 2002 წანას ქორთუეფიშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 3 661 000 კოჩის, მუთ ქიანაშ მახორობაშ 83,8 % რდჷ. 2006 წანაშ ოფიციალური მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, საქორთუოშ ცენტრალურ ხეშუულობაშ კონტროლირებად ტერიტორიას დოხოლაფირო 4 661 473 კოჩი, ოხორანს. მახორობაშ ძინაშ ტემპი აკმადგინანს 0,74 %-ს. * '''ეთნიკური აკოდგინალა''' (საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[ქორთუეფი]] — 86,8 %, [[აზერბაიჯანარეფი]] — 6,3 %, [[სომეხეფი]] — 4,5 %, [[რუსეფი]] — 0,7 %, [[ოსეფი]] — 0.4 %, [[იეზიდეფი]] — 0,3 %, [[უკრაინალეფი]] — 0,2 %, [[ქისტეფი]] — 0,2 %, [[ბერძენეფი]] — 0,2 % დო შხვეფი; * '''რელიგიური აკოდგინალუა''' (უმოსო საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი ქირსიანეფი]] — 83,4 %, [[ისლამი|მუსლიმანეფი]] — 10,7 %, [[სომხური სამოციქულო ეკლესია|სომეხი გრიგორიანალეფი]] — 2,9 %, [[კათოლიციზმი|კათოლიკეეფი]] — 0,5 %, [[იეზიდიზმი|იეზიდეფი]] – 0,2 % დო შხვეფი. * '''დიდი ნოღეფი''': [[ქართი]] — 1 108 717, [[ბათუმი]] — 152 839, [[ქუთეში]] — 147 635, [[რუსთავი]] — 125 103, [[სოხუმი]] — 62 914, [[გორი]] — 48 143, [[ზუგდიდი]] — 42 998, [[ფუთი]] — 41 465, [[ცხინვალი]] — 30 432. {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |+ align=center style="font-weight:bold" | ნოღეფიშ მახორობა ! rowspan=23 width:150|<br /> [[ფაილი:Tiflis.jpg|border|135px|ქართი]]<br />[[ქართი]]<br /> [[ფაილი:Catholic Church in Kutaisi.jpg|border|135px|ქუთეში]]<br />[[ქუთეში]]<br /> [[ფაილი:Streets of Batumii.jpg|border|135px|ბათუმი]]<br />[[ბათუმი]]<br /> |- ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! rowspan=11 | {{navbar|საქორთუოშ ნოღეფიშ მახორობა|plain=1}} [[ფაილი:Rustavi Square.JPG|135px|რუსთავი]]<br />[[რუსთავი]]<br /> [[ფაილი:Gori cathedral (view from the Gori Fortress) (A).jpg|135px|border|გორი]]<br />[[გორი]]<br /> [[ფაილი:Dadiani Palace.jpg|135px|ზუგდიდი]]<br />[[ზუგდიდი]]<br /> |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[ქართი]]''' || [[ქართი]] || 1 108 717 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[სამტრედია]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 25 318 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[ბათუმი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]]|| 152 839|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | '''[[ხაშური]]'''|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]||26 135 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[ქუთეში]]'''||[[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 147 635 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 12 || align=left | '''[[სანაკი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 21 596 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[რუსთავი]]''' || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 125 103 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 13 ||align=left | '''[[ზესტაფონი]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 20 814 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | [[სოხუმი|'''სოხუმი''']]|| [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]|| ''62 914''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 14 ||align=left | [[მარნეული|'''მარნეული''']]|| [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 20 211 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[გორი]]''' || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]] || 48 143 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 ||align=left | '''[[თელავი]]'''|| [[კახეთიშ აკანი|კახეთი]]|| 19 629 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | [[ზუგდიდი|'''ზუგდიდი''']]|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 42 998 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | [[ახალციხე|'''ახალციხე''']]|| [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი|სამცხე-ჯავახეთი]]|| 17 903 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[ფუთი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 41 465 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | '''[[ქობულეთი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]] || 16 546 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | [[ცხინვალი|'''ცხინვალი''']]|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]|| ''30 432''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | [[ოზურგეთი|'''ოზურგეთი''']]|| [[გურიაშ აკანი|გურია]]|| 14 785 |- |} == ეკონომიკა == ზოხორინელობაშ გუმოცხადებაშე ამდღარშახ იგინძორებუ საბაზარო რეფორმეფი. ეკონომიკაშ თარი დარგეფი რე ოფუტეშ მეურნება (ჩაი, ციტრუსი, ხილი, თამბაქო, ღვინი, მანქანაშკიდანჯალა, მეტალურგია, ჰიდრორესურსეფი. === საბანკო-საფინანსო დო დაზღვიებაშ სისტემეფი === დიდი ქორთუ, [[ილია ჭავჭავაძე]] „საადგილმამულო სათავადაზნაურო ბანკიშ“ ხემანჯღვერობაშ პერიოდის, დიო ხოლო 1883 წანაშე გაზეთ ''ივერიას'' ობჟინუანს მოშინაფილი ორგანიზაციაშ მუშობაშ შედეგეფს. თენა რდჷ მაართა ქორთული საბანკო-საფინანსო ინსტიტუტიშ მაართა საჯარო წჷმორინაფა. ამდღა საქორთუოშ ეკონომიკაშ სექტორს მუშენს მუდგაზმარენი ძალიერი კომერციული ბანკი დო ბანკეფიშ ასოციაცია. * [[საქორთუოშ ბანკეფიშ ასოციაცია]] ([[ქორთული ნინა|ქორთ]]. [[:ka:საქართველოს ბანკების ასოციაცია|საქართველოს ბანკების ასოციაცია]]) * [[ბაზის ბანკი]] * [[ბანკი რესპუბლიკა]] (ბუნა სოსიეტე ჟენერალი) * [[ვითიბი]] * [[თიბისი ბანკი]] * [[პროკრედიტბანკი]] * [[საქართველოს ბანკი]] * [[სახალხო ბანკი]] * [[სილქ როუდ ბანკი]] * [[სტანდარტ ბანკი]] * [[ტაოპრივატბანკი]] ვასაბანკო საკრედიტო-სადეპოზიტო ორგანიზაციეფი დო საფინანსო-საკრედიტო ხუჯიშდაკინებაშ (მხარდაჭერა) პროგრამეფი: * „[[განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი]]“ დაზღვიებაშ სისტემა: * [[დაზღვევის ასოციაცია]] * [[ალდაგი-ბი-სი-აი]] * [[ჯი-პი-აი ჰოლდინგი]] სახენწჷფო ინსტიტუტეფი: * [[საქორთუოშ ფინანსეფიშ სამინისტრო]] * [[საქორთუოშ ცენტრალური ბანკი]] </small> საქორთუოშ ისტორია ართ-ართი არძაში უმოს დიდარი რე ჯვეში ქიანეფშე. საქორთუოშ ტერიტორიას მაართა ქორთული ქიანეფი არსებენდ 3000 წანაშ ოწოხლე. თე ქიანეფი რე [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]] (ჯვეშ ქორთული წყუეფს ''ეგრისი'') დო [[დიაოხი]] (ტაო-კლარჯეთი). 1918-1921 წანეფს საქორთუო რდჷ დემოკრატიული რესპუბლიკა. 1921-1990 წანეფს საქორთუო რდჷ სხუნუშ აკოშქუმალაშ ართ-ართი მაკათური ქიანა. 1990 წანაშ უკული საქორთუო რე დუდიშული სახენწჷფო. დღას ათენა [[სუამი]]შ ართ-ართი მაკათური რე [[უკრაინა]]წკჷმა, აზერბაიჯანწკჷმა დო [[მოლდოვა]]წკჷმა ართო. საქორთუო რე [[უჩა ზუღა]]შ ეკონომიკური ალმახანდეობაშ ორგანიზაციაშ მაკათურით. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. == ქორთული რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.president.gov.ge/ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-გვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316105336/http://www.president.gov.ge/ |date=2011-03-16 }} * [http://www.parliament.ge საქორთუოშ პარლამენტი] * [http://www.mfa.gov.ge/ საგალეო საქვარეფიშ სამინისტროშ ვებ-გვერდი] * [http://civil.ge/geo/ Civil.ge — საქორთუოშ პოლიტიკური სიახალეეფიშ მაჩინე (მაცნე)] * [http://internet.ge Internet.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017123847/http://internet.ge/ |date=2011-10-17 }} * [http://weather.ge/ ტაროსი საქორთუოს]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.apsny.ge Грузия online — ახალი ამბეფი დო ანალიტიკური მასალეფი] {{ru}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016075816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html |date=2015-10-16 }}{{en icon}} * [http://www.caucaz.com/home_uk Caucaz.com — ირმარული სტატიეფი დო რეპორტაჟეფი საქორთუოშე დო ობჟათე კავკასიაშე] * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/ საქორთუეშე ოთხ ნინაშა: ისტორია, კულტურა, აუდიო-ვიდეოთეკა დო შხვა] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ფეისბუქი}} [[კატეგორია:საქორთუო| ]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ სხუნუშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:კავკაცია]] [[კატეგორია:მოლენკავკაცია]] [[კატეგორია:რესპუბლიკეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ თეხანური ისტორია]] [[კატეგორია:ქირსიანული სახენწჷფოეფი] fj7vdt7ehwabbrgxfgtr8z3mj2w9nyi 253914 253912 2026-10-11T13:23:45Z Narazeni 826 /* ტოპოგრაფია */ 253914 wikitext text/x-wiki {{Short description|ტრანსკონტინენტურ სახენწჷფო ბჟაეიოლ ევროპას დო ბჟადალ აზიას}} {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = საქართველო |ედომუშამი_ჯოხო = |ოართე_ჯოხო =საქორთუო |შილა = Flag of Georgia.svg |გერბი = Greater coat of arms of Georgia.svg |რუკა = Georgia (orthographic--projection).svg |ჰიმნი = [[საქორთუოშ სახენწჷფო ჰიმნი]]<br/>'''„თავისუფლება“'''<br/><br/><center>[[ფაილი:Tavisupleba vocal.ogg]]</center> |დევიზი =„ძალა ერთობაშია“<br/>„ჭყანა ართობას რე” |ზოხორინალაშ თარიღი =26 მესი 1918 |ოფიციალური_ნინეფი =[[ქორთული ნინა|ქორთულ]]<br />[[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]] ^'''1''' <ref>[http://parliament.ge/ge/kanonmdebloba/constitution-of-georgia-68 საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 8]</ref> |რელიგია= |ნანანოღა= [[ფაილი:Tbilisi City Seal.svg|15px]] [[ქართი]] |latd=41 |latm=43 |latNS=N |longd=44 |longm=47 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[მიხეილ ყაველაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ირაკლი კობახიძე]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[საქორთუოშ პარლამენტიშ დუდმახვენჯი|პარლამენტიშ დუდმახვენჯი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[შალვა პაპუაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 121-ა |ფართობი =69 700 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =3 716 900 კოჩი ^'''2'''<ref>{{cite web|url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მახორობაშ მუდანობა 1 ღურთუთაშ დგომარობათ|publisher= [[საქორთუოშ სტატისტიკაშ ერუანული ნინალა]]|format=|accessdate=2021-02-05|date=1 იანვარი, 2020}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 131-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2020 |მახორობაშ_ცენზი =3 713 804 ^'''3''' |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2014 |მახორობაშ_მეჭედალა = 53.5 კოჩი/კმ² |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 137-ა |ედპ_ppp_წანა = 2016 |ედპ_ppp = {{nowrap|$35.6 მილიარდი<ref>{{cite web |title=World GDP Ranking 2015 |url=https://knoema.com/nwnfkne/world-gdp-ranking-2015-data-and-charts |access-date=13 May 2016}}</ref>}} |ედპ_ppp_რანგი = 117-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$9500 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი =0.754 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =76-ა |აგი_წანა =2020 |ვალუტა= [[ფაილი:Sign of Georgian Lari.svg|link=ლ|15px]] [[ლარი]] ^'''4''' |ვალუტაშ_კოდი =GEL |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+04:00]]<ref>საქორთუოქ გეგნორთჷ UTC+4 ზონაშე UTC+3 ზონაშა [[2004]] წანაშ 27 მანგის, მარა დართჷ UTC+4 ზონას [[2005]] წანაშ 27 მელახს^{[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843511.stm]}^{[http://www.timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=371]}.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.ge]] |ოტელეფონე_კოდი =+995 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= ^'''1'''აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას ოფიციალურ ნინა ქორთულ ნინაწკჷმა ართო რე [[აფხაზური ნინა]].<br> ^'''2'''მახორობაშ მუდანობაშა დო მეჭედალაშა ვენშმურს აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ ნორთი, ნამუეფჷთ ოკუპირებულჷ რე რუსეთიშით დო საქორთუოშ ხეშულობა ვაკონტროლენს.<br> ^'''3'''მეხოლებურ მუნაჩემეფ აფხაზეთიშო დო სამაჩაბლოშამო.<br> ^'''4'''რუსეთიშით ოკუპირებულჷ აფხაზეთის დო სამაჩაბლოს თაშნეშე ხვარებას რე [[რუსული რუბლი|რუსულ რუბლი]].<br> {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q230|text=<center>საქორთუოშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''საქორთუო''' ({{Lang-ka|{{აუდიო|Sakartvelo.ogg|საქართველო}}}}) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟაეიოლი ევროპა|ბჟაეიოლ ევროპას]] დო [[ბჟადალი აზია|ბჟადალ აზიას]].<ref>Encyclopedic World Atlas, George Philip & Son, [[Oxford University Press]]: 2002, p.104</ref><ref>''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' 4.38. C.f. James Rennell, ''The geographical system of Herodotus examined and explained'', Volume 1, Rivington 1830, [[iarchive:bub gb enQ-AAAAcAAJ/page/n274|p. 244]]</ref><ref>[[Encyclopedia Britannica]]", [https://www.britannica.com/place/Caucasus Caucasus], June 2021: "One widely accepted scheme draws the dividing line along the crest of the Greater Caucasus range, putting the portion of the region north of the line in Europe and the portion south of it in Asia. Another puts the western portion of the Caucasus region in Europe and the eastern part (the bulk of Azerbaijan and small portions of Armenia, Georgia, and Russia's Caspian Sea coast) in Asia..."</ref> [[კავკაცია]]შ რეგიონიშ ნორთი, ნამუსჷთ ბჟადალშე ომძღჷ [[უჩა ზუღა]], ოორუე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაცია]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[თურქეთი]], ობჟათეშე — [[სომხეთი]] დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[აზერბაიჯანი]]. საქორთუოშ ფართობ რე 69700 კმ²,<ref>[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): ``National Atlas of Georgia``, 138 pages, Steiner Verlag, 2018, {{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[საქორთუოშ დემოგრაფია|მახორობა]] — 3.7 მილიონ ადამიერი,{{efn|აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ მოხ, თე ჟირ [[ვაღიარაფილი სახენწჷფო|სეპარატისტულ რეგიონ]] [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|რუსეთიშ ოკუპაციაშ]] გიმე რე. [[საქორთუოშ თარობა]] თე ჟირ სეპარატისტულ რეგიონს ქიანაშ უგურთუ ნორთო მითმირჩქინანს, ერეფოშქაშე ხუჯიშ დოკინათ.}}<ref name="statspopulation">{{cite web|title=Population and Demography |publisher=National Statistics Office of Georgia, Geostat |url=https://www.geostat.ge/en/modules/categories/316/population-and-demography |access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ ნასუმორ ოხორანს ქიანაშ ნანანოღა დო [[საქორთუოშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] [[ქართი]]ს. [[ქორთუეფი]], რეგიონიშ ჯინჯიერ მახორუეფი, აკმადგინანა ქიანაშ მახორობაშ უმენტაშობას, ნამუეფსჷთ ეთნოლინგვისტურო გინორთ უღჷნა არძა მეძობელ ქიანაწკჷმა და უმენტაშო რაგადანა [[ქორთული ნინა|ქორთულო]], ართ-ართ [[ქართველური ნინეფი|ქორთულურ ნინაშა]], ნამუთ მოსოფელიშ შხვა ნინეფიშ აკა ფანიას ვარსხუაფუ.{{sfn|Dalby|2002|ხს=38}} საქორთუოშ ასეიან ტერიტორია დოხორელ რე [[მაართაჸოფილი ჯარალუა|პრეისტორიულ]] ბორჯიშე, სოდე იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე ორდოიან [[მეღვინალა|ღვინიშ]], ორქოშ მოპალუაშ დო ტექსტილიშ წარმებაშ აბანეფი.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-41977709 'World's oldest wine' found in 8,000-year-old jars in Georgia]. BBC News: 13 November 2017</ref><ref name="archeologyMethodTheory2014322">{{cite journal|last=Doce|first=Elisa Guerra|year=2004|title=The Origins of Inebriation: Archaeological Evidence of the Consumption of Fermented Beverages and Drugs in Prehistoric Eurasia|journal=[[Journal of Archaeological Method and Theory]]|volume=22|issue=3| pages=751–782 | doi=10.1007/s10816-014-9205-z | s2cid=143750976 |issn=1072-5369}}</ref> [[ანტიკური ხანი|კლასიკურ ხანს]] გიჭყჷ მუსხირენ ომაფექ, მუჭომით რდჷ [[კოლხეთი]] დო [[იბერიაშ ომაფე|იბერია]], ნამუეფქჷთ ოსხირ გუჭყეს თეხანურ ქორთულ სახენწჷფოშ გვირზილს. [[IV ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, ქორთუეფქ ოფიციალურო მიღეს [[ქირსიანობა]], ნამუქჷთ ხე ქეშუნწყჷ [[საქორთუოშ ომაფე]]შ აკოკათუას. საქორთუოქ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი|ორქოშ ხანს]] მიოჭირინჷ [[მაღალი შქა ოშწანურეფი|მაღალ შქა ოშწანურეფს]], მუჟანსჷთ ქიანას უნჯღვერდეს დავით IV გაფუ დო მაფა [[თამარ მაფა|თამარი]]. [[XV ოშწანურა]]შე დოჭყაფილი ომაფექ ქუდანთხჷ დო აკოცჷ შხვადოშხვა რეგიონალურ ჟისახენწჷფოეფიშ გაულათ, თინეფს შქას [[მონღოლეთიშ იმპერია|მონღოლეფიშ]], [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] დო [[სპარსეთიშ იმპერია|სპარსეთი]]შით. თეშ უკული, [[1801]] წანაშე დოჭყაფილი, [[საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას|მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულჷ]] რდჷ [[რუსეთიშ იმპერია]]შა. [[1917]] წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუო კუნტა ხანით რდჷ [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|ზოხორინელ რესპუბლიკა]] [[ფუთიშ აპიჯალა|გერმანიაშ თხილუათ]],<ref name="Soviet power">{{Cite journal |last=Jones |first=Stephen |date=27 October 2020|title=The establishment of Soviet power in Transcaucasia: The case of Georgia 1921–1928|journal=Soviet Studies|volume=40|issue=4|page=627 |doi=10.1080/09668138808411783}}</ref> მარა [[1921]] წანას, [[ჭითა არმია]]შით [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ეჭოფილქ დო ანექსირებულქ]] იჸუ დო [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ [[საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ართ-ართ]] რესპუბლიკათ გჷნირთუ. 1980-იან წანეფს, ზოხორინალაშო ყარაფ უწაიათ იძინანდჷ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ პირელს, საქორთუოშ [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სხუნუეფიშ რსხუშე გიშულა]] გჷმიჭანუ. [[პოსტსხუნუური სახენწჷფოეფი|გეჸვენჯ ვითწანურაშ]] უმენტაშობაშ განწეხანს ქიანას რდჷ ეკონომიკურ კრიზისი, [[პოსტსხუნუური კონფლიქტეფი|პოლიტიკურ ვასტაბილურობა]] დო სეპარატისტულ ლჷმეფ [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|სამაჩაბლო]]ს. [[2003]] წანაშ თინჩალ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუოქ ჸონიერო მანჯჷ [[ბჟადალური ოქიანუ|პრობჟადალურ]] გალენურ პოლიტიკა, გენშეღჷ რანწკ [[ევროპაშ რსხუ]]შა დო [[ნატო (ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია)|ნატოშა]] მიშაულარ [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|დემოკრატიულ დო ეკონომიკურ რეფორმეფი]]. ბჟადალჸურე გინულაქ გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ გაუფრაშება]] დო [[2008]] წანას [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუთ ასეთ იგჷნძორებუ რუსეთიშით [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|საქორთუოშ რეგიონეფიშ ოკუპაციათ]]. საქორთუო რე [[წჷმმარინაფონი დემოკრატია]], [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]].<ref>{{cite web |title=Constitution of Georgia |at=Article 1.1, 7.2, 45, 52 and 54 |url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |publisher=The Legislative Herald of Georgia |date=29 June 2020 |access-date=2022-03-25 |archive-date=27 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |url-status=dead }}</ref><ref name=undp>{{cite web |url=https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html |title=Consolidating Parliamentary Democracy in Georgia |publisher=UNDP Georgia |access-date=2022-03-25 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619184258/https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html }}</ref> [[წუმმაძინე ქიანა]] ძალამ მაღალ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]თ დო წუმმაძინე ეკონომიკათ. [[2003]] წანაშე მანჯებულ მასშტაბურ ეკონომიკურ რეფორმეფქ გაჭყჷ მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე დუდიშულ ბიზნეს ორენი, უმოს ეკონომიკურ დუდიშულა დო ქანთელუა, თაშნეშე [[ედპ]]-შ ძინაშ ართ-ართ არძაშე მაღალ ტემპეფი.<ref>{{Cite web |title=Georgia |url=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> [[2018]] წანას, საქორთუოქ მაჟირა ქიანათ გჷნირთუ [[მარიხუანა საქორთუოს|მარიხუანაშ ლეგალიზაციათ]] დო პირველ რე ჸოფირ სოციალისტური სახენწჷფოეფს შქას. საქორთუო ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათურ რე, თინეფს შქას: [[გოერო]], [[ევროპაშ სხუნუ]], [[ევროკონტროლი]], [[უჩა ზუღაშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაცია|BSEC]], [[სუამი]], [[ენერგეტიკული ჯარალუა]]. [[ასოციაცირებული ტრიო]]შ აკოდგინალუას საქორთუო [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|ევროპაშ რსხუშა კათაფა]]შ ოფიციალურ კანდიდატ რე.<ref>{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2023/12/14-15/|title=European Council|website=Consilium}}</ref> [[2024]] წანაშ გჷმათუთაშე, საქორთუოქ [[საქორთუოშ პოლიტიკური კრიზისი (2014-ასეშა)|ტომბა პოლიტიკურ კრიზისშა]] ქენშანთხუ. == ეტიმოლოგია == {{anchor|ეტიმოლოგია}} === საქორთუოშ ეტიმოლოგია === {{Main|საქორთუოშ ეტიმოლოგია}} [[ფაილი:World map by Pietro Vesconte - Georgia.jpg|thumb|left|150px|'''საქორთუო''' შქა ოშწანურეეფიშ რუკას ''mappa mundi'', ახ. წ. 1320]] [[ჯვეში საბერძნეთი|ჯვეშ ბერძენეფს]] ([[სტრაბონი]], [[ჰეროდოტე]], [[პლუტარქე]], [[ჰომეროსი]] დო შხვ.) დო [[ჯვეში რომი|რომაალეფს]] ([[ტიტუს ლივიუსი]], [[პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი|ტაციტუსი]] დო შხვ.) ორდოიან ბჟადალ ქორთუეფშა უჯოხოდეს [[კოლხეფი]] დო ბჟაეიოლ ქორთუეფშა — [[იბერიაშ ომაფე|იბერიალეფი]] ({{lang|grc-Latn|Iberoi}}, {{lang|grc|Ἰβηροι}} კანკალე ბერძენულ წყუეფს).<ref>{{cite book |author=David Braund |title=A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562 |publisher=[[Oxford University Press]] |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/17 17–18] |year=1994 |isbn=978-0-19-814473-1 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau}}</ref> ჯოხოდვალა ''Georgia-შ'' მაართა შინუა იტალიურ ნინაშა ითარიღებუ 1320 წანათ, [[პიეტრო ვესკონტე]]შ მოსოფელიშ რუკას {{lang-la|[[mappa mundi]]}}.<ref>[[Rouben Galichian]] (2007) Countries South of the Caucasus in Medieval Maps: Armenia, Georgia and Azerbaijan. pp. 188–189</ref> ქიანაშ მოსოფელიშ რუკას მუკორჩქინაშ ორდოიან ბორჯიშე, ლათინურ ოქიანუს საქორთუოშ ჯოხოდვალა შხირას იჭარუდჷ მუჭოთ ''Jorgia''.<ref>Boeder; et al. (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. p. 65. {{ISBN|978-0820459912}}</ref> გინნაჩემუს გერსხილ თეორიეფით, წჷმარინუ მოშარე [[ჟაკ დე ვიტრი]]ქ, ნამუთ ქიანაშ ჯოხოდვალაშ გოჭყაფას ეთმენწყუნდჷ ქორთუეფს [[ჯეგე გერგი]]შ პოპულარობათ,<ref>[[გრიგოლ ფერაძე]]. "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". ''Georgica'', Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209</ref> მორო [[ჟან შარდენი]] კოროცხუნდჷ, ნამჷ-და ჯოხოდვალა ''Georgia'' მოურს ბერძენულ ზიტყვაშე γεωργός ('დიხაშმოხანდე'). ზიტყვა ''საქორთუო/ქორთუეფიშ'' თე ანდაოშწანურამ გოსხუნუეფ ასეშო უმენტაშო ვარებულ რე ომენცარე ჯარალუაშით, ნამუთ მიოწურუანს [[სპარსული ნინა|სპარსულ]] ზიტყვაშა {{lang|fa-Latn|gurğ}}/{{lang|fa-Latn|gurğān}} ({{lang|fa|گرگ}}, '[[გერი]]'<ref>{{cite book|last1=Hock|first1=Hans Henrich|last2=Zgusta|first2=Ladislav|title=Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies|url=https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse|date=1997|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-012884-0|page=[https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse/page/211 211]}}</ref>) მუჭოთ საეგებიო ჯინჯიერ ზიტყვა.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}} თე ჰიპოთეზაშ მეჯინათ, მოგვიანეთ თე სპარსულ ზიტყვაშ ჯინჯ რდჷ გჷმორინაფილ ანდა შხვა ნინას, თინეფს შქას სლავურ დო ბჟადალევროპულ ნინეფს.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}}{{sfnp|Rapp|2014|p=21}} მასქერულ ჯოხო რე {{lang|ka|საქართველო}}; '[[ქორთუეფი]]შ დიხა', მოურს [[IX ოშწანურა]]ს შინელი, ქიანაშ ცენტრალურ რეგიონ [[ქართლი]]შ ჯოხოდვალაშე, ფართო გჷმორინაფაშის მიარზებუ შქა ოშწანურეეფიშ [[საქორთუოშ ომაფე]] [[XIII ოშწანურა]]შა. შქა ოშწანურეეფიშ ''[[ქართლის ცხოვრება]]ს'' მოშინაფილჷ რე თე ჯოხოდვალაშ ქორთუეფიშ წიმოხონ [[ქართლოსი]], [[იაფეტი]]შ მოთაშმოთა, ნამუშ ჯოხოქ შქა ოშწანურეეფიშ მემეატიანეეფიშ მეჯინათ, გაჭყჷ ომაფეშ ჯოხოდვალა. მენცარეფ ფირქენა, ნამჷ-და ქიანაშ ჯოხო „საქორთუო“ მოურს „ქართ“ ქოქიშე, ნამუთ მერსხილ რე უჯვეშაში სათურო ჯოხოშა - „ქართუ“, „კარდუ“, === სახენწჷფო ჯოხოდვალა === [[1995]] წანას მეღებულჷ [[საქორთუოშ კონსტიტუცია]]შ 2-ა ბირგულიშ მეჯინათ, სახენწჷფოშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რე ''საქართველო'',<ref>{{citation|chapter=Article 2.1|title=Constitution of Georgia|publisher=Legislative Herald of Georgia|chapter-url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|quote=‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.|access-date=25 March 2022|archive-date=27 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|url-status=dead}}</ref>. საქორთუოშ ჟირ ოფიციალური ნინაშა ([[ქორთული ნინა|ქორთულ]] დო [[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]]) ქიანაშ ჯოხოდვალა რე საქართველო დო Қырҭтәыла (''Kərttʷʼəla''). 1995 წანაშ კონსტიტუციაშ მეღებაშახ დო [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სსრრ-შ აკოცჷმაშ]] უკულ ქიანაშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რდჷ „საქორთუოშ რესპუბლიკა“.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Tbilisi |title=Tbilisi |date=11 July 2023 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |quote=Tbilisi, formerly Tiflis, capital of the republic of Georgia}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-03-14 |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |access-date=2025-03-13 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> ნამთინე ნინეფ აგჷნძორენა ქიანაშ ჯოხოდვალაშ რუსულ ვარიანტიშ გჷმორინაფას, ''Gruzia'', ნამუშ თირუას საქორთუოშ ხეშუულება დიპლომატიურ კამპანიეფით ოცადუდჷ. [[2006]] წანაშე, ისრაელქ,<ref>{{Cite web |url=https://www.jpost.com/international/by-georgia-dont-call-us-gruzia |title='By Georgia! Don't call us Gruzia' |date=17 May 2006 |access-date=2023-11-19 |website=The Jerusalem Post |last=Horovitz |first=David}}</ref> იაპონიაქ,<ref>{{Cite web |url=https://en.trend.az/scaucasus/georgia/2324328.html |title=Japan intends to officially use 'Georgia' instead of 'Gruzia' |date=21 October 2014 |access-date=2023-11-19 |website=Trend News Agency}}</ref> ობჟათე კორეაქ<ref>{{Cite web |url=https://eurasianet.org/georgia-stop-calling-me-gruzia |title=Georgia: Stop Calling Me "Gruzia" |date=28 June 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Eurasianet |last=Lomsadze |first=Giorgi}}</ref> დო უნგრეთიქ<ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-georgiaban-targyal/ |title=Orbán Viktor Georgiában tárgyal|date=2024-10-27|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-sajtonyilatkozata-magyarorszag-es-georgia-kormanyanak-kozos-munkauleset-kovetoen/|title=Orbán Viktor sajtónyilatkozata Magyarország és Georgia kormányának közös munkaülését követően|date=2023-10-12|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref> ოფიციალურო გოთირუეს ქიანაშ ჯოხოდვალა ინგლისურ ვარიანტიშა ''Georgia''.<ref>{{Cite web |url=https://rferl.org/a/georgia_asks_friends_to_stop_calling_it_gruzia/24264848.html |title=Georgia Asks Friends To Stop Calling It 'Gruzia' |date=13 July 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |last=Rekhviashvili |first=Jimsher}}</ref> [[2020]] წანას, ლიეტუვაქ მოსოფელს პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ მიშეღჷ ჯოხოდვალა ''Sakartvelas'' ოფიციალურ ურთიართობეფშან.<ref>{{Cite web |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1317371/lithuania-approves-sakartvelo-as-official-name-for-georgia |title=Lithuania approves Sakartvelo as official name for Georgia |date=11 January 2021 |access-date=2023-11-19 |website=LRT}}</ref> == ისტორია == {{საქორთუოშ სახენწჷფობურობა}} {{Main|საქორთუოშ ისტორია}} === პრეისტორია === {{ქოძირით თაშნეშე|პრეისტორიულ საქორთუო}} {{multiple image | total_width = 400 | align = right | image1 = State Museum of History of Georgia (Tbilisi Archaeological Museum) 3.jpg | image2 = Bronze Lamp from Vani, of Ariadne, Heracles and Elephants - 1st century BCE 6.jpg | footer = ''კვარჩხშე მორძგვშა:'' ''[[პეტერა]]'', ნამუსჷთ გჷმოხანტილ რე რომიშ იმპერატორ [[მარკუს ავრელიუსი]], მეგორაფილ რე საქორთუოს, ახ. წ. II ოშწანურა. ბრონზეშ ლამპა [[ჰერაკლე]]შ დო [[არიადნე]]შ ფიგურეფით, ჯვ. წ. I ოშწანურა, [[საქორთუოშ ერუანულ მუზეუმი]]. }} [[ადამიერეფი (გვარობა)|არქაულ ადამიერეფიშ]] უჯვეშაშ ნოქურ დოხოლაფირო 1,8 მილიონ წანაშ კინოხით ითარიღებუ დო წჷმორინაფილ რე [[დმანისარ ჰომინინი|დმანისარ ჰომინინეფით]] — [[ჰომო ერექტუსი]]შ გიმეგვარობათ, ნამუთ [[ევრაზია]]ს ჰომინინეფიშ არძაშე უჯვეშაშ ჩინებულ ნასაფულუეფს წჷმარინუანს.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/oddly-enough/georgian-archaeologists-find-18-million-year-old-human-tooth-2022-09-09/ |title=Georgian archaeologists find 1.8-million-year-old human tooth |date=9 September 2022 |access-date=2023-11-26 |website=Reuters}}</ref> [[კავკაცია|კავკაციაშით]] თხილერ დო [[უჩა ზუღა]]შ ეკოსისტემათ უნარღელჸვენი, რეგიონი, მუჭოთ ჩქჷ, ედომუშამ [[პლეისტოცენი]]შ განწეხანს [[რეფუგიუმი|ოჩუაშეშ]] როლს არსულენდჷ,<ref>{{Cite book |title=The Earliest Occupation of Europe |last=Roebroeks |first=Wil |publisher=Modderman Stichting / Faculty of Archaeology – Leiden University |year=1993 |isbn=9789073368071 |location=Leiden |pages=207–209}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და პირველ უმუხარცქუ პრიმიტიულ ხორუეფ [[შქა პალეოლითი]]ს, დოხოლაფირო 200 000 წანაშ კინოხის ორხველჷნან.<ref>{{Cite book |title=საქართველოს ისტორია |last=Tsotskolauri |first=Avtandil |publisher=Saunje |year=2017 |isbn=978-9941-451-79-9 |location=Tbilisi |pages=12–17}}</ref> [[ჟიმოლენ პალეოლითი]]შ ბორჯის, ხორუეფქ თარო ბჟადალ საქორთუოს, წყარმალუეფ [[რიონი]]შ დო [[ყვირილა]]შ ლეხერეფს გიჭყჷ.<ref>{{Cite journal |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618220304328 |title=Filling the gaps: Late Upper Palaeolithic settlement in Gvardjilas Klde, Georgia |date=20 June 2021 |access-date=2023-11-27 |journal=Quaternary International |last=Kot |first=Małgorzata|volume=587-588 |pages=384–399 |doi=10.1016/j.quaint.2020.07.034 |bibcode=2021QuInt.587..384K }}</ref> ოფუტეშ მეურნობაშ შანეფი, არძაშ უკულაშ, [[ჯვ. წ. VI ვითოშწანურა]]ს არსხუაფუ, გიშაკერზაფილო ბჟადალ საქორთუოს, თინწკჷმა მუჟანსჷთ [[მტკვარი]]შ ღანჩო [[ჯვ. წ. V ვითოშწანურა]]ს სტაბილურო იხორუდჷნ, ნამუსჷთ მოწმენს შხვადოშხვა კულტურაშ ეჸონუა, ნამუეფჷთ მეჭედელო რდჷ მერსხილ ოჸოფარე გვერდთუთაწკჷმა, თინეფს შქას [[თრიალეთიშ მეზოლითურ კულტურა|თრიალეთიშ მეზოლითური]], [[შულავერ-შომუთეფეშ კულტურა|შულავერ-შომუთეფე]]შ დო [[ლეილათეფეშ კულტურა|ლეილათეფეშ]] კულტურეფი.<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/paleorient/602 |title=Rethinking architectural techniques of the Southern Caucasus in the 6th millennium BC: A re-examination of former data and new insights |access-date=2023-11-27 |journal=Paléorient |last=Baudouin |first=Emmanuel|date=2019 |issue=45–1 |pages=115–150 |doi=10.4000/paleorient.602 }}</ref> არქეოლოგიურ მეგორაფეფ ოძირანა, ნამჷ-და თეხანურ საქორთუოშ ხორუეფ 34 000 წანაშე უმოს ხანიშ კინოხ პირველაშე გჷმირინუანდეს ნოჭკეფს (ბუჟუჟეფს) ორჩანიეთ, მუკაქუნალშო,<ref>{{Cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2009/09/oldest-known-fibers-discovered/ |title=Oldest-known fibers to be used by humans discovered |date=10 September 2009 |access-date=2023-11-27 |website=The Harvard Gazette |last=Lavole |first=Amy}}</ref> თაქ თაშნეშე აფხვადჷნა [[ქორთულ ღვინი|პირველ ღვინიშ დოდგინაშ]] უჯვეშაშ ჩინებულ აბანეფი (დოხოლ. ჯვ. წ. 6000 წ.)<ref>{{Cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |title=Discover the Secret Birthplace of Wine |date=21 May 2018 |access-date=2023-11-27 |website=National Geographic |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202151005/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |archive-date=2 December 2023 |url-status=dead}}</ref> დო [[საყდრისი|ორქოშ მოპალუაშ პირველურ შანეფი]] (ჯვ. წ. III ვითვითოშწანურა).<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/archeosciences/2037?lang=en |title=Bronze Age gold in Southern Georgia |access-date=2023-11-27 |journal=ArcheoSciences |last=Hauotmann |first=Andreas|date=2009 |volume=33 |issue=33 |pages=75–82 |doi=10.4000/archeosciences.2037 }}</ref> [[მტკვარ არაქსიშ კულტურა|მტკვარ-არაქსიშ]], [[თრიალეთიშ კულტურა|თრიალეთ-ვანაძორიშ]] დო [[კოლხური კულტურა|კოლხურ კულტურეფ]]ქ მოუხვადეს პროტო-ქორთულურ თურეფიშ წჷმოძინას, ნამუეფქჷთ, შილებე, [[ხეთეფი|ხეთეფიშ იმპერია]]შ ექსპანსიაშ ბორჯის ვარ-და [[ანატოლია]]შე გინიხორესკონ, თინეფს შქას [[მუშქეფი]], [[ლაზეფი|ლაზეფ]] დო [[ბიძერეფი]]. მინ ისტორიკოსიშ არზით, გვიან ბრონზეშ ხანს ხეთეფიშ ოქიანუშ კოლაფსიქ ხე შეუნწყჷ თე თურეფიშ გაულაშ გოძინას [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშჸურე]], გიშაკერზაფილო [[თაბალი|თაბალიშ ომაფეშ]] მეშქაშობათ.<ref>{{Cite book |title=Historical-Ethnological problems of Georgia, the Caucasus and the Near East |last=Javakhishvili |first=Ivane |publisher=Tbilisi State University |year=1950 |location=Tbilisi |pages=130–135}}</ref> === ანტიკურ ხანი === [[ფაილი:King Mirian III.jpg|thumb|მაფა [[მირიან III]]-ქ IV ოშწანურას ქიანა ქირსიანობაშა მართინჷ.]] კლასიკურ ბორჯის, მუსხირენ ქორთულ სახენწჷფოქ გორჩქინდჷ, თინეფს შქას [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]]ქ ბჟადალ საქორთუოს, სოდე [[ბერძენული მითოლოგია|ბერძენულ მითოლოგია]]შ მეჯინათ, [[არგონავტეფი|არგონავტეფიშით]] გორუაფონ ორქოშ ოწმაფუ იდვალუაფუდჷნ. არქეოლოგიურ ტკიცებეფ მიოწურუანა, ნამჷ-და კოლხეთ ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშო უკვე რდჷ დინდარ ომაფე<ref>{{Cite web |url=https://agenda.ge/en/news/2022/1715 |title=Archaeologists discover 14th–12th centuries BCE Colchis artefacts in western Georgia |date=13 May 2022 |access-date=2023-12-02 |website=Agenda.ge}}</ref> დო ფართო ოვაჭრე ნოსქვ უჩა ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის მადვალუ [[ბერძენულ კოლონიზაცია|ბერძენულ კოლონიეფით]] (მუჭომით რდჷ [[დიოსკურია]] დო [[ფაზისი]])<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/mediterranee/8317 |title=Geoarchaeology of Phasis (Georgia) |access-date=2023-12-02 |journal=Méditerranée |last=Lichell |first=Vakhtang|date=2016 |issue=126 |pages=119–128 |doi=10.4000/mediterranee.8317 }}</ref> რეგიონქ ანექსირებულქ იჸუ დიო [[პონტოშ ომაფე|პონტოშ ომაფეშით]], უკული — [[რომიშ რესპუბლიკა|რომიშ რესპუბლიკაშით]]. ბჟაეიოლ საქორთუო შხვადოშხვა კლანიშ დეცენტრალიზებულ მოზაიკათ სქიდუდჷ (ნამუეფსჷთ ზოხოიან [[მამასახლისი|მამასახლისეფ]] გამაგენდეს) ჯვ. წ. IV ოშწანურაშახ, მუჟანსჷთ თინა [[ალექსანდრე მაკედონარი|ალექსანდრე კაბეტიქ]] ქიდიჸუნუ, ნამუქჷთ საბოლათ [[სელევკიდეფიშ იმპერია]]შ პროტექტორატიშ გიმე [[იბერიაშ ომაფე]]შ გოჭყაფა გიმიჭანჷ — ართ მაფაშ დო არისტოკრატიულ იერარქიაშ ხეშთუდო აკოკათელ სახენწჷფო ორგანიზაციაშ ორდოაინ სამანგა.<ref>{{cite book|title=Lives and Legends of the Georgian Saints|url=https://archive.org/details/liveslegendsofge0000lang_n9a9|publisher=[[Saint Vladimir's Orthodox Theological Seminary|St. Vladimir's Seminary Press]]|edition=2nd|year=1997|author=David Marshall Lang|isbn=978-0-913836-29-3|author-link=David Marshall Lang}}</ref>[[რომიშ იმპერია]], [[პართიაშ იმპერია|პართა]] დო [[დიდი სომხეთი|კაბეტ სომხეთწკჷმა]] მანჯებულჷ შხვადოშხვა ლჷმეფიშ გეშა იბერია რეგულარულო ითირანდჷ ართგურალას, მარა ისტორიაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს თინა რომიშ კლიენტ-სახენწჷფოთ სქიდუდჷ. 319 წანას მაფა [[მირიან III]]-ქ იბერიაშ სახენწჷფო რელიგიათ ქრისიანობა გეგმაცხადჷ, ნამუშით ბჟადალ კავკაციაშ რეგიონიშ ქირსიანულ გონათუაქ დიჭყჷ დო ჸონიერო გამანგარ თინა რომიშ გაულაშ სფეროს, [[ზოროასტრიზმი]]შ ჸონიერ გაულაშ მოღვენ უჯვეშაშ [[ქორთულ მითოლოგია|ქორთულ პოლითეისტურ რელიგიაშ]] ვარებაშით.<ref>{{cite book|title=Studies in Christian Caucasian History|author=Cyril Toumanoff|publisher=[[Georgetown University Press]].|year=1967|pages=83–84, 377|author-link=Cyril Toumanoff}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 384 წანას დოდვალირ [[აკილისენეშ ზე]]ქ ფორმალურო დანტკიცჷ [[სასანიანეფიშ იმპერია|სასანიანეფიშ]] კონტროლ ედომუშამ კავკაციაშან, იბერიაშ ქირსიან გამაგეფ კანკალეშა ახიაჩებას ოცადუდეს, ნამუქჷთ V-VI ოშწანურეფს აკმარცუაფალ ლჷმეფ გჷმიჭანუ, ნამუეფშე არძაშე ჩინებულ მაფა [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I-შ]] გამაგალას არსხუაფუ, ნამუქჷთ ბჟადალ საქორთუოშ დოჸუნაფათ იბერიას ისტორიულო არძაშე კაბეტ ტერიტორიაშახ გოუძინჷ დო ნანანოღა [[ქართი|ქართ]] დარსხჷ. === საქორთუოშ აკოკათუა შქა ოშწანურეეფს === [[ფაილი:Near Mestia, Svan towers (35252565354).jpg|thumb|საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე [[უშგული]]შ დო [[მესტია]]შ შქა ოშწანურეეფიშ ყორშეფ იდვალუაფუ.]] 580 წანას, სასანიანეფიშ იმპერიაქ გაუქვუ იბერიაშ ომაფე, ნამუქჷთ ორდოიან [[შქა ოშანურეეფი|შქა ოშწანურეეფშო]] თიშ აკმადგინალ ტერიტორიეფიშ შხვადოშხვა ფეოდალურ რეგიონო აკოცჷმა გჷმიჭანუ. [[რომაულ-სპარსულ ლჷმეფი|რომაულ-სპარსულ ლჷმეფქ]] რეგიონს არულობა გჷმიჭანუ, ანდანე მუჭოთ სპარსეთი, თეშ კონსტანტინოპოლი, კავკაციას შხვადოშხვა მალიმორ დჷნორთის ხუჯის უხუჯანდეს. მარა, ბიზანტიაშ იმპერიაქ VI ოშწანურაშ დალიას ქორთულ ტერიტორიეფიშ გაკონტროლება შილებუ დო იბერიას ორცათ, აბანობურ ''კურუპალატეფიშ'' მეშქაშობათ გამაგენდჷ'.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=48–50}}</ref> 645 წანას არაბეფქ გემნაკათეს ობჟათე-ბჟაეიოლ საქორთუოს, ნამუშით რეგიონს [[არაბეფიშ დოჸუნაფონ ლჷმეფი|მუსლიმურ პატჷნალაშ განწეხან ბორჯიქ]] დიჭყჷ; თეს თაშნეშე მაჸუნუ მუსხირენ ფეოდალურ სახენწჷფოშ გჷმოქიმინუაქ, ნამუეფჷთ ართიანშე ზოხორინალაშო ინჭაფჷდეს, მუჭომით რდჷ [[ქართიშ საამირო]] და [[კახეთ-ჰერეთიშ ომაფე]].<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=54–61}}</ref> ბჟადალ საქორთუო უმენტაშიო ბიზანტიაშ პროტექტორატო სქიდუდჷ, გიშაკერზაფილო [[ეგრისიშ კაბეტი ლჷმა|ეგრისიშ კაბეტ ლჷმაშ]] უკული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=47–48}}</ref> [[ფაილი:გელათის მონასტერი Gelati Monastery (48743471618).jpg|მინი|მარცხნივ|220პქ|[[გელათიშ მონასტერი]], [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტი]] ცენტრალურ თარობაშ უჸოფარობაქ მა-9 ოშწანურაშ დაჭყაფუს [[ბაგრატიონეფი]]შ დინასტიაშ ეჸონუას შეუნწყუ ხე. [[ტაო-კლარჯეთი]]შ ობჟათე-ბჟადალშე დიხეფიშ კონსოლიდაციაშის, კათაშდუდ [[აშოტ I კაბეტი|აშოტ I-ქ]] (813–830) არაბ გამაგეფიშ დინოხიან აწორინალაშ გჷმირინუ იბერიას მუშ გაულაშ გაძინალო დო [[აბასიანეფიშ სახალიფო|აბასიანეფიშ სახალიფო]] დო ბიზანტიაშ იმპერიაშით იბერიაშ გამაგეთ იჸუ აღიარაფილქ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და აშოტიშ გამნარყეფ კონკურენტ ომაფასქირე ღოზეფო გეგმიქიმინეს, [[ადარნასე II]]-ქ შილებუ ქორთულ დიხეფიშ უმენტაშობაშ (კახეთიშ დო აფხაზეთიშ მოხ) აკოკათუა დო 888 წანას [[ქორთუეფიშ ომაფე|იბერეფიშ მაფათ]] აკურთხეს, ნამუშით აკადგინჷ ომაფე, ნამუთ სუმ ოშწანურაშ კინოხ რდჷ გაუქვებული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=67–70}}</ref> ბჟადალ საქორთუოს, [[აფხაზეთიშ ომაფე]]ქ რეგიონს ბიზანტიაშ ძაბუნით ირგებუ, ანდანე აკუკათოდკონ შხვადოშხვა თურ დო VIII ოშწანურას კავკაციაშ ართ-ართ უჸონიერაშ სახენწჷფოთ გჷნორთედუკონ.<ref>{{cite book|title=Nation-building in the post-Soviet borderlands|last=Smith|first=Graham|author2=Vivien Law|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-59968-9|page=[https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56 56]|url=https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56}}</ref> IX-X ოშწანურეფს, აფხაზეთიქ მუზმარენ ოურდუმე კამპანიაშ მეშქაშობათ გიძინჷ გაულა დო დიჭყჷ იბერიაშ კაბეტ ნორთიშ გამაგალა, ბაგრატიონეფიშ დინასტიაწკჷმა ნირზი. დინასტიურ კონფლიქტეფქ აფხაზეთ დარამაკჷ მა-10 ოშწანურაშ მაჟირა ნორთის, თინწკჷმა მუჟანსჷთ ტაო-კლარჯეთიშ მაფა [[დავით III]]-ქ ბაგრატიონეფიშ გაჸონიერებელო [[ბიზანტიაშ ანატოლია]]ს მუშ გაულა გჷმირინუნ. [[ბაგრატ III]], ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ მონძე, წოროგეჸვენჯობათ გჷნირთუ აფხაზეთიშ მაფათ (978), ტაო-კლარჯეთიშ ერიშდუდო (1000) დო იბერიალეფიშ მაფათ (1008), ნამუქჷთ აკოკათჷ ქორთულ ფეოდალურ სახენწჷფობურობაშ უმენტაშობა დო 1010 წანას [[საქორთუოშ მამართვალეფი|საქორთუოშ მაფათ]] იკურთხჷ. {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250 | header = მა-14 ოშწანურაშ ქორთულ ფრესკეფი | image1 = Fresco of Ubisi (3).jpg | class1 = bg-transparent | caption1 = საქორთუოშ შქა ოშწანურეფიშ მონარქეფი | image2 = Fresco of Ubisi (7).jpg | caption2 =ჯეგე სუმელაშ ემნახანტი, [[დამიანე]]შ ნახანტი. }} === ორქოშ ხან დო დორთუალა === XI ოშწანურაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს, ახალას გჷმოქიმინელ ქორთულ ომაფე გეოპოლიტიკურ და დინოხოლენ ჭირხალეფს გინმიშჷ, ანდანე შხვადოშხვა ჟინოსქუა ქორთულ სახენწჷფოშ ცენტრალიზაციაშ მეხჷ რდჷ. თინეფს შხირას ბიზანტიაშ იმპერია უკინენდჷ ხუჯის, ნამუსჷთ ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშით კავკაციაშ რეგიონიშ ეჭოფუაშა ოშქურუდჷნ, კანკალე შვანს, დინოხოლენ კონფლიქტის ხეს უნწყუნდჷ ხოლო უმოს ხემანჭუაფაშ მოპალუაშ მაკორჷნე არისტოკრატიულ ფანიეფიშ მეშქაშობათ. მარა, ბიზანტია დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ დოტიბჷ, მუჟანსჷთ 1060-იან წანეფს ჟირხოლო ქიანას ახალ ართამ ნტერ — მაძინუ [[სელჩუკეფიშ იმპერია]]ქ — აწუდირთჷნ. 1071 წანას, [[მანასკერტიშ ბურჯაფი]]ს ბიზანტიალეფიშ გინმაჭყვიდირე მარცხებაშ უკული, კონსტანტინოპოლქ ქიდიჭყჷ ბჟაეიოლ ანატოლიაშე კინორთინა დო თიშ გამაგალა საქორთუოს ქუდავალჷ, ნამუშით 1080-იან წანეფს თურქეფწკჷმა [[ქორთულ-სექლჩუკურ ლჷმეფი|ლჷმაშ წჷმი ღოზშა]] გეგშეჸონუ. საქორთუოშ ომაფექ მუშ კონკის მა-12 ოშწანურაშე მა-13 ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ მიოჭირინჷ. თე ბორჯი, [[დავით IV გაფუ]]შ (მაფ. 1089–1125) დო თიშ მოთაშმოთა, [[თამარ მაფა|თამარიშ]] (მაფ. 1184–1213) გამაგალაშის, ფართოთ ჩინებული, მუჭოთ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი]].<ref>{{cite book|title=Modern History of Soviet Georgia |author=David Marshall Lang|publisher=Greenwood Press|location=London |year=1976|page=29|isbn=978-0-8371-8183-7|author-link=David Marshall Lang}}</ref> თე ორდოიან ქორთულ რენესანსი, ნამუთ მუშ ბჟადალ ევროპულ ანალოგის უწორუანდჷნ, იხასიათებუდჷ გასაჩემე ოურდუმე გომორძგუეფით, ტერიტორიულ გოძინეფით დო კულტურულ ეჸონუათ არქიტექტურას, ლიტერატურას, ფილოსოფიას დო მენცარობეფს.<ref>{{cite book|title=Trust and Conflict: Representation, Culture and Dialogue|editor1= Ivana Marková |editor2=Alex Gillespie|page=43 |series=Cultural Dynamics of Social Representation|year=2011|isbn=978-0-415-59346-5}}</ref> საქორთუოშ ორქოშ ხანქ მონძალობათ დიტუ დიდებუან საკათედრო ოხიდეფი, რომანტიკულ პოეზია დო ლიტერატურა, დო ეპიკურ პოემა „[[ჸილოშტყებამი]]“, ნამუთ ერუანულ ეპოსო იკოროცხუ.<ref>{{cite book |title=Georgian Literature and Culture|author1=Howard Aronson|author2=Dodona Kiziria|publisher=Slavica |year=1999|page=119|isbn= 978-0-89357-278-5}}</ref><ref>{{cite book|last1=Suny|first1=Ronald Grigor |title=Armenia, Azerbaijan, and Georgia|date=1996|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-2813-4 |page=184|url=https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|quote=The Knight in the Panther Skin occupies a unique position as the Georgian national epic.|access-date=1 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221175149/https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|archive-date=21 December 2016}}</ref> დავით IV-ქ მოჩალჷ ფეოდალ ჟინოსქუეფიშ აწორინაფა დო ხემანჭუაფა ხეშა ქეშეჸოთჷ, ანდანე შხვაშ თურ ოშქურანჯეეფშა ეფექტურო გეურჯგინუდკონ. [[1121]] წანას, თიქ [[დიდგორიშ ბურჯაფი]]ს გინმატახალო გიორჯგინჷ ანდათ უმოს კაბეტ თურქულ არმიეფს დო გაუქვუ [[ქართიშ საამირო]].<ref name="javaxisvili">{{cite book |language=ka |author-link=Ivane Javakhishvili |last=Javakhishvili |first=Ivane |year=1982 |title=k'art'veli eris istoria |trans-title=The History of the Georgian Nation |volume=2 |pages=184–187 |publisher=[[Tbilisi State University]] Press}}</ref> [[ფაილი:Tamar (Vardzia fresco detail).jpg|thumb|upright|[[თამარ მაფა]], პირველ ოსური, ნამუთ საქორთუოს გამაგენდჷნ{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}}]] საქორთუოშ პირველ ოსურ გამაგე, თამარიშ, 29-წანიან მაფობა საქორთუოშ ისტორიას არძაშე წუმოძინელო იკოროცხუ.{{sfnp|Eastmond|2010|p=93}} თამარს მიაჩჷ ტიტულქ „მაფეფიშ მაფა“.{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}} დო შილებუ მუშ ოპოზიციაშ ნეიტრალიზება, ნამუშ შედეგო, სელჩუკეფიშ დო ბიზანტიაშ მონირზე ნძალეფიშ დონთხაფაშ მეშქაშობათ, ენერგიულ გალენურ პოლიტიკა წჷმიჭყუ. ჸონიერ ოურდუმე ელიტაშ აზარათ, თამარქ შილებუ წიმოხონეფიშ წუმოძინაშა გეპონუა, ანდანე აკუკათუდკონ იმპერია, ნამუთ დომინირენდჷ კავკაციას, იაკთუანდჷ თეხანურ აზერბაიჯანიშ, სომხეთიშ, ბჟაეიოლ თურქეთიშ დო ოორუე ირანიშ კაბეტ ნორთებს დო მაანთხა ჯვაროსანულ ლესქერუაშით დჷნატებუ ხემანჭუაფაშ ვაკუუმიშ გჷმორინაფათ ქუდარსხჷ [[ტრაპიზონიშ იმპერია]], ნამუთ საქორთუოშ ვასალურ სახენწჷფო რდჷ.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PeEeAQAAMAAJ| title=Imagining history at the crossroads: Persia, Byzantium, and the architects of the written Georgian past, Volume 2 p 652 | publisher=University of Michigan 1997 |access-date= 25 September 2016| year=1997 | isbn=978-0-591-30828-0 }}</ref> საქორთუოშ ომაფეშ ეჸონუაშ დონთხაფაქ დიჭყჷ თიშ უკული, მუთ 1226 წანას ქართ ხვარაზმალ ლიდერ [[ჯალალ ედ-დინი|ჯალალ ედ-დინქ]] გეჭოფჷ დო მოჯალაგჷნ,<ref>{{cite book|author=René Grousset, Rene|title='The Empire of the Steppes|publisher=[[Rutgers University Press]]|year=1991|page=260}}</ref> ნამუსჷთ მაჸუნუ მონღოლ გამაგე, [[ჩინგიზ-ხანი]]შ, მუმაჯალიკარ მინოკათუეფქ. მონღოლეფ გეგნორაჸჷ [[გიორგი V ბარჩხალა]]ქ (მაფ. 1299–1302), ნამუთ ჩინებულ რე ბჟაეიოლ დო ბჟადალ საქორთუოშ აკოკათუათ დო ქიანაშ უწოხიან სიჸონიერაშ დო ქირსიანულ კულტურაშ ეკონწყუალათ. თიშ ღურაშ უკული, აბანობურ გამაგეეფ იბურჯუჷდეს საქორთუოშ ომაფეშ ცენტრალურ გამაგალაშე ზოხორინალაშო, XV ოშწანურას, ომაფეშ ედომუშამ აკოცჷმაშახ. საქორთუოქ ხოლო უმოსო დედაღარჷ [[თემურლენგი]]შ ხემანძღვერობათ მონღოლეფიშით ნაქიმინა მუსხირენ კატასტროფულ მინოკათუაშ გეშა. მინოკათუეფ იგჷნძორებუდუ, ნამუთ ომაფეშ აკონწყუალაშ მეშქაშობას ვერზენდჷ, ანდანე [[ყარა-ყოიუნლუ]]შ და [[აყ-ყოიუნლუ]]შ თურქმენეფ ირო დითმიჸუნუანდეს თიშ ობჯათე პროვინციეფს. === სუმჸურენ დორთუალა=== [[ფაილი:King George II of Imereti Gelati fresco.jpg|right|thumb|upright|მაფა [[გიორგი II (იმერეთის მეფე)|გიორგი II-ს]] [[ფეოდალიზმი|ფეოდალურ]] ლჷმეფქ დო ოსმალურ მინოკათუეფქ ეიაზადეს.]] 1466 წანაშო საქორთუოშ ომაფეს ანარქიაქ გეპატჷნ დო [[საქორთუოშ ომაფეშ აკოცჷმა|აკოცჷ]] სუმ ზოხორინელ ომაფეთ დო ხუთ გვერდო ზოხორინელ სათაროთ. მეძობელ კაბეტ იმპერიეფქ უკულ ირგებუეს დოდაღარელ ქიანაშ დინოხიან დორთუალათ დო მა-16 ოშწანურაშე მოჸუნაფილი, ოსმალეთიშ დო ირანიშ შხვადოშხვა ნძალეფქ, ქიდიჸუნუეს საქორთუოშ ბჟადალ დო ბჟაეიოლ რეგიონეფი.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=xxxi}} თექ აბანობურ ქორთუ გამაგეეფ რუსეთწკჷმა უმოს მეჭედელ რსხუეფშა მერგებაშო მიანჭჷ. 1649 წანას, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ რუსეთიშ ომაფე კარშა ჸენჯეფ გოუტუ, ნამუსჷთ რუსეთიქ 1651 წანას უგამჷ. თე ჸენჯეფიშ ორებათ, იმერეთიშ მაფა [[ალექსანდრე III (იმერეთიშ მაფა)|ალექსანდრე III]]-ქ იმერეთიშ ჯოხოთ დიფუჩჷ რუსეთიშ ცარ [[ალექსი I (რუსეთი)|ალექსიშოთ]] ართგურალა.<ref>" ნ. ტოლჩანოვის იმერეთში ელჩობის მუხლობრივი აღწერილობა, 1650–1652", გამოსცა ი. ცინცაძემ, თბ., 1970, გვ. 37–38</ref> მუმალ გამაგეეფით ოხადუდეს დახმარებაშ მეღებას პაპ [[ინოკენტი XII]]-შე, მარა მუთუნქ ვეგშართჷ.<ref>გურამ შარაძე, [http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/293835 ბედნიერებისა და სათნოების საუნჯე], თბილისი, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, 1984: pp. 436–437.</ref> რეგიონეფიშ გამაგეეფქ, ნამუეფჷთ ნორთობურ [[ავტონომია|ავტონომიურო]] სქიდუდესჷნ, შხვადოშხვა ბორჯის ხიაჩეფ მანწყის. იროიან [[ირან-ოსმალეთიშ ლჷმეფი]]შ დო დეპორტაციეფიშ შედეგო, XVIII ოშწანურაშ დალიაშო საქორთუოშ მახორობაქ 784,700 ადამიერშახ დერკჷ.<ref>{{cite book|last1=ჯაოშვილი|first1=ვახტანგ |title=საქართველოს მოსახლეობა XVIII-XX საუკუნეებში: დემოგრაფიულ-გეოგრაფიული გამოკვლევა|date=1984 |publisher=მეცნიერება|page=72|edition=1st}}</ref> [[ბჟაეიოლი საქორთუო|ბჟაეიოლ საქორთუო]], ნამუთ [[კახეთი]]შ დო [[ქართლი]]შ რეგიონეფს იკათუანდჷნ, სპარსეთიშ [[სუზერენიტეტი]]შ გიმე რდჷ მეძობელ, მოცილე ოსმალურ თურქეთწკჷმა (სეფიანეფიშ საქორთუო) დოდოვალირ [[ამასიაშ ზე]]შ უკული. 1747 წანას, [[ნადირ-შაჰი]]შ ღურაშ უკული, ჟირხოლო ომაფექ გედუდიშულჷ დო ენერგიულ მაფაშ, [[ერეკლე II]]-შ, ხემანჯღვერობათ კჷნე აკიკათჷ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე|პიჯულ უნიათ]], ნამუქჷთ მუდგაზჷმათ შილებუ ბჟაეიოლ საქორთუოშ სტაბილიზება.{{sfnp|Fisher|Avery|Hambly|Melville|1991|p=328}} [[ფაილი:Erekle II (crop).jpg|thumb|upright|მაფა [[ერეკლე II]]-ქ მალიმორ რეგიონულ ნძალეფს შქას მოხვადჷ.]] 1783 წანას, რუსეთიქ დო ბჟაეიოლ საქორთუოშ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე]]ქ, გაფორმეს [[გეორგიევსკიშ ტრაქტატი]], ნამუშ მეჯინათ ბჟაეიოლ საქორთუოქ რუსეთიშ პროტექტორატო გჷნირთუ, რუსეთიქ გარანტია მეჩჷ თიშ ტერიტორიულ ნთელუანობას დო გამაგე ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ გაგჷნძორებაშენ, მარა მანგიორო მიღჷ საქორთუოშ გალენურ საქვარეფიშ წარმებაშ პრივილეგიეფი.<ref>{{cite web |url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm|script-title=ru:Георгиевский трактат|trans-title=Treaty of Georgievsk|date=24 July 1783|publisher=[[მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი]]|access-date=1 February 2015|language=ru |archive-date=1 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501155836/http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, გამამინჯე რდჷნ საქორთუოშ თხილუაშენ, რუსეთის მუთუნნერო ვემუხვარებუ, მუჟანსჷთ 1795 წანას, [[ყაჯარეფი|ირანალეფქ]] გემნაკათეს ქართ-კახეთიშ ომაფესჷნ, [[კრწანისიშ ბურჯაფი|გეჭოფეს დო გოხირეს ქართ]] დო გეშაჭყვიდეს თიშ მახორობან.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/9137125|title=Relations between Tehran and Moscow, 1797–2014|access-date=17 May 2015}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და რუსეთიქ 1796 წანას სპარსეთიშ მეხჷ დუმასაჯებელ კამპანია წჷმიჭყუნ, რუსეთიშ იმპერიულ ხეშუულებაქ უკულ აკორცჷ გეორგიევსკიშ ტრაქტატიშ თარ პრინციპეფჷნ დო 1801 წანას ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსირა იქჷნ, თეწკჷმა ართო გაუქვუ საქორთუოშ ომაფე ბაგრატიონეფიშ დინასტია დო [[საქორთუოშ მართმადიდებელურ ოხვამე]]შ [[ავტოკეფალია]]. [[პეტრე ბაგრატიონი|პეტრე ბაგრატიონქ]], ბაგრატიონეფიშ გაუქვებულ დინასტიაშ ართ-ართ გამნარყი, მოგვიანეთ რუსეთიშ არმიას ქაკათჷ დო ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ ბორჯის გიშარჩქინელ გენერალო გჷნირთუ.<ref>{{citation |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link=Alexander Mikaberidze |title=Peter Bagration: The Best Georgian General of the Napoleonic Wars |date=2009 |url=http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html |series=The Napoleon Series |editor-last=Burnham |editor-first=Robert |access-date=19 February 2019 |url-status=live |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816052429/http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html}}</ref> === რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას === [[ფაილი:George XII of Georgia.jpg|thumb|upright|left|[[გიორგი XII]]-შ გამაგალა ვასტაბილურობათ იხასიათებუდჷ.]] {{Main|საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას}} 1800 წანაშ 22 ქირსეთუთას, რუსეთიშ [[ცარი|ცარ]] [[პავლე I (რუსეთი)|პავლე I]]-ქ, ორჩანიეთ, საქორთიშ მაფა, [[გიორგი XII]]-აშ მოთხირით, ხე მაჭარჷ პროკლამაციას რუსეთიშ იმპერიაშა საქორთუოშ (ქართლ-კახეთიშ) მერსხუაფაშ გეშა, ნამუქჷთ საბოლათ 1801 წანაშ 8 ქირსეთუთაშ მანიფესტით გეთჷ{{sfnp|Gvosdev|2000|p=85}}{{sfnp|Avalov|1906|p=186}} დო დედასურჷ ცარ [[ალექსანდრე I (რუსეთი)|ალექსანდრე I]]-შით 1801 წანაშ 12 ეკენიას.{{sfnp|Gvosdev|2000|p=86}}{{sfnp|Lang|1957|p=249}} [[ბაგრატიონეფი]]შ ომაფე ფანია ომაფეშე გეგნახორეს. [[სანქტ-პეტერბურგი]]ს მარენჯ ქორთუ ჸენჯიქ პროტესტიშ ნოტა გინოჩჷ რუსეთიშ ვიცე-კანცლერს, მაფასქირ კურაკინს.{{sfnp|Lang|1957|p=251}} 1801 წანაშ მესის, გენერალ კარლ ჰაინრიხ ფონ კნორინგიშ ჟიგინოჯინათ, იმპერიულ რუსეთიქ ბჟაეიოლ საქორთუოს ხემანჭუაფა გენერალ ივან პეტროვიჩ ლაზარევიშ ხემანჯღვერობათ მოქიმინჯე თარობას გეგნოჩჷ.{{sfnp|Lang|1957|p=247}} ქორთუ ჟინოთა დეკრეტის 1802 წანაშ 12 პირელშახ ვადოჸუნაფჷ, სოიშახ კნორინგიქ თინეფ სიონიშ საკათედრო ოხიდას ვაკოშაყარჷ დო ვაძვილჷ, რუსეთიშ საიმპერატორო გურგინშა დოფუჩაფან. აწმარინუეფ ობორჯეთ ოჭოფეს.{{sfnp|Lang|1957|p=252}} 1805 წანაშ ზარხულს, 1804-1813 წანეფიშ [[რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა (1804-1813)|რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, ზაგამიშ გოხოლუას, წყარმალუ ასკერანიშ წყარპიჯის რუს ჯარეფქ ირანიშ არმიას გიორჯგინეს დო ქართ ახაშე ეჭოფუაშე ირსხუეს, ანდანე თინა ოფიციალურო იმპერიაშ ტერიტორიეფიშ ნორთ რდჷ. რუსეთიშ სუზერენიტეტიქ ბჟაეიოლ საქორთუოშა ოფიციალურო საბოლათ გიჭყჷ ირანწკჷმა 1813 წანას, [[გულისტანიშ საზე ხეკულუა]]შ უკული.<ref>Timothy C. Dowling [https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 ''Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208103437/https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 |date=8 February 2017 }} pp 728 ABC-CLIO, 2 December 2014 {{ISBN|1598849484}}</ref> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსიაშ უკული, ბჟადალ საქორთუოწ, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ ანექსირებულქ იჸუ ცარ ალექსანდრე I-შით. იმერეთიშ ეკონია მაფა დო ბაგრატიონეფიშ ეკონია ქორთუ გამაგექ, [[სოლომონ II]]-ქ 1815 წანას გინოხორინობას დოღურჷ, თიშ უკული, მუთ რუსეთიშ მეხჷ კათაშ ახიაჩებაშ დო თე ქიანაშ მეხჷ შხვაშ თურ მოხვარაშ მოპალუაშ ცადებეფქ პოტიკიქ იჸუნ.{{sfnp|Suny|1994|p=64}} [[რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმეფი]]შ ბორჯის, ანდა ქორთუ დუდენდჷ რუსეთიშ არმიეფს თურქეფიშ მეხჷ, თინეფს შქას რდეს [[ივანე ანდრონიკაშვილი]], [[ივანე ჯამბაკურიან-ორბელიანი]] დო მუხრანპატჷნ [[ივანე ბაგრატიონი]]. 1803-1878 წლანეფს, [[ოსმალეთიშ იმპერია]]შ მეხჷ მანჯებულჷ ოურდუმე კამპანიეფიშ შედეგო, რუსეთიშ იმპერიას დართჷ დო ქემიარსხჷ მუზმარენ ისტორიულ ქორთულ ტერიტორიაქ, ნამუეფჷთ თეიშახ თურქეფიშით რდჷ დაკებულჷნ, სამანგათ, [[აჭარა]]. [[გურია]]შ სათაროქ 1829 წანას გეუქვუ დო რუსეთის ქაკათჷ, [[შონე]]ქ 1858 წანას — მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულქ იჸუ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 1803 წანაშე რუსეთიშ პროტექტორატ რდჷნ, [[სამარგალო]] 1867 წანაშახ ვაკათაფე რუსეთის.<ref>Allen F. Chew: ''An Atlas of Russian History: Eleven Centuries of Changing Borders''. [[Yale University Press]], 1970, p. 74.</ref> რუსეთიშ პატჷნალა ქორთუეფს გალენურ ოშქურანჯეეფშე თხილუას მეთიარზიენდჷ, მარა თინა შხირას უგურე დო უდუნდებუ რდჷ. მა-19 ოშწანურაშ დალიაშო [[შონეშ ახიაჩება|რუსეთიშ ხეშუულებაშოთ უხილოობაქ]] ერუანულ ეპინუაშ ყარაფშა გეგნიქიმინჷ, ნამუსჷთ [[ილია ჭავჭავაძე]] ხემანჯღვერენდჷ. თე ბორჯიქ საქორთუოს სოციალურ დო ეკონომიკურ თირუეფჷთ მოუღჷ, გეგმაქიმინჷ ახალ სოციალურ კლასეფი: გლეხეფიშ გადუდიშულებაქ თინეფშე ანდა გადუდიშულ, მარა თინეფიშ გაჭირებაშ გალექინებაშა ვეშუნწყუ ხე; კაპიტალიზმიშ ძინაქ საქორთუოს ურბანულ მოხანდეეფიშ კლას გაჭყჷ. მუჭოთ გლეხეფჷნ, თეშ მოხანდეეფი, მუნეფიშ უხილოობას ახიაჩებეფით დო დუდიშ ეჭოფუეფით გჷმოხანტუნდეს, ნამუქჷთ 1905 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია (1905)|რევოლუციათ]] გეთჷ. გეჸვენჯ წანეფ იხასიათებუდჷ ვასტაბილურობაშ ეპიზოდეფით, მუჭომეფით რდჷ: 1906 წანას, ქორთუ ნაციონალისტეფიშით მანჯებულ დუშეთიშ საგანძიშ გორჩაფა დო 1907 წანას, ბოლშევიკეფიშით ორგანიზებულ [[ქართიშ ბანკიშ გორჩაფა (1907)|ქართიშ ბანკის გორჩაფა]]. === ზოხორინალაშ გჷმოცხადება === {{თარი|საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[ფაილი:Noe Schordania.jpg|thumb|upright|[[ნოე ჟორდანია]]]] [[ფაილი:British troops in Batumi, Georgia, 1920.jpg|left|thumb|[[ბრიტანეთიშ იმპერია|ბრიტანულ]] ჯარეფიშ მარში ბათუმს, საქორთუო, 1920 წანა. [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული, ბრიტანეთიქ [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანულ]] ჯარეფ საქორთუოს დოთირჷ.]] 1917 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკულ გიჭყჷ [[მოლენკავკაციაშ დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა|მოლენკავკაციაშ დემოკრატიულ ფედერაციულ რესპუბლიკაქ]], ნამუშ პრეზიდენტიშ პოსტისჷთ [[ნიკოლოზ ჩხეიძე]] იკენდჷ. თე უფონდიკე დო კუნტახანიშ ფედერაციაშა თაშნეშე მიშმეშეს მეძობელ სომხეთ დო აზერბაიჯანი.<ref name="Soviet power" />მუჟანსჷთ ოსმალეფ რუსეთიშ იმპერიაშ კავკაციურ ტერიტორიეფს წიმი მინჭაფუდესჷნ, საქორთუოქ 1918 წანაშ 26 მესის ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.</ref> მარა, ქორთუეფ გურალაჭვილ რდეს თე წორორინათ დო გალენურ პოლიტიკაშ ოკითხირეეფს აკორთაშ გეშა, 1918 წანაშ 26 მესის [[გერმანიაშ იმპერია]]შ მორსხუეთ გჷნორთელ საქორთუოქ ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.<ref name=":0">{{Cite web|title=Georgia Celebrates Independence Day|url=http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-|access-date=2021-01-05|website=Georgia Today on the Web|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705123407/http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-}}</ref> ქორთუეფიშ უმენტაშობა ბოლშევიკეფს ვალურედჷ თინეფიშ ნძალებაშოთ ნჭაფაშა დო ადამიერიშ თელარაშ მუთუნო ვაკოროცხუაშ გეშა..<ref name="Rayfield2012humanlife">{{cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |url=https://archive.org/details/edgeofempireshis0000rayf |date=2012 |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-78023-030-6 |page=[https://archive.org/details/edgeofempireshis0000rayf/page/316 316] |quote= Bolshevik disregard for human life, hitherto typical of Cossacks, alienated most Georgians, and reinforced support for the Menshevik social democrats as humane, if disorganized, revolutionaries.}}</ref> თეშნერო, პარლამენტიშ გიშაგორუეფს გიმორძგჷ [[საქორთუოშ სოციალ-დემოკრატიულ პარტია|საქორთუოშ მენშევიკურ სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაქ]], თიშ ლიდერ [[ნოე ჟორდანია]]ქ პრემიერ-მინისტრო გჷნირთუ, პარლამენტიშ დუდმახვენჯო ნიკოლოზ ჩხეიძე ქუდარჷნეს. სხუნუურ ოკუპაციაშ უმკუჯინალო, 1930-იან წანეფიშ განწეხანს საფრანგეთი, კაბეტ ბრიტანეთი, ბელგია დო პოლონეთ ჯორდანიას [[საქორთუოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაშ თარობა ემიგრაციას|საქორთუოშ თარობაშ]] ლეგიტიმურ მადუდეთ კოროცხუნდეს.<ref>Stefan Talmon (1998), ''Recognition of Governments in International Law'', p. 289–290. [[Oxford University Press]], {{ISBN|0-19-826573-5}}.</ref> [[ფაილი:Dadiani S.P.jpg|thumb|upright|[[სამსონ დადიანი]], პირველდაჭყა საქორთუოშ კონსტიტუციაშ ართ-ართ ავტორი, ნამუთ თი ბორჯიშო მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე პროგრესულ რდჷ]] 1918 წანაშ [[სომხეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუქჷთ სომხეთ დო საქორთუოს შქას ონირზე პროვინციეფიშ თი ნორთის გორჩქინდჷ, სოდე მახორობაშ უმენტაშობას სომეხეფ აკმადგინანდეს, ბრიტანეთიშ ინტერვენციაშ გეშა ეგთჷ. 1918–1919 წანეფს, გენერალ [[გიორგი მაზნიაშვილი|გიორგი მაზნიაშვილქ]] ქეგიანთხჷ მოისეევიშ დო დენიკინიშ ნადუდა მოქიმინჯე [[ჩე არმია]]ს, ანდანე ზოხორინელ საქორთუოშო ქუმუპალჷდკონ უჩა ზუღაშ წყარპიჯი [[ტუაფსე]]შე [[სოჭი|სოჭშა]] დო [[ადლერი|ადლერშა]].<ref name="shirokov">{{cite book|last1=Широков|first1=И. В.|last2=Тарасов|first2=А. А.|title=Наша маленькая Хоста – Исторический очерк|url=http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|year=2010|location=Sochi|language=ru|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220124843/http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|archive-date=20 February 2014}}</ref> 1920 წანას, [[რუსეთიშ სხუნუეფიშ ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა|სხუნუურ რუსეთიქ]] [[მოსკოვიშ ხეკულუა]]თ აღიარჷ საქორთუოშ ზოხორინალა, მარა რუსეფქ თე ხეკულუა ფაქტობურო არძაშ უკულაშ ართ წანაშ უკულ გინივარეს, მუჟანსჷთ 1921 წანას [[ჭითა არმია]]ქ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|გემნაკათჷ საქორთუს]] დო 1922 წანას ფორმალურო ქემკურსხუ სხუნუეფიშ რსხუს.<ref name=":0" /> === სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკა === {{Main|საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ქორთულ საქმე}} [[ფაილი:Red Army in Tiflis Feb 25 1921.jpg|thumb|მარცხნივ|ბოლშევიკურ [[ჭითა არმია]] ქართის, [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა]] 1921 წანას. ჯეგე დავითიშ ოხვამე დო [[მთაწმინდაშ პანთეონი|მთაწმინდაშ პანთეონ]] უკახალენ ფონს.]] 1921 წანაშ ფურთუთას, [[რუსეთიშ ომენოღალე ლჷმა]]შ ბორჯის, [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ჭითა არმიაქ გემნაკათჷ საქორთუოს]] დო ხეშუულობაშა აბანობურ ბოლშევიკეფ ქიმიჸუნჷ. ქორთულ არმიაქ დემარცხჷ დო სოციალ-დემოკრატიულ თარობაქ ქიანაშე ინტჷ. [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა|1921 წანაშ 25 ფურთუთას]], ჭითა არმიაქ ქართშა გემშართჷ დო გემშეღჷ მუშეფიშ დო გლეხეფიშ სხუნუეფიშ თარობა, ნამუშ სახენწჷფოშ მადუდეშ მოღალობას არსულენდჷ [[ფილიპე მახარაძე]]. საქორთუქ გემშართჷ თი სახენწჷფოშ აკოდგინალუაშა, ნამუქჷთ მალას [[სხუნუეფიშ რსხუ]]თ გჷნირთუნ. სხუნუურ გამაგალაქ ხვალე აბანობურ ახიაჩებეფიშ მოლასუაშ უკულ იჸუ ჸონიერას გოჭყაფილქ.<ref>Knight, Amy. ''Beria: Stalin's First Lieutenant'', [[Princeton University Press]], [[Princeton, New Jersey]], p. 237, {{ISBN|978-0-691-01093-9}}.</ref> საქორთუო სხუნუეფიშ რსხუშ ვაინდუსტრიულ პერიფერიათ სქიდუდჷ პირველ ხუთწანამ გეგმაშახ (1928–1932), მაუჟანსჷთ ტექსტილიშ პროდუქციაშ შხუ ცენტრო გჷნირთუნ. ეთნიკურ ქორთუ [[იოსებ სტალინი|იოსებ სტალინქ]], ბოლშევიკეფს შქას გიშარჩქინელ რდჷ,<ref>"[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html Ethnic tensions: War in the Caucasus is Stalin's legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620180716/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html |date=20 June 2018 }}". ''The Independent''. 17 August 2008.</ref> საბოლოათ, 1924 წანაშე ღურაშახ, 1953 წანაშ 5 მელახშახ, სხუნუეფიშ რსხუშ ''[[დე ფაქტო]]'' ლიდერო გჷნირთუ. შხვა ქორთუეფი, მუჭომეფით რდეს [[ლავრენტი ბერია]] დო [[ვსევოლოდ მერკულოვი]], თაშნეშე იკენდეს გაულამ პოსტეფს სხუნუეფიშ თარობას. 1936-1938 წანეფს, სტალინიშით მანჯებულ [[კაბეტ ტერორი|კაბეტ ტერორქ]] გჷმიჭანუ ვითოშობათ ქორთუ დისიდენტიშ, ინტელექტუალიშ დო სხუნუეფიშ ხეშუულებაშო შხვა საეგებიო ოშქურანჯეეფიშ გჷმმაჭანალეფიშ ჸვილუა ვარ-და [[გულაგი|გულაგიშ ხანდათ-გიშათინალ კარეეფშა]] ჸონაფა, ნამუქჷთ ართგამა გეურკუ ერიშ კულტურულ დო ინტელექტუალურ რინას.<ref>{{Cite web |title=Soviet Georgia: A Detailed Historical Analysis of the 20th Century Georgia |url=https://georgia.to/soviet-georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=georgia.to |language=en}}</ref> [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, 1941 წანაშ მანგის, [[ნაცისტური გერმანია|გერმანიაქ]] [[ურალიშ გვალეფი|ურალიშ გვალეფშახ]] ედომუშამ ტერიტორიაშ დოჸუნაფაშ ხამანჯელით წჷმიჭყუ [[ოპერაცია ბარბაროსა|ურთიართმოხვარაშ პაქტიშ ქიანეფიშ მიშაკთუა სხუნუეფიშ რსხუშა]]. მუჟანსჷთ ოპერაციაშ დოჭყაფაქ აკიბორკჷნ, 1942 წანას ლირეშ ქიაეფქ წჷმიჭყეს "[[ოპერაცია „ბლაუ“]]-შ" მენტება სტრატეგიულ კავკაციურ ნაფთობობადეშეფიშ დო ოლჷმორე მასალეფიშ ქარხანეფიშ ეიოჭოფალო; საბოლათ, ლირეშ ქიანეფიშ ჯარეფქ საქორთუოშ ხურგშახ შეაკეს. 700 000-შე უმოს ქორთუ — მოახორობაშ დოხოლაფირო 20% — იბურჯუდჷ ჭითა არმიას მინმაკათუეფიშ გიშარაჸალო დო ბერლინიშჸურე ულას; თინეშე დოხოლაფირო 350 000 შურ ქორთუქ გოჭყორდჷ.<ref>{{cite news |title=Georgian World War II hero's remains return home |url=https://agenda.ge/en/news/2015/2165 |work=Agenda.ge |date=30 September 2015}}</ref> [[ფაილი:Georgian revolutionary and military figure Leo Kereselidze.jpg|thumb|right|ქორთუ ნაციონალისტ დო ანტისხუნუურ აქტივისტ [[ლეო კერესელიძე]] თი ადამიერეფიშ რიცხუს ოკათუდჷ, ნამუთ ბოლშევიკეფიშით ხემანჭუაფაშ ხეშა ეშაჸოთამაშ უკულ ემიგრაციაშა რდჷ გინორაჸილინ]] [[სტალინიშ ონგარუ|სტალინიშ ღურაშ]] უკული, [[ნიკიტა ხრუშჩოვი|ნიკიტა ხრუშჩოვქ]] სხუნუეფიშ რსხუშ ლიდერო გჷნირთუ დო [[დესტალინიზაცია]]შ პოლიტიკას მანჯენდჷ. ხრუშჩოვიშ რეპრესიეფს [[საპროტესტო გიშულეფ ქართის (1956)|ქართის ახიაჩებეფქ ]]მაჸუნუ, ნამუეფჷთ ოურდუმე ნძალეფით ქეგიორცუეს. თე მოლინეფიშ ნძალობურ მუკორთაქ, ნამუქჷთ სხუნუეფიშ რსხუშოთ ქორთულ ართგურობას ოშქურანჯობა გჷმუჭანუ, ხე ქეშუნწყუ ერიშ კონსოლიდაციას.<ref name="a&c">[[Svante Cornell|Cornell, Svante E.]] (2002), ''Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus: Cases in Georgia'', pp. 146–149. [[Uppsala University]], Department of Peace and Conflict Research, {{ISBN|91-506-1600-5}}</ref> [[ქართიშ დემონსტრაციეფი (1978)|1978 წანაშ ქართიშ დემონსტრაციეფქ]] მასობურ ანტისხუნუურ პროტესტეფიშ მორთას შანენდჷ, მარა ათეხანს თარობაქ უკახალე კჷნიკინუ. სხუნუეფიშ გამაგალაშ გიმე დოსქილადირ ბორჯის, საქორთუოშ ეკონომიკა აგჷნორენდუ ძინას დო შანულამო იუჯგუშებუდჷ, მარა ირო უმოსო არგამათ მიშჷ კორუფცია დო თარობაშ კათაშე ჩათხია. 1986 წანას, [[პერესტროიკა]]შ დოჭყაფაშე, სხუნუურ საქორთუოშ ხემანჯღვერობა თიჯგურა უგაღექ იჸუ თირუეფიშ მორიაშოთ, ნამჷ-და ქორთუეფიშ უმენტაშობაქ, თინეფს შქას მორანწკე კომუნისტეფქჷთ, დოსხუნეს, ნამჷ-და წიმი ულაშ აკა რზა რინელ სხუნუურ სისტემაშე გიშულა რდჷ. === ზოხორინალაშ დორთინაფა, ომენოღალე ლჷმეფი === {{ქოძირით თაშნეშე|საქორთუოშ ისტორია{{!}}საქორთუოშ რესპუბლიკა (1990–1992)}} [[ფაილი:1993 Georgia war1.svg|thumb|[[საქორთუოშ ომენოღალე ლჷმა]] დო [[აფხაზეთიშ ლჷმა (1992-93)|აფხაზეთიშ ლჷმა]] 1993 წანაშ მარაშინათუთა-გჷმათუთას]] 1988 წანაშე საქორთუოს ზოხორინალაშ მოხუჯეეფიშ მასობურ საპროტესტო აქციეფქ დიჭყჷ, ნამუეფსჷთ ხემანჯღვერენდეს თიჯგურა [[ქორთულ ნაციონალიზმი|ქორთუ ნაციონალისტეფი]], მუჭომეფით რდეს [[მერაბ კოსტავა]] დო [[ზვიად გამსახურდია]]. გეჸვენჯ წანას, [[9 პირელიშ ტრაგედია|1989 წანაშ 4-9 პირელს, ქართის მანჯებულ კაბეტ თინჩალ დემონსტრაციაშ სხუნუეფიშ ნძალეფიშით კონწარო ინონანგერუაქ]], ქიანას სხუნუურ გამაგალაშ გაგჷნძორაფაშ დისკრედიტაციაშ თოლწონუათ გინმატახალ მოლინათ გჷნირთუ.<ref>{{cite book|author=Darrell Slider|url=https://books.google.com/books?id=4NCxG8YCScYC|title=Problems of Communism: November—December 1991|volume=15|publisher=Documentary Studies Section, International Information Administration|year=1991|pages=66|language=en|chapter=Georgia's independence|quote=The April 9 "Tragedy", as it came to be called, had a searing effect on Georgian public. The republic leadership lost what authority it had enjoyed in the eyes of Georgians, and support for independence became overwhelming— developments confirmed by polls initiated by the Communist leadership itself.}}</ref> 1990 წანაშ გჷმათუთას, სხუნუურ საქორთუოს პირველ ანდაპარტიულ [[საქორთუოშ უჟინაშ სხუნუშ გიშაგორუეფი|გიშაგორუეფქ]] იმანჯჷ, ნამუთ ედომუშამ სხუნუეფიშ რსხუს პირველ ანდაპარტიულ გიშაგორუეფ რდჷ, სოდე ოპოზიციურ ბუნეფ ოფიციალურ პოლიტიკურ პარტიეფო რდეს რეგისტრირებულეფჷნ.<ref>{{Cite web|url=https://www.tampabay.com/archive/1990/10/30/georgia-votes-for-change/|title=Georgia Votes for Change|website=[[Tampa Bay Times]]|date=30 October 1990}}</ref> ზვიად გამსახურდია ნადუდა აკოკათელ კოალიციაქ „[[კუკუმი ტაბაკი - დუდიშული საქორთუო]]ქ“ თე გიშაგორუეფს გომორძგუა მიპალჷ დო ახალ თარობა გაჭყჷ. 1991 წანაშ 9 პირელს, სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშახ ჭიჭე ხანით კინოხ, 31 მელახის მანჯებულჷ [[საქორთუოშ ზოხორინალაშ დორთინაფაშ რეფერენდუმი (1991)|რეფერენდუმიშ]] უკული, [[საქორთუოშ რესპუბლოიკაშ უჟინაშ სხუნუ|საქორთუოშ უჟინაშ სხუნუქ ]] {{ill|საქორთუოშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ დორთინაფაშ აქტი|lt=გეგმაცხადჷ ზოხორინალა|ka|საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი}}.<ref name="GovtofGeorgia">{{cite web |url=http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |title=Government of Georgia:About Georgia |publisher=gov.ge |access-date=9 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821030240/http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |archive-date=21 August 2016 }}</ref> საქორთუო სხნუეფიშ რსხუშ პირველ ვა[[ბალტიაშოპიჯეთი|ბალტიურ]] რესპუბლიკა რდჷ, ნამუქჷთ ოფიციალურო გჷმაცხადუ ზოხორინალან,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=alTeCwAAQBAJ&pg=PA333|title=New Tribalisms: The Resurgence of Race and Ethnicity|first=Michael W.|last=Hughey|date=29 March 2016|publisher=Springer|isbn=978-1-349-26403-2 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> დო რუმინეთიქ პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ მარაშინათუთას აღიარჷ ზოხორინელ საქორთუონ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=G4LiAAAAMAAJ&q=%22was+Romania%22|title=Coming Together Or Falling Apart?: Regionalism in the Former Soviet Union|first1=S. Neil|last1=MacFarlane|first2=Queen's University (Kingston, Ont ) Centre for International|last2=Relations|date=28 August 1997|publisher=Centre for International Relations, Queen's University|isbn=978-0-88911-745-7 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> 26 მესის, გამსახურდია [[საქორთუოშ საპრეხიდენტო გიშაგორუეფი (1991)|პირველ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს]] 86,5% ხონარით გეგშაგორეს პრეზიდენტო, გიშმაგორალეფიშ აქტივობაშ 83%-შე უმოს მაძირაფალით.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p. 401 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> საქორთუოშ რესპუბლიკაშ რესპუბლიკაშ სხუნუშ 1991 წანაშ 9 პირელიშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადებას ხეთეშე მაჸუნუ შედეგიქ აღიარებეფიშ სახეთ. საქორთუოშ ზოხორინალა იჩინეს: 1991 წანაშ 27 მარაშინათუთას — [[რუმინეთი]] დო [[მოლდოვა]], 30 მარაშინათუთას — [[აზერბაიჯანი]], 13 ეკენიას — [[სომხეთი]], 12 ქირსეთუთას — [[უკრაინა]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N244, 13 დეკემბერი, 1991</ref> 16 ქირსეთუთას — [[თურქეთი]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N247, 18 დეკემბერი, 1991</ref> 20 ქირსეთუთას — [[ლიეტუვა]] დო [[მონღოლეთი]], 25 ქირსეთუთას — [[ააშ]], [[კანადა]] დო [[ირანი]], 26 ქირსეთუთას — [[ინდოეთი]], [[ბრაზილია]], [[კუბა]], [[ტაილანდი]], 27 ქირსეთუთას — [[ჩინეთი]], [[ბელარუსი]], [[სლოვენია]], [[ვიეტნამი]], [[ეგვიპტე]], [[ალჟირი]], 28 ქირსეთუთას — [[ხორვატია]], [[იორდანია]], 30 ქირსეთუთას — [[ლიბანი]], 31 ქირსეთუთას — [[პაკისტანი]], 1992 წანაშ 2 ღურთუთას — [[ერაყი]], [[ეთიოპია]], [[ლაოსი]] და თ.უ., თაშნეშე 1992 წანაშ 31 კვირკვეს გოართოიანაფილ ერეფიშ მორანწკე ხუნას საქორთუოშ რესპუბლიკაქ მეღებულქ იჸუ ორგანიზაციაშ 179-ა მაკათურო.<ref>{{cite web |url=https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/10073/1/SakartvelosRespublika_1992_N144.pdf |title=გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №144 (423), 1 აგვისტო, 1992 |publisher=dspace.nplg.gov.ge |access-date=2026-02-09}}</ref> გამსახურდია მალასნო, 1991 წანაშ 22 ქირსეთუთაშე 1992 წანაშ 6 ღურთუთაშა, [[საქორთუოშ სახენწჷფო მინორთა (1992-1993)|ზისხირამ ''სახენწჷფო მინორთაშ'']] შეგეგო გექთახუეს. სახენწჷფო მინორთა ხე ქეშუნწყჷ ერუანულ გვარდიაშ ნროთიქ დო გვეროოურდუმე ორგანიზაციაქ, ჯოხოთ „[[მხედრიონი]]“ („ცხენენჯ კოჩი“). უკულ ქიანაქ კონწარ [[საქორთუოშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმას]] ქინიფულჷ, ნამუთ 1993 წანაშ ქირსეთუთაშა იგინძორებუდჷ. საქორთუოშ ჟირ რეგიონს, [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|ცხინვალიშ რეგიონს]], აბანობურ სეპარატისტეფ დო უმენტაშობას მარენჯ ქორთუ მახორობაშ შქას რინელ ინოფულირ აწორინაფეფქ ფართომასშტურ ეთნიკურ ნძალობუაშა დო ლჷმებშა გეგნორთჷ.<ref name="princeton">{{cite web |title=Georgia: Abkhazia and South Ossetia |url=https://pesd.princeton.edu/?q=node/274 |website=www.pesd.princeton.edu |publisher=Encyclopedia Princetoniensis |access-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804112845/https://pesd.princeton.edu/?q=node%2F274 |archive-date=4 August 2018 }}</ref> რუსეთიშ ხუჯიშ დოკინათ, აფხაზეთიქ დო ობჟათე ოსეთიქ ფაქტობურ ზოხორინალა მიპალუეს საქორთუოშე, საქორთუქ — კონტროლ ხვალე ონირზე ტერიტორიეფიშ მორჩილ ნორთშა ქეისილიდჷ.<ref name="princeton" /> [[ედუარდ შევარდნაძე]] ([[გალენურ საქვარეფიშ სამინისტრო (სსრრ)|სსრრ-შ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრ]] 1985-1991 წანეფს) 1992 წანაშ მელახის ქჷდარინეს<ref>{{cite web|title=Shevardnadze Named Head of New Government|url=https://greensboro.com/shevardnadze-named-head-of-new-government/article_d02d70f0-9c07-52b2-83c2-3625238a52d7.html|date=10 March 1992|publisher=[[News & Record]]}}</ref> საქორთუოშ ახალ თარობაშ მადუდეთ დო [[საქორთუოშ კანონმადვალუ ორგანოშ გიშაგორუეფი 1992|თიმ წანას გიშაგორილქ]] იჸუ სახენწჷფოშ მადუდეთ, მოგვიანეთ, 1995 წანას, [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 1995|პრეზიდენტო]].<ref>{{Cite news|date=7 July 2014|title=Obituary: Eduard Shevardnadze|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26327394|access-date=2021-07-06}}</ref> [[აფხაზეთიშ ლჷმა (1992-93)|აფხაზეთიშ ლჷმაშ]] ბორჯის, აფხაზ სეპარატისტეფქ დო ოორუე კავკაციარ მალიმორეფქ (ჩეჩენეფიშამო) აფხაზეშე დოხოლაფირო 230 000-შე 250 000-შა ქოქრთუ[112] გეგნორაჸეს.<ref name="hrwreport">{{cite web |url=https://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |title=Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict |date=March 1995 |publisher=Human Rights Watch |access-date=4 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010220133323/http://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |archive-date=20 February 2001 |url-status=live }}</ref> მეხოლაფირო 23 000 ქორთუქ ცხინვალშ რეგიონშე ირტჷ.<ref>{{cite web|date=May 1996|title=Russia – The Ingush–Ossetian conflict in the Prigorodnyi region|url=http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513003516/http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|archive-date=13 May 2007|access-date=18 July 2007|publisher=Human Rights Watch/Helsinki}}</ref> 1994 წანას, საქორთუო ეკონომიკურ კრიზისის რდჷ, ნამუსჷთ წორო ალაჸუნდჷ თიჯგურა თარ პროდუქტეფიშ კონწარ დეფიციტი, მუჭომით რე ქობალი, წყარი, ელექტროენერგია დო გოტიბაფა.<ref>{{cite web|title=Bread, water, fuel shortages in Georgia|url=https://www.upi.com/Archives/1994/11/22/Bread-water-fuel-shortages-in-Georgia/5860785480400/|date=22 November 1994|publisher=[[United Press International]]}}</ref> === ვარდეფიშ რევოლუცია, პრობჟადალურ მუკორთა === {{თარი|ვარდეფიშ რევოლუცია}} [[ფაილი:Georgia, Tbilisi - Rose Revolution (2003).jpg|thumb|2003 წანაშ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]]] 2003 წანას, შევარდნაძე (ნამუქჷთ 2000 წანას ხეახალშო გიმორძგჷ გიშაგორუეფს) გექთახუეს [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]თ, თიშ უკული, მუთ ქორთულ ოპოზიცია დო ერეფოშქაშე დჷმაკვირეეფი ანტკიცენდეს, ნამჷ-და [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2003|2003 წანაშ 2 გერგობათუთაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფ]] გატყურებულ რდჷნ.<ref>{{cite web |url=http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |title=EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia's Rose Revolution: Momentum and Consolidation |publisher=Eurasianet.org |access-date=5 May 2009 |archive-date=5 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805074544/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml}}</ref> რევოლუციას ხემანჯღვერებდეს [[მიხეილ სააკაშვილი]], [[ზურაბ ჟვანია]] დო [[ნინო ბურჯანაძე]], შევარდნაძეშ გამაგე პარტიაშ ჸოფირ მაკათურეფ დო ლიდერეფი. მიხეილ სააკაშვილი, 2004 წანას, გეგშაგორეს საქორთუოშ პრეზიდენტო.<ref>{{cite web|url=http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history |title=არჩევნების ისტორია|work=ტაბულა |publisher=Tabula|date=17 August 2016|access-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013905/http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history|archive-date=7 November 2017|url-status=live|language=ka}}</ref> ვარდეფიშ რევოლუციაშ უკული, ქიანაშ ოურდუმე დო ეკონომიკურ შილაბუანობეფიშ გაჸონიერებელო დო თიშ გალენურ პოლიტიკაშ ბჟადალჸურე მუკართაფალო დიჭყჷ რეფორმეფიშ სერიაქ. [[ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტი|ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ]] მეხ, ''2003 წანას დახე მორცხილ სახენწჷფოშე, 2014 წანას საქორთუო ელაზჷმაფათ ჯგირო ფუნქციონირებაფონ საბაზარო ეკონომიკაშა გეგნორთჷ... [დო] დრამატულ პოლიციურ დო ინსტიტუციურ რეფორმეფიშ მეშქაშობათ, თარობაქ გეშაჸათჷ დაბალ დონეშ კორუფცია''.<ref>[[ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტი]], [https://2009-2017.state.gov/documents/organization/229020.pdf ''Georgia: Executive Summary''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218073119/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/229020.pdf |date=18 February 2020 }}, Retrieved: 5 May 2016</ref> ახალ თარობაშ ცადებაქ, მოურთინუდუკო საქორთუოშ ხეშუულებაშ ავტორიტეტ ქიანაშ ობჟათე-ბჟადალშე მადვალუ ავტონომიურ რესპუბლიკა [[აჭარა]]სჷნ, 2004 წანას კაბეტ [[აჭარაშ კრიზისი|კრიზის]] გჷმიჭანუ.<ref>{{cite web |title=Georgia moves to rein in Ajaria |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3685117.stm |publisher=[[BBC News]] |date=5 May 2004}}</ref> ქიანაშ ახალ პრობჟადალურ კურსიქ, [[ჩეჩნეთიშ მაჟირა ლჷმა]]ს ქორთულ კუნთხუშ კათაფაშ გებრალებაწკჷმა ართო,<ref>{{Cite news | last= Gorshkov | first= Nikolai | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | title= Duma prepares for Georgia strike | work= BBC News | date= 19 September 2002 | access-date= 24 July 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090929222413/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | archive-date= 29 September 2009 | url-status=live}}</ref> გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ]] კონწარ გაუფრაშება, ნამუსჷთ თაშნეშე ხეს უნწყუნდჷ რუსეთიშ ღილე მოხვარა დო ალარჷნა ჟირ სეპარატისტულ ტერიტორიეფშოთ. ურთიართობეფიშ მოძინე მოღუნჭაფაშ უმკუჯინალო, 2005 წანაშ მესის საქორთუოქ დო რუსეთიქ ქემიოჭირინუეს ჟირჸურენ აპიჯაფას,<ref>{{cite web |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080813052136/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |url-status=live|archive-date=13 August 2008 |title=Russia, Georgia strike deal on bases |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=30 May 2005 | access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ მეჯინათ [[ბათუმი|ბათუმს]] დო [[ახალქალაქი|ახალქალაქის]] მადვალუ რუსულ ოურდუმე ბაზეფ (ნამუეფჷთ სხუნუეფიშ ბორჯიშე თექ დრესჷნ) გეგშეჸონეს. რუსეთიქ 2007 წანაშ ქირსეთუთაშო ედომუშამ ოურდუმე პერსონალ დო ტექნიკა გეგშეჸონუ თე ობიექტეფშე,<ref>{{cite web|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=16321|title=Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia|publisher=Civil Georgia, Tbilisi|date=13 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514043306/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321|archive-date=14 May 2011|url-status=live | access-date=29 December 2021}}</ref> მარა ვეგშუჸონაფჷ აფხაზეთის მადვალუ [[გუდაუთა]]შ ბაზაშე, ნამუშე გიშულა თის მათხუაფუდჷ [[სტამბოლიშ სამიტი 1999|1999 წანაშ სტამბოლის სამიტის ]] ევროპას [[აპიჯაფა ევროპას რჩქვანელობურ აკონაჯარაფილ ნძალეფიშ გეშა ხეკულუაშ ადაპტაციაშენ|რჩქვანელობურ აკონაჯარაფილ ნძალეფიშ გეშა ხეკულუაშ ადაპტაციაშ]] მეღებაშ უკული.<ref>[http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 Russia's retention of Gudauta base – An unfulfilled CFE treaty commitment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205180219/http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 |date=5 February 2017 }} Socor, Vladirmir. The Jamestown Foundation. 22 May 2006</ref> === რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა === [[ფაილი:South Ossetia war russian tank.jpg|thumb|რუსულ ტანკეფ საქორთუოშა მინოკათუაშ ბორჯის, ცხინვალიშ რეგიონს.]] {{თარი|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)}} {{ქოძირით თაშნეშე|ერეფოშქაშე რეაქცია აფხაზეთიშ დო ობჟათე ოსეთიშ ზოხორინალაშენ}} 1991 წანას, [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა]]შ უკული, საქორთუოშ დო აფხაზეთიშ დო ცხინვალშ რეგიონიშ სეპარატისტეფს შქას ურთიართობა მოღუნჭულ რე. რუსეთ დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ [[ქორთუეფიშ დეპორტაცია რუსეთშე 2006|კვათირო გეუფრაშ]] 2008 წანაშ პირელიშ [[რუსეთ-საქორთუოშ დიპლომატიურ კრიზისი 2008|რუსეთ-საქორთუოშ დიპლომატიურ კრიზისიშ დონეშახ]].<ref name="shelling">{{cite web|last=Whitmore|first=Brian|date=12 September 2008|title=Is The Clock Ticking For Saakashvili?'|url=https://www.rferl.org/a/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102314/http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|archive-date=3 September 2014|access-date=3 September 2014|website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref><ref name="tall_order">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |title=Russia criticised over Abkhazia |work=BBC News |date=24 April 2008 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080815002113/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |archive-date=15 August 2008 |url-status=live }}</ref> 2008 წანაშ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმაშ]] უკულ აფხაზეთიშ დო ცხინვალიშ რეგიონიშ ნორთიქ რუსეთიშით ხუჯდოკინელ სეპარატისტეფიშ კონტროლიშ გიმე ქეშალჷ დო [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|თე რეგიონეფს]] რუსულ ოურდუმე ბაზეფ გაჭყეს. 2008 წანაშ 1 მარაშინათუთას, ბომბიშ გობუთქაფაშ ოღანკეთ გჷნირთუ მანქანაქ, ნამუსჷთ ქორთუ მთინჩმოღალეეფ გინმოჸუნდჷნ. თე ინციდენტიშ პროვოცირება ცხინვალიშ რეგიონიშ სეპარატისტ ოსეფს მიაჭარაფუ, ნამუქჷთ ოლჷმარ ქიმინუეფიშ დოჭყაფაშ ოსხირო გჷნირთუ. შედეგო დეღამაკჷ ხუთ ქორთუ ოურდუმე მაინალექ, მოგვიანეთ — სნაიპერეფქ მუსხირენ სეპარატისტ ოს მალიმორ დოჸვილეს.<ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c,dwp_uuid=f2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|title=Countdown in the Caucasus: Seven days that brought Russia and Georgia to war|newspaper=[[Financial Times]]|date=26 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920023223/http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c%2Cdwp_uuid%3Df2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|archive-date=20 September 2008}}</ref><ref name="feud">{{cite news |url=http://online.wsj.com/articles/SB121884450978145997 |title=Smoldering Feud, Then War |author1=Marc Champion |author2=Andrew Osborn |newspaper=The Wall Street Journal |date=16 August 2008}}</ref> 1 მარაშინათუთას, ცხინვალიშ რეგიონიშ სეპარატისტეფქ ქორთულ ოფუტეეფიშ ბომბუა დიჭყეს. თე არტილერიულ ბომბუეფიშ გეშა ქორთუ ოურდუმე მაინალეეფ პერიოდულო ტყიაჸოთამათ უგამუდეს.<ref name="shelling" /><ref name="feud" /><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|title=Georgia calls on EU for independent inquiry into war|author=Luke Harding|newspaper=The Guardian|date=19 November 2008|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913101015/https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|archive-date=13 September 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Allison">{{cite journal|author=Roy Allison|url=http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|title=Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace'|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|volume=84|issue=6|year=2008|pages=1145–1171|doi=10.1111/j.1468-2346.2008.00762.x|access-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423221417/http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|archive-date=23 April 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |title=The Conflict Between Russia and Georgia |author=Jean-Rodrigue Paré |publisher=Parliament of Canada |date=13 February 2009 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |archive-date=2 January 2016 }}</ref> 2008 წანაშ 7 მარაშინათუთას, საქორთუოშ პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილქ ცანდჸურენ ჸოთამაშ მეტება გეგმაცხადჷ დო თინჩალურ მორაგადეეფშახ მოუჭანჷ.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |title=Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address |publisher=Civil.Ge |date=7 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019155639/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live }}</ref> ცხინვალიშ რეგიონიშ კონფლიქტიშ ზონას მადვალუ ქორთულ ოფუტეეფშა მანჯებულ გეჸვენჯ გენთხაფეფს მალასნო ოგამურ ტყვიაჸიოთამაქ მაჸუნუ ქორთულ ჯარეფიშჸურე, ნამუეფქჷთ 7 მარაშინათუთას, სერით, ობჟათე ოსეთიშ დუდგჷმოცხადებულ რესპუბლიკაშ ნანანოღაშ, [[ცხინვალი]]შ მალობთ ეყარეს დო 8 მარაშინათუტაშ ოჭმარეს ნოღაშ ცენტრის ქემიოჭირინუეს.<ref name="Jamestown Goals">{{cite web |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |title=The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia |publisher=[[The Jamestown Foundation]] |date=8 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026162658/http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |archive-date=26 October 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.chicagotribune.com/2008/08/09/georgian-conflict-puts-us-in-middle/|title=Georgian conflict puts U.S. in middle|website=Chicago Tribune|date=9 August 2008|access-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124315/http://articles.chicagotribune.com/2008-08-09/news/0808080649_1_south-ossetia-russian-peacekeeping-troops-russian-president-dmitry-medvedev/2|archive-date=16 October 2014|url-status=live}}</ref><ref name="washingtonpost.com">{{cite news |author=Peter Finn |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |title=A Two-Sided Descent into Full-Scale War |newspaper=[[The Washington Post]] |date=17 August 2008 |access-date=28 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106085255/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |archive-date=6 November 2012 |url-status=live }}</ref> რუს ოურდუმე ექსპერტიშ, [[პაველ ფელგენჰაუერი]]შ რაგადუათ, ოსურ პროვოკაციაშ ღანკ რდჷ ქორთულ ოგამურ ქიმინუაშ პროვოცირება, ნამუთ რუსეთიშ ოურდუმე მინოკათუაშ ოხვილურ სამანჯელს წჷმარინუანდუ.<ref>{{cite web |url=http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |title=The Russian-Georgian War was Preplanned in Moscow |date=14 August 2008 |author=Pavel Felgenhauer |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820185319/http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |archive-date=20 August 2014 }}</ref> საქორთუოშ თოლორუაშ დო მუზმარენ რუსულ მედიაშ ჩინებათ, ქორთულ ოურდუმე ქიმინუაშ დოჭყაფაშახ რეგულარულ (დო ვა თინჩალური) რუსულ არმიაშ ნორთეფ უკვე გინოყარაფილ რდეს [[როკიშ სორილი]]შ აშო ცხინვალიშ რეგიონიშ ტერიტორიაშა.<ref name="NYTFreshev">{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | work=The New York Times | first=C.J. | last=Chivers | title=Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start | date=15 September 2008 | access-date=28 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170616163055/http://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | archive-date=16 June 2017 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |script-title=ru:СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий |publisher=NEWSru.com |date=11 September 2008 |language=ru |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |archive-date=2 January 2016 |url-status=live }}</ref> რუსეთიქ საქორთუოს "ობჟათე ოსეთიშ მეხჷ აგრესია" ქეგიაბრალჷ დო 2008 წანაშ 8 მარაშინათუთას, "თინჩალაშ მიშაღალაშ" ოპერაციაშ სამანჯელით, საქორთუოშ მეხ ფართომასშტაბურ ოსქირონე, ოჰეერე დო ოზურე მინოიკათუა დიჭყჷ.<ref name="roudik">{{cite web|publisher=Library of Congress |url=https://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |title=Russian Federation: Legal Aspects of War in Georgia | archive-url=https://web.archive.org/web/20140716042951/http://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |archive-date=16 July 2014 }}</ref><ref name="Allison" /> სეპარატისტულ აფხაზურ ნძალეფქ, 9 მარაშინათუთას, გონწყეს მაჟირა ფრონტ [[კოდორიშ ლეხერი]]შ კოდორიშ ბურჯაფი 2008|ბურჯაფით]] — ქეგიანთხეს კოდორიშ ლეხერს, ნამუსჷთ საქორთუო აკონტროლენდჷ.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |title=Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge |work=Reuters |date=9 August 2008 |access-date=1 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134849/http://www.reuters.com/article/2008/08/09/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live }}</ref> 10 მარაშინათუთაშო, ცხინვალ რუს ოურდუმეეფქ გეჭოფეს.<ref name="radar">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|title=I got my children out minutes before the bombs fell|work=The Guardian|date=11 August 2008|first=Luke|last=Harding|access-date=24 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305004656/https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|archive-date=5 March 2017|url-status=live}}</ref> რუსეთიშ ურდუმე ნძალეფქ გეჭოფეს ქორთულ ნოღეფ ონირზე ტერიტორიეფიშ გალე.<ref name="new_front_deeper">{{cite news |agency=Associated Press |title=Russia opens new front, drives deeper into Georgia |url=http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |date=11 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080814211308/http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |archive-date=14 August 2008}}</ref> კონფლიქტიშ ბორჯის, [[ქორთუეფიშ ეთნიკურ წიმინდუა ობჟათე ოსეთის|„ობჟათე ოსეთის“ ქორთუეფიშ მეხჷ მიშჷ ეთნიკურ წიმინდუაშ კამპანია]], ნამუთ ლჷმაშ თებაშ უკული, ქორთულ ხორუეფიშ მოჯალაგაუსჷთ იკათუანდჷ.<ref name="Fact-finding">{{cite web|url=http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007030130/http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-date=7 October 2009|title=Report. Volume I|date=September 2009|publisher=Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia |page=27}}</ref><ref name="Damage">{{cite news |title=Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After... |url=https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979+09-Oct-2008+PRN20081009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222225015/https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979%2B09-Oct-2008%2BPRN20081009 |archive-date=22 February 2014 |work=Reuters |date=9 October 2008 }}</ref> ლჷმაქ 192,000 ადამიერ უკარელეთ დიტჷ, მარა ანდაქ ლჷმაშ უკული, ჸუდეშა დორთა შილებუ. ართ წანაშ უკული, დოხოლაფირო 30 000 ეთნიკურ ქორთუ კინე გინორაჸილო რე.<ref>{{cite web |url=http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |title=Civilians in the line of fire |publisher=Amnesty International |date=November 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222042133/http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |archive-date=22 February 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia Marks Anniversary of War |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |date=7 August 2009 |work=BBC News |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808040149/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |archive-date=8 August 2014 |url-status=live }}</ref> "[[კომერსანტი]]ს" გჷმობჟინაფილ ინტერვიუს სეპარატისტულ ობჟათე ოსეთიშ ლიდერ [[ედუარდ კოკოითი]]ქ გაცხადჷ, ნამჷ-და ქორთუეფს დორთაშ ნებას ვემეჩანდჷნ.<ref>{{cite web |script-title=ru:Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все |url=http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |date=15 August 2008 |publisher=Kommersant |language=ru |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916181813/http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |archive-date=16 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |title=Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages |url=http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |date=30 September 2008 |publisher=RFE/RL |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102226/http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |archive-date=3 September 2014 |url-status=live }}</ref> [[საფრანგეთიშ პრეზიდენტი|საფრანგეთიშ პრეზიდენტ]], [[ნიკოლა სარკოზი]]ქ, 2008 წანაშ 12 მარაშინათუთას, ტყვიაჸთამაშ მეტებაშ აპიჯაფას მორაგადაფათ მიოჭირინჷ.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19069 |title=Russia Endorses Six-Point Plan |publisher=Civil.Ge |date=12 August 2008 | access-date=29 December 2021 }}</ref> რუსეთიქ, 26 მარაშინათუთას, აფხაზეთ დო ობჟათე ოსეთ ზოხო რესპუბლიკეფო აღიარჷ.<ref name="kremlin">{{cite web|url=http://kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|title=Statement by President of Russia Dmitry Medvedev|publisher=The Kremlin|date=26 August 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080902001442/http://www.kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|archive-date=2 September 2008}}</ref> საქორთუოშ თარობაქ რუსეთწკჷმა დიპლომატიურ ურთიართობეფ მეჭყვიდჷ.<ref name="break">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |title=Georgia breaks ties with Russia |work=BBC News |date=29 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073511/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |archive-date=6 October 2014 |url-status=live }}</ref> 8 გჷმათუთას, რუსულ ოურდუმე ნძალეფქ ქჷდიტუეს აფხაზეთიშ დო ობჟათე ოსეთიშ გოხოლუაშ ბუფერულ ზონეფი, ნამუშ შედეგო ევროპაშ რსხუშ დუმაკვირე მისია საქორთუოშ ბუფერულ ზონეფშა გენშაშქვეს.<ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117657 |title=Russia Completes 'Most of Withdrawal' – EU Monitors |publisher=Civil Georgia|date=8 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref><ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117667 |title=Moscow Says EU Monitors Fully Control 'Buffer Zones' |publisher=Civil Georgia|date=9 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref> ლჷმაშ უკული, საქორთუო ანტკიცენს, ნამჷ-და აფხაზეთ დო ობჟათე ოსეთ [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|დორხველ ოკუპირებულ ტერიტორიეფ]] რენ.<ref name="parliament.ge">{{cite web |url=http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |title=Resolution of the Parliament of Georgia on the Occupation of the Georgian Territories by the Russian Federation |date=29 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903224516/http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |archive-date=3 September 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |title=Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory |publisher=Civil.Ge |date=28 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |archive-date=3 September 2008 |url-status=live}}</ref> === ქორთულ ორცებაშ თარობა (2012–ასეშა) === [[ფაილი:Solvita Āboltiņa tiekas ar Gruzijas premjerministru (cropped).jpg|thumb|upright|[[ბიძინა ივანიშვილი]] — „[[ქორთული ორცება — დემოკრატიული საქორთუო|ქორთულ ორცებაშ]]“ დჷმარსხუაფალ დო პატჷცემულ დუდმახვენჯი.]] [[საქორთუოშ საპარლამენტოშ გიშაგორუეფი 2012|2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფშო]] ხაზირებაშის, საქორთუოქ მანჯჷ საკონსტიტუციო რეფორმეფ [[საპარლამენტო სისტემა|საპარლამენტო დემოკრატიაშა]] გინულაშ ღანკით, ნამუშით ემაჸონაფალ ხემანჭაუფეფ პრეზიდენტშე პრემიერ-მინისტრის გეგნაჩჷ.<ref>{{cite news |title=Georgia's Constitutional Changes |url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/georgia/georgia-s-constitutional-changes |work=International Crisis Group |date=1 March 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> გინულა დოჭყაფედუკო-ოკო 2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფით დო გათებედუკო-ოკო [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 2013|2013 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფით]]. [[საქორთუოშ საპარლამენტოშ გიშაგორუეფი 2012|2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფქ]] გიშეგორჷ [[ართოიანი ნაციონალური ყარაფი|ართოიან ნაციონალურ ყარაფიშ]] მარცხებათ დო პარტია „[[ქორთული ორცება — დემოკრატიული საქორთუო|ქორთულ ორცებაშ]]“ გომორძგუათ — ნამუთ რდჷ პირველ თინჩალგიშაგორუეფშ რზათ ხეშუულებაშ გინოჩამა საქორთუოს.<ref>{{Citation|title=Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election|newspaper=Civil.ge|date=2 October 2012|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299|access-date=29 December 2021|archive-date=29 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229182211/https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299|url-status=live}}</ref> პირველ წანა ახალ „ქორთულ ორცებაშ“ თარობაშ დო პრეზიდენტ სააკაშვილიშ შქას აწორინაფაშ „კოჰაბიტაციაშ“ (წორორინაშ) ბორჯით ეიშანჷ.<ref>{{cite news |title=Georgian tycoon Ivanishvili confirmed as prime minister |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-parliament-idUSBRE89O0Z820121025 |work=Reuters |date=25 October 2012|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia: Conflict Rather than Cohabitation |url=https://eurasianet.org/georgia-conflict-rather-than-cohabitation |work=Eurasianet |date=8 February 2013|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia's Historic Transition Faces Crucial Tests In 2013 |url=https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |work=RFE/RL |date=16 December 2012 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |url-status=live }}</ref> [[გიორგი მარგველაშვილი|გიორგი მარგველაშვილქ]], „ქორთულ ორცებაშით“ წჷმორინაფილ კანდიდატიქ, გიშაგორუეფს გიმორძგჷ დო სააკაშვილ დოთირჷ, ნამუქჷთ „ქორთულ ორცებაშ“ ხემანჭუაფა ხოლო უმოსო გაჸონიერჷ.<ref>{{cite news |title=Georgia PM ally Giorgi Margvelashvili 'wins presidency' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |work=BBC News |date=27 October 2013 |archive-date=26 October 2022 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026225539/https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |url-status=live }}</ref> [[ბიძინა ივანიშვილი]], ბიზნესმენი, ნამუქჷთ დარსხჷ „ქორთულ ორცება“, რდჷ თიშ პირველ პრემიერ-მინისტრი, სოიშახ 2013 წანას ვეგნოდირთჷნ. მარა, თინა იშენით პარტიაშ არძაშე გაულამ პერსონათ სქიდუდჷ, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 2018 წანაშახ აკა პოსტ ვაუკებუდჷნ.<ref>{{cite news |title=Irakli Garibashvili Named as Georgia's Next Prime Minister |url=https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |work=Jamestown Foundation |date=4 November 2013 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Did Georgia's 'Informal Leader' Pressure Prime Minister To Resign? |url=https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |work=RFE/RL |date=24 December 2015 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171312/https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |url-status=live }}</ref> დო სააკაშვილს მუთ ოხჷნ, თიქ საქორთუო 2013 წანაშ გიშაგორუეფშ უკულ მალასნო ქჷდიტუ დო 2018 წანას თის ბრალ წჷმურინეს კორუფციას დო ხემანჭუაფაშ უბადოთ გჷმორინაფას, ნამუსჷთ თინა გინმივარენდჷ. სააკაშვილ ხურგაშ გალეშე აგჷნძორენდუ „ართოიან ნაციონალურ ყარაფიშ“ დუდმახვენჯიშ პოსტის რინას, ნამუქჷთ ასე თარ ოპოზიციურ პარტიათ გჷნირთუ.<ref>{{cite news |title=Mikheil Saakashvili: Georgian ex-president arrested returning from exile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |work=BBC News |date=1 October 2021 |archive-date=15 December 2021 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215195620/https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |url-status=live }}</ref> „ქორთულ ორცებაქ“ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2016|2016 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფს]] გიმორძგჷ დო 150-შე 115 მანდატით საკონსტიტუციო უმენტაშობა მიპალჷ.<ref>{{cite news |title=Constitutional Amendments Initiated |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |work=Civil.ge |date=3 May 2017 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171312/https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgian government offers concessions to end crisis |url=https://eurasianet.org/georgian-government-offers-concessions-to-end-crisis |work=Eurasianet |date=24 June 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Transparency International urges dialogue with civil society during political crisis in Georgia |url=https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |work=Transparency International |date=30 November 2019 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |url-status=live }}</ref> [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 2018|2018 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს]] პარტია „ქორთულ ორცებაქ“ ხუჯ დუკინჷ ზოხორინელ კანდიდატ [[სალომე ზურაბიშვილი|სალომე ზურაბიშვილს]], ნამუქჷთ მაჟირა ტურს გიმორძგჷ დო ქიანაშ ისტორიას პირველ ოსურ პრეზიდენტო გჷნირთუ.<ref>პარლამენტიშ სპიკერ [[ნინო ბურჯანაძე]]ს ჟირშა უკებუდჷ პრეზიდენტიშ მოღალობაშ პოსტი, 2003 დო 2007 წანეფს.</ref> თენა რდჷ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ეკონია ბონ გიშაგორუეფი, ანდანე გეჸვენჯ საკონსტიტუციო რეფორმეფქ არძაშოულ კალიშრღვაფა გაუქვეს .<ref name="Georgia elects Salome Zurabishvili">{{cite news |title=Georgia elects Salome Zurabishvili as first woman president |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |work=BBC News |date=29 November 2018 |archive-date=26 October 2022 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026225543/https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |url-status=live }}</ref> 2019 წანას, რუს დეპუტატი, [[სერგეი გავრილოვი (პოლიტიკოსი)|სერგეი გავრილოვიშ]], ვიზიტიშ დო თიშ „[[მართმადიდებელობაშ ინტერპარლამენტურ ასამბლეა]]ს“ კათაფაშ გეშა, [[საპროტესტო გიშულეფ საქორთუოს 2019-2020|პროტესტეფ გჷმიჭანუ]]. პროტესტანტეფ თხულენდეს ოგიშაგორუე რეფორმას რინელ ესვარილი, პროპორციულ-მაჟორიტარულ ოგიშაგორუე სისტემაშ ოთირალო, ნამუთ, თინეფიშ ტკიცებათ, 2016 ანას გიშაგორუეფს გამაგე პარტიას კაბეტ უმენტაშობას არზენდჷნ. გამაგე პარტიაქ კანკალე მოთხირს ქუდაჸუნჷ დო გავრილოვიშ ვიზიტ გადღანჷ. 2020 წანაშ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2020|საპარლამენტო გიშაგორუეფ]]შახ, ტომბა პოლიტიკური კრიზისიშ გინაძალებერო მანჯებულ ერეფოშქაშე მედიაციაშ უკული, თე გიშაგორუეფშო სპეციალურო დენტკიცჷ თირელ ოგიშაგორუე სისტემაქ.<ref>{{cite news |title=Georgian Dream, Opposition Reach Consensus over Electoral Reform |url=https://civil.ge/archives/341385 |work=Civil.ge |date=8 March 2020 |access-date=29 December 2021 |archive-date=20 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211220002113/https://civil.ge/archives/341385 |url-status=live }}</ref> დოკინელ ოგიშაგორუე ბარიერიშ შედეგო, პარლამენტის ჩხორო პარტიაქ ქჷმოხვადუ. „ქორთულ ორცებაქ“ ხონარეფიშ 48 პროცენტ მიღჷ, დახე თიჯგურა მაძირაფალი, მუთ ოთხ წანაშ კინოხჷნ, ნამუთ, უმოს პროპორციულ ოგიშაგორუე სისტემაშ დო მაჟორიტარულ ოლქეფშ მუდანობაშ შანულამო დარკებაშ გეშა, 150-შე 90 მანდატშა გეგნიჸონჷ. მარა, ოპოზიციაქ ქვირთოსანობა ქეკადჷ ხეშუულებას, ნამუქჷთ გეგმიჭანჷ მუსხირენთუთამ [[საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისი 2020-2021|პოლიტიკურ კრიზისი]]. ოპოზიცია დო მომიტინგე მენმოღალეეფ ხეახალ გიშაგორუეფს თხულენდს.<ref>{{cite news |title=Georgia protests: Tbilisi police fire water cannon at demonstrators |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |work=BBC News |date=8 November 2020 |archive-date=15 December 2021 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215193329/https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |url-status=live }}</ref> პოლიტიკურ კრიზისიქ ობორჯეთ გემანჯჷ 2021 წანაშ პირელს, ევრორსხუშ აშაჸუნათ მეღებულჷ აპიჯაფათ,<ref>{{cite news |title=New EU Proposal: Amnesty for Rurua, Melia, 2022 Snap Polls if GD Gets Less than 43% in Locals |url=https://civil.ge/archives/413785 |work=Civil.ge |date=18 April 2021 |access-date=29 December 2021 |archive-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226180603/https://civil.ge/archives/413785 |url-status=live }}</ref> ნამუშეთ მუზმარენ თუთაშ უკულ გეგშართჷ მუჭოთ გამაგე პარტია „ქორთულ ორცებაქ“, თეშ ოპოზიციურ „ართოიან ნაციონალურ ყარაფიქ“.<ref>{{cite news |title=President Michel to Start Consultations after GD's EU-Brokered Deal Withdrawal |url=https://civil.ge/archives/434558 |work=Civil.ge |date=29 July 2021 |access-date=29 December 2021 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026082704/https://civil.ge/archives/434558 |url-status=live }}</ref> 2022 წანას, [[საქორთუო დო რუსეთ-უკრაინაშ ლჷმა|უკრაინაშა რუსეთიშ მინოკათუაშის]], საქორთუოქ უკრაინას დიპლომატიურო დო ჰუმანიტარულო ქალუდირთჷ, მარა ვაკათაფე შხვა ქიანეფს რუსეთიშო სანქციეფიშ მიშაღალაშ ოკითხირეს. ლჷმაშ დოჭყაფაშე, [[რუსეფიშ ემიგრაცია რუსეთ-უკრაინაშ ლჷმაშ ბორნჯის (2022–ასეშა)|რუს გინოყარაფილეფიშ]] გინაულარ ქიანეფს შქას, საქორთუო პირველ აბანს რე. რუსეფს, თეშ მუჭოთ ანდა შხვაშ თურსჷნ, ვიზაშ უმუშო ართ წანაშ განწეხანს დოსქილადაშ ნება უღჷდეს, მარა ანდა ქორთუქ საქორთუოს რუს მენმოღალეეფიშ მოძინელ მუდანობა უშქურანჯობაშ რისკო აჩამა დიჭყჷ.<ref>{{Cite news |last=Shota Kincha |date=22 May 2022 |title=Russian exiles get a chilly reception in Georgia – VoxEurop |language=en-US |work=Voxeurope |url=https://voxeurop.eu/en/russian-exiles-get-a-chilly-reception-in-georgia/ |access-date=2022-06-26}}</ref><ref>{{Cite news|date=20 May 2023 |title=90 დღე 366-ის წინააღმდეგ - საქართველო-რუსეთის უვიზო მიმოსვლის მოკლე ისტორია|language=en-US |work=Radio Freedom|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/საქართველო-რუსეთის-უვიზო-მიმოსვლის-მოკლე-ისტორია/32419480.html}}</ref> ლჷმაშ დოჭყაფაშე მალასნო, საქორთუოქ ევრორსხუშა კათაფაშ გჷნაცხად უკრაინა დო მოლდოვაწკჷმა ართო გენშეღჷ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ეკონია ჟირ ქიანაქ კანდიდატიშ სტატუს მუზმარენ თუთაშ უკულ მიღჷ, საქორთუოს კანდიდატიშ სტატუსიშ დაინალებერო პიჯალეფ გენშუღეს, ნამუეფჷთ უმენტაშო სასამართო რეფორმეფს, კანონიშუჟინაშობას, დეოლიგარქიზაციას დო მაღალპოლარიზებულ პოლიტიკურ დო მედიაელმოლიშ გინოჭყვიდუას ოხუდჷ.<ref>{{Cite web |date=2022-06-17 |title=European Commission's Memo Detailing Recommendations for Georgia |url=https://civil.ge/archives/496656 |access-date=2025-04-08 |work=Civil Georgia |language=en |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707183921/https://civil.ge/archives/496656 |url-status=live }}</ref> [[ფაილი:2024_Georgian_Protests,_May_2_a.jpg|thumb|[[გერგეზეფიშ მოედანი|გერგეზეფიშ მოედანს]] ოშობათ მომიტინგე ტრანსპორტიშ ყარაფის ოცილუ]] გეჸვენჯ თუთეფს ევრორსხუწკჷმა ურთიართობეფქ გეუფრაშუ, პარტია „ქორთულ ორცებაქ“ პროევროპულ სოციალ-დემოკრატიულშე ევროსკეპტიკურ დო სოციალურო კონსერვატიულ პარტით გჷნირთუ. 2023 წანაშ მელახის, „ქორთულ ორცებაქ“ ქეშეცადჷ მეუღებუდუკო კანონ შხვაშ თურ გაულაშ ქანთელუაშ გეშა, ნამუთ ვასათარობო ორგანიზაციეფს (ენჯეო) ავალდებულენს, დერეგისტრირან „შხვაშ თურ გაულაშ აგენტეფო“, დო თინეფს დაფინანსებაშ 20 პროცენტშე უმოს შხვაშ თურშე გენშალენა-და.<ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Law on "Transparency of Foreign Funding" Passes 76-13 in the First Reading |url=https://civil.ge/archives/529567 |access-date=2024-05-12 |website=Civil Georgia |language=en-US |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308124013/https://civil.ge/archives/529567 |url-status=live }}</ref> კანონპროექტშენ დისკუსიეფ ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ, გოეროშ დო ევრორსხუშ პროტესტიშ დო გენჭირაშ ფონს იმანჯჷ.<ref>{{Cite web |last=Ritchie |first=Rhea Mogul, Sophie Tanno, Niamh Kennedy, Hannah |date=2023-03-09 |title=Georgia withdraws 'foreign influence' bill but opposition vows more protests |url=https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |access-date=2024-05-12 |website=CNN |language=en |archive-date=9 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309090219/https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |url-status=live }}</ref> მანგურ კანონპროექტ 2024 წანაშ პირელს წჷმარინუეს დო გეჸვენჯ თუთას მიღეს.<ref>{{Cite web |title=Ruling party to resubmit bill on transparency of foreign influence to Parliament {{!}} AGENDA.GE |url=https://agenda.ge/en/news/2024/38524 |access-date=2024-05-12 |website=agenda.ge |language=en}}</ref> 2023 წანაშ ქირსეთუთას, უმენტაშ პიჯალეფიშ ურთებუობაშ უმკუჯინალო, საქორთუოს ევრორსხუშ კანდიდატიშ სტატუსიქ მიაჩჷ. თეშ მანგიორო, თე კრიტერიუმეფ დო გენაძინეფი, მუჭომით რე 2024 წანაშ დუდიშულ დო თინუ საპარლამენტო გიშაგორუეფი, თი პიჯალათ გჷნირთუ, ნამჷ-და საქორთუოს გეგნურთუმუდუკო კათაფაშ გეშა რეალურ მორაგადეეფშან.<ref>{{Cite web |date=2023-11-08 |title=EC Spells Out Nine Steps for Georgia to Start Accession Negotiations |url=https://civil.ge/archives/568417 |access-date=2025-04-08 |work=Civil Georgia |language=en |archive-date=17 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240817002155/https://civil.ge/archives/568417 |url-status=live }}</ref> 2024 წანაშ 26 გჷმათუთას მანჯებულჷ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2024|საპარლამენტო გიშაგორუეფს]] საეგებიო აკორცუაფეფქ დო ქვირთოსანობაქ გჷმიჭანუ [[საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისი (2024-ასეშა)|პოლიტიკურ კრიზის]] დო [[საქორთუოშ საპროტესტო აქციეფი (2024-2026)|პროტესტეფი]]. კრიზისიქ გეუფრაშუ თიშ უკული, მუთ პრემიერ-მინისტრ [[ირაკლი კობახიძე]]ქ 2028 წანაშახ [[საქორთუოშ კათაფ ევროპაშ რსხუშა|ევრორსხუშა კათაფაშ პროცესიშ]] ობორჯეთ გაჩემებაშ გეშა გაცხადჷნ დო თეშ სამანჯელო შანტაჟ მიჸონუ.<ref>{{Cite web |title=PM Kobakhidze: No EU accession negotiations until 2028, rejecting grants to avoid blackmail |url=https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203101528/https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |url-status=live }}</ref> გამაგე პარტიაშ კანდიდატიშ, [[მიხეილ ყაველაშვილი]]შ, პარლამენტიშ ოგიშაგორუე კოლეგიაშით ახალ პრეზიდენტო ინაუგურაციაშ ფონს პოლიტიკურ კრიზისიშ მორანწკე რაუნდიქ დიჭყჷ. კინოხიან პრეზიდენტ [[სალომე ზურაბიშვილი|სალომე ზურაბიშვილქ]], ნამუთ 2020–2021 წანეფს საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისიშ ბორჯის გამაგე პარტიას აწუდირთჷნ, თე პროცეს ვალეგიტიმურო მირჩქინჷ დო ხეშუულებაშ გინოჩამაშ აღიარებაშენ ვარ გაცხადჷ.<ref>{{Cite web |title=Joint Statement by High Representative Josep Borrell and European Commission on Parliamentary elections |url=https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204050004/https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Two Georgia opposition leaders arrested at anti-government protest |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/02/georgia-opposition-leaders-arrested-anti-government-protest |date=2025-02-02 |access-date=2025-04-08 |website=The Guardian |language=en}}</ref> == გეოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ გეოგრაფია}} [[ფაილი:Georgia Topography.png|thumb|250px|მარჯვნივ|საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა]] [[ფაილი:Koppen-Geiger Map GEO present.svg|thumb|upright=1.30|საქორთუოშ [[კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაცია|კლიმატიშ კლასიფიკაცია]]შ რუკა კიოპენიშ სისტემაშ მეჯინათ]] საქორთუო გვალამ ქიანა რე, ნამუთ დახე ედომუშამო [[ობჟათე კავკაცია|ობჟათე კავკაციას]] იდვალუაფუ დო თიშ ტერიტორიაშ [[ბჟაეიოლი საქორთუო|მოჩილ ნორთ]] [[კავკაციონი|კავკაციაშ წყარგჷმართეშ]] ოორუეშე, [[ოორუე კავკაცია]]ს რე.<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/100270/Caucasus 'Caucasus (region and mountains, Eurasia)'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100427041609/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/100270/Caucasus |date=27 April 2010 }}. ''[[Encyclopædia Britannica]]'', 2010: "Occupying roughly {{convert|170000|mi2|km2|abbr=on}}, it is divided among Russia, Georgia, Azerbaijan, and Armenia and forms part of the traditional dividing line between Europe and Asia. It is bisected by the Caucasus Mountains; the area north of the Greater Caucasus range is called Ciscaucasia and the region to the south Transcaucasia. Inhabited from ancient times, it was under nominal Persian and Turkish suzerainty until conquered by Russia in the 18th–19th centuries."</ref><ref>{{cite web|url=http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html|title=CESWW – Definition of Central Eurasia|publisher=Cesww.fas.harvard.edu|access-date=6 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100805052739/http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html|archive-date=5 August 2010}}</ref> ქიანა იდვალუაფუ ოორუე განედეფიშ 41°-შე 44°-შა დო ბჟაეიოლ გრძედეფიშ 40°-შე 47°-შა, ფართობი — 67,900 კმ². [[ლიხიშ ქჷნდჷრი|ლიხიშ ქჷნდჷრ]] ქიანას ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ნორთეფო რთჷნს.<ref name="Cac">{{cite web|url=http://www.cac-biodiversity.org/geo/geo_geography.htm |title=Georgia:Geography |publisher=Cac-biodiversity.org |access-date=3 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511110424/http://www.cac-biodiversity.org/geo/geo_geography.htm |archive-date=11 May 2011 }}</ref> ისტორიულო, საქორთუოშ ბჟადალ ნორთ კოლხეთიშ ჯოხოთ რდჷ ჩინებული, ბჟაეიოლ პლატოს იბერია ჯოხოდჷ.<ref name="NAG">[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): '''''National Atlas of Georgia – Nationalatlas von Georgien''''', 138 pages, Steiner Verlag, 2018{{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[კავკაციონი]]შ გვალამ ქჷნდჷრ გუთმაჭყანს საქორთუოშ ოორუე ხურგის.<ref name="Cac" /> ქვალაშ ქჷნდჷრს გიშმალ თარ შარეფ რუსეთიშ ტერიტორიაშა [[დინოხოლენი ქართლი]]შ დო ოორუე ოსეთიშ მემარსხუაფალ როკიშ სორილიშ დო (საქორთუოშ [[ხევი (აკანი)|ხევიშ]] აკანს) [[დარიალიშ ლეხერიშ]] გიშულათ მეურს. ქიანას ობჟათეშე უხურგანს [[მორჩილი კავკაციონი|მორჩილ კავკაციონიშ]] გვალეფი.<ref name="Cac" /> კავკაციონიშ ქჷნდჷრიშ სიმაღალა ბრელით უმოს რე მორჩილ კავკაციონშე, თიშ უმაღალაშ კონკეფ ზუღაშ დონეშე 5000 მეტრშე უმოს სიმაღალას. [[ფაილი:Kasbek from Tsminda Gergeti (10600419415).jpg|thumb|[[მყინვარწვერი]] საქორთუოშ ოორუე-ბჟაეიოლშე]] საქორთუშო უმაღალაშ გვალა რე [[შხარა]], 5,203 მეტრი, მაჟირა უმაღალაში — [[ჯანღა]], ზუღაშ დონეშე 5,059 მ. შხვა ჩინებულ კონკეფ რე: [[მყინვარწვერი]] — 5,047 მ., [[შოთა რუსთაველიშ კონკი]] — 4,960 მ., [[თეთნულდი]] — 4,858 მ., [[უშბა]] — 4,700 მ. დო [[აილამა]] — 4,547 მ.<ref name="Cac" /> ჟიმოშინელ კონკეფშე ხვალე მყინვარწვერ რე [[ვულკანი|ვულკანურ]] გოჭყაფაში. კავკაციონშ თარ ქჷნდჷრიშ მანგას, მყინვარწვერ დო შხარაშ შქას (დოხოლაფირო 200 კმ-შ მეძენას) რინელ რეგიონს ანდა [[ჯიშთი|ჯიშთ]] დომინირენს.<ref name="NAG"/> ტერმინ „მორჩილ კავკაციონიშ გვალეფი“ შხირას გჷმირინუაფუ ობჟათე საქორთუოშ გვალამ (სუბეეფიშ) ტერიტორიეფიშ ეიოჭარალო, ნამუეფჷთ ლიხიშ ქჷნდჷრით კაბეტ კავკაციონიშ ქჷნდჷრწკჷმა რე მერსხილი.<ref name="Cac" /> ედომუშამო რეგიონქ შილებე დიხასიათას, მუჭოთ შხვადოშხვა, ურთიართმერსხილ გვალაშ ქჷნჷრეფიშ (თარო ვულკანურ გოჭყაფაშ) დო პლატოეფშე აკონწყილი, ნამუეფიშ სიმაღალა 3,400 მეტრის ვეგნანჭჷნ. თე ტერიტორიაშ გიშარჩქინელ მახასიათებელეფ რე [[ჯავახეთიშ გაბარი]], ტობეფი, თინეფს შქას [[ტაბაწყური]] დო [[ფარავანი (ტობა)|ფარავანი]], თაშნეშე მინერალურ დო ჩხე წყარეფი. საქორთუოშ ჟირ თარ წყარმალუ რე [[რიონი]] დო [[მტკვარი]].<ref name="NAG"/> === ტოპოგრაფია === [[ფაილი:Zemo Svaneti, June, 2018-10.jpg|thumb|მარცხნივ|შონე — საქორთუო]] ქიანაშ ტერიტორიას ლანდშაფტ ძალამ ანდაკორობამ რე. ბჟადალ საქორთუოშ ლანდშაფტ იკათუანს რზენიშ ლენჭყერ ტყალეფშე, დღვებუეფშე დო [[ზჷმიერო ჭოროფამ ტყა|ზჷმიერო ლამე ტროპიკულ ტყალეფშე]] იროიან თირეფშა დო ჯიშთეფშა, ქიანაშ ბჟაეიოლ ნორთის — [[გვერდო ტიოზიშ ზონეფი|გვერდო არიდულ]] ველეფიშ მორჩილ მუნაკვათეფჷთ აფხვადჷნა.<ref name="NAG"/> [[ფაილი:სვანეთი,ქურულდის ტბები.jpg|thumb|მარცხნივ|ქურულდიშ ტობეფი, შონე, საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე]] ბჟადალ საქორთუოშ რზენ რაიონეფს ორთაშობურ ჰაბიტატიშ კაბეტ ნორთიქ ეკონია 100 წანაშ განწეხანს [[ოფუტეშ მეურნობა]]შ წუმოძინაშ დო ურბანიზაციაშ გეშა ქეგედინჷ. კოლხეთიშ რზენიშ ტყალეფიშ უმენტაშ ნორთ ასეშო ფაქტობურო ვა რე, თი რეგიონეფიშ მოხ, ნამუეფჷთ ერუანულ პარკეფშა დო ტყაჩირეფშა მიშმურსჷნ (სამან., [[პალიასტომი]]შ ტობაშ ტერიტორია). ასეშო, ტყაშოფორუე, ზოგადო, რზენეფიშ უმუშო სქიდუ დო თარო ლაკადეფს დო გვალეფს იდვალუაფუ. ბჟადალ საქორთუოშ ტყალეფ, ზუღაშ დონეშე 600 მეტრიშ გიმე, თარო ფურცელამ ჯალეფშე აკმოდირთუ დო იკათუანს თიჯგუარ გვარობეფს, მუჭომეფით რე: [[ჭყონი]], [[ცჷ (ჩანარი)|ცჷ]], [[წიფური]], [[ჭანდარი]], [[ლანჯი|ლანჯ]] დო [[ჭუბური]]. ანდა აბანს თაშნეშე აფხვადჷნა იროწვანე გვარობეფი, მუჭომით რე [[ბზაკალი]]. საქორთუოშ 4000-შე უმოს მაღალ ჩანარშე დოხოლაფირო 1000 [[ენდემიზმი|ენდემურ]] რე.<ref>{{cite web |url=http://www.endemic-species-caucasus.info/ |title=Endemic Species of the Caucasus |publisher=Endemic-species-caucasus.info |date=7 January 2009 |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412080946/http://www.endemic-species-caucasus.info/ |archive-date=12 April 2009 |url-status=live }}</ref> [[ფაილი:2025-05-25 Vardzia 9.jpg|thumb|მარცხნივ|ქვიბ ნოღა — [[ვარძია]], გიმე წყარმალუ [[მტკვარი]]შ ლეხერით]] [[აჭარა]]ს, [[მესხეთიშ ქჷნდჷრი]]შ ბჟადალ-ცენტრალურ ფერდეფს, თეშ მუჭოთ მუზმარენ ლოკაციას სამარგალოს დო აფხაზეთის, [[ზჷმიერო ჭოროფამ ტყა|ლამე ზჷმიერ კლიმატიშ ტყალეფ]] ჩანს. ზუღაშ დონეშე 600–1000 მეტრიშ სიმაღალას, ფურცემაცჷმე ტყა მიასვარუ ფართოფურცელამ დო წვიწვამ გვარობეფიშ მაკათურ ესვარილ ტყას. ზონა თარო აკმოდირთუ წიფურიშ, [[კავკაციურ შვაჭა|შვაჭა]]შ დო [[კედარი]]შ ტყალეფშე. 1,500–1,800 მეტრიშ სიმაღალაშე ტყა უმენტაშო წვიწვამ რე. ჯალეფიშ ღოზი, მუჭოთ წესი, დოხოლაფირო 1800 მეტრის ითებუ დო თის ალპურ ზონა თირანს, ნამუთ უმენტაშ ტერიტორიას ზუღაშ დონეშე 3000 მეტრაშ სიმაღალაშახ იაფჩჷ.<ref name="NAG"/> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ართამ ლანდშაფტ ანდამუდანობაშ ველს დო ლეხერს იკათუანს, ნამუეფჷთ გვალეფით რე გიშართილი. ბჟადალ საქორთუოშე გინორთი, ბჟაეიოლ საქორთუოშ ტყალეფიშ დახე 85 პროცენტ ფურცელმაცჷმე რე. წვიწვამ ტყალეფ ხვალე [[ბორჯომიშ ლეხერი|ბორჯომიშ ლეხერს]] დო უძგალაშ ბჟადალ ტერიტორიას ჩანს. ფურცელმაცჷმე ჯალეფიშ გვარობეფს შქას ჩანს [[წიფური]], [[ჭყონი|ჭყონ]] დო [[ცხიმური]]. შხვა ფურცელმაცჷმე გვარობეფშა მიშმურს [[ლაკინჩხა]]შ მუზმარენ გვარობას, [[ფარფალიაჯა]]ს, [[ლანჯი]]ს დო [[თხირი|თხირს]].<ref name="NAG"/> ზურაშ დონეშე 1000 მეტრიშ სიმაღალას (გიშაკერზაფილო [[თუშეთი]]ს, [[ხევსურეთი]]ს დო [[ხევი (აკანი)|ხევს]]) ფართოთ ჩანს [[სოსნოვსკიშ ფიჭვი|ფიჭვიშ]] დო ლაკინჩხაშ ტყალეფი. ზოგადო, ბჟაეიოლ საქორთუოს ტყალეფ ზუღაშ დონეშე 500–2,000 მეტრიშ სიმაღალას აფხვადჷნა, ალპურ ზონა — 2,000–2,300-შე 3,000–3,500 მეტრაშა. აკა ასქილადირ კაბეტი, რზენიშ ტყალეფ კახეთიშ [[ალაზანი]]შ ვეს რე.<ref name="NAG"/> <!-- === კლიმატი === {{თარი|საქორთუოშ კლიმატი}} [[ფაილი:Waterfall in Mtirala National Park.JPG|thumb|right|Parts of Western Georgia have a subtropical climate, with frequent rain and plenty of green vegetation.]] [[ფაილი:Chaukhi Mountain & Tina Lake, Juta Valley, Mtskheta-Mtianeti, Georgia.jpg|thumb|right|A small [[alpine lake]] in northeastern Georgia]] The climate of Georgia is extremely diverse, considering the nation's small size. There are two main climatic zones, roughly corresponding to the eastern and western parts of the country. The Greater Caucasus Mountain Range plays an important role in moderating Georgia's climate and protects the nation from the penetration of colder air masses from the north. The Lesser Caucasus Mountains partially protect the region from the influence of dry and hot air masses from the south.<ref name="Georgia">{{cite news |last1=Howe |first1=G. Melvyn |last2=Lang |first2=David Marshall |title=Georgia |newspaper=Encyclopedia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Georgia |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=17 December 2020 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007223026/https://www.britannica.com/place/Georgia |url-status=live }}</ref> Much of western Georgia lies within the northern periphery of the humid subtropical zone with annual precipitation ranging from {{convert|1000|–|2500|mm|in|0|abbr=on}}, reaching a maximum during the Autumn months. The climate of the region varies significantly with elevation and while much of the lowland areas of western Georgia are relatively warm throughout the year, the foothills and mountainous areas (including both the Greater and Lesser Caucasus Mountains) experience cool, wet summers and snowy winters (snow cover often exceeds {{convert|2|m|disp=or}} in many regions).<ref name="Georgia" /> Eastern Georgia has a transitional climate from humid subtropical to continental. The region's weather patterns are influenced both by dry Caspian air masses from the east and humid Black Sea air masses from the west. The penetration of humid air masses from the Black Sea is often blocked by mountain ranges ([[Likhi Range|Likhi]] and [[Meskheti]]) that separate the eastern and western parts of the nation.<ref name="NAG"/> The wettest periods generally occur during spring and autumn, while winter and summer months tend to be the driest. Much of eastern Georgia experiences hot summers (especially in the low-lying areas) and relatively cold winters. As in the western parts of the nation, elevation plays an important role in eastern Georgia where climatic conditions above {{convert|1500|m|ft|0}} are considerably colder than in the low-lying areas.<ref name="NAG"/> === ბიოანდაკორობამობა === {{See also|List of fauna of Georgia (country){{!}}List of fauna of Georgia|List of fish of the Black Sea}} [[File:Female Georgian Shepherd - Khevi, Georgia (3).jpg|thumb|[[Georgian Shepherd]] Dog]] [[File:Ჯიხვი ლაგოდეხის ნაკრძალში.jpg|thumb|[[East Caucasian tur]] on the cliffs of [[Lagodekhi Protected Areas]]]] Because of its high landscape diversity and low latitude, Georgia is home to about 5,601 species of animals, including 648 species of [[vertebrate]]s (more than 1% of the species found worldwide) and many of these species are endemics.<ref>{{cite web |url=http://www.biodiversity-georgia.net/index.php?taxon=Chordata |title=Eucariota, Animalia, Chordata |publisher=Institute of Ecology |date=2015 |website=Georgian Biodiversity Database |access-date=7 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625014140/http://www.biodiversity-georgia.net/index.php?taxon=Chordata |archive-date=25 June 2016 }}</ref> A number of large [[carnivore]]s live in the forests, namely [[brown bear]]s, [[wolf|wolves]], [[lynx]]es and [[Panthera pardus tulliana|Caucasian leopards]]. The [[common pheasant]] (also known as the Colchian pheasant) is an endemic bird of Georgia which has been widely introduced throughout the rest of the world as a [[game bird]]. The number of [[invertebrate]] species is considered to be very high but data is distributed across a high number of publications. The spider checklist of Georgia, for example, includes 501 species.<ref name="Caucasus-spiders.info">{{cite web|url=http://caucasus-spiders.info/introduction/checklists/ |title=Caucasian Spiders " Checklists & Maps |publisher=Caucasus-spiders.info |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090328225817/http://caucasus-spiders.info/introduction/checklists/ |archive-date=28 March 2009 }}</ref> The [[Rioni|Rioni River]] may contain a breeding population of the critically endangered [[bastard sturgeon]].<ref>{{cite web |url=https://wwf.panda.org/wwf_news/?364051/ship-sturgeon-georgia |title=Dramatic Double Sturgeon Discovery in Georgia |publisher=WWF |date=15 June 2020 |access-date=26 June 2020 |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629124703/https://wwf.panda.org/wwf_news/?364051/ship-sturgeon-georgia |url-status=live }}</ref> Slightly more than 6,500 species of [[Fungus|fungi]], including lichen-forming species, have been recorded from Georgia,<ref>Nakhutsrishvili, I.G. ["Flora of Spore Producing Plants of Georgia (Summary)"]. 888 pp., Tbilisi, Academy of Science of the Georgian SSR, 1986</ref><ref name="cybertruffle1">{{cite web |url=http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |title=Cybertruffle's Robigalia – Observations of fungi and their associated organisms |publisher=cybertruffle.org.uk |access-date=27 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920032737/http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |archive-date=20 September 2011 |url-status=live }}</ref> but this number is far from complete. The true total number of fungal species occurring in Georgia, including species not yet recorded, is likely to be far higher, given the generally accepted estimate that only about seven per cent of all fungi worldwide have so far been discovered.<ref>Kirk, P.M., Cannon, P.F., Minter, D.W. and Stalpers, J. "Dictionary of the Fungi". Edn 10. CABI, 2008</ref> Although the amount of available information is still very small, a first effort has been made to estimate the number of fungal species endemic to Georgia, and 2,595 species have been tentatively identified as possible endemics of the country.<ref>{{cite web |url=http://www.cybertruffle.org.uk/gruzfung/eng/endelist.htm |title=Fungi of Georgia – potential endemics |publisher=cybertruffle.org.uk |access-date=27 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927173031/http://www.cybertruffle.org.uk/gruzfung/eng/endelist.htm |archive-date=27 September 2011 |url-status=live }}</ref> 1,729 species of plants have been recorded from Georgia in association with fungi.<ref name="cybertruffle1" /> According to the [[International Union for Conservation of Nature]], there are 4,300 species of vascular plants in Georgia.<ref>{{Cite web|url=https://www.iucn.org/content/georgia-%E2%80%93-haven-biodiversity|title=Georgia – a haven for biodiversity|date=7 December 2012|website=IUCN, International Union for Conservation of Nature|access-date=29 June 2019}}{{dead link|date=July 2022|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> Georgia is home to four ecoregions: [[Caucasus mixed forests]], [[Euxine-Colchic deciduous forests]], [[Eastern Anatolian montane steppe]], and [[Azerbaijan shrub desert and steppe]].<ref name="DinersteinOlson2017">{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|year=2017|pages=534–545|issn=0006-3568|doi=10.1093/biosci/bix014|pmid=28608869|pmc=5451287|doi-access=free}}</ref> It had a 2018 [[Forest Landscape Integrity Index]] mean score of 7.79/10, ranking it 31st globally out of 172 countries.<ref name="FLII-Supplementary">{{cite journal|last1=Grantham|first1=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|last10=Callow|first10=M.|last11=Clements|first11=T.|last12=Costa|first12=H. M.|last13=DeGemmis|first13=A.|last14=Elsen|first14=P. R.|last15=Ervin|first15=J.|last16=Franco|first16=P.|last17=Goldman|first17=E.|last18=Goetz|first18=S.|last19=Hansen|first19=A.|last20=Hofsvang|first20=E.|last21=Jantz|first21=P.|last22=Jupiter|first22=S.|last23=Kang|first23=A.|last24=Langhammer|first24=P.|last25=Laurance|first25=W. F.|last26=Lieberman|first26=S.|last27=Linkie|first27=M.|last28=Malhi|first28=Y.|last29=Maxwell|first29=S.|last30=Mendez|first30=M.|last31=Mittermeier|first31=R.|last32=Murray|first32=N. J.|last33=Possingham|first33=H.|last34=Radachowsky|first34=J.|last35=Saatchi|first35=S.|last36=Samper|first36=C.|last37=Silverman|first37=J.|last38=Shapiro|first38=A.|last39=Strassburg|first39=B.|last40=Stevens|first40=T.|last41=Stokes|first41=E.|last42=Taylor|first42=R.|last43=Tear|first43=T.|last44=Tizard|first44=R.|last45=Venter|first45=O.|last46=Visconti|first46=P.|last47=Wang|first47=S.|last48=Watson|first48=J. E. M.|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|year=2020|page=5978|issn=2041-1723|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|pmid=33293507|pmc=7723057|bibcode=2020NatCo..11.5978G |doi-access=free}}</ref> {{clear}} [[ფაილი:Georgia Topography.png|thumb|250px|მარჯვნივ|საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა]] საქორთუო ევროპაშ დო აზიაშ ოკართაფუს, [[კავკაცია]]ს იდვალჷ. ბჟადალშე უხურგანს [[უჩა ზუღა]], ოორუეშე - [[რუსეთი]], ბჟაეიოლშე - [[აზერბაიჯანი]] დო ობჟათეშე [[თურქეთი]] დო [[სომხეთი]]. საქორთუო თი უჯვეშაშ ოტრანსპორტე ოთხშარააკართუს იდვალჷ, ნამუთ მიორსხუანდჷ დო მიორსხუანს ოორუეშ დო ობჟათეშ, ბჟადალუშ დო ბჟაეიოლიშ ქიანეფს. თე შარას გინმიშჷ ევროპა-აზიაშ მიმარსხუაფალი ოტრანსპორტე მაგისტრალი - ჯვეში აბრეშუმიშ შარა. * '''ტერიტორია''' - ქიანაშ ფართობი რე 69 700 კვ.კმ. თანჯეფიშ სიგჷნძა - 1771 კმ. * '''ორთა''' - საქორთუო, მუჭოთ ედომუშამი [[კავკაცია]] ანდა გვალათ რე გიშაგორილი დო უმოსო ლაკადა დიხა რე. * '''ორთაშობური რესურსეფი''': ტყალეფი, ჰიდროენერგია, მანგანუმი, რკინაში მადენი, ლინჯი, მორჩილი მუდანობათ ქუანოშქერი დო ნაფთობი, გვალაში დო ზუღაში კლიმატური კურორტეფი. * '''ქიანაში უდიდაში ნოღეფი''' * [[ქართი]] -ოხორანს 1 108 717 კოჩი *[[ბათუმი]] -ოხორანს 152 839 კოჩი * [[ქუთეში]] -ოხორანს 147 635 კოჩი * [[რუსთავი]] -ოხორანს 125 103 კოჩი * [[სოხუმი]] -ოხორანს ''62 914'' კოჩი შხვა დიდი ნოღეფი: * [[გორი]] -ოხორანს 48 143 კოჩი * [[ზუგდიდი]] -ოხორანს 42 998 კოჩი * [[ფუთი]] -ოხორანს 41 465 კოჩი * [[თელავი]] -ოხორანს 19 629 კოჩი დო შხვა... საქორთუო ო.გ. 41o071 დო 43o351 დო ბ.გ. 40o041 დო 46o441-ს იდვალუაფუ. --> == სახენწჷფო == საქორთუო ოპარლამენტე რესპუბლიკა რე. სახენწჷფოში მადუდე რე [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]], ნამუთ სხუნუშ ხეშუულაფაშ მანჯღვერჷთ რე. თარობაშ მადუდე - [[პრემიერ-მინისტრი]]. ქიანაშ უმაღალაშ კანონმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი პარლამენტი (235 მაკათური), ნამუთ ოთხ წანამოწანას ართიშახ ითირუ პროპორციული დო მაჟორიტარული სისტემათ. * '''ნანანოღა''' - [[ქართი]] * '''ოფიციალური ნინა''' - [[ქორთული ნინა|ქორთული]], [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას]] [[აფხაზური ნინა|აფხაზური]] ქორთულწკჷმა ართო. * '''ერუანული დღახუ''' - [[26 მესი]] (1918), სახენწჷფობური დუდიშულაშ დღა. == საქორთუოშ თანჯეფი == ოსქჷრონე თანჯა საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალუ ნოწილს, დაბა ლესელიძეწკჷმა იჭყაფუ. უკული თინა მეჸუნს [[ფსოუ]]ს, ნამუთ ოდუდეს გვალა აგეფსთაწკჷმა ეჭოფუნს. საქორთუოშ ოორუე თანჯა უმოსო მეჸუნს კავკასიონიშ თარ წყარგმართალ ქჷნდჷრს. გვალა ვაციკფარსიშე გვალა შავიკლდეშა საქორთუოშ თანჯა გეჸუნს წყარგმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუეშე გვალა [[მყინვარწვერი|მყინვარწვერს]] დო [[გვერდით ქჷნდჷრი|გვერდით ქჷნდჷრს]]. ბჟაეიოლი თანჯა იჭყაფუ გვალა [[ტინოვროსო]]შე, გიმურს [[ალაზანიშ ვე]]შა, მეუნს წყარმალ [[ალაზანი|ალაზანს]], სოიშახ 1 კმ ვადოსქიდუ [[მინგეჩაურიშ წყაროთხილუ]]წკჷმა წყარმალიშ კათაფაშა. საქორთუოშ ობჟათე თანჯა იჭყაფუ [[უჩა ზუღა]]წკჷმა, ოფუტე [[სარფი]]ს. თანჯა დიო მეჸუნს, უკული კვათჷნს ლაზისტანიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნორთის, მეჸუნს [[შავშეთი]]ს დო კჷნ კვათუნს [[არსიანიშ ქჷნდჷრი|არსიანიშ ქჷნდჷრს]], ჯავახეთიშ რეგიონიშ დო სომხეთიშ ვულკანურ გვალონას, ლოქიშ ქჷნდჷრს, წყარმალ [[მტკვარი|მტკვარს]] დო [[იორიშ გაბარი|იორიშ გაბარს]]. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. {| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10" |----- ! colspan="3" background: #8B864E | საქორთუოშ რეგიონეფი |----- | colspan="3" align="center" | <div class="float-none"> |----- | ''№'' || ''რეგიონი'' || ''ნანანოღა'' |----- | 1 || [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[სოხუმი]] |----- | 2 || [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი]] || [[ზუგდიდი]] |----- | 3 || [[გურიაშ აკანი]] || [[ოზურგეთი]] |----- | 4 || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[ბათუმი]] |----- | 5 || [[რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანი|რაჭა-ლეჩხუმიშ<br />დო თუდოლენი შონეშ აკანი]] || [[ამბროლაური]] |----- | 6 || [[იმერეთიშ აკანი]] || [[ქუთეში]] |----- | 7 || [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი]] || [[ახალციხე]] |----- | 8 || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[გორი]] |----- | 9 || [[მცხეთა-მთიანეთიშ აკანი]] || [[მცხეთა]] |----- | 10 || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[რუსთავი]] |----- | 11 || [[კახეთიშ აკანი]] || [[თელავი]] |----- | 12 || [[ქართი]] || [[ქართი]] |----- |} == დემოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ დემოგრაფია}} ისტორიოგრაფიას მეღებული მუნაჩემეფით [[XIII ოშწანურა]]ს ქორთუეფიშ მუდანობა 5 მილიონს ოჭირინუანდჷ. უჩინებუ რე XIV-XVII ოშწანურეფიშ მუნაჩემეფი. XVIII ოშწანურაშ შქა წანეფშე საქორთუოშ მახორობას (ასეიან ხურგეფს) 761 ვითოშით ანგარიშენდეს, თინეფშე 5% ოხორანდჷ ნოღეფს. 1800 წანაშო საქორთუოშ (ასეიან ხურგეფს) მახორობა 675 ვითიოშშე უმოსი რდჷ, თაურეშე ბჟაეიოლ საქორთუოშა მიშჷ მახორობაშ 45,6%, ბჟადალაშა – 54,4%. 1832 წანა 840 ვითოშშა მიძინჷ, 1865 წანას — 1 289 200-ს გეგნაჩირთჷ. 1897 წანას, საქორთუოშ მახორობა რდჷ 1 919 400 ადამიერი, 1914 წანას — 2 600 400. ართი ოშწანურაშ გოძვენას საქორთუოშ მახორობაქ 3,4-სხით მიძინჷ. [[პავლე ინგოროყვა]]სშ ჩინებათ, 1916 წანას საქორთუოშ მახორობა აკმადგინანდჷ 3 365 000 ადამიერს, თინეფშე 2 349 000 ადამიერი რდჷ ქორთუ.<ref>''ინგოროყვა პ.'' „საქართველოს ტერიტორიის საზღვრების შესახებ გვ. 16-17 – თბილისი, 1990</ref> საქორთუოშ მახორობაქ მეხოლაფირო 200 ვითოშით დირკჷ [[პირველი მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის დო [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|პირველი რესპუბლიკაშ]] წანეფს, ნამუთ ირიათოიანი ლჷმეფით დო ტერიტორიეფიშ დინაფათ რდჷ გოპიჯაფილი. 1921 წანას საქორთუოშ მახორობაქ 2 410 ვითოშშახ ქუმორთჷ. XX ოშწანურაშე, მახორობაშ მუდანობაშ დოდგინა მახორობაშ არძაშოული მეშქაშობათ მუთმოხვადჷ. პირველი ეჭარუაქ სხუნუური საქორთუოს [[1926]] წანას იმანჯჷ, ეკონიაქ — [[1989]] წანას. ზოხორინელი საქორთუოს მახორობაშ ეჭარუაქ იმანჷ 2002 დო 2014 წანეფს. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! ეჭარუაშ წანა !! მახორობა !! ქომოლკოჩი !! ოსური |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1926|1926]]|| 2 677 200 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1939|1939]]|| {{ძინა}} 3 540 000 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1959|1959]] || {{ძინა}} 4 044 045 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1970|1970]] || {{ძინა}} 4 686 358|| || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1979|1979]] || {{ძინა}} 5 014 800 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1989|1989]]|| {{ძინა}} 5 400 800 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2002|2002]] || {{რკება}} 4 601 500 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2014|2014]] || {{რკება}} 3 787 000|| || |- |2020 || {{რკება}} 3 716 900 || || |} 1989 წანაშ ეჭარუათ საქორთუოშ მახორობა 5 443 000 კოჩი რდჷ, 2002 წანაშო - 4 601 500. მუჭოთ რჩქჷნი, საქორთუოშ მახორობაქ 13 წანაშ დინოხოლე ართი ნოხუთალით მირკჷ. ეკონია პერიოდეფს საქორთუოს მოხვალამირ რთულ პოლიტიკურ მოლინეფქ დო მონკა სოციალურ-ეკონომიკურ კრიზისიქ გჷმიჭანუ საქორთუოშ მახორობაშ ოგჷნაფალი ნორთიშ გუშულა თანჯეფსგალე. თეწკჷმა, მირკჷ დაბადებაქ დო ქჷმიძინჷ ღურუამობაქ დო ქიანაქ მონკა დემოგრაფიულ სიტუაციას ქინოლჷ. მუთ ოწაწჷ [[ქორთუეფი|ქორთუეფს]], 1989 წანას რდჷ 3 787 000 კოჩი, მუთ საქორთუოშ მახორობაშ 70,1 %-ს აკმადგინანდჷ. 2002 წანას ქორთუეფიშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 3 661 000 კოჩის, მუთ ქიანაშ მახორობაშ 83,8 % რდჷ. 2006 წანაშ ოფიციალური მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, საქორთუოშ ცენტრალურ ხეშუულობაშ კონტროლირებად ტერიტორიას დოხოლაფირო 4 661 473 კოჩი, ოხორანს. მახორობაშ ძინაშ ტემპი აკმადგინანს 0,74 %-ს. * '''ეთნიკური აკოდგინალა''' (საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[ქორთუეფი]] — 86,8 %, [[აზერბაიჯანარეფი]] — 6,3 %, [[სომეხეფი]] — 4,5 %, [[რუსეფი]] — 0,7 %, [[ოსეფი]] — 0.4 %, [[იეზიდეფი]] — 0,3 %, [[უკრაინალეფი]] — 0,2 %, [[ქისტეფი]] — 0,2 %, [[ბერძენეფი]] — 0,2 % დო შხვეფი; * '''რელიგიური აკოდგინალუა''' (უმოსო საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი ქირსიანეფი]] — 83,4 %, [[ისლამი|მუსლიმანეფი]] — 10,7 %, [[სომხური სამოციქულო ეკლესია|სომეხი გრიგორიანალეფი]] — 2,9 %, [[კათოლიციზმი|კათოლიკეეფი]] — 0,5 %, [[იეზიდიზმი|იეზიდეფი]] – 0,2 % დო შხვეფი. * '''დიდი ნოღეფი''': [[ქართი]] — 1 108 717, [[ბათუმი]] — 152 839, [[ქუთეში]] — 147 635, [[რუსთავი]] — 125 103, [[სოხუმი]] — 62 914, [[გორი]] — 48 143, [[ზუგდიდი]] — 42 998, [[ფუთი]] — 41 465, [[ცხინვალი]] — 30 432. {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |+ align=center style="font-weight:bold" | ნოღეფიშ მახორობა ! rowspan=23 width:150|<br /> [[ფაილი:Tiflis.jpg|border|135px|ქართი]]<br />[[ქართი]]<br /> [[ფაილი:Catholic Church in Kutaisi.jpg|border|135px|ქუთეში]]<br />[[ქუთეში]]<br /> [[ფაილი:Streets of Batumii.jpg|border|135px|ბათუმი]]<br />[[ბათუმი]]<br /> |- ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! rowspan=11 | {{navbar|საქორთუოშ ნოღეფიშ მახორობა|plain=1}} [[ფაილი:Rustavi Square.JPG|135px|რუსთავი]]<br />[[რუსთავი]]<br /> [[ფაილი:Gori cathedral (view from the Gori Fortress) (A).jpg|135px|border|გორი]]<br />[[გორი]]<br /> [[ფაილი:Dadiani Palace.jpg|135px|ზუგდიდი]]<br />[[ზუგდიდი]]<br /> |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[ქართი]]''' || [[ქართი]] || 1 108 717 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[სამტრედია]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 25 318 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[ბათუმი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]]|| 152 839|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | '''[[ხაშური]]'''|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]||26 135 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[ქუთეში]]'''||[[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 147 635 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 12 || align=left | '''[[სანაკი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 21 596 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[რუსთავი]]''' || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 125 103 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 13 ||align=left | '''[[ზესტაფონი]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 20 814 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | [[სოხუმი|'''სოხუმი''']]|| [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]|| ''62 914''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 14 ||align=left | [[მარნეული|'''მარნეული''']]|| [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 20 211 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[გორი]]''' || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]] || 48 143 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 ||align=left | '''[[თელავი]]'''|| [[კახეთიშ აკანი|კახეთი]]|| 19 629 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | [[ზუგდიდი|'''ზუგდიდი''']]|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 42 998 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | [[ახალციხე|'''ახალციხე''']]|| [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი|სამცხე-ჯავახეთი]]|| 17 903 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[ფუთი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 41 465 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | '''[[ქობულეთი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]] || 16 546 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | [[ცხინვალი|'''ცხინვალი''']]|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]|| ''30 432''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | [[ოზურგეთი|'''ოზურგეთი''']]|| [[გურიაშ აკანი|გურია]]|| 14 785 |- |} == ეკონომიკა == ზოხორინელობაშ გუმოცხადებაშე ამდღარშახ იგინძორებუ საბაზარო რეფორმეფი. ეკონომიკაშ თარი დარგეფი რე ოფუტეშ მეურნება (ჩაი, ციტრუსი, ხილი, თამბაქო, ღვინი, მანქანაშკიდანჯალა, მეტალურგია, ჰიდრორესურსეფი. === საბანკო-საფინანსო დო დაზღვიებაშ სისტემეფი === დიდი ქორთუ, [[ილია ჭავჭავაძე]] „საადგილმამულო სათავადაზნაურო ბანკიშ“ ხემანჯღვერობაშ პერიოდის, დიო ხოლო 1883 წანაშე გაზეთ ''ივერიას'' ობჟინუანს მოშინაფილი ორგანიზაციაშ მუშობაშ შედეგეფს. თენა რდჷ მაართა ქორთული საბანკო-საფინანსო ინსტიტუტიშ მაართა საჯარო წჷმორინაფა. ამდღა საქორთუოშ ეკონომიკაშ სექტორს მუშენს მუდგაზმარენი ძალიერი კომერციული ბანკი დო ბანკეფიშ ასოციაცია. * [[საქორთუოშ ბანკეფიშ ასოციაცია]] ([[ქორთული ნინა|ქორთ]]. [[:ka:საქართველოს ბანკების ასოციაცია|საქართველოს ბანკების ასოციაცია]]) * [[ბაზის ბანკი]] * [[ბანკი რესპუბლიკა]] (ბუნა სოსიეტე ჟენერალი) * [[ვითიბი]] * [[თიბისი ბანკი]] * [[პროკრედიტბანკი]] * [[საქართველოს ბანკი]] * [[სახალხო ბანკი]] * [[სილქ როუდ ბანკი]] * [[სტანდარტ ბანკი]] * [[ტაოპრივატბანკი]] ვასაბანკო საკრედიტო-სადეპოზიტო ორგანიზაციეფი დო საფინანსო-საკრედიტო ხუჯიშდაკინებაშ (მხარდაჭერა) პროგრამეფი: * „[[განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი]]“ დაზღვიებაშ სისტემა: * [[დაზღვევის ასოციაცია]] * [[ალდაგი-ბი-სი-აი]] * [[ჯი-პი-აი ჰოლდინგი]] სახენწჷფო ინსტიტუტეფი: * [[საქორთუოშ ფინანსეფიშ სამინისტრო]] * [[საქორთუოშ ცენტრალური ბანკი]] </small> საქორთუოშ ისტორია ართ-ართი არძაში უმოს დიდარი რე ჯვეში ქიანეფშე. საქორთუოშ ტერიტორიას მაართა ქორთული ქიანეფი არსებენდ 3000 წანაშ ოწოხლე. თე ქიანეფი რე [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]] (ჯვეშ ქორთული წყუეფს ''ეგრისი'') დო [[დიაოხი]] (ტაო-კლარჯეთი). 1918-1921 წანეფს საქორთუო რდჷ დემოკრატიული რესპუბლიკა. 1921-1990 წანეფს საქორთუო რდჷ სხუნუშ აკოშქუმალაშ ართ-ართი მაკათური ქიანა. 1990 წანაშ უკული საქორთუო რე დუდიშული სახენწჷფო. დღას ათენა [[სუამი]]შ ართ-ართი მაკათური რე [[უკრაინა]]წკჷმა, აზერბაიჯანწკჷმა დო [[მოლდოვა]]წკჷმა ართო. საქორთუო რე [[უჩა ზუღა]]შ ეკონომიკური ალმახანდეობაშ ორგანიზაციაშ მაკათურით. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. == ქორთული რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.president.gov.ge/ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-გვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316105336/http://www.president.gov.ge/ |date=2011-03-16 }} * [http://www.parliament.ge საქორთუოშ პარლამენტი] * [http://www.mfa.gov.ge/ საგალეო საქვარეფიშ სამინისტროშ ვებ-გვერდი] * [http://civil.ge/geo/ Civil.ge — საქორთუოშ პოლიტიკური სიახალეეფიშ მაჩინე (მაცნე)] * [http://internet.ge Internet.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017123847/http://internet.ge/ |date=2011-10-17 }} * [http://weather.ge/ ტაროსი საქორთუოს]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.apsny.ge Грузия online — ახალი ამბეფი დო ანალიტიკური მასალეფი] {{ru}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016075816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html |date=2015-10-16 }}{{en icon}} * [http://www.caucaz.com/home_uk Caucaz.com — ირმარული სტატიეფი დო რეპორტაჟეფი საქორთუოშე დო ობჟათე კავკასიაშე] * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/ საქორთუეშე ოთხ ნინაშა: ისტორია, კულტურა, აუდიო-ვიდეოთეკა დო შხვა] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ფეისბუქი}} [[კატეგორია:საქორთუო| ]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ სხუნუშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:კავკაცია]] [[კატეგორია:მოლენკავკაცია]] [[კატეგორია:რესპუბლიკეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ თეხანური ისტორია]] [[კატეგორია:ქირსიანული სახენწჷფოეფი] rq4utai4ynf5633fx4ui5kook9qpvd4 0 11324 253923 206407 2026-10-11T22:34:23Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 253923 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Bruce McCandless II during EVA in 1984.jpg|thumb|250px|ასტრონავტი ღილე კოსმოსის]] [[ფაილი:Gagarin_in_Sweden.jpg|thumb|[[იური გაგარინი]], მაართა ადამიერი კოსმოსის ([[1961]]) ([[სსრრ]])]] [[ფაილი:RIAN archive 612748 Valentina Tereshkova.jpg|thumb|[[ვალენტინა ტერეშკოვა]], მაართა ოსური კოსმოსის ([[1963]]) ([[სსრრ]])]] '''კოსმონავტი იგივე ასტრონავტი''' (შხვადოშხვა ქიანას ჯგვინას არზენდეს მაართა ვარა მაჟირა ჯოხოდვალას. [[ააშ|ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფს]] - ასტრონავტის, ჸოფილი [[სხუნუეფიშ რსხუ|სხუნუეფიშ რსხუშ]] ქიანეფს - კოსმონავტის) - მოშარე [[ოქიანუ|კოსმოსის]]. კოსმონავტეფი კოსმოსის შარალუაბორჯის ნამთინეშა გიმულა ხვამარდიშე, გჷნმულა გჷმორკვიაშო ცაშურ რსხულშა, შაყარანა მოღეეფს ომენცარე გჷმორკვიაშო. თინეფს მუკაქუნა სკაფანდრეფი - სპეციალური მათხილარი მუკოქვენჯი. ორთაშობური რე, იბადაბუ კითხირი - მუშენი? საქვარი თინა რე, ნამდა კოსმოსი ვასუმარმოჸოროფე აბანი რე. თექ ძალამი ჩხურუ რე, ვარა ძალამი სინჩხე რე, ვა რე ჟანგბადი. უსკაფანდრეთ კოსმონავტი დოღურუ რადიაციაშ დო უჰეერობაშ გეშა. სკაფანდრიშ დინოხ წნევა, ტემპერატურა დო ჰეერიშ მეჭირინაფა გენწყილი რე. ოჭიშის მუკობუნაფილი რეზერვუარეფით კოსმონავტის ჰეერიშ ნოზირი მეუღჷ, ოდო ”ქუდის” გემარგებული აფუ ფილტრი, ნამუთ თის ბჟაშ დუმაჸვერებელი ბარჩხალშე თხილანს. == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons category|Astronauts}} * [http://spaceflight.nasa.gov/outreach/jobsinfo/astronaut101.html NASA: How to become an astronaut 101] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200118030211/https://spaceflight.nasa.gov/outreach/jobsinfo/astronaut101.html |date=2020-01-18 }} * [http://astronauts.nasa.gov/content/InternationalSpaceAgencies.htm List of International partnership organizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150926092741/http://astronauts.nasa.gov/content/InternationalSpaceAgencies.htm |date=2015-09-26 }} * [http://www.astronautix.com/astrogrp/phaonaut.htm Encyclopedia Astronautica: Phantom cosmonauts] * [http://www.collectspace.com/sightings/ collectSPACE: Astronaut appearances calendar] * [http://www.spacefacts.de/ spacefacts Spacefacts.de] * [https://web.archive.org/web/20070208224003/http://space.kursknet.ru/cosmos/english/other/stat_kk.sht Manned astronautics: facts and figures] * [http://astronauts.nasa.gov/content/broch00.htm Astronaut Candidate Brochure online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722120636/http://astronauts.nasa.gov/content/broch00.htm |date=2012-07-22 }} [[კატეგორია:კოსმონავტიკა]] [[კატეგორია:კოსმონავტეფი|*]] 8ykdkl8aqn8602enawizmi5zkmu3kzn 0 17194 253926 209434 2026-10-12T02:43:30Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 253926 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი |ჯოხო = ჯო კოკერი |სურათი = Joe Cocker - Festival du Bout du Monde 2013 - 068.jpg |ლანდშაფტი = |დუდჯოხო = ჯო კოკერი 2013 წანას. |სურათიშზჷმა = |color = |ფონი = solo_singer |თახმიჯოხო = ჯონ რობერტ კოკერი |შხვა ჯოხო = ვენს არნოლდი, „შეფილდარი სოულიშ მაღვარე“ |დებადჷ = 1944 წანაშ 20 მესი |დაბადებაშ აბანი = |ღურ = 2014 ქანაშ 22 ქირსეთუთა |ღურ აბანი = [[კოლორადო]],[[ააშ]] |ბადება = [[შეფილდი]], [[ინგლისი]] |ინსტრუმენტი = ვოკალი, ჰარმონიკა, გიტარა |ჟანრი = [[როკ-მუსიკა|როკი]], [[ბლუზ-როკი]], [[ბლუზი]], [[სოული]] |საქვარუა = მუსიკოსი, არტისტი |აქტიურალაშ წანეფი = 1961–2014 |ლეიბლი = [[Regal Zonophone Records|Regal Zonophone]]<br />[[A&M Records|A&M]]<br />[[Capitol Records|Capitol]]<br />[[EMI Records|EMI]]<br />[[Decca Records|Decca]] |ასოციაციეფი = [[The Grease Band]] |ალმასქუ= პამ ბეიკერი (1987-ამდღარშახ) |ვებ ხასჷლა = http://www.cocker.com |მაკათურეფი = |ჸოფილი მაკათურეფი = |მიორჩქინალი ინსტრუმენტეფი = }} '''ჯო კოკერი''' (ედომუშამი ჯოხო — ჯონ რობერტ კოკერი, დ. [[20 მესი]], [[1944]], [[შეფილდი]], [[ინგლისი]] — ღ. [[22 ქირსეთუთა]], [[2014]])<ref>{{cite web|url=http://www.itv.com/news/calendar/story/2014-12-22/joe-cocker-dies-aged-70/|title=Joe Cocker dies aged 70|work=ITV News|accessdate=22 December 2014}}</ref><ref>[http://www.wlox.com/story/27687382/musician-joe-cocker-dies-at-age-70] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141222204927/http://www.wlox.com/story/27687382/musician-joe-cocker-dies-at-age-70 |date=2014-12-22 }}</ref> — [[ბრიტანეთიშ იმპერია|ბრიტანეთიშ იმპერიაშ]] ორდენოსამი [[ინგლისარეფი|ინგლისარი]] [[მობირე]], ნამუთ [[ბლუზი]]შ დო [[როკ-მუსიკა|როკიშ]] ჟანრეფს მოღალენდჷ. ჯო კოკერიშ სავიზიტო ბარათო გჷნირთჷ ხრინწიან ბარიტონიშ ტიპიშ ვოკალქ. კოკერი ჩინებულიე ბრელი ჩინებული ქავერ-ვერსიათ, ნამუეფსჷთ შქას გიშეგორუაფუ [[ბითლზი]]შ ბირეფიშ ინტერპრეტაციეფი. თინა თაშნეშე [[გრემი (ჯილდო)|გრემი]]შ ჯილდოშ მაღვენჯი რე, — [[1983]] წანაშ ბირაშო „[[Up Where We Belong]]“. [[როლინგ სტოუნი]]შ არძა ბორჯიშ უჯგუში მობირეეფიშ რეიტინგის თის #97 პოზიცია უკებჷ.<ref>http://www.rollingstone.com/news/coverstory/24161972/page/97 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219225026/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/24161972/page/97 |date=2008-12-19 }}</ref> == დისკოგრაფია == {{თარი|ჯო კოკერიშ დისკოგრაფია}} ;სტუდიური ალბომეფი *''[[With a Little Help from My Friends (ალბომი)|With a Little Help from My Friends]]'' (1969) *''[[Joe Cocker!]]'' (1969) *''[[Joe Cocker (1972 წანაშ ალბომი)|Joe Cocker]]'' (aka ''Something to Say'') (1972/1973) *''[[I Can Stand a Little Rain]]'' (1974) *''[[Jamaica Say You Will]]'' (1975) *''[[Stingray (ალბომი)|Stingray]]'' (1976) *''[[Luxury You Can Afford]]'' (1978) *''[[Sheffield Steel]]'' (1982) *''[[Civilized Man]]'' (1984) *''[[Cocker (ალბომი)|Cocker]]'' (1986) *''[[Unchain My Heart (ალბომი)|Unchain My Heart]]'' (1987) *''[[One Night of Sin]]'' (1989) *''[[Night Calls (ალბომი)|Night Calls]]'' (1991/აშშ: 1992) *''[[Have a Little Faith]]'' (1994) *''[[Organic (ჯო კოკერიშ ალბომი)|Organic]]'' (1996) *''[[Across from Midnight]]'' (1997) *''[[No Ordinary World]]'' (1999/აშშ: 2000) *''[[Respect Yourself (ალბომი)|Respect Yourself]]'' (2002) *''[[Heart & Soul (ალბომი)|Heart & Soul]]'' (2004/აშშ: 2005) *''[[Hymn for My Soul]]'' (2007/აშშ: 2008) *''[[Hard Knocks]]'' (2010/აშშ: 2012) *''[[Fire It Up (ჯო კოკერიშ ალბომი)|Fire It Up]]'' (2012) ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[https://web.archive.org/web/20070627224338/http://www.cocker.com/ ჯო კოკერიშ ოფიციალური საიტი] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კოკერი, ჯო}} [[კატეგორია:დუნაბადი 1944]] [[კატეგორია:ინგლისარი როკ-მობირეეფი]] [[კატეგორია:ნაღურა 2014]] [[კატეგორია:ინგლისარი პოპ-მობირეეფი]] [[კატეგორია:ინგლისარი არტისტეფი]] [[კატეგორია:გრემიშ ჯილდოშ მაღვენჯეფი]] 9hn3znsw8qmg7mmxc164u0xr077qw6e 0 22414 253918 135153 2026-10-11T16:56:38Z ~2026-54952-12 23595 253918 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნოღა |მარგალური ჯოხო = ბუნდი |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-en|Bundi}}<br />{{lang-hi|बूँदी}} |ქიანა = ინდოეთი |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =Bundi town.jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი = |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir =N |lat_deg = 25 |lat_min = 26 |lat_sec = 18 |lon_dir =E |lon_deg = 75 |lon_min = 38 |lon_sec = 14 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა = |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = ინდოეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა{{!}}შტატი |რეგიონი = რაჯასტანი |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი =ინდოეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა{{!}}ოლქი |რაიონი = ბუნდიშ ოლქი |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = |ფართობი = |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=267 |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა= |მახორობა = 104&nbsp;457 |ეჭარუაშ წანა = 2011 |მეჭედალა = |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +5:30 |DST = |ოტელეფონე კოდი = |ოფოსტე ინდექსი = |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Bundi |add1n= |add1= }} '''ბუნდი''' ({{lang-en|Bundi}}, {{lang-hi|बूँदी}}) — ნოღა [[ინდოეთი]]შ ოორუე-ბჟადალ ნორთის, [[რაჯასტანი]]შ შტატის, [[ბუნდიშ ოლქი]]შ ადმინისტრაციული ცენტრი. {{მერკე-ინდოეთი}} [[კატეგორია:რაჯასტანიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი]] fa4gy880rfdjlrbapxrt234dadauhke 0 25542 253921 228765 2026-10-11T17:28:56Z Narazeni 826 /* */ 253921 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | ჯოხო =სონა | სურათიშ ფაილი =Illustration Apium graveolens0.jpg | სურათიშ მუკნაჭარა = | სურათიშ ეჭარუა = | ჟინომაფე = | ომაფე =ჩანარეფი | გიმენომაფე = | გჷნართი =[[ფორილთასამეფი]] | გიმენგჷნართი = | ჟინტიპი = | ტიპი = | გიმენტიპი = | superdivisio = | divisio = | subdivisio = | ჟინკლასი = | კლასი =[[ჟირლებერამეფი]] | გიმენკლასი = | ინფრაკლასი = | ჟინრანწკი = | რანწკი = | გიმენრანწკი = | ინფრარანწკი = | ჟინფანია = | ფანია =[[ქორგამეფი]] | გიმენფანია = | ჟინტრიბა = | ტრიბა = | გიმენტრიბა = | გვარი ='''სონა''' | გიმენგვარი = | supersectio = | sectio = | subsectio = | ბუნა = | გიმენბუნა = | ლათ =Apium | სექციაშ ჯოხო = | სექციაშ ტექსტი = | არეალიშ რუკა = | არეალიშ რუკაშ მუკნაჭარა = | არეალიშ რუკაშ სიგანა = | არეალიშ ლეგენდა = | iucnstatus = | ვიკინერობეფი =Apium | commons =Category:Apium | iucn = | itis = | ncbi = }} '''<span lang="ka" dir="ltr">სონა</span>''' ({{lang-la|Apium}}) — [[ართწანიანი ჩანარეფი|ართ-]], [[ჟირწანიანი ჩანარეფი|ჟირ-]] დო [[მიარეწანიანი ჩანარეფი|ანდაწანიანი]] [[ჩანარეფი]]შ გვარ [[ქორგამეფი]]შ ფანიაშე. დახე ირდიხას ჩანს. ჩინებულ რე 20-შახ გვარობა. მოჸუნა [[კულტურულ სონა]] ({{lang-la|Apium graveolens}}), ნამუთ ჟირწანიან (ოშა-გოშათ ართწანიანი) ორკვანალ ორტვინობა რე. ჩინებულ რე სონაშ 3 სახეგვარობა: მებულეკიე, ყერწამ დო ფურცელამი. თე ეკონია ფართოთ ჩანს [[საქორთუო]]ს. სონა იკათუანს ვიტამინეფს, მინერალურ ღვანთეფს, ეთერზეთეფს. ლადირ დო ხომლა სონას გიმირინუანა კულინარიას დო საკონსერვო ხერეჭუას. თასჷნა გვიან დამორჩილს, ზოთონჯის ვარ-და ორდოიან გიშულირს. ==ლიტერატურა== {{ქსე|7|407|რობაქიძე თ.}} {{მერკე-ბოტანიკა}} [[კატეგორია:ქორგამეფი]] [[კატეგორია:ორტვინობა]] [[კატეგორია:ორკვანალეფი]] 2yfjparlg6wvyqc0tkkoqkh5s4c0lsh 0 25543 253919 128122 2026-10-11T17:20:25Z Narazeni 826 /* */ 253919 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | ჯოხო =მაკინდოლი | სურათიშ ფაილი =Illustration Petroselinum crispum0.jpg | სურათიშ მუკნაჭარა = | სურათიშ ეჭარუა = | ჟინომაფე = | ომაფე =ჩანარეფი | გიმენომაფე = | გჷნართი =[[ფორილთასამეფი]] | გიმენგჷნართი = | ჟინტიპი = | ტიპი = | გიმენტიპი = | superdivisio = | divisio = | subdivisio = | ჟინკლასი = | კლასი =[[ჟირლებერამეფი]] | გიმენკლასი = | ინფრაკლასი = | ჟინრანწკი = | რანწკი = | გიმენრანწკი = | ინფრარანწკი = | ჟინფანია = | ფანია =[[ქორგამეფი]] | გიმენფანია = | ჟინტრიბა = | ტრიბა = | გიმენტრიბა = | გვარი ='''მაკინდოლი''' | გიმენგვარი = | supersectio = | sectio = | subsectio = | ბუნა = | გიმენბუნა = | ლათ =Petroselinum | სექციაშ ჯოხო = | სექციაშ ტექსტი = | არეალიშ რუკა = | არეალიშ რუკაშ მუკნაჭარა = | არეალიშ რუკაშ სიგანა = | არეალიშ ლეგენდა = | iucnstatus = | ვიკინერობეფი =Petroselinum | commons =Petroselinum | iucn = | itis = | ncbi = }} '''მაკინდოლი''' ({{lang-la|Petroselinum}}) — [[ჩანარეფი]]შ გვარ [[ქორგამეფი]]შ ფანიაშე. [[ართწანიანი ჩანარეფი|ართ]] ვარ-და [[ჟირწანიანი ჩანარეფი|ჟირწანიან]] ოდიარე რე. თიშ ოდაბადე [[სქირონაშქა ზუღა]] რე. დახე ირდიხას ჩანს. ჩინებულ რე მაკინდოლიშ 3 გვარობა, კულტურას რე ართი — [[ორტვინიშ მაკინდოლი]] (Petroselinum sativum), ჟირწანიან ჩანარ რე, მაართა წანას იკეთენს ფურცელეფს დო ბულეკის, მაჟირა წანას — გაპირალ ღერს (75 - 150 სმ) დო თასის. ჸინგჷმარზე რე, თასჷნა გვიან დამორჩილს, ზოთონჯს ვარ-და ორდოშიან გიშულირს. თასი 2-3&nbsp;°C ტემპერატურას ღვიღვონდუ, ოროს ზჷმიერო თხულენს. მაკინდოლ დინდარ რე ვიტამინეფით, მინერალურ ნლღვანთეფით დო ეთერზეთეფით. გიმირინუანა ლადირო დო ხომლათ კულინარიას დო საკონსერვო ხერეჭუას, მედიცინას (ბჟღერგჷმალინე მეშქაშობათ). მაკინდოლიშ 2 სახეგვარობა რე [[ბულეკ მაკინდოლი]] დო [[ფირცელამ მაკინდოლი]]. თე ეკონია ფართოთ ჩანს [[საქორთუო]]ს „ქუთეშურიშ“ ჯოხოდვალათ. == ლიტერატურა == {{ქსე|7|626|რობაქიძე თ.}} {{მერკე-ბოტანიკა}} [[კატეგორია:ქორგამეფი]] [[კატეგორია:ორკვანალეფი]] dqlwanvvip5hqg3wl58gh5r21l9ld3c 253920 253919 2026-10-11T17:22:58Z Narazeni 826 /* */ 253920 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | ჯოხო =მაკინდოლი | სურათიშ ფაილი =Illustration Petroselinum crispum0.jpg | სურათიშ მუკნაჭარა = | სურათიშ ეჭარუა = | ჟინომაფე = | ომაფე =ჩანარეფი | გიმენომაფე = | გჷნართი =[[ფორილთასამეფი]] | გიმენგჷნართი = | ჟინტიპი = | ტიპი = | გიმენტიპი = | superdivisio = | divisio = | subdivisio = | ჟინკლასი = | კლასი =[[ჟირლებერამეფი]] | გიმენკლასი = | ინფრაკლასი = | ჟინრანწკი = | რანწკი = | გიმენრანწკი = | ინფრარანწკი = | ჟინფანია = | ფანია =[[ქორგამეფი]] | გიმენფანია = | ჟინტრიბა = | ტრიბა = | გიმენტრიბა = | გვარი ='''მაკინდოლი''' | გიმენგვარი = | supersectio = | sectio = | subsectio = | ბუნა = | გიმენბუნა = | ლათ =Petroselinum | სექციაშ ჯოხო = | სექციაშ ტექსტი = | არეალიშ რუკა = | არეალიშ რუკაშ მუკნაჭარა = | არეალიშ რუკაშ სიგანა = | არეალიშ ლეგენდა = | iucnstatus = | ვიკინერობეფი =Petroselinum | commons =Petroselinum | iucn = | itis = | ncbi = }} '''მაკინდოლი''' ({{lang-la|Petroselinum}}) — [[ჩანარეფი]]შ გვარ [[ქორგამეფი]]შ ფანიაშე. [[ართწანიანი ჩანარეფი|ართ]] ვარ-და [[ჟირწანიანი ჩანარეფი|ჟირწანიან]] ოდიარე რე. თიშ ოდაბადე [[სქირონაშქა ზუღა]] რე. დახე ირდიხას ჩანს. ჩინებულ რე მაკინდოლიშ 3 გვარობა, კულტურას რე ართი — [[ორტვინიშ მაკინდოლი]] (Petroselinum sativum), ჟირწანიან ჩანარ რე, მაართა წანას იკეთენს ფურცელეფს დო ბულეკის, მაჟირა წანას — პირიშ ღერს (75 - 150 სმ) დო თასის. ჸინგჷმარზე რე, თასჷნა გვიან დამორჩილს, ზოთონჯს ვარ-და ორდოშიან გიშულირს. თასი 2-3&nbsp;°C ტემპერატურას ღვიღვონდუ, ოროს ზჷმიერო თხულენს. მაკინდოლ დინდარ რე ვიტამინეფით, მინერალურ ნლღვანთეფით დო ეთერზეთეფით. გიმირინუანა ლადირო დო ხომლათ კულინარიას დო საკონსერვო ხერეჭუას, მედიცინას (ბჟღერგჷმალინე მეშქაშობათ). მაკინდოლიშ 2 სახეგვარობა რე [[ბულეკ მაკინდოლი]] დო [[ფირცელამ მაკინდოლი]]. თე ეკონია ფართოთ ჩანს [[საქორთუო]]ს „ქუთეშურიშ“ ჯოხოდვალათ. == ლიტერატურა == {{ქსე|7|626|რობაქიძე თ.}} {{მერკე-ბოტანიკა}} [[კატეგორია:ქორგამეფი]] [[კატეგორია:ორკვანალეფი]] p5lzkk192tgjidoemd8ecaanizmfc3g 0 30217 253925 252093 2026-10-11T23:35:25Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 253925 wikitext text/x-wiki '''თურქეთიშ ისტორია''' — თეხანური გაგებათ იკათუანს თი რეგიონიშ ისტორიას, ნამუთ ასე გჷმოქიმინუნს '''[[თურქეთი|თურქეთიშ რესპუბლიკაშ]]''' ტეროტორიას, დო ნამუთ თაშნეშე იკათუანს ანატოლიაშ (თურქეთიშ აზიური ნორთი) დო ბჟაეიოლ თრაკიაშ (თურქეთიშ ევროპული ნორთი) ისტორიას. [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] პერიოდშახ, გენალიზას ოკო გინორთიქ [[თურქულნინამი კათეფი]]შ დო თი ტერიტორიეფიშ ისტორიაქ, ნამუთ ასე გჷმოქიმინუნს თურქეთიშ რესპუბლიკაშ ტერიტორიას. ჸოფურო ოკო გობსხუნათ უჯვეშაში [[ანატოლიაშ ისტორია|ანატოლია]] დო [[თრაკია]]. თურქეთიშ ჯოხო მოურს ლათინურშე ''Turchia'', ანუ „[[თურქულნინამი კათეფი|თურქეფიშ]] დიხა“, ნამუთ ისტორიულო გურიშხონარენდჷ ბჟაეიოლ ევროპაშ დო ცენტრალური აზიაშ რსულას გინორთი ტერიტორიას, ნამუქჷთ თურქული კათეფიშ კონტროლიშა მიშართჷ, ორდოშიანი შქა ოშწანურეფიშ პერიოდის. თი ბორჯიშახ, სოიშახ თურქეფქ ეჭოფეს თეხანური თურქეთიშ ტერიტორიან, თურქეთიშ ისტორია იკათუანს შქა ოშწანურეფიშ [[სელჩუკეფიშ სახენწჷფო|სელჩუკეფიშ იმპერიაშ]] ისტორიას, თეშ, მუჭოთ შქა ოშწანურეფიშ თეხანური [[ოსმალეთიშ იმპერიაშ ისტორია]]ს დო [[თურქეთი|თურქეთიშ რესპუბლიკაშ]] ისტორიას, 1920 წანაშე.<ref name="US_Library_of_Congress">[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/trtoc.html Library of Congress. U.S. Govt]</ref><ref name="Howard">{{cite book|author=Douglas Arthur Howard|title=The History of Turkey|url=https://books.google.com/books?id=Ay-IkMqrTp4C|accessdate=2 April 2013|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-30708-9}}</ref> == ანატოლია დო თრაკია ანტიკურ ხანს == === ანატოლია === {{თარი|ანატოლია|ანტიკური ანატოლია|ანატოლიაშ ისტორია}} [[ანატოლია|ანატოლიაშ]] (მორჩილი აზია) ისტორია შილებე გობრთათ წჷმიისტორიათ, [[ჯვეში არხო ბჟაეიოლი]]შ ბორჯით (ბრინჯაოშ დო ორდოშიანი რკინაშ ხანი), [[კლასიკური ანატოლია|კლასიკური ანატოლიაშ]] ბორჯით, ელინისტურ ანატოლიათ, ბიზანტიურ ანატოლიათ, ნამუთ იკათუანს ორდოშიანი შქაოშწანურეფშე [[ჯვაროსნული ლესქერობეფი|ჯვაროსნული ლესქერობეფშახ]] დო საბოლათ თურქულ (თურქულ/ოსმალური) ბორჯით, ნამუთ მა-15 ოშწანურას ეჭოფეს. ორდოშიანი კულტურაშ შანეფი ანატოლიას ითარიღებუ [[ქუაშ ხანა|ქუაშ ხანიშ]] მეკონეფით. [[ბრინჯაოშ ხანა|ბრინჯაოს ხანიშ]] ცივილიზაციეფქ, მუჭომით რე [[ხეთეფი]], [[აქადიშ იმპერია|აქადეფი]], [[ასურეთი|ასურალეფი]], მუთმოჭირინუანა მიარე სამანგას თინეფიშ მენოღალეეფიშ ირდღარი რინაშ დო ოვაჭარე ურთიართობეფიშ გეშა. ხეთეფიშ დონთხაფაშ უკული, კოკოშ ბჟადალ წყარპიჯის გიჭყჷ ახალ სახენწჷფოეფქ, ფრიგიაშ დო ლიდიაშ, მუჭოთ [[ჯვეში საბერძნეთი|ბერძენული ცივილიზაციაშ]] ნორთი, ნამუქჷთ ეჸონუა დიჭყჷ. თინეფი დო დოსქილადირი ანატოლიაშ არძა სახენწჷფო, მალასით გემშართჷ [[აქემენიანეფიშ იმპერია|სპარსეფიშ აქემენიდური იმპერიაშ]] აკოდგინალუაშა. სოიშახ სპარსეთი ჭყანას იკათუანდჷნ, თინეფიშ აბანური ხეშუულებაშ სისტემაქ ანატოლიას, მიარე ონიშოლი ნოღას ძინაშ დო გოდიდარაფაშ საშუალება მეჩჷ. ედომუშამი ანატოლია დორთილი რდჷ შხვადოშხვა სატრაპიეფო, ნამუეფსჷთ სატრაპეფი (გუბერნატორი) მართჷნდჷ, ნამუთ დორინაფილი რდჷ სპარსეთიშ ცენტრალური მართუალაშით. მაართა სახენწჷფო, ნამუსჷთ ჯოხოთ გიადჷ [[სომხეთი]], მეძობელი კათეფიშ, [[სომეხეფი]]შ [[ერვანდუნეფი]]შ დინასტიაშ სახენწჷფო რდჷ, ნამჷშ აკოდგინალუაშა, დოჭყაფილი მა-6 ოშწანურაშე მიშმეშჷ ბჟაეიოლ [[თურქეთი]]შ რაიონეფით, ნამუთ უკულიანს [[სომხეთიშ სატრაპია]]თ გჷნირთჷ აქემენიდეფიშ მართუალაშ გიმე. კანკალე სატრაპო პერიოდულო არყებას ონწყუნდჷ, მარა სერიოზულ ოშქურანჯობას ვაწჷმარინუანდჷ. ჯვ. წ. V ოშწანურას, [[დარიოს I|დარიოსიქ]] აკაგჷ [[ომაფე რზა]], ნამუქთ სპარსეთიშ თარი ნოღა [[სუზა]] ქიმურსხუ ბჟადალი ანატოლიაშ ნოღა [[სარდისი|სარდისის]].<ref>A modern study is D.F. Graf, ''The Persian Royal Road System'', 1994.</ref> ანატოლიაქ, აქემენიანეფიშ ისტორიას გინმაჭყვიდირე როლი ილაჸაფჷ. ორდოშიანი ჯვ. წ. V ოშწანურას, იონიაშ კანაკლე ნოღაქ, ეიბუძოლჷ სპარსალეფიშ მართუალაშ სააწამრენჯოთ, ნამუშ კულმინაციათ [[იონიალეფიშ არყება]]ქ იჸუ. არყება, ნამუქჷთ ექინას ქინიშქვიდჷნ სპარსალეფიშითჷნ, გაჭყჷ გეჸვენჯი [[ბერძენ-სპარსალეფიშ ლჷმეფი|ბერძენულ-სპარსულ ლჷმეფი]], ნამუთ საბოლათ ევროპაშ ისტორიას ართ-ართ არძაშე შანულამი ლჷმა ჸოფე. აქემენიდურ სპარსეთიშ მართუალაშ უკული, [[ალექსანდრე მაკედონარი|ალექსანდრე მაკედონარქ]] საბოლათ დირთინუ კონტროლშა ედომუშამი რეგიონი, სპარსეთწკჷმა წოროგეჸვენჯური ბურჯაფეფიშ უკული, ნამუქჷთ [[დარიოს III]]-აშ იმპერია ქჷდარაგჷ. ალექსანდრე მაკედონარიშ ღურაშ უკული, თიში დჷნაჸუნეფი ტერიტორიეფქ, თიში მუსხირენი ონდებელი გენერალეფს შქას გირთჷ, მორო მიშაჭკირუაშ იროიანი ოშქურანჯობა რსებენდჷ [[გალეფი]]შე დოშხვა ჭყანიერი მამართალეფიშჸურე [[პერგამონი|პერგამონს]], პონტოს დო [[პტოლემეეფიშ ომაფე|ეგვიპტეს]]. [[სელევკიდეფიშ სახენწჷფო|სელევკიდეფიშ იმპერია]], ნამუთ ალექსანდრეშ უდიდაში ტერიტორია რდჷ დო იკათუანდჷ ანატოლიას, [[რომიშ რესპუბლიკა|რომწკჷმა]] კატასტროფულ ლჷმას ქაკათჷ, ნამჷშ კულმინაცია [[ტერმოფილიშ ბურჯაფი|ტერმოფილიშ]] დო [[მაგნეზიაშ ბურჯაფი|მაგნეზიაშ]] ბურჯაფეფი რდჷ. [[აპამეაშ ხეკულუა|აპამეაშ ხეკულუაშ]] უკული (ჯვ. წ. 188), სელევკიდეფქ ანატოლიაშე უკახალე დიკინეს. [[პერგამონიშ ომაფე]]ს დო [[როდოსი (ნოღა)|როდოსიშ რესპუბლიკას]], ნამუეფით ლჷმაშ ბორჯის რომიშ მორსხუეეფი რდესჷნ, სელევკიდეფიშ ჸოფილი დიხეფქ ანატოლიას თინეფს გინაჩეს. რომიშ კონტროლქ ანატოლიას გეჭყანიერჷ, ნამუქჷთ აბანობურ ხეშუულებას საშუალება მეჩჷ ეფექტურო დარეგულირას დიხეფი, თაშნეშე გამანგარჷ ოურდუმე თხილუა. [[IV ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, [[კონსტანტინე I დიდი|კონსტანტინე დიდიქ]], [[კონსტანტინოპოლი|კონსტანტინოპოლს]] ახალი ადმინისტრაციული ცენტრი გაჭყჷ, IV ოშწანურაშ ბოლოს — რომიშ იმპერიაქ ჟირ ნორთო გირთჷ, ბჟაეიოლი ნორთი დორხველი ნანანოღათ კონსტანტინოპოლს, ისტორიკოსეფიშით მოშინაფილი რე, მუჭოთ ბიზანტიაშ იმპერია დორხველი დუდმაართა ჯოხოშ მეჯინათ, ნამუთ [[ბიზანტიონი|ბიზანტიუმი]] რდჷ.<ref>http://www.ushistory.org/civ/6f.asp</ref> === თრაკია === თრაკიალეფი ({{lang-grc|Θρᾷκες}}, {{lang-la|Thraci}}) — ინდოევროპული მახორუ ტომეფიშ ბუნა, ნამუეფით [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ]] დო [[ბალკანეთიშ ჩქონი|ობჟათე-ბჟაეიოლ ევროპას]] ოხორანდეს.<ref>{{Cite book|title=The Thracians, 700 BC–AD 46|author=Christopher Webber, Angus McBride|year=2001|publisher=Osprey Publishing|isbn=1-84176-329-2}}</ref> თინეფს უხურგანდეს [[სკვითეფი]] ოორუეშე, [[კელტეფი]] დო [[ილირიალეფი]] — ბჟადალშე, [[ჯვეში საბერძნეთი]] — ობჟათეშე დო [[უჩა ზუღა]] ბჟაეიოლშე. რაგადანდეს [[თრაკიული ნინა|თრაკიულ ნინაშა]], ნამუთ [[ინდოევროპული ნინეფი]]შ ფანიას ორხველუდჷ. თრაკიალეფიშ დო თინეფიშ კულტურაშ დოგურაფას [[თრაკოლოგია]] ჯოხო. [[ფაილი:Odrysian.svg|thumb|250px|თრაკია დო თრაკიაშ ოდრისიშ ომაფე ჯვ.წ. 431-424 წანეფს]] ჯვ. წ. 1200 წანაშე მოჸუნაფილი, [[ანატოლია|ანატოლიაშ]] ბჟადალ წყარპიჯის კომპაქტურო ოხორანდეს ეოიალი დო [[იონიალეფი|იონიალი]] [[ჯვეში საბერძნეთი|ბერძენეფი]]. ბერძენ კოლონისტეფქ ქჷდარსხუეს მიარე შანულამი ნოღა, სამანგათ [[მილეტი]], [[ეფესო]], [[სმირნა]] დო ბიზანტიუმი, თე ეკონია — დორსხუაფილი რდჷ ჯვ. წ. 657 წანას, [[მეგარა|მეგარალი]] [[ბერძენეფი|ბერძენი]] კოლონისტეფიშით. ნთელი თრაკია დო კვირდი თრაკიალეფი, ჯვ.წ. გვიან VI ოშწანურას [[დარიოს I]]-ქ ქჷდიჸუნუ დო ჯვ.წ. 492 წანას [[მარდონიოსი|მარდონიოსიქ]], სპარსალეფიშ საბერძნეთშა მაართა მიშაჭკირუაშ ბორჯის, ხეახალო ქჷდიჸუნუ.<ref>Joseph Roisman,Ian Worthington. [https://books.google.nl/books?id=QsJ183uUDkMC&pg=PA345&lpg=PA345&dq=Achaemenid+Persians+ruled+balkans&source=bl&ots=K7qasgPG1K&sig=lkiajbVuNcHEbI5Lz3MnvIUBG1U&hl=nl&sa=X&ei=sb6RVP2qHoPUaqeGgZgE&ved=0CEkQ6AEwBQ#v=onepage&q=Achaemenid%20Persians%20ruled%20balkans&f=false "A companion to Ancient Macedonia"] John Wiley & Sons, 2011. ISBN 144435163X pp 135-138, p 343</ref> მოგვიანაფათ, თრაკიაშ ტერიტორიაქ აკიართიანჷ „ოდრისინიშ ომაფეს“, „ტერეს I“-აშით,<ref name="LewisBoardman1994">{{cite book|author1=D. M. Lewis|author2=John Boardman|title=The Cambridge Ancient History|url={{Google books |plainurl=yes |id=vx251bK988gC |page=462 }} |accessdate=7 April 2013|year=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-23348-4|page=444}}</ref> სავარაუდეთ საბერძნეთის სპარსალეფიშ დამარცხებაშ უკული.<ref>{{cite web|url=https://books.google.nl/books?id=0oKx4FyAOOQC&pg=PA221&dq=Teres+I+odrysian+kingdom+persian&hl=nl&sa=X&ei=FgyaVN-zN4LXavePguAG&ved=0CC8Q6AEwAg#v=onepage&q=Teres%20I%20odrysian%20kingdom%20persian&f=false|title=The Expedition of Cyrus|accessdate=24 December 2014}}</ref> ჯვ. წ. V ოშწანურას, თრაკიალეფი ძალამ გოფაჩილი რდეს დო კინ თე ბორჯის, [[ჰეროდოტე]]შ გოთანჯუათ,<ref>[http://classics.mit.edu/Herodotus/history.5.v.html Herodotus. ''Histories'', Book V].</ref> მაჟირა არძაშე მიარერიცხუამი კათა, თიშო ჩინებული [[მოსოფელი]]შ ნორთის ([[ინდოეთი|ინდოარეფიშ]] უკული), თაშნეშე პოტენციურო არძაშე ჭყანიერი დო ართოიანი. თრაკიალეფი, ანტიკურ ხანას დორთილეფი რდეს დიდი მუდანოაბთ ბუნეფო დო ტომეფო, მორო რსენებდჷ რანწკი ჭყანიერი ორგანიზაფილი თრაკიული სახენწჷფოეფით, სამანგათ თრაკიაშ ოდრისინიაშ ომაფე დო [[ბურებისტა]]შ [[დაკია|დაკიაშ ომაფე]]. თე პერიოდიშ ჯარიშკოჩეფიშ გვარობას „პელტასტი“ ჯოხოდჷ, ნამუქჷთ საეგებიოთ წჷმიქიმინჷ თრაკიას. [[ჯვეში მაკედონია|მაკედონიაშ ომაფეშ]] გოფართაფაშახ, თრაკია დორთილი რდჷ სუმი ნორთო: ბჟაეიოლიშ, ცენტრალური დო ბჟადალიშ. ბჟაეიოლ თრაკიაშ ჩინებული მამართალი რდჷ კერსებლეფტი, ნამუთ ოცადუდჷ გუფაჩუდუკო მუში ნძალაუფლება შხვა თრაკიალ ტომეფსჷთ. მორო, თიქ საბოლათ [[ჯვეში მაკედონარეფი|მაკედონარეფიშით]] იჸუ დამარცხებულქ. თრაკიალეფი, მუჭოთ წესი ნოღაშ აკმაგაფუეფი ვარდეს, უდიდაში თრაკიული ნოღა, ფაქტობურო დიდი ოფუტე რდჷ.<ref>John Boardman, I.E.S. Edwards, E. Sollberger, and N.G.L. Hammond. ''The Cambridge Ancient History, Volume 3, Part 2: The Assyrian and Babylonian Empires and Other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centuries BC''. Cambridge University Press, 1992, p. 612. "Thrace possessed only fortified areas and cities such as Cabassus would have been no more than large villages. In general the population lived in villages and hamlets."</ref><ref>John Boardman, I.E.S. Edwards, E. Sollberger, and N.G.L. Hammond. ''The Cambridge Ancient History, Volume 3, Part 2: The Assyrian and Babylonian Empires and Other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centuries BC''. Cambridge University Press, 1992, p. 612. "According to Strabo (vii.6.1cf.st.Byz.446.15) the Thracian -bria word meant polis but it is an inaccurate translation."</ref> თრაკიალეფიშ აკა [[პოლისი]], [[სევტოპოლი]] რდჷ.<ref>Mogens Herman Hansen. ''An Inventory of Archaic and Classical Poleis: An Investigation Conducted by The Copenhagen Polis Centre for the Danish National Research Foundation''. Oxford University Press, 2005, p. 888. "It was meant to be a polis but this was no reason to think that it was anything other than a native settlement."</ref><ref>Christopher Webber and Angus McBride. ''The Thracians 700 BC-AD 46 (Men-at-Arms)''. Osprey Publishing, 2001, p. 1. "They lived almost entirely in villages; the city of Seuthopolis seems to be the only significant town in Thrace not built by the Greeks (although the Thracians did build fortified refuges)."</ref> == ბიზანტიური პერიოდი == {{თარი|ბიზანტიაშ ანატოლია}} [[ფაილი:Turkey-3019 - Hagia Sophia (2216460729).jpg|thumb|right|[[სტამბოლი]]შ [[აია-სოფიაშ ოხიდა|აია-სოფია]], დუდმაართაშე ოხვამე, მოგვიანაფათ მეჩეთი დო ასე მუზეუმი, აკოგაფილი რე მაამშვა ოშწანურას.]] სპარსეთიშ [[აქემენიანეფიშ იმპერია]] [[ალექსანდრე მაკედონარი]]შ უკული, ჯვ. წ. 334 წანას ქჷდანთხჷ,<ref>cite web|url=http://www.wsu.edu/~dee/GREECE/PERSIAN.HTM|archiveurl=http://www.webcitation.org/5uNLYWJA2|archivedate=20{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} November 2010|title=Ancient Greece: The Persian Wars|author=Hooker, Richard|publisher=Washington State University, Washington, United States|accessdate=22 December 2006|date=6 June 1999}}</ref> ნამუქჷთ მუძინჷ კულტურული ელინიზაციას.<ref name="SteadmanMcMahon2011">{{cite book|author1=Sharon R. Steadman|author2=Gregory McMahon|title=The Oxford Handbook of Ancient Anatolia: (10,000-323 BCE)|url=https://books.google.com/books?id=7ND_CE9If3kC|accessdate=23 March 2013|date=15 September 2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-537614-2}}</ref> ჯვ. წ. 323 წანას, ალექსანდრე მაკედონარიშ ღურაშ უკული, ანატოლიაქ დირთჷ მუსხირენ მორჩილ [[ელინიზმი|ელინისტურ ომაფეთ]], ნამუეფით უკულიანს, მაართა ოშწანურაშ შქა რიცხუეფს [[რომიშ რესპუბლიკა|რომიშ რესპუბლიკაშ]] შემადგენლობაშა მიშმეშეს.<ref name="AlexanderToRome">{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/toah/ht/04/waa/ht04waa.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061214003932/http://www.metmuseum.org/toah/ht/04/waa/ht04waa.htm|archivedate=14 December 2006|title=Anatolia and the Caucasus (Asia Minor), 1000 B.C. – 1 A.D. in ''Timeline of Art History.''|author=The Metropolitan Museum of Art, New York|authorlink=Metropolitan Museum of Art|publisher=New York: The Metropolitan Museum of Art|accessdate=21 December 2006|date=October 2000}}</ref> ელინიზაციაშ პროცესიქ ალექსანდრეშ დოჸუნალაშ უკული, რომიშ მართუალაშ გიმე უმოს ბიწორას იჸუ, მუშ შედეგო, ჩქინი წანეფიშეჭარუაშ ორდოშიანი ოშწანურეფს აბანური [[ანატოლიური ნინეფი|ანატოლიურ ნინეფქ]] დო კულტურეფქ მედინჷ, თიშ მანგიორო — [[ჯვეში ბერძენული ნინა]] დო კულტურაქ გოფალჷ.<ref name="FreedmanMyers2000">{{cite book|author1=David Noel Freedman|author2=Allen C. Myers|author3=Astrid Biles Beck|title=Eerdmans Dictionary of the Bible|url={{Google books |plainurl=yes |id=P9sYIRXZZ2MC |page=61 }} |accessdate=24 March 2013|year=2000|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2400-4|page=61}}</ref><ref name="Hout2011">{{cite book|author=Theo van den Hout|title=The Elements of Hittite|url={{Google books |plainurl=yes |id=QDJNg5Nyef0C |page=1 }} |accessdate=24 March 2013|date=27 October 2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-50178-1|page=1}}</ref> 324 წანას, [[კონსტანტინე I დიდი|კონსტანტინე I-ქ]] [[ბიზანტიონი|ბიზანტიუმი]] [[რომიშ იმპერია|რომის იმპერიაშ]] ახალ ნანანოღათ გჷმაცხადჷ დო თის „ახალი რომი“ გიოდჷ. 395 წანას, [[თეოდოსიუს I]]-აშ ღურაშ უკული, რომიშ იმპერიაქ თიშ ჟირი ქომოლსქუაშ შქას გირთჷ, დო ნოღა, ნამუთ კათას პოპულარული რდჷნ, მუჭომით რე [[კონსტანტინოპოლი]], [[ბიზანტიაშ იმპერია|ბჟაეიოლ რომიშ იმპერიაშ]] ნანანოღათ გჷნირთჷ. ბჟაეიოლ რომიშ იმპერია, ნამუსჷთ მოგვიანაფათ ისტორიკოსეფიშით ჯოხოდჷ [[ბიზანტიაშ იმპერია]], [[გვიანი შქა ოშწანურეფი|გვიანი შქა ოშწანურეფშახ]], ასეიანი თურქეთიშ ტერიტორიაშ უდიდაშ ნორთის აკონტროლენდჷ,<ref>{{cite web|url=http://depts.washington.edu/silkroad/cities/turkey/istanbul/istanbul.html|title=Constantinople/Istanbul|author=Daniel C. Waugh|publisher=University of Washington, Seattle, Washington|accessdate=26 December 2006|year=2004}}</ref> დოსქილადირი ტერიტორია — [[სასანიანეფი|სასანური სპარსეთიშ]] ხეს რდჷ. III-IV ოშწანურეფს შქას, ანატოლიაშო ბიზანტიარეფს დო მეძობელ სასანიდეფს შხირას ლჷმა უღჷდეს, ნამუქჷთ შანულამო გეშათუ ჟირხოლო იმპერიაშ ჭყანა, დო ნამუქჷთ რზა გუნწყჷ თინეფიშ დოჸუნალას. == თურქეფიშ ორდოშიანი ისტორია == {{თარი|თურქეფიშ სახაკანე}} ისტორიკოსეფი ზოგადო უხუჯანდეს, ნამჷ-და თურქეფი ოხორანდეს რეგიონს, ნამუთ [[ცენტრალური აზია|ცენტრალური აზიაშე]] [[ცჷნდჷრი|ცჷნდჷრშახ]] იფაჩუ. ისტორიულო, თინეფქ ჯვ. წ. VI ოშწანურაშ უკული გჷმიქიმინეს.<ref name="Peter Zieme 2006, p. 64">Peter Zieme: The Old Turkish Empires in Mongolia. In: Genghis Khan and his heirs. The Empire of the Mongols. Special tape for Exhibition 2005/2006, p. 64</ref> ორდოშიანი ზოხო თურქული ტომეფქ, [[ხუნუ]]შ კონფედერაციაშ დალიას ([[ხანიშ დინასტია]]წკჷმა ართო),<ref name="Findley 2005, p. 29">Findley (2005), p. 29.</ref> ჯვ.წ. 200 წანაშ გიშარჩქინდეს.<ref name="Peter Zieme 2006, p. 64"/> მაართაშე თურქეფი მოძინაფილი რდჷ ჩინურ ტექსტის, სოდე ეშანილი რდჷ თურქული ტომეფიშ ოვაჭარე ურთიართობეფი [[სოგდიანა|სოგდიალეფწკჷმა]], [[აბრეშუმიშ დიდი რზა|აბრეშუმიშ რზაშ]] მანგას.<ref>"Etienne de la Vaissiere", ''[[Encyclopædia Iranica]]'' article:[http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_sogd_trade_20041201.html Sogdian Trade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091220225254/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_sogd_trade_20041201.html |date=2009-12-20 }}, 1 December 2004.</ref> შხირას ვარაუდენა, ნამჷ-და[[ხუნუ]], ეშანილი [[ხანიშ დინასტია|ხანიშ დინასტიაშ]] დინნაჭარეფს, რდჷ პროტო-თურქული ტომი.<ref>Silk-Road:[http://www.silk-road.com/artl/xiongnu1.shtml Xiongnu]</ref><ref>[http://www.yeniturkiye.com/display.asp?c=6010 Yeni Türkiye] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108164733/http://www.yeniturkiye.com/display.asp?c=6010 |date=2017-11-08 }}</ref><ref>[http://www.historyfiles.co.uk/FeaturesFarEast/TurkicIntro.htm The Rise of the Turkic People]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20091027144739/http://geocities.com/cevatturkeli/ctbb-his1.htm Early Turkish History]</ref><ref>[http://www.byegm.gov.tr/YAYINLARIMIZ/kitaplar/Turkey2005/content/english/110-111.htm "An outline of Turkish History until 1923."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012200212/http://byegm.gov.tr/YAYINLARIMIZ/kitaplar/Turkey2005/content/english/110-111.htm |date=2007-10-12 }}</ref> [[ჰუნეფი]]შ ლესქერი [[ატილა]]შ მართუალათ, ნამუქჷთ V ოშწანურას მიშაბურსჷ დო ქჷდიჸუნუ ევროპაშ დიდი ნორთი, შილებე დორთილჸოფედკო თურქული წჷმოულობაშ დო ხუნუშ ნოგორი.<ref name="Findley 2005, p. 29"/><ref>[http://www.chinaknowledge.de/History/Altera/xiongnu.html Chinese History – The Xiongnu]</ref><ref name="pulleyblank">G. Pulleyblank, "The Consonantal System of Old Chinese: Part II", Asia Major n.s. 9 (1963) 206–65</ref> კანკალე მარკვიალი ანტკიცენს, ნამჷ-და ჰუნეფი ართ-ართი მაართა თურქული ტომი რდჷ, შხვეფი — ანტკიცენა, ნამჷ-და თინეფი მონღოლური წჷმოულობაშ რენან.<ref>[http://www.historyfiles.co.uk/FeaturesEurope/BarbarianHuns.htm The Origins of the Huns]</ref> VI ოშწანურას, [[ხუნუ]]შ აკოცჷმაშე 400 წანაშ უკული, დინოხოლენი აზიას თურქული კათეფიშ ხემანჯღვერეობაქ გეგნორთჷ [[გიოქთურქეფი]]შ ხეშა. ორდოშიანი ხუნუშ კონფედერაციას მარენჯ გიოქთურქეფქ, ქისქილიდეს მუნეფიშ ტრადიციეფი დო ომართუალე გჷმოცადაფა. 552 წანაშე 745 წანაშახ, გიოქთურქეფქ აკაართიანეს თურქი გეგია ტომეფი [[თურქეფიშ სახაკანე|გიოქთურქეფიშ იმპერიას]]. გიოქთურქეფიშ ჯოხო მოურს ''Gök'', ნამუთ შანენს „ლენს“ ვარდა „ცაშურს“. ხუნუშე გინორთი, გიოქთურქეფიშ სახანეს დორხველი ობორჯე ხანეფი ჸუნდჷ, ''აშინაშ'' კლანშე, ნამუეფით იკონტროლირებუდეს სხუნუშ ტომიშით. სახანექ ქიგირზინუ მუში ორიგინალური რელიგიაშ ელემენტეფი, ნამუეფით [[შამანიზმი]] დო [[ტენგრიზმი]] რე, თეშ უმკუჯინალო, თინეფქ მიღეს [[ბუდიზმი|ბუდისტი]] ბერეფიშ მისიონერეფი დო მეჸუნდეს პრაქტიკულ სინკრეტულ რელიგიას. გიოქთურქეფი მაართა თურქი კათა რდჷ, ნამუეფით ჭარუნდეს ჯვეში თურქულით, ორხონიშ სკრიპტიშ გჷმორინაფათ. სახანე, მაართა სახენწჷფოთ რდჷ ჩინებული, მუჭოთ „თურქ“. მორო, სახაკანე საბოლათ აკოცჷ, დინასტიური კონფლიქტეფიშ შედეგო, მარა ჯოხო „თურქ“, მოგვიანაფათ მიარე ქიანაქ დო კათაქ მიღჷ. თურქი კათეფი დო თინეფიშ მოჯგირე ბუნეფქ, გჷნიხორეს [[თურქესტანი (ისტორია)|თურქესტანიშ]] ბჟადალშე, ნამუთ ამდღა [[მონღოლეთი|მონღოლეთის]] იკათუანს, [[ბჟაეიოლი ევროპა|ბჟაეიოლ ევროპაშ]], [[ირანიშ გვალონა|ირანიშ პლატოშ]], [[ანატოლია|ანატოლიაშ]] დო თეხანური [[თურქეთი]]შ მალობათ, მუსხირენი დიდი რეღმათ. მაართა გოფაჩუაშ თარიღი უჩინებუ რე. მიარე ბურჯაფიშ უკული, თურქეფქ გაჭყეს დორხველი სახენწჷფო, მოგვიანაფათ — [[ოსმალეთიშ იმპერია]] ქჷდარსხუეს. მიგრაციაშ უთარაში ეტაპიქ შქა ოშწანურეფს უხვადუ, მუჟამსჷთ თურქეფქ აზიაშ, ევროპაშ დო არხო ბჟაეიოლიშ დიდ ნორთის გიფაჩესჷნ.<ref name="Carter V. Findley">Carter V. Findley, ''The Turks in World History'' (Oxford University Press, October 2004) ISBN 0-19-517726-6</ref> თინეფი თაშნეშე [[ჯვაროსნული ლექსერობეფი|ჯვაროსნულ ლესქერობეფსჷთ]] ოკათუდეს. == სელჩუკეფიშ იმპერია == {{თარი|სელჩუკეფიშ სახენწჷფო}} [[სელჩუკეფიშა დინასტია|სელჩუკი]] თურქმენეფქ ქჷდარსხუეს [[შქა ოშწანურეფი]]შ იმპერია, ნამუთ აკონტროლენდჷ დიდ ტერიტორიას, დოჭყაფილი [[ჰინდუყუში]]შ ბჟაეიოლშე ანატოლიაშახ დო [[ცენტრალური აზია|ცენტრალური აზიაშე]] [[სპარსეთიშ ჸუჯი]]შახ. მასქერულ დიხეფშე, ნამუთ [[არალიშ ზუღა]]შ გოხოლუას იდვალუაფჷნ, სელჩუკეფქ აწუკინეს [[ხორასანი]]შ ტერიტორიაშა დო სოიშახ ბჟაეიოლ ანატოლიას დიჸუნუანდესჷნ, ქჷდიჸუნეს [[ირანი|სპარსეთი]]შ მატერიკული ნორთი.<ref>{{Cite journal |last=Jackson |first=P. |year=2002 |title=Review: The History of the Seljuq Turkmens: The History of the Seljuq Turkmens |journal=Journal of Islamic Studies |volume=13 |issue=1 |pages=75–76 |doi=10.1093/jis/13.1.75 |publisher=Oxford Centre for Islamic Studies }}</ref> სელჩუკეფიშ იმპერიაქ, [[1037]] წანას [[თოღრულ-ბეგი]]შით (1016-1063) დირსხუ. თოღრული ბაბუ, სელჩუკ-ბეგიშ ნარდი რდჷ, ნამუთ მუში ჯოხო, მუჭოთ სელჩუკეფიშ იმპერიას, თეშ სელჩუკეფიშ დინასტიას მეჩჷ. სელჩუკეფქ აკაართიანეს ბჟაეიოლი [[ისლამური ოქიანუ]]ს დოწეწილი პოლიტიკური სცენა დო გინმაჭყვიდირალი როლი ილაჸაფეს [[მაართა ჯვაროსნული ლესქერობა|მაართა]] დო [[მაჟირა ჯვაროსნული ლესქერობა|მაჟირა]] ჯვაროსნული ლესქერობეფიშ ბორჯის. კულტურაშ დო ნინაშ მაღალი სპარსიანიზაციაწკჷმა ართო, სელჩუკეფქ თაშნეშე შანულამი როლი ილაჸაფეს თურქ-სპარსული ტრადიციაშ გოვითარაფას, თაშნეშე სპარსული კულტურა ანატოლიაშათ გეგნიღეს.<ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'' (Rutgers University Press, 1991), 574.</ref> == ოსმალეთიშ იმპერია == {{თარი|ოსმალეთიშ იმპერია}} [[ფაილი:Zonaro GatesofConst.jpg|thumb|left|200px|[[მეჰმედ II]] მიშურს კონსტანტინოპოლშა, ფაუსტო ზონაროშ ნახანტა.]] ოსმალეთიშ ბეილიქიშ მაართა ნანანოღა, 1326 წანას, ნოღა [[ბურსა]]ს იდვალუაფუდჷ. [[ედირნე]], ნამუთ 1361 წანას დიჸუნესჷნ,<ref>{{Cite book|title=The Ottoman Empire: conquest, organization and economy|first=Halil|last=Inalcık|publisher=Variorum ReprintsPress|year=1978|isbn=0-86078-032-5}}</ref> ოსმალეთიშ გეჸვენჯი ნანანოღათ გჷნირთჷ. უმენტაშო ევროპას დო ანატოლიას გოფაჩუაშ უკული, 1453 წანას, ოსმალეთიქ გათუ ბიზანტიაშ იმპერიაშ დოჸუნალა, თიშ უკული, მუთ [[მეჰმედ II]]-ქ ქჷდიჸუნუ თიშ ნანანოღა — კონსტანტინოპოლი. ედირნეშ უკული, კონსტანტინეპოლქ იმპერიაშ ნანანოღათ გჷნირთჷ. XV, XVI, XVII ოშწანურეფს, ოსმალეთიშ იმპერიაქ გაგჷნძორჷ გოფაჩუა ბჟაეიოლ ანატოლიაშ, ცენტრალურ ევროპაშ, კავკაციაშ, ჩოორუე დო ბჟაეიოლ აფრიკაშ, სქირონაშქა ზუღაშ, დიდი სირიაშ, მესოპოტამიაშ დო არაბეთიშ ჩქონშ მალობათ. [[ფაილი:Semailname 47b.jpg|250px||right|thumb|ორქოშ ხანაშ სულთანი [[სულეიმან I]].]] ოსმალეთიშ ნძალაუფლება დო პრესტიჟიქ კონკის XVI დო XVII ოშწანურას მკიოჭირინუ, კერზოთ [[სულეიმან I]]-აშ მართუალაშ ბორჯის. [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალური ევროპაშ]], ბალკანეთიშ დოა [[პოლონეთ-ლიეტუვაშ წორომაჸალობა|ჟეჩ პოსპოლიტაშ]] პბჟათე ნორთშახ გოფაჩუაწკჷა ართო, იმპერიას შხირას უღუდჷ კონფლიქტი [[საღორონთო რომიშ იმპერია]]წკჷმა.<ref name="Ottoman_Turkey">{{Cite book|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan|first=Stanford|last=Jay Shaw|author2=Kural Shaw, Ezel|publisher=Cambridge University Press|year=1977|isbn=0-521-29163-1}}</ref> თეშ მოხ, ტერიტორიული დებაშ გეშა, ოსმალეფი შხირასდ სპარსელეფწკჷმა ლჷმაშ კარს გერდეს. ზუაღაშა, [[სქირონაშქა ზუღა]]შა კონტროლიშ გეშა, იმპერია ობურჯუდჷ წიმინდე ლიგას, ნამუთ ჰაბსბურგიშ ესპანეთიშე, [[ვენეციაშ რესპუბლიკა|ვენეციაშ რესპუბლიკაშე]] დო [[ჰოსპიტალიერეფი]]შე აკმოდირთუდჷ. [[ინდოეთიშ ოკიანე]]ს, ოსმალეთიშ ფლოტი შხირას აწმურედჷ [[პორტუგალია|პორტუგალიაშ]] ფლოტის, [[ბჟაეიოლი აზია]]ს დო [[ბჟადალი ევროპა]]ს შქას ჸოფური ოვაჭარე მარშრუტეფშა მუში ტრადიციული მონოპოლიაშ ოთხილარო. თე მარშრუტი ახალი კონკურენციაშ წჷმი იჸუ, თიშ უკული, მუთ პორტუგალიარეფქ [[1488]] წანას, [[ჯგირი იმენდიშ კოდმე]]ს მიოგორესჷნ. [[1699]] წანაშ კარლოვიციშ ხეკულუათ, ოსმალეთიქ ტერიტორიეფიშ დინაფა ქჷდიჭყჷ. ხეკულუათ, ოსმალეთიქ კანკალე ტერიტორია მიოდინუ. თე ხეკულუაშ მეჯინათ, ავსტრიაქ მიღჷ ედომუშამი უნგრეთი დო ტრანსილვანია, ბანატიშ მოხ; ვენეციაქ მიღჷ დალმატია, მორეაწკჷმა ართო; პოლონეთიქ — პოდოლია მიღჷ.<ref>Robert Bideleux, Ian Jeffries, ''A History of Eastern Europe'', 1998, p. 86.</ref> ედომუშამი XIX დო XX ოშწანურეფიშ გოძვენას, ოსმალეთიშ იმპერია აგჷნძორენდჷ ტერიტორიეფიშ დინაფას, თინეფს შქას მიოდინუა [[საბერძნეთი]], [[ალჟირი]], [[ტუნისი]], [[ლიბია]] დო 1912-1913 წანეფიშ [[ბალკანეთიშ ლჷმეფი]]შ უკული, [[ბალკანეთიშ ჩქონი|ბალკანეთით]]. XX ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ, ანატოლია სქიდუდჷ მაირეეთნიკურ რეგიონო. რეგიონი გიშეგორუუდჷ კვიდრი მახორობაშ ეთნიკური მიარეფერუამობათ, თინეფს შქას რდეს [[თურქეფი]], [[სომეხეფი]], [[ასურალეფი]], [[ქურთეფი]], [[ბერძენეფი]], [[ფრანგეფი]] დო [[იტალიარეფი]] (გიშაკერზაფილო [[გენუა]]შე დო [[ვენეცია|ვენეციაშე]]). არძაჸურე ტერიტორიული დინაფეფიშ უკული, ოსმალეთიშ იმპერიაქ სუმი ფაშაშ მართუალაშ გიმე, ალიანსი გაჭყჷ [[გერმანია]]წკჷმა, ნამუქჷთ ოსმალეთის ჯარს დო აკოანჯარაფათ მეხვარჷ. ოსმალეთიშ იმპერიაქ ქაკათჷ [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა]]ს (1914-1918) ცენტრალური ნძალეფიშჸურე დო საბოლათ დემარცხჷ. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული, დიდი ტერიტორიეფიშ დო კათეფიშ იმპერიაქ, მუსხირენი ახალ სახენწჷფოეფო დირთჷ.<ref>[[Roderic H. Davison]]; Review "From Paris to Sèvres: The Partition of the Ottoman Empire at the Peace Conference of 1919–1920" by Paul C. Helmreich in ''[[Slavic Review]]'', Vol. 34, No. 1 (Mar. 1975), pp. 186–187</ref> [[1918]] წანაშ [[30 გჷმათუთა]]ს, ხექ მიჭარინჷ [[მუდროსიშ ობორჯე ზე]]ს, ნამუსჷთ [[1920]] წანაშ [[10 მარაშინათუთა]]ს, [[სევრიშ ხეკულუა]]ქ მაჸუნჷ, მორსხუეფიშით, ნამუთ დღას ვარდჷ რატიფიცირაფილი. სევრიშ ხეკულუაქ აკარღჷ ოსმალეთიშ იმპერია დო თინა აინძულჷ დიდ ტერიტორიულ დოთმობაშა [[საბერძნეთი]]შ, [[იტალია|იტალიაშ]], [[გოართოიანაფილი ომაფე|გოართოიანაფილ ომაფეშ]] დო [[საფრანგეთი]]შ სარგოთ. == თურქეთიშ რესპუბლიკა == {{თარი|თურქეთიშ პოლიტიკური ისტორია}} [[ფაილი:Müşir Gazi Mustafa Kemal Paşa, Balıkesir, 1923.png|250px||thumb|right|[[ქემალ ათათურქი|მუსტაფა ქემალ ათათურქი]] (1881-1938)]] კანკალე მორსხუე ქიანაშით, მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული, თურქეთიშ გორკვიაფილი ტერიტორიეფიშ ოკუპაციაქ, აინძულჷ თურქეთის [[თურქული ერუანული ყარაფი|ერუანული ყარაფიშ]] გოჭყაფა.<ref name="Ottoman_Turkey"/> ოურდუმე მადუდე [[ქემალ ათათურქი]]შ ხემანჯღვერალათ, ნამუქჷთ დუდი გიშერჩქინჷ [[გალიპოლიშ ბურჯაფი]]შ ბორჯის, [[თურქეთიშ ლჷმა ზოხორინალაშო|თურქეთიშ ზოხორინალაშო ლჷმაშ]] ღანკი, სევრიშ ხეკულუაშ პიჯალეფიშ გოუქვაფა რდჷ.<ref name="Atatürk">{{Cite book|title=Ataturk|url=https://archive.org/details/ataturk0000mang_b0t1|first=Andrew|last=Mango|publisher=Overlook| year=2000|isbn=1-58567-011-1}}</ref> [[1922]] წანაშ [[18 ეკენია]]შო, თურქეფქ საოკუპაციო ჯარეფი გეგშარაჸეს. [[1 გერგობათუთა]]ს, ახალო დორსხუაფილი [[თურქეთიშ დიდი ერუანული ასამბლეა|პარლამენტიქ]], ფორმალურო გაუქვუ [[სულთანი|სასულთნე]], ნამუშით ბოლოქ მაღჷ ოსმალეთიშ 623 წანაშ ჸოფას. [[1923]] წანაშ [[24 კვირკვე]]ს, [[ლოზანოშ ოზეე ხეკულუა|ლოზანაშ ხეკულუათ]] საირქიანოთ აღიარეს ახალდორსხუაფილი „თურქეთიშ რესპუბლიკაშ“ სუვერენიტეტი, მუჭოთ ოსმალეთიშ იმპერიაშ მონძე სახენწჷფო, [[1923]] წანაშ [[29 გჷმათუთა]]ს, [[რესპუბლიკაშ დღა (თურქეთი)|რესპუბლიკა]] ოფიციალურო გჷმიცხადჷ, ახალი ნანანოღათ [[ანკარა]]ს.<ref name="Ottoman_Turkey" /> უკული, [[თურქეთი]]შ მაართა [[თურქეთიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტო]] მუსტაფა ქემალქ გჷნირთჷ, ნამუქჷთ მიარე რადიკალური [[ათათურქიშ რეფორმეფი|რეფორმა]] მანჯჷ, ნამუშ ღანკი, ოსმალეთიშ მონძალაშე, ახალი სეკულარული რესპუბლიკაშ გოჭყაფა რდჷ.<ref name="Ottoman_Turkey" /> [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალური]] დუდგიორთუმალეფიშ გერთუმალაქ გეუქვუ, გემშართჷ ოსურეფიშ რსული პოლიტიკური ნებეფქ დო გიჭყჷ ახალი [[ჭარალუა]]შ სისტემაქ, ნამუთ გერსხილი რე [[ლათინურ ჭარალუა]]ს.<ref>{{cite book|last=Kinross|first=John|title= Atatürk: A Biography of Mustafa Kemal, Father of Modern Turkey|publisher=Phoenix Press|year=2001| isbn=1842125990}}</ref> [[1934]] წანას, პარლამენტიშ ''გვარეფიშ'' გეშა კანონიშ მეჯინათ, მუსტაფა ქემალს ქიმიაჩჷ საპატიე გვარქ „ათათურქი“ (''თურქეფიშ მუმა'').<ref name="Atatürk" /> [[ფაილი:Roosevelt Inonu Churchill.jpg|210px|thumb|left|[[ფრანკლინ დელანო რუზველტი|რუზველტი]], [[ისმეთ ინენიუ|ინენიუ]] დო [[უინსტონ ჩერჩილი|ჩერჩილი]] [[კაიროსშ მაჟირა კონფერენცია]]ს, ნამუქჷთ 1943 წანაშ 4-6 ქირსეთუთას იმანჯჷ.]] [[თურქეთი]], [[მაჟრა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ (1939-45) გოძვენას ნეიტრალური რდჷ, მორო [[1939]] წანაშ გჷმათუთას, ქიანაქ ბრიტანეთწკჷმა ხეკულას მაჭარჷ ხე, ნამუშ მეჯინათ, [[გოართოიანაფილი ომაფე|ბრიტანეთი]] ვალდვალირი რდჷ დუთხილუდკო თურქეთი თიმ შვანს, დო [[მასუმა რაიხი|გერმანია]] ქეგიანთხუდ-და. [[1941]] წანას, თურქეთშა მიშაჭკირუაშ ოშქურანჯობა რდჷ, მარა თენა ვამოხვალამე, [[ანკარა]]ქ გერმანიაშ მოთხირს ვარია გჷმუცხადჷ, ნამუთ თხულენდჷ მუში ჯარიშ გინოჸონაფას [[სირია]]შ დო [[სსრრ]]-შ ტერიტორიაშა, თურქეთიშ ტერიტორიაშით. გერმანია, ლჷმაშახ თურქეთიშ უდიდაში ოვაჭარე პარტნიორი რდჷ, თურქეთი — ლჷმაშ ბორჯის, აგჷნძორენდჷ ბიზნესიშ კეთებას ჟირხოლოჸურე. ქიანა ანჯარს ჟირხოლოჸურეშე ჸიდულენდჷ. მორსხუეეფი, თე პერიოდის ოცადუდეს გუჩერებდესკო გერმანალეფიშით [[ქრომი]]შ ჸიდირი (უჯგუში [[ბულათი]]შ მიოღებელო). [[1942]] წანაშ დაჭყაფუშე, მორსხუეეფი თურქეთის ოურდუმე ნძალით ოხვარუდეს. [[1943]] წანაშ გერგობათუთას, თურქეთიშ ლიდერეფქ რუზველტი დო ჩერჩილწკჷმა [[კაიროშ კონფერენცია]]ს მორაგადეფიშ უკული, ლჷმაშა კათაფაშ პიჯალა ქჷდოდვეს. [[1944]] წანაშ მარაშნათუთას, მუჟამსჷთ გერმანიაშ მარცხი იახოლებუდჷნ, თურქეთიქ თიწკჷამ ურთიართობა მიოტუ. [[1945]] წანაშ ფურთუთას, თურქეთიქ გერმანიას დო იაპონიას სიმბოლური ლჷმა გჷმუცხადჷ, ნამუშ უკული თის ნებაქ მიაჩჷ ქოკათაფუდკო [[გოერო]]სჷნ.<ref>Erik J. Zurcher, ''Turkey: A Modern History'' (3rd ed. 2004) pp 203-5</ref><ref>A. C. Edwards, "The Impact of the War on Turkey," ''International Affairs'' (1946) 22#3 pp. 389-400 [http://www.jstor.org/stable/3017044 in JSTOR]</ref> თეწკჷმა ართო, ურთიართობეფქ მოსკოვწკჷმა გეუფრაშჷ, ნამუქჷთ [[რგილი ლჷმა]]შ დოჭყაფაშო ბაძაძი გაჭყჷ.სხუნუეფიშ რსხუშით [[თურქეთიშ საროტეფი|თურქულ საროტეფშა]] ოურდუმე ბაზეფიშ დცალუაშ მოთხირქ, [[1947]] წანას, აინძულჷ [[ააშ]]-ს გჷმაცხადას [[ტრუმენიშ დოქტრინა]]. დოქტრინაქ გჷმოხანტჷ ამერიკაშ გეგმა, თურქეთიშ დო საბერძნეთიშ უშქურანჯობაშ უნარღელჸოფელო, შედეგო გეხორციელჷ ამერიკაშ ფართომასშტაბამი ოურდუმე დო ეკონომიკური ალარინაქ.<ref name="Truman Doctrine">{{Cite book|title=Outposts and Allies: U.S. Army Logistics in the Cold War, 1945–1953|first=James A.|last=Huston|publisher=Susquehanna University Press|year=1988|isbn=0-941664-84-8|url=https://books.google.com/?id=ID4E3Lm8TsgC&pg=PA198&lpg=PA198&dq=turkey+cold+war}}</ref> [[თურქეთი]]შ [[გოერო]]შ ნძალეფიშ აკოდგინალაუს [[კორეაშ ლჷმა|კორეაშ ლჷმას]] კათაფას უკული, [[1952]] წანას, თურქეთი [[ოორუე ატლანტიკური აპიჯალაშ ორგანიზაცია|ნატო]]შ მაკათურო გჷნირთჷ, ნამუშით თიქ [[სსრრ]]-იშ სქირონაშქა ზუღას რეგიონიშ ექსპანსიას წჷმი აწუდირთჷ. კვიპროსის ვითწანიანი ეთნიკური ნძალადობაშ დო [[1974]] წანას, ბერძენი ბოევიკეფიშ მონწყილი გინორთაფაშ შედეგო, მუჟამსჷთ გეგთარაგუეს პრეზიდენტი [[მაკარიოს III]] დო ქჷდარინეს [[ნიკოს სამპსონი]], მუჭოთ დიქტატორი, თურქეთიქმა 1974 წანას გემშიჭკირჷ კვიპროსშა, თურქი ეთნოსიშ ოთხილარო. ჩხორო წანაშ უკული, გიჭყჷ [[ოორუე კვიპროსი|ოორუეთ კვიპროსიშ თურქულ რესპუბლიკაქ]]. [[თურქეთი]] აკა ქიანა რე, ნამუქჷთ აღუიარჷ [[ოორუე კვიპროსი|ოორუე კვიპროსიშ თურქული რესპუბლიკა]], მუჭოთ ზოხორინელი სახენწჷფო.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1021835.stm|title=Timeline: Cyprus|work=British Broadcasting Corporation|accessdate=2006-12-25|date=2006-12-12}}</ref> [[1945]] წანას, ქიანაქ ართპარტიული სისტემაშე მაირეპარტიულ დემოკრატიულ სისტემაშა გეგნორთჷ. თურქული დემოკრატიაქ რანწკი [[პუტჩი|ოურდუმე გინორთაფაშ]] შედეგო დირცუ, კერზოთ [[თურქეთიშ სახენეწჷფო გინორთაფა (1960)|1960 წანაშ]], [[გინორთაფა მემორანდუმით (1971)|1971 წანაშ]] დო [[თურქეთიშ სახენწჷფო გინორთაა (1980)|1980 წანაშ]] უკული.<ref name="TRPoliticsandMilitary">{{Cite book|title=Turkish Politics and the Military|url=https://archive.org/details/turkishpoliticsm00hale|first=William Mathew|last=Hale|publisher=Routledge, UK|year=1994|isbn=0-415-02455-2}}</ref> [[1984]] წანას, [[ქურთისტანიშ მოხანდეეფიშ პარტია]]ქ [[თურქეთიშ თარობა|თურქეთიშ თარობაშ]] სააწმარენჯოთ არყება წჷმიჭყჷ. კონფლიქტი, ნამუშ შედეგო 40,000-შე უმოსი ადამიერქ გოჭყორდჷნ, ასე ხოლო იგჷნძორებუ.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8352934.stm|title=Turkey's PKK peace plan delayed|work=BBC|accessdate=2010-02-06|date=2009-11-10}}</ref> [[თურქეთიშ ეკონომიკა]], ბჟაეიოლ ევროპაშ რეგიონს არძაშე ჭყანიერი რე. ეკონომიკას ლიბერალური პოლიტიკაშ მანჯებაშ უკული, ქიანაშ ეკონომიკაქ ოგინაფლო ბიწორას გევითარჷ. ასე თურქეთიშ ეკონომიკაშ თარ წყუს წჷმარინუანს ოფუტეშ მეურნობა, მანქანეფიშაკოგაფა, ტექსტილი დო ტურიზმი.<ref name="80sLiberalization">{{Cite book|title=Economics and Politics of Turkish Liberalization|url=https://archive.org/details/bwb_P3-CHY-585|first=Tevfik F.|last=Nas|publisher=Lehigh University Press|year=1992|isbn=0-934223-19-X}}</ref> ბოლო ბორჯის თურქეთის გოვითარაფილჷ მოლინეფქ ([[თურქეთიშ სახენწჷფო გინორთაფაშ ცადება (2016)|გინორთაფაშ ცადებაქ]] დო ტერორიზმიშ მაღალი მაძირაფალქ), სერიოზული გავალი მიორინუ თურქეთიშ ეკონომიკას, კერზოთ ტურიზმის, ნამუსჷთ ეკონომიკას ართ-ართი თარი აბანი უკებჷ. თეშ მაგვარებელო, ხეშუულება ოქიმინჯე ბიჯგებს დვანს, ნამუთ უშქურანჯობაშ ზჷმეფიშ გომანგარებათ რე გჷმოხანტილი. ==ლიტერატურა== * სვანიძე, მიხეილ. ''თურქეთიშ ისტორია'' (არტანუჯი, 2007). * Ahmad, Feroz. ''The Making of Modern Turkey'' (Routledge, 1993), * Barkey, Karen. ''Empire of Difference: The Ottomans in Comparative Perspective.'' (2008) 357pp [http://www.amazon.com/dp/0521715334/ excerpt and text search] * Findley, Carter V. ''The Turks in World History'' (2004) ISBN 0-19-517726-6 * Findley, Carter V. ''Turkey, Islam, Nationalism, and Modernity: A History'' (2011) * Finkel, Caroline. ''Osman's Dream: The History of the Ottoman Empire'' (2006), standard scholarly survey [http://www.amazon.com/dp/0465023967/ excerpt and text search] * Freeman, Charles (1999). ''Egypt, Greece and Rome: Civilizations of the Ancient Mediterranean''. Oxford University Press. ISBN 0198721943. * Goffman, Daniel. ''The Ottoman Empire and Early Modern Europe'' (2002) [https://web.archive.org/web/20081203224106/http://www.questia.com/read/107381987 online edition] * Goodwin, Jason. ''Lords of the Horizons: A History of the Ottoman Empire'' (2003) [http://www.amazon.com/dp/0312420668/ excerpt and text search] * Hornblower, Simon; Antony Spawforth (1996). ''The Oxford Classical Dictionary''. Oxford University Press. * Hale, William. ''Turkish Foreign Policy, 1774-2000.'' (2000). 375 pp. * Inalcik, Halil and Quataert, Donald, ed. ''An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300-1914.'' 1995. 1026 pp. * Kedourie, Sylvia, ed. ''Seventy-Five Years of the Turkish Republic'' (1999). 237 pp. * Kedourie, Sylvia. ''Turkey Before and After Ataturk: Internal and External Affairs'' (1989) 282pp * [http://hgm2002.hgu.mrc.ac.uk/Abstracts/Publish/WorkshopPosters/WorkshopPoster11/hgm0548.htm E. Khusnutdinova, et al. Mitochondrial DNA variety in Turkic and Uralic-speaking people. POSTER NO: 548, Human Genome Organisation 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222145407/http://hgm2002.hgu.mrc.ac.uk/Abstracts/Publish/WorkshopPosters/WorkshopPoster11/hgm0548.htm |date=2012-02-22 }} * Kinross, Patrick). ''The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire'' (1977) ISBN 0-688-03093-9. * Kosebalaban, Hasan. ''Turkish Foreign Policy: Islam, Nationalism, and Globalization'' (Palgrave Macmillan; 2011) 240 pages; examines tensions among secularist nationalism, Islamic nationalism, secular liberalism, and Islamic liberalism in shaping foreign policy since the 1920s; concentrates on era since 2003 * Kunt, Metin and Woodhead, Christine, ed. ''Süleyman the Magnificent and His Age: The Ottoman Empire in the Early Modern World.'' 1995. 218 pp. * Lloyd, Seton. ''Turkey: A Traveller’s History of Anatolia'' (1989) covers the ancient period. * Mango, Andrew. ''Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey'' (2000) ISBN 1-58567-011-1 * Mango, Cyril. ''The Oxford History of Byzantium'' (2002). ISBN 0-19-814098-3 * Marek, Christian (2010), ''Geschichte Kleinasiens in der Antike'' C. H. Beck, Munich, ISBN 9783406598531 (review: [http://bmcr.brynmawr.edu/2010/2010-08-13.html M. Weiskopf, Bryn Mawr Classical Review 2010.08.13]). * Ostrogorsky, George. ''History of the Byzantine State'' (1969). [http://www.amazon.com/History-Byzantine-State-George-Ostrogorsky/dp/0813511984/ excerpt and text search] * Quataert, Donald. ''The Ottoman Empire, 1700-1922'' (2005), standard scholarly survey [http://www.amazon.com/dp/0521547822/ excerpt and text search] * Shaw, Stanford J., and Ezel Kural Shaw. ''History of the Ottoman Empire and Modern Turkey. Vol. 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey, 1808–1975.'' (1977). [http://www.amazon.com/dp/0521291666/ excerpt and text search] ISBN 0-521-29163-1 * Thackeray, Frank W., John E. Findling, Douglas A. Howard. ''The History of Turkey'' (2001) 267 pages [https://web.archive.org/web/20120921012148/http://www.questia.com/library/100998062/the-history-of-turkey online] * Vryonis, Jr., Speros. ''The Decline of Medieval Hellenism in Asia Minor and the Process of Islamization from the Eleventh through the Fifteenth Century'' (1971). * Zurcher, Erik J. ''Turkey: A Modern History'' (3rd ed. 2004) [http://www.amazon.com/Turkey-History-Erik-J-Zurcher/dp/1860649580/ excerpt and text search] ==თაშნეშე ქოძირით== * [[ოსმალეთიშ იმპერიაშ ისტორია]] * [[თურქეთიშ სახენწჷფო გინოროთაფაშ ცადება (2016)]] ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} [[კატეგორია:თურქეთიშ ისტორია| ]] 3dpiogpyh3iucfwgyryd8zuba0yh4zs 0 31138 253922 141666 2026-10-11T17:36:29Z Narazeni 826 /* */ 253922 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | ჯოხო =<big>'''კამპეტი'''</big> | სურათიშ ფაილი =PolygonumArenastrum.jpg | სურათიშ მუკნაჭარა =Polygonum Arenastrum | სურათიშ ეჭარუა =კამპეტი | ჟინომაფე =[[ევკარიოტეფი]] | ომაფე =ჩანარეფი | გიმენომაფე = | გჷნართი =[[პიოლამეფი]] | გიმენგჷნართი = | ჟინტიპი = | ტიპი = | გიმენტიპი = | superdivisio = | divisio = | subdivisio = | ჟინკლასი = | კლასი =[[ჟირლებერამეფი]] | გიმენკლასი = | ინფრაკლასი = | ჟინრანწკი = | რანწკი = | გიმენრანწკი = | ინფრარანწკი = | ჟინფანია = | ფანია =[[კამპეტიშბურეფი]] | გიმენფანია = | ჟინტრიბა = | ტრიბა = | გიმენტრიბა = | გვარი ='''კამპეტი''' | გიმენგვარი = | supersectio = | sectio = | subsectio = | ბუნა = | გიმენბუნა = | ლათ =Polygonum | სექციაშ ჯოხო = | სექციაშ ტექსტი = | არეალიშ რუკა = | არეალიშ რუკაშ მუკნაჭარა = | არეალიშ რუკაშ სიგანა = | არეალიშ ლეგენდა = | iucnstatus = | ვიკინერობეფი =Polygonum | commons =Polygonum | iucn = | itis =20847 | ncbi =46786 }} '''კამპეტი''' ({{lang-la|Polygonum}}) — [[ჩანარეფი]]შ [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარ]] [[კამპეტიშობურეფი]]შ [[ფანია (ბიოლოგია)|ფანიაშე]]. [[ართწანიანი ჩანარეფი|ართწანიან]] დო [[მიარეწანიანი ჩანარეფი|ანდაწანიან]] ოდიარეეფ რე, ოშა-გოშათ ბართვოდიარე დო ბართვეფ რე. თინგემარინჯე ვარ-და გონთხაფილი, კანკალეშა კარკატია [[ღერი|ღერ]] უღჷ, 4-6 ფურცელამ გურგინიშობურ პიოლოფორე დო სუმწახნაკამ [[გუმნაღელი (ჩანარი)|გუმნაღელი]]. ჩანარიშ გვარს 300-შახ გვარობა რე. უმენტაშო გოფაჩილი რე ზჷმიერ დო ტროპიკულ ოლქეფს. [[საქორთუო]]ს 28 გვარობა ჩანს, თინეფს შქას კათას ჯგირო ჩინებული გვარობეფი რე [[წართხალი]] (Polygonum alpinum), [[წყარიშ დუფარა]] ({{lang-la|Polygonum amphibium}}), [[რჩქვანელობური კამპეტი]] ({{lang-la|Polygonum aviculare}}), [[დვალურა]] ({{lang-la|Polygonum carneum}}), [[ყანაჭკომუ]] ({{lang-la|Polygonum convolvulus}}), [[ღობერძგა]] ({{lang-la|Polygonum dumetorum}}), [[სარდაკია]] ({{lang-la|Polygonum hydropiper}}) დო შხვა გვარობეფი. თინეფშე კანკალე უდუთხინაფუ [[ჟვერი ჩანარეფი|ჟვერი]] რე, კანკალეს [[ოკათე მედიცინა|ოკათე მედიცინა]]ს გიმირინუანა, კანკალე — [[ჩხოლარეფი]]შ (გიშაკერძაფილო [[ღორღონჯეფი]]შ დო [[ინდური|ინდურეფიშ]]) ოჩამური რე. == ლიტერატურა == {{ქსე|6|494|ნახუცრიშვილი შ.}} [[კატეგორია:კამპეტიშობურეფი]] qlzeqk3rgrih60havm9im4hhfmjgiz8 0 37957 253924 212287 2026-10-11T23:09:57Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 253924 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ჭარუ | ჯოხო = ევრიპიდე | სურათი= Euripide.jpg | სურათიშ ზჷმა =250პქ | მუკნაჭარა =ევრიპიდეშ ბიუსტი | ჩარჩო = | ფსევდონიმი = | დაბადებაშ თარიღი = დოხოლაფირო ჯვ.წ. 480 | დაბადებაშ აბანი = [[სალამინი]] | ღურაშ თარიღი =დოხოლაფირო ჯვ.წ. 406 (74 წანერი) | ღურაშ აბანი = [[ჯვეში მაკედონია]] | საქვარუა = [[დრამატურგი]] | ერუანობა = ჯვეში ბერძენი | Alma mater = | ჟანრი = [[ტრაგედია]] | პერიოდი = | ნინა = [[ჯვეში ბერძენული ნინა]] | დებიუტი = | magnum_opus = ''მედეა'' (დოხოლაფირო ჯვ.წ. 431)<br>''იპოლიტა'' (ჯვ.წ. 428)<br>''ელექტრა'' (ჯვ.წ. 420)<br>''ტროალი ოსურეფი'' (ჯვ.წ. 415) | გოლინა მახვამილეს = | გოლინა მახვამილუ = | ჯილდოეფი = | ხეშმოჭარუა = | სქოლიო = }} '''ევრიპიდე''' ([[ჯვეში ბერძენული ნინა|ჯვ.ბერძ.]] Εὐριπίδης, დ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 480, [[სალამინი]] — ღ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 406, [[ჯვეში მაკედონია]]) — ჯვეში ბერძენი [[დრამატურგი]] დო [[ტრაგედია|ტრაგიკოსი]], ათენიშ სუმი უდიდაში ტრაგიკოსიშე ართ-ართი რე. ევრიპიდეშ ბიოგრაფიაშე ბრელი მუთუნი ვარე რჩქინელი. რე ავტორი ტრაგედიეფიშ: ''"მედეა"'', ''"იპოლიტა"'', ''"ელექტრა"'', ''"ტროალი ოსურეფი"'' დო შხვეფიშ. ევრიპიდე, [[ესქილე]] დო [[სოფოკლე]]წკჷმა ართო, ჯვეში ათენიშ უდიდაშ ტრაგიკოსო რე მერჩქინელი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Wikiquote}} {{Commons category|Euripides}} * {{Gutenberg author |id=1680}} * ''Euripides with an English translation by Arthur S. Way. D. Lit. in four volumes'', London, William Heinemann; New York, G. P. Putnam's Sons, [https://archive.org/details/euripidesway01euriuoft vol. 1], [https://archive.org/details/LoebClassicalLibraryL009 vol. 2], [https://archive.org/details/euripidesway03euriuoft vol. 3], [https://archive.org/details/euripidesway04euriuoft vol. 4]. * [https://web.archive.org/web/20091028050514/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761567264/Euripides.html Encarta's entry for Euripides] ([http://encarta.msn.com/encyclopedia_761567264/Euripides.html Archived] 2009-10-31) * [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/vor?x=0&y=0&lookup=Euripides Euripides-related materials at the Perseus Digital Library] * [https://web.archive.org/web/20120205080449/http://www.theatrehistory.com/ancient/euripides001.html Useful summaries of Euripides' life, works, and other relevant topics of interest at TheatreHistory.com.] * [http://www.fordham.edu/halsall/ancient/eb11-euripides.html Fordham.edu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208075649/http://www.fordham.edu/halsall/ancient/eb11-euripides.html |date=2012-02-08 }} * [http://www.ac-strasbourg.fr/pedago/lettres/Victor%20Hugo/Notes/Euripide.htm AC-Strasbourg.fr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091108064158/http://www.ac-strasbourg.fr/pedago/lettres/Victor%20Hugo/Notes/Euripide.htm |date=8 November 2009 }} * [http://www.imagi-nation.com/moonstruck/clsc4.htm Imagi-nation.com] * [https://www.imdb.com/name/nm0262381/ IMDBs List of movies based on Euripides plays] * [http://www.theage.com.au/articles/2002/08/27/1030053055026.html?oneclick=true Staging of Euripides' fragmentary ''Hypsipyle''] * [https://web.archive.org/web/20150924090741/http://www.rhapsodes.fll.vt.edu/euripides.htm Virginia Polytechnic Institute and State University], Euripides, Trojan Women, 740–79; read by Stephen Daitz [[კატეგორია:ჯვეში ბერძენი დრამატურგეფი]] [[კატეგორია:ჯვეში ბერძენი ტრაგიკოსეფი]] {{მერკე}} nsok8tgf6rf0iuk22f0oaqgrkcdv0no 0 44719 253927 253907 2026-10-12T05:35:59Z Njilo 1885 /* */ 253927 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში''' (დ. [[28 მარაშინათუთა]], [[1942]] — ღ. [[8 კვირკვე]], [[2022]]) — [[ანგოლა]]რი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] 1979-2017 წანეფს. თის თაშნეშე უკებუდჷ [[ანგოლაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალიშ დო [[მპლა|ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფიშ]] (მპლა) დუდმახვენჯიშ პოსტი. მპლა რდჷ პარტია, ნამუთ ანგოლას მართუნდჷ ზოხორინელობაშ გჷმოცხადაფაშე (1975). tamqyshccgodhoonm6vvdb2g6z7thn3 253928 253927 2026-10-12T05:36:27Z Njilo 1885 /* */ 253928 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში''' (დ. [[28 მარაშინათუთა]], [[1942]] — ღ. [[8 კვირკვე]], [[2022]]) — [[ანგოლა]]რი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] 1979-2017 წანეფს. თის თაშნეშე უკებუდჷ [[ანგოლაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალიშ დო [[მპლა|ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფიშ]] (მპლა) დუდმახვენჯიშ პოსტი. მპლა რდჷ პარტია, ნამუთ ანგოლას მართუნდჷ ზოხორინელობაშ გჷმოცხადაფაშ ბორჯიშე (1975). 0jps5pkyhzjj0hogadjn9vrk7fmqobd 253929 253928 2026-10-12T05:37:58Z Njilo 1885 /* */ 253929 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში''' (დ. [[28 მარაშინათუთა]], [[1942]] — ღ. [[8 კვირკვე]], [[2022]]) — [[ანგოლა]]რი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] 1979-2017 წანეფს. თის თაშნეშე უკებუდჷ [[ანგოლაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალიშ დო [[მპლა|ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფიშ]] (მპლა) დუდმახვენჯიშ პოსტი. მპლა რდჷ პარტია, ნამუთ ანგოლას მართუნდჷ ზოხორინელობაშ გჷმოცხადაფაშ ბორჯიშე (1975). დუშ სანტუში გურაფულენდჷ [[სსრრ|სხუნუეთის]], [[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემიას]]. pqkv5ijy72x8u5n0xtaw9zahtfs4378 253930 253929 2026-10-12T05:40:02Z Njilo 1885 /* */ 253930 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში''' (დ. [[28 მარაშინათუთა]], [[1942]] — ღ. [[8 კვირკვე]], [[2022]]) — [[ანგოლა]]რი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] 1979-2017 წანეფს. თის თაშნეშე უკებუდჷ [[ანგოლაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალიშ დო [[მპლა|ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფიშ]] (მპლა) დუდმახვენჯიშ პოსტი. მპლა რდჷ პარტია, ნამუთ ანგოლას მართუნდჷ ზოხორინელობაშ გჷმოცხადაფაშ ბორჯიშე (1975). დუშ სანტუში გურაფულენდჷ [[სსრრ|სხუნუეთის]], [[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემიას]]. ანგოლაშ ზოხორინელობაშ უკულ მალას თიქ [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტურ]] [[ართპარტიული სახენწჷფო]]თ გინირთჷ. ანგოლაშ მაართა პრეზიდენტიშ, [[აგოსტინიო ნეტო]]შ თარობას დუშ სანტუშის უკებუდჷ 2gio6skxbppchioq4mtoc0bkxavwnd2 253931 253930 2026-10-12T05:47:19Z Njilo 1885 /* */ 253931 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში''' (დ. [[28 მარაშინათუთა]], [[1942]] — ღ. [[8 კვირკვე]], [[2022]]) — [[ანგოლა]]რი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] 1979-2017 წანეფს. თის თაშნეშე უკებუდჷ [[ანგოლაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალიშ დო [[მპლა|ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფიშ]] (მპლა) დუდმახვენჯიშ პოსტი. მპლა რდჷ პარტია, ნამუთ ანგოლას მართუნდჷ ზოხორინელობაშ გჷმოცხადაფაშ ბორჯიშე (1975). დუშ სანტუში გურაფულენდჷ [[სსრრ|სხუნუეთის]], [[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემიას]]. ანგოლაშ ზოხორინელობაშ უკულ მალას თიქ [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტურ]] [[ართპარტიული სახენწჷფო]]თ გინირთჷ. ანგოლაშ მაართა პრეზიდენტიშ, [[აგოსტინიო ნეტო]]შ თარობას დუშ სანტუშის უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ პოსტეფი. 1975-1976 წანეფს რდჷ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრი. ნეტოშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო იჸუ გიშაგორილქ დუშ სანტუშიქ, ნამუშ მართუალაშ გოძვენას გეგინძორჷ [[ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმაქ]], ნამუთ ქიანას 1975 წანაშე იბურჯანდჷ. krnqanihnakxb8dfq5jxk3zs15hwbwc 253932 253931 2026-10-12T07:28:50Z Njilo 1885 /* */ 253932 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში''' (დ. [[28 მარაშინათუთა]], [[1942]] — ღ. [[8 კვირკვე]], [[2022]]) — [[ანგოლა]]რი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] 1979-2017 წანეფს. თის თაშნეშე უკებუდჷ [[ანგოლაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალიშ დო [[მპლა|ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფიშ]] (მპლა) დუდმახვენჯიშ პოსტი. მპლა რდჷ პარტია, ნამუთ ანგოლას მართუნდჷ ზოხორინელობაშ გჷმოცხადაფაშ ბორჯიშე (1975). დუშ სანტუში გურაფულენდჷ [[სსრრ|სხუნუეთის]], [[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემიას]]. ანგოლაშ ზოხორინელობაშ უკულ მალას თიქ [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტურ]] [[ართპარტიული სახენწჷფო]]თ გინირთჷ. ანგოლაშ მაართა პრეზიდენტიშ, [[აგოსტინიო ნეტო]]შ თარობას დუშ სანტუშის უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ პოსტეფი. 1975-1976 წანეფს რდჷ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრი. ნეტოშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო იჸუ გიშაგორილქ დუშ სანტუშიქ, ნამუშ მართუალაშ გოძვენას გეგინძორჷ [[ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმაქ]], ნამუთ ქიანას 1975 წანაშე იბურჯანდჷ. ლჷმაშ მიმალიბას ანტი-კომუნისტი არყებულეფი (გიშაკერზაფილო [[უნიტა]]) ოლიმუდეს ოთარობე ნძალეფს. უნიტას დო შხვა არჸებულეფს ხუჯი დუკინეს ბჟადალიშ ქიანეფქ. 1991 წანას ანგოლაშ თარობაქ არყებულეფწკჷმა მირიგჷ დო პიჯალა ქუდოდვუ ნამდა გემშეღანდჷ [[მიარე პარტიული სისტემა|მიარე პარტიულ სისტემას]]. 30ox3pmyq1yovidc2q6bmmtvgrdrczm 253933 253932 2026-10-12T07:30:33Z Njilo 1885 /* */ 253933 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში''' (დ. [[28 მარაშინათუთა]], [[1942]] — ღ. [[8 კვირკვე]], [[2022]]) — [[ანგოლა]]რი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] 1979-2017 წანეფს. თის თაშნეშე უკებუდჷ [[ანგოლაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალიშ დო [[მპლა|ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფიშ]] (მპლა) დუდმახვენჯიშ პოსტი. მპლა რდჷ პარტია, ნამუთ ანგოლას მართუნდჷ ზოხორინელობაშ გჷმოცხადაფაშ ბორჯიშე (1975). დუშ სანტუში გურაფულენდჷ [[სსრრ|სხუნუეთის]], [[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემიას]]. ანგოლაშ ზოხორინელობაშ უკულ მალას თიქ [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტურ]] [[ართპარტიული სახენწჷფო]]თ გინირთჷ. ანგოლაშ მაართა პრეზიდენტიშ, [[აგოსტინიო ნეტო]]შ თარობას დუშ სანტუშის უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ პოსტეფი. 1975-1976 წანეფს რდჷ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრი. ნეტოშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო იჸუ გიშაგორილქ დუშ სანტუშიქ, ნამუშ მართუალაშ გოძვენას გეგინძორჷ [[ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმაქ]], ნამუთ ქიანას 1975 წანაშე იბურჯანდჷ. ლჷმაშ მიმალიბას ანტი-კომუნისტი არყებულეფი (გიშაკერზაფილო [[უნიტა]]) ოლიმუდეს ოთარობე ნძალეფს. უნიტას დო შხვა არჸებულეფს ხუჯი დუკინეს ბჟადალიშ ქიანეფქ. 1991 წანას ანგოლაშ თარობაქ არყებულეფწკჷმა მირიგჷ დო პიჯალა ქუდოდვუ ნამდა გემშეღანდჷ [[მიარე პარტიული სისტემა|მიარე პარტიულ სისტემას]]. 1992 წანას, ანგოლაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, დუშ სანტუშიქ დამარცხჷ უნიტაშ კანდიდატი [[ჟონას სავიმბი]] jcii4w1mh1jw9ebrjslett3a9eehsmo 253934 253933 2026-10-12T07:38:56Z Njilo 1885 /* */ 253934 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში''' (დ. [[28 მარაშინათუთა]], [[1942]] — ღ. [[8 კვირკვე]], [[2022]]) — [[ანგოლა]]რი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] 1979-2017 წანეფს. თის თაშნეშე უკებუდჷ [[ანგოლაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალიშ დო [[მპლა|ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფიშ]] (მპლა) დუდმახვენჯიშ პოსტი. მპლა რდჷ პარტია, ნამუთ ანგოლას მართუნდჷ ზოხორინელობაშ გჷმოცხადაფაშ ბორჯიშე (1975). დუშ სანტუში გურაფულენდჷ [[სსრრ|სხუნუეთის]], [[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემიას]]. ანგოლაშ ზოხორინელობაშ უკულ მალას თიქ [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტურ]] [[ართპარტიული სახენწჷფო]]თ გინირთჷ. ანგოლაშ მაართა პრეზიდენტიშ, [[აგოსტინიო ნეტო]]შ თარობას დუშ სანტუშის უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ პოსტეფი. 1975-1976 წანეფს რდჷ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრი. ნეტოშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო იჸუ გიშაგორილქ დუშ სანტუშიქ, ნამუშ მართუალაშ გოძვენას გეგინძორჷ [[ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმაქ]], ნამუთ ქიანას 1975 წანაშე იბურჯანდჷ. ლჷმაშ მიმალიბას ანტი-კომუნისტი არყებულეფი (გიშაკერზაფილო [[უნიტა]]) ოლიმუდეს ოთარობე ნძალეფს. უნიტას დო შხვა არჸებულეფს ხუჯი დუკინეს ბჟადალიშ ქიანეფქ. 1991 წანას ანგოლაშ თარობაქ არყებულეფწკჷმა მირიგჷ დო პიჯალა ქუდოდვუ ნამდა გემშეღანდჷ [[მიარე პარტიული სისტემა|მიარე პარტიულ სისტემას]]. 1992 წანას, ანგოლაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, დუშ სანტუშიქ დამარცხჷ უნიტაშ კანდიდატი [[ჟონას სავიმბი]]. უკულ მალას, უნიტაქ ოურდუმე აწმარენჯობა გაგინძორჷ თარობაშ მეხჷ. მართუალაშ გოძვენას, დუშ სანტუშიშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარუზმით, კორუფციათ დო ნეპოტიზმით. თიშ ფანია დო მაჸალეეფი იდინდარებუდჷ, მუჟამსჷთ ანგოლაშ მახორუეფიშ უმენტაშობა სიღარიბეს ცხოვრენდჷ. 8devy1fob7d0379bndtnf0zcyavd5x1 253935 253934 2026-10-12T08:16:58Z Njilo 1885 /* */ 253935 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში''' (დ. [[28 მარაშინათუთა]], [[1942]] — ღ. [[8 კვირკვე]], [[2022]]) — [[ანგოლა]]რი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] 1979-2017 წანეფს. თის თაშნეშე უკებუდჷ [[ანგოლაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალიშ დო [[მპლა|ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფიშ]] (მპლა) დუდმახვენჯიშ პოსტი. მპლა რდჷ პარტია, ნამუთ ანგოლას მართუნდჷ ზოხორინელობაშ გჷმოცხადაფაშ ბორჯიშე (1975). დუშ სანტუში გურაფულენდჷ [[სსრრ|სხუნუეთის]], [[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემიას]]. ანგოლაშ ზოხორინელობაშ უკულ მალას თიქ [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტურ]] [[ართპარტიული სახენწჷფო]]თ გინირთჷ. ანგოლაშ მაართა პრეზიდენტიშ, [[აგოსტინიო ნეტო]]შ თარობას დუშ სანტუშის უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ პოსტეფი. 1975-1976 წანეფს რდჷ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრი. ნეტოშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო იჸუ გიშაგორილქ დუშ სანტუშიქ, ნამუშ მართუალაშ გოძვენას გეგინძორჷ [[ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმაქ]], ნამუთ ქიანას 1975 წანაშე იბურჯანდჷ. ლჷმაშ მიმალიბას ანტი-კომუნისტი არყებულეფი (გიშაკერზაფილო [[უნიტა]]) ოლიმუდეს ოთარობე ნძალეფს. უნიტას დო შხვა არჸებულეფს ხუჯი დუკინეს ბჟადალიშ ქიანეფქ. 1991 წანას ანგოლაშ თარობაქ არყებულეფწკჷმა მირიგჷ დო პიჯალა ქუდოდვუ ნამდა გემშეღანდჷ [[მიარე პარტიული სისტემა|მიარე პარტიულ სისტემას]]. 1992 წანას, ანგოლაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, დუშ სანტუშიქ დამარცხჷ უნიტაშ კანდიდატი [[ჟონას სავიმბი]]. უკულ მალას, უნიტაქ ოურდუმე აწმარენჯობა გაგინძორჷ თარობაშ მეხჷ. მართუალაშ გოძვენას, დუშ სანტუშიშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარუზმით, კორუფციათ დო ნეპოტიზმით. თიშ ფანია დო მაჸალეეფი იდინდარებუდეს, მუჟამსჷთ ანგოლაშ მახორუეფიშ უმენტაშობა სიღარიბეს ცხოვრენდჷ. 1997 წანას, თიქ ხუჯი დუკინჷ არყებულეფს მეზობელ [[ზაირი|ზაირს]], [[კონგოშ მაართა ლჷმა]]შ მიმალობას. შედეგო, გინორაგვაფილქ იჸუ [[მობუტუ სესე სეკო]], ნამუთ უნიტაშ მოხუჯე რდჷ. [[კონგოშ მაჟირა ლჷმა]]შ მიმალობას, 1998-2003 წანეფს, დუშ სანტუში ალურდჷ კონგოშ გეჸვენჯი მამართალს [[ლორან-დეზირე კაბილა]]ს. csx3yhfl2pzgodzv4oexw0mwy6xvofz 253936 253935 2026-10-12T08:21:53Z Njilo 1885 /* */ 253936 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში''' (დ. [[28 მარაშინათუთა]], [[1942]] — ღ. [[8 კვირკვე]], [[2022]]) — [[ანგოლა]]რი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] 1979-2017 წანეფს. თის თაშნეშე უკებუდჷ [[ანგოლაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალიშ დო [[მპლა|ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფიშ]] (მპლა) დუდმახვენჯიშ პოსტი. მპლა რდჷ პარტია, ნამუთ ანგოლას მართუნდჷ ზოხორინელობაშ გჷმოცხადაფაშ ბორჯიშე (1975). დუშ სანტუში გურაფულენდჷ [[სსრრ|სხუნუეთის]], [[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემიას]]. ანგოლაშ ზოხორინელობაშ უკულ მალას თიქ [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტურ]] [[ართპარტიული სახენწჷფო]]თ გინირთჷ. ანგოლაშ მაართა პრეზიდენტიშ, [[აგოსტინიო ნეტო]]შ თარობას დუშ სანტუშის უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ პოსტეფი. 1975-1976 წანეფს რდჷ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრი. ნეტოშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო იჸუ გიშაგორილქ დუშ სანტუშიქ, ნამუშ მართუალაშ გოძვენას გეგინძორჷ [[ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმაქ]], ნამუთ ქიანას 1975 წანაშე იბურჯანდჷ. ლჷმაშ მიმალიბას ანტი-კომუნისტი არყებულეფი (გიშაკერზაფილო [[უნიტა]]) ოლიმუდეს ოთარობე ნძალეფს. უნიტას დო შხვა არჸებულეფს ხუჯი დუკინეს ბჟადალიშ ქიანეფქ. 1991 წანას ანგოლაშ თარობაქ არყებულეფწკჷმა მირიგჷ დო პიჯალა ქუდოდვუ ნამდა გემშეღანდჷ [[მიარე პარტიული სისტემა|მიარე პარტიულ სისტემას]]. 1992 წანას, ანგოლაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, დუშ სანტუშიქ დამარცხჷ უნიტაშ კანდიდატი [[ჟონას სავიმბი]]. უკულ მალას, უნიტაქ ოურდუმე აწმარენჯობა გაგინძორჷ თარობაშ მეხჷ. მართუალაშ გოძვენას, დუშ სანტუშიშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარუზმით, კორუფციათ დო ნეპოტიზმით. თიშ ფანია დო მაჸალეეფი იდინდარებუდეს, მუჟამსჷთ ანგოლაშ მახორუეფიშ უმენტაშობა სიღარიბეს ცხოვრენდჷ. 1997 წანას, თიქ ხუჯი დუკინჷ არყებულეფს მეზობელ [[ზაირი|ზაირს]], [[კონგოშ მაართა ლჷმა]]შ მიმალობას. შედეგო, გინორაგვაფილქ იჸუ [[მობუტუ სესე სეკო]], ნამუთ უნიტაშ მოხუჯე რდჷ. [[კონგოშ მაჟირა ლჷმა]]შ მიმალობას, 1998-2003 წანეფს, დუშ სანტუში ალურდჷ კონგოშ გეჸვენჯი მამართალს [[ლორან-დეზირე კაბილა]]ს. სავიმბიშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმას მპლა-ქ გემორძგჷ. 2017 წანას, დუშ სანტუშიქ პოსტიშე მიდართჷ. თინა ოდებელი ფიგურა რე თეხანურ ანგოლას. მოხუჯეეფი პოზიტიურო აფასენა თიშ ანტი-კოლონიურ დო ოთინჩალე პოლიტიკას. დუშ სანტუში ფშხირას რე კრიტიკაშ ობიექტი ავტორიტარული დო კორუმპირაფილი მართუალაშ გეშა. 38a0fyh6hsanjt7mc5hrgt09nnp29r7 253937 253936 2026-10-12T08:22:56Z Njilo 1885 /* */ 253937 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში''' (დ. [[28 მარაშინათუთა]], [[1942]] — ღ. [[8 კვირკვე]], [[2022]]) — [[ანგოლა]]რი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] 1979-2017 წანეფს. თის თაშნეშე უკებუდჷ [[ანგოლაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალიშ დო [[მპლა|ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფიშ]] (მპლა) დუდმახვენჯიშ პოსტი. მპლა რდჷ პარტია, ნამუთ ანგოლას მართუნდჷ ზოხორინელობაშ გჷმოცხადაფაშ ბორჯიშე (1975). დუშ სანტუში გურაფულენდჷ [[სსრრ|სხუნუეთის]], [[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემიას]]. ანგოლაშ ზოხორინელობაშ უკულ მალას თიქ [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტურ]] [[ართპარტიული სახენწჷფო]]თ გინირთჷ. ანგოლაშ მაართა პრეზიდენტიშ, [[აგოსტინიო ნეტო]]შ თარობას დუშ სანტუშის უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ პოსტეფი. 1975-1976 წანეფს რდჷ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრი. ნეტოშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო იჸუ გიშაგორილქ დუშ სანტუშიქ, ნამუშ მართუალაშ გოძვენას გეგინძორჷ [[ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმაქ]], ნამუთ ქიანას 1975 წანაშე იბურჯანდჷ. ლჷმაშ მიმალობას ანტი-კომუნისტი არყებულეფი (გიშაკერზაფილო [[უნიტა]]) ოლიმუდეს ოთარობე ნძალეფს. უნიტას დო შხვა არჸებულეფს ხუჯი დუკინეს ბჟადალიშ ქიანეფქ. 1991 წანას ანგოლაშ თარობაქ არყებულეფწკჷმა მირიგჷ დო პიჯალა ქუდოდვუ ნამდა გემშეღანდჷ [[მიარე პარტიული სისტემა|მიარე პარტიულ სისტემას]]. 1992 წანას, ანგოლაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, დუშ სანტუშიქ დამარცხჷ უნიტაშ კანდიდატი [[ჟონას სავიმბი]]. უკულ მალას, უნიტაქ ოურდუმე აწმარენჯობა გაგინძორჷ თარობაშ მეხჷ. მართუალაშ გოძვენას, დუშ სანტუშიშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარუზმით, კორუფციათ დო ნეპოტიზმით. თიშ ფანია დო მაჸალეეფი იდინდარებუდეს, მუჟამსჷთ ანგოლაშ მახორუეფიშ უმენტაშობა სიღარიბეს ცხოვრენდჷ. 1997 წანას, თიქ ხუჯი დუკინჷ არყებულეფს მეზობელ [[ზაირი|ზაირს]], [[კონგოშ მაართა ლჷმა]]შ მიმალობას. შედეგო, გინორაგვაფილქ იჸუ [[მობუტუ სესე სეკო]], ნამუთ უნიტაშ მოხუჯე რდჷ. [[კონგოშ მაჟირა ლჷმა]]შ მიმალობას, 1998-2003 წანეფს, დუშ სანტუში ალურდჷ კონგოშ გეჸვენჯი მამართალს [[ლორან-დეზირე კაბილა]]ს. სავიმბიშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმას მპლა-ქ გემორძგჷ. 2017 წანას, დუშ სანტუშიქ პოსტიშე მიდართჷ. თინა ოდებელი ფიგურა რე თეხანურ ანგოლას. მოხუჯეეფი პოზიტიურო აფასენა თიშ ანტი-კოლონიურ დო ოთინჩალე პოლიტიკას. დუშ სანტუში ფშხირას რე კრიტიკაშ ობიექტი ავტორიტარული დო კორუმპირაფილი მართუალაშ გეშა. 1bm3tum2unr5pde8k9uz5cwwx0drnjr 253938 253937 2026-10-12T08:24:07Z Njilo 1885 /* */ 253938 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში''' (დ. [[28 მარაშინათუთა]], [[1942]] — ღ. [[8 კვირკვე]], [[2022]]) — [[ანგოლა]]რი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] 1979-2017 წანეფს. თის თაშნეშე უკებუდჷ [[ანგოლაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალიშ დო [[მპლა|ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფიშ]] (მპლა) დუდმახვენჯიშ პოსტი. მპლა რდჷ პარტია, ნამუთ ანგოლას მართუნდჷ ზოხორინელობაშ გჷმოცხადაფაშ ბორჯიშე (1975). დუშ სანტუში გურაფულენდჷ [[სსრრ|სხუნუეთის]], [[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემიას]]. ანგოლაშ ზოხორინელობაშ უკულ მალას თიქ [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტურ]] [[ართპარტიული სახენწჷფო]]თ გინირთჷ. ანგოლაშ მაართა პრეზიდენტიშ, [[აგოსტინიო ნეტო]]შ თარობას დუშ სანტუშის უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ პოსტეფი. 1975-1976 წანეფს რდჷ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრი. ნეტოშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო იჸუ გიშაგორილქ დუშ სანტუშიქ, ნამუშ მართუალაშ გოძვენას გეგინძორჷ [[ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმაქ]], ნამუთ ქიანას 1975 წანაშე იბურჯანდჷ. ლჷმაშ მიმალობას ანტი-კომუნისტი არყებულეფი (გიშაკერზაფილო [[უნიტა]]) ოლიმუდეს ოთარობე ნძალეფს. უნიტას დო შხვა არჸებულეფს ხუჯი დუკინეს ბჟადალიშ ქიანეფქ. 1991 წანას ანგოლაშ თარობაქ არყებულეფწკჷმა მირიგჷ დო პიჯალა ქუდოდვუ ნამდა გემშეღანდჷ [[მიარე პარტიული სისტემა|მიარე პარტიულ სისტემას]]. 1992 წანას, ანგოლაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, დუშ სანტუშიქ დამარცხჷ უნიტაშ კანდიდატი [[ჟონას სავიმბი]]. უკულ მალას, უნიტაქ ოურდუმე აწმარენჯობა გაგინძორჷ თარობაშ მეხჷ. მართუალაშ გოძვენას, დუშ სანტუშიშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით, კორუფციათ დო ნეპოტიზმით. თიშ ფანია დო მაჸალეეფი იდინდარებუდეს, მუჟამსჷთ ანგოლაშ მახორუეფიშ უმენტაშობა სიღარიბეს ცხოვრენდჷ. 1997 წანას, თიქ ხუჯი დუკინჷ არყებულეფს მეზობელ [[ზაირი|ზაირს]], [[კონგოშ მაართა ლჷმა]]შ მიმალობას. შედეგო, გინორაგვაფილქ იჸუ [[მობუტუ სესე სეკო]], ნამუთ უნიტაშ მოხუჯე რდჷ. [[კონგოშ მაჟირა ლჷმა]]შ მიმალობას, 1998-2003 წანეფს, დუშ სანტუში ალურდჷ კონგოშ გეჸვენჯი მამართალს [[ლორან-დეზირე კაბილა]]ს. სავიმბიშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმას მპლა-ქ გემორძგჷ. 2017 წანას, დუშ სანტუშიქ პოსტიშე მიდართჷ. თინა ოდებელი ფიგურა რე თეხანურ ანგოლას. მოხუჯეეფი პოზიტიურო აფასენა თიშ ანტი-კოლონიურ დო ოთინჩალე პოლიტიკას. დუშ სანტუში ფშხირას რე კრიტიკაშ ობიექტი ავტორიტარული დო კორუმპირაფილი მართუალაშ გეშა. dxf2l0dndeav6h1qhvdibmx44ti088k 253939 253938 2026-10-12T08:24:46Z Njilo 1885 /* */ 253939 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში''' (დ. [[28 მარაშინათუთა]], [[1942]] — ღ. [[8 კვირკვე]], [[2022]]) — [[ანგოლა]]რი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] 1979-2017 წანეფს. თის თაშნეშე უკებუდჷ [[ანგოლაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალიშ დო [[მპლა|ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფიშ]] (მპლა) დუდმახვენჯიშ პოსტი. მპლა რდჷ პარტია, ნამუთ ანგოლას მართუნდჷ ზოხორინელობაშ გჷმოცხადაფაშ ბორჯიშე (1975). დუშ სანტუში გურაფულენდჷ [[სსრრ|სხუნუეთის]], [[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემიას]]. ანგოლაშ ზოხორინელობაშ უკულ მალას თიქ [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტურ]] [[ართპარტიული სახენწჷფო]]თ გინირთჷ. ანგოლაშ მაართა პრეზიდენტიშ, [[აგოსტინიო ნეტო]]შ თარობას დუშ სანტუშის უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ პოსტეფი. 1975-1976 წანეფს რდჷ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრი. ნეტოშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო იჸუ გიშაგორილქ დუშ სანტუშიქ, ნამუშ მართუალაშ გოძვენას გეგინძორჷ [[ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმაქ]], ნამუთ ქიანას 1975 წანაშე იბურჯანდჷ. ლჷმაშ მიმალობას ანტი-კომუნისტი არყებულეფი (გიშაკერზაფილო [[უნიტა]]) ოლიმუდეს ოთარობე ნძალეფს. უნიტას დო შხვა არჸებულეფს ხუჯი დუკინეს ბჟადალიშ ქიანეფქ. 1991 წანას ანგოლაშ თარობაქ არყებულეფწკჷმა მირიგჷ დო პიჯალა ქუდოდვუ ნამდა გემშეღანდჷ [[მიარე პარტიული სისტემა|მიარე პარტიულ სისტემას]]. 1992 წანას, ანგოლაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, დუშ სანტუშიქ დამარცხჷ უნიტაშ კანდიდატი [[ჟონას სავიმბი]]. უკულ მალას, უნიტაქ ოურდუმე აწმარენჯობა გაგინძორჷ თარობაშ მეხჷ. მართუალაშ გოძვენას, დუშ სანტუშიშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით, კორუფციათ დო ნეპოტიზმით. თიშ ფანია დო მაჸალეეფი იდინდარებუდეს, მუჟამსჷთ ანგოლაშ მახორუეფიშ უმენტაშობა სიღარიბეს ცხოვრენდჷ. 1997 წანას, თიქ ხუჯი დუკინჷ არყებულეფს მეზობელ [[ზაირი|ზაირს]], [[კონგოშ მაართა ლჷმა]]შ მიმალობას. შედეგო, გინორაგვაფილქ იჸუ [[მობუტუ სესე სეკო]]ქ, ნამუთ უნიტაშ მოხუჯე რდჷ. [[კონგოშ მაჟირა ლჷმა]]შ მიმალობას, 1998-2003 წანეფს, დუშ სანტუში ალურდჷ კონგოშ გეჸვენჯი მამართალს [[ლორან-დეზირე კაბილა]]ს. სავიმბიშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმას მპლა-ქ გემორძგჷ. 2017 წანას, დუშ სანტუშიქ პოსტიშე მიდართჷ. თინა ოდებელი ფიგურა რე თეხანურ ანგოლას. მოხუჯეეფი პოზიტიურო აფასენა თიშ ანტი-კოლონიურ დო ოთინჩალე პოლიტიკას. დუშ სანტუში ფშხირას რე კრიტიკაშ ობიექტი ავტორიტარული დო კორუმპირაფილი მართუალაშ გეშა. 6sjexgsoxlob4u3gaqko2c95jsqrirj 253940 253939 2026-10-12T08:25:25Z Njilo 1885 /* */ 253940 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში''' (დ. [[28 მარაშინათუთა]], [[1942]] — ღ. [[8 კვირკვე]], [[2022]]) — [[ანგოლა]]რი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] 1979-2017 წანეფს. თის თაშნეშე უკებუდჷ [[ანგოლაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალიშ დო [[მპლა|ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფიშ]] (მპლა) დუდმახვენჯიშ პოსტი. მპლა რდჷ პარტია, ნამუთ ანგოლას მართუნდჷ ზოხორინელობაშ გჷმოცხადაფაშ ბორჯიშე (1975). დუშ სანტუში გურაფულენდჷ [[სსრრ|სხუნუეთის]], [[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემიას]]. ანგოლაშ ზოხორინელობაშ უკულ მალას თიქ [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტურ]] [[ართპარტიული სახენწჷფო]]თ გინირთჷ. ანგოლაშ მაართა პრეზიდენტიშ, [[აგოსტინიო ნეტო]]შ თარობას დუშ სანტუშის უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ პოსტეფი. 1975-1976 წანეფს რდჷ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრი. ნეტოშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო იჸუ გიშაგორილქ დუშ სანტუშიქ, ნამუშ მართუალაშ გოძვენას გეგინძორჷ [[ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმაქ]], ნამუთ ქიანას 1975 წანაშე იბურჯანდჷ. ლჷმაშ მიმალობას ანტი-კომუნისტი არყებულეფი (გიშაკერზაფილო [[უნიტა]]) ოლიმუდეს ოთარობე ნძალეფს. უნიტას დო შხვა არჸებულეფს ხუჯი დუკინეს ბჟადალიშ ქიანეფქ. 1991 წანას ანგოლაშ თარობაქ არყებულეფწკჷმა მირიგჷ დო პიჯალა ქუდოდვუ ნამდა გემშეღანდჷ [[მიარე პარტიული სისტემა|მიარე პარტიულ სისტემას]]. 1992 წანას, ანგოლაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, დუშ სანტუშიქ დამარცხჷ უნიტაშ კანდიდატი [[ჟონას სავიმბი]]. უკულ მალას, უნიტაქ ოურდუმე აწმარენჯობა გაგინძორჷ თარობაშ მეხჷ. მართუალაშ გოძვენას, დუშ სანტუშიშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით, კორუფციათ დო ნეპოტიზმით. თიშ ფანია დო მაჸალეეფი იდინდარებუდეს, მუჟამსჷთ ანგოლაშ მახორუეფიშ უმენტაშობა სიღარიბეს ცხოვრენდჷ. 1997 წანას, თიქ ხუჯი დუკინჷ არყებულეფს მეზობელ [[ზაირი|ზაირს]], [[კონგოშ მაართა ლჷმა]]შ მიმალობას. შედეგო, გინორაგვაფილქ იჸუ [[მობუტუ სესე სეკო]]ქ, ნამუთ უნიტაშ მოხუჯე რდჷ. [[კონგოშ მაჟირა ლჷმა]]შ მიმალობას, 1998-2003 წანეფს, დუშ სანტუში ალურდჷ კონგოშ გეჸვენჯი მამართალს [[ლორან-დეზირე კაბილა]]ს. 2002 წანას სავიმბიშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმას მპლა-ქ გემორძგჷ. 2017 წანას, დუშ სანტუშიქ პოსტიშე მიდართჷ. თინა ოდებელი ფიგურა რე თეხანურ ანგოლას. მოხუჯეეფი პოზიტიურო აფასენა თიშ ანტი-კოლონიურ დო ოთინჩალე პოლიტიკას. დუშ სანტუში ფშხირას რე კრიტიკაშ ობიექტი ავტორიტარული დო კორუმპირაფილი მართუალაშ გეშა. dms1l6iswzi2ydwed3l19dbju0e2r40 253941 253940 2026-10-12T08:27:26Z Njilo 1885 /* */ 253941 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში''' (დ. [[28 მარაშინათუთა]], [[1942]] — ღ. [[8 კვირკვე]], [[2022]]) — [[ანგოლა]]რი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] 1979-2017 წანეფს. თის თაშნეშე უკებუდჷ [[ანგოლაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალიშ დო [[მპლა|ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფიშ]] (მპლა) დუდმახვენჯიშ პოსტი. მპლა რდჷ პარტია, ნამუთ ანგოლას მართუნდჷ ზოხორინელობაშ გჷმოცხადაფაშ ბორჯიშე (1975).<ref>{{cite web |title=José dos Santos |url=https://www.britannica.com/biography/Jose-dos-Santos |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=12 October 2026}}</ref> დუშ სანტუში გურაფულენდჷ [[სსრრ|სხუნუეთის]], [[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემიას]]. ანგოლაშ ზოხორინელობაშ უკულ მალას თიქ [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტურ]] [[ართპარტიული სახენწჷფო]]თ გინირთჷ. ანგოლაშ მაართა პრეზიდენტიშ, [[აგოსტინიო ნეტო]]შ თარობას დუშ სანტუშის უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ პოსტეფი. 1975-1976 წანეფს რდჷ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრი. ნეტოშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო იჸუ გიშაგორილქ დუშ სანტუშიქ, ნამუშ მართუალაშ გოძვენას გეგინძორჷ [[ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმაქ]], ნამუთ ქიანას 1975 წანაშე იბურჯანდჷ. ლჷმაშ მიმალობას ანტი-კომუნისტი არყებულეფი (გიშაკერზაფილო [[უნიტა]]) ოლიმუდეს ოთარობე ნძალეფს. უნიტას დო შხვა არჸებულეფს ხუჯი დუკინეს ბჟადალიშ ქიანეფქ. 1991 წანას ანგოლაშ თარობაქ არყებულეფწკჷმა მირიგჷ დო პიჯალა ქუდოდვუ ნამდა გემშეღანდჷ [[მიარე პარტიული სისტემა|მიარე პარტიულ სისტემას]].<ref>{{cite web |title=José dos Santos |url=https://www.britannica.com/biography/Jose-dos-Santos |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=12 October 2026}}</ref> 1992 წანას, ანგოლაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, დუშ სანტუშიქ დამარცხჷ უნიტაშ კანდიდატი [[ჟონას სავიმბი]]. უკულ მალას, უნიტაქ ოურდუმე აწმარენჯობა გაგინძორჷ თარობაშ მეხჷ. მართუალაშ გოძვენას, დუშ სანტუშიშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით, კორუფციათ დო ნეპოტიზმით. თიშ ფანია დო მაჸალეეფი იდინდარებუდეს, მუჟამსჷთ ანგოლაშ მახორუეფიშ უმენტაშობა სიღარიბეს ცხოვრენდჷ.<ref>{{cite web |title=José dos Santos |url=https://www.britannica.com/biography/Jose-dos-Santos |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=12 October 2026}}</ref> 1997 წანას, თიქ ხუჯი დუკინჷ არყებულეფს მეზობელ [[ზაირი|ზაირს]], [[კონგოშ მაართა ლჷმა]]შ მიმალობას. შედეგო, გინორაგვაფილქ იჸუ [[მობუტუ სესე სეკო]]ქ, ნამუთ უნიტაშ მოხუჯე რდჷ. [[კონგოშ მაჟირა ლჷმა]]შ მიმალობას, 1998-2003 წანეფს, დუშ სანტუში ალურდჷ კონგოშ გეჸვენჯი მამართალს [[ლორან-დეზირე კაბილა]]ს. 2002 წანას სავიმბიშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმას მპლა-ქ გემორძგჷ. 2017 წანას, დუშ სანტუშიქ პოსტიშე მიდართჷ. თინა ოდებელი ფიგურა რე თეხანურ ანგოლას. მოხუჯეეფი პოზიტიურო აფასენა თიშ ანტი-კოლონიურ დო ოთინჩალე პოლიტიკას. დუშ სანტუში ფშხირას რე კრიტიკაშ ობიექტი ავტორიტარული დო კორუმპირაფილი მართუალაშ გეშა.<ref>{{cite web |title=José dos Santos |url=https://www.britannica.com/biography/Jose-dos-Santos |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=12 October 2026}}</ref> == წყარეფი == {{სქოლიოეფი}} 2y9k4p57eqyhbg1xady9svwxeaiqrl0 253942 253941 2026-10-12T08:28:13Z Njilo 1885 253942 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში''' (დ. [[28 მარაშინათუთა]], [[1942]] — ღ. [[8 კვირკვე]], [[2022]]) — [[ანგოლა]]რი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] 1979-2017 წანეფს. თის თაშნეშე უკებუდჷ [[ანგოლაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალიშ დო [[მპლა|ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფიშ]] (მპლა) დუდმახვენჯიშ პოსტი. მპლა რდჷ პარტია, ნამუთ ანგოლას მართუნდჷ ზოხორინელობაშ გჷმოცხადაფაშ ბორჯიშე (1975).<ref>{{cite web |title=José dos Santos |url=https://www.britannica.com/biography/Jose-dos-Santos |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=12 October 2026}}</ref> დუშ სანტუში გურაფულენდჷ [[სსრრ|სხუნუეთის]], [[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემიას]]. ანგოლაშ ზოხორინელობაშ უკულ მალას თიქ [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტურ]] [[ართპარტიული სახენწჷფო]]თ გინირთჷ. ანგოლაშ მაართა პრეზიდენტიშ, [[აგოსტინიო ნეტო]]შ თარობას დუშ სანტუშის უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ პოსტეფი. 1975-1976 წანეფს რდჷ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრი. ნეტოშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო იჸუ გიშაგორილქ დუშ სანტუშიქ, ნამუშ მართუალაშ გოძვენას გეგინძორჷ [[ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმაქ]], ნამუთ ქიანას 1975 წანაშე იბურჯანდჷ. ლჷმაშ მიმალობას ანტი-კომუნისტი არყებულეფი (გიშაკერზაფილო [[უნიტა]]) ოლიმუდეს ოთარობე ნძალეფს. უნიტას დო შხვა არჸებულეფს ხუჯი დუკინეს ბჟადალიშ ქიანეფქ. 1991 წანას ანგოლაშ თარობაქ არყებულეფწკჷმა მირიგჷ დო პიჯალა ქუდოდვუ ნამდა გემშეღანდჷ [[მიარე პარტიული სისტემა|მიარე პარტიულ სისტემას]].<ref>{{cite web |title=José dos Santos |url=https://www.britannica.com/biography/Jose-dos-Santos |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=12 October 2026}}</ref> 1992 წანას, ანგოლაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, დუშ სანტუშიქ დამარცხჷ უნიტაშ კანდიდატი [[ჟონას სავიმბი]]. უკულ მალას, უნიტაქ ოურდუმე აწმარენჯობა გაგინძორჷ თარობაშ მეხჷ. მართუალაშ გოძვენას, დუშ სანტუშიშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით, კორუფციათ დო ნეპოტიზმით. თიშ ფანია დო მაჸალეეფი იდინდარებუდეს, მუჟამსჷთ ანგოლაშ მახორუეფიშ უმენტაშობა სიღარიბეს ცხოვრენდჷ.<ref>{{cite web |title=José dos Santos |url=https://www.britannica.com/biography/Jose-dos-Santos |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=12 October 2026}}</ref> 1997 წანას, თიქ ხუჯი დუკინჷ არყებულეფს მეზობელ [[ზაირი|ზაირს]], [[კონგოშ მაართა ლჷმა]]შ მიმალობას. შედეგო, გინორაგვაფილქ იჸუ [[მობუტუ სესე სეკო]]ქ, ნამუთ უნიტაშ მოხუჯე რდჷ. [[კონგოშ მაჟირა ლჷმა]]შ მიმალობას, 1998-2003 წანეფს, დუშ სანტუში ალურდჷ კონგოშ გეჸვენჯი მამართალს [[ლორან-დეზირე კაბილა]]ს. 2002 წანას სავიმბიშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმას მპლა-ქ გემორძგჷ. 2017 წანას, დუშ სანტუშიქ პოსტიშე მიდართჷ. თინა ოდებელი ფიგურა რე თეხანურ ანგოლას. მოხუჯეეფი პოზიტიურო აფასენა თიშ ანტი-კოლონიურ დო ოთინჩალე პოლიტიკას. დუშ სანტუში ფშხირას რე კრიტიკაშ ობიექტი ავტორიტარული დო კორუმპირაფილი მართუალაშ გეშა.<ref>{{cite web |title=José dos Santos |url=https://www.britannica.com/biography/Jose-dos-Santos |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=12 October 2026}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} ln3ivy7nxbx5zeff4pud1fn0z7lv4gr 253943 253942 2026-10-12T08:32:46Z Njilo 1885 253943 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში''' (დ. [[28 მარაშინათუთა]], [[1942]] — ღ. [[8 კვირკვე]], [[2022]]) — [[ანგოლა]]რი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] 1979-2017 წანეფს. თის თაშნეშე უკებუდჷ [[ანგოლაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალიშ დო [[მპლა|ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფიშ]] (მპლა) დუდმახვენჯიშ პოსტი. მპლა რდჷ პარტია, ნამუთ ანგოლას მართუნდჷ ზოხორინელობაშ გჷმოცხადაფაშ ბორჯიშე (1975).<ref>{{cite web |title=José dos Santos |url=https://www.britannica.com/biography/Jose-dos-Santos |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=12 October 2026}}</ref> დუშ სანტუში გურაფულენდჷ [[სსრრ|სხუნუეთის]], [[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემიას]]. ანგოლაშ ზოხორინელობაშ უკულ მალას თიქ [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტურ]] [[ართპარტიული სახენწჷფო]]თ გინირთჷ. ანგოლაშ მაართა პრეზიდენტიშ, [[აგოსტინიო ნეტო]]შ თარობას დუშ სანტუშის უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ პოსტეფი. 1975-1976 წანეფს რდჷ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრი. ნეტოშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო იჸუ გიშაგორილქ დუშ სანტუშიქ, ნამუშ მართუალაშ გოძვენას გეგინძორჷ [[ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმაქ]], ნამუთ ქიანას 1975 წანაშე იბურჯანდჷ. ლჷმაშ მიმალობას ანტი-კომუნისტი არყებულეფი (გიშაკერზაფილო [[უნიტა]]) ოლიმუდეს ოთარობე ნძალეფს. უნიტას დო შხვა არჸებულეფს ხუჯი დუკინეს ბჟადალიშ ქიანეფქ. 1991 წანას ანგოლაშ თარობაქ არყებულეფწკჷმა მირიგჷ დო პიჯალა ქუდოდვუ ნამდა გემშეღანდჷ [[მიარე პარტიული სისტემა|მიარე პარტიულ სისტემას]].<ref>{{cite web |title=José dos Santos |url=https://www.britannica.com/biography/Jose-dos-Santos |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=12 October 2026}}</ref> 1992 წანას, ანგოლაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, დუშ სანტუშიქ დამარცხჷ უნიტაშ კანდიდატი [[ჟონას სავიმბი]]. უკულ მალას, უნიტაქ ოურდუმე აწმარენჯობა გაგინძორჷ თარობაშ მეხჷ. მართუალაშ გოძვენას, დუშ სანტუშიშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით, კორუფციათ დო ნეპოტიზმით. თიშ ფანია დო მაჸალეეფი იდინდარებუდეს, მუჟამსჷთ ანგოლაშ მახორუეფიშ უმენტაშობა სიღარიბეს ცხოვრენდჷ.<ref>{{cite web |title=José dos Santos |url=https://www.britannica.com/biography/Jose-dos-Santos |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=12 October 2026}}</ref> 1997 წანას, თიქ ხუჯი დუკინჷ არყებულეფს მეზობელ [[ზაირი|ზაირს]], [[კონგოშ მაართა ლჷმა]]შ მიმალობას. შედეგო, გინორაგვაფილქ იჸუ [[მობუტუ სესე სეკო]]ქ, ნამუთ უნიტაშ მოხუჯე რდჷ. [[კონგოშ მაჟირა ლჷმა]]შ მიმალობას, 1998-2003 წანეფს, დუშ სანტუში ალურდჷ კონგოშ გეჸვენჯი მამართალს [[ლორან-დეზირე კაბილა]]ს. 2002 წანას სავიმბიშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმას მპლა-ქ გემორძგჷ. 2017 წანას, დუშ სანტუშიქ პოსტიშე მიდართჷ. თინა ოდებელი ფიგურა რე თეხანურ ანგოლას. მოხუჯეეფი პოზიტიურო აფასენა თიშ ანტი-კოლონიურ დო ოთინჩალე პოლიტიკას. დუშ სანტუში ფშხირას რე კრიტიკაშ ობიექტი ავტორიტარული დო კორუმპირაფილი მართუალაშ გეშა.<ref>{{cite web |title=José dos Santos |url=https://www.britannica.com/biography/Jose-dos-Santos |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=12 October 2026}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანგოლარეფი]] [[კატეგორია:ანგოლარი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ანგოლარი ოურდუმე მოღალეეფი]] [[კატეგორია:ანგოლაშ პრეზიდენტეფი]] kxw32gvrjry370plfk94a6bjb6joz12 253944 253943 2026-10-12T08:33:07Z Njilo 1885 /* */ 253944 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში''' (დ. [[28 მარაშინათუთა]], [[1942]] — ღ. [[8 კვირკვე]], [[2022]]) — [[ანგოლა]]რი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] 1979-2017 წანეფს. თის თაშნეშე უკებუდჷ [[ანგოლაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ თარსარდალიშ დო [[მპლა|ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფიშ]] (მპლა) დუდმახვენჯიშ პოსტი. მპლა რდჷ პარტია, ნამუთ ანგოლას მართუნდჷ ზოხორინელობაშ გჷმოცხადაფაშ ბორჯიშე (1975).<ref>{{cite web |title=José dos Santos |url=https://www.britannica.com/biography/Jose-dos-Santos |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=12 October 2026}}</ref> დუშ სანტუში გურაფულენდჷ [[სსრრ|სხუნუეთის]], [[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემიას]]. ანგოლაშ ზოხორინელობაშ უკულ მალას თიქ [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტ-ლენინისტურ]] [[ართპარტიული სახენწჷფო]]თ გინირთჷ. ანგოლაშ მაართა პრეზიდენტიშ, [[აგოსტინიო ნეტო]]შ თარობას დუშ სანტუშის უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამ პოსტეფი. 1975-1976 წანეფს რდჷ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრი. ნეტოშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო იჸუ გიშაგორილქ დუშ სანტუშიქ, ნამუშ მართუალაშ გოძვენას გეგინძორჷ [[ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმაქ]], ნამუთ ქიანას 1975 წანაშე იბურჯანდჷ. ლჷმაშ მიმალობას ანტი-კომუნისტი არყებულეფი (გიშაკერზაფილო [[უნიტა]]) ოლიმუდეს ოთარობე ნძალეფს. უნიტას დო შხვა არჸებულეფს ხუჯი დუკინეს ბჟადალიშ ქიანეფქ. 1991 წანას ანგოლაშ თარობაქ არყებულეფწკჷმა მირიგჷ დო პიჯალა ქუდოდვუ ნამდა გემშეღანდჷ [[მიარე პარტიული სისტემა|მიარე პარტიულ სისტემას]].<ref>{{cite web |title=José dos Santos |url=https://www.britannica.com/biography/Jose-dos-Santos |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=12 October 2026}}</ref> 1992 წანას, ანგოლაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, დუშ სანტუშიქ დამარცხჷ უნიტაშ კანდიდატი [[ჟონას სავიმბი]]. უკულ მალას, უნიტაქ ოურდუმე აწმარენჯობა გაგინძორჷ თარობაშ მეხჷ. მართუალაშ გოძვენას, დუშ სანტუშიშ ხეშულობა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით, კორუფციათ დო ნეპოტიზმით. თიშ ფანია დო მაჸალეეფი იდინდარებუდეს, მუჟამსჷთ ანგოლაშ მახორუეფიშ უმენტაშობა სიღარიბეს ცხოვრენდჷ.<ref>{{cite web |title=José dos Santos |url=https://www.britannica.com/biography/Jose-dos-Santos |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=12 October 2026}}</ref> 1997 წანას, თიქ ხუჯი დუკინჷ არყებულეფს მეზობელ [[ზაირი|ზაირს]], [[კონგოშ მაართა ლჷმა]]შ მიმალობას. შედეგო, გინორაგვაფილქ იჸუ [[მობუტუ სესე სეკო]]ქ, ნამუთ უნიტაშ მოხუჯე რდჷ. [[კონგოშ მაჟირა ლჷმა]]შ მიმალობას, 1998-2003 წანეფს, დუშ სანტუში ალურდჷ კონგოშ გეჸვენჯი მამართალს [[ლორან-დეზირე კაბილა]]ს. 2002 წანას სავიმბიშ ღურაშ უკულ, ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმას მპლა-ქ გემორძგჷ. 2017 წანას, დუშ სანტუშიქ პოსტიშე მიდართჷ. თინა ოდებელი ფიგურა რე თეხანურ ანგოლას. მოხუჯეეფი პოზიტიურო აფასენა თიშ ანტი-კოლონიურ დო ოთინჩალე პოლიტიკას. დუშ სანტუში ფშხირას რე კრიტიკაშ ობიექტი ავტორიტარული დო კორუმპირაფილი მართუალაშ გეშა.<ref>{{cite web |title=José dos Santos |url=https://www.britannica.com/biography/Jose-dos-Santos |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=12 October 2026}}</ref> ==ქოძირით თაშნეშე== * [[ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმა]] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანგოლარეფი]] [[კატეგორია:ანგოლარი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ანგოლარი ოურდუმე მოღალეეფი]] [[კატეგორია:ანგოლაშ პრეზიდენტეფი]] dfo7lbls4ldzv4mzkawk4tc7iunt48p 0 44720 253913 2026-10-11T13:22:13Z Narazeni 826 ახალი ხასჷლა: {{ტაქსოდაფა | ჯოხო =ცჷ | სურათიშ ფაილი =East Coker elm, 2.jpg | სურათიშ მუკნაჭარა =მორჩილ ცჷ | სურათიშ ეჭარუა =მორჩილ ცჷ | ჟინომაფე =[[ევკარიოტეფი]] | ომაფე =ჩანარეფი | გიმენომაფე = | გჷნართი =პეულამი... 253913 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | ჯოხო =ცჷ | სურათიშ ფაილი =East Coker elm, 2.jpg | სურათიშ მუკნაჭარა =მორჩილ ცჷ | სურათიშ ეჭარუა =მორჩილ ცჷ | ჟინომაფე =[[ევკარიოტეფი]] | ომაფე =ჩანარეფი | გიმენომაფე = | გჷნართი =[[პეულამი ჩანარეფი|პეულამეფი]] | გიმენგჷნართი = | ჟინტიპი = | ტიპი = | გიმენტიპი = | superdivisio = | divisio = | subdivisio = | ჟინკლასი = | კლასი = | გიმენკლასი = | ინფრაკლასი = | ჟინრანწკი = | რანწკი =[[ვარდიშნერეფი]] | გიმენრანწკი = | ინფრარანწკი = | ჟინფანია = | ფანია =[[ცჷშობურეფი]] | გიმენფანია = | ჟინტრიბა = | ტრიბა = | გიმენტრიბა = | გვარი ='''ცჷ''' | გიმენგვარი = | supersectio = | sectio = | subsectio = | ბუნა = | გიმენბუნა = | ლათ =Ulmus | სექციაშ ჯოხო = | სექციაშ ტექსტი = | არეალიშ რუკა = | არეალიშ რუკაშ მუკნაჭარა = | არეალიშ რუკაშ სიგანა = | არეალიშ ლეგენდა = | iucnstatus = | ვიკინერობეფი = | commons = | iucn = | itis =19048 | ncbi =24735 }} '''ცჷ''', თაშნეშე '''ცგ''' ({{lang-la|Ulmus}}) — მარქვა [[ჩანარეფი|ჩანარეფიშ]] [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარ]] [[ცჷშობურეფი]]შ [[ფანია (ბიოლოგია)|ფანიაშე]]. ფურცელმაცჷმე, კანკალეშა იროწვანე (ტროპიკეფს დო სუბტროპიკეფს) ჯალეფ რენა, ოშა-გოშათ ბართვეფი. სიმაღალა 30-40 [[მეტრი|მ]] ონჭჷ. უღჷნა ჭიფე, კირუეფო აკოკორობილი, უმენტაშო ჟირსქესამ პეულეფი, სუამ კაკალია [[გუმნაღელი (ჩანარი)|გჷმნაღელი]]. გვარ იკათუანს 50-შა [[გვარობა]]ს, ნამუთ ჩანს ოორუე გვერდოშფეროშ ზჷმიერ ჰეერიშ ზონას, ნორთობურო სუბტროპიკეფიშ დო ტროპიკეფიშ გვალეფს. [[კავკაცია]]ს ჩანს 9 გვარობაა, [[საქორთუო]]სი — 5; თინეფშე ართი — [[ქორთულ ცჷ]] ({{lang-la|Ulmus geogrica}}) საქორთუოშ ენდემ რე; ჩანს შირაქიშ რობუეფს, უმენტაშო სქირე დო ცხვეკ ტყას (მუსხირენ ვითობა). ოცჷორე (მორჩილჷთ) ძალამ ოშა-გოშა რე. საქორთუოშ ფურცელამ ტყალეფს ესვარილ რე ჭიჭენდი (თელამუში — {{lang-la|Ulmus elliptica}}), ნამუთ ჩანს სუბალპურ ორტყაფუშა დო ცჷ („კარაღაჯი“ — {{lang-la|Ulmus minor, Ulmus foliacea}}), ნამუთ ჩანს გვალაშ ტყალეფიშ შქა ორთყაფუშახ. ცჷ ჸინგჷმარზე დო ორომოთვინე რე, უჸორს შიმე დო ლამე დიხა, მარა ანდა გოლოფას დო დაღარ მენჯონასჷთ ჩანს. პირანს (ფურცელიშ გოფაჩუაშა) დო გჷმიღანს ორდო [[აფუნი|აფუნს]], კანკალე ბჟაეიოლაზიურ გავრობა — [[დამორჩილი|ჩამორჩილს]]. გჷთმარზუ 200-400 წანას. გჷმოღალას იჭყანს 15-40 წანაშ ხანს. იმიარებუ [[თასი (ჩანარი)|თასი]]თ, ჸონუათ დო ალნაფალუეფით. ხვეიანო ოკეთენს ძიკვიშ ათნამაჸას. ტომბას წუმოძინელ ელახიან ჯინჯეფიშ გეშა ბორიას ვეკართინე. გჷმირინუანა ბაღ-პარკეფიშ დო მინდორიშ ოთხილუე ღოზეფიშ გაფალარო. შოშეეფიშ დო რზეფიშ გაწვანებელო. გიშაკერზაფილო გიშეგორუაფჷნა გოლოფაგჷმარზე შქა აზიაშ ენდემი — „ლალბანდი“ ({{lang-la|Ulmus densa}}). ცჷშ [[მარქვა (ჩანარი)|მარქვა]] გჷმარზე დო მანგარ რე, ანდაღებულ ოხაბაკე მასალა რე (გიშაკერზაფილო სქვამ ნოღელეფიშ (კვაჟეფიშ) გეშა). გჷმირინუანა აკოგაფასჷთ. ==ლიტერატურა== {{ქსე|4|644|[[მიხეილ სახოკია]]}} [[კატეგორია:ცჷშობურეფი]] 1taehauf79uvu8ms9cyad5odt14fv4m 253915 253913 2026-10-11T16:39:15Z Narazeni 826 /* */ 253915 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | ჯოხო =ცჷ | სურათიშ ფაილი =East Coker elm, 2.jpg | სურათიშ მუკნაჭარა =მორჩილ ცჷ | სურათიშ ეჭარუა =მორჩილ ცჷ | ჟინომაფე =[[ევკარიოტეფი]] | ომაფე =ჩანარეფი | გიმენომაფე = | გჷნართი =[[პეულამი ჩანარეფი|პეულამეფი]] | გიმენგჷნართი = | ჟინტიპი = | ტიპი = | გიმენტიპი = | superdivisio = | divisio = | subdivisio = | ჟინკლასი = | კლასი = | გიმენკლასი = | ინფრაკლასი = | ჟინრანწკი = | რანწკი =[[ვარდიშნერეფი]] | გიმენრანწკი = | ინფრარანწკი = | ჟინფანია = | ფანია =[[ცჷშობურეფი]] | გიმენფანია = | ჟინტრიბა = | ტრიბა = | გიმენტრიბა = | გვარი ='''ცჷ''' | გიმენგვარი = | supersectio = | sectio = | subsectio = | ბუნა = | გიმენბუნა = | ლათ =Ulmus | სექციაშ ჯოხო = | სექციაშ ტექსტი = | არეალიშ რუკა = | არეალიშ რუკაშ მუკნაჭარა = | არეალიშ რუკაშ სიგანა = | არეალიშ ლეგენდა = | iucnstatus = | ვიკინერობეფი = | commons = | iucn = | itis =19048 | ncbi =24735 }} '''ცჷ''', თაშნეშე '''ცგ''' ({{lang-la|Ulmus}}) — მარქვა [[ჩანარეფი|ჩანარეფიშ]] [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარ]] [[ცჷშობურეფი]]შ [[ფანია (ბიოლოგია)|ფანიაშე]]. ფურცელმაცჷმე, კანკალეშა იროწვანე (ტროპიკეფს დო სუბტროპიკეფს) ჯალეფ რე, ოშა-გოშათ — ბართვეფი. სიმაღალა 30-40 [[მეტრი|მ]] ონჭჷ. უღჷნა ჭიფე, კირუეფო აკოკორობილი, უმენტაშო ჟირსქესამ პეულეფი, სუამ კაკალია [[გუმნაღელი (ჩანარი)|გჷმნაღელი]]. გვარ იკათუანს 50-შა [[გვარობა]]ს, ნამუთ ჩანს ოორუე გვერდოშფეროშ ზჷმიერ ჰეერიშ ზონას, ნორთობურო სუბტროპიკეფიშ დო ტროპიკეფიშ გვალეფს. [[კავკაცია]]ს ჩანს 9 გვარობაა, [[საქორთუო]]სი — 5; თინეფშე ართი — [[ქორთულ ცჷ]] ({{lang-la|Ulmus geogrica}}) საქორთუოშ ენდემ რე; ჩანს შირაქიშ რობუეფს, უმენტაშო სქირე დო ცხვეკ ტყას (მუსხირენ ვითობა). ოცჷორე (მორჩილჷთ) ძალამ ოშა-გოშა რე. საქორთუოშ ფურცელამ ტყალეფს ესვარილ რე ჭიჭენდი (თელამუში — {{lang-la|Ulmus elliptica}}), ნამუთ ჩანს სუბალპურ ორტყაფუშა დო ცჷ („კარაღაჯი“ — {{lang-la|Ulmus minor, Ulmus foliacea}}), ნამუთ ჩანს გვალაშ ტყალეფიშ შქა ორთყაფუშახ. ცჷ ჸინგჷმარზე დო ორომოთვინე რე, უჸორს შიმე დო ლამე დიხა, მარა ანდა გოლოფას დო დაღარ მენჯონასჷთ ჩანს. პირანს (ფურცელიშ გოფაჩუაშა) დო გჷმიღანს ორდო [[აფუნი|აფუნს]], კანკალე ბჟაეიოლაზიურ გავრობა — [[დამორჩილი|ჩამორჩილს]]. გჷთმარზუ 200-400 წანას. გჷმოღალას იჭყანს 15-40 წანაშ ხანს. იმიარებუ [[თასი (ჩანარი)|თასი]]თ, ჸონუათ დო ალნაფალუეფით. ხვეიანო ოკეთენს ძიკვიშ ათნამაჸას. ტომბას წუმოძინელ ელახიან ჯინჯეფიშ გეშა ბორიას ვეკართინე. გჷმირინუანა ბაღ-პარკეფიშ დო მინდორიშ ოთხილუე ღოზეფიშ გაფალარო. შოშეეფიშ დო რზეფიშ გაწვანებელო. გიშაკერზაფილო გიშეგორუაფჷნა გოლოფაგჷმარზე შქა აზიაშ ენდემი — „ლალბანდი“ ({{lang-la|Ulmus densa}}). ცჷშ [[მარქვა (ჩანარი)|მარქვა]] გჷმარზე დო მანგარ რე, ანდაღებულ ოხაბაკე მასალა რე (გიშაკერზაფილო სქვამ ნოღელეფიშ (კვაჟეფიშ) გეშა). გჷმირინუანა აკოგაფასჷთ. ==ლიტერატურა== {{ქსე|4|644|[[მიხეილ სახოკია]]}} [[კატეგორია:ცჷშობურეფი]] o0wh89lqfxnk3il8pk7aw3bh7ieb33f 253916 253915 2026-10-11T16:46:46Z Narazeni 826 /* */ 253916 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | ჯოხო =ცჷ | სურათიშ ფაილი =East Coker elm, 2.jpg | სურათიშ მუკნაჭარა =მორჩილ ცჷ | სურათიშ ეჭარუა =მორჩილ ცჷ | ჟინომაფე =[[ევკარიოტეფი]] | ომაფე =ჩანარეფი | გიმენომაფე = | გჷნართი =[[პეულამი ჩანარეფი|პეულამეფი]] | გიმენგჷნართი = | ჟინტიპი = | ტიპი = | გიმენტიპი = | superdivisio = | divisio = | subdivisio = | ჟინკლასი = | კლასი = | გიმენკლასი = | ინფრაკლასი = | ჟინრანწკი = | რანწკი =[[ვარდიშნერეფი]] | გიმენრანწკი = | ინფრარანწკი = | ჟინფანია = | ფანია =[[ცჷშობურეფი]] | გიმენფანია = | ჟინტრიბა = | ტრიბა = | გიმენტრიბა = | გვარი ='''ცჷ''' | გიმენგვარი = | supersectio = | sectio = | subsectio = | ბუნა = | გიმენბუნა = | ლათ =Ulmus | სექციაშ ჯოხო = | სექციაშ ტექსტი = | არეალიშ რუკა = | არეალიშ რუკაშ მუკნაჭარა = | არეალიშ რუკაშ სიგანა = | არეალიშ ლეგენდა = | iucnstatus = | ვიკინერობეფი = | commons = | iucn = | itis =19048 | ncbi =24735 }} '''ცჷ''', თაშნეშე '''ცგ''' ({{lang-la|Ulmus}}) — მარქვა [[ჩანარეფი|ჩანარეფიშ]] [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარ]] [[ცჷშობურეფი]]შ [[ფანია (ბიოლოგია)|ფანიაშე]]. ფურცელმაცჷმე, კანკალეშა იროწვანე (ტროპიკეფს დო სუბტროპიკეფს) ჯალეფ რე, ოშა-გოშათ — ბართვეფი. სიმაღალა 30-40 [[მეტრი|მ]] ონჭჷ. უღჷნა ჭიფე, კირუეფო აკოკორობილი, უმენტაშო ჟირსქესამ პეულეფი, სუამ კაკალია [[გუმნაღელი (ჩანარი)|გჷმნაღელი]]. გვარ იკათუანს 50-შა [[გვარობა]]ს, ნამუთ ჩანს ოორუე გვერდოშფეროშ ზჷმიერ ჰეერიშ ზონას, ნორთობურო სუბტროპიკეფიშ დო ტროპიკეფიშ გვალეფს. [[კავკაცია]]ს ჩანს 9 გვარობაა, [[საქორთუო]]სი — 5; თინეფშე ართი — [[ქორთულ ცჷ]] ({{lang-la|Ulmus geogrica}}) საქორთუოშ ენდემ რე; ჩანს შირაქიშ რობუეფს, უმენტაშო სქირე დო ცხვეკ ტყას (მუსხირენ ვითობა). ოცჷორე (მორჩილჷთ) ძალამ ოშა-გოშა რე. საქორთუოშ ფურცელამ ტყალეფს ესვარილ რე ჭიჭენდი (თელამუში — {{lang-la|Ulmus elliptica}}), ნამუთ ჩანს სუბალპურ ორტყაფუშა დო ცჷ („კარაღაჯი“ — {{lang-la|Ulmus minor, Ulmus foliacea}}), ნამუთ ჩანს გვალაშ ტყალეფიშ შქა ორთყაფუშახ. ცჷ ჸინგჷმარზე დო ორომოთვინე რე, უჸორს შიმე დო ლამე დიხა, მარა ანდა გოლოფას დო დაღარ მენჯონასჷთ ჩანს. პირანს (ფურცელიშ გოფაჩუაშა) დო გჷმიღანს ორდო [[აფუნი|აფუნს]], კანკალე ბჟაეიოლაზიურ გვარობა — [[დამორჩილი|ჩამორჩილს]]. გჷთმარზუ 200-400 წანას. გჷმოღალას იჭყანს 15-40 წანაშ ხანს. იმიარებუ [[თასი (ჩანარი)|თასი]]თ, ჸონუათ დო ალნაფალუეფით. ხვეიანო ოკეთენს ძიკვიშ ათნამაჸას. ტომბას წუმოძინელ ელახიან ჯინჯეფიშ გეშა ბორიას ვეკართინე. გჷმირინუანა ბაღ-პარკეფიშ დო მინდორიშ ოთხილუე ღოზეფიშ გაფალარო. შოშეეფიშ დო რზეფიშ გაწვანებელო. გიშაკერზაფილო გიშეგორუაფჷნა გოლოფაგჷმარზე შქა აზიაშ ენდემი — „ლალბანდი“ ({{lang-la|Ulmus densa}}). ცჷშ [[მარქვა (ჩანარი)|მარქვა]] გჷმარზე დო მანგარ რე, ანდაღებულ ოხაბაკე მასალა რე (გიშაკერზაფილო სქვამ ნოღელეფიშ (კვაჟეფიშ) გეშა). გჷმირინუანა აკოგაფასჷთ. ==ლიტერატურა== {{ქსე|4|644|[[მიხეილ სახოკია]]}} [[კატეგორია:ცჷშობურეფი]] rw4fleh319y2cshlt02gbju0ohqqyme 253917 253916 2026-10-11T16:51:44Z Narazeni 826 /* */ 253917 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | ჯოხო =ცჷ | სურათიშ ფაილი =East Coker elm, 2.jpg | სურათიშ მუკნაჭარა =მორჩილ ცჷ | სურათიშ ეჭარუა =მორჩილ ცჷ | ჟინომაფე =[[ევკარიოტეფი]] | ომაფე =ჩანარეფი | გიმენომაფე = | გჷნართი =[[პეულამი ჩანარეფი|პეულამეფი]] | გიმენგჷნართი = | ჟინტიპი = | ტიპი = | გიმენტიპი = | superdivisio = | divisio = | subdivisio = | ჟინკლასი = | კლასი = | გიმენკლასი = | ინფრაკლასი = | ჟინრანწკი = | რანწკი =[[ვარდიშნერეფი]] | გიმენრანწკი = | ინფრარანწკი = | ჟინფანია = | ფანია =[[ცჷშობურეფი]] | გიმენფანია = | ჟინტრიბა = | ტრიბა = | გიმენტრიბა = | გვარი ='''ცჷ''' | გიმენგვარი = | supersectio = | sectio = | subsectio = | ბუნა = | გიმენბუნა = | ლათ =Ulmus | სექციაშ ჯოხო = | სექციაშ ტექსტი = | არეალიშ რუკა = | არეალიშ რუკაშ მუკნაჭარა = | არეალიშ რუკაშ სიგანა = | არეალიშ ლეგენდა = | iucnstatus = | ვიკინერობეფი = | commons = | iucn = | itis =19048 | ncbi =24735 }} '''ცჷ''', თაშნეშე '''ცგ''' ({{lang-la|Ulmus}}) — მარქვა [[ჩანარეფი|ჩანარეფიშ]] [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარ]] [[ცჷშობურეფი]]შ [[ფანია (ბიოლოგია)|ფანიაშე]]. ფურცელმაცჷმე, კანკალეშა იროწვანე (ტროპიკეფს დო სუბტროპიკეფს) ჯალეფ რე, ოშა-გოშათ — ბართვეფი. სიმაღალა 30-40 [[მეტრი|მ]] ონჭჷ. უღჷნა ჭიფე, კირუეფო აკოკორობილი, უმენტაშო ჟირსქესამ პეულეფი, სუამ კაკალია [[გუმნაღელი (ჩანარი)|გჷმნაღელი]]. გვარ იკათუანს 50-შა [[გვარობა]]ს, ნამუთ ჩანს ოორუე გვერდოშფეროშ ზჷმიერ ჰეერიშ ზონას, ნორთობურო სუბტროპიკეფიშ დო ტროპიკეფიშ გვალეფს. [[კავკაცია]]ს ჩანს 9 გვარობაა, [[საქორთუო]]სი — 5; თინეფშე ართი — [[ქორთულ ცჷ]] ({{lang-la|Ulmus geogrica}}) საქორთუოშ ენდემ რე; ჩანს შირაქიშ რობუეფს, უმენტაშო სქირე დო ცხვეკ ტყას (მუსხირენ ვითობა). ოცჷორე (მორჩილჷთ) ძალამ ოშა-გოშა რე. საქორთუოშ ფურცელამ ტყალეფს ესვარილ რე ჭიჭენდი (თელამუში — {{lang-la|Ulmus elliptica}}), ნამუთ ჩანს სუბალპურ ორტყაფუშა დო ცჷ („კარაღაჯი“ — {{lang-la|Ulmus minor, Ulmus foliacea}}), ნამუთ ჩანს გვალაშ ტყალეფიშ შქა ორთყაფუშახ. ცჷ ჸინგჷმარზე დო ორომოთვინე რე, უჸორს შიმე დო ლამე დიხა, მარა ანდა გოლოფას დო დაღარ მენჯონასჷთ ჩანს. პირანს (ფურცელიშ გოფაჩუაშა) დო გჷმიღანს ორდო [[აფუნი|აფუნს]], კანკალე ბჟაეიოლაზიურ გვარობა — [[დამორჩილი|ჩამორჩილს]]. გჷთმარზუ 200-400 წანას. გჷმოღალას იჭყანს 15-40 წანაშ ხანს. იმიარებუ [[თასი (ჩანარი)|თასი]]თ, ჸონუათ დო ალნაფალუეფით. ხვეიანო ოკეთენს ძიკვიშ ათნამაჸას. ტომბას წუმოძინელ ელახიან ჯინჯეფიშ გეშა ბორიას ვეკართინე. გჷმირინუანა ბაღ-პარკეფიშ დო მინდორიშ ოთხილუე ღოზეფიშ გაფალარო. შოშეეფიშ დო რზეფიშ გაწვანებელო. გიშაკერზაფილო გიშეგორუაფჷნა გოლოფაგჷმარზე შქა აზიაშ ენდემი — „ლალბანდი“ ({{lang-la|Ulmus densa}}). ცჷშ [[მარქვა (ჩანარი)|მარქვა]] გჷმარზე დო მანგარ რე, ანდაღებულ ოხაბაკე მასალა რე (გიშაკერზაფილო სქვამ ნოჸელეფიშ (კვაჟეფიშ) გეშა). გჷმირინუანა აკოგაფასჷთ. ==ლიტერატურა== {{ქსე|4|644|[[მიხეილ სახოკია]]}} [[კატეგორია:ცჷშობურეფი]] p8rlhlccwbzqfqmsbf6cpn8bf20iyl2 0 44721 253945 2026-10-12T11:11:37Z Njilo 1885 ახალი ხასჷლა: ი 253945 wikitext text/x-wiki ი 91a70d5zf53vuuqemq1zvvtrsb1i02x 253946 253945 2026-10-12T11:12:38Z Njilo 1885 /* */ 253946 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში<br>José Eduardo dos Santos | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} rupqcsutewc5n5d9ogrqavxiilj2qc7 253947 253946 2026-10-12T11:13:10Z Njilo 1885 /* */ 253947 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Жозе Эдуарду душ Сантуш (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} ar8wydlmf4z1wr5lcyg0rnwopwx57y7 253948 253947 2026-10-12T11:13:31Z Njilo 1885 /* */ 253948 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Fulbert Youlou (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =230px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=დუშ სანტუში 2014 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} 88wzdaasnw15vsr0ugvtifmrghsc8i0 253949 253948 2026-10-12T11:13:59Z Njilo 1885 /* */ 253949 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Fulbert Youlou (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ფიულბერ იულუ 1959 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[ანგოლაშ პრეზიდენტი|ანგოლაშ მა-2 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} 9m7fe5fcwoxxwseebd1elm8wz6apoy9 253950 253949 2026-10-12T11:14:52Z Njilo 1885 /* */ 253950 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Fulbert Youlou (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ფიულბერ იულუ 1959 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-1 პრეზიდენტი | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} c9zho2q0ll1obo0a85xn95rkxaxlqi7 253951 253950 2026-10-12T11:14:59Z Njilo 1885 /* */ 253951 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Fulbert Youlou (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ფიულბერ იულუ 1959 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[21 ეკენია]], [[1979]] | პოსტი დიტუ =[[26 ეკენია]], [[2017]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} aj3edpekzdjasculafgrfo8zq5329yt 253952 253951 2026-10-12T11:15:53Z Njilo 1885 /* */ 253952 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Fulbert Youlou (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ფიულბერ იულუ 1959 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1960]] | პოსტი დიტუ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1963]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი =[[ჟოზე ვან-დუნემი]]<br>[[მარკულინუ მოკუ]]<br>[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]]<br>[[პაულუ კასომა]] | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[აგოსტინიო ნეტო]] | მონძე =[[ჟუან ლორენსუ]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} b0jsoswnf4lmwxgeuvpgv70kh4a9l44 253953 253952 2026-10-12T11:20:39Z Njilo 1885 /* */ 253953 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Fulbert Youlou (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ფიულბერ იულუ 1959 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1960]] | პოსტი დიტუ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1963]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ფერნანდუ და პიედადე დიაშ დუშ სანტუში]] (2010–2012)<br>[[მანუელ დომინგუშ ვისენტე]] (2012–2017) | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე =[[ალფონს მასამბა-დება]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} a0q9rrege02w9tex6qvzgd2c56pqm1e 253954 253953 2026-10-12T11:21:07Z Njilo 1885 /* */ 253954 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Fulbert Youlou (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ფიულბერ იულუ 1959 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1960]] | პოსტი დიტუ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1963]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე =[[ალფონს მასამბა-დება]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} bgb09d5vbk44wr9zipa8309hql20vtl 253955 253954 2026-10-12T11:23:35Z Njilo 1885 /* */ 253955 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Fulbert Youlou (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ფიულბერ იულუ 1959 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1960]] | პოსტი დიტუ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1963]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე =[[ალფონს მასამბა-დება]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-2 პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[8 ქირსეთუთა]], [[1958]] | პოსტი დიტუ2=[[21 გერგობათუთა]], [[1959]] | წიმოხონი2 =[[ჟაკ ობანგო]] | მონძე2 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} t12i5txqwavq95rcy7y5t7if55thknb 253956 253955 2026-10-12T11:23:49Z Njilo 1885 /* */ 253956 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Fulbert Youlou (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ფიულბერ იულუ 1959 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1960]] | პოსტი დიტუ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1963]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე =[[ალფონს მასამბა-დება]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|8|1942}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2022|7|8|1942|8|28}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-2 პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[8 ქირსეთუთა]], [[1958]] | პოსტი დიტუ2=[[21 გერგობათუთა]], [[1959]] | წიმოხონი2 =[[ჟაკ ოპანგო]] | მონძე2 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} 67wztyb73a07vh9xfyyjluzaslgh9md 253957 253956 2026-10-12T11:24:52Z Njilo 1885 /* */ 253957 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Fulbert Youlou (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ფიულბერ იულუ 1959 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1960]] | პოსტი დიტუ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1963]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე =[[ალფონს მასამბა-დება]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|19|7|1917}} | დაბადებაშ აბანი=[[ლუანდა]], [[პორტუგალიაშ ბჟადალი აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1972|5|6|1917|7|19}} | ღურაშ აბანი=[[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|ანგოლა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-2 პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[8 ქირსეთუთა]], [[1958]] | პოსტი დიტუ2=[[21 გერგობათუთა]], [[1959]] | წიმოხონი2 =[[ჟაკ ოპანგო]] | მონძე2 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} jcuh9kmrod4oj9nzejy5qhk6ltklomk 253958 253957 2026-10-12T11:29:05Z Njilo 1885 /* */ 253958 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Fulbert Youlou (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ფიულბერ იულუ 1959 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1960]] | პოსტი დიტუ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1963]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე =[[ალფონს მასამბა-დება]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|19|7|1917}} | დაბადებაშ აბანი=მადიბოუ, [[საფრანგეთიშ ეკვატორული აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1972|5|6|1917|7|19}} | ღურაშ აბანი=[[მადრიდი]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|კონგოშ რესპუბლიკა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[აზერბაიჯანიშ ონაფთობე ინდუსტრიაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|აზერბაიჯანიშ ონაფთობე სახენწჷფო აკადემია]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[მპლა]] (1958–2022) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-2 პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[8 ქირსეთუთა]], [[1958]] | პოსტი დიტუ2=[[21 გერგობათუთა]], [[1959]] | წიმოხონი2 =[[ჟაკ ოპანგო]] | მონძე2 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} cpsk5ghnl5a89wbb0aqx49dshe59asq 253959 253958 2026-10-12T11:30:23Z Njilo 1885 /* */ 253959 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Fulbert Youlou (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ფიულბერ იულუ 1959 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1960]] | პოსტი დიტუ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1963]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე =[[ალფონს მასამბა-დება]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|19|7|1917}} | დაბადებაშ აბანი=მადიბოუ, [[საფრანგეთიშ ეკვატორული აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1972|5|6|1917|7|19}} | ღურაშ აბანი=[[მადრიდი]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|კონგოშ რესპუბლიკა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია = | ჯილდოეფი = | პარტია =[[აფრიკაშ ინტერესეფიშ თხილუაშ დემოკრატიული რსხუ]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-2 პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[8 ქირსეთუთა]], [[1958]] | პოსტი დიტუ2=[[21 გერგობათუთა]], [[1959]] | წიმოხონი2 =[[ჟაკ ოპანგო]] | მონძე2 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} 3f2bnsbjpmik23cqzih56w3odq4gb2p 253960 253959 2026-10-12T11:31:41Z Njilo 1885 /* */ 253960 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Fulbert Youlou (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ფიულბერ იულუ 1959 წანას | ხეშმოჭარუა =José Eduardo dos Santos signature (transparent).png | რანწკი =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1960]] | პოსტი დიტუ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1963]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე =[[ალფონს მასამბა-დება]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|19|7|1917}} | დაბადებაშ აბანი=მადიბოუ, [[საფრანგეთიშ ეკვატორული აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1972|5|6|1917|7|19}} | ღურაშ აბანი=[[მადრიდი]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|კონგოშ რესპუბლიკა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[აფრიკაშ ინტერესეფიშ თხილუაშ დემოკრატიული რსხუ]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-2 პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[8 ქირსეთუთა]], [[1958]] | პოსტი დიტუ2=[[21 გერგობათუთა]], [[1959]] | წიმოხონი2 =[[ჟაკ ოპანგო]] | მონძე2 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} mch3ji7a7cpnv3ijg5msmqr1dpoxf4d 253961 253960 2026-10-12T11:31:53Z Njilo 1885 /* */ 253961 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Fulbert Youlou (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ფიულბერ იულუ 1959 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1960]] | პოსტი დიტუ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1963]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე =[[ალფონს მასამბა-დება]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|19|7|1917}} | დაბადებაშ აბანი=მადიბოუ, [[საფრანგეთიშ ეკვატორული აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1972|5|6|1917|7|19}} | ღურაშ აბანი=[[მადრიდი]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|კონგოშ რესპუბლიკა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[აფრიკაშ ინტერესეფიშ თხილუაშ დემოკრატიული რსხუ]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-2 პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[8 ქირსეთუთა]], [[1958]] | პოსტი დიტუ2=[[21 გერგობათუთა]], [[1959]] | წიმოხონი2 =[[ჟაკ ოპანგო]] | მონძე2 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} etepr4mvzfzhplw9ascu8y7m8cuu31d 253962 253961 2026-10-12T11:34:15Z Njilo 1885 /* */ 253962 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Fulbert Youlou (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ფიულბერ იულუ 1959 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1960]] | პოსტი დიტუ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1963]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე =[[ალფონს მასამბა-დება]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|19|7|1917}} | დაბადებაშ აბანი=მადიბოუ, [[საფრანგეთიშ ეკვატორული აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1972|5|6|1917|7|19}} | ღურაშ აბანი=[[მადრიდი]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|კონგოშ რესპუბლიკა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[აფრიკაშ ინტერესეფიშ თხილუაშ დემოკრატიული რსხუ]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-2 პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[8 ქირსეთუთა]], [[1958]] | პოსტი დიტუ2=[[21 გერგობათუთა]], [[1959]] | წიმოხონი2 =[[ჟაკ ოპანგო]] | მონძე2 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ფიულბერ იულუ''' (დ. [[19 კვირკვე]], [[1917]] ღ. [[6 მესი]], [[1972]]) კონგოარი კათოლიკე პაპა დო პოლიტიკოსი, [[კონგოშ რესპუბლიკა]]შ მა-1 პრეზიდენტი 1960-1963 წანეფს. bplglhrjrs204ja4ppc977m95sny3sx 253963 253962 2026-10-12T11:34:43Z Njilo 1885 /* */ 253963 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Fulbert Youlou (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ფიულბერ იულუ 1959 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1960]] | პოსტი დიტუ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1963]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე =[[ალფონს მასამბა-დება]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|19|7|1917}} | დაბადებაშ აბანი=მადიბოუ, [[საფრანგეთიშ ეკვატორული აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1972|5|6|1917|7|19}} | ღურაშ აბანი=[[მადრიდი]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|კონგოშ რესპუბლიკა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[აფრიკაშ ინტერესეფიშ თხილუაშ დემოკრატიული რსხუ]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-2 პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[8 ქირსეთუთა]], [[1958]] | პოსტი დიტუ2=[[21 გერგობათუთა]], [[1959]] | წიმოხონი2 =[[ჟაკ ოპანგო]] | მონძე2 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ფიულბერ იულუ''' (დ. [[19 კვირკვე]], [[1917]] — ღ. [[6 მესი]], [[1972]]) — კონგოარი კათოლიკე პაპა დო პოლიტიკოსი, [[კონგოშ რესპუბლიკა]]შ მა-1 პრეზიდენტი 1960-1963 წანეფს. b0gnfkstbtlzgc6fa1m1dwti7esnylv 253964 253963 2026-10-12T11:35:13Z Njilo 1885 /* */ 253964 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Fulbert Youlou (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ფიულბერ იულუ 1959 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1960]] | პოსტი დიტუ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1963]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე =[[ალფონს მასამბა-დება]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|19|7|1917}} | დაბადებაშ აბანი=მადიბოუ, [[საფრანგეთიშ ეკვატორული აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1972|5|6|1917|7|19}} | ღურაშ აბანი=[[მადრიდი]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|კონგოშ რესპუბლიკა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[აფრიკაშ ინტერესეფიშ თხილუაშ დემოკრატიული რსხუ]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-2 პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[8 ქირსეთუთა]], [[1958]] | პოსტი დიტუ2=[[21 გერგობათუთა]], [[1959]] | წიმოხონი2 =[[ჟაკ ოპანგო]] | მონძე2 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ფიულბერ იულუ''' (დ. [[19 კვირკვე]], [[1917]] — ღ. [[6 მესი]], [[1972]]) — კონგოარი კათოლიკე პაპა დო პოლიტიკოსი, [[კონგოშ რესპუბლიკა]]შ [[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|მა-1 პრეზიდენტი]] 1960-1963 წანეფს. jh7nrg02i2avvcnregll0t08tnrlgs8 253965 253964 2026-10-12T11:37:02Z Njilo 1885 /* */ 253965 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ფიულბერ იულუ<br>Fulbert Youlou | სურათი=Fulbert Youlou (cropped).JPG | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ფიულბერ იულუ 1959 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-1 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1960]] | პოსტი დიტუ =[[15 მარაშინათუთა]], [[1963]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=პოსტიქ გიჭყჷ | მონძე =[[ალფონს მასამბა-დება]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|19|7|1917}} | დაბადებაშ აბანი=მადიბუ, [[საფრანგეთიშ ეკვატორული აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1972|5|6|1917|7|19}} | ღურაშ აბანი=[[მადრიდი]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|კონგოშ რესპუბლიკა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[აფრიკაშ ინტერესეფიშ თხილუაშ დემოკრატიული რსხუ]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-2 პრემიერ-მინისტრი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[8 ქირსეთუთა]], [[1958]] | პოსტი დიტუ2=[[21 გერგობათუთა]], [[1959]] | წიმოხონი2 =[[ჟაკ ოპანგო]] | მონძე2 =პოსტიქ გეუქვჷ | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ფიულბერ იულუ''' (დ. [[19 კვირკვე]], [[1917]] — ღ. [[6 მესი]], [[1972]]) — კონგოარი კათოლიკე პაპა დო პოლიტიკოსი, [[კონგოშ რესპუბლიკა]]შ [[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|მა-1 პრეზიდენტი]] 1960-1963 წანეფს. bxbgjmmut4cn3an38i1a4uzir2ccl7e