װיקיפּעדיע yiwiki https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%98_%D7%96%D7%99%D7%99%D7%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter מעדיע באַזונדער רעדן באַניצער באַניצער רעדן װיקיפּעדיע װיקיפּעדיע רעדן טעקע טעקע רעדן מעדיעװיקי מעדיעװיקי רעדן מוסטער מוסטער רעדן הילף הילף רעדן קאַטעגאָריע קאַטעגאָריע רעדן פארטאל פארטאל רעדן TimedText TimedText talk יחידה שיחת יחידה אירוע שיחת אירוע 0 18078 600808 600537 2026-06-01T17:58:12Z Jerichoo 77 60464 וואגנער האט נישט נאר איין איי. קיין באווייז פֿאַר דיסע אויסזאָגע. 600808 wikitext text/x-wiki {{אישיות}} '''ריכארד וואגנער''' ([[22סטן מיי]] [[1813]] - [[13טן פעברואר]] [[1883]]) איז געווען א [[דייטשלאנד|דייטשער]] [[קאמפאזיטאר]] און א גרויסער רעפארמאטאר פון דער [[אפערע]]-קונסט. == ביאגראפיע == וואגנער איז געבוירן אין [[לייפציג]] אין יאר [[1813]] צו קארל פרידריך וואגנער און יאהאנא בריל. ער איז געשטארבן אין [[ווענעציע]] פון א [[הארץ אטאקע]] אין [[1883]]. ער האט געשאפן 11 אפערעס:"ריענצי","דער פליענדיקער האלאנדער","טאנהויזער","לאענגרין","דאס ריינער גאלד","די וואלקיריעס","טריסטאן און איזאלדע","די מייסטערזינגערס פון נירנבערג","זיגפריד","די געטערשקיעה" און "פארסיפאל". וואגנער האט אויך אנגעשריבן עטלעכע עסייען וועגן דער דייטשישער קולטור בכלל און מוזיק בפרט, וואס ער האט אין זיי אויסגעדרוקט זיינע אנטיסעמיטישע איבערצייגונגען. היסטאריקער ווייזן אן,אז [[היטלער]] האט זייער ליב געהאט זיינע מוזיקאלישע ווערק צוליב דעם. ער איז געווען פון די רעוואלוציאנערן אין דער [[סאקסאנישער]] קעניגרייך אין דייטשלאנד, און האט געמוזט אנטלויפן פון [[דרעזדן]] אין [[גלות]] אריין, נאכדעם וואס די [[רעוואלוציע]] איז דורכגעפאלן. {{DEFAULTSORT:וואגנער, ריכארד}} [[קאַטעגאָריע:אנטיסעמיטן]] [[קאַטעגאָריע:דייטשע קאמפאזיטארן]] 0ypmawawf6h3miswrjqsvftt4w97c3w 0 35521 600809 594222 2026-06-01T18:23:32Z Jerichoo 77 60464 פארראכטן גראמאטיק 600809 wikitext text/x-wiki די '''הייליגע רוימישע אימפעריע''' ([[דייטשיש]]: ''Heiliges Römisches Reich'') איז געווען א צוזאמענשטעל פון ראיאנען און פרייע שטעט אין צענטראלער [[אייראפע]] געהערשט פון א קייסער געווילט דורך די [[פירשט]]ן און מאגיסטראטן פון די אלע ראיאנען און שטעט אין דער אימפעריע. די אימפעריע האט אנגעהויבן אין יאר [[800]] ווען דער מלך [[קארל דער גרויסער]] פון די פראנקען איז געקרוינט געווארן קייסער. נאך זיין טויט איז זיין אימפעריע געווארן געטיילט צווישן זיינע דריי זין. אין [[962]] איז אטא דער ערשטער פון מזרח פראנקיע געווארן דער הייליגער קייסער, און די אימפעריע האט גענומען דעם טיטל "הייליגע רוימישע אימפעריע". ביז דעם [[13טער י"ה|13טן יארהונדערט]] האט די אימפעריע טאקע געהערשט, אבער נאכדעם איז די קראפט אריבער צו די הערצאגשאפטן אין דער אימפעריע. צום סוף איז די אימפעריע נישט געווען מער ווי א נאמען. הונדערטער יארן האט זיך געהערשט דאס [[האפסבורגער הויז]] איבער דער אימפעריע. די אימפעריע האָט עקזיסטירט ביז זי איז צעלאָזן געוואָרן דורך [[נאפאלעאן באנאפארטע]] אין [[1806]]. [[קאַטעגאָריע:אימפעריעס]] [[קאַטעגאָריע:דייטשלאנד]] [[קאַטעגאָריע:היסטאריע פון אייראפע]] czu6k7g89v2q88mjplg89f3cgx0zuo7 0 54936 600810 2026-06-01T20:35:58Z ~2026-32830-15 61602 געשאַפֿן בלאַט מיט ''''פרויען־שרייבערינס אין מאדערנער אידישער ליטעראטור''' זענען א וויכטיגער טייל פון דער [[אידישע ליטעראטור|אידישער ליטערארישער]] טראדיציע. זינט סוף ניינצנטן יארהונדערט האבן פרויען געשפילט א שטייגנדיקע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון [[אידיש]], ביישטייערנדיג...' 600810 wikitext text/x-wiki '''פרויען־שרייבערינס אין מאדערנער אידישער ליטעראטור''' זענען א וויכטיגער טייל פון דער [[אידישע ליטעראטור|אידישער ליטערארישער]] טראדיציע. זינט סוף ניינצנטן יארהונדערט האבן פרויען געשפילט א שטייגנדיקע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון [[אידיש]], ביישטייערנדיג צו פאעזיע, פראזע, זשורנאליסטיק, זכרונות־ליטעראטור און ליטערארישע קריטיק. זייערע ווערק האבן אפט באהאנדלט טעמעס ווי פרויען'ס לעבן, פאמיליע, ארבעט, עמיגראציע, אידענטיטעט, און די ענדערונגען וואס מאדערניזאציע האט געברענגט אין אידישע געזעלשאפט.Dina Abramowicz, ''The Women Writers of Yiddish Literature'', YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe. == הינטערגרונט == ביז צום ניינצנטן יארהונדערט איז דער עולם פון אידישער ליטעראטור געווען מערסטנס באהערשט דורך מענער. מיט דער פארשפרייטונג פון בילדונג צווישן אידישע פרויען און דער אנטוויקלונג פון דער [[השכלה]] און שפעטער פון וועלטליכע אידישע קולטור, האבן מער פרויען אנגעהויבן שרייבן און פובליצירן אין אידישע צייטונגען און זשורנאלן.Kathryn Hellerstein, ''A Question of Tradition: Women Poets in Yiddish'', Stanford University Press, 2014. אין די ערשטע יארן פונעם צוואנציגסטן יארהונדערט זענען אידישע פרויען־שרייבערינס געווארן א באקאנטער טייל פון דער ליטערארישער וועלט אין [[מזרח אייראפע]], [[פאראייניגטע שטאטן]] און אנדערע צענטערס פון אידישן לעבן.Ruth Wisse, ''A Little Love in Big Manhattan'', Harvard University Press, 1988. == הויפט פיגורן == === קאדיע מאלאדאווסקי === [[קאדיע מאלאדאווסקי]] (1894–1975) ווערט גערעכנט צווישן די וויכטיגסטע אידישע דיכטערינס פונעם צוואנציגסטן יארהונדערט. זי האט געשריבן פאעזיע, קינדער־ליטעראטור און עסייען. אירע ווערק באהאנדלען רעליגיעזע טראדיציעס, פרויען'ס ערפארונגען, און די טראגעדיע פון [[חורבן אייראפע]].Kathryn Hellerstein (ed.), ''Paper Bridges: Selected Poems of Kadya Molodowsky'', Detroit: Wayne State University Press, 1999. === סעליע דראפקין === [[סעליע דראפקין]] (1887–1956) איז געווען באקאנט פאר איר אינטענסיווע, פערזענליכע פאעזיע. זי האט אפט געשריבן וועגן ליבע, באגער, איינזאמקייט און די פסיכאלאגישע וועלט פון דעם יחיד. איר סטיל איז געווען אומגעווענליך אפן פאר איר תקופה.Faith Jones (ed.), ''The Tribe of Dina: A Jewish Women's Anthology'', Jewish Publication Society, 2006. === אנה מארגאלין === [[אנה מארגאלין]] (1887–1952) איז געווען א דיכטערין און זשורנאליסטין, וועלכע ווערט היינט אנגעזען אלס איינע פון די הויפט פיגורן פון דער מאדערניסטישער אידישער פאעזיע. אירע לידער זענען באקאנט פאר זייער פסיכאלאגישן טיפקייט און שפראכליכן קונסט־פארמעגן.Ruth Murphy, ''Anna Margolin: Poet of Modernity'', Journal of Modern Jewish Studies, Vol. 8, No. 2 (2009). == טעמעס == די ווערק פון פרויען־שרייבערינס האבן אריינגעברענגט נייע פערספעקטיוון אין אידישער ליטעראטור. צווישן די הויפט טעמעס זענען געווען: פרויען'ס בילדונג און זעלבסטשטענדיקייט מאמעשאפט און פאמיליע עמיגראציע און קולטורעלע ענדערונגען רעליגיעזע און וועלטליכע אידענטיטעט שטאטישע און מאדערנע לעבן־ערפארונגען דער חורבן און זיינע נאכווייען פארשער האבן באמערקט אז פרויען־שרייבערינס האבן אפט באשריבן דערפארונגען וועלכע זענען געווען ווייניג פארטרעטן אין די ווערק פון מענער־שרייבער.Irena Klepfisz, "Queens of Contradiction: A Feminist Introduction to Yiddish Women Writers", in ''The Tribe of Dina'', 1986. == פארשונג און ירושה == אין די לעצטע דעקאדן האט זיך שטארק פארגרעסערט דער אקאדעמישער אינטערעס אין אידישע פרויען־שרייבערינס. אוניווערסיטעטן, פארשונג־אינסטיטוציעס און ליטערארישע פראיעקטן האבן ארויסגעגעבן נייע אויסגאבעס, איבערזעצונגען און שטודיעס פון זייערע ווערק.YIVO Institute for Jewish Research, ''YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe'', articles on Yiddish women writers. די שרייבערינס ווערן היינט אנגעזען אלס א יסודות'דיגער טייל פון דער געשיכטע פון מאדערנער אידישער ליטעראטור, און זייער השפעה ווערט דערקענט סיי אין אידישע סיי אין אלגעמיינע ליטערארישע שטודיעס. == זעט אויך == [[אידישע ליטעראטור]] [[אידישע פאעזיע]] [[אידיש]] [[השכלה]] [[קאדיע מאלאדאווסקי]] [[סעליע דראפקין]] [[אנה מארגאלין]] == רעפערענצן == == ביבליאגראפיע == Hellerstein, Kathryn. ''A Question of Tradition: Women Poets in Yiddish''. Stanford University Press, 2014. Jones, Faith (ed.). ''Gender and Jewish History''. Indiana University Press, 2008. Klepfisz, Irena. ''The Tribe of Dina: A Jewish Women's Anthology''. Jewish Publication Society. YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe. f1u64ky7y8ko67tszsdlafu1zm5iu7j 0 54937 600811 2026-06-01T20:44:15Z ~2026-32830-15 61602 געשאַפֿן בלאַט מיט '{{אינפאָקעסטל פירמע|נאָמען=עפּל אינק.|בילד=Apple logo black.svg|טיפ=ציבורישע פֿירמע|געשעפט=טעכנאָלאָגיע|געגרינדעט=1טן אַפּריל 1976|גרינדערס=[[סטיוו דזשאָבס]], [[סטיוו וואָזניאק]], [[ראָנאַלד וויין]]|הויפּטקוואַרטיר=[[קופּערטינאָ, קאַליפאָרניע]], פֿאַראייניקטע שטאַט...' 600811 wikitext text/x-wiki {{אינפאָקעסטל פירמע|נאָמען=עפּל אינק.|בילד=Apple logo black.svg|טיפ=ציבורישע פֿירמע|געשעפט=טעכנאָלאָגיע|געגרינדעט=1טן אַפּריל 1976|גרינדערס=[[סטיוו דזשאָבס]], [[סטיוו וואָזניאק]], [[ראָנאַלד וויין]]|הויפּטקוואַרטיר=[[קופּערטינאָ, קאַליפאָרניע]], [[פֿאַראייניקטע שטאַטן]]|סעאָ=[[טים קוק]]|פּראָדוקטן=[[iPhone]], [[iPad]], [[Macintosh]], [[Apple Watch]], [[Apple TV]]|סערוויסעס=[[iOS]], [[macOS]], [[iCloud]], [[Apple Music]], [[Apple Pay]]}} '''עפּל אינק.''' (ענגליש: ''Apple Inc.'') איז אַן אַמעריקאַנער מולטינאַציאָנאַלע טעכנאָלאָגיע־פֿירמע וואָס אַנטוויקלט קאַנסומער־עלעקטראָניק, קאָמפּיוטערס, ווייכווארג און דיגיטאַלע סערוויסעס. די פֿירמע איז איינער פֿון די גרעסטע טעכנאָלאָגיע־קאָרפּאָראַציעס אין דער וועלט און אַ הויפּט־שפּילער אין דער גלאבאַלער דיגיטאַלער עקאָנאָמיע. == געשיכטע == עפּל איז געגרינדעט געוואָרן אין 1976 דורך [[סטיוו דזשאָבס]], [[סטיוו וואָזניאק]] און [[ראָנאַלד וויין]]. זייער ערשטע פּראָדוקט, דער [[Apple I]], איז געווען אַ פּערזענלעכער קאָמפּיוטער וואָס האָט געלייגט די יסודות פֿאַר דער פּערזענלעכער קאָמפּיוטער־רעוואלוציע.Encyclopaedia Britannica – Apple Inc. אין 1977 איז אַרויסגעקומען דער [[Apple II]], וואָס איז געוואָרן איינע פֿון די מערסט מצליחדיקע קאָמפּיוטערס פון זײַן תקופה. אין 1984 האָט עפּל באַקאַנט געמאכט דעם [[Macintosh]], וועלכער האָט איינגעפֿירט אַ גראַפֿישן באַניצער־אינטערפֿייס און מויז־ניצול. אין די 1990ער יאָרן האָט די פֿירמע דורכגעמאַכט שוועריקייטן און פאַרלוסטן אין מאַרק־שאַרע. אין 1997 איז סטיוו דזשאָבס צוריקגעקומען און האָט אָנגעהויבן אַ ריאָרגאַניזאַציע וואָס האָט געבראַכט אַ שטאַרקער וואוקס. == 21סטן יאָרהונדערט און נײַע פּראָדוקטן == אין די 2000ער יאָרן האָט עפּל אַרויסגעגעבן אַ סעריע רעוואלוציאָנערע פּראָדוקטן: [[iPod]] – מוזיק־פּלייַער [[iPhone]] (2007) – סמאַרטפֿאָן וואָס האָט איבערגעבויט דעם מאָביל־מאַרק [[iPad]] (2010) – טאַבלעט־קאָמפּיוטער די פּראָדוקטן האָבן שטאַרק געענדערט קאַנסומער־טעכנאָלאָגיע און געשטארקט עפּל'ס פּאָזיציע ווי אינדוסטריע־לידער. == ווייכווארג און עקאָסיסטעם == עפּל אַנטוויקלט אייגענע אָפּערירן־סיסטעמען: [[iOS]] – פֿאַר מאָבילע דעוויסעס [[macOS]] – פֿאַר קאָמפּיוטערס [[watchOS]] – פֿאַר Apple Watch די פֿירמע אָפפערט אויך סערוויסעס ווי [[iCloud]], [[Apple Music]] און [[Apple Pay]], וואָס אַרבעטן אינטעגרירט אינעם עפּל־עקאָסיסטעם. == געשעפט און עקאָנאָמישע פּאָזיציע == עפּל איז אַ פובליק האַנדל־געשעפט אויף דער [[NASDAQ]] בערזע אונטער דעם סימבאָל AAPL. זי איז איינער פֿון די מערסט ווערטפֿולע פֿירמעס אין דער וועלט, מיט אַ מאַרק־קאַפּיטאַליזאַציע וואָס איז אָפֿט איבער $2 טריליאָן. דער הויפּט־עקזעקוטיוו אָפיציר איז [[טים קוק]], וועלכער האָט איבערגענומען די פירערשאַפֿט נאָך דער טויט פון [[סטיוו דזשאָבס]] אין 2011. == השפּעה == עפּל האָט אַ גרויסע השפּעה אויף: דיזיין־סטאַנדאַרטן אין טעכנאָלאָגיע סמאַרטפֿאָן־אינדוסטריע דיגיטאַלע מוזיק און מעדיע־פארשפּרייטונג קאַנסומער־עקאָסיסטעמען == קריטיק == די פֿירמע האָט אויך באַקומען קריטיק וועגן: הויך פּרייזן פון פּראָדוקטן באַגרענעצטע רעפּאַראַטור־אָפּציעס אַרבעט־קאַנדיציעס אין אינטערנאַציאָנאַלע לאַכעדיק־פֿאַבריקאַציע == זעט אויך == [[טעכנאָלאָגיע]] [[קאָמפּיוטער]] [[סמאַרטפֿאָן]] [[סטיוו דזשאָבס]] [[Macintosh]] == רעפֿערענצן == == עקסטערנע לינקס == [https://www.apple.com עפל אינק. – אפיציעלע וועבזײַט] == קאַטעגאָריעס == 8d100l8qax6g7vtlybpabbe7reponkb