וויליאמסבורג, ברוקלין

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="yi">
  <siteinfo>
    <sitename>װיקיפּעדיע</sitename>
    <dbname>yiwiki</dbname>
    <base>https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%98_%D7%96%D7%99%D7%99%D7%98</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.8</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">מעדיע</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">באַזונדער</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">רעדן</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">באַניצער</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">באַניצער רעדן</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">װיקיפּעדיע</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">װיקיפּעדיע רעדן</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">טעקע</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">טעקע רעדן</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">מעדיעװיקי</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">מעדיעװיקי רעדן</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">מוסטער</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">מוסטער רעדן</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">הילף</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">הילף רעדן</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">קאַטעגאָריע</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">קאַטעגאָריע רעדן</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">פארטאל</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">פארטאל רעדן</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">יחידה</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">שיחת יחידה</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">אירוע</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">שיחת אירוע</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>וויליאמסבורג, ברוקלין</title>
    <ns>0</ns>
    <id>843</id>
    <revision>
      <id>601232</id>
      <parentid>600324</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T01:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>40859</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>601232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32673" sha1="n1zqavbtqguwhf5s73npfb1jztaxgea" xml:space="preserve">{{רעקאמענדירטער ארטיקל}}{{יישוב
|נאמען= וויליאַמסבורג
|סארט יישוב= געגנט
|אמטשפראך נאמען=
|הערב=
|פאן=
|בילד= Willidushinski.jpg
|באשרייבונג= די דושינסקי הייזער אין וויליאמסבורג
|מדינה= [[ניו יארק]]
|גרינדונג דאטע=
|קאארדינאטן= {{coord|40.71|-73.96|type:city_region:US-NY|display=inline,title}}
|אפטייל טיפ=
|אפטייל נאמען=
|געביט=
|ראיאן=
|דיסטריקט=
|בירגערמייסטער=
|גובערנאטאר=
|טיפ אונטעראפטייל=
|דיסטריקטן אין ראיאן=
|שטעט אין ראיאן=
|ראיאן הויפטשטאט=
|מוטערשטאט=
|אפיציעלע שפראך=
|שטח=
|הייך=
|באפעלקערונג= 113,000
|באפעלקערונג יאר= 2010
|באפעלקערונג הערה= 
|מטרופולין=
|הערת מטרופולין=
|צפיפות=
|צייט זאנע=
|אתר אינטרנט={{URL|www.williamsburg.nyc}}
|מאפע=
|פרטימדיקע מאפע=
|לאקאציע מאפע=
|סטאטיסטיק=
}}
'''וויליאַמסבורג''' ([[ענגליש]]: Williamsburg) איז אַ געגנט אין צפון [[ברוקלין]], [[ניו-יאָרק]], צופוסנס פונעם [[וויליאמסבורג בריק|וויליאַמסבורג בריק]] וואָס פירט קיין [[מאנהעטן|מאַנהעטן]]. עס האָט אַ גרויסע געמיינדע פון חסידישע אידן.

[[טעקע:Willibrg.jpg|קליין|343x343פיקס|דער וויליאַמסבורג בריק]]
[[טעקע:Yiden on brg.jpg|קליין|250x250פיקס|אידן שפּאַצירן אויפן בריק]]
[[טעקע:Willibldg.jpg|קליין|340x340פיקס|א טיפישע ניי-וויליאמסבורגער געביידע]]
[[טעקע:Brooklyn from the Air.jpg|קליין|250x250פיקס|דער וויליאמסבורגער אומגעגנט פון דער הייך]]
[[טעקע:Navyyard.jpg|קליין|250x250פיקס|דער נעיווי יארד אינדוסטריעלער געגנט וואס גרעניצט זיך מיט וויליאמסבורג]]
[[טעקע:Willitznius.jpg|קליין|250x250פיקס|א טאוול אין גאס וואס רופט צו צניעותדיגער קליידונג]]
[[טעקע:Satmarwilli.jpg|קליין|250x250פיקס|רבי [[זלמן לייב טייטלבוים]] פון סאטמאר ביי א באגלייטן אויף די וויליאמסבורגער גאסן]]
[[טעקע:1Zelda.jpg|קליין|340x340פיקס|דער באקאנטער וויליאמסבורגער געשעפטסמאן זעלדא פארטראכטערהייט]]
[[טעקע:Williamsb. flag.jpg|קליין|339x339px|ביים פארברענען דעם ציוניסטישן פאן אום פורים נאכמיטאג ביי ליע עוו. קאר. היוז סט.]]

== היסטאָריע ==
=== גרינדונג ===
אין 1638, האָט די 'האָלענדישע מערב אינדיע פירמע' געקויפט דעם שטח פון די 'לענאַפּי נאַטיווע אַמעריקאַנער' וואָס האָבן פאַרנומען דעם שטח. אין 1661, האָט די פירמע געדונגען די שטאָט פון Boswijck, אַרייַנגערעכנט לאַנד וואָס וועט שפּעטער ווערן וויליאַמסבורג. נאָכדעם וואָס די ענגלישע האָבן איבערגענומען ניו נעטהערלאַנד אין 1664, איז דער נאָמען פון דער שטאָט אַנגליזירט געוואָרן צו [[בושוויק]]. אין קאָלאָניאַלע צייטן, פלעגן דאָרפסלײַט רופן די געגנט &quot;בושוויק שאָר (ברעג)&quot;. דער נאָמען האָט אָנגעהאַלטן אומגעפער 140 יאָר. בושוויק שאָר איז אָפּגעהאַקט געוואָרן פון די אַנדערע דערפער אין בושוויק דורך 'בושוויק קריק' צום צפון און דורך 'קריפּפּלבוש', אַ געגנט פון דיק, באָגגי קשאַק לאַנד וואָס האָט זיך געצויגן פֿון 'וואָלאַבאָוט קריק' ביז צו 'נעווטאָוון קריק', צום דרום און מזרח. רעזידענטן פון בושוויק פלעגן רופֿן בושוויק שאָר &quot;די סטראַנד (שנירל)&quot;.

פאַרמערס און גערטנערס פון די אַנדערע בושוויק דערפער פלעגן שיקן זייערע סחורה צו 'בושוויק ברעג' אריבערגעפירט צו ווערן די מזרח טייך (איסט ריווער) צו [[ניו יאָרק סיטי]] פֿאַר פאַרקויף דורך אַ מאַרק אין די היינטיקע 'גראַנד סטריט'. די גינסטיגע אָרט פון בושוויק שאָר נאָענט צו ניו יארק סיטי האָט געפירט צו דער שאַפונג פון עטלעכע פאַרמינג דיוועלאַפּמענטן. אין יאָר תקנ&quot;ב (1802), האָט [[אומבאוועגלעכע גיטער|גרונטייגנס]] ספּעקולאַנט ריטשאַרד מ. װאוּדהאל אָפּגעקױפט דרײַצן אקער (53,000 מ²) אריבער די איסט ריווער. ער האט געלאזט קאלאנעל יונתן וויליאמס, אן אמעריקאנער [[אינזשעניר]], איבערקוקן די אייגנטום, און עס אַ נאָמען געגעבן ''וויליאמסבורג'' נאָך אים.

=== נאך דער צווייטער וועלט־מלחמה===
אין וויליאמסבורג פלעגט קורסירן א טראלי &quot;פון בערי ביז גערי&quot;, וואס האט זיך אנגעהויבן אין די ס' יארן דורך אברהם יהודה לעבאוויטש, א [[קאשוי (הויף)|קאשוי]] [[זאליס|סאטמארער]] חסיד און תלמיד, און פון דעם איז געבוירן געווארן די [[דבר יום ביומו]].

== באפעלקערונג ==
די מערהייט איינוואוינער היינט צו טאג זענען [[חסידות|חסידישע]] אידן מערסטנס [[אונגארן|אונגארישע]] אפשטאמיגע וואס האבן זיך אהערגעצויגען אין די יארן נאך דער [[צווייטער וועלט מלחמה]]. אויך וואוינען דארטן א באדייטנדע צאל אפשטאמיגע פון [[פארטא ריקא]], [[שווארצע]] און [[ארטיסטן]].

די אידישע באפעלקערונג אין וויליאמסבורג זענען צוטיילט צו א באדייטענדע צאל געמיינדעס. די גרעסטע געמיינדע איז [[סאטמאר (הויף)|סאטמאר]], וואס איז היינט צוטאגס צוטיילט צווישן די צוויי גרויסע פראקציעס, די [[ארונים]] און די [[זאלוינים]]. ווי אויך זענען דא דארטן די גרעסערע קהילות ווי [[פאפא (הויף)|פאפא]], [[וויזשניץ (הויף)|וויזשניץ]], [[קראלי]], [[ספינקא (הויף)|ספינקא]], [[קלויזענבורג]], וויען, נייטרא, [[קראסנא]], [[קהילת צעהלים|צעהלים]], [[קהילת שאפראן|שאפראן]], [[דינוב]], [[סקווירא (הויף)|סקווירא]], [[בעלזא]], [[בעלז-מאכניווקע]] און נאך. טייל פון די האבן אייגענע [[שול]]ן, [[תלמוד תורה]]'ס פאר יונגלעך, [[שולע]]ס פאר מיידלעך און [[קעמפס]] אין די [[קעטסקילס]] פארן זומער. א טייל האבן אויך אייגענע [[מקוה]]'ס, זאלן, [[מצה בעקעריי]]ען, און פארשידענע ערליי אינסטיטוציעס וואס פעלט זיך אויס צום אידישן לעבן.

== וויליאמסבורג אין נומערן ==
* אין וויליאמסבורג וואוינען אין 2018 ארום 18,000 משפחות.
* די צענזוס פון יאר 2010 האט געפונען ארום 80,000 נפשות אין וויליאמסבורג.
* קרוב צו 36,000 קינדער לערנען אין די חדרים, ישיבות און מיידל שולעס אין שטאט.

== פּאָליטיק און מחלוקתן ==
=== אַרטיסטן ===
אין משך פון די לעצטע יאָרן האָבן זיך אַרײַנגעצויגן אין דעם געגנט פון צפון וויליאַמסבורג פילע &quot;[[היפסטער|היפּסטער]]ס&quot; און &quot;אַרטיסטן&quot;, אינגערע לײַט פונעם מיטל-העכערן סאָציאָ-עקאָנאָמישן קלאַס. דער געגנט איז צוליב זיי אַדורך אַ פּראָצעס פון [[גענטריפיקאציע|גענטריפיקאַציע]], און דאָס האָט געבראַכט דערצו אַז די [[ריעל עסטעיט|ריעל־עסטייט]] פּרײַזן זאָלן שטײַגן אין דעם גאַנצן געגנט. 

כאָטש פילע פון די בנינים אין דעם הײַנט טײַערן געגנט געהערן צו חסידים פון וויליאַמסבורג, און דער איבערטויש פון דעם געגנט איז געווען פאַר זיי לטובה, זענען אָבער וויליאַמסבורגער אײַנוואוינער אומצופרידן פון די אַנטוויקלונגען. טייל רופן דאָס אָן אַ &quot;מכה&quot; און האַלטן אַז זיי שאַפן אַ ריזיגן מאָראַלישע סכנה פאַר די חסידישע אײַנוואוינער.

=== עירוב ===
אין יאָר תש&quot;מ בערך האט דער ראצפֿערטער רבי אויפגעשטעלט אן [[עירוב]] מיט שווערער האראווניע. דער עירוב האט געהאט די הסכמה פון 99.9% פון די לאקאלע רבנים, אנגעפאנגען פון דעם [[יואל טייטלבוים|סאטמארער רב]] ביז רובו ככולו פונעם התאחדות הרבנים (חוץ איין איינציגען: הרב משה ביק). אבער במשך דעם ערשטן פרייטאג איז דער עירוב צוריסן געווארן דורך זדים און בריונים, ווי ערקלערט אין דער אויסגאבע &quot;די תורה וועלט&quot;. דריי דיינים, הרב [[שלום קרויז]] מיט הרב [[פישל הערשקאוויטש]] און הרב ישראל חיים מנשה פריעדמאן, האבן בודק געווען דעם עירוב דעם ערשטן פרייטאג. פון דעם גופא זעט מען אז די &quot;סאטמארער התנגדות&quot; צום עירוב וואס פאלגט נאך אינעם ארטיקל איז א פריש געבאקענע טעאריע.{{מקור}}

אין תשס&quot;ג איז פֿריש געווארן א שערוריה אין וויליאַמסבורג מיטן התחדשות פונעם עירוב וואָס איז געשאַפן געוואָרן מיט דער הסכמה פון רוב רבנים און בעלי בתים קעגן דעם דעת פון געציילטע יחידים, רבנים און מחרחרי ריב פונעם געגנט.{{מקור}} רוב פון די מתנגדי העירוב געהערן צו סאטמאר, וואָס זיי טענה'ן אז זיי האלטן אַז דאָס איז קעגן דער הלכה, און אַזוי אויך טענה'ן די סאַטמאַרער אידן אַז דאָס איז געווען קעגן דעם סאַטמאַרער רבינס מיינונג, און דעריבער אַזוי ווי עס איז נישטאָ קיין איין רב וואָס האָט אַ כח אויף דער שטאָט אַלס שטאָטס־רב, קען מען נישט אויפ‏ֿפּאסן אויף דעם עירוב געהעריג, און ווי דער סאַטמאַרער רב האָט זיך אַפּאָר מאָל אויסגעדריקט פאַר זײַנע נאָנטע אַז אין מאנהעטן וואו דער [[רב הכולל]] האָט געמאַכט אַן עירוב האָבן זיך אידן נאָך סומך געווען דערויף אַסאַך יאָרן שפּעטער ווען ער האָט שוין נישט געלעבט און דער עירוב איז שוין לאַנג נישט געווען כשר, ווידער איז דאָ די וואָס טענה'ן און ברענגען באַווײַזן אַז די מעשה מיט מאַנהעטן איז אַרויסגעזויגן פון די פינגער פאַר פּאָליטישע חשבונות. אין וויליאמסבורג איז אבער לעכעערליך דער טענה פון שטאטס-רב וויבאלד מען האט אוועקגעשטעלט א ב&quot;ד מיוחד פאר דעם עירוב, אזוי ווי אלע אנדערע אידישע שטעט איבער די גארער וועלט ווי ס'איז דא א ספעציעלע קאמיטעע פון רבנים און בעלי בתים וואס זענען אחראי אויפן עירוב. אויך איז נתברר געווארן אז רוב מימרות אין דעם ענין וואס מען זאגט נאך פונעם סאטמארער רבי׳ן זענען שקרים למחצה, לשליש ולרביע, אדער ארויסגענומען פון דער מכוון.{{מקור}} אזוי אויך האט דער [[משה טייטלבוים|ברך משה]] בפירוש געשטיצט דעם עירוב ווי עס איז נאך הערבאר אויף טעיפ, אויך זענען דא צענדליגע אידן וואס האבן דאס געהערט בשעת ער האט געשמועסט מיט רבי [[חיים  לייב כ&quot;ץ]] בשעת דער לעצטער איז געקומען איבערשמועסן וועגן דעת רביה&quot;ק בעל דברי יואל, בעפאר'ן מאכן דעם בארא פארקער עירוב. אויך זענען פארהאן עטליכע גילוי דעת'ן פון תלמידי רביה&quot;ק וואס געהערן נישט צום היינטיגער סאטמאר'ער פארטיי.{{הערה|[http://eruvonline.blogspot.com/2006/06/part-1-truth-about-satmar-rebbe-and.html דעה פון סאטמארער רבי׳ן  אין ״חי אנכי לעולם״]}}

אנדערע פאַרציילן גאָר, אַ זאַך וואָס איז נישט פאַרשריבן, אז ער זאל זיך האבן אפאר מאל אויסגעדריקט אז בעדפארד עוועניו איז א רשות הרבים דאורייתא, דעריבער קען מען נישט מאכן קיין עירוב אין וויליאמסבורג, און אפילו עס איז געווען עירובין בחייו אין בעדפארד גארדענס, ראדני, אין סוכות, איז אבער קיינמאל נישט געווען קיין עירוב איבער בעדפארד עוועניו, ווייל ער האט געהאלטן אז עס איז א רשות הרבים דאורייתא. אבער דער [[אודווארי]] רב שרייבט אין זיין תשובה אז דער סאטמארער רב האט יא געשטיצט צו מאכן אן עירוב אין וויליאַמסבורג. דער עירוב אין וויליאמסבורג איז געבויט געווארן דורך ר׳ [[אשר גאלדהירש]], א [[באיאן (הויף)|באיאנער]] חסיד. ער האט געהאט די הסכמה פון רוב רבנים אין שטאט, נאר אסאך פון די רבנים האבן מורא געהאט פון מפרסם זיין זייער נעמען וועגן פחד פון די צעיושטע זעלבסט געקרוינטע קנאים. 

למעשה האלטן זיך מערסטנס פון די וואס רופן זיך &quot;סאטמארער חסידים&quot; אינעם וויליאמסבורגער ציבור צוריק פון טראגן מיט'ן עירוב. רובא דרובא פון די אנדערע קהילות טראגן יא מיט'ן עירוב, טראץ דעם וואס ס'איז נישט קלאר צו דאס טרעפט אויך צו רוב מענטשן. דאס איז זיכער אז רוב מענטשן ווילן דער עירוב, און פילן אז ס'איז נישט ערגער ווי דער עירוב פון אנדערע שטעט, נאר זיי זענען פארפירט פון דעם פאלשן שמועה אז רביה&quot;ק איז געווען דערקעגן. פון צייט צו צייט קומען פאר צוזאמקופטן און מארשן איבער די גאסן קעגן די וואס טראגן מיטן עירוב. אויך קומט פאר א יערליך עצרת מיט דרשות פון פארשידענע רבנים. אינטערסאנט אז זיי ברענגען אלץ א פרעמדער רב צו רעדן,  געווענליך א ליטווישער ראש ישיבה. דאס ווייזט אז ס'איז כמעט נישט דא קיין איין חסידישער רב(באבוב וויזניץ קארלסבורג (פארן ווערן געווארפן פון סאטמאר םאר אנדערע סיבות) ???)וואס געהערט נישט צו סאטמאר וואס זאל מיטהאלטן דער התנגדות צום עירוב.{{מקור}}

=== נאך פארשידענע מערכות ===
במשך די יארן איז פארגעקומען פילצאליגע מערכות איבער געשעפטן און ארגאניזאציעס מיט'ן ציל אנצוהאלטן די אפגעזונדערטע סטאנדארטן פון אידישן וויליאמסבורג, אנגעהויבן יארן צוריק ביי גרין'ס פיצא שאפ וואס איז געווען די ערשטע [[פיצא]] געשעפט אין וויליאמסבורג, און דערנאך ביים געוועזענעם גל-פז, ווי אויך ביי א מעיק-אפ געשעפט אויף לי עוועניו ווי עס זענען פארגעקומען טעגליכע פראטעסטן במשך [[בין הזמנים]] ביז זיי זענען געצווינגען געווארן צו שפארן. ווי אויך ביי די מערכה קעגן אינטערנעט און סמארטפאנען איז געווארן אפגעהאלטן א פראטעסט אקעגן סאנרייס פאטא-געשעפט פאר'ן אנגעבליך פארקויפן סמארטפאנען פאר בחורים.

די קנאישע קרייזן ווילן אז מען זאל נישט פארקויפן די [[המודיע]] צייטונג אין וויליאמסבורג, אזוי אויך די [[משפחה (מאגאזין)|משפחה]] און [[עמי מאגאזין|עמי]] מאגאזינען. א ספעציעל אגרעסיווע קאמפיין איז פארגעקומען אנטקעגן עמי מאגאזין אין ווינטער פון תשע&quot;ב. למעשה קען מען היינט צוטאגס טרעפן די משפחה און עמי מאגאזינען אין פיל געשעפטן, אבער די המודיע פארקויפט מען טאקע נישט אין ערגעץ.

== גרענעצן פון דער אידישער געגנט ==
פון [[מערב]] זייט לויפט קענט עוועניו, פון מזרח און צפון לויפט [[שיף]] די [[בראדוועי]] גאס. און פון דרום ווערט היינט צוטאגס פארעכענט לאפאיעט עוועניו די גרעניץ.

== די פאַרשידענע געגנטער פון וויליאַמסבורג ==
גרויס־וויליאַמסבורג איז אײַנגעטיילט אין פאַרשידענע קוואַרטאַלן, אָנהייבנדיק פון דעם סאַוט-סייד געגנט וואָס באַשטייט בעיקר פון די סאוט 8 און סאוט 9 גאסן באוואוינט בעיקר דורך מיטל-יעריגע אידן, דערנאך די געגנט פון קליימער סטריט - וואס רעכנט אריין פילע שטאטישע פראדזשעקטס - ביז די [[הייוועי]], דערנאך אריבער די הייוועי - ווי עס געפונט זיך די גרעסטע טייל פון וויליאמסבורג - וואס איז אויסגעבויעט מיט אנגעפולטע גאסן פון בראונ-סטאון הייזער, דערנאך קומט די נייע געגנט וואס האט ערשט אנגעהויבן באוואוינט ווערן בערך תש&quot;ס נאך וואס די קאמערציאלע פאבריקן האבן זיך אוועקגעצויגן פון דארט און אויף זייער ארט איז אויפגעקומען פילע גרויסע וואוינונג געביידעס (א גרויס טייל דערפון געבויט דורך דער [[ראבסקי גרופע]]), דער דאזיגער געגנט הייבט זיך אן בערך פון וואלאבאוט סטריט וואו עס געפונען זיך גאר אסאך געשעפטן, און ציעט זיך פאר פילע לאנגע גאסן אראפ ביז לאפאיעט עוועניו וואס דאס ווערט גערופן &quot;ניי וויליאמסבורג&quot;. דערנאך איז דא א נייע געגנט וואס האט לעצטנס אנגעהויבן ווערן מער באוואוינט, די טרופ געגנט, וואס ציעט זיך היינט-צוטאגס אראפ מארסי עוועניו און טאמפקינס ביז פולאסקי סטריט נעבן דעם [[האום דיפאו]] געשעפט.

== באַוואוסטע פּערזענליכקײַטן ==
=== רבנים ===
==== געוועזענע ====
* רבי [[חיים אברהם דוב בער לעווין]] הכהן (1859/1860 - 1938), באַקאַנט ווי &quot;דער מלאך&quot;, גרינדער פון די [[מלאכים]] (חסידישע גרופּע).
* רבי [[יואל טייטלבוים]] (1888-1979, תשל&quot;ט), סאטמאר [[רב]] און [[אדמו&quot;ר]]
* רבי [[יוסף גרינוואלד]], [[פאפא]] רב און אדמו&quot;ר
* רבי [[יונתן שטייף]] (1877–1958), רב פון קהל [[עדת יראים וויען]] אין וויליאמסבורג, געגרינדעט דורך ניו יארק ארטאדאקסישע יידן וועלכע זענען געקומען פון [[וויען]]; באַקאַנט ווי דער &quot;וויענער רב&quot;
* רבי [[שמעון ישראל פאזען]] אב&quot;ד שאפראן
* רבי [[לוי יצחק גרינוואלד]] אב&quot;ד צעהלים
* רבי [[יקותיאל יהודה האלבערשטאם]] (1905-1994), גרינדער רבי פון דער חסידישער דינאסטיע פון [[צאנז-קלויזענבורג]]
*רבי משה בער וויינבערגער אב’’ד פאיע
* רבי [[משה טייטלבוים]] (1914-2006, תשס&quot;ו) סאטמאר רבי
* רבי [[הערשעלע ספינקער]]
* רבי [[יחזקאל שרגא מערץ]] אב&quot;ד תולעת יעקב
* רבי [[מרדכי האגער]] (1922-2018), גרינדער און אדמו&quot;ר פון דער [[וויזשניץ]] חסידישער הויף פון מאָנסי במשך 46 יאָר
* רבי [[יעקב לעבאוויטש]] אב&quot;ד קאפיש
* רבי [[אלעזר שפירא (ג)|אלעזר שפירא]] אב&quot;ד [[קיוויאשד]]
* רבי [[משה האלבערשטאם (קיוויאשד)|משה האלבערשטאם]] אב&quot;ד קיוויאשד
* רבי [[אשר אנשיל קרויז]] מראצפערט
* רבי [[אלחנן יוסף הערצמאן]] מגדולי בעלי המוסר
* רבי [[פישל הערשקאוויטש]] (1922-2017, תשע&quot;ז), [[האליין|האליינער]] רב, דיין אין קלוינבורגער קהילה, און א [[פוסק]]
* רבי [[אהרן גד כ&quot;ץ]] אב&quot;ד קאפיש
* רבי [[חיים דוד לייבאָוויץ]] (1889-1941), גרינדער און ערשטע ראש ישיבה פון דער 'ראבינער סעמינאַר פון אַמעריקע', היינט באוואוסט אלס &quot;[[ישיבת חפץ חיים]]&quot;, אין וויליאמסבורג.
* רבי [[שרגא פייוול מענדלאוויטש]] (1886–1948), גרינדער פון [[תורה ודעת]] און [[תורה ומסורה]]
* רבי [[אליעזר זוסיא פארטוגאל]] (1898-1982), דער ערשטער [[סקולען (הויף)|סקולענער]] רבי
* רבי [[ישראל שפירא]] (1889-1989), [[בלוזשאָוו]]ער רבי, מיטגליד פון [[מועצת גדולי התורה]]
* רבי [[יעקב יוסף טווערסקי]] (1899-1968), אדמו&quot;ר פון [[סקווירא]]
* רבי [[ישראל חיים מנשה פרידמאן]] ראב&quot;ד סאטמאר 

==== היינטיגע ====
* רבי [[זלמן לייב טייטלבוים]] (געב' 1951), איינער פון צוויי גרויסע רבי'ס פון סאטמאר, און דער דריטער זון פון משה טייטלבוים, 
* רבי [[מענדעלע טייטלבוים|מענדל טייטלבוים]] אב&quot;ד [[סאטמאר (הויף)|סאטמאר]]
* רבי [[יעקב יחזקיה גרינוואלד (ב)|יעקב יחזקיה גרינוואלד]], [[פאפא]] רבי
* רבי [[אשר אנטשיל כ&quot;ץ]], וויענער רב
* רבי [[יוסף משה גרינוואלד]] אב&quot;ד צעהלים
* רבי [[יצחק יוחנן האגער]] אדמו&quot;ר פון וויזניץ וויליאמסבורג
*רבי שלמה לייב וויינבערגער אב’’ד פאיע און דומ’’ץ סאטמאר
*רבי זלמן לייב פילאפ דומ’’ץ סאטמאר
*רבי לייבוש פרידמאן דומ’’ץ סאטמאר
* רבי [[נפתלי הורוויץ (וויליאמסבורג)|נפתלי הורוויץ]] אדמו&quot;ר פון [[קראלי]]
*רבי יצחק אייזיק הורוויץ אדמו’’ר פון תולדות צבי ספינקא
* רבי [[יצחק יעקב ראבינאוויטש (דינוב)|יצחק יעקב ראבינאוויטש]] אב&quot;ד דינוב
* רבי [[יצחק מאשקאוויטש]] אבד&quot;ק מדר&quot;ש חמ&quot;ד נייטרא וויליאמסבורג
* רבי [[טודרוס זילבער]] אב&quot;ד יאוואזשנא
* רבי [[חיים מערץ]] אב&quot;ד [[תולעת יעקב]]
* רבי [[שלמה לייב וויינבערגער]] אב&quot;ד פאיע
* רבי [[זלמן לייב פילאפ]] חבר בד&quot;צ [[התאחדות הרבנים]] ובד&quot;צ [[סאטמאר (הויף)|סאטמאר]] 
* רבי יצחק אייזיק אייכנשטיין אב&quot;ד גאלאנטא וחבר [[התאחדות הרבנים]]
* רבי ישראל מענדל שווארטץ אב&quot;ד לאשאנץ
* רבי יצחק מרדכי בראך, אב&quot;ד דאבשינא

=== עמך אידן ===
==== געוועזענע ====
* [[זכריה דערשאוויץ]] (1859-1921), גרינדער פון איינע פון די ערשטע אידישע קהילות אין אמעריקע און די ערשטע חסידישע שוהל אין וויליאמסבורג
* ר' [[יום-טוב עהרליך]] (1914–1990), באַרימטער חסידישער מוזיקער, קאָמפּאָזיטאָר, ליריסיסט, רעקאָרדינג קינסטלער, און פּאָפּולער פֿאַרווײַלער, באַקאַנט פֿאַר זײַנע פּאָפּולערע ייִדישע מוזיק אלבאמען. איינע פון זיינע מערסט באקאנטע פאָלקס לידער איז &quot;וויליאמסבורג&quot;, א ליד וועגן חסידיש וויליאמסבורג אין די 1950ער.
* [[באגסי סיגעל|בנימין &quot;באגסי&quot; סיגעל]] - מערקווירדיגער באַנדיט, וואָס האט געשאפן די [[לאַס וועגאַס]] פּאַס (געבוירן אין וויליאמסבורג)
* [[אליעזר קעסטנבוים]], [[גרונטייגנס]] דעוועלאָפּער, גרינדער און טשערמאַן פון 'פאָרטיס פראפערטי גרופע' אין ניו יארק סיטי
* ר' [[איצא גליק]] פון [[התאחדות הרבנים]]

==== היינטיגע ====
* [[משה דוד נידערמאן]]
* [[אריה לייב גלאנץ|ארי' לייב גלאנץ]]
* [[נפתלי משה אינדיג]]
* ר' [[אברהם שלמה יאווא]]
* [[אלען דערשאוויץ]] (געבוירן 1938) - אַדוואָקאַט, יוריסט און פּאָליטישער קאָמענטאַטאָר
* [[שמעון דושינסקי]], מיט-באַזיצער פון דער ראבסקי גרופע אין ניו יארק מיט זיין שותף, יצחק ראבינאוויטש
* [[יואל גאלדמאן]], גרינדער פון דער ברוקלין אנטוויקלונג פירמע, 'אלל ייער מענעזשמענט' (אגאנץ יאר פארוואלטונג)
* [[איצי האגער]], גרינדער פון דער ניו יאָרק סיטי 'קאָרנעל ריאַלטי פאַרוואַלטונג'
* [[משה פרידמאן (גבאי)]]

== באקאנטע סטרוקטורן ==
* [[ווייס בעקעריי]]
* [[ביעם סענטער]]
* [[500 בעדפארד]]

== אין פאָלקס קולטור ==
* ר' [[יום טוב עהרליך]] אין  א ניגון אויף זיין [[יידיש נחת (אלבאם)|יידיש נחת קאסעטע]] באזינגט די אידישע שטאט וויליאמסבורג אין זיינע צייטן, און לייגט עס אראפ מיט הערליכע פארבן, ווי עס ווירבלט אידישקייט אין אלע ווינקלען, תלמודי תורה און ישיבות, אפילו דאקטוירים, לויערס, אלעס איז עהרליך און פרום, די פרויען [[צניעות]]'דיג. ער פארציילט פון אלע אידישע קהילות וואס עקזיסטירן דארט, יעדער לויט זיין מנהג און שורש, און פארגעסט נישט צו פארציילן פון זיין [[סטאלין (הויף)|סטאלינ]]ער ביהמ&quot;ד:
{{ציטירן|תוכן=... ביים קלויזענבורגען הייסע טרערן,&lt;br&gt;טיפע קרעכצן ביי דעם סקווירא'ן,&lt;br&gt;און די סטאלינע מיט געשרייען,&lt;br&gt;און סאטמאר האט מען נאכנישט אנגעפאנגען,&lt;br&gt;ערשט איז מען אין מקוה געגאנגען,&lt;br&gt;און ביי די וויזניצ'ע טרינקט מען שוין לחיים...}}

== וועבלינקען ==
=== בילדער פון וויליאמסבורג ===
* [http://5starfinephotography.zenfolio.com/p871365782 בילדער פון אידן אין וויליאמסבורג]
* [http://www.ivelt.com/forum/viewtopic.php?f=63&amp;t=11128 בילדער פון אמאליגן וויליאמסבורג אויף אייוועלט]
* [http://www.nyc-architecture.com/WBG/wbg-history.htm wbg-history וומס&quot;ב היסטאריע אין בילדער] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160314162345/http://www.nyc-architecture.com/WBG/wbg-history.htm |date=2016-03-14 }}

=== פילמען און ביכער וועגן וויליאמסבורג ===
* א פילם פון [[חסיד]]ישע [[ייד|ייִדן]] פון יאר תשנ&quot;ז [http://www.pbs.org/alifeapart A Life Apart, Hasidism in America]
* א  בוך פון [[חסיד]]ישע [[ייד|ייִדן]] [http://www.amazon.com/Hasidic-People-Place-New-World/dp/0674381165 Hasidic People: A Place in the New World]

=== נאך ===
* [http://www.ivelt.com/forum/viewtopic.php?t=6870 היסטאריע פון וויליאמסבורג אויף אייוועלט]
* וויליאמסבורג ארד [http://wburg.com/about.html WBURG]
* וויליאמסבורג פארשידענארטיגס [http://www.billburg.com Billburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070527222609/http://billburg.com/ |date=2007-05-27 }}
* וויליאמסבורג מאגאזין [http://www.freewilliamsburg.com Free Willamsburg]
* [http://www.brooklynpubliclibrary.org/ourbrooklyn/williamsburg Our Brooklyn-Williamsburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070405101654/http://www.brooklynpubliclibrary.org/ourbrooklyn/williamsburg/ |date=2007-04-05 }}
* בילדער פון אמאליגן חסידיש לעבן אין וומס&quot;ב [http://www.brooklynpubliclibrary.org/ourbrooklyn/williamsburg/herzberg-photo.jsp Herzberg Photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704002210/http://www.brooklynpubliclibrary.org/ourbrooklyn/williamsburg/herzberg-photo.jsp |date=2007-07-04 }}

=== עירוב ===
* https://web.archive.org/web/20160822114923/http://www.israel613.com/books/CHAI_ANOCHI_LEOLAM_ERUV-H.pdf
* http://www.brooklyneruvfacts.blogspot.com

==רעפערענצן==
{{רעפליסטע}}

{{חרדי'שע געגנטן}}
{{ברוקלין}}

[[קאַטעגאָריע:וויליאמסבורג|*]]
[[קאַטעגאָריע:סאטמאר]]
[[קאַטעגאָריע:אידישע יישובים]]</text>
      <sha1>n1zqavbtqguwhf5s73npfb1jztaxgea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אלה</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6814</id>
    <revision>
      <id>601226</id>
      <parentid>572489</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T22:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="754" sha1="fwgrzq1b5f30aoi2errszy2hk4lf5na" xml:space="preserve">{{אישיות}}

'''אלה''' (אַרויסגערעדט: עלאַ) פֿערטער [[מלך]] פֿון [[מלכות ישראל]] אין דער צײַט פֿון 1טן [[בית שני|בית המקדש]].  אין [[ספר מלכים|ספֿר מלכים]] א' ט”ז ווערט דערצײלט, אַז ער האָט געקיניגט נאָך זײַן פֿאָטער [[בעשא]] אין דער שטאָט [[תרצה]]. זײַן מיליטער–פֿירער [[זמרי]] האָט אויף אים געמאַכט אַן אָנפֿאַל און אים געטויט.

{{מלכות ישראל}}

[[קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ&quot;ך]]
[[קאַטעגאָריע:מלכי ישראל]]
[[קאַטעגאָריע:מלכות ישראל]]</text>
      <sha1>fwgrzq1b5f30aoi2errszy2hk4lf5na</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>נפתלי הערץ אימבער</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7288</id>
    <revision>
      <id>601220</id>
      <parentid>477896</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T21:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="762" sha1="o5znvkxzbwuv8j3ox2vpfhw29tdkry6" xml:space="preserve">{{אישיות}}
[[בילד:Herzimber.jpg|קליין|200px|נפתלי הערץ אימבער]]
'''נפתלי הערץ אימבער''' ([[1856]] – [[8טן אקטאבער]] 1909) [[דיכטער]] און ארויסגעבער פון דעם ליד [[התקווה]] וואס איז שפעטער געווארן דאס [[נאציאנאלע זינגליד]] פון [[מדינת ישראל]]  .

ער איז געבוירן אינעם יאר [[ה'תר&quot;ז]] אין [[זלאטשעוו]], [[גאליציע]], געשטארבן אין [[ניו יארק]] [[ה'תרס&quot;ט]] (געלעבט 62 יאר).

{{גרונטסארטיר:אימבער, נפתלי}}

[[קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער]]
[[קאַטעגאָריע:ציוניסטן]]
{{ייד-ביא-שטומף}}</text>
      <sha1>o5znvkxzbwuv8j3ox2vpfhw29tdkry6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יהורם (מלך יהודה)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18280</id>
    <revision>
      <id>601221</id>
      <parentid>572977</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T21:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="172" sha1="3dhl6am4jq30cgx8nykt5z3yrnuqajw" xml:space="preserve">{{אישיות}}

יהורם מלך יהודה איז געווען דער זון פון [[יהושפט]]
{{מלכי יהודה}}

[[קאטעגאריע:מלכי יהודה]]</text>
      <sha1>3dhl6am4jq30cgx8nykt5z3yrnuqajw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ברוקלין בריק</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26829</id>
    <revision>
      <id>601213</id>
      <parentid>543496</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T17:21:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5000" sha1="54chfku27d2w52nmy01q1xt8xxvzi16" xml:space="preserve">[[טעקע:Brooklyn Bridge 20080501.JPG|left|thumb|250px|די ברוקלין בריק]]
[[טעקע:New York City Brooklyn Bridge - Currier &amp; Ives 1877.jpg|קליין|250px|ברוקלין בריק איבערן מזרח טייך]]
דער '''ברוקלין בריק''' (ענגליש: ''Brooklyn Bridge'') איז איינער פון די עלטסטע און מערסט באקאנטע [[הענג בריק|הענג-בריקן]] איבער די [[פאראײניגטע שטאטן|פאראייניגטע שטאטן]]. די בריק שפאנט איבער דעם [[איסט ריווער]] און פארבינדט די צוויי גרויסע [[ניו יארק באראס|ניו יארקער באראס]]: [[מאנהעטן]] און [[ברוקלין]]. זי איז געעפנט געווארן אינעם יאר [[1883]], און איז דעמאלטס פאררעכנט געווארן אלס אן אינזשענירישער וואונדער אלס די גרעסטע הענג-בריק איבער דער גארער וועלט. 

=== פלאנירונג און דיזיין ===
די פלאנירונג פאר א בריק וואס זאל פארבינדן די דעמאלטדיגע צוויי באזונדערע שטעט, ניו יארק (מאנהעטן) און ברוקלין, האט זיך אנגעהויבן אינמיטן דעם [[19טער י&quot;ה|19'טן יארהונדערט]]. די בריק איז דיזיינט געווארן דורך דעם בארימטן דייטש-אמעריקאנישן אינזשעניר '''[[דזשאן א. ראבלינג]]''' (John A. Roebling), וועלכער איז געווען א [[פיאנער]] אין דעם פעלד פון בויען בריקן מיט שטארקע שטאלענע דראנטן. ראבלינג האט אויסגעארבעט אן אייגנארטיגן פלאן וואס האט קאמבינירט קאבל-הענגערס מיט גאטישע שטיינערנע טויערן, וואס גיט פאר דער בריק איר היסטארישן און איידעלעם אויסזען ביזן היינטיגן טאג. 

=== די קאנסטרוקציע ===
די ארבעט אויף דער בריק האט זיך פראקטיש אנגעהויבן אינעם יאר [[1869]]. קורץ פאר די ארבעט האט זיך אנגעהויבן, איז דער הויפט דיזיינער דזשאן ראבלינג נפטר געווארן נאך א טראגישער אומגליקספאל אויפן שטח. זיין 32-יעריגער זון, '''[[וואשינגטאן ראבלינג]]''', האט איבערגענומען די פירערשאפט אלס הויפט [[אינזשעניר]]. 

די קאנסטרוקציע האט געדויערט קנאפע 14 יאר און איז געווען באגלייט מיט שווערע פיזישע און טעכנישע אויספירונגען. וואשינגטאן ראבלינג אליין איז קראנק געווארן דורכאויס די ארבעט פון קאמפרעסטע לופט קראנקהייט (Caisson disease), און זיין ווייב, עמילי ווארען ראבלינג, האט געשפילט א קריטישע ראלע אין העלפן אנפירן די ארבעטער אויפן שטח ביז צו דער ענדגילטיגער פארענדיגונג. 

די געבוי האט געקאסט 15.5 מיליאן דאלער. און ארום 27 מענטשן זענען געשטארבן אין [[אקצידענט|אומפאלן]] אין די יארן וואס מען האט געבויעט דעם בריק.

=== די גרויסע עפנונג (1883) ===
אויף דעם [[24סטן מיי|24'טן מיי]] [[1883]] איז דער &quot;ניו יארק און ברוקלין בריק&quot; אפיציעל געעפנט געווארן פארן פובליק מיט א גרויסארטיגער צערעמאניע, וואו טויזנטער בירגער זענען געקומען מיטהאלטן די היסטארישע געשעעניש. צום ערשטן מאל אין די היסטאריע האבן מענטשן געקענט רייזן צווישן ברוקלין און מאנהעטן אן דארפן ניצן שיפן אדער פעריס. אין יענעם ערשטן טאג זענען 1800 אויטאס און 150,300 אדורכגעפארן דעם בריק. 

=== די בריק היינט צו טאגס ===
היינט דינט דער ברוקלין ברידזש אלס א קריטישער טראנספארטאציע קנופ פאר צענדליגער טויזנטער קארס, ווי אויך פאר אומצאליגע פוסגייער און פארערס וואס ניצן די ספעציעלע העכערע פלאטפארמע דורכאויס דעם גאנצן מעטראפאליטאַן געגנט. זי איז אנערקענט אלס א נאציאנאלע היסטארישע לאנדציישן פון ניו יארק סיטי. 
== זעט אויך ==

* [[וועראזאנא נערויס בריק]]

[[קאטעגאריע:בריקן]]
[[קאַטעגאָריע:ניו יארק סיטי]]
[[קאַטעגאָריע:ברוקלין]]</text>
      <sha1>54chfku27d2w52nmy01q1xt8xxvzi16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יצחק בערקאוויץ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30983</id>
    <revision>
      <id>601212</id>
      <parentid>581134</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T14:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1101" sha1="o61udvgk3tkx9pvkdtyml08628h04os" xml:space="preserve">{{אישיות}}'''הר&quot;ר יצחק שמואל הלוי בערקאוויץ''' איז א רב, ראש כולל און פוסק אין [[ירושלים]] און ראש ישיבה פון [[אש התורה]].

ער איז גיווען פאר 16 יאר משגיח רוחני אין דער [[אש התורה]] ישיבה פאר [[בעלי תשובות]].  ער דינט אלס מו&quot;ץ פאר די חוץ לארץ יונגעלייט אין דעם [[סנהדריה מורחבת]] געגנט פון ירושלים. ער פירט דעם ירושלים כולל&lt;ref&gt;[http://www.thejerusalemkollel.com כולל ירושלים] {{לינקשפראך|ענגליש}}&lt;/ref&gt; פון וואנעט מען שיקט די יונגעלייט עוסק זיין אין קירוב איבער דער גאנצער וועלט.

==רעפערנצן==
&lt;references/&gt;

{{גרונטסארטיר:בערקאוויץ, יצחק}}
[[קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל]]
[[קאַטעגאָריע:רבנישע לויים]]
[[קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן]]
[[קאַטעגאָריע:ראשי כוללים]]</text>
      <sha1>o61udvgk3tkx9pvkdtyml08628h04os</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מנחם מענדל פון וויטעבסק</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31725</id>
    <revision>
      <id>601229</id>
      <parentid>592979</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T22:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3178" sha1="5adk15bnw1jpepxzjd8t8uby90zu4ie" xml:space="preserve">{{אישיות}}

'''רבי מנחם מענדל פֿון װיטעבסק''' ([[ה'ת&quot;ץ]] - [[א' אייר]] [[ה'תקמ&quot;ח]]) איז געווען פֿונעם ערשטן דור מנהיגים פון [[חסידות|חסידים]]. באקאנט ווי '''רבי מענדעלע וויטעבסקער'''.

== אָפּשטאַם ==

'''רבי מענדעלע''' איז געבוירן געװאָרן אין יאָר [[ה'ת&quot;ץ]] אין [[וויטעבסק]], רײַסן (דעמאָלסט אין [[פּוילן]], הײַנט אין [[בעלארוס]]), צו זײַן פֿאָטער הרב '''משה''', אין צו זײַן מוטער מרת '''ליבא'''.  

== רבנות ==

ער איז געװען אײנער פֿון די ערשטע גדולים אין דער [[געשיכטע]] פֿון דער [[חסיד]]ישער באַװעגונג.  אַ חשובער תּלמיד פֿונעם [[מעזריטשער מגיד]], האָט ער געשפּילט אַ בכבודיקע ראָלע אין פֿאַרשפּרײטן [[חסידות]] אין רײַסן ([[װײַסרוסלאַנד]]) און [[ליטע]]. נאָך דער פּטירה פֿונעם מעזריטשער מגיד איז ער געװאָרן דער מנהיג פֿון חסידים אין יענע מקומות. זײַן ייִנגערער מיטצײַטלער און דער קומענדיקער גרינדער פֿונעם [[חב&quot;ד]]-חסידות, רבי [[שניאור זלמן פון לאדי|שניאור זלמן ליאַדער]], האָט אים דאַן געהאַלטן פֿאַר זײַן רבי'ן.                                                                                          

== עליה ==

אין [[חודש]] [[אדר]] [[ה'תקל&quot;ז]] האט '''רבי מענדעלע''' באשלאסן ארויף צוגיין קיין [[ארץ ישראל]], און זיך געלאזט אין וועג אריין אין אײנעם מיט רבי [[אברהם פון קאליסק]] און רבי ישראל פאָלאָצקער און נאך דרײַ הונדערט חסידים, און אין חודש [[אלול]] זענען זיי אנגעקומען קײן ארץ ישראל. אין אנפאנג, האָט ער זיך באַזעצט אין [[פקיעין]], דערנאך אין [[צפת]]. אין יאר [[ה'תקנ&quot;ג]], נאך רדיפות פון די טערקן, איז ער אַריבערגעפֿאָרן קײן [[טבריה]]. 
                                                                                     
== הסתלקות ==
אין חודש אב תקמ&quot;ז איז רבי מענדעלע קראנק געווארן.
'''רבי מענדעלע''' איז נפטר געווארן אין טבריה [[א' אייר]] [[ה'תקמ&quot;ח]], און ער ליגט אין דעם [[אלטע בית עולם פון טבריה|אלטן בית החיים פון טבריה]], אין דעם חלקת תלמידי בעש&quot;ט.

== זײַנע ספֿרים ==
                     
* פּרי הארץ

* פּרי העץ

* ליקוטי אמרים

{{תלמידי בעש&quot;ט}}

==רעפערענצן==

&lt;references/&gt;

[[קאַטעגאָריע:אדמורי&quot;ם]]
[[קאַטעגאָריע:גדולי ישראל ארויף קיין א&quot;י]]</text>
      <sha1>5adk15bnw1jpepxzjd8t8uby90zu4ie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שלמה גאנצפריד</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34505</id>
    <revision>
      <id>601228</id>
      <parentid>461950</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T22:08:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2485" sha1="f62ygx12r4531zrpzuj310yjou794nh" xml:space="preserve">{{אישיות}}

רבי '''שלמה בן יוסף גאנצפריד''' ([[ה'תקס&quot;ד]] - [[כ&quot;ח תמוז]] [[ה'תרמ&quot;ו]]) איז געווען ראש [[בית דין]] אין  [[אונגוואר]] און דער מחבר פון [[קיצור שולחן ערוך]] און נאך ספרים.

==לעבנסגעשיכטע==
שלמה גאנצפריד איז געבוירן אין  [[אונגוואר]], [[אונגארן]] (היינט [[אוקראינע]]) צו זיין פאטער ר' יוסף. ער איז פאר'יתומט פון זיין פאטער ביי אכט יאר. ער האט געלערנט אין דער ישיבה אין [[באניהאד]]. שפעטער איז ער צוריקגעקומען קיין אונגוואר און געווארן א סוחר.&lt;ref name=SG/&gt;

ער האט מחבר געווען חשובע ספרים. זיין ערשטע ספר, 'קסת הסופר', אויף הלכות [[כתב סת&quot;ם|כתיבת סת&quot;ם]] איז פארעפנטליכט געווארן אין תקצ&quot;ד, מיט הגהות פונעם [[חתם סופר]]. און תר&quot;ג האט דאס שטעטל [[ברעזעוויץ]] (היינט [[סלאוואקיי]]) אים אויפגענומען אלס רב. אין תר&quot;י איז ער צוריק קיין אונגוואר וואו מ'האט אים אויפגענומען אלס ראש בית דין.&lt;ref name=SG/&gt;

ער איז מערסט באוואוסט פאר זיין &quot;קיצור שולחן ערוך&quot;, וואס אנטהאלט רוב פראקטישע [[הלכה|הלכות]], בעיקר [[שולחן ערוך]] &quot;אורח חיים&quot; און טייל פון אנדערע חלקים אין שולחן ערוך. אויך האט ער געשריבן &quot;לחם ושמלה&quot; אויף הלכות נדה, טבילה און [[מקווה|מקוואות]].

== זיינע ספרים ==
*  קסת הסופר (תרצ&quot;ד)
* פני שלמה (תר&quot;ו) (אויף מסכתות [[בבא קמא]] און [[בבא מציעא]])
* תורת זבח (תר&quot;ט) (אויף הלכות שחיטה ובדיקה)
* לחם ושמלה (תרמ&quot;א)
* אפריון (עה&quot;ת) (תרס&quot;ו)
* אהלי שם (תרל&quot;א)
* קיצור שולחן ערוך (תרס&quot;ד)

== רעפערענצן ==
{{רעפליסטע
|refs=&lt;ref name=SG&gt;[http://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=1075 ענציקלאפעידע ''דעת'', שלמה גאנצפריד]&lt;/ref&gt;
}}
{{גרונטסארטיר:גאנצפריד}}

[[קאַטעגאָריע:רבני אונגארן]]
[[קאַטעגאָריע:אחרונים]]</text>
      <sha1>f62ygx12r4531zrpzuj310yjou794nh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>זשאן אגוסט דאמיניק ענגרע</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37047</id>
    <revision>
      <id>601225</id>
      <parentid>600767</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T21:55:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="693" sha1="ip2llwhbmlygqgssbbzvfzy4da1mbj5" xml:space="preserve">{{יתום}}{{אישיות}}

'''זשאַן אגוסט דאָמיניק ענגרע'''  ([[29סטן אויגוסט]], [[1780]] - [[14טן יאנואר]], [[1867]]) איז געווען אַ פראנצויזישער מאָלער, פארשטייער פון קלאַסיסיזם. 

&lt;gallery&gt;
טעקע:Tête de la grande odalisque couchée par Jean-Auguste-Dominique Ingres.jpg|ראש האודליסק הגדול השוכב
טעקע:La Petite Baigneuse. Intérieur de harem de Jean-Auguste-Dominique Ingres.jpg|המתרחץ הקטן
&lt;/gallery&gt;{{גרונטסארטיר:ענגרע, זשאן}}
{{ביא-שטומף}}

[[קאַטעגאָריע:פראנצויזן]]
[[קאַטעגאָריע:מאלערס]]</text>
      <sha1>ip2llwhbmlygqgssbbzvfzy4da1mbj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אסיפ ראבינאוויטש</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39894</id>
    <revision>
      <id>601222</id>
      <parentid>487975</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T21:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4159" sha1="0hcjmcrs10ys4veuixnxz43s5ketfe8" xml:space="preserve">{{אישיות}}
{{יתום}}
[[File:Brockhaus and Efron Jewish Encyclopedia e13 195-0.jpg|thumb|192px|&lt;center&gt;]]
'''יוסף (אָסיפּ אַראָנאָוויטש) ראַבינאָוויטש''' ([[רוסיש]]: Осип Аронович Рабинович;{{ר}}) 14טן יאנואר 1817 – 16טן אקטאבער 1869) איז געווען אַ רוסיש-שפּראַכיקער ייִדישער שריפטשטעלער, וועלכער איז באַטראַכט אַלס איינער פון די גרונטלייגער פון דער ייִדישער ליטעראַטור אויף רוסיש און איינצײַטיק - פון דער אָדעסער ליטעראַרישער טראַדיציע. אָסיפּ ראַבינאָוויטשעס שאַפונג האָט באַדײַטנדיק משפּיע געווען אויף שפּעטערדיקע ייִדישע  פּראָזע-שרײַבער, בתום אויף [[שלום עליכם (שרייבער)|שלום-עליכמען]].

אָסיפּ ראַבינאָוויטש איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל קאָבעליאַקי אין תחום-המושב פון דער רוסלענדישער אימפּעריע (איצט – אין באַשטאַנד פון דער פּאָלטאַווער געגנט פון אוקראַיִנע) אין אַ פאַרמעכלעכער משפּחה. ער האָט באַקומען אַלגעמיינע און ייִדישע בילדונג. אַסיפּ ראַבינאָוויטש זיך געלערנט אויפן מעדיצין-פאַקולטעט פונעם [[כאַרקאָווער אוניווערסיטעט]], אָבער ער האָט ניט פאַרענדיקט אים צוליב מאַטעריעלע שוועריקייטן. אין 1845 איז דער קומענדיקער שרײַבער געקומען קיין [[אָדעס]], וווּ ער איז געוואָרן אַן [[אדוואקאט|אַדוואָקאַט]].

אָסיפּ ראַבינאָוויטש האָט דעביוטירט אַלס ליטעראַט, איבערזעצט אין 1847 פון העברעיִש אין רוסיש יעקב אייכענבאַומס פּאָעמע &quot;הקרב&quot;. דערנאָך האָט ער געשריבן איבערהויפּט פּראָזע. די גרעסטע פּאָפּולערקייט האָט אים געבראַכט זײַן גרעסער דערציילונג &quot;געשיכטע וועגן דעם, ווי רב חיים שלום פייגיס האָט געוואַנדערט פון קעשענעוו קיין אָדעס, און וואָס האָט מיט אים פּאַסירט (1865). אָסיפּ ראַבינאָוויטש איז געווען איינער פון די גרינדער פון דעם ערשטן ייִדישן זשורנאַל אויף רוסיש &quot;ראַססוועט&quot; («Рассвет»), וועלכער איז דערשינען אין אָדעס אין 1860 – 1861.

אָסיפּ ראַבינאָוויטש איז געשטאָרבן אין [[מעראן|מעראַן]], [[עסטרייך אונגארישע אימפעריע|עסטרײַך-אונגאַרישע אימפּעריע]] (איצט  [[איטאַליע]]).


== זײַנע ווערק ==
* Сочинения О.А.Рабиновича в трех томах, Петербург - Одесса, 1880, 1888


== וועבלינקען ==
* [http://www.day.kiev.ua/ru/article/semeynyy-albom-ukrainy/kak-rabinovich-iz-kobelyak-stal-zashchitnikom-vsego-evreystva קאָנסטאַנטין באָברישטשעוו, &quot;וויאַזוי איז ראַבינאָווישט פון קאָבעליאַקי געוואָרן דער באַשיצער פונען גאַנצן יידנטום&quot;] (אויף רוסיש)  
* [http://www.lechaim.ru/ARHIV/176/chernin.htm וועלוול טשערנין, '&quot;אַ סך זאַכן האָט רב חיים שלום אפילו ניט פאַרשטאַנען&quot;: יידיש אַלס סובסטראַט פון אָסיפּ ראַבינאָוויטשעס רוסישער שפּראַך'] (אויף רוסיש) 

{{גרונטסארטיר:ראבינאוויטש, אסיפ}}

[[קאַטעגאָריע:רוסישע יידן]]
[[קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער]]</text>
      <sha1>0hcjmcrs10ys4veuixnxz43s5ketfe8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601223</id>
      <parentid>601222</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T21:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4160" sha1="aah47lvzc03gk3eaxshesn54xsgxh74" xml:space="preserve">{{אישיות}}

[[File:Brockhaus and Efron Jewish Encyclopedia e13 195-0.jpg|thumb|192px|&lt;center&gt;]]
'''יוסף (אָסיפּ אַראָנאָוויטש) ראַבינאָוויטש''' ([[רוסיש]]: Осип Аронович Рабинович;{{ר}}) 14טן יאנואר 1817 – 16טן אקטאבער 1869) איז געווען אַ רוסיש-שפּראַכיקער ייִדישער שריפטשטעלער, וועלכער איז באַטראַכט אַלס איינער פון די גרונטלייגער פון דער ייִדישער ליטעראַטור אויף רוסיש און איינצײַטיק - פון דער אָדעסער ליטעראַרישער טראַדיציע. אָסיפּ ראַבינאָוויטשעס שאַפונג האָט באַדײַטנדיק משפּיע געווען אויף שפּעטערדיקע ייִדישע  פּראָזע-שרײַבער, בתום אויף [[שלום עליכם (שרייבער)|שלום-עליכמען]].

אָסיפּ ראַבינאָוויטש איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל קאָבעליאַקי אין תחום-המושב פון דער רוסלענדישער אימפּעריע (איצט – אין באַשטאַנד פון דער פּאָלטאַווער געגנט פון אוקראַיִנע) אין אַ פאַרמעכלעכער משפּחה. ער האָט באַקומען אַלגעמיינע און ייִדישע בילדונג. אַסיפּ ראַבינאָוויטש זיך געלערנט אויפן מעדיצין-פאַקולטעט פונעם [[כאַרקאָווער אוניווערסיטעט]], אָבער ער האָט ניט פאַרענדיקט אים צוליב מאַטעריעלע שוועריקייטן. אין 1845 איז דער קומענדיקער שרײַבער געקומען קיין [[אָדעס]], וווּ ער איז געוואָרן אַן [[אדוואקאט|אַדוואָקאַט]].

אָסיפּ ראַבינאָוויטש האָט דעביוטירט אַלס ליטעראַט, איבערזעצט אין 1847 פון העברעיִש אין רוסיש יעקב אייכענבאַומס פּאָעמע &quot;הקרב&quot;. דערנאָך האָט ער געשריבן איבערהויפּט פּראָזע. די גרעסטע פּאָפּולערקייט האָט אים געבראַכט זײַן גרעסער דערציילונג &quot;געשיכטע וועגן דעם, ווי רב חיים שלום פייגיס האָט געוואַנדערט פון קעשענעוו קיין אָדעס, און וואָס האָט מיט אים פּאַסירט (1865). אָסיפּ ראַבינאָוויטש איז געווען איינער פון די גרינדער פון דעם ערשטן ייִדישן זשורנאַל אויף רוסיש &quot;ראַססוועט&quot; («Рассвет»), וועלכער איז דערשינען אין אָדעס אין 1860 – 1861.

אָסיפּ ראַבינאָוויטש איז געשטאָרבן אין [[מעראן|מעראַן]], [[עסטרייך אונגארישע אימפעריע|עסטרײַך-אונגאַרישע אימפּעריע]] (איצט  [[איטאַליע]]).


== זײַנע ווערק ==
* Сочинения О.А.Рабиновича в трех томах, Петербург - Одесса, 1880, 1888


== וועבלינקען ==
* [http://www.day.kiev.ua/ru/article/semeynyy-albom-ukrainy/kak-rabinovich-iz-kobelyak-stal-zashchitnikom-vsego-evreystva קאָנסטאַנטין באָברישטשעוו, &quot;וויאַזוי איז ראַבינאָווישט פון קאָבעליאַקי געוואָרן דער באַשיצער פונען גאַנצן יידנטום&quot;] (אויף רוסיש)  
* [http://www.lechaim.ru/ARHIV/176/chernin.htm וועלוול טשערנין, '&quot;אַ סך זאַכן האָט רב חיים שלום אפילו ניט פאַרשטאַנען&quot;: יידיש אַלס סובסטראַט פון אָסיפּ ראַבינאָוויטשעס רוסישער שפּראַך'] (אויף רוסיש) 
{{יתום}}

{{גרונטסארטיר:ראבינאוויטש, אסיפ}}

[[קאַטעגאָריע:רוסישע יידן]]
[[קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער]]</text>
      <sha1>aah47lvzc03gk3eaxshesn54xsgxh74</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601224</id>
      <parentid>601223</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T21:50:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4074" sha1="lcppimg2n1t3thc6vg6h7aan6irenem" xml:space="preserve">{{אישיות}}'''יוסף (אָסיפּ אַראָנאָוויטש) ראַבינאָוויטש''' ([[רוסיש]]: Осип Аронович Рабинович;{{ר}}) 14טן יאנואר 1817 – 16טן אקטאבער 1869) איז געווען אַ רוסיש-שפּראַכיקער ייִדישער שריפטשטעלער, וועלכער איז באַטראַכט אַלס איינער פון די גרונטלייגער פון דער ייִדישער ליטעראַטור אויף רוסיש און איינצײַטיק - פון דער אָדעסער ליטעראַרישער טראַדיציע. אָסיפּ ראַבינאָוויטשעס שאַפונג האָט באַדײַטנדיק משפּיע געווען אויף שפּעטערדיקע ייִדישע  פּראָזע-שרײַבער, בתום אויף [[שלום עליכם (שרייבער)|שלום-עליכמען]].

אָסיפּ ראַבינאָוויטש איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל קאָבעליאַקי אין תחום-המושב פון דער רוסלענדישער אימפּעריע (איצט – אין באַשטאַנד פון דער פּאָלטאַווער געגנט פון אוקראַיִנע) אין אַ פאַרמעכלעכער משפּחה. ער האָט באַקומען אַלגעמיינע און ייִדישע בילדונג. אַסיפּ ראַבינאָוויטש זיך געלערנט אויפן מעדיצין-פאַקולטעט פונעם [[כאַרקאָווער אוניווערסיטעט]], אָבער ער האָט ניט פאַרענדיקט אים צוליב מאַטעריעלע שוועריקייטן. אין 1845 איז דער קומענדיקער שרײַבער געקומען קיין [[אָדעס]], וווּ ער איז געוואָרן אַן [[אדוואקאט|אַדוואָקאַט]].

אָסיפּ ראַבינאָוויטש האָט דעביוטירט אַלס ליטעראַט, איבערזעצט אין 1847 פון העברעיִש אין רוסיש יעקב אייכענבאַומס פּאָעמע &quot;הקרב&quot;. דערנאָך האָט ער געשריבן איבערהויפּט פּראָזע. די גרעסטע פּאָפּולערקייט האָט אים געבראַכט זײַן גרעסער דערציילונג &quot;געשיכטע וועגן דעם, ווי רב חיים שלום פייגיס האָט געוואַנדערט פון קעשענעוו קיין אָדעס, און וואָס האָט מיט אים פּאַסירט (1865). אָסיפּ ראַבינאָוויטש איז געווען איינער פון די גרינדער פון דעם ערשטן ייִדישן זשורנאַל אויף רוסיש &quot;ראַססוועט&quot; («Рассвет»), וועלכער איז דערשינען אין אָדעס אין 1860 – 1861.

אָסיפּ ראַבינאָוויטש איז געשטאָרבן אין [[מעראן|מעראַן]], [[עסטרייך אונגארישע אימפעריע|עסטרײַך-אונגאַרישע אימפּעריע]] (איצט  [[איטאַליע]]).


== זײַנע ווערק ==
* Сочинения О.А.Рабиновича в трех томах, Петербург - Одесса, 1880, 1888


== וועבלינקען ==
* [http://www.day.kiev.ua/ru/article/semeynyy-albom-ukrainy/kak-rabinovich-iz-kobelyak-stal-zashchitnikom-vsego-evreystva קאָנסטאַנטין באָברישטשעוו, &quot;וויאַזוי איז ראַבינאָווישט פון קאָבעליאַקי געוואָרן דער באַשיצער פונען גאַנצן יידנטום&quot;] (אויף רוסיש)  
* [http://www.lechaim.ru/ARHIV/176/chernin.htm וועלוול טשערנין, '&quot;אַ סך זאַכן האָט רב חיים שלום אפילו ניט פאַרשטאַנען&quot;: יידיש אַלס סובסטראַט פון אָסיפּ ראַבינאָוויטשעס רוסישער שפּראַך'] (אויף רוסיש) 
{{יתום}}

{{גרונטסארטיר:ראבינאוויטש, אסיפ}}

[[קאַטעגאָריע:רוסישע יידן]]
[[קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער]]</text>
      <sha1>lcppimg2n1t3thc6vg6h7aan6irenem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>חני געטער</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41097</id>
    <revision>
      <id>601233</id>
      <parentid>478434</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T02:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>40859</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>601233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="761" sha1="c0wjylkywa5qc2v8qyuxracsq9p9k3t" xml:space="preserve">{{יתום}}
'''חני געטער''' איז א לייף קאוטש, [[ראביי]], אקטיוויטסקע פאר פרויען רעכטן און מיטארבעטער אין [[פוטסטעפס]].

== וועבלינקען ==
* [http://www.inspirationallivinginc.com/ איר אפיציעלע וועבזייטל]
* [http://freemorgen.com/forum/viewtopic.php?f=25&amp;t=352 ארטיקל איבער חני געטער] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306013945/http://freemorgen.com/forum/viewtopic.php?f=25&amp;t=352 |date=2016-03-06 }} אין &quot;פאליש&quot;

{{גרונטסארטיר:געטער, חני}}
[[קאַטעגאָריע:ראבייס]]
[[קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן]]
[[קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן]]</text>
      <sha1>c0wjylkywa5qc2v8qyuxracsq9p9k3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>נארענדרא מאדי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41480</id>
    <revision>
      <id>601230</id>
      <parentid>543193</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T22:12:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="886" sha1="awef2d4ey3a5yxaarnc5nxyk3lxx8u1" xml:space="preserve">{{אישיות}}

'''נאַרענדראַ דאַמאדאַרדאַס מאדי''' ({{שפראך-en|Narendra Damodardas Modi}}{{ר}}; געב' דעם [[17טן סעפטעמבער]] [[1950]]) איז דער 14טער און היינטיקער [[פרעמיער מיניסטער פון אינדיע]] זייט 2014. ער איז דער דעפוטאט פאר [[וואראנאסי]]. מאדי געהערט צו דער בהאראטיא דזשאנאטא פארטיי.

פון 2001 ביז 2014 איז ער געווען דער 14טער הויפט מיניסטער פון [[גודזשאראט]].

{{-}}
== וועבלינקען ==
{{קאמאנסלינק}}

{{גרונטסארטיר:מאדי, נארענדרא}}
[[קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן]]
[[קאַטעגאָריע:אינדיער]]
[[קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן]]
{{פאליטיקער-שטומף}}</text>
      <sha1>awef2d4ey3a5yxaarnc5nxyk3lxx8u1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>בלומינגבורג, ניו יארק</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43105</id>
    <revision>
      <id>601231</id>
      <parentid>577943</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T00:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>40859</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>601231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10224" sha1="4mw7d3hfh3e3xfb8tw047bpbkd37ebi" xml:space="preserve">{{איבערשרייבן}}[[טעקע:{{#אייגנשאפט:בילד}}|קליין]]
'''בלומינגבורג''' ([[ענגליש]]: Bloomingburg) איז א [[ניו יארק שטאט געאגראפישע אפטיילונגען#ווילעדזש|דאָרף]] אין [[סאליוואן קאונטי]] אינעם שטאָט מאמאקעיטינג, [[ניו יארק]], ביים גרעניץ פון [[אראנדזש קאונטי, ניו יארק|אראנדזש קאונטי]]. לויט די 2020 צענזוס איז די באפעלקערונג 1,032, א 140 פראצענטיגע וואוקס זינט די פארלאפענע צענזוס.

== היסטאריע ==
דאס דארף אין געגרינדעט געווארן אין יאר 1833 און איז געווען דער ערשטער פלאץ פאר די קאונטי'ס הויפטקווארטיר, וואו עס דאן געווען א טייל פון די ארגינעלע מאמאקעיטינג. עס איז אויך אמאהל געווען א פאפולערער [[ביזנעס]] און רעזארט פלאץ, ביז דער גרויסער [[פייער]] אין פעברואר 1922 וועלכער האט פארברענט פילע גאסט-הייזער וואס מען האט נישט רענאווירט זינט דאן. עס איז דעמאלטס געווארן א צענטער פאר [[אגריקולטור]].

עטליכע גרויסע זומער [[קעמפ]]ס זענען געווען לאקירט לאנגע יארן אין דעם שטעטל.

[[טעקע:Bloomingburg.jpg|קליין|350x350פיקס|קינדער אין בלומינגבורג אויפן וועג צום נייעם בנין הת&quot;ת]]

== אידישע היסטאריע פון שטעטל ==
אין יאר תשע״א זענען די ערשטע קערנדלעך געפלאנצט געווארן פאר דער אנטוויקלונג פון דעם נייעם היימישן יישוב אין ווילעדזש אוו בלומינגבורג. מען גיבט אריין די סייט פלענער און סוב-דיוויזיע אפליקאציע פאר די ווילעדזש באאמטער.

אין תשע״ב איז געווארן אראפגעלייגט די פארלאנגטע 'באנד' אויף אינפראסטרוקטור פראיעקטן פאר די ווילעדזש באאמטער. ווילעדזש פלענינג באורד באשטעטיגט אז די תנאים וואס די ווילעדזש האט פארלאנגט צו באשטעטיגן די סייט פלען און סוב-דיוויזשאן זענען געווארן אויסגעפירט.

דריי הייזער זענען געבויט געווארן אלס מוסטער אין תשע״ג. די שטח פונעם דעוועלאפמענט איז געווארן צוגעגרייט צו בויען. מען באקומט די נויטיגע פערמיטן פונעם ווילעדזש צו גיין פאראויס מיט'ן ריזיגן סוער פלענט און אינפראסטרוקטור פארן אנטוויקלונג פונעם שטאט.

48 דירות אין 12 געביידעס ווערן אויפגעבויט, דער יישוב הויבט אן ווערן אנטוויקלט טראץ שטרויכלונגען אין וועג.

די ערשטע משפחות האבן זיך אריינגעצויגן אין קרית יטב לב אין תשע״ה, זיי עפענען דעם וועג פארן ציבור ארויס פונעם דירות פראבלעם אין ניו יארק סיטי.

דער &quot;מעמד היסוד&quot; ווערט אפגעהאלטן אין תשע״ו צו דער עפענונג פון די תלמוד תורה תורה ויראה און בית רחל דרבינו יואל מסאטמאר אין קרית יטב לב, בהשתתפות אלפי חסידי סאטמאר אין שפיץ פון דעם סאטמאר רבי׳ן.

ביז תשע״ז איז די צאל משפחות אין יישוב איז שוין אריבער פינף און אכציג.

דער נייער צענטראלער ביהמ&quot;ד &quot;בית יהושע״ האט געעפנט טויערן אלס שטאטישער צענטער פאר תורה און תפילה אין תשרי תשע״ח. פלענער פאר א פרישער ביהמ&quot;ד אויף מעין סט. ווערט פארגעשטעלט. וועט אנטהאלטן א שיינעם היכל ביהמ&quot;ד, מקוה, היכל התורה און חדרי תפילה.

מען באווייזט אריינצוברענגען א יושר'דיגן קאנסילמאן אינעם טאון באורד, דורך פאזיטיווע צוזאמענארבייט מיט די גוי'אישע שכנים.

מען שטעלט אויף א מהודר'דיגן עירוב ארום דער גאנצער שטאט וואס ווערט פארפארטיגט אום חודש טבת תשע&quot;ח.

אפריל לויפט דער מעיאר פון שטאט פאר ווידערוויילונג; זעצט זיך אראפ מיט תושבי קרית יטב לב, אין א היסטארישער צוזאמענארבייט. אלע אינדארסירטע קאנדידאטן געווינען.

ניי-ערוועלטער באורד שטימט אום חודש ניסן צו עלימינירן געזעץ וועלכע באצווינגט אייגנטימער צו פארדינגען נאר פאר סיניארס די היקארי קארט דירות. באשטעטיגעט נייע לאָקאַלע געשעפטן אויף מעין סט.

בלי פונעם ישוב פארלאנגט פרישע פארברייטערונגען ביים צענטראלן ביהמ&quot;ד בית יהושע, בוי-ארבייט צו פולקאם פארגרעסערן בית המדרש גייט אפיציעל אריין אין קראפט.

נאך א געהויבענעם שב&quot;ק בצל כ&quot;ק אדמו&quot;ר מסאטמאר שליט&quot;א אין ישוב אנהייב זומער, קומט פאָר צווישן פילע אנדערע טעטיגע עסקנות פון הרחבת הגבולין, אן אסיפה מיט ראשי קהלה איבער פרישע דירות.

קהל יטב לב עפנט ביהמ&quot;ד אויף שב&quot;ק אין בנין התלמוד תורה, ווערנדיג דער פערטער ביהמ&quot;ד אין שטאט. אויך ווערט געעפענט דער סאטמאר'ער פלייש געשעפט.

ו’ אלול ביומא דהילולא פון הרה”ק בעל ייטב לב זי”ע, ווערט אפגעהאלטן די ערשטער דינער לטובת המוסדות בראשות כ”ק מרן אדמו”ר מסאטמאר שליט”א.

עס קומט פאָר די יציקת הבורות פאַר'ן נייעם פּראַכטפולן מקוה שע&quot;י ביהמ&quot;ד בית יהושע.

אין תשע&quot;ט, שטייט שוין דער מספר תושבי הישוב קרוב צו 150 משפחות.

צענטראלע סאטמאר'ע קהילה אין וויליאמסבורג אנאנסירט &quot;ליעס-טו-ביי&quot; פראגראם אין קרית יטב לב, ארויסצוהעלפן און גרינגער מאכן פאר משפחות אנ&quot;ש אין ברוקלין צו מאכן דעם אויסוואל אויף קויפן דירות אין ישוב.

צום פרישן ווינטער-זמן תשע&quot;ט ציילט דער מספר התלמידים קרוב צו פיר-הונדערט כ&quot;י, עס ווערט געעפנט א פאראלעל אין כיתה א'.

א תושב הישוב מאכט חתונה א טאכטער בשעה טובה, דאס ערשטע פארפאלק וואס פארבלייבט וואוינען אין ישוב.

דאנערשטאג ויצא אינדערפרי קלינגט אפ אויף דער היימישער גאס די פאזיטיווע אַ טוויקלונג, אז דער אטוירני דזשענעראל פון ניו יאָרק, האט נאָך אַ פארצויגענער ביוראקראטישער פראצעדור באַשטעטיגט די &quot;עידזש-או-עי&quot; פון דעם טשעסטנאט רידזש דעוועלאפמענט אין קרית יטב לב. דאס עפענט בעז&quot;ה די וועג צום פולקאמען אויפבלי פונעם שטאט.

== געאגראפיע ==
די ווילידזש האט 0.69 קוואדראט מייל, אלעס דערפון לאנד. עס גרעניצט זיך מיט [[אראנדזש קאונטי, ניו יארק|אראנזש קאונטי]]. די געוועזענע [[ניו יארק רוט 17]] לויפט אדורך די ווילידזש. עטליכע [[באנק|בענק]] און רעסטאראנען געפינען זיך אין בלומינגבורג, וועלכער איז ווי א צענטער פאר די ארומיגע שטעטלעך. ווען מ'קומט צו פארן פון [[ניו יארק סיטי]] ניצט מען דעם ארויסגאנג 116.

== דעמאגראפיע ==
די דורכשניטלעכע איינקונפט פון א הויז איז געווען ביי $38,571.&lt;sup&gt;[ווען?]&lt;/sup&gt;

== פערזענליכקייטן ==
* אהרן הערש ראבינער – ווילידש טראסטי
* זאנוויל וויינגארטן – ווילידש טראסטי
* עדווארד האנטער – סענאטאר פון [[וויסקאנסין]] - געבוירן אין בלומינבגורג אין [[1826]]

== וועב-לינקען ==
* [http://www.bloomingburg.us/ אפיציעלע וועבזייטל]
* http://www.city-data.com/city/Bloomingburg-New-York.html
* http://www.newsweek.com/bloomingburg-jewish-catskills-new-york-hasidic-276230
* אויף [[קאווע שטיבל (וועבזייטל)|קאווע שטיבל]] http://www.kaveshtiebel.com/viewtopic.php?f=3&amp;t=4790&amp;sid=6f8b6fa6e9d318cb427a2678f0e26b14
*[http://yiddish.forward.com/articles/176659/bitter-feud-about-hasidic-development-in-the-catsk/  א באריכט] אינעם [[פארווערטס]]
* http://freemorgen.com/forum/viewtopic.php?f=4&amp;t=74 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260311005728/http://freemorgen.com/forum/viewtopic.php?f=4&amp;t=74 |date=2026-03-11 }}
* http://www.ivelt.com/forum/viewtopic.php?f=6&amp;t=20605&amp;sid=4abbee794b3e0ef0560e691003dfa2c6
* 
{{אידישע געגענטער}}
* 
[[קאַטעגאָריע:דערפער אין די פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאַטעגאָריע:ניו יארק]]
[[קאַטעגאָריע:סאליוואן קאונטי, ניו יארק]]</text>
      <sha1>4mw7d3hfh3e3xfb8tw047bpbkd37ebi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>פרענק וועלקער</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43364</id>
    <revision>
      <id>601218</id>
      <parentid>581339</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T21:41:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="830" sha1="61m5mjfei367is11b5msahylvvfs83l" xml:space="preserve">{{יתום}}
[[טעקע:Frank Welker Photo Op GalaxyCon Richmond 2020.jpg|קליין]]{{אישיות}}
'''פֿרענקלין ווענדל &quot;פֿרענק&quot; וועלקער''' ([[ענגליש]]: ''Franklin Wendell &quot;Frank&quot; Welker'', געבוירן דעם [[12טן מערץ]] [[1946]]) איז אן [[אמעריקאנער]] [[אקטיאר]] וואס מאכט רוב זיין קאריערע אלס א [[שטימע אקטיאר]]. ער איז בעסטנס באקאנט פֿאַר זיינע קלאנגען פֿון [[בעלי חיים]] און אַלס די אריגינעלע שטימע פֿון [[סקובי-דו]].

{{ש}}
{{ביא-שטומף}}
{{DEFAULTSORT:וועלקער, פרענק}}

[[קאטעגאריע:שטימע אקטיארן]]
[[קאטעגאריע:פילם אקטיארן]]
[[קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן]]</text>
      <sha1>61m5mjfei367is11b5msahylvvfs83l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601219</id>
      <parentid>601218</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T21:42:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="831" sha1="gqzwehdeyh8yuxfz4udpkfm91xdnpca" xml:space="preserve">{{יתום}}
{{אישיות}}
[[טעקע:Frank Welker Photo Op GalaxyCon Richmond 2020.jpg|קליין]]
'''פֿרענקלין ווענדל &quot;פֿרענק&quot; וועלקער''' ([[ענגליש]]: ''Franklin Wendell &quot;Frank&quot; Welker'', געבוירן דעם [[12טן מערץ]] [[1946]]) איז אן [[אמעריקאנער]] [[אקטיאר]] וואס מאכט רוב זיין קאריערע אלס א [[שטימע אקטיאר]]. ער איז בעסטנס באקאנט פֿאַר זיינע קלאנגען פֿון [[בעלי חיים]] און אַלס די אריגינעלע שטימע פֿון [[סקובי-דו]].

{{ש}}
{{ביא-שטומף}}
{{DEFAULTSORT:וועלקער, פרענק}}

[[קאטעגאריע:שטימע אקטיארן]]
[[קאטעגאריע:פילם אקטיארן]]
[[קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן]]</text>
      <sha1>gqzwehdeyh8yuxfz4udpkfm91xdnpca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>משה סופר (ערלוי)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44753</id>
    <revision>
      <id>601227</id>
      <parentid>598902</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T22:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4418" sha1="60h51l4t84e5ssd57z2x5mvynpy8eoz" xml:space="preserve">{{אישיות}}

'''הרב משה שרייבער''' (תרמ״ה -תש״ד), אויך באקאנט ווי '''הרב משה סופר''', איז געווען א חשובער [[חרדישער]] רב אין די ת״ר יארן. ער איז געווען דיין אין [[ערלוי]], [[אונגארן]], און זיינע תשובות זענען געזאמלט אינעם [[ספר]] ''יד סופר''.

ער איז געווען א זון פון הרב [[שמעון סופר (ערלוי)|שמעון סופר]] (מחבר פון ''התעוררות תשובה''), זון פון הרב [[אברהם שמואל בנימין סופר]] (''כתב סופר''), זון פון הרב [[משה סופר]] (''חתם סופר'').

ער איז געווען דער פאטער פון הרב [[יוחנן סופר]], דער ערשטער ערלויער רבי.

ער איז אומגעקומען אין [[אוישוויץ]] ביים [[חורבן אייראפע]].

== יונגע יארן ==
הרב משה איז געבוירן געווארן [[כ&quot;ה אייר]] [[ה'תרמ&quot;ה]] צו זיין פאטער הרב שמעון, שטאטס רב פון ערלוי, און זיין מוטער מלכה אסתר, וואס איז געווען א טאכטער פון הרב [[בנימין שלמה זלמן שפיצער]], רב פון דער [[שיפשול]], [[ווין]], מחבר פון ''תקון שלמה'', און גיטל, א טאכטער פונעם חתם סופר.

הרב משה האט געלערנט אין דער ישיבה פון רבי אברהם גרינבערג אין [[קעזמארק]], אונגארן. נאכהער האט ער געלערנט אין דער [[פרעשבורגער ישיבה]] אונטער הרב [[עקיבא סופר]], מחבר פון ''דעת סופר''.

הרב מרדכי לייב ווינקלער פון [[מאד]], מחבר פון ''לבושי מרדכי'', האט געשריבן אויף משה סופר אין יענע יארן אז ער איז בקי אין [[תלמוד בבלי|בבלי]], [[תלמוד ירושלמי|ירושלמי]], [[ראשונים]] און [[אחרונים]].

שוין אלס בחור האט הרב משה באקומען היתר הוראה פון פארשידענע רבנים.

== יונגערמאן ==
הרב משה האט חתונה געהאט מיט טושענא, טאכטער פון הרב משה יוחנן שיינפעלד, רב פון [[מיהאליפאלווא]].

עטלעכע יאר האט משה סופר געהאנדלט אבער ענדלעך האט מען אים באשטימט א דיין אין בית דין פון דער ארדאטאקסישע קהילה פון ערלוי.

== משפחה ==
הרב משה און טושענא שרייבער האבן געהאט זעקס קינדער:
* '''אברהם שמואל בנימין''' איז געווען אן עילוי און האט געלערנט אין דער ישיבה פון רבי [[יוסף אשר הלוי פאלאק]] (''שארית יוסף אשר'') אין [[ווערפעלעט]].
* '''[[יוחנן סופר|יוחנן]]''' האט אויך געלערנט אין דער ישיבה אין ווערפעלעט. שפעטער איז ער געווארן רב אין ערלוי און ראש ישיבה פון דער חתם סופר ישיבה אין [[בודאפעשט]] און [[ערלוי]]. ער האט מחדש געווען די ישיבה אין ירושלים און איז געווארן דער ערשטער ערלויער רבי.
* '''חוה רבקה''', '''לאה''', '''גיטל טויבא''' און '''רייזל''' האבן נישט חתונה געהאט און זענען אומגעקומען אין חורבן אייראפע.  

== פטירה ==
אין תש״ד האבן די [[נאציס]] דעפארטירט הרב משה מיט זיין משפחה קיין אוישוויץ (אחוץ זיין זון אברהם שמואל בנימין) צוזאמען מיט דער יידישער קהילה פון ערלוי.

כ״א סיון תש״ד האבן די נאציס דערמארדעט הרב משה, זיין ווייב און זיינע טעכטער, אויך זיין פאטער הרב שמעון.

זיינע זין אברהם שמואל בנימין און יוחנן האבן אים איבערגעלעבט.

{{גרונטסארטיר:סופר, משה}}
[[קאַטעגאָריע:דיינים]]
[[קאַטעגאָריע:אחרונים]]
[[קאַטעגאָריע:רבני אונגארן]]</text>
      <sha1>60h51l4t84e5ssd57z2x5mvynpy8eoz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יצחק יוחנן האגער</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47940</id>
    <revision>
      <id>601217</id>
      <parentid>595369</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T21:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5392" sha1="k0flzjott9wv6s7x8nipc74bk53q74i" xml:space="preserve">{{אישיות}}

רבי '''יצחק יוחנן האגער''' איז דער [[וויזשניץ מאנסי (הויף)|וויזשניצער]] רבי פון [[וויליאמסבורג]].

==לעבנסגעשיכטע און אייגנשאפטן==
רבי יצחק יוחנן איז געבוירן געווארן [[י&quot;ח אב]] [[ה'תשט&quot;ו]] אין וויליאמסבורג, [[ברוקלין]], צו רבי [[מרדכי האגער]], דער פריערדיגער וויזשניצער און מרת סימא מירל, טאכטער פון רבי [[יעקב יוסף טווערסקי]], דער פריערדיגער [[סקווירא (הויף)|סקווערער]] רבי. 

זייענדיג א יונגער בחור, איז ער געשיקט געווארן קיין ארץ-ישראל צו לערנען אין דער ישיבה פון זיין זיידן דער [[חיים מאיר האגער|אמרי חיים]]. 

ער ווייזט א שטוינענדע בקיאות אין דעם ספר הקדוש אמרי חיים, און אויך קען ער פילצאליגע עובדות און מעשיות אויפן אמרי חיים. ביי זיינע דרשות דערמאנט ער דעם זיידן. 

אין יאר [[ה'תשל&quot;ג]], האט ער געהייראט מרת חיה מינדל, טאכטער פון רבי [[משה האלבערשטאם (קיוויאשד)|משה האלבערשטאם]],[[קשאנאוו (הויף)#קיוויאשדער צווייג| קיוויאשדער]] רב פון וויליאמסבורג. נאך זיין חתונה האט ער געלערנעט אין קיוויאשדער [[כולל]].

נאכדעם וואס זיין פאטער האט זיך אריבערגעצויגן קיין מאנסי האט רבי יצחק יוחנן איבערגענומען די וויזניצ'ע רבנות אין וויליאמסבורג. רבי יצחק יוחנן איז באקאנט אלס א צדיק תמים ונשגב. 

רבי יצחק יוחנן אריינגעטאן אין אלע עניני הקהילה, און יעדער קליינער פרט גייט דורך זיינע הענט. ער פירט די קהילה מיט שטייפקייט און עקשנות פון איין זייט און אויך ווייכקייט פון די צווייטן זייט

אפטמאל דאוונט רבי יצחק יוחנן [[שחרית]] אין דער וויזשניצער [[תלמוד תורה]] מיט די קינדער. ער איז שטארק אריינגעלייגט אין עניני חינוך פונעם חדר און די [[ישיבה]], אין די זומער מאנאטן געפינט ער זיך אין קעמפ מיט די קינדער און בחורים.

אום [[כ&quot;ט אדר]] [[ה'תשע&quot;ח]] איז ער געקרוינט געווארן אלס ממשיך פון זיין פאטער אין וויליאמסבורג, די קהילה רעכנט  500 משפחות, ווי אויך א ברייטע נעץ פון מוסדות, און די וויזניצע אינגעל און מיידעל [[קעמפ|קעמפס]], אין [[ליבערטי (טאון), ניו יארק|ליבערטי]] און [[סאוט פאלסבורג]].

==קינדער==
*'''בת שבע''', ווייב פון ר' '''חיים מאיר הורוויץ''', וויזניץ וויליאמסבורג דיין, זון פונעם פריערדיגן [[מעליץ (הויף)|מעליצער]] רבי'ן.
*'''מרים חנה רחל''', ווייב פון איר שוועסטער-קינד ר' '''דוד''', זון פון רבי '''אברהם דוב טווערסקי''', [[רחמיסטריווקא (הויף)|רחמיסטריווקער]] רב אין [[מאנסי]], איידעם פון רבי '''[[מרדכי האגער]]'''
*'''ברכה''', ווייב פון ר' '''אברהם זרח אריה לייביש טווערסקי''', זון פון רבי '''[[מנחם נחום טווערסקי (בני ברק)|מנחם נחום]]''', [[טשערנאביל (הויף)|טשערנאבילער]] רבי פון [[בני ברק]].
*'''ריבא מלכה''', ווייב פון איר שוועסטער-קינד ר' '''חיים מאיר האגער''', זון פון  איר פעטער רבי '''[[אהרן האגער|אהרן]]''', וויזשניצער רבי פון [[מאנטריאל]].
*'''חיים מאיר''', האט געהייראט זיין שוועסטער-קינד '''ציפורה ברכה''', טאכטער פון זיין פעטער רבי '''[[ברוך שמשון האגער]]''', וויזשניצער רבי פון [[בית שמש]].
*'''מרגליא''', ווייב פון איר שוועסטער-קינד ר' '''דוד האגער''', זון פון איר פעטער רבי '''[[מנחם מענדיל האגער (קייאמישע)|מנחם מענדיל]]''', וויזשניצער רבי פון '''[[קייאמישע לייק]]'''.
*'''ביילא''', ווייב פון ר' '''שלום מרדכי פרידמאן''', זון פון רבי '''יוסף חיים''', אב&quot;ד בערזאן [[ניו יארק]].
*'''ציפורה''', ווייב פון איר שוועסטער-קינד'ס זון ר' '''שמואל צבי''', זון פון רבי '''[[יעקב יוסף האגער]]''', וויזשניצער רבי פון [[בארא פארק]].

{{DEFAULTSORT: האגער, יצחק יוחנן}}
[[קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי&quot;ם]]
[[קאַטעגאָריע:וויזשניצער אדמורי&quot;ם|יצחק יוחנן האגער]]</text>
      <sha1>k0flzjott9wv6s7x8nipc74bk53q74i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>סקאט מאריסאן</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49389</id>
    <revision>
      <id>601234</id>
      <parentid>548511</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T04:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>40859</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>601234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3681" sha1="50d3ymr1gx3y8okjcv22ymyvme2s26f" xml:space="preserve">{{אנפירער
|קבורה ארט={{וויקידאטן|P119}}
|מדינה={{פאן {{וויקידאטן|P27}}}}

}} 
'''סקאט דזשאן מאריסאן''' ({{שפראך-en|Scott John Morrison}}; געבוירן דעם 13סטן מיי, 1968) איז אַן [[אויסטראליע|אויסטראַלישער]] [[פאליטיקער|פּאָליטיקער]] . מאָריסאַן איז דער 30סטער און קראַנטער [[פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע|פּרעמיער מיניסטער פון אויסטראַליע]] זינט 24 אויגוסט 2018. ער איז געווען דער שאצמייסטער פון אויסטראַליע פון 2015 ביז 2018. מאָריסאן איז  אַ מיטגליד אין דעם אויסטראַלישן הויז פון רעפּרעסענטאַטיוון רעפּרעזענטירן די דיוויזיע פון קוק,, [[ניו סאוט וויילס|ניו דרום וויילז]], זינט נאוועמבער 2007. ער האט געדינט ווי דער מיניסטער פֿאַר סאציאלע באדינונגען פון 2014 ביז 2015. ער איז געווען אויך דער מיניסטער פֿאַר אימיגראציע און באָרדער שיצן פון 2013 ביז 2014. ער איז אַ מיטגליד אין דער ליבעראַל פארטיי . &lt;ref&gt;{{צייגט וועב|url=https://www.nytimes.com/2018/08/23/world/australia/scott-morrison-prime-minister.html|title=Scott Morrison, a Pragmatic Conservative, Will Be Australia’s New Prime Minister|work=[[ניו יארק טיימס]]|date=23סטן אויגוסט, 2018}}&lt;/ref&gt; 

מאָריסאן איז געבוירן געווארן אין [[סידני]]. ער האט געלערנט עקאָנאָמישע געאָגראַפיע אין דעם אוניווערסיטעט פון ניו דרום וויילס . ער איז געהייראט און האט צוויי קינדער. מאָריסאן איז אַ פּענטעקאָסטאַלער . &lt;ref&gt;{{צייגט וועב|url=https://www.eternitynews.com.au/australia/scomo-australias-first-pentecostal-pm/|title=ScoMo Australia's first Pentecostal PM|work=Eternity News|last=Sandeman|first=John
|date={{ר}}24סטן אויגוסט, 2018}}&lt;/ref&gt; 

אין אויגוסט 2018, נאָך פילע פירערשאַפט פּראָבלעמען מיט [[מאלקאלם טערנבול|מאַלקאָלם טערנבול]] וואס האבן געברענגט צו אַ פירערשאַפט שפּאָרן אום 24סן אויגוסט, איז מאָריסאַן  געווארן דער פירער פון דער ליבעראַל פארטיי און גלייך נאכהער געווארן פרעמיער מיניסטער. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Scott Morrison wins Liberal party leadership spill|url=https://www.9news.com.au/2018/08/23/13/57/five-things-you-need-to-know-about-scott-morrison|date={{ר}}24סטן אויגוסט 2018|accessdate=2019-05-19|archivedate=2018-08-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180824070923/https://www.9news.com.au/2018/08/23/13/57/five-things-you-need-to-know-about-scott-morrison}}&lt;/ref&gt;

{{-}}
== וועבלינקען ==
{{קאמאנסלינק}}

== רעפערענצן ==
{{רעפליסטע}}
{{-}}
{{סעריע
| פֿריערער = [[מאלקאלם טערנבול]]
| ליסטע = פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע
| יאר = 2018- &lt;!--
| נעקסטער = --&gt;
}}
{{פרעמיער מיניסטארן פון אויסטראליע}}

{{גרונטסארטיר:מאריסאן, סקאט}}
[[קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן פון אויסטראליע]]
[[קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן]]</text>
      <sha1>50d3ymr1gx3y8okjcv22ymyvme2s26f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ווילאמסבורג סעיווינגס באנק טאוער</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54982</id>
    <revision>
      <id>601214</id>
      <timestamp>2026-06-24T19:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '[[טעקע:Williamsburgh Savings Bank Tower 9128 crop.JPG|קליין]] {| class=&quot;wikitable&quot; | | |- |'''נאמען''' |ווילאמסבורג סעיווינגס באנק טאוער (One Hanson Place) |- |'''ארט''' |[[פארט גרין]], [[ברוקלין]], [[ניו יארק סיטי]] |- |'''קאנסטרוקציע יארן''' |1927–1929 |- |'''הייך''' |512 פוס (156 מעטער) |- |'''שטאקן''' |37 |- |'''ארכיטעקטן''' |האלסי,...'</comment>
      <origin>601214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4949" sha1="qmp8y4bakj39y6daijoyqp4rsrrr871" xml:space="preserve">[[טעקע:Williamsburgh Savings Bank Tower 9128 crop.JPG|קליין]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|
|-
|'''נאמען'''
|ווילאמסבורג סעיווינגס באנק טאוער (One Hanson Place)
|-
|'''ארט'''
|[[פארט גרין]], [[ברוקלין]], [[ניו יארק סיטי]]
|-
|'''קאנסטרוקציע יארן'''
|1927–1929
|-
|'''הייך'''
|512 פוס (156 מעטער)
|-
|'''שטאקן'''
|37
|-
|'''ארכיטעקטן'''
|האלסי, מאקארמיק ענד העלמער
|}

== אריינפיר ==
דער '''ווילאמסבורג סעיווינגס באנק טאוער''' (ענגליש: ''Williamsburgh Savings Bank Tower''), געפינט זיך אויף וואן הענסאן פלעיס (One Hanson Place) אין דעם [[פארט גרין]] געגנט אין [[ברוקלין]], [[ניו יארק סיטי|ניו יארק]], און איז איינע פון די מערסטע באקאנטע [[וואלקן קראצער|וואלקן-קראצערס]] אין ניו יארק סיטי. דער בנין איז געבויט געווארן צווישן די יארן [[1927]] און [[1929]], און דערגראכט א הייך פון 512 פוס (156 מעטער) מיט 37 שטאקן. פאר מער ווי 80 יאר, ביזן יאר [[2010]], איז עס געווען דער העכסטער וואלקן-קראצער אין גאנץ ברוקלין. דער טורעם איז בארימט פאר זיין ספעציעלן [[ביזאנטין ראמאנער סטיל|ביזאנטין-ראמאנער סטיל]], (Byzantine-Romanesque style) דער ריזיגער פיר-זייטיגער [[זייגער טורעם]] נאנט צום שפיץ, און זיין שיינעם גאלדענעם קופאל.

== היסטאריע ==
דער טורעם איז אריגינעל געבויט געווארן אלס די הויפט קווארטיר פארן ווילאמסבורג סעיווינגס באנק.היסטארישע ארכיוון פון ניו יארק סיטי [[לאנדמארק|לאנדמארקס]] די פלאנירונג און קאנסטרוקציע האבן זיך אנגעהויבן אין יאר 1927 דורך די באקאנטע ארכיטעקטור פירמע האלסי, מאקארמיק ענד העלמער (Halsey, McCormack and Helmer), און די ארבעט איז פארענדיגט געווארן אין יאר 1929.

נאכן עפענען האט דער בנין פארנומען דעם טיטול אלס דער העכסטער וואלקן-קראצער אין ברוקלין. ער האט געהאלטן דעם רעקארד פאר איבער אכציג יאר, ביז נייע מאדערנע געביידעס האבן אים איבערגעשטיגן אין יאר 2010. איבער די יארן איז דער בנין דערקלערט געווארן אלס אן אפיציעלער לאנדמארק פון ניו יארק סיטי, וואס באשיצט זיין היסטארישן און קולטורעלן ווערט.

== ארכיטעקטור און באשרייבונג ==
דער ווילאמסבורג סעיווינגס באנק טאוער איז וועלטס-באקאנט מיט עטליכע אייגנארטיגע ארכיטעקטורישע שטריכן:

* '''ביזאנטין-ראמאנער סטיל:''' דער דיזיין פונעם בנין קאמבינירט היסטארישע מאטיוון וואס גיבן אים אן איידעלן און מאנומענטאלן אויסזען.
* '''דער זייגער טורעם:''' נאנט צום שפיץ פונעם געביידע געפינט זיך א מאסיווער פיר-זייטיגער קלאק טאוער. ווען עס איז געבויט געווארן, איז דאס געווען דער גרעסטער זייגער פנים אין דער גאנצער וועלט.
* '''דער גאלדענער קופל:''' דער שפיץ פונעם טאוער איז באקרוינט מיט א פראכטפולן גאלדענעם קופל וואס מען קען זען פון פילע פונקטן איבער ניו יארק.

== היינטיגע צייטן ==
מיט די יארן האבן זיך די באדערפענישן פונעם בנין געטוישט. אין יאר 2007 האט מען דורכגעפירט א גרויסע רענאוואציע פראיעקט, און דער בנין איז פארוואנדלט געווארן אין לוקסוס רעזידענטשאל קאנדאמיניומס פאר וואוינונגען. היינט צו טאגס ווערט דער אדרעס גערופן אויך אלס &quot;וואן הענסאן פלעיס&quot; (One Hanson Place), און עס דינט אלס א פרעסטיזשפולער וואוין-ארט אינמיטן דעם לעבעדיגן צענטער פון ברוקלין.

== קוואלן ==
&lt;nowiki&gt;{{רעפערענצן}}&lt;/nowiki&gt;

[[קאטעגאריע:וואלקן-קראצערס אין ניו יארק סיטי]]
[[קאטעגאריע:ברוקלין]]
[[קאטעגאריע:היסטארישע לאנדמארקס]]</text>
      <sha1>qmp8y4bakj39y6daijoyqp4rsrrr871</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>קנעכל</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54983</id>
    <revision>
      <id>601215</id>
      <timestamp>2026-06-24T21:30:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '{| class=&quot;wikitable&quot; |'''קנעכל (Ankle)''' | |- |'''לאטיינישער נאמען''' |Regio talocruralis |- |'''טייל פון''' |&lt;nowiki&gt;[[קערפער]]&lt;/nowiki&gt;  &lt;nowiki&gt;[[פוס]]&lt;/nowiki&gt; |- |'''הויפט ביינער''' |[[טאלוס]], [[טיביע]], [[פיבולע]] |- |'''געלענקען''' |3 געלענקען |} דער '''קנעכל''' (Ankle) אדער דער '''טאלאקרוראלער ראיאן''' איז דער ארט אינ'ם מ...'</comment>
      <origin>601215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3199" sha1="s3c2521dool8vz0tb583l65fbktu6jo" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''קנעכל (Ankle)'''
|
|-
|'''לאטיינישער נאמען'''
|Regio talocruralis
|-
|'''טייל פון'''
|&lt;nowiki&gt;[[קערפער]]&lt;/nowiki&gt;  &lt;nowiki&gt;[[פוס]]&lt;/nowiki&gt;
|-
|'''הויפט ביינער'''
|[[טאלוס]], [[טיביע]], [[פיבולע]]
|-
|'''געלענקען'''
|3 געלענקען
|}
דער '''קנעכל''' (Ankle) אדער דער '''טאלאקרוראלער ראיאן''' איז דער ארט אינ'ם מענטשליכן קערפער וואו דער פוס פארבינדט זיך מיט'ן אונטערשטן טייל פונ'ם שנקל. אין דעם טאג-טעגליכן שפראך באציט זיך דער טערמין &quot;קנעכל&quot; אויסשליסליך אויפ'ן גאנצן קנעכל-ראיאן, אבער אין די מעדיצינישעטערמינאלאגיע קען זיך דאס באציען ברייטער אויפ'ן גאנצן ראיאן אדער ספעציפיש בלויז אויפ'ן טאלאקרוראלען געלענק (talocrural joint).

== אנאטאמישע סטרוקטור און געלענקען ==
דער קנעכל-ראיאן שליסט אין זיך איין דריי הויפט געלענקען וואס ארבעטן אינאיינעם:

* '''דער אייגנטליכער קנעכל געלענק''' (אדער דער טאלאקרוראלער געלענק)
* '''דער סובטאלארער געלענק''' (subtalar joint)
* '''דער אונטערשטער טיביאפיבולארער געלענק''' (inferior tibiofibular joint)

== די ביינער פונ'ם קנעכל ==
די [אנאטאמיע פונ'ם קנעכל באשטייט פון דריי הויפט [ביינער:

* דער '''טאלוס''' (וואס געפינט זיך אינ'ם פוס-פלאך)
* די '''טיביע''' (דער אינערליכער שיין-ביין פונ'ם אונטערשטן פוס)
* די '''פיבולע''' (דער אויסערליכער וואדן-ביין)

דער טאלאקרוראלער געלענק איז א סינאוויאלער הינדזש-געלענק (synovial hinge joint) וואס פארבינדט די עקן פון די טיביע און פיבולע ביינער מיט'ן אויבערשטן טייל פונ'ם טאלוס ביין. די פארבינדונג צווישן די טיביע און דעם טאלוס טראגט א פיל גרעסערע וואג פונ'ם קערפער ווי די פארבינדונג צווישן דעם קלענערן פיבולע ביין און דעם טאלוס.

== פונקציע און באוועגונג ==
די הויפט באוועגונגען וואס ווערן געשאפן דורך דעם געלענק זענען:

* '''דארסיפלעקסיע (Dorsiflexion)''' – דאס בויגן פונ'ם פוס ארויף צו די ריכטונג פונ'ם קערפער.
* '''פלאנטארפלאקסיע (Plantarflexion)''' – דאס אויסציען אדער בויגן פונ'ם פוס אראפצו.
* {{מענטשליכע גלידער}}

== קוואלן ==
&lt;nowiki&gt;{{רעפערענצן}}&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;[[קאטעגאריע:אנאטאמיע]]&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;[[קאטעגאריע:ביינער]]&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;[[קאטעגאריע:געלענקען]]&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>s3c2521dool8vz0tb583l65fbktu6jo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601216</id>
      <parentid>601215</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T21:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3172" sha1="gb1kcochw8iqcaewwe1jfve0gh04iw5" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''קנעכל (Ankle)'''
|
|-
|'''לאטיינישער נאמען'''
|Regio talocruralis
|-
|'''טייל פון'''
|&lt;nowiki&gt;[[קערפער]]&lt;/nowiki&gt;  &lt;nowiki&gt;[[פוס]]&lt;/nowiki&gt;
|-
|'''הויפט ביינער'''
|[[טאלוס]], [[טיביע]], [[פיבולע]]
|-
|'''געלענקען'''
|3 געלענקען
|}
[[טעקע:Ankle.jpg|קליין]]
דער '''קנעכל''' (Ankle) אדער דער '''טאלאקרוראלער ראיאן''' איז דער ארט אינ'ם מענטשליכן [[קערפער]] וואו דער [[פוס]] פארבינדט זיך מיט'ן אונטערשטן טייל פונ'ם [[פוס פלאך]]. אין דעם טאג-טעגליכן שפראך באציט זיך דער טערמין &quot;קנעכל&quot; אויסשליסליך אויפ'ן גאנצן קנעכל-ראיאן, אבער אין די מעדיצינישעטערמינאלאגיע קען זיך דאס באציען ברייטער אויפ'ן גאנצן ראיאן אדער ספעציפיש בלויז אויפ'ן טאלאקרוראלען געלענק (talocrural joint).

== אנאטאמישע סטרוקטור און געלענקען ==
דער קנעכל-ראיאן שליסט אין זיך איין דריי הויפט געלענקען וואס ארבעטן אינאיינעם:

* '''דער אייגנטליכער קנעכל געלענק''' (אדער דער טאלאקרוראלער געלענק)
* '''דער סובטאלארער געלענק''' (subtalar joint)
* '''דער אונטערשטער טיביאפיבולארער געלענק''' (inferior tibiofibular joint)

== די ביינער פונ'ם קנעכל ==
די [אנאטאמיע פונ'ם קנעכל באשטייט פון דריי הויפט [ביינער:

* דער '''טאלוס''' (וואס געפינט זיך אינ'ם פוס-פלאך)
* די '''טיביע''' (דער אינערליכער שיין-ביין פונ'ם אונטערשטן פוס)
* די '''פיבולע''' (דער אויסערליכער וואדן-ביין)

דער טאלאקרוראלער געלענק איז א סינאוויאלער הינדזש-געלענק (synovial hinge joint) וואס פארבינדט די עקן פון די טיביע און פיבולע ביינער מיט'ן אויבערשטן טייל פונ'ם טאלוס ביין. די פארבינדונג צווישן די טיביע און דעם טאלוס טראגט א פיל גרעסערע וואג פונ'ם קערפער ווי די פארבינדונג צווישן דעם קלענערן פיבולע ביין און דעם טאלוס.

== פונקציע און באוועגונג ==
די הויפט באוועגונגען וואס ווערן געשאפן דורך דעם געלענק זענען:

* '''דארסיפלעקסיע (Dorsiflexion)''' – דאס בויגן פונ'ם פוס ארויף צו די ריכטונג פונ'ם קערפער.
* '''פלאנטארפלאקסיע (Plantarflexion)''' – דאס אויסציען אדער בויגן פונ'ם פוס אראפצו.
 

{{מענטשליכע גלידער}}
{{רעפערענצן}}
[[קאַטעגאָריע:אנאטאמיע]]
[[קאַטעגאָריע:ביינער]]
[[קאַטעגאָריע:געלענקן]]</text>
      <sha1>gb1kcochw8iqcaewwe1jfve0gh04iw5</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>