עגיפטן

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="yi">
  <siteinfo>
    <sitename>װיקיפּעדיע</sitename>
    <dbname>yiwiki</dbname>
    <base>https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%98_%D7%96%D7%99%D7%99%D7%98</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">מעדיע</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">באַזונדער</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">רעדן</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">באַניצער</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">באַניצער רעדן</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">װיקיפּעדיע</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">װיקיפּעדיע רעדן</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">טעקע</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">טעקע רעדן</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">מעדיעװיקי</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">מעדיעװיקי רעדן</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">מוסטער</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">מוסטער רעדן</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">הילף</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">הילף רעדן</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">קאַטעגאָריע</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">קאַטעגאָריע רעדן</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">פארטאל</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">פארטאל רעדן</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">יחידה</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">שיחת יחידה</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">אירוע</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">שיחת אירוע</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>עגיפטן</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1907</id>
    <revision>
      <id>601731</id>
      <parentid>585841</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18121" sha1="doku6egwhaygeo6qq1sxxkr15zqhwt0" xml:space="preserve">‫{{מדינה
| נאמען = עגיפטן
| שטאַט = אראבישע רעפובליק פון עגיפטן
| פאן בילד = Flag of Egypt.svg
| סימבאל בילד =Coat_of_arms_of_Egypt.svg
| מאפע =  LocationEgypt.svg
| זינגליד = בילאַדי, בילאַדי, בילאַדי
| קאנטינענט = [[אפריקע]] (טייל אין אזיע)
| אפיציעלע שפראך = [[אראביש]]
| הויפטשטאט = [[קיירא]]  {{coord|30|2|N|31|13|E|display=inline}}
| רעגירונג = [[רעפובליק]] פאקטיש [[דיקטאטור]]        &lt;!--
| ראש מלוכה טיטל =    גרונטלעך: פרעזידענט --&gt;
| ראש מלוכה = 
| פרעמיער מיניסטער =עבד אל פתח' א-סיסי 
| גרינדונג דאטום = 28סטן פעברואר 1922 פונעם &lt;br /&gt;
[[פאראייניגטע קעניגרייך|פאראייניגטן קעניגרייך]]
| פלאך מאס = 1,002,450
| וועלט גראדונג פלאך = 30סט
| פראצענט וואסער = 0.632
| באפעלקערונג צאל = 77,420,000&lt;ref name=popclock&gt;[http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/pls/fdl/tst12e?action=&amp;lname= Central Agency for Population Mobilisation and Statistics - Population Clock (July 2008)]&lt;/ref&gt;
| וועלט גראדונג באפעלעקרונג = 
| באפעלקערונג ענגקייט = 82.3
| פראדוקט ווערדע = $469.663 ביליאן&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&amp;ey=2010&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=469&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=75&amp;pr.y=6 |title=Egypt|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2010-04-21}}&lt;/ref&gt;
| וועלט גראדונג פראדוקט ווערדע = 0
| וואלוטע = [[עגיפטישער פונט]]
| צייט זאנע = [[מזרח אייראפעישער זייגער]] [[UTC+2]]
| אינטערנעט דאמיין = eg
| טעלעפאן קאד = 20
| באמערקונגען = 
}}
'''עגיפטן''' (א טייל פון אמאליקן מצרים), אפיציעל די '''אראבישע רעפובליק פון עגיפטן''' ([[אראביש]]:  جمهوريّة مصر العربيّة- דזשאמהוריאט מאסאר אלאראביע), איז אַן [[אראבער|אראביש]] לאַנד אין צווי קאנטינענטן, [[צפון אַפֿריקע|צפון־מזרח אַפֿריקע]] און דרום־מערב [[אזיע]]. עגיפטן באדעקט א שטח פון 1,010,408 קוואדראט ק״מ, מערסטנס אינעם [[נילוס]] טאל. עגיפטן איז א [[מיטלענדישער ים|מיטלענדיש לאנד]]. ער גרענעצט דעם [[עזה פאס]] און [[ישראל]] אין צפון־מזרח, דעם [[אילת איינגאס]] צו מזרח, דעם [[ים סוף]] צו מזרח און דרום, [[סודאן]] צו דרום און [[ליביע]] צו מערב.

זײַן הױפּטשטאָט איז [[קײרא]]. מצרים איז באַוווּסט אַלס אירע גאָר אַלטע [[מאנומענט|מאָנומענטן]] ווי למשל די [[פיראמיד]]ן. די מערהייט פון איר [[באפעלקערונג]] זיינען [[סוני]] [[מוסלמענער]].

דאָס לאַנד עגיפטן איז געווארן אומאָפּהענגיק זײַט [[ה'תרפ&quot;ב]] (1922).

עגיפטן איז א מיטגליד אין די [[פאראייניגטע פעלקער]] און אין דער [[אראבישע ליגע|אראבישער ליגע]].

עגיפטן איז געווארן א [[רעפובליק]] נאך דער 1952־[[רעוואלוציע]] אין יאר [[ה'תשי&quot;ב]]. דער אנפירער צום רעוואלוציע איז געווען [[גאמאל אבדעל נאצער]].

די גרעסטע שטעט אין עגיפטן זענען קיירא, [[אלעקסאנדריע]], [[אסוואן]] און [[פארט סאאיד]].

מצרים איז געווען די ערשטע אראבישע מדינה וואס האט אנערקענט אין [[מדינת ישראל]]ס באשטאנד אין יאר [[ה'תשל&quot;ט]] (1979), נאך וואָס דער פרעזידענט פֿון עגיפטן [[אנוואר סאדאט]] האט אויסגעפירט דעם אפמאך און געמאַכט [[פרידן]] מיט ישראל.

עגיפטן ווערט גערעכנט א לאקאלע קראפט מיט א קולטורערן, פאליטישן און מיליטערישן איינפלוס אין [[צפון אפריקע]], [[מיטל מזרח]] און דער מוסולמענישיער וועלט.

== נעמען ==
דער נאמען '''עגיפטן''' שטאמט פון [[אלט גריכיש]] Αἴγυπτος (''אייגיפטאס'').

== היסטאריע ==
=== גריכישע און רוימישע עגיפטן ===

=== מיטל אלטער ===

=== אטאמאנישע עגיפטן ===

=== מוכאמאד אלי דינאסטיע ===

=== אייראפעאישער אינטערווענץ ===

=== בריטישער פראטעקטאראט ===

=== רעפובליק  ===
עגיפטן איז געווארן א רעפובליק דעם 28סטן פעברואר 1922.

==געאגראפיע==
עגיפטן האט א שטח פון 1,001,450 קוואדראט ק&quot;מ, און איז דאס [[ליסטע פון לענדער לויט שטח|29סטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט]]. עגיפטן ליגט צווישן די גארטל ליניעס 22º און 32ºN, און צווישן די מערידיאנען 25º און 35ºE. דער קלימאט איז זייער טריקן, דערפאר וואוינט דער גרעסטער טייל פון דער באפעלקערונג אין א שמאלן פאס אינעם נילוס טאל.

עגיפטן האט א סטראטעגישע לאקאציע וואס באהעפט די יבשות פון די קאטינענטן אזיע און אפריקע דורכן [[איסטמאס]] פון סועץ, אדורם וואס גייט דער [[סועץ קאנאל]], וואס פארבינדט דעם מיטלענדישן מיטן [[אינדישער אקעאן|אינדישן אקעאן]] דורכן [[ים סוף]], וואס שיפן קענען אדורכפארן.

[[טעקע:Aswan Nile R09.jpg|קליין|א צווייג פון טייך נילוס לעבן אסוואן|250פיקס]]
אחוץ פונעם נילוס טאל, דער גרעסטער טייל פונעם לאנדשאפט איז מדבר, מיט נאר א פאר [[אאזיס]]ן דא און דארט. די ווינטן שאפן גרויסע זאמד־[[דיונע]]ס וואס טייל פון זיי זענען העכער פון 30 מעטער. עגיפטן נעמט איין טיילן פונעם [[סאהארא]] מדבר און פונעם [[ליבישער מדבר|ליבישן מדבר]]. אין די צייטן פון די פרעה'ס וואס האבן געהערשט איבער מצרים האבן די מדבריות געשיצט דאס קעניגרייך פון אינוואזיע פון מערב.

צווישן די שטעט און שטעטלעך זענען [[אלעקסאנדריע]], די צווייטע גרעסטע שטאט; [[אסוואן]]; [[אסיוט]]; [[קיירא]], די היינטיקע הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט; [[גיזא]], וואו געפינט זיך דער [[פיראמיד פון כופו]]; [[לוקסאר]]; [[פארט סאאיד]]; [[שארם אל שייך]]; [[סועץ]], ביים דרום עק פונעם [[סועץ קאנאל]]; און [[זאגאזיג]].
אאזיסן געפינען זיך ביי [[באהאריע]], [[אל דאכלא]], [[פאראפרא]], [[אל כארגא]] און [[סיווא]].

דעם 13טן מערץ 2015 האט מען געמאלדן אז מען גייט בויען א נייע הויפטשטאט 45 קילאמעטער מזרח פון קיירא.

=== קלימאט ===
עגיפטן האט אן אויסטערלישן ווארעמען און טרוקענעם קלימאט.
אויפן בארטן פונעם מיטלענדישן ים בלאזן קילערע ווינטן און דערפאר איז דארט נישט אזוי הייס ווי איבער אל אין לאנד. אין פרילינג בלאזט דער חאמסין, א ווארעמער טרוקענער ווינט, פון די מדבריות צו דרום. ווען דער חאמסין בלאזט ווערט ווארען בייטאג ביז  C° {{ר}}40 און אמאל ביז   C° {{ר}}50.

== רעגירונג ==

==עקאנאמיע ==
די עקאנאמיע פון עגיפטן פארלאזט זיך שטארק אויף לאנדווירטשאפט, מעדיע, אימפארט פון בענזין, נאטירלעכער ג'אז און טוריזם. 
מער ווי דריי מיליאן עגיפטער ארבעטן אין אויסלאנד, אין [[סאודי אראביע]], [[פערסישער איינגאס|פערסישן איינגאס]], אייראפע און נאך לענדער.

עגיפטן באקומט הילף פון די פאראייניגטע שטאטן, א דורכשניט פון $2.2 ביליאן א יאר זייט 1979, און איז דאס דריטע גרעסטע באקומער פון אזעלכע געלטער פון די פאראייניגטע שטאטן. עגיפטן האט רעסורסן פון קוילן אין מדבר סיני און גראבט אויס 600,000 טאן א יאר. עגיפטן האט גאר א סך נאטירלעכע גאז, מיט רעזערוון פון אומגעפער 2,180 קובישע קילאמעטער, און עקספארטירט צו פיל לענדער. אין זיין יערליכן באריכט פון 2011 האט דער [[אינטערנאציאנאלער געלטפאנד]] געשאצט עגיפטן צווישן די לענדער וואס טוט מערסט איינצופירן עקאנאמישע רעפארם. 

עגיפטן האט א סך ארימקייט מיט אפשר 40% פון דער באפעלקערונג וואס פארדינען נישט אפילו $2 א טאג.

=== טוריזם ===
טוריזם איז איינער פון די וויכטיגסטע סעקטארן פון עגיפטנ'ס עקאנאמיע. מער ווי 12.8 מיליאן טוריסטן האבן באזוכט עגיפטן אין 2008, און האבן אריינגעברענגט אין לאנד כמעט $11 ביליאן. דער טוריזם סעקטאר באארבעט  בערך  12% פון עגיפטנ'ס ארבעטסקראפט.

טוריזם מיניסטער הישאם זאזו האט געזאגט פאר אידוסטריע פראפעסיאנעלע אז טוריזם האט אריינברענגט אין לאנד  עטלעכע $9.4 ביליאן אין 2012, א ביסל מער ווי די $9 ביליאן אין 2011.

=== ענערגיע ===

=== טראנספארט ===
טראנספארט אין עגיפטן איז קאנצענטרירט ארום קיירא און די באזעצטע זידלונגען לענגאויס דעם נילוס.

די הויפטליניע פונעם לאנד'ס 40,800 ק&quot;מ באן נעצווערק גייט פון [[אלעקסאנדריע]] קיין [[אסוואן]], און ווערט אפערירט דורך עגיפטישע נאציאנאלע באנען. די באן נעצווערק האט 28 ליניעס און 796 סטאנציעס.
די גאסן נעצווערק פאר פארמיטלען איז לאנג 37,000 קילאמעטער.

דער קיירא מעטרא אין עגיפטן איז דער ערשטער פון נאר צוויי מעטרא סיסטעמען אין גאנץ אפריקע און דער אראבישער וועלט. דעם מעטרא האט מען געבויט פאר א סומע פון 12 ביליאן עגיפטישע פונט. די סיסטעם האט דריי ליניעס און מען קלערט צו בויען נאך א פערטע ליניע.

עגיפטן ווערט פאררעכנט איינער פון די פיאנער לענדער אין ניצן לופט טראנספארט. די פאן לופטליניע פון עגיפטן, [[עגיפטלופט]] איז געווארן געגרינדעט אין 1932 און געהערט 100% צו דער עגיפטישער רעגירונג. די לופטליניע איז באזירט אין [[קיירא אינטערנאציאנאלער פליפארט]], און אפערירט פאסאזשירן און פראכט דינסטן צו מער ווי 75 צילן אינעם מיטל מזרח, אייראפע, אפריקע, אזיע און די אמעריקעס. היינט האט עגיפטלופט א פלאט פון 80 עראפלאנען.

==סועץ קאנאל==
{{הויפט ארטיקל|סועץ קאנאל}}
דער סועץ קאנאל איז א געמאכטער ים־ניווא וואסערוועג אין עגיפטן וואס איז דער וויכטיקסטער צענטער פון ים־טראנספארט אינעם [[מיטל מזרח]], און באהעפט דעם [[מיטלענדישער ים|מיטלענדישן ים]] מיטן [[ים סוף]]. דעם קאנאל האט מען געעפנט נאוועמבער 1869 נאך צען יאר בוי־ארבעט. ער דערמעגלעכט שיף טראנספארט צווישן אייראפע און אזיע אן צו דארפן נאוויגירן ארום אפריקע. דער צפון טערמין איז [[פארט סאאיד]] און דער דרום טערמין 
איז [[פארט טאוופיק]] אין דער שטאט [[סועץ]]. אויף זיין מערב ברעג ליגט [[איסמאיליע]], 3 ק&quot;מ פונעם מיטלפונקט.


דער קאנאל איז ברייט 193.30 ק&quot;מ, טיף 24 מעטער און און ברייט 205 מעטער (ווי אין 2010). דער קאנאל האט אן איינצעלן פֿארוועג, מיט ערטער אריבערצוגיין אין באלאה און דער [[גרויסע ביטערע אזערע]]. דער קאנאל האט נישט קיין [[שליוז]]ן. ים וואסער פליסט אדורכן קאנאל; צפון פון די ביטערע אזערעס פליסט דאס וואסער קיין צפון אין ווינטער און קיין דרום אין זומער. דרום פון די אזערעס ווענדט זיך דער שטראם לויטן ים־פֿלייץ ביי סועץ.

== דיפלאמאטישע באציאונגען ==
עגיפטן פארמאגט פארהעלטנמעסיג גוטע דיפלאמאטישע באציאונגען מיט אירע שכנים און מיט דער [[איסלאם|מוסלעמענער]] וועלט. עגיפטנ'ס אגענדע איז בדרך כלל מער ליבעראל געשטימט ווי רוב מוסלעמענער לענדער אין די געגנט.

כאטש עגיפטן איז באוואוינט מער א מערהייט פון [[סוני]] מוסלעמענער, דאך פארטראגט זי זיך אין פרינציפ מיט די אנדער מוסלעמענער פראקציעס ווי דער [[שיא איסלאם|שיאטישער]] [[איראן]]. עגיפטן דינט אפטמאל אלס דיפלאמאטישער פארמיטלער צווישן די פארשידענע קעגנערישע לענדער אינעם ראיאן.

אנדערש פון רוב מוסלעמענער לענדער אינעם [[מיטל מזרח]] און [[אפריקע]], פארמאגט עגיפטן גוטע באציאונגען מיט ביידע וועלט גרויס-מאכטן, סיי מיט די [[פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע|פאראייניגטע שטאטן]] און די מערב וועלט, און אזוי אויך מיט [[רוסלאנד]] און אירע אליאירטע.

=== ישראל ===
אין [[ה'תשל&quot;ט]] האט עגיפטן געשלאסן א שלום מיט [[ישראל]] און איז דאן געווארן דאס ערשטע מוסלעמענער לאנד צו אפיציעל אנערקענען מדינת ישראל. זינט דאן האבן זיי געהעריגע דיפלאמאטישע באציאונגען. זיייערע באציאונגען האט זיך עטוואס אפגעהאקט דורכאויס די יארן פון די מוסלעמענער-ברודערשאפט פארטיי אין עגיפטנ'ס רעגירונג, אבער אין [[ה'תשע&quot;ה]], עטליכע יאר נאכן צוזאמפאל פון די מוסלעמענער-ברודערשאפט, האבן זיי צוריק באנייט די באציאונגען און צוריקגעשטעלט די אמבאסאדעס אין ביידע לענדער.

עגיפטן האט אסאך מאל געדינט אלס פארמיטלער צווישן ישראל און אירע [[אראבער|אראבישע]] שכנים.

== עגיפטישע באוואפנטע קרעפטען ==
{{הויפט ארטיקל|עגיפטישע באוואפנטע קרעפטן}}
אויסער אימפּארטירן וואפן, פאבריצירט עגיפטן אליין אסאך [[טאנקען]] און [[מיסילס]]. די [[רעגירונג]] האלט אויף ארום ניינצן טויזנט ארבעטער אין ניין פאבריקן, וואס איז אונטער דער פירערשאפט פון די מיליטער.

== בילדונג ==
די [[אטאמאנישע אימפעריע]] האט ערשט איינגעפירט אין עגיפטן א בילדונג סיסטעם אויפן אייראפעאישן שטייגער אין די אנהייב 1800ער יארן כדי צו האדעווען א קלאס פון געטרייע ביוראקראטן און ארמיי אפיצירן. אונטער דער בריטישער אקופאציע האט מען איינגעצויגן די בילדונג סיסטעם.

אין די 1959ער יארן האט פרעזידענט נאסער אריינגעברענגט ביסלעכווייז בחינמדיגע בילדונג פאר אלע עגיפטער. 

== קולטור ==
די מערסט בארימטע זינגערין אין עגיפטן איז [[אום קולטום]]

== רעפערענצן ==
{{רעפליסטע}}

{{אפריקע}}
{{לענדער ארום דעם מיטלענדישן ים}}
{{לענדער ארום דעם ים סוף}}
{{אראבישע ליגע}}

[[קאַטעגאָריע:עגיפטן|*]]</text>
      <sha1>doku6egwhaygeo6qq1sxxkr15zqhwt0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>תרי&quot;ג מצוות</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7764</id>
    <revision>
      <id>601711</id>
      <parentid>598603</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T15:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Melaket</username>
        <id>54190</id>
      </contributor>
      <origin>601711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32599" sha1="mhjqywxwfmyc28tha4ug1vyyho5b9fz" xml:space="preserve">{{אידישקייט}}
'''תרי&quot;ג (613) מצוות''' איז די צאל פון די אידישע [[מצוות]]  עשה'ס און לא תעשה'ס.

עס זענען דא פארשידענע מיינונגען איבער די פונקטליכע חשבון, וועלכע מצוות מען קען יא אדער נישט אריינרעכענען אין די צאל פון 613 מצוות. זייער פונקטליכע חשבון איז אין: [[ספר המצוות להרמב&quot;ם]], [[ספר החינוך]], [[סמ&quot;ק]].

די תריג מצוות זענען איינגעטיילט אין צוויי סארטן, די רמ&quot;ח מצוות עשה קעגן די 248 [[גלידער]] פון א [[מענטש]] און די שס&quot;ה מצוות לא תעשה קעגן די 365 [[אדערן]] פון דעם מענטש.

אויסער די תרי&quot;ג מצוות וואס איז געשריבן אין דער [[תורה]] זענען דא נאך זיבן מצוות וואס זענען 'מדרבנן', וואס די חכמים האבן מתקן געווען. צוזאמען איז דאס 620, דאס איז דער [[גמטריא]] פון 'כתר', די אלע מצוות זענען ווי קרוין פאר אייבערשטן.

&lt;div style=&quot;columns:2; column-gap:3em; direction:rtl; text-align:right;&quot;&gt;
# מצוות פרו ורבו
# מצוות מילה
# לא לאכול את גיד הנשה
# מצוות קידוש החודש ועיבור השנה
# מצוות [[שחיטת הפסח]]
# מצוות אכילת בשר הפסח
# לא לאכול הפסח נא ומבושל
# לא להותיר מבשר הפסח
# מצוות השבתת החמץ
# מצוות אכילת מצה
# לא יימצא חמץ ברשותנו בפסח
# לא לאכול מכל דבר שיש בו חמץ
# לא נאכיל מן הפסח לישראל משומד
# לא נאכיל מן הפסח לגר משומד
# לא להוציא בשר הפסח חוצה
# לא לשבור עצם מן הפסח
# לא יאכל ערל מן הפסח
# מצוות קידוש בכורות בא&quot;י בהמה טהורה וחמור
# לא לאכול חמץ בפסח והן חמישה מיני דגן
# לא יראה לנו חמץ בפסח
# מצוות סיפור יציאת מצרים
# מצוות [[פדיון פטר חמור]]
# מצוות עריפת פטר חמור אם לא רצה לפדותו
# לא נלך בשבת חוץ לתחום
# מצוות האמונה במציאות ה'
# לא נאמין באלוה בלתי ה' לבדו
# לא לעשות פסל (צלמים לסגוד להם)
# לא להשתחוות לעבודה זרה
# לא לעבוד עבודה זרה בדרך שנהוג לעבדה
# לא להישבע לשווא
# מצוות קידוש שבת בדברים
# לא לעשות מלאכה בשבת
# מצוות [[כיבוד אב ואם]]
# לא להרוג נקי
# לא לגלות ערוות אשת איש
# לא לגנוב נפש מישראל
# לא להעיד בשקר
# לא לחמוד
# לא לעשות צורת אדם אפילו לגוי
# לא לבנות אבני מזבח גזית
# לא לפסוע על המזבח
# מצוות דין עבד עברי
# מצוות יעוד של אמה עברית
# מצוות פדיון אמה עברית
# לא ימכור אמה העברית
# לא לגרוע שאר כסותה ועונה
# מצוות בית דין להרוג בחנק המחוייב
# לא להכות אב ואם
# מצוות דיני קנסות
# מצוות בית דין להרוג בסייף המחוייב
# מצוות בית דין לדון בנזקי בהמה
# לא לאכול שור הנסקל שנשחט
# מצוות בית דין לדון בנזקי הבור
# מצוות בית דין לדון גנב בתשלומין או במיתה
# מצוות בית דין לדון בנזקי הבער, שן ורגל
# מצוות בית דין לדון בנזקי אש
# מצוות בית דין לדון בדין שומר חינם
# מצוות בית דין לדון בדין טוען ונטען
# מצוות בית דין לדון בדין נושא שכר והשוכר
# מצוות בית דין לדון בדין השואל
# מצוות בית דין לדון בדין מפתח
# לא להחיות מכשפה
# לא להונות הגר בדברים
# לא להונות הגר בממון
# לא לענות יתום ואלמנה
# מצוות הלוואה לעני
# לא נתבע חוב מעני בעת שנודע שאינו יכול לפרוע
# לא נשית יד בין לווה למלווה בריבית
# לא לקלל את הדיין
# לאו דברכת ה'
# לא לקלל הנשיא
# לא להקדים חוקי התבואות
# לא לאכול טריפה
# לא לשמוע טענת בעל דין שלא בפני בעל דינו
# לא יעיד בעל עבירה
# לא לנטות אחרי רבים בדיני נפשות כשתהיה התוספת איש אחד לבד לרעות
# לא ילמד חובה מי שלמד זכות תחילה בדיני נפשות
# מצוות הטייה אחרי רבים
# לא לרחם על עני בדין
# מצוות פירוק משא
# לא להטות משפט רשע
# לא לחתוך הדין באומד הדעת כי אם בעדים
# לא לקחת שוחד
# מצוות שמיטת קרקעות (בשנה השביעית)
# מצוות שביתת השבת
# לא להישבע בעבודת אלילים
# לא להדיח בני ישראל לעבוד עבודה זרה
# מצוות חגיגה ברגלים
# לא נשחט שה הפסח בארבעה עשר בניסן בעוד שיהיה חמץ ברשותנו עד שנוציאו
# לא להניח אמורי הפסח להיפסל בלינה
# מצוות הבאת ביכורים למקדש
# לא לבשל [[בשר בחלב]]
# לא לכרות ברית לשבעה עממין וכן לכל עובדי עבודה זרה
# לא לשכון עובד אלילים בארצנו
# מצוות בנין בית הבחירה
# לא להוציא בדי הארון ממנו
# מצוות סידור לחם הפנים ולבונה
# מצוות עריכת נרות המקדש
# מצוות לבישת בגדי כוהנים
# לא יזח (יוסר) החושן מעל האפוד
# לא לקרוע המעיל של הכוהנים
# מצוות אכילת בשר חטאת ואשם
# מצוות הקטרת קטורת
# לא להקטיר ולהקריב במזבח הזהב שבהיכל כי אם קטורת שבכל יום
# מצוות נתינת מחצית השקל בשנה
# מצוות קדוש ידים ורגלים בשעות העבודה
# מצוות משיחת כהן גדול ולמלכי בית דוד בשמן המשחה
# לא יסוך זר בשמן המשחה שעשה משה אלא כהנים בלבד
# לא לעשות במתכונת שמן המשחה
# לא לעשות במתכונת הקטורת
# לא לאכול ולשתות תקרובת עבודה זרה
# מצוות שביתת הארץ בשנת שמיטה
# לא לאכול [[בשר בחלב]]
# לא יעשו בית דין משפט מוות בשבת
# מצוות מעשה העולה
# מצוות קורבן מנחה
# לא להקריב שאור או דבש
# לא להקריב קורבן בלא מלח
# מצוות מליחת הקורבן
# מצוות קורבן בית דין אם טעו והורו שלא כהלכה
# מצוות קורבן חטאת ליחיד ששגג במצוות לא תעשה שחייבים עליה כרת
# מצוות עדות
# מצוות קורבן עולה ויורד
# לא להבדיל בחטאת העוף
# לא ליתן שמן זית במנחת חוטא
# לא לתת לבונה במנחת חוטא
# מצוות תוספת חומש לאוכל מן הקודש או מועל בו
# מצוות קורבן אשם תלוי מי שנסתפק לו אם חטא
# מצוות אשם וודאי
# מצוות השבת הגזל
# מצוות הרמת הדשן
# מצוות הדלקת אש מעל המזבח
# לא לכבות אש מעל המזבח
# מצוות אכילת שיירי מנחות
# לא לעשות שיירי מנחות
# מצוות קורבן מנחה של כוהן גדול בכל יום
# לא תאכל מנחת כהן
# מצוות מעשה החטאת
# לא לאכול מבשר חטאות הנעשין בפנים
# מצוות מעשה האשם
# מצוות מעשה השלמים
# לא להותיר מבשר הקורבן התודה
# מצוות שריפת הנותר בקדשים
# לא לאכול פיגול
# לא לאכול בשר קדשים שנטמאו
# מצוות שריפת בשר קודש שנטמא
# לא לאכול חלב
# לא לאכול דם בהמה חיה ועוף
# לא יכנסו הכוהנים למקדש מגודלי שיער
# לא יכנסו הכוהנים למקדש קרועי בגדים
# לא יצאו הכוהנים מן המקדש בשעות העבודה
# לא להיכנס שתוי יין למקדש וכן שלא יורה שתוי
# מצוות בדיקת סימני בהמה וחיה
# לא לאכול בהמה וחיה טמאה
# מצוות בדיקת סימני דגים
# לא לאכול דג טמא
# לא לאכול עוף טמא
# מצוות בדיקת סימני חגבים
# מצוות טומאת שמונה שרצים
# מצוות טומאת אוכלים
# מצוות טומאת נבילה
# לא לאכול שרץ הארץ
# שלא לאכול מיני שרצים דקים הנולדים בזרעים ובפירות
# לא לאכול משרץ המים
# לא לאכול מן השרצים המתהווים (מן העפוש)
# מצוות טומאת יולדת
# לא יאכל טמא מן הקודשים
# מצוות קורבן יולדת
# מצוות טומאת מצורע
# לא לגלח שיער הנתק
# הנהגת המצורע ועכל טמאי אדם בפריעה ופרימה
# מצוות נגעי בגדים
# מצוות היטהרות מן הצרעת שתהיה במינים ידועים
# מצוות תגלחת מצורע ביום השביעי
# מצוות טבילה לטמאים
# מצוות קורבן מצורע כשיתרפא מצרעתו
# מצוות טומאת בית שיהיה בו נגע
# מצוות טומאת זב להיות טמא ומטמא
# מצוות קורבן זב כשיתרפא מזובו
# מצוות טומאת שכבת זרע שהוא טמא ומטמא
# מצוות טומאת נידה שמטמאה אחרים
# מצוות טומאת זבה
# מצוות קורבן זבה כשתתרפא מזובה
# לא ייכנסו הכוהנים בכל עת במקדש וכ&quot;ש זרים
# מצוות עבודת יום הכיפורים
# לא לשחוט קדשים חוץ לעזרה
# מצוות כיסוי הדם
# לא להתחתן באחת מכל העריות והן קרובות, אשת איש ונידה
# לא לגלות ערוות אב
# לא לגלות ערוות אם
# לא לגלות ערוות אשת אב ואע&quot;פ שאינה אימו
# לא לגלות ערוות אחותו בכל צד (שהיא אחותו)
# לא לגלות ערוות בת הבן
# לא לגלות ערוות בת הבת
# לא לגלות ערוות הבת
# לא לגלות ערוות אחותו מן האב והיא בת אשת האב
# לא לגלות ערוות אחות האב
# לא לגלות ערוות אחות האם
# לא לגלות ערוות אחי האב
# לא לגלות ערוות אשת אחי האב
# ערוות כלתך לא תגלה
# ערוות אשת אחיך לא תגלה
# ערוות אישה ובתה לא תגלה
# ערוות אישה ובת בנה לא תגלה
# ערוות אישה ובת בתה לא תגלה
# ערוות אישה ואחותה לא תגלה
# לא לבוא על אישה נידה
# לא ליתן זרע מזרעו למולך: האב לוקח בנו ומעבירו בלהב האש לפני עבודה זרה
# לא לבוא על הזכרים
# לא לשכב עם בהמה
# לא תשכבנה הנשים עם בהמות
# מצוות יראת אב ואם
# לא לפנות אחר עבודת אלילים לא במחשבה ולא בדיבור ולא אפילו בהבטה
# לא לעשות עבודת אלילים לא לעצמו ולא לזולתו
# לא לאכול נותר
# להניח פאה בשדה מן התבואה לעני ולגר
# לא לכלות הפאה בשדה
# לעזוב הלקט בשדה לעניים והוא מה שנופל מתוך המגל בשעת קצירה או מתוך היד בשעת תלישה
# לא לקחת שיבלים הנופלים בשעת הקציר אלא נעזוב השבלים לעניים
# מצוות הנחת פאת הכרם שנצטווינו להשאיר כל העוללות שבכרם לפאה
# שלא לכלות כל פירות הכרם בעת הבציר אלא יניח מהם פאה לעניים
# מצוות הנחתת פרט הכרם לעזוב פרט הכרם לעניים והוא מה שיתפרד ויפול מן הענבים בשעת הבצירה
# לא ללקוט פרט הכרם אלא נעזוב אותו לעניים והוא גרגיר אחד או שני גרגרים הנפטרין מן האשכול
# לא לגנוב שום ממון
# לא נכחיש על ממון שיש מאחר בידינו
# לא להישבע על כפירת ממון
# לא להישבע לשקר
# לא לעשוק
# לא לגזול
# לא לאחר שכר שכיר
# שלא לקלל אחד מישראל בין איש ובין אישה
# לא להכשיל תם בדרך
# לא לעשות עוול במשפט
# לא לכבד גדול בדין
# מצווה שישפוט בצדק
# לא לרגל
# לא לעמוד על דם רעים
# לא לשנוא אחים
# מצוות תוכחה לישראל שאינו מתנהג כשורה
# לא להלבין פני אדם מישראל
# לא לנקום
# לא לנטור, להימנע אפילו מזכירת חטאו בלב בלבד
# מצוות אהבת ישראל
# לא להרביע בהמה מין עם שאינו מינו
# לא לזרוע כלאי זרעים ולא ירכיב אילן בשום מקום בארץ
# לא לאכול ערלה והן שלוש שנים ראשונות ונטיעתו
# מצוות נטע רבעי
# לא לאכול ולשתות כדרך זולל וסובא
# לא לנחש
# לא לעונן: שעה פלונית טובה לעשות בה מעשה פלוני
# לא להקיף פאת הראש
# לא להשחית פאת זקן בגילוח של תער
# לא לכתוב בבשרנו כתובת קעקע
# מצוות היראה מן המקדש
# לא לעשות מעשה אוב
# לא לעשות מעשה ידעוני
# מצוות כיבוד חכמים
# לא להונות במידות ובכל המידות בכלל
# מצוות צידוק המאזניים והמשקלים והמידות
# לא לקלל אב ואם
# מצווה שישרפו מי שיתחייב בשריפה
# לא ללכת בחוקות הגויים
# לא יטמא כוהן הדיוט במת, זולת בקרובים המבוארים
# מצוות עניין טומאת הכוהנים לקרוביהם והכללה שיתאבלו כל אחד מישראל על שישה מקרוביהם הידועים
# לא ישמש כוהן טבול יום עד שיעריב שמשו
# לא ישא כוהן אישה זונה
# לא ישא כוהן אישה חללה
# לא ישא כוהן גרושה
# מצוות קידוש זרע אהרון
# לא ייכנס כוהן גדול באוהל המת
# לא יטמא כוהן גדול בשום טומאה במת
# מצוות כוהן גדול לישא נערה בתולה
# לא ישא כוהן גדול אלמנה
# לא יבעול כוהן גדול אלמנה ואפילו לא בלא קידושין
# לא יעבוד כוהן בעל מום במקדש
# לא יעבוד כוהן בעל מום עובר
# לא ייכנס בעל מום בהיכל כולו
# לא יעבוד כוהן טמא
# לא יאכל כוהן טמא תרומה
# לא יאכל שום זר תרומה
# לא יאכל תושב כוהן ושכיר תרומה
# לא יאכל ערל תרומה
# לא תאכל חללה מן הקודש
# לא לאכול תבל
# לא נקדיש בעלי מומין למזבח
# מצוות הקורבן להיות תמים
# לא ניתן מום בקדשים
# לא נזרוק דם בעל מום על המזבח
# לא נשחט בעל מום לשם קורבן
# לא נקטיר מאימורי בעלי מומין
# לא לסרס אחד מכל המינים
# לא להקריב בעל מום מיד הנוכרי
# מצוות הקורבן שיהיה משמונה ימים ומעלה
# לא לשחוט בהמה ובנה ביום אחד
# לא לעשות דבר שיתחלל בו שם שמים בין בני אדם
# מצוות קידוש השם
# מצוות שביתה ביום ראשון של פסח
# לא לעשות מלאכה ביום ראשון של פסח
# מצוות קורבן מוסף כל שבעת ימי הפסח
# מצוות שביתה בשביעי של פסח
# לא לעשות מלאכה ביום שביעי של פסח
# מצוות קורבן העומר של שעורים
# לא לאכול מתבואה חדשה קודם כלות יום ט&quot;ז בניסן
# לא לאכול קלי מתבואה חדשה עד היום ההוא
# לא לאכול כרמל מתבואה חדשה עד היום ההוא
# מצוות ספירת העומר
# מצוות קורבן מנחה חדשה מן החיטים ביום עצרת
# מצוות שביתה ממלאכה ביום עצרת
# לא לעשות מלאכה ביום חג השבועות
# מצוות שביתה ביום ראש השנה
# לא לעשות מלאכה ביום ראשון בתשרי
# מצוות קורבן מוסף ביום ראש השנה
# מצוות תענית ביום עשירי בתשרי
# מצוות קורבן מוסף של יום הכיפורים
# לא לעשות מלאכה ביום הכיפורים
# לא לאכול ולשתות ביום הכיפורים
# מצוות שביתה ממלאכה ביום הכיפורים
# מצוות שביתה ממלאכה ביום ראשון של חג הסוכות
# לא לעשות מלאכה ביום ראשון של חג הסוכות
# מצוות קורבן מוסף בכל יום משבעת ימי הסוכות
# מצוות שביתה ממלאכה ביום שמיני של סוכות
# מצוות קורבן מוסף ביום שמיני של סוכות הנקרא שמיני עצרת
# לא לעשות מלאכה ביום שמני עצרת
# מצוות נטילת לולב
# מצוות ישיבה בסוכה
# לא נעבוד האדמה בשנה השביעית
# לא נעשה עבודה גם באילנות
# לא נקצור ספיחים בשנה השביעית
# לא נאסוף פירות האילן בשביעית כדרך כל שנה
# מצוות ספירת שבע שבתות שנים
# מצוות תקיעת שופר ביום הכיפורים של יובל
# מצוות קידוש שנת יובל
# לא נעבוד הארץ בשנת היובל
# לא נקצור ספיחי תבואות של שנת היובל
# לא נאסוף פירות האילנות בשנת היובל כדרך שאוספים אותן בשאר השנים
# מצוות עשיית דין בין לקוח ומוכר
# לא להונות במקח וממכר
# לא להונות אחד מישראל בדברים
# לא למכור שדה בארץ ישראל לצמיתות
# מצוות השבת הקרקע לבעליה ביובל
# מצוות פדיון ערי חומה עד השלמת שנה
# לא לשנות ממגרשי הלוויים
# לא להלוות בריבית לישראל
# לא לעבוד בעבד עברי עבודת ביזיון כמו עבודת כנעני
# לא נמכור עבד עברי על אבן המקח
# לא לעבוד בעבד עברי עבודת פרך
# מצוות עבודה בעבד כנעני לעולם
# לא להניח לגוי לעבוד בעבד עברי הנמכר לו
# לא נשתחווה על אבן משכית אפילו לה'
# מצוות מעריך אדם שיתן דמים הקצובים בתורה
# לא נמיר הקדשים
# מצוות הממיר בהמת קורבן בבהמה אחרת שתהיינה שתיהן קודש
# מצוות מעריך בהמה שיתן כפי שיעריכנה הכוהן
# מצוות מעריך בתים שייתן בערך שיעריכנה הכוהן ותוספת חופש
# מצוות מעריך שדה שייתן כערך הקצוב בפרשה
# לא לשנות הקודשים מקורבן לקורבן
# מצוות דין מתרים מנכסיו שהוא לכוהנים
# לא תימכר קרקע שהחרימו אותה בעלים אלא תינתן לכוהנים
# לא יגאל שדה החרם
# מצוות מעשר בהמה טהורה כל שנה
# לא למכור מעשר בהמה אלא יאכל בירושלים
# מצוות שילוח טמאים חוץ למחנה שכינה
# לא ייכנס טמא בבית המקדש
# מצוות וידוי על חטא
# מצוות סוטה שיביאנה הבעל אל הכוהן שיעשה לה כמשפט הכתוב
# לא ליתן שמן בקורבן סוטה
# לא לשים לבונה בקורבן סוטה
# לא ישתה הנזיר יין או כל מיני שיכר
# לא יאכל הנזיר ענבים לחים
# לא יאכל הנזיר צימוקים
# לא יאכל הנזיר גרעיני הענבים
# לא יאכל הנזיר קליפת הענבים
# לא יגלח הנזיר שערו
# מצוות גידול שער בנזיר
# לא ייכנס הנזיר לאוהל המת
# לא יטמא הנזיר במת ובשאר טומאות
# מצוות גילוח הנזיר והבאת קורבנותיו
# מצוות ברכת כוהנים בכל יום
# מצוות משא הארון בכתף
# מצוות פסח שני ב-י&quot;ד באייר
# מצוות פסח שני שיאכל על מצות ומרורים
# לא להותיר כלום מבשר הפסח השני למחרתו
# לא לשבור עצם מעצמות פסח שני
# מצוות תקיעת חצוצרות במקדש ובמלחמה
# מצוות חלה
# מצוות ציצית
# לא לתור אחר מחשבת הלב וראיית העיניים
# מצוות שמירת המקדש
# לא יתעסקו הכוהנים בעבודת הלוויים ולא הלוויים בעבודת הכוהנים
# לא יעבוד זר במקדש
# לא לבטל שמירת המקדש
# מצוות פדיון בכור אדם
# לא לפדות בכור בהמה טהורה
# מצוות עבודת הלוויים במקדש
# מצוות מעשר ראשון לתת ללוויים
# מצוות הלוויים לתת מעשר מן המעשר
# מצוות פרה אדומה
# מצוות טומאה של מת
# מצוות מי נידה שמטמאין אדם טהור ומטהרין אדם טמא מטומאת המת בלבד
# מצוות דיני נחלות
# מצוות תמידין בכל יום
# מצוות קורבן מוסף של שבת
# מצוות קורבן מוסף בכל חודש וחודש
# מצוות קורבן מוסף ביום חג השבועות
# מצוות שופר בראש השנה
# מצוות דין הפרת נדרים
# לא נחל דברינו בנדרים
# מצוות ישראל לתת ערים ללוויים לשבת בהן והן להיות מקלט לרוצח בשגגה
# לא להרוג מחוייב קודם שיעמוד בדין
# מצוות בית דין לשלוח מכה-נפש בשגגה מעירו ולהושיבו בערי מקלט
# לא יורה העד בדין שהעיד בו בדיני נפשות
# לא נקח כופר להציל ממוות הרוצח
# לא נקח כופר ממחוייב גלות לפטרו מן הגלות
# לא למנות דיין שאינו יודע בדיני תורה
# לא יירא הדין בדין
# לא להתאוות לממון חברו
# מצוות אחדות ה'
# מצוות אהבת ה'
# ללמוד תורה וללמדה
# לקרות שמע פעמיים בכל יום
# להניח תפילין על היד
# להניח תפילין על הראש
# לקבוע מזוזה בפתחים
# לא לנסות נביא אמת יותר
# להחרים שבע עממין
# לא לחון ולרחם על עובד אלילים
# לא להתחתן בעובד אלילים
# לא ליהנות מעבודה זרה ומשמשיה
# לא ליהנות מתקרובת עבודה זרה
# לברך ה' אחר אכילת מזון
# לאהוב את הגרים
# לירא מהקב&quot;ה
# לעבוד ה' יתברך בתפילה בכל יום
# להידבק ביודעי התורה
# להישבע בשמו יתברך באמת
# לאבד עבודה זרה ומשמשיה
# לא לאבד דברים שנקרא שמו יתברך עליהם
# שיביא כל נדריו ברגל ראשון
# שלא להקריב קורבן חוץ לעזרה
# להקריב כל הקורבנות בבית הבחירה
# לפדות קדשים שנפל בהם מום
# לא לאכול מעשר שני של דגן חוץ לירושלים
# לא לאכול מעשר שני של תירוש חוץ לירושלים
# לא לאכול מעשר שני של יצהר חוץ לירושלים
# לא לאכול בכור תמים חוץ לירושלים
# לא לאכול קדשי הקדשים חוץ לעזרה
# לא לאכול בשר העולה
# לא לאכול קדשים קלים קודם זריקת דמים
# לא יאכל כוהן ביכורים קודם הנחתם בעזרה
# לא לעזוב הלווי מליתן לו מתנותיו
# לשחוט בהמה וחיה ועוף כראוי
# לא לאכול אבר מן החי
# להביא קדשים בבית הבחירה
# לא להוסיף על המצוות ופירושן
# לא לגרוע מכל המצוות ופירושן
# לא להישמע למתנבא בשם עבודה זרה
# לא לאהוב את המסית
# לא לעזוב שנאתו על המסית
# לא להציל המסית כשיראו בסכנת מוות
# לא ללמד זכות למסית כשיראו בסכנת מוות
# לא למנוע מללמד עליו חובה
# לא להסית לעבודה זרה
# לדרוש ולחקור העדים
# לשרוף עיר הנידחת ולהרוג אנשיה
# לא לבנות עיר הנידחת
# לא ליהנות מכל ממונה
# לא להתגודד
# לא לקרוח שער ראשו על מת
# לא לאכול קדשים שנפסלו
# לבדוק בסימני העוף
# לא לאכול שרץ העוף
# לא לאכול נבלה
# להפריש מעשר שני
# להפריש מעשר עני
# שישמיט כל הלוואותיו בשביעית
# לנגוש את הנוכרי עובד עבודה זרה
# לא לתבוע חוב שעברה עליו שביעית
# לא יאמץ את לבבו על העני
# לתת צדקה כמסת ידו
# לא ימנע מלהלוות קודם שמיטה
# לא לשלוח עבד עברי ריקם
# להעניק לו בצאתו לחופשי
# לא לעבוד בקדשים
# לא לגזוז הצמר בקדשים
# לא לאכול חמץ בערב פסח אחר חצות
# לא להותיר מקורבן חגיגה עד יום שלישי
# לא להקריב קורבן פסח בבמת יחיד
# לשמוח ברגלים
# להיראות בבית הבחירה ברגלים
# לא להיראות שם בלא קורבן
# למנות שופטים ושוטרים
# לא ליטע אשרה
# לא להקים מצבה
# לא להקריב בעל מום עובר
# לשמוע בקול בית דין בכל זמן
# לא לסור מדבריהם
# למנות מלך מישראל
# לא להקים עלינו מלך נוכרי
# לא ירבה המלך סוסים
# לא לשכון בארץ מצרים
# לא ירבה המלך נשים
# לא ירבה המלך כסף וזהב
# שיכתוב המלך ספר תורה שני לעצמו
# לא ינחל שבט לוי בארץ ישראל
# לא יקח שבט לוי חלק בביזה
# לתת זרוע ולחיים וקיבה לכוהן
# להפריש [[תרומה גדולה]] לכוהן
# לתת לכוהן ראשית הגז
# שתהיינה המשמרות שוות ברגלים
# לא לקסום (לעסוק בקסמים) שיגידו מה שיתרחש קודם
# לא לכשף
# לא לחבור חבר
# לא לשאול בבעל אוב
# לא לשאול בידעוני
# לא לדרוש את המתים
# לשמוע אל נביא אמת
# לא להתנבא בשקר
# לא להתנבא בשם עבודה זרה
# לא לגור (לחשוש) מהריגת נביא השקר
# להפריש ערי מקלט
# לא לחוס על הרוצח והחובל
# לא להסיג גבול
# לא יקום דבר העדות בעד אחד (שלא יסכימו שניים להעיד בשקר)
# לעשות לעד זומם כאשר זמם
# לא לערוץ ולפחד ממלחמה
# למשוח כוהן למלחמה
# לשלוח שלום לערים שצרים עליהן
# לא להחיות נשמה משבעה עממין
# לא להשחית אילני מאכל
# לערוף ראש העגלה בנחל כשנמצא הרוג ולא יודעים מי הכהו
# לא לעבוד ולזרוע באותו קרקע
# לדון דין יפת תואר ככתוב בתורה
# לא למכור יפת תואר
# לא להעבידה אחר שבעלה
# לתלות המחוייב לתלות
# לא להלין התלוי
# לקברו בו ביום וכן כל המתים
# להשיב אבידה לישראל
# לא להעלים עיניו ממנה
# לא להניח בהמת חברו נופלת תחת משאה אלא נעזור לה
# לטעון המשא שנפל עם חברו
# לא תלבש אישה עדי איש
# לא ילבש איש מלבושי אישה
# לא לקחת אם על הבנים
# לשלח האם אם לקחה על הבנים
# לעשות מעקה לגגו
# לא להניח מכשול
# לא לזרוע כלאיים בכרם
# לא לאכול כלאי הכרם
# לא לעשות מלאכה בשני מיני בהמות
# לא ללבוש שעטנז
# לישא אישה בכתובה וקידושין
# שתשב אשת המוציא שם רע תחתיו ולו תהיה לאישה
# לא יגרשנה כל ימיו ולו תהיה לאישה
# לסקול במחוייב בבית דין
# לא לענוש האנוס בחטא
# שישא האונס בחטא
# לא יגרשנה כל ימיו
# לא ישא סריס בת ישראל
# לא ישא ממזר בת ישראל
# לא יבוא עמוני ומואבי בקהל ה'
# לא לדרוש שלומם במלחמה
# לא להרחיק אדומי דור שלישי מלבוא בקהל
# לא להרחיק מצרי דור שלישי
# לא ייכנס טמא להר הבית
# להתקין מקום להפנות בו
# להתקין יתד לחפור בו כנזכר לעיל
# לא להסגיר עבד שברח אל אדוני מחו&quot;ל לא&quot;י
# לא להונות עבד הניצל אלינו
# לא לבעול אישה בלא כתובה וקידושין
# לא להקריב אתנן זונה ומחיר כלב
# לא יתן הלווה ריבית לישראל
# להלוות לנכרי בריבית
# לא לאחר נדריו יותר משלושה רגלים
# לקיים מוצא שפתיו כמו שנדר
# להניח לשכיר לאכול מהמחובר שעושה בו
# לא יקח הפועל בידו יותר על אכילתו
# לא יאכל הפועל בשעת מלאכה
# לגרש בגט
# לא יחזיר גרושתו משנשאת
# לא יצא החתן מביתו כל השנה אפילו לצורכי ציבור
# שישמח החתן עם אשתו שנה אחת
# לא ימשכן בחובו כלים שעושים בהם אוכל נפש
# לא לתלוש סימני צרעת
# לא למשכן בעל חוב בזרוע
# לא למנוע המשכון מבעליו העני
# להחזיר המשכון לבעלים בעת שצריך לו
# לתת שכר לשכיר ביומו
# לא יעיד קרוב זה אל זה
# לא להטות משפט גר ויתום
# לא למשכן בגד אלמנה
# להניח לעניים השכחה
# לא ישוב לקחת השכחה
# להלקות לרשע
# לא להוסיף להכותו
# לא לחסום בהמה בשעת מלאכתה
# לא תנשא היבמה לאחר עד שתחלץ
# מצוות [[ייבום]]
# מצוות [[חליצה]]
# להציל הנרדף בנפשו של הרודף
# לא לחוס על הרודף
# לא להשהות משקלות ומידות חסרות
# לזכור מה עשה לנו העמלק
# למחות זרעו (של עמלק) מן העולם
# לא לשכוח מה שעשה לנו
# לקרות על הבכורים ככתוב
# להתוודות ווידוי מעשר
# לא לאכול מעשר שני באנינות
# לא לאכלו בטומאה
# לא להוציא דמיו אלא באכילה ושתיה
# ללכת ולהדמות בדרכי ה' יתברך
# להקהיל כל ישראל בחג הסוכות
# לכתוב כל אחד ספר תורה לעצמו
&lt;/div&gt;


[[קאַטעגאָריע:תרי&quot;ג מצוות|*]]</text>
      <sha1>mhjqywxwfmyc28tha4ug1vyyho5b9fz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>פאראייניגטע שטאטן ארמיי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13491</id>
    <revision>
      <id>601712</id>
      <parentid>601700</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T16:32:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* וויכטיגע קאנפליקטן און מיליטערישע אפעראציעס אין דער מאדערנער תקופה */</comment>
      <origin>601712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61293" sha1="e7efb9pzdfbr01pbs0vgoq6emin2nk2" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |אמעריקאנער ארמיי
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Army
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Emblem_of_the_United_States_Department_of_the_Army.svg|טעקסט=זיגל פון דער אמעריקאנער ארמיי|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Army.svg|טעקסט=פאן פון דער אמעריקאנער ארמיי|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:Mark_of_the_United_States_Army.svg|טעקסט=עמבלעם פון דער אמעריקאנער ארמיי|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |גרינדונג  דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[14טן יוני]] [[1775]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[ארמיי|לאנדפלאט]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |באלאנגט צו 
|[[דעפארטמענט פון דעפענס]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |אונטער דעם
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דער ארמיי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 452,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |ערשטע נאמען
|[[קאנטינענטאל ארמיי]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |ערשטע הויפט קאמאנדיר
|[[דזשארזש וואשינגטאן|דזשארדזש וואשינגטאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;This We'll Defend&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(דאס וועלן מיר פארטיידיגן)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;The Army Goes Rolling Along&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אייזל]] (The Army Mule)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Loyalty, Duty, Respect, Selfless Service, Honor, Integrity, Personal Courage&quot;
|-
! style=&quot;text-align: right; vertical-align: top;&quot; |באשטאנדטיילן 
|
* ארמיי
* פאראייניגטע שטאטן ארמיי רעזערוו
* ארמיי נאציאנאלע גארד
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.army.mil army.mil]
|}
{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}[[טעקע:M1A1 abrams front.jpg|left|250px]]
'''פאראייניגטע שטאטן ארמיי''' (ענגליש: United States Army), באקאנט אויך אלס '''יו  עס ארמיי''' (U.S. Army), איז די לאנד מיליטערישע צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן'ס באוואפנטע קראפטן און איז אונטער דער [[דעפארטמענט פון דער ארמיי]] וואס איז איינס פון די דריי מיליטערישע דעפארטמענטן אונטער'ן [[דעפארטמענט פון דעפענס]]. די ארמיי איז פאראנטווארטליך פאר לאנד מלחמה, באשיצונג פון די נאציאנאלע זיכערהייט, און דורכפירן מיליטערישע אפעראציעס איבער דער גאנצער וועלט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די היינטיגע פאראייניגטע שטאטן ארמיי שטאמט פון דער '''[[קאנטינענטאל ארמיי]]''' וואס איז געגרינדעט געווארן דורך דעם [[צווייטן קאנטינענטאל קאנגרעס]] דעם [[14טן יוני]] [[1775]], נאך איידער די פאראייניגטע שטאטן האט אפיציעל דערקלערט איר [[זעלבסטשטענדיג|זעלבסטשטענדיגקייט]]. איר ערשטע הויפט קאמאנדיר איז געווען [[דזשארזש וואשינגטאן|דזשארדזש וואשינגטאן]], וואס איז שפעטער געווארן דער ערשטער [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן]]. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

פון אירע ערשטע טעג איז די ארמיי געווען מער ווי בלויז א קאמף קראפט. זי איז געווארן איינע פון די וויכטיגע נאציאנאלע אינסטיטוציעס וואס האבן געהאלפן אויפבויען די נייע רעפובליק, אנהאלטן די פעדעראלע אויטאריטעט, פארברייטערן די טעריטאריע, און אנטוויקלען וויסנשאפטלעכע, אינזשענירישע און מעדיצינישע פראיעקטן. דורכאויס איר לאנגע היסטאריע האט די ארמיי דורכגעמאכט א גרויסע אנטוויקלונג פון א קליינע רעוואלוציאנערישע קראפט ביז א מאדערנע גלאבאלע מיליטערישע אינסטיטוציע מיט מיליטערישע, טעכנישע, לאגיסטישע און בילדונגס  איינריכטונגען. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== ארגאניזאציע און סטרוקטור ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי איז אונטער דער '''[[דעפארטמענט פון דער ארמיי]]''' (Department of the Army), וועלכער איז איז איינע פון די דריי הויפט מיליטערישע צווייגן אונטער'ן דעפארטמענט פון דעפענס, צוזאמען מיט דער [[דעפארטמענט פון דער נעיווי|נעיווי]] און דער [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס|עיר פארס]]. אלס א טייל פונעם ברייטערען נאציאנאלן זיכערהייט סיסטעם. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי באשטייט פון דריי הויפט באשטאנדטיילן:

* '''אקטיווע ארמיי''' – די מיליטערישע קראפט וואס איז גלייך גרייט פאר אפעראציעס.
* '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי רעזערוו''' – א רעזערוו קראפט וואס שטיצט די אקטיווע ארמיי און ווערט ארויסגערופן ווען נויטיג.
* '''ארמיי נאציאנאלע גארד''' – א קראפט וואס באלאנגט סיי צום פעדעראלן מיליטערישן סיסטעם און סיי צו די שטאטן, און ווערט גענוצט פאר נאציאנאלע און לאקאלע אויפגאבן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די היינטיגע ארמיי איז אויסגעשטעלט אין עטליכע סארטן קאמאנדס:

* '''ארמיי קאמאנדס''' – גרויסע הויפט איינהייטן וואס פירן אפעראציעלע און שטיצנדע פונקציעס.
* '''ארמיי סערוויס קאמפאנענט קאמאנדס''' – איינהייטן וואס רעפרעזענטירן די ארמיי אין פארשידענע גלאבאלע מיליטערישע געגנטן.
* '''דירעקט באריכטנדע איינהייטן''' – ספעציאליזירטע ארגאניזאציעס וואס באריכטן דירעקט צום הויפט קווארטיר. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

צווישן די הויפט קאמאנדס און איינהייטן פון דער ארמיי געפינען זיך:

* '''ארמיי מאטעריאל קאמאנד''' (AMC), פאראנטווארטליך פאר צושטעלן, פארזארגונג און טעכנישע שטיצע.
* '''יו  עס ארמיי סייבער קאמאנד''' (AR​CYBER), וואס באהאנדלט מיליטערישע סייבער אפעראציעס.
* '''יו עס ארמיי טראנספארטאציע קאמאנד'''  (ARTRANS), וואס שטעלט צו טראנספארט און באוועגונגס שטיצע.
* '''ייו עס ארמיי צענטראל''' (USARCENT), וואס איז פאראנטווארטליך פאר ארמיי אפעראציעס אין געוויסע טיילן פונעם [[מיטל מזרח]].
* '''יו עס ארמיי אייראפע און אפריקע''' (USAREUR-AF), וואס פירט ארמיי פארבינדונגען און אפעראציעס אין [[אייראפע]] און [[אפריקע]].
* '''יו עס ארמיי פאציפיק''' (USARPAC), וואס באדינט דעם פאציפישן געגנט.
* '''יו עס ארמיי ספעיס און מיסיל דעפענס קאמאנד''' (USASMDC).
* '''יו עס ארמיי ספעציעלע אפעראציעס קאמאנד''' (USASOC). &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

צווישן די דירעקט באריכטנדע איינהייטן געפינען זיך דער '''[[יו עס ארמיי קארפ פון אינזשענירן]]''' (USACE), '''ארמיי מעדיקאל קאמאנד''' (MEDCOM), '''מענטשן רעסורסן קאמאנד''' (HRC), '''אינטעלידזשענס און זיכערהייט קאמאנד''' (INSCOM), דער '''פאראייניגטער שטאטן מיליטערישער אקאדעמיע אין וועסט פוינט''' (USMA), און דער '''ארמיי טעסט און עוועלואציע קאמאנד''' (ATEC). &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און גרינדונג ==

די ווארצלען פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי ליגן אין די [[מיליציע|מיליציעס]] פון די [[בריטישע קאלאניעס]] אין [[צפון אמעריקע]]. אין דער [[קאלאניאל תקופה]] האבן לאקאלע איינוואוינער זיך פארלאזט אויף בירגער פאר באשיצונג, וויבאלד בריטישע רעגולערע מיליטערישע איינהייטן זענען נישט געווען גענוג צו דעקן אלע גרעניצן און געגנטן. די מיליציעס האבן געדינט אלס דער יסוד פון דער שפעטערער קאנטינענטאל ארמיי. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

ווען די קאנפליקט צווישן די קאלאניעס און [[גרויסבריטאניע]] האט זיך פארערגערט, האט דער צווייטער קאנטינענטאל קאנגרעס באשלאסן דעם 14טן יוני 1775 צו שאפן א נאציאנאלע מיליטערישע קראפט, באקאנט אלס די '''קאנטינענטאל ארמיי'''. דער שריט האט באדייטעט אז די קאלאניעס האבן אנגעהויבן פארוואנדלען זייערע צעשפרייטע מיליציעס אין א געהעריגע מיליטערישע ארגאניזאציע וואס האט זיך געקענט אנטקעגנשטעלן די בריטישע רעגולערע ארמיי. &lt;ref&gt;https://history.army.mil/Portals/143/Images/Birthday/cmhPub_70-71-1.pdf&lt;/ref&gt;

דזשארדזש וואשינגטאן איז באשטימט געווארן אלס הויפט [[קאמאנדיר]] פון דער נייע קראפט. אונטער זיין פירערשאפט האט די ארמיי זיך געשטעלט קעגן שווערע פראבלעמען: עס האט געפעלט גענוג געווער, קליידער, עסנווארג, טרענירונג און אנדערע באדערפענישן. די ערשטע יארן זענען געווען באצייכנט מיט גרויסע שוועריקייטן, אבער דורכן ארגאניזירן די קראפט און אריינברענגען א מער פראפעסיאנעלע דיסציפלין האט זיך די ארמיי געשטארקט. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

א וויכטיגער טריט  אין דער פארפעסיאנאליזירונג פון דער ארמיי איז געווען דער אנקומען פון [[באראן פרידריך פון שטויבן]], א [[פרייסן|פרייסישער]] מיליטערישער עקספערט, וואס האט אין [[וועלי פארדזש]] איינגעפירט סטאנדארדיזירטע טרענירונגען, בעסערע [[באיאנעט]] באנוץ, און היגיענע רעגולאציעס. זיינע רעפארמען האבן געהאלפן פארוואנדלען די ארמיי פון א צוזאמענגעשטעלטע גרופע פון מיליציעס אין א מער דיסציפלינירטע מיליטערישע קראפט. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== אמעריקאנער רעוואלוציע (1775–1783) ==

די ערשטע תקופה פון דער ארמיי איז געווען געצייכנט דורך דעם קאמף פאר אמעריקאנער זעלבסטשטענדיגקייט. די קאנטינענטאל ארמיי האט געדארפט זיך שטעלן קעגן דער בריטישער ארמיי, וועלכע איז געווען איינע פון די מערסט אנטוויקלטע מיליטערישע קראפטן אין דער וועלט אין יענע צייט.

אין די אנהייב יארן איז די ארמיי געווען שוואך אויסגעשטאט און האט זיך שטארק פארלאזט אויף מיליציעס. טראץ די שוועריקייטן האבן געוויסע זיגנדע קאמפן געהאלפן האלטן די רעוואלוציע ביים לעבן, אריינגערעכנט די זיגונגען ביי [[טרענטאן, ניו זשערסי|טרענטאן]] און [[פרינסטאן, ניו זשערסי|פרינסטאן]], די וויכטיגע טויש פונקט ביי [[סאראטאגא, ניו יארק|סאראטאגא]], און די טרענירונגס רעפארמען אין וואלי פארדזש. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט זיך געענדיגט מיט דער בריטישער אונטערגעבונג ביי [[יארקטאון, ווירדזשיניע|יארקטאון]] אין [[1781]], וועלכע האט געברענגט צום ענדע פון די הויפט קאמפן. נאך דער מלחמה האט די ארמיי אויך געשפילט א ראלע אין באפעסטיגן דעם פרינציפ פון ציווילער קאנטראל איבער'ן מיליטער, באזונדערס ווען וואשינגטאן האט אפגעשטעלט דעם [[ניובורג קאנספיראציע]] און די אפיצירן האבן באשטעטיגט זייער געטריישאפט צו דעם קאנגרעס. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;
== די פריע רעפובליק און נאציאנאלע פארפעסטיגונג (1783–1815) ==

נאך דער ענדע פון דער אמעריקאנער רעוואלוציע איז די קאנטינענטאל ארמיי מערסטנס אויפגעלאזט געווארן, לויט דער דימאלסדיגע אנגענומענער מיינונג אין דער נייער רעפובליק אז א גרויסע ארמיי קען זיין א סכנה פאר ציווילע פרייהייט. דער קאנסטיטוציע פון די פאראייניגטע שטאטן האט אבער באשטעטיגט די רעכט פונעם פעדעראלן רעגירונג צו אויפשטעלן און אונטערהאלטן א מיליטערישע קראפט, בשעת די מיליטערישע אויטאריטעט איז געבליבן אונטער דער קאנטראל פון ציווילע באאמטע. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די פריע ארמיי פון דער רעפובליק איז געווען קליין אין צאל, אבער זי האט געהאט א וויכטיגע ראלע אין אויפבויען פעדעראלע אויטאריטעט. איינע פון די ערשטע הויפט אויפגאבן איז געווען דער אונטערדרוקן פון דער [[וויסקי רעוואלט]] (Whiskey Rebellion) אין [[1794]], ווען פעדעראלע קרעפטן זענען ארויסגעשיקט געווארן צו ווייזן אז די נייע רעגירונג האט די מעגליכקייט דורכצופירן אירע געזעצן איבער'ן גאנצן לאנד. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט האט די ארמיי געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער אויסברייטונג פון אמעריקאנער וויסנשאפט, געאגראפיע און טעריטאריע. נאך דער [[לואיזיאנא אפקויף]] אין [[1803]] האט די ארמיי געשטיצט פארשונגען און מאפירונגען פון די נייע מערב געגנטן. די אויספארשער אונטער מעריוואדער לואיס און וויליאם קלארק, באקאנט אלס דער '''קארפ פון דיסקאווערי''', האט צוגעשטעלט וויכטיגע אינפארמאציע איבער די מערב'דיגע טעריטאריעס און געהאלפן פארשטארקן די פעדעראלע אנוועזנהייט אין די געגנטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי האט אויך אנטיילגענומען אין קאמפאניעס קעגן פארשידענע אינדיאנער פעלקער און קאנפעדעראציעס, וואס זענען פארגעקומען אין פארבינדונג מיט דער פארברייטערונג פון אמעריקאנער באזעצונג. די [[קאמף פין געפאלענע טימבערס]] (Battle of Fallen Timbers) אין [[1794]] און די [[קאמף פון טיפעקאנאו]] אין [[1811]] האבן געהערט צו די וויכטיגע מיליטערישע אפעראציעס אין דער תקופה. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== דער קריג פון 1812 (1812–1815) ==

דער [[קריג פון 1812]] קעגן [[גרויסבריטאניע]] האט געברענגט א נייע פאזע אין דער אנטוויקלונג פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי. אין די ערשטע יארן פון דער מלחמה האט די ארמיי געליטן פון שוואכע ארגאניזאציע, אומגרייטע און אומערפארענע אפיצירן. אבער מיט'ן לויף פון דער מלחמה האט זי זיך בעסער ארגאניזירט און פארבעסערט אירע מיליטערישע פעאיגקייטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די קאמף פון טשיפעווא, די באשיצונג פון [[פארט מעקענרי]], און די זיג ביי [[ניו ארלינס]] האבן געהאלפן פארשטארקן דעם נאציאנאלן געפיל און די פאזיציע פון דער ארמיי אין דער אמעריקאנער געזעלשאפט. דער קריג האט אויך געוויזן אז די פאראייניגטע שטאטן האט געקענט אויפשטעלן א קראפט וואס איז פעאיג צו שטיין קעגן א גרויסע אייראפעישע מאכט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די תקופה נאך דעם קריג האט פארשטארקט די צוויי הויפט ראלעס פון דער ארמיי: זי איז געווען סיי א מיליטערישע קאמף קראפט און סיי א גרעניץ  קראפט וואס האט געהאלפן באשיצן און פירן די מערב'דיגע געגנטן פונעם פארברייטערנדן לאנד. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== פארברייטערונג, אינזשעניריע און פראפעסיאנאליזירונג (1815–1860) ==

אין דער תקופה צווישן דעם קריג פון 1812 און דעם [[אמעריקאנער בירגערקריג]] האט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי באקומען א ברייטערע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון דער יונגער רעפובליק. אויסער אירע געווענליכע מיליטערישע אויפגאבן האט די ארמיי אויך געדינט אין גרעניץ באשיצונג, טעריטאריעלער פארוואלטונג, אויספארשונגען און דורכפירונג פון גרויסע אינזשענירישע פראיעקטן.

די '''פאראייניגטע שטאטן מיליטערישע אקאדעמיע אין וועסט פוינט''' איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע צענטערן פאר דער אויסבילדונג פון מיליטערישע אפיצירן און אינזשענירן. די אינזשענירן און אפיצירן וואס זענען ארויסגעקומען פון וועסט פוינט האבן געשפילט א באדייטנדע ראלע אין אנטוויקלען וועגן, קאנאלן, בריקן, באן ליניעס און אנדערע נאציאנאלע אויפבוי פראיעקטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי האט אין יענע תקופה אויך געהאט א שטארקע השפעה אויף פארשידענע וויסנשאפטלעכע פעלדער. אירע אפיצירן און ספעציאליסטן האבן אנטיילגענומען אין געאדעטישע ארבעט, מאפירונג פון טעריטאריעס, מעדיצינישע פארשונגען, וועטער אויספארשונג און דער אנטוויקלונג פון פארשידענע סטאנדארטן אין פראדוקציע און טעכניק. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די מלחמה קעגן מעקסיקא אין די יארן 1846–1848 האט געשאפן א נייע דור פון אמעריקאנער מיליטערישע פירער. צווישן די אפיצירן וואס האבן באקומען דערפארונג אין די קאמפאניעס אין מעקסיקא זענען געווען פערזענליכקייטן וואס האבן שפעטער געשפילט א הויפט ראלע אין דער אמעריקאנער בירגערקריג. די מיליטערישע אפעראציעס אין מעקסיקא האבן צוגעשטעלט פאר דער ארמיי וויכטיגע ערפארונג אין פלאנירן און דורכפירן גרויסע קאמפאניעס. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;


== דער אמעריקאנער בירגערקריג און איבערבוי (1861–1877) ==

ווען דער [[אמעריקאנער בירגערקריג]] האט אויסגעבראכן אין [[1861]], איז די רעגולערע ארמיי געווען צו קליין צו פירן אזא גרויסן קאנפליקט. דערפאר האט די פעדעראלע רעגירונג פארברייטערט די קראפט דורך א ברייטע מאביליזאציע פון פרייוויליגע זעלנער. אין דער צייט האט די ארמיי זיך פארגרעסערט ביז כמעט 500,000 זעלנער. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי האט געשפילט א צענטראלע ראלע אין כמעט אלע הויפט אפעראציע  געגנטן פון דער מלחמה. וויכטיגע קאמפאניעס און שלאכטן האבן אריינגענומען דעם קאמף פאר דער מיסיסיפי טאל, די באלאגערונג פון וויקסבורג, די שלאכט פון געטיסבורג, די קאמפן ביי טשאטאנוגע, די ווילדערנעס קאמפאניע, די באלאגערונג פון פעטערסבורג און גענעראל שערמאנ'ס מארש דורך דזשארדזשיע און די קאראליינעס. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

דער נצחון פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי האט געברענגט צום ענדע פון דער קאנפעדעראציע און באפעסטיגט די פאראייניגונג פון דאס לאנד. נאך דער מלחמה האט די ארמיי באקומען נייע אויפגאבן אין דער תקופה פון רעקאנסטראקציע.

פון 1865 ביז 1877 האט די ארמיי פארוואלטעט געוויסע טיילן פונעם דרום, באשיצט די באפרייטע שקלאפן און געשטיצט די רעכטן פון אפריקאנער אמעריקאנער בירגער לויט די נייע געזעצן. זי האט אויך געשטיצט די ארבעט פון דער '''[[פרידמען'ס ביורא]]''', וואס האט צוגעשטעלט הילף אין געביט פון בילדונג, שטיצע און געזעלשאפטליכע ארגאניזאציע פאר פריערדיגע שקלאפן און אנדערע באטראפענע באפעלקערונג גרופעס. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די פעדעראלע מיליטערישע אנוועזנהייט אין דעם דרום האט אבער אויך ארויסגערופן שטארקע פאליטישע קעגנערשאפט. טייל מענטשן האבן עס געזען אלס נויטיגע באשיצונג פון די נייע בירגער  רעכטן, בשעת אנדערע האבן עס באטראכט אלס א פארעם פון מיליטערישע באזעצונג. די דעבאטע איבער דער ראלע פון דער ארמיי אין רעקאנסטראקציע איז געבליבן א וויכטיגע היסטארישע מחלוקת. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;
== די גרעניץ תקופה און אינערליכע אויפגאבן (1877–1898) ==

נאך דעם ענדע פון דער אויפבוי תקופה נאך דער בירגערקריג אין [[1877]] האט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי אריינגעטרעטן אין א נייע תקופה, אין וועלכער אירע הויפט אויפגאבן זענען געווארן פארבונדן מיט די מערב'דיגע גרעניצן, פארשטארקן די פעדעראלע הערשאפט און פארוואלטן פארשידענע טעריטאריעלע געגנטן.

אין דער צווייטער העלפט פונעם 19טן יארהונדערט האבן זיך פארמערט די קאנפליקטן צווישן דער פעדעראלער רעגירונג און פארשידענע אינדיאנער פעלקער צוליב דער פארברייטערונג פון אמעריקאנער באזעצונג אין די מערב'דיגע געגנטן. די ארמיי האט אנטיילגענומען אין א רייע מיליטערישע קאמפאניעס קעגן אינדיאנער גרופעס און איז געווארן איינע פון די הויפט קראפטן אין דורכפירן די פעדעראלע פאליטיק איבער רעזערוואציעס און טעריטאריעלע קאנטראל.

די היסטארישע באשרייבונג פון דער תקופה ווערט באטראכט מיט פארשידענע בליקן. פון איין זייט האט די פעדעראלע רעגירונג באטראכט די ארמיי אלס א מיטל צו האלטן סדר, באשיצן באזעצער און דורכפירן אירע געזעצן. פון דער אנדערער זייט האבן די קאמפאניעס געפירט צו פארלוסט פון לאנד, פארטרייבונג און שווערע פאלגן פאר פילע אינדיאנער קהילות. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אויסער מיליטערישע אפעראציעס האט די ארמיי ווייטער געשפילט א ראלע אין אויספארשונג, מאפירונג און פובליק פראיעקטן. מיליטערישע אינזשענירן האבן אנטיילגענומען אין אנטוויקלען אינפראסטרוקטור, אויסמעסטן טעריטאריעס און שטיצן וויסנשאפטלעכע פראיעקטן איבער'ן לאנד. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אין 1878 איז דורכגעפירט געווארן דער '''[[פאסע קאמיטאטוס געזעץ]]''' (Posse Comitatus Act), וואס האט באגרעניצט די באנוץ פון פעדעראלע מיליטערישע קראפטן פאר געווענליכע אינערליכע געזעץ דורכפירונג. דער געזעץ האט אונטערגעשטראכן די אמעריקאנער טראדיציע פון אפטיילן צווישן מיליטערישע אויפגאבן און ציווילע פארוואלטונג. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

טראץ די באגרעניצונגען איז די ארמיי ווייטער גענוצט געווארן אין געוויסע גרויסע אינערליכע קריזיסן, אריינגערעכנט באן  סטרייקס און ארבעטער אומרואיגקייטן. אין פילע פעלער האבן אבער סטעיט מיליציעס און דער נאציאנאלער גארד געטראגן די הויפט אחריות פאר אזעלכע אויפגאבן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== דער שפאניש אמעריקאנער קריג און דער אויסברייטונג איבער'ן ים (1898–1902) ==

דער [[שפאניש אמעריקאנער קריג]] פון 1898 האט אנגעצייכנט א נייע תקופה אין דער געשיכטע פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי. ביז יענע צייט איז די ארמיי בעיקר געווען באשעפטיגט מיט קאנטינענטאלע באשיצונג און גרעניץ אויפגאבן, אבער דער קריג האט געברענגט די ארמיי אריין אין גרויסע אויסלענדישע מיליטערישע אפעראציעס.

די ארמיי האט געקעמפט אין [[קיובא]] קעגן דער שפאנישער הערשאפט און שפעטער באקומען אויפגאבן אין די נייע אמעריקאנער קאנטראלירטע אדער באאיינפלוסטע טעריטאריעס, אריינגערעכנט [[פארטא ריקא]], די [[פיליפינען]] און קיובא. די נייע ראלע האט געשטעלט פאר דער ארמיי פראבלעמען פון מיליטערישע אדמיניסטראציע, באזעצונג און קאנטער  אויפשטענדישע קאמפאניעס. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אין די פיליפינען האט די ארמיי געפירט לאנגע קאמפאניעס קעגן קעגנערישע גרופעס וואס האבן זיך אנטקעגנגעשטעלט אמעריקאנער קאנטראל. צוזאמען מיט מיליטערישע אפעראציעס האט זי אויך געשטיצט ציווילע פראגראמען, אריינגערעכנט אויפשטעלן שולעס, פארבעסערן טראנספארט און אנטוויקלען פובליק געזונטהייט פראיעקטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די תקופה האט אויך געברענגט באדייטנדע פארשריט אין דעם געביט פון ארמיי מעדיצין. מיליטערישע דאקטוירים און פארשער האבן געשפילט א וויכטיגע ראלע אין פארשטיין און באקעמפן מחלות וואס ווערן פארשפרייט דורך [[מאסקאט|מאסקיטן]], ספעציעל [[געלע פיבער]], און האבן פארבעסערט די סאניטארישע מעטאדן אין מיליטערישע לאגערן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי אין דער 20סטער יארהונדערט ==

אין דער 20סטער יארהונדערט איז די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארוואנדלט געווארן פון א קאנטינענטאלע קראפט אין א גלאבאלע מיליטערישע אינסטיטוציע. די צוויי וועלט מלחמות, דער קאלטער קריג און שפעטערע אינטערנאציאנאלע קאנפליקטן האבן פארמירט אירע סטרוקטורן, טרענירונגס  סיסטעמען און מיליטערישע פעאיגקייטן.

די ארמיי האט אנגעהויבן א גרויסארטיגע פארברייטערונג ווען די פאראייניגטע שטאטן איז אריינגעטרעטן אין דער [[ערשטע וועלט-מלחמה|ערשטער וועלט מלחמה]]. מיליאנען אמעריקאנער זעלנער זענען מאביליזירט געווארן און געשיקט געווארן קיין אייראפע צו קעמפן צוזאמען מיט די אליאירטע קראפטן.

אין דער [[צווייטע וועלט-מלחמה|צווייטער וועלט מלחמה]] האט די ארמיי געשפילט א צענטראלע ראלע אין די קאמפן אין אייראפע און אין דעם פאציפישן געגנט. זי האט אנטיילגענומען אין גרויסע מיליטערישע אפעראציעס און איז געווארן איינע פון די גרעסטע מיליטערישע ארגאניזאציעס אויף דער וועלט.

נאך דער צווייטער וועלט מלחמה איז די ארמיי געווארן א הויפט טייל פון דער אמעריקאנער אנטווארט קעגן דער פארברייטערונג פון דער [[סאוועטן פארבאנד|סאוועטישער]] השפעה דורכאויס דער קאלטער קריג. זי האט אונטערגעהאלטן גרויסע מיליטערישע קראפטן אין [[אייראפע]] און [[אזיע]] און האט געשפילט א וויכטיגע ראלע אין קאנפליקטן ווי דער [[קארעא קריג]] און דער [[וויעטנאם קריג]].

== די מאדערנע ארמיי און גלאבאלע אנוועזנהייט ==

אין דער היינטיגער תקופה איז די פאראייניגטע שטאטן ארמיי א גרויסע מיליטערישע אינסטיטוציע, וואס פאראייניגט קאמף קראפטן, לאגיסטישע איינהייטן, טעכנאלאגישע סיסטעמען, אינטעלידזשענס, מעדיצינישע שטיצע און בילדונגס איינריכטונגען.

די ארמיי פירט אויס אירע אפעראציעס דורך אירע פארשידענע קאמאנדס אין [[צפון אמעריקע]] און אין פארשידענע טיילן פון דער וועלט. איר היינטיגע סטרוקטור ווייזט די פארוואנדלונג פון א טראדיציאנעלער לאנד ארמיי צו א מאדערנע מיליטערישע קראפט וואס דארף קענען אפערירן אין פיזישע, דיגיטאלע און טעכנאלאגישע געביטן. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די היינטיגע ארמיי אנטוויקלט און נוצט פעאיגקייטן אין געביטן ווי [[סייבער זיכערהייט]], ספעיס שטיצע, ספעציעלע אפעראציעס, שפיאנאזש, מאדערנע לאגיסטיק און פארגעשריטענע מיליטערישע אויסריסטונגען. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;
== די ראלע פון דער ארמיי אין דער נאציאנאלער אנטוויקלונג ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי האט דורכאויס איר היסטאריע געשפילט א ראלע וואס איז געווען מער ווי בלויז מיליטערישע באשיצונג. פון די ערשטע יארן פון דער רעפובליק ביז דער מאדערנער תקופה איז די ארמיי גענוצט געווארן אלס א מיטל צו פארשטארקן די פעדעראלע אויטאריטעט, אנטוויקלען נייע טעריטאריעס און שטיצן נאציאנאלע פראיעקטן.

אין דער פריע תקופה פון די פאראייניגטע שטאטן האט די ארמיי געהאלפן אראפשטעלן די אנוועזנהייט פון דער פעדעראלער רעגירונג אין ווייטע געגנטן. אירע איינהייטן האבן געבויט פעסטונגען, באשיצט גרעניצן, דורכגעפירט אויספארשונגען און צוגעשטעלט א פארבינדונג צווישן דער צענטראלער רעגירונג און די נייע אנטוויקלטע געגנטן פון לאנד.

א באזונדערע פעלד וואו די ארמיי האט געהאט א גרויסע השפעה איז געווען אינזשעניריע. דער '''[[יו עס ארמיי קארפ פון אינזשענירן|יו  עס ארמיי קארפ פון אינזשענירן]]''' האט געשפילט א וויכטיגע ראלע אין אנטוויקלען וואסערוועגן, בריקן, פארטס, פליט  קאנטראל פראיעקטן און אנדערע אינפראסטרוקטור. די ארבעט האט געהאט א ווירקונג אויף דער עקאנאמישער און טעכנישער אנטוויקלונג פון די פאראייניגטע שטאטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי האט אויך געהאט א שטארקע פארבינדונג מיט בילדונג און פראפעסיאנעלע טרענירונג. די מיליטערישע אקאדעמיע אין וועסט פוינט איז געווארן א וויכטיגער צענטער פאר אויסבילדונג פון אינזשענירן, מיליטערישע פירער און רעגירונגס  פערזענליכקייטן. פילע גרעפענערס און אינזשענירן וואס האבן געשפילט א ראלע אין דער אנטוויקלונג פון אמעריקע האבן באקומען זייערע יסודותדיקע טרענירונג דארט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי און דער פרינציפ פון ציווילער קאנטראל ==

א הויפט יסוד אין דער געשיכטע פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי איז דער פרינציפ אז די מיליטערישע קראפטן שטייען אונטער דער אויטאריטעט פון די ציווילע רעגירונג.

שוין נאך דער אמעריקאנער רעוואלוציע האט די ארמיי אונטערגעשטראכן דעם פרינציפ אז מיליטערישע פירער טארן נישט איבערנעמען פאליטישע מאכט פאר זיך אליין. איינע פון די וויכטיגסטע פריערדיגע ביישפילן איז געווען דער '''ניוובורג אינצידענט''' אין 1783, ווען טייל אפיצירן האבן זיך באקלאגט איבער זייערע אומבאצאלטע געהאלטן און האבן באטראכט א שטארקע קעגנשטעל קעגן דעם [[קאנגרעס פון די פאראייניגטע שטאטן|קאנגרעס]].

דזשארדזש וואשינגטאן האט אבער אפגעווארפן אזא צוגאנג און געשטארקט דעם געדאנק אז די ארמיי דארף בלייבן געטריי צו דער ציווילער רעגירונג און אירע לעגאלע אויטאריטעטן. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

דער פרינציפ פון ציווילער קאנטראל איז געווארן איינע פון די הויפט יסודות אין דער אמעריקאנער מיליטערישער סיסטעם. דער פרעזידענט דינט אלס הויפט קאמאנדיר פון די באוואפנטע קראפטן, בשעת קאנגרעס האלט די אויטאריטעט איבער מיליטערישע פינאנצירונג און געזעצן.

די טראדיציע האט געהאלפן פארמיידן די אויפשטייג פון א מיליטערישע רעגירונג און האט באפעסטיגט די צוזאמענשטעל צווישן מיליטערישע דינסט און דעמאקראטישע אינסטיטוציעס. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== מעדיצין, וויסנשאפט און טעכנישע פארשריט ==

אויסער אירע קאמף אויפגאבן האט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי געשפילט א וויכטיגע ראלע אין פארשידענע וויסנשאפטלעכע און מעדיצינישע פארשריט.

די ארמיי האט אנטוויקלט מעדיצינישע סיסטעמען פאר באהאנדלען זעלנער אין מלחמה צייטן, און אירע פארשער האבן אנטיילגענומען אין שטודיעס איבער אינפעקציעס, היגיענע און עפידעמיעס. באזונדערס אין דער תקופה פון דער שפאניש  אמעריקאנער קריג זענען געמאכט געווארן גרויסע פארשריט אין פארשטיין די פארשפרייטונג פון געלבע פיבער און די ראלע פון מאסקיטן אין טראגן מחלות. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די מיליטערישע אינזשעניריע האט אויך צוגעברענגט צו פארשריט אין מאפעס, סטאנדארטיזאציע און טעכנישע פראדוקציע. ארמיי אינסטיטוציעס האבן געהאלפן אנטוויקלען מעטאדן וואס זענען שפעטער גענוצט געווארן אין ברייטערע ציווילע אינדוסטריעס.

אין דער מאדערנער תקופה האט די ארמיי צוגעגעבן נייע פעלדער ווי סייבער טעכנאלאגיע, ספעיס פארבינדענע שטיצע, דיגיטאלע קאמוניקאציע און פארגעשריטענע אינטעלידזשענס סיסטעמען. די אנטוויקלונגען ווייזן ווי די ארמיי האט זיך צוגעפאסט צו נייע סארטן זיכערהייטס  באדערפענישן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== אינטערנאציאנאלע אנוועזנהייט און פארבינדונגען ==

אלס א טייל פון די פאראייניגטע שטאטן'ס זיכערהייטס סיסטעם האלט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי נאענטע פארבינדונגען מיט די מיליטערן פון פארבונדענע לענדער איבער דער וועלט. דורך אירע סערוויס קאמפאנענט קאמאנדס איז די ארמיי פארטרעטן אין פארשידענע טיילן פון דער וועלט, וואו זי ארבעט צוזאמען מיט פארבונדענע לענדער אין געמיינזאמע מיליטערישע אויפגאבן און זיכערהייטס פראגראמען.

די ארמיי פירט דורכאויס דעם יאר געמיינזאמע טרענירונגען, מיליטערישע מאנעוורן, אויסטויש פראגראמען און פארשידענע זיכערהייטס מיסיעס מיט די מיליטערן פון פארבונדענע לענדער. דער ציל פון די אקטיוויטעטן איז צו פארבעסערן די קאארדינאציע צווישן די פארשידענע מיליטערישע קראפטן, פארשטארקן זייערע פארטיידיגונגס פעאיגקייטן און האלטן א הויכע גרייטקייט פאר מעגליכע קריזיסן און מיליטערישע אפעראציעס.

אין פילע פעלער שטעלט די ארמיי אויך צו טרענירונג, מיליטערישע באראטונג און לאגיסטישע שטיצע פאר פארבונדענע לענדער. אזעלכע צוזאמענארבעטן זענען א וויכטיגער טייל פון דער פאראייניגטער שטאטן'ס זיכערהייטס פאליטיק און צילן צו פארשטערקערן די פארבינדונגען צווישן די פארשידענע מיליטערישע קראפטן און צו פארבעסערן זייער געמיינזאמע גרייטקייט פאר אינטערנאציאנאלע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

די פארשידענע קאנטינענטאלע און אויסלענדישע באזעס פון דער ארמיי דינען פאר טרענירונג, לאגיסטישע שטיצע און אפעראציעלע גרייטקייט. איר אנוועזנהייט אין אנדערע טיילן פון דער וועלט איז איינע פון די הויפט עלעמענטן אין דער אמעריקאנער מיליטערישער פאליטיק נאך דער צווייטער וועלט קריג.

== בילדונג און אויסבילדונגס  סיסטעם ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארמאגט א ברייטע סיסטעם פון אויסבילדונג און טרענירונג פאר זעלנער און אפיצירן. דער ציל פון דער סיסטעם איז צו צוגרייטן מיליטערישע פערזאנען פאר פארשידענע סארטן אויפגאבן, פון קאמף  פירונג ביז טעכנישע און פירן  רעלאציע פאזיציעס.

די '''פאראייניגטע שטאטן מיליטערישע אקאדעמיע אין [[וועסט פוינט]]''' איז איינע פון די מערסט באקאנטע אינסטיטוציעס פאר אויסבילדונג פון אפיצירן. די אקאדעמיע האט געשאפן פילע הויפט פירער אין דער ארמיי און אויך פערזאנען וואס האבן שפעטער געשפילט א ראלע אין אמעריקאנער געזעלשאפט, רעגירונג און וויסנשאפט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Military_Academy&lt;/ref&gt;

אויסער וועסט פוינט פארמאגט די ארמיי ספעציעלע שולעס און טרענירונגס  צענטערן פאר פארשידענע געביטן, אריינגערעכנט ספעציעלע אפעראציעס, אינזשעניריע, מעדיצין, אינטעלידזשענס און טעכנאלאגיע.

די אויסבילדונגס סיסטעם רעפלעקטירט די ברייטערע פארוואנדלונג פון דער ארמיי פון א טראדיציאנעלער קאמף קראפט צו א מאדערנע אינסטיטוציע וואס פארלאנגט הויך  שטאפליגע פראפעסיאנעלע קענטענישן. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

== סימבאלן און טראדיציעס ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארמאגט א לאנגע רייע מיליטערישע טראדיציעס, סימבאלן און אפיציעלע צייכנס, וואס האבן זיך אנטוויקלט במשך פון איר מער ווי צוויי און א האלב הונדערט יאריגער געשיכטע.

אירע טראדיציעס ציען זיך צוריק ביז דער קאנטינענטאל ארמיי פון דער אמעריקאנער רעוואלוציע און זענען שפעטער ווייטער אנטוויקלט געווארן דורכאויס דער אמעריקאנער בירגערקריג, די צוויי וועלט מלחמות און די מאדערנע מיליטערישע אפעראציעס.

די ארמיי באנוצט פארשידענע פענער, עמבלעמען, אפיציעלע צייכנס און אנדערע סימבאלן צו באצייכענען אירע איינהייטן און זייערע מיליטערישע דערגרייכונגען. די טראדיציעס און סימבאלן העלפן אפהיטן די היסטארישע ירושה פון דער ארמיי און פארבינדן די היינטיגע זעלנער מיט די דורות וואס האבן געדינט אין אירע רייען. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

== צוקונפטיגע אנטוויקלונגען און מאדערנע פארשונגען ==

אין דער היינטיגער תקופה שטעלט זיך די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פאר נייע זיכערהייטס פראבלעמען וואס זענען אנדערש פון די טראדיציאנעלע מלחמות פון פאריגע דורות. די אנטוויקלונג פון נייע טעכנאלאגיעס, דיגיטאלע סיסטעמען און פארענדערטע אינטערנאציאנאלע באדינגונגען האבן געברענגט אז די ארמיי זאל ווייטער פארבעסערן אירע סטרוקטורן, טרענירונג און מיליטערישע פעאיגקייטן.

א הויפט ציל פון דער מאדערנער ארמיי איז צו האלטן א קראפט וואס קען רעאגירן צו פארשידענע סארטן זיכערהייטס  סיטואציעס. דאס נעמט אריין גרויסע ערד  קאמפן, באשיצונג פון מיליטערישע און ציווילע סיסטעמען קעגן דיגיטאלע אנפאלן, שטיצע פאר בונדעסטאטן און שנעלע אנטווארט אויף אינטערנאציאנאלע קריזיסן. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

די ארמיי אינוועסטירט אין פארשונג און אנטוויקלונג פון נייע אויסריסטונגען, אריינגערעכנט פארבעסערטע טראנספארט  סיסטעמען, אינפארמאציע  טעכנאלאגיע, אומבאמאנטע סיסטעמען און נייע מעטאדן פון קאמף  פארוואלטונג.

די ציל פון אזעלכע אנטוויקלונגען איז צו פארזיכערן אז די ארמיי קען האלטן א טעקנישע און אפעראציעלע אויבערהאנט אין א וועלט וואס ווערט מער קאמפלעקס און פארבונדן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי'ס פלאץ אין דער אמעריקאנער געזעלשאפט ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארנעמט א באזונדער פלאץ אין דער אמעריקאנער געזעלשאפט. דורכאויס איר געשיכטע זענען מיליאנען מענטשן אריבער דורך אירע רייען, און די ארמיי האט געהאט א השפעה אויף בילדונג, טעכנאלאגיע, געזעלשאפט און נאציאנאלן געדענקען.

די דינסט אין דער ארמיי איז פאר פילע אמעריקאנער געווען א וועג פון פובליק דינסט און נאציאנאלע פאראנטווארטליכקייט. דער מיליטערישער דינסט האט אויך געשפילט א ראלע אין פארשידענע געזעלשאפטליכע טוישונגען, אריינגערעכנט די ארייננעמען פון פארשידענע באפעלקערונג  גרופעס אין די באוואפנטע קראפטן.

אין דער היסטאריע פון דער ארמיי זענען פארגעקומען וויכטיגע ענדערונגען אין דעם צוזאמענשטעל פון אירע רייען. די אינסטיטוציע האט זיך צוגעפאסט צו געזעלשאפטליכע און פאליטישע טוישונגען אין דער פאראייניגטער שטאטן און האט פארשידענע תקופות געשפילט א ראלע אין ברייטער נאציאנאלער דעבאטע איבער מלחמה און שלום. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== באציאונג צווישן ארמיי און פאליטיק ==

אין דער אמעריקאנער סיסטעם איז די ארמיי אונטערגעשטעלט צו די ציווילע רעגירונג און פארמאגט נישט קיין זעלבסטשטענדיגע פאליטישע אויטאריטעט. די באציאונג צווישן מיליטער און פאליטיק ווערט באזירט אויפן פרינציפ אז מיליטערישע קראפטן פירן אויס די באשלוסן פון די לעגאל אויסגעוועלטע רעגירונג.

די היסטאריע פון דער ארמיי ווייזט אז אירע מיליטערישע פירער האבן בדרך כלל אנערקענט די גרענעצן צווישן מיליטערישע אחריות און פאליטישע באשלוסן. דער פרינציפ איז געווארן איינע פון די הויפט יסודות אין דער אמעריקאנער מיליטערישער טראדיציע. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== פינאנצירונג און אדמיניסטראציע ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי ווערט פינאנצירט דורך דעם קאנגרעס פון די פאראייניגטע שטאטן און ווערט אדמיניסטרירט דורך דעם דעפארטמענט פון דער ארמיי אונטער'ן [[דעפארטמענט פון דעפענס]].

איר גרויסע סטרוקטור פארלאנגט א ברייטע אדמיניסטראציע וואס נעמט אריין באשטעלונג און אויפהאלטונג פון מיליטערישע עקוויפמענט, טרענירונג פון זעלנער, פערזאנאל  פארוואלטונג, פארשונג און אנטוויקלונג.

די קאמפלעקסיטעט פון דער ארמיי שטאמט פון דעם פאקט אז זי דארף פאראייניגן מיליטערישע קאמף  פעאיגקייטן מיט טויזנטער שטיצנדע פונקציעס, פון לאגיסטיק און מעדיצין ביז טעכנאלאגיע און בילדונג. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== הויפט ארגאניזאציעס און איינהייטן ==

די היינטיגע פאראייניגטע שטאטן ארמיי באשטייט פון א גרויסער צאל הויפט ארגאניזאציעס וואס באדינען פארשידענע מיליטערישע און שטיצנדע צוועקן.

צווישן די הויפט איינהייטן זענען:

* '''ארמיי מאטעריאל קאמאנד''' – פארזארגונג, לאגיסטיק און פארוואלטונג פון מיליטערישע מאטעריאל.
* '''ארמיי ספעציעלע אפעראציעס קאמאנד''' – פירט ספעציעלע מיליטערישע מיסיעס.
* '''ארמיי סייבער קאמאנד''' – פארטיידיגונג און אפעראציעס אין סייבער געביט.
* '''ארמיי ספעיס און מיסיל דעפענס קאמאנד''' – באהאנדלט ספעיס און מיסיל פארבינדענע זיכערהייט.
* '''יו  עס ארמיי אייראפע און אפריקע''' – שטיצט אמעריקאנער מיליטערישע אינטערעסן אין אייראפע און אפריקע.
* '''יו  עס ארמיי פאציפיק''' – פאראנטווארטליך פאר די פאציפישע געגנט.
* '''יו  עס ארמיי קארפ פון אינזשענירן''' – פירט גרויסע אינזשענירישע און אינפראסטרוקטור פראיעקטן.
* '''ארמיי מעדיקאל קאמאנד''' – שטעלט צו מעדיצינישע סערוויסעס.
* '''מענטשן  רעסורסן קאמאנד''' – פארוואלטונג פון ארמיי פערזאנאל.
* '''אינטעלידזשענס און זיכערהייט קאמאנד''' – פארזארגט אינפארמאציע און זיכערהייטס אנאליז.
* '''פאראייניגטע שטאטן מיליטערישע אקאדעמיע אין וועסט פוינט''' – בילדונג און אויסבילדונג פון צוקונפטיגע אפיצירן.
* '''ארמיי טעסט און עוועלואציע קאמאנד''' – טעסטירט און באטראכט נייע סיסטעמען און עקוויפמענט. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

די פארשידענע איינהייטן ווייזן די ברייטקייט פון דער מאדערנער ארמיי, וואס באשטייט נישט בלויז פון קאמף זעלנער, נאר אויך פון אינזשענירן, דאקטוירים, טעכניקער, אנאליסטן און פילע אנדערע פראפעסיאנעלע פעלדער.

== זעט אויך ==
[[דעפארטמענט פון דעפענס]]

[[אמעריקאנער נעיווי|פאראייניגטע שטאטן נעיווי]]

[[פאראייניגטע שטאטן עיר פארס]]

[[יו.עס. מארין קארפס|פאראייניגטע שטאטן מארינען קארפ]]

[[פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס]]

[[פאראייניגטע שטאטן נאציאנאלע גארד]]

== רעפערענצן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאטעגאריע:מיליטערישע ארגאניזאציעס]]
[[קאטעגאריע:אמעריקאנער היסטאריע]]
[[קאטעגאריע:ארמייען]]


די '''[[US]] [[ארמיי]]''' איז די גרעסטע פון די פינף אפטיילונגען און די אמעריקאנער מיליטער אויף 2004 האט עס געהאט 494,295 טרופן אקטיוו, און 342,918 אין (ARNG) די נאציאנאלע גארדס, און 204,134 (USAR) און די ארמיי רעזערוו.

די ארמיי האט אונטער זיך די ערד טרופן און אלע איהרע אפעראציעס זי ווערט אנגעפירט דורך די דעפארטמענט אף ארמי מיט א ארמיי גענעראל (מיניסטער) און שפיץ, די דעפארטמענט איז אונטער די דעפענס דעפארטמענט. ס'ווערט אנגערופען ביי אסאך די [[סאלדאט]]ען

== אפערירט ==
ס'אפערירט 4 בריגאדעס צו די 10 דיוויזיעס, און נאך אפאהר אפגעטיילטע רעגימענטן און בריגאדעס .

[[פוס סאלדאטן|פוס]]    אינפאנטרי
געפאנצערטע    ארמארד

# 1'טע געפאנצערטע דיוויזיע
# 1'טע קאוועלרי דיוויזיע
# 1'טע פוס דיוויזיע
# 2'טע פוס דיוויזיע
# 3'טע פוס דיוויזיע
# 4'טע פוס דיוויזיע
# 10'טע מאונטען דיוויזיע
# 25'טע פוס דיוויזיע
# 82'טע עירבארן דיוויזיע
# 101'טע עירבארן דיוויזיע
[[טעקע:2ID Recon Baghdad.jpg|left|250px]]

* 173'טע עירבארן בריגאדע
* 2'טע קאווערלי רעגימענט
* 3'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט
* 11'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט

== וועבלינקען ==

[http://www.army.mil/ אפיציעלע וועבסייט]

[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]

{{אמעריקעמיל}}</text>
      <sha1>e7efb9pzdfbr01pbs0vgoq6emin2nk2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601745</id>
      <parentid>601712</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T21:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* רעפערענצן */</comment>
      <origin>601745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60496" sha1="pv41xksm45w4rvumqd2kp9r4ggbb3dy" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |אמעריקאנער ארמיי
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Army
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Emblem_of_the_United_States_Department_of_the_Army.svg|טעקסט=זיגל פון דער אמעריקאנער ארמיי|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Army.svg|טעקסט=פאן פון דער אמעריקאנער ארמיי|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:Mark_of_the_United_States_Army.svg|טעקסט=עמבלעם פון דער אמעריקאנער ארמיי|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |גרינדונג  דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[14טן יוני]] [[1775]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[ארמיי|לאנדפלאט]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |באלאנגט צו 
|[[דעפארטמענט פון דעפענס]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |אונטער דעם
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דער ארמיי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 452,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |ערשטע נאמען
|[[קאנטינענטאל ארמיי]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |ערשטע הויפט קאמאנדיר
|[[דזשארזש וואשינגטאן|דזשארדזש וואשינגטאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;This We'll Defend&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(דאס וועלן מיר פארטיידיגן)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;The Army Goes Rolling Along&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אייזל]] (The Army Mule)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Loyalty, Duty, Respect, Selfless Service, Honor, Integrity, Personal Courage&quot;
|-
! style=&quot;text-align: right; vertical-align: top;&quot; |באשטאנדטיילן 
|
* ארמיי
* פאראייניגטע שטאטן ארמיי רעזערוו
* ארמיי נאציאנאלע גארד
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.army.mil army.mil]
|}
{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}[[טעקע:M1A1 abrams front.jpg|left|250px]]
'''פאראייניגטע שטאטן ארמיי''' (ענגליש: United States Army), באקאנט אויך אלס '''יו  עס ארמיי''' (U.S. Army), איז די לאנד מיליטערישע צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן'ס באוואפנטע קראפטן און איז אונטער דער [[דעפארטמענט פון דער ארמיי]] וואס איז איינס פון די דריי מיליטערישע דעפארטמענטן אונטער'ן [[דעפארטמענט פון דעפענס]]. די ארמיי איז פאראנטווארטליך פאר לאנד מלחמה, באשיצונג פון די נאציאנאלע זיכערהייט, און דורכפירן מיליטערישע אפעראציעס איבער דער גאנצער וועלט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די היינטיגע פאראייניגטע שטאטן ארמיי שטאמט פון דער '''[[קאנטינענטאל ארמיי]]''' וואס איז געגרינדעט געווארן דורך דעם [[צווייטן קאנטינענטאל קאנגרעס]] דעם [[14טן יוני]] [[1775]], נאך איידער די פאראייניגטע שטאטן האט אפיציעל דערקלערט איר [[זעלבסטשטענדיג|זעלבסטשטענדיגקייט]]. איר ערשטע הויפט קאמאנדיר איז געווען [[דזשארזש וואשינגטאן|דזשארדזש וואשינגטאן]], וואס איז שפעטער געווארן דער ערשטער [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן]]. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

פון אירע ערשטע טעג איז די ארמיי געווען מער ווי בלויז א קאמף קראפט. זי איז געווארן איינע פון די וויכטיגע נאציאנאלע אינסטיטוציעס וואס האבן געהאלפן אויפבויען די נייע רעפובליק, אנהאלטן די פעדעראלע אויטאריטעט, פארברייטערן די טעריטאריע, און אנטוויקלען וויסנשאפטלעכע, אינזשענירישע און מעדיצינישע פראיעקטן. דורכאויס איר לאנגע היסטאריע האט די ארמיי דורכגעמאכט א גרויסע אנטוויקלונג פון א קליינע רעוואלוציאנערישע קראפט ביז א מאדערנע גלאבאלע מיליטערישע אינסטיטוציע מיט מיליטערישע, טעכנישע, לאגיסטישע און בילדונגס  איינריכטונגען. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== ארגאניזאציע און סטרוקטור ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי איז אונטער דער '''[[דעפארטמענט פון דער ארמיי]]''' (Department of the Army), וועלכער איז איז איינע פון די דריי הויפט מיליטערישע צווייגן אונטער'ן דעפארטמענט פון דעפענס, צוזאמען מיט דער [[דעפארטמענט פון דער נעיווי|נעיווי]] און דער [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס|עיר פארס]]. אלס א טייל פונעם ברייטערען נאציאנאלן זיכערהייט סיסטעם. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי באשטייט פון דריי הויפט באשטאנדטיילן:

* '''אקטיווע ארמיי''' – די מיליטערישע קראפט וואס איז גלייך גרייט פאר אפעראציעס.
* '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי רעזערוו''' – א רעזערוו קראפט וואס שטיצט די אקטיווע ארמיי און ווערט ארויסגערופן ווען נויטיג.
* '''ארמיי נאציאנאלע גארד''' – א קראפט וואס באלאנגט סיי צום פעדעראלן מיליטערישן סיסטעם און סיי צו די שטאטן, און ווערט גענוצט פאר נאציאנאלע און לאקאלע אויפגאבן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די היינטיגע ארמיי איז אויסגעשטעלט אין עטליכע סארטן קאמאנדס:

* '''ארמיי קאמאנדס''' – גרויסע הויפט איינהייטן וואס פירן אפעראציעלע און שטיצנדע פונקציעס.
* '''ארמיי סערוויס קאמפאנענט קאמאנדס''' – איינהייטן וואס רעפרעזענטירן די ארמיי אין פארשידענע גלאבאלע מיליטערישע געגנטן.
* '''דירעקט באריכטנדע איינהייטן''' – ספעציאליזירטע ארגאניזאציעס וואס באריכטן דירעקט צום הויפט קווארטיר. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

צווישן די הויפט קאמאנדס און איינהייטן פון דער ארמיי געפינען זיך:

* '''ארמיי מאטעריאל קאמאנד''' (AMC), פאראנטווארטליך פאר צושטעלן, פארזארגונג און טעכנישע שטיצע.
* '''יו  עס ארמיי סייבער קאמאנד''' (AR​CYBER), וואס באהאנדלט מיליטערישע סייבער אפעראציעס.
* '''יו עס ארמיי טראנספארטאציע קאמאנד'''  (ARTRANS), וואס שטעלט צו טראנספארט און באוועגונגס שטיצע.
* '''ייו עס ארמיי צענטראל''' (USARCENT), וואס איז פאראנטווארטליך פאר ארמיי אפעראציעס אין געוויסע טיילן פונעם [[מיטל מזרח]].
* '''יו עס ארמיי אייראפע און אפריקע''' (USAREUR-AF), וואס פירט ארמיי פארבינדונגען און אפעראציעס אין [[אייראפע]] און [[אפריקע]].
* '''יו עס ארמיי פאציפיק''' (USARPAC), וואס באדינט דעם פאציפישן געגנט.
* '''יו עס ארמיי ספעיס און מיסיל דעפענס קאמאנד''' (USASMDC).
* '''יו עס ארמיי ספעציעלע אפעראציעס קאמאנד''' (USASOC). &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

צווישן די דירעקט באריכטנדע איינהייטן געפינען זיך דער '''[[יו עס ארמיי קארפ פון אינזשענירן]]''' (USACE), '''ארמיי מעדיקאל קאמאנד''' (MEDCOM), '''מענטשן רעסורסן קאמאנד''' (HRC), '''אינטעלידזשענס און זיכערהייט קאמאנד''' (INSCOM), דער '''פאראייניגטער שטאטן מיליטערישער אקאדעמיע אין וועסט פוינט''' (USMA), און דער '''ארמיי טעסט און עוועלואציע קאמאנד''' (ATEC). &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און גרינדונג ==

די ווארצלען פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי ליגן אין די [[מיליציע|מיליציעס]] פון די [[בריטישע קאלאניעס]] אין [[צפון אמעריקע]]. אין דער [[קאלאניאל תקופה]] האבן לאקאלע איינוואוינער זיך פארלאזט אויף בירגער פאר באשיצונג, וויבאלד בריטישע רעגולערע מיליטערישע איינהייטן זענען נישט געווען גענוג צו דעקן אלע גרעניצן און געגנטן. די מיליציעס האבן געדינט אלס דער יסוד פון דער שפעטערער קאנטינענטאל ארמיי. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

ווען די קאנפליקט צווישן די קאלאניעס און [[גרויסבריטאניע]] האט זיך פארערגערט, האט דער צווייטער קאנטינענטאל קאנגרעס באשלאסן דעם 14טן יוני 1775 צו שאפן א נאציאנאלע מיליטערישע קראפט, באקאנט אלס די '''קאנטינענטאל ארמיי'''. דער שריט האט באדייטעט אז די קאלאניעס האבן אנגעהויבן פארוואנדלען זייערע צעשפרייטע מיליציעס אין א געהעריגע מיליטערישע ארגאניזאציע וואס האט זיך געקענט אנטקעגנשטעלן די בריטישע רעגולערע ארמיי. &lt;ref&gt;https://history.army.mil/Portals/143/Images/Birthday/cmhPub_70-71-1.pdf&lt;/ref&gt;

דזשארדזש וואשינגטאן איז באשטימט געווארן אלס הויפט [[קאמאנדיר]] פון דער נייע קראפט. אונטער זיין פירערשאפט האט די ארמיי זיך געשטעלט קעגן שווערע פראבלעמען: עס האט געפעלט גענוג געווער, קליידער, עסנווארג, טרענירונג און אנדערע באדערפענישן. די ערשטע יארן זענען געווען באצייכנט מיט גרויסע שוועריקייטן, אבער דורכן ארגאניזירן די קראפט און אריינברענגען א מער פראפעסיאנעלע דיסציפלין האט זיך די ארמיי געשטארקט. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

א וויכטיגער טריט  אין דער פארפעסיאנאליזירונג פון דער ארמיי איז געווען דער אנקומען פון [[באראן פרידריך פון שטויבן]], א [[פרייסן|פרייסישער]] מיליטערישער עקספערט, וואס האט אין [[וועלי פארדזש]] איינגעפירט סטאנדארדיזירטע טרענירונגען, בעסערע [[באיאנעט]] באנוץ, און היגיענע רעגולאציעס. זיינע רעפארמען האבן געהאלפן פארוואנדלען די ארמיי פון א צוזאמענגעשטעלטע גרופע פון מיליציעס אין א מער דיסציפלינירטע מיליטערישע קראפט. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== אמעריקאנער רעוואלוציע (1775–1783) ==

די ערשטע תקופה פון דער ארמיי איז געווען געצייכנט דורך דעם קאמף פאר אמעריקאנער זעלבסטשטענדיגקייט. די קאנטינענטאל ארמיי האט געדארפט זיך שטעלן קעגן דער בריטישער ארמיי, וועלכע איז געווען איינע פון די מערסט אנטוויקלטע מיליטערישע קראפטן אין דער וועלט אין יענע צייט.

אין די אנהייב יארן איז די ארמיי געווען שוואך אויסגעשטאט און האט זיך שטארק פארלאזט אויף מיליציעס. טראץ די שוועריקייטן האבן געוויסע זיגנדע קאמפן געהאלפן האלטן די רעוואלוציע ביים לעבן, אריינגערעכנט די זיגונגען ביי [[טרענטאן, ניו זשערסי|טרענטאן]] און [[פרינסטאן, ניו זשערסי|פרינסטאן]], די וויכטיגע טויש פונקט ביי [[סאראטאגא, ניו יארק|סאראטאגא]], און די טרענירונגס רעפארמען אין וואלי פארדזש. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט זיך געענדיגט מיט דער בריטישער אונטערגעבונג ביי [[יארקטאון, ווירדזשיניע|יארקטאון]] אין [[1781]], וועלכע האט געברענגט צום ענדע פון די הויפט קאמפן. נאך דער מלחמה האט די ארמיי אויך געשפילט א ראלע אין באפעסטיגן דעם פרינציפ פון ציווילער קאנטראל איבער'ן מיליטער, באזונדערס ווען וואשינגטאן האט אפגעשטעלט דעם [[ניובורג קאנספיראציע]] און די אפיצירן האבן באשטעטיגט זייער געטריישאפט צו דעם קאנגרעס. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;
== די פריע רעפובליק און נאציאנאלע פארפעסטיגונג (1783–1815) ==

נאך דער ענדע פון דער אמעריקאנער רעוואלוציע איז די קאנטינענטאל ארמיי מערסטנס אויפגעלאזט געווארן, לויט דער דימאלסדיגע אנגענומענער מיינונג אין דער נייער רעפובליק אז א גרויסע ארמיי קען זיין א סכנה פאר ציווילע פרייהייט. דער קאנסטיטוציע פון די פאראייניגטע שטאטן האט אבער באשטעטיגט די רעכט פונעם פעדעראלן רעגירונג צו אויפשטעלן און אונטערהאלטן א מיליטערישע קראפט, בשעת די מיליטערישע אויטאריטעט איז געבליבן אונטער דער קאנטראל פון ציווילע באאמטע. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די פריע ארמיי פון דער רעפובליק איז געווען קליין אין צאל, אבער זי האט געהאט א וויכטיגע ראלע אין אויפבויען פעדעראלע אויטאריטעט. איינע פון די ערשטע הויפט אויפגאבן איז געווען דער אונטערדרוקן פון דער [[וויסקי רעוואלט]] (Whiskey Rebellion) אין [[1794]], ווען פעדעראלע קרעפטן זענען ארויסגעשיקט געווארן צו ווייזן אז די נייע רעגירונג האט די מעגליכקייט דורכצופירן אירע געזעצן איבער'ן גאנצן לאנד. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט האט די ארמיי געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער אויסברייטונג פון אמעריקאנער וויסנשאפט, געאגראפיע און טעריטאריע. נאך דער [[לואיזיאנא אפקויף]] אין [[1803]] האט די ארמיי געשטיצט פארשונגען און מאפירונגען פון די נייע מערב געגנטן. די אויספארשער אונטער מעריוואדער לואיס און וויליאם קלארק, באקאנט אלס דער '''קארפ פון דיסקאווערי''', האט צוגעשטעלט וויכטיגע אינפארמאציע איבער די מערב'דיגע טעריטאריעס און געהאלפן פארשטארקן די פעדעראלע אנוועזנהייט אין די געגנטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי האט אויך אנטיילגענומען אין קאמפאניעס קעגן פארשידענע אינדיאנער פעלקער און קאנפעדעראציעס, וואס זענען פארגעקומען אין פארבינדונג מיט דער פארברייטערונג פון אמעריקאנער באזעצונג. די [[קאמף פין געפאלענע טימבערס]] (Battle of Fallen Timbers) אין [[1794]] און די [[קאמף פון טיפעקאנאו]] אין [[1811]] האבן געהערט צו די וויכטיגע מיליטערישע אפעראציעס אין דער תקופה. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== דער קריג פון 1812 (1812–1815) ==

דער [[קריג פון 1812]] קעגן [[גרויסבריטאניע]] האט געברענגט א נייע פאזע אין דער אנטוויקלונג פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי. אין די ערשטע יארן פון דער מלחמה האט די ארמיי געליטן פון שוואכע ארגאניזאציע, אומגרייטע און אומערפארענע אפיצירן. אבער מיט'ן לויף פון דער מלחמה האט זי זיך בעסער ארגאניזירט און פארבעסערט אירע מיליטערישע פעאיגקייטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די קאמף פון טשיפעווא, די באשיצונג פון [[פארט מעקענרי]], און די זיג ביי [[ניו ארלינס]] האבן געהאלפן פארשטארקן דעם נאציאנאלן געפיל און די פאזיציע פון דער ארמיי אין דער אמעריקאנער געזעלשאפט. דער קריג האט אויך געוויזן אז די פאראייניגטע שטאטן האט געקענט אויפשטעלן א קראפט וואס איז פעאיג צו שטיין קעגן א גרויסע אייראפעישע מאכט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די תקופה נאך דעם קריג האט פארשטארקט די צוויי הויפט ראלעס פון דער ארמיי: זי איז געווען סיי א מיליטערישע קאמף קראפט און סיי א גרעניץ  קראפט וואס האט געהאלפן באשיצן און פירן די מערב'דיגע געגנטן פונעם פארברייטערנדן לאנד. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== פארברייטערונג, אינזשעניריע און פראפעסיאנאליזירונג (1815–1860) ==

אין דער תקופה צווישן דעם קריג פון 1812 און דעם [[אמעריקאנער בירגערקריג]] האט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי באקומען א ברייטערע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון דער יונגער רעפובליק. אויסער אירע געווענליכע מיליטערישע אויפגאבן האט די ארמיי אויך געדינט אין גרעניץ באשיצונג, טעריטאריעלער פארוואלטונג, אויספארשונגען און דורכפירונג פון גרויסע אינזשענירישע פראיעקטן.

די '''פאראייניגטע שטאטן מיליטערישע אקאדעמיע אין וועסט פוינט''' איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע צענטערן פאר דער אויסבילדונג פון מיליטערישע אפיצירן און אינזשענירן. די אינזשענירן און אפיצירן וואס זענען ארויסגעקומען פון וועסט פוינט האבן געשפילט א באדייטנדע ראלע אין אנטוויקלען וועגן, קאנאלן, בריקן, באן ליניעס און אנדערע נאציאנאלע אויפבוי פראיעקטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי האט אין יענע תקופה אויך געהאט א שטארקע השפעה אויף פארשידענע וויסנשאפטלעכע פעלדער. אירע אפיצירן און ספעציאליסטן האבן אנטיילגענומען אין געאדעטישע ארבעט, מאפירונג פון טעריטאריעס, מעדיצינישע פארשונגען, וועטער אויספארשונג און דער אנטוויקלונג פון פארשידענע סטאנדארטן אין פראדוקציע און טעכניק. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די מלחמה קעגן מעקסיקא אין די יארן 1846–1848 האט געשאפן א נייע דור פון אמעריקאנער מיליטערישע פירער. צווישן די אפיצירן וואס האבן באקומען דערפארונג אין די קאמפאניעס אין מעקסיקא זענען געווען פערזענליכקייטן וואס האבן שפעטער געשפילט א הויפט ראלע אין דער אמעריקאנער בירגערקריג. די מיליטערישע אפעראציעס אין מעקסיקא האבן צוגעשטעלט פאר דער ארמיי וויכטיגע ערפארונג אין פלאנירן און דורכפירן גרויסע קאמפאניעס. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;


== דער אמעריקאנער בירגערקריג און איבערבוי (1861–1877) ==

ווען דער [[אמעריקאנער בירגערקריג]] האט אויסגעבראכן אין [[1861]], איז די רעגולערע ארמיי געווען צו קליין צו פירן אזא גרויסן קאנפליקט. דערפאר האט די פעדעראלע רעגירונג פארברייטערט די קראפט דורך א ברייטע מאביליזאציע פון פרייוויליגע זעלנער. אין דער צייט האט די ארמיי זיך פארגרעסערט ביז כמעט 500,000 זעלנער. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי האט געשפילט א צענטראלע ראלע אין כמעט אלע הויפט אפעראציע  געגנטן פון דער מלחמה. וויכטיגע קאמפאניעס און שלאכטן האבן אריינגענומען דעם קאמף פאר דער מיסיסיפי טאל, די באלאגערונג פון וויקסבורג, די שלאכט פון געטיסבורג, די קאמפן ביי טשאטאנוגע, די ווילדערנעס קאמפאניע, די באלאגערונג פון פעטערסבורג און גענעראל שערמאנ'ס מארש דורך דזשארדזשיע און די קאראליינעס. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

דער נצחון פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי האט געברענגט צום ענדע פון דער קאנפעדעראציע און באפעסטיגט די פאראייניגונג פון דאס לאנד. נאך דער מלחמה האט די ארמיי באקומען נייע אויפגאבן אין דער תקופה פון רעקאנסטראקציע.

פון 1865 ביז 1877 האט די ארמיי פארוואלטעט געוויסע טיילן פונעם דרום, באשיצט די באפרייטע שקלאפן און געשטיצט די רעכטן פון אפריקאנער אמעריקאנער בירגער לויט די נייע געזעצן. זי האט אויך געשטיצט די ארבעט פון דער '''[[פרידמען'ס ביורא]]''', וואס האט צוגעשטעלט הילף אין געביט פון בילדונג, שטיצע און געזעלשאפטליכע ארגאניזאציע פאר פריערדיגע שקלאפן און אנדערע באטראפענע באפעלקערונג גרופעס. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די פעדעראלע מיליטערישע אנוועזנהייט אין דעם דרום האט אבער אויך ארויסגערופן שטארקע פאליטישע קעגנערשאפט. טייל מענטשן האבן עס געזען אלס נויטיגע באשיצונג פון די נייע בירגער  רעכטן, בשעת אנדערע האבן עס באטראכט אלס א פארעם פון מיליטערישע באזעצונג. די דעבאטע איבער דער ראלע פון דער ארמיי אין רעקאנסטראקציע איז געבליבן א וויכטיגע היסטארישע מחלוקת. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;
== די גרעניץ תקופה און אינערליכע אויפגאבן (1877–1898) ==

נאך דעם ענדע פון דער אויפבוי תקופה נאך דער בירגערקריג אין [[1877]] האט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי אריינגעטרעטן אין א נייע תקופה, אין וועלכער אירע הויפט אויפגאבן זענען געווארן פארבונדן מיט די מערב'דיגע גרעניצן, פארשטארקן די פעדעראלע הערשאפט און פארוואלטן פארשידענע טעריטאריעלע געגנטן.

אין דער צווייטער העלפט פונעם 19טן יארהונדערט האבן זיך פארמערט די קאנפליקטן צווישן דער פעדעראלער רעגירונג און פארשידענע אינדיאנער פעלקער צוליב דער פארברייטערונג פון אמעריקאנער באזעצונג אין די מערב'דיגע געגנטן. די ארמיי האט אנטיילגענומען אין א רייע מיליטערישע קאמפאניעס קעגן אינדיאנער גרופעס און איז געווארן איינע פון די הויפט קראפטן אין דורכפירן די פעדעראלע פאליטיק איבער רעזערוואציעס און טעריטאריעלע קאנטראל.

די היסטארישע באשרייבונג פון דער תקופה ווערט באטראכט מיט פארשידענע בליקן. פון איין זייט האט די פעדעראלע רעגירונג באטראכט די ארמיי אלס א מיטל צו האלטן סדר, באשיצן באזעצער און דורכפירן אירע געזעצן. פון דער אנדערער זייט האבן די קאמפאניעס געפירט צו פארלוסט פון לאנד, פארטרייבונג און שווערע פאלגן פאר פילע אינדיאנער קהילות. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אויסער מיליטערישע אפעראציעס האט די ארמיי ווייטער געשפילט א ראלע אין אויספארשונג, מאפירונג און פובליק פראיעקטן. מיליטערישע אינזשענירן האבן אנטיילגענומען אין אנטוויקלען אינפראסטרוקטור, אויסמעסטן טעריטאריעס און שטיצן וויסנשאפטלעכע פראיעקטן איבער'ן לאנד. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אין 1878 איז דורכגעפירט געווארן דער '''[[פאסע קאמיטאטוס געזעץ]]''' (Posse Comitatus Act), וואס האט באגרעניצט די באנוץ פון פעדעראלע מיליטערישע קראפטן פאר געווענליכע אינערליכע געזעץ דורכפירונג. דער געזעץ האט אונטערגעשטראכן די אמעריקאנער טראדיציע פון אפטיילן צווישן מיליטערישע אויפגאבן און ציווילע פארוואלטונג. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

טראץ די באגרעניצונגען איז די ארמיי ווייטער גענוצט געווארן אין געוויסע גרויסע אינערליכע קריזיסן, אריינגערעכנט באן  סטרייקס און ארבעטער אומרואיגקייטן. אין פילע פעלער האבן אבער סטעיט מיליציעס און דער נאציאנאלער גארד געטראגן די הויפט אחריות פאר אזעלכע אויפגאבן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== דער שפאניש אמעריקאנער קריג און דער אויסברייטונג איבער'ן ים (1898–1902) ==

דער [[שפאניש אמעריקאנער קריג]] פון 1898 האט אנגעצייכנט א נייע תקופה אין דער געשיכטע פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי. ביז יענע צייט איז די ארמיי בעיקר געווען באשעפטיגט מיט קאנטינענטאלע באשיצונג און גרעניץ אויפגאבן, אבער דער קריג האט געברענגט די ארמיי אריין אין גרויסע אויסלענדישע מיליטערישע אפעראציעס.

די ארמיי האט געקעמפט אין [[קיובא]] קעגן דער שפאנישער הערשאפט און שפעטער באקומען אויפגאבן אין די נייע אמעריקאנער קאנטראלירטע אדער באאיינפלוסטע טעריטאריעס, אריינגערעכנט [[פארטא ריקא]], די [[פיליפינען]] און קיובא. די נייע ראלע האט געשטעלט פאר דער ארמיי פראבלעמען פון מיליטערישע אדמיניסטראציע, באזעצונג און קאנטער  אויפשטענדישע קאמפאניעס. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אין די פיליפינען האט די ארמיי געפירט לאנגע קאמפאניעס קעגן קעגנערישע גרופעס וואס האבן זיך אנטקעגנגעשטעלט אמעריקאנער קאנטראל. צוזאמען מיט מיליטערישע אפעראציעס האט זי אויך געשטיצט ציווילע פראגראמען, אריינגערעכנט אויפשטעלן שולעס, פארבעסערן טראנספארט און אנטוויקלען פובליק געזונטהייט פראיעקטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די תקופה האט אויך געברענגט באדייטנדע פארשריט אין דעם געביט פון ארמיי מעדיצין. מיליטערישע דאקטוירים און פארשער האבן געשפילט א וויכטיגע ראלע אין פארשטיין און באקעמפן מחלות וואס ווערן פארשפרייט דורך [[מאסקאט|מאסקיטן]], ספעציעל [[געלע פיבער]], און האבן פארבעסערט די סאניטארישע מעטאדן אין מיליטערישע לאגערן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי אין דער 20סטער יארהונדערט ==

אין דער 20סטער יארהונדערט איז די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארוואנדלט געווארן פון א קאנטינענטאלע קראפט אין א גלאבאלע מיליטערישע אינסטיטוציע. די צוויי וועלט מלחמות, דער קאלטער קריג און שפעטערע אינטערנאציאנאלע קאנפליקטן האבן פארמירט אירע סטרוקטורן, טרענירונגס  סיסטעמען און מיליטערישע פעאיגקייטן.

די ארמיי האט אנגעהויבן א גרויסארטיגע פארברייטערונג ווען די פאראייניגטע שטאטן איז אריינגעטרעטן אין דער [[ערשטע וועלט-מלחמה|ערשטער וועלט מלחמה]]. מיליאנען אמעריקאנער זעלנער זענען מאביליזירט געווארן און געשיקט געווארן קיין אייראפע צו קעמפן צוזאמען מיט די אליאירטע קראפטן.

אין דער [[צווייטע וועלט-מלחמה|צווייטער וועלט מלחמה]] האט די ארמיי געשפילט א צענטראלע ראלע אין די קאמפן אין אייראפע און אין דעם פאציפישן געגנט. זי האט אנטיילגענומען אין גרויסע מיליטערישע אפעראציעס און איז געווארן איינע פון די גרעסטע מיליטערישע ארגאניזאציעס אויף דער וועלט.

נאך דער צווייטער וועלט מלחמה איז די ארמיי געווארן א הויפט טייל פון דער אמעריקאנער אנטווארט קעגן דער פארברייטערונג פון דער [[סאוועטן פארבאנד|סאוועטישער]] השפעה דורכאויס דער קאלטער קריג. זי האט אונטערגעהאלטן גרויסע מיליטערישע קראפטן אין [[אייראפע]] און [[אזיע]] און האט געשפילט א וויכטיגע ראלע אין קאנפליקטן ווי דער [[קארעא קריג]] און דער [[וויעטנאם קריג]].

== די מאדערנע ארמיי און גלאבאלע אנוועזנהייט ==

אין דער היינטיגער תקופה איז די פאראייניגטע שטאטן ארמיי א גרויסע מיליטערישע אינסטיטוציע, וואס פאראייניגט קאמף קראפטן, לאגיסטישע איינהייטן, טעכנאלאגישע סיסטעמען, אינטעלידזשענס, מעדיצינישע שטיצע און בילדונגס איינריכטונגען.

די ארמיי פירט אויס אירע אפעראציעס דורך אירע פארשידענע קאמאנדס אין [[צפון אמעריקע]] און אין פארשידענע טיילן פון דער וועלט. איר היינטיגע סטרוקטור ווייזט די פארוואנדלונג פון א טראדיציאנעלער לאנד ארמיי צו א מאדערנע מיליטערישע קראפט וואס דארף קענען אפערירן אין פיזישע, דיגיטאלע און טעכנאלאגישע געביטן. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די היינטיגע ארמיי אנטוויקלט און נוצט פעאיגקייטן אין געביטן ווי [[סייבער זיכערהייט]], ספעיס שטיצע, ספעציעלע אפעראציעס, שפיאנאזש, מאדערנע לאגיסטיק און פארגעשריטענע מיליטערישע אויסריסטונגען. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;
== די ראלע פון דער ארמיי אין דער נאציאנאלער אנטוויקלונג ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי האט דורכאויס איר היסטאריע געשפילט א ראלע וואס איז געווען מער ווי בלויז מיליטערישע באשיצונג. פון די ערשטע יארן פון דער רעפובליק ביז דער מאדערנער תקופה איז די ארמיי גענוצט געווארן אלס א מיטל צו פארשטארקן די פעדעראלע אויטאריטעט, אנטוויקלען נייע טעריטאריעס און שטיצן נאציאנאלע פראיעקטן.

אין דער פריע תקופה פון די פאראייניגטע שטאטן האט די ארמיי געהאלפן אראפשטעלן די אנוועזנהייט פון דער פעדעראלער רעגירונג אין ווייטע געגנטן. אירע איינהייטן האבן געבויט פעסטונגען, באשיצט גרעניצן, דורכגעפירט אויספארשונגען און צוגעשטעלט א פארבינדונג צווישן דער צענטראלער רעגירונג און די נייע אנטוויקלטע געגנטן פון לאנד.

א באזונדערע פעלד וואו די ארמיי האט געהאט א גרויסע השפעה איז געווען אינזשעניריע. דער '''[[יו עס ארמיי קארפ פון אינזשענירן|יו  עס ארמיי קארפ פון אינזשענירן]]''' האט געשפילט א וויכטיגע ראלע אין אנטוויקלען וואסערוועגן, בריקן, פארטס, פליט  קאנטראל פראיעקטן און אנדערע אינפראסטרוקטור. די ארבעט האט געהאט א ווירקונג אויף דער עקאנאמישער און טעכנישער אנטוויקלונג פון די פאראייניגטע שטאטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי האט אויך געהאט א שטארקע פארבינדונג מיט בילדונג און פראפעסיאנעלע טרענירונג. די מיליטערישע אקאדעמיע אין וועסט פוינט איז געווארן א וויכטיגער צענטער פאר אויסבילדונג פון אינזשענירן, מיליטערישע פירער און רעגירונגס  פערזענליכקייטן. פילע גרעפענערס און אינזשענירן וואס האבן געשפילט א ראלע אין דער אנטוויקלונג פון אמעריקע האבן באקומען זייערע יסודותדיקע טרענירונג דארט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי און דער פרינציפ פון ציווילער קאנטראל ==

א הויפט יסוד אין דער געשיכטע פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי איז דער פרינציפ אז די מיליטערישע קראפטן שטייען אונטער דער אויטאריטעט פון די ציווילע רעגירונג.

שוין נאך דער אמעריקאנער רעוואלוציע האט די ארמיי אונטערגעשטראכן דעם פרינציפ אז מיליטערישע פירער טארן נישט איבערנעמען פאליטישע מאכט פאר זיך אליין. איינע פון די וויכטיגסטע פריערדיגע ביישפילן איז געווען דער '''ניוובורג אינצידענט''' אין 1783, ווען טייל אפיצירן האבן זיך באקלאגט איבער זייערע אומבאצאלטע געהאלטן און האבן באטראכט א שטארקע קעגנשטעל קעגן דעם [[קאנגרעס פון די פאראייניגטע שטאטן|קאנגרעס]].

דזשארדזש וואשינגטאן האט אבער אפגעווארפן אזא צוגאנג און געשטארקט דעם געדאנק אז די ארמיי דארף בלייבן געטריי צו דער ציווילער רעגירונג און אירע לעגאלע אויטאריטעטן. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

דער פרינציפ פון ציווילער קאנטראל איז געווארן איינע פון די הויפט יסודות אין דער אמעריקאנער מיליטערישער סיסטעם. דער פרעזידענט דינט אלס הויפט קאמאנדיר פון די באוואפנטע קראפטן, בשעת קאנגרעס האלט די אויטאריטעט איבער מיליטערישע פינאנצירונג און געזעצן.

די טראדיציע האט געהאלפן פארמיידן די אויפשטייג פון א מיליטערישע רעגירונג און האט באפעסטיגט די צוזאמענשטעל צווישן מיליטערישע דינסט און דעמאקראטישע אינסטיטוציעס. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== מעדיצין, וויסנשאפט און טעכנישע פארשריט ==

אויסער אירע קאמף אויפגאבן האט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי געשפילט א וויכטיגע ראלע אין פארשידענע וויסנשאפטלעכע און מעדיצינישע פארשריט.

די ארמיי האט אנטוויקלט מעדיצינישע סיסטעמען פאר באהאנדלען זעלנער אין מלחמה צייטן, און אירע פארשער האבן אנטיילגענומען אין שטודיעס איבער אינפעקציעס, היגיענע און עפידעמיעס. באזונדערס אין דער תקופה פון דער שפאניש  אמעריקאנער קריג זענען געמאכט געווארן גרויסע פארשריט אין פארשטיין די פארשפרייטונג פון געלבע פיבער און די ראלע פון מאסקיטן אין טראגן מחלות. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די מיליטערישע אינזשעניריע האט אויך צוגעברענגט צו פארשריט אין מאפעס, סטאנדארטיזאציע און טעכנישע פראדוקציע. ארמיי אינסטיטוציעס האבן געהאלפן אנטוויקלען מעטאדן וואס זענען שפעטער גענוצט געווארן אין ברייטערע ציווילע אינדוסטריעס.

אין דער מאדערנער תקופה האט די ארמיי צוגעגעבן נייע פעלדער ווי סייבער טעכנאלאגיע, ספעיס פארבינדענע שטיצע, דיגיטאלע קאמוניקאציע און פארגעשריטענע אינטעלידזשענס סיסטעמען. די אנטוויקלונגען ווייזן ווי די ארמיי האט זיך צוגעפאסט צו נייע סארטן זיכערהייטס  באדערפענישן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== אינטערנאציאנאלע אנוועזנהייט און פארבינדונגען ==

אלס א טייל פון די פאראייניגטע שטאטן'ס זיכערהייטס סיסטעם האלט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי נאענטע פארבינדונגען מיט די מיליטערן פון פארבונדענע לענדער איבער דער וועלט. דורך אירע סערוויס קאמפאנענט קאמאנדס איז די ארמיי פארטרעטן אין פארשידענע טיילן פון דער וועלט, וואו זי ארבעט צוזאמען מיט פארבונדענע לענדער אין געמיינזאמע מיליטערישע אויפגאבן און זיכערהייטס פראגראמען.

די ארמיי פירט דורכאויס דעם יאר געמיינזאמע טרענירונגען, מיליטערישע מאנעוורן, אויסטויש פראגראמען און פארשידענע זיכערהייטס מיסיעס מיט די מיליטערן פון פארבונדענע לענדער. דער ציל פון די אקטיוויטעטן איז צו פארבעסערן די קאארדינאציע צווישן די פארשידענע מיליטערישע קראפטן, פארשטארקן זייערע פארטיידיגונגס פעאיגקייטן און האלטן א הויכע גרייטקייט פאר מעגליכע קריזיסן און מיליטערישע אפעראציעס.

אין פילע פעלער שטעלט די ארמיי אויך צו טרענירונג, מיליטערישע באראטונג און לאגיסטישע שטיצע פאר פארבונדענע לענדער. אזעלכע צוזאמענארבעטן זענען א וויכטיגער טייל פון דער פאראייניגטער שטאטן'ס זיכערהייטס פאליטיק און צילן צו פארשטערקערן די פארבינדונגען צווישן די פארשידענע מיליטערישע קראפטן און צו פארבעסערן זייער געמיינזאמע גרייטקייט פאר אינטערנאציאנאלע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

די פארשידענע קאנטינענטאלע און אויסלענדישע באזעס פון דער ארמיי דינען פאר טרענירונג, לאגיסטישע שטיצע און אפעראציעלע גרייטקייט. איר אנוועזנהייט אין אנדערע טיילן פון דער וועלט איז איינע פון די הויפט עלעמענטן אין דער אמעריקאנער מיליטערישער פאליטיק נאך דער צווייטער וועלט קריג.

== בילדונג און אויסבילדונגס  סיסטעם ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארמאגט א ברייטע סיסטעם פון אויסבילדונג און טרענירונג פאר זעלנער און אפיצירן. דער ציל פון דער סיסטעם איז צו צוגרייטן מיליטערישע פערזאנען פאר פארשידענע סארטן אויפגאבן, פון קאמף  פירונג ביז טעכנישע און פירן  רעלאציע פאזיציעס.

די '''פאראייניגטע שטאטן מיליטערישע אקאדעמיע אין [[וועסט פוינט]]''' איז איינע פון די מערסט באקאנטע אינסטיטוציעס פאר אויסבילדונג פון אפיצירן. די אקאדעמיע האט געשאפן פילע הויפט פירער אין דער ארמיי און אויך פערזאנען וואס האבן שפעטער געשפילט א ראלע אין אמעריקאנער געזעלשאפט, רעגירונג און וויסנשאפט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Military_Academy&lt;/ref&gt;

אויסער וועסט פוינט פארמאגט די ארמיי ספעציעלע שולעס און טרענירונגס  צענטערן פאר פארשידענע געביטן, אריינגערעכנט ספעציעלע אפעראציעס, אינזשעניריע, מעדיצין, אינטעלידזשענס און טעכנאלאגיע.

די אויסבילדונגס סיסטעם רעפלעקטירט די ברייטערע פארוואנדלונג פון דער ארמיי פון א טראדיציאנעלער קאמף קראפט צו א מאדערנע אינסטיטוציע וואס פארלאנגט הויך  שטאפליגע פראפעסיאנעלע קענטענישן. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

== סימבאלן און טראדיציעס ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארמאגט א לאנגע רייע מיליטערישע טראדיציעס, סימבאלן און אפיציעלע צייכנס, וואס האבן זיך אנטוויקלט במשך פון איר מער ווי צוויי און א האלב הונדערט יאריגער געשיכטע.

אירע טראדיציעס ציען זיך צוריק ביז דער קאנטינענטאל ארמיי פון דער אמעריקאנער רעוואלוציע און זענען שפעטער ווייטער אנטוויקלט געווארן דורכאויס דער אמעריקאנער בירגערקריג, די צוויי וועלט מלחמות און די מאדערנע מיליטערישע אפעראציעס.

די ארמיי באנוצט פארשידענע פענער, עמבלעמען, אפיציעלע צייכנס און אנדערע סימבאלן צו באצייכענען אירע איינהייטן און זייערע מיליטערישע דערגרייכונגען. די טראדיציעס און סימבאלן העלפן אפהיטן די היסטארישע ירושה פון דער ארמיי און פארבינדן די היינטיגע זעלנער מיט די דורות וואס האבן געדינט אין אירע רייען. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

== צוקונפטיגע אנטוויקלונגען און מאדערנע פארשונגען ==

אין דער היינטיגער תקופה שטעלט זיך די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פאר נייע זיכערהייטס פראבלעמען וואס זענען אנדערש פון די טראדיציאנעלע מלחמות פון פאריגע דורות. די אנטוויקלונג פון נייע טעכנאלאגיעס, דיגיטאלע סיסטעמען און פארענדערטע אינטערנאציאנאלע באדינגונגען האבן געברענגט אז די ארמיי זאל ווייטער פארבעסערן אירע סטרוקטורן, טרענירונג און מיליטערישע פעאיגקייטן.

א הויפט ציל פון דער מאדערנער ארמיי איז צו האלטן א קראפט וואס קען רעאגירן צו פארשידענע סארטן זיכערהייטס  סיטואציעס. דאס נעמט אריין גרויסע ערד  קאמפן, באשיצונג פון מיליטערישע און ציווילע סיסטעמען קעגן דיגיטאלע אנפאלן, שטיצע פאר בונדעסטאטן און שנעלע אנטווארט אויף אינטערנאציאנאלע קריזיסן. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

די ארמיי אינוועסטירט אין פארשונג און אנטוויקלונג פון נייע אויסריסטונגען, אריינגערעכנט פארבעסערטע טראנספארט  סיסטעמען, אינפארמאציע  טעכנאלאגיע, אומבאמאנטע סיסטעמען און נייע מעטאדן פון קאמף  פארוואלטונג.

די ציל פון אזעלכע אנטוויקלונגען איז צו פארזיכערן אז די ארמיי קען האלטן א טעקנישע און אפעראציעלע אויבערהאנט אין א וועלט וואס ווערט מער קאמפלעקס און פארבונדן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי'ס פלאץ אין דער אמעריקאנער געזעלשאפט ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארנעמט א באזונדער פלאץ אין דער אמעריקאנער געזעלשאפט. דורכאויס איר געשיכטע זענען מיליאנען מענטשן אריבער דורך אירע רייען, און די ארמיי האט געהאט א השפעה אויף בילדונג, טעכנאלאגיע, געזעלשאפט און נאציאנאלן געדענקען.

די דינסט אין דער ארמיי איז פאר פילע אמעריקאנער געווען א וועג פון פובליק דינסט און נאציאנאלע פאראנטווארטליכקייט. דער מיליטערישער דינסט האט אויך געשפילט א ראלע אין פארשידענע געזעלשאפטליכע טוישונגען, אריינגערעכנט די ארייננעמען פון פארשידענע באפעלקערונג  גרופעס אין די באוואפנטע קראפטן.

אין דער היסטאריע פון דער ארמיי זענען פארגעקומען וויכטיגע ענדערונגען אין דעם צוזאמענשטעל פון אירע רייען. די אינסטיטוציע האט זיך צוגעפאסט צו געזעלשאפטליכע און פאליטישע טוישונגען אין דער פאראייניגטער שטאטן און האט פארשידענע תקופות געשפילט א ראלע אין ברייטער נאציאנאלער דעבאטע איבער מלחמה און שלום. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== באציאונג צווישן ארמיי און פאליטיק ==

אין דער אמעריקאנער סיסטעם איז די ארמיי אונטערגעשטעלט צו די ציווילע רעגירונג און פארמאגט נישט קיין זעלבסטשטענדיגע פאליטישע אויטאריטעט. די באציאונג צווישן מיליטער און פאליטיק ווערט באזירט אויפן פרינציפ אז מיליטערישע קראפטן פירן אויס די באשלוסן פון די לעגאל אויסגעוועלטע רעגירונג.

די היסטאריע פון דער ארמיי ווייזט אז אירע מיליטערישע פירער האבן בדרך כלל אנערקענט די גרענעצן צווישן מיליטערישע אחריות און פאליטישע באשלוסן. דער פרינציפ איז געווארן איינע פון די הויפט יסודות אין דער אמעריקאנער מיליטערישער טראדיציע. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== פינאנצירונג און אדמיניסטראציע ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי ווערט פינאנצירט דורך דעם קאנגרעס פון די פאראייניגטע שטאטן און ווערט אדמיניסטרירט דורך דעם דעפארטמענט פון דער ארמיי אונטער'ן [[דעפארטמענט פון דעפענס]].

איר גרויסע סטרוקטור פארלאנגט א ברייטע אדמיניסטראציע וואס נעמט אריין באשטעלונג און אויפהאלטונג פון מיליטערישע עקוויפמענט, טרענירונג פון זעלנער, פערזאנאל  פארוואלטונג, פארשונג און אנטוויקלונג.

די קאמפלעקסיטעט פון דער ארמיי שטאמט פון דעם פאקט אז זי דארף פאראייניגן מיליטערישע קאמף  פעאיגקייטן מיט טויזנטער שטיצנדע פונקציעס, פון לאגיסטיק און מעדיצין ביז טעכנאלאגיע און בילדונג. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== הויפט ארגאניזאציעס און איינהייטן ==
[[טעקע:2ID Recon Baghdad.jpg|left|250px]]

די היינטיגע פאראייניגטע שטאטן ארמיי באשטייט פון א גרויסער צאל הויפט ארגאניזאציעס וואס באדינען פארשידענע מיליטערישע און שטיצנדע צוועקן.

צווישן די הויפט איינהייטן זענען:

* '''ארמיי מאטעריאל קאמאנד''' – פארזארגונג, לאגיסטיק און פארוואלטונג פון מיליטערישע מאטעריאל.
* '''ארמיי ספעציעלע אפעראציעס קאמאנד''' – פירט ספעציעלע מיליטערישע מיסיעס.
* '''ארמיי סייבער קאמאנד''' – פארטיידיגונג און אפעראציעס אין סייבער געביט.
* '''ארמיי ספעיס און מיסיל דעפענס קאמאנד''' – באהאנדלט ספעיס און מיסיל פארבינדענע זיכערהייט.
* '''יו  עס ארמיי אייראפע און אפריקע''' – שטיצט אמעריקאנער מיליטערישע אינטערעסן אין אייראפע און אפריקע.
* '''יו  עס ארמיי פאציפיק''' – פאראנטווארטליך פאר די פאציפישע געגנט.
* '''יו  עס ארמיי קארפ פון אינזשענירן''' – פירט גרויסע אינזשענירישע און אינפראסטרוקטור פראיעקטן.
* '''ארמיי מעדיקאל קאמאנד''' – שטעלט צו מעדיצינישע סערוויסעס.
* '''מענטשן  רעסורסן קאמאנד''' – פארוואלטונג פון ארמיי פערזאנאל.
* '''אינטעלידזשענס און זיכערהייט קאמאנד''' – פארזארגט אינפארמאציע און זיכערהייטס אנאליז.
* '''פאראייניגטע שטאטן מיליטערישע אקאדעמיע אין וועסט פוינט''' – בילדונג און אויסבילדונג פון צוקונפטיגע אפיצירן.
* '''ארמיי טעסט און עוועלואציע קאמאנד''' – טעסטירט און באטראכט נייע סיסטעמען און עקוויפמענט. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

די פארשידענע איינהייטן ווייזן די ברייטקייט פון דער מאדערנער ארמיי, וואס באשטייט נישט בלויז פון קאמף זעלנער, נאר אויך פון אינזשענירן, דאקטוירים, טעכניקער, אנאליסטן און פילע אנדערע פראפעסיאנעלע פעלדער.

== וועבלינקען ==

[http://www.army.mil/ אפיציעלע וועבסייט]

== זעט אויך ==
[[דעפארטמענט פון דעפענס]]

[[אמעריקאנער נעיווי|פאראייניגטע שטאטן נעיווי]]

[[פאראייניגטע שטאטן עיר פארס]]

[[יו.עס. מארין קארפס|פאראייניגטע שטאטן מארינען קארפ]]

[[פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס]]

[[פאראייניגטע שטאטן נאציאנאלע גארד]]

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאטעגאריע:מיליטערישע ארגאניזאציעס]]
[[קאטעגאריע:אמעריקאנער היסטאריע]]
[[קאטעגאריע:ארמייען]]

== אפערירט ==
ס'אפערירט 4 בריגאדעס צו די 10 דיוויזיעס, און נאך אפאהר אפגעטיילטע רעגימענטן און בריגאדעס .

* [[פוס סאלדאטן|פוס]]   
* אינפאנטרי
* געפאנצערטע    
* ארמארד
# 1'טע געפאנצערטע דיוויזיע
# 1'טע קאוועלרי דיוויזיע
# 1'טע פוס דיוויזיע
# 2'טע פוס דיוויזיע
# 3'טע פוס דיוויזיע
# 4'טע פוס דיוויזיע
# 10'טע מאונטען דיוויזיע
# 25'טע פוס דיוויזיע
# 82'טע עירבארן דיוויזיע
# 101'טע עירבארן דיוויזיע
* 173'טע עירבארן בריגאדע
* 2'טע קאווערלי רעגימענט
* 3'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט
* 11'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט


[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]

{{אמעריקעמיל}}</text>
      <sha1>pv41xksm45w4rvumqd2kp9r4ggbb3dy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יו.עס. מארין קארפס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13495</id>
    <revision>
      <id>601753</id>
      <parentid>601654</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:18:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>40859</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>601753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3943" sha1="8s595n9lb9bjxcudfm0p9zzavjnxfo9" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |אמעריקאנער מארינער קארפוס
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Marine Corps
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Seal_of_the_United_States_Marine_Corps.svg|טעקסט=זיגל פון דעם אמעריקאנער מארינער קארפוס|111x111פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Marine_Corps.svg|טעקסט=פאן פון דעם אמעריקאנער מארינער קארפוס|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:Emblem_of_the_United_States_Marine_Corps.svg|טעקסט=עמבלעם פון דעם אמעריקאנער מארינער קארפוס|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |גרינדונג-דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[10טן נאוועמבער]] [[1775]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[מארינער קארפוס|ים-אינפאנטריע]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טייל פון:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דעם נעיווי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 177,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Semper Fidelis&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(תמיד געטריי)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;The Marines' Hymn&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[ענגלישער בולדאג]] (Chesty the Bulldog)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Honor, Courage, Commitment&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.marines.mil marines.mil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090115154800/http://www.usmc.mil/ |date=2009-01-15 }}
|}
[[טעקע:Aircraft.osprey.678pix.jpg|קליין|250px]]{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}
די אמעריקאנער '''מארינען''' זענען איינע פון די 5 אפטיילונגען פון די אמעריקאנער מיליטער, סאלדאטן: 180,000 אקטיוו, און 40,000 רעזערוו, זי דארף צושטעלן פרייע און שנעלע רעאקציע איבער די וועלט און איבער די וואסערן
זי דארף באשיצען די נעווי באזעס איבער די וועלט און צושטעלן זיכערע טעריטאריע ווי נויטיג צו דורך פערוטרופערס צו באשיצען די לאנדן אהנגרייטן לאנד פאר א קריג


{{אמעריקעמיל}}

[[קאַטעגאָריע:USA מיליטער]]</text>
      <sha1>8s595n9lb9bjxcudfm0p9zzavjnxfo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מוסטער:ברוקלין</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15005</id>
    <revision>
      <id>601739</id>
      <parentid>552118</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T20:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1618" sha1="g6jnutuvzz6rt68wobmzpbssbpi1cqa" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot; rules=&quot;all&quot; style=&quot;clear: both; margin:1em auto;&quot; border=0
|-
|bgcolor=&quot;#ccccff&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;span style=&quot;float:right; &quot;&gt;{{טינעוובאר|ברוקלין}}&lt;/span&gt;'''געגנטן פון [[ברוקלין]]'''{{שפייצן|18}}
|-
| valign=&quot;middle&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center;&quot;  |
[[בארא פארק]]&amp;nbsp;·
[[בושוויק]]&amp;nbsp;· 
[[בעדפארד סטייוועסענט]]&amp;nbsp;· 
[[בּענסאנהורסט]]&amp;nbsp;· 
[[ברייטאן ביטש]]&amp;nbsp;·  
[[גרינפאנט]]&amp;nbsp;· 
[[פארט גרין]]&amp;nbsp;·
[[וויליאמסבורג, ברוקלין|וויליאמסבורג]]&amp;nbsp;· 
[[קאנארסי]]&amp;nbsp;· 
[[סי געיט]]&amp;nbsp;· 
[[מיל בייסן]]&amp;nbsp;· 
[[סטארעט סיטי]]&amp;nbsp;· 
[[שיפסהעד ביי]]&amp;nbsp;· 
[[קאני איילענד]]&amp;nbsp;·
[[פלעטבוש]]&amp;nbsp;· 
[[מידוואוד]]&amp;nbsp;· 
[[פארק סלאופ]]&amp;nbsp;· 
[[פראספעקט פארק]]&amp;nbsp;· 
[[דאונטאון ברוקלין]]&amp;nbsp;· 
[[סאן סעט סיטי]]&amp;nbsp;· 
[[קראון הייטס]]&amp;nbsp;· 
[[ביי רידזש]] ·
[[דייקער הייטס]] ·
[[ברוקלין הייטס]] ·
[[דאמבא]] ·
[[קאראל גארדענס]] ·
[[קאבעל היל]] ·
[[רעד האוק]] ·
[[קלינטאן היל]] ·
[[גאוואנוס]] ·
[[ווינדזאר טעראס]] ·
[[קענסינגטאן]] ·
[[איסט ניו יארק]]און נאך...

|}[[קאַטעגאָריע:ברוקלין]]&lt;noinclude&gt;
[[קאטעגאריע:ניו יארק נאוויגאציע באקסעס|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g6jnutuvzz6rt68wobmzpbssbpi1cqa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601740</id>
      <parentid>601739</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T20:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41898-65</username>
        <id>62227</id>
      </contributor>
      <origin>601740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1619" sha1="enfyau8ow4jik7ggjptj5cfwvcjqale" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot; rules=&quot;all&quot; style=&quot;clear: both; margin:1em auto;&quot; border=0
|-
|bgcolor=&quot;#ccccff&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;span style=&quot;float:right; &quot;&gt;{{טינעוובאר|ברוקלין}}&lt;/span&gt;'''געגנטן פון [[ברוקלין]]'''{{שפייצן|18}}
|-
| valign=&quot;middle&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center;&quot;  |
[[בארא פארק]]&amp;nbsp;·
[[בושוויק]]&amp;nbsp;· 
[[בעדפארד סטייוועסענט]]&amp;nbsp;· 
[[בּענסאנהורסט]]&amp;nbsp;· 
[[ברייטאן ביטש]]&amp;nbsp;·  
[[גרינפאנט]]&amp;nbsp;· 
[[פארט גרין]]&amp;nbsp;·
[[וויליאמסבורג, ברוקלין|וויליאמסבורג]]&amp;nbsp;· 
[[קאנארסי]]&amp;nbsp;· 
[[סי געיט]]&amp;nbsp;· 
[[מיל בייסן]]&amp;nbsp;· 
[[סטארעט סיטי]]&amp;nbsp;· 
[[שיפסהעד ביי]]&amp;nbsp;· 
[[קאני איילענד]]&amp;nbsp;·
[[פלעטבוש]]&amp;nbsp;· 
[[מידוואוד]]&amp;nbsp;· 
[[פארק סלאופ]]&amp;nbsp;· 
[[פראספעקט פארק]]&amp;nbsp;· 
[[דאונטאון ברוקלין]]&amp;nbsp;· 
[[סאן סעט סיטי]]&amp;nbsp;· 
[[קראון הייטס]]&amp;nbsp;· 
[[ביי רידזש]] ·
[[דייקער הייטס]] ·
[[ברוקלין הייטס]] ·
[[דאמבא]] ·
[[קאראל גארדענס]] ·
[[קאבעל היל]] ·
[[רעד האוק]] ·
[[קלינטאן היל]] ·
[[גאוואנוס]] ·
[[ווינדזאר טעראס]] ·
[[קענסינגטאן]] ·
[[איסט ניו יארק]]
און נאך...

|}[[קאַטעגאָריע:ברוקלין]]&lt;noinclude&gt;
[[קאטעגאריע:ניו יארק נאוויגאציע באקסעס|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>enfyau8ow4jik7ggjptj5cfwvcjqale</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>טעלעגראם</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17537</id>
    <revision>
      <id>601741</id>
      <parentid>523595</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T20:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4803" sha1="fel9z3dcob6bewe60r7r17ol4ns0ojn" xml:space="preserve">[[טעקע:Copy of Telegram Sent to family of JP Richardson from Presley and Parker.jpg|קליין]]
א טעלעגראם געשיקט דורך וועסטערן יוניאן

די '''טעלעגראם''' איז געווען דער ערשטער וועג וויאזוי מען האט געשיקט מעלדונגען עלעקטראניש צו א ווייטן ציל דורך [[קאוד|קאדן]] און [[קלאנג|קלאנגע]]ן.

די ערשטע טעלעגראם האט דער [[אמעריקא]]נער [[ערפינדער]] [[סעמיול מורס|סעמיול מארס]] אויסגעטראפן אין יאר 837'. די טעלעגראם איז טאקע דעמאלט אנגערופן געווארן אויף זיין נאמען: &quot;מארס טעלגראם&quot;. אינעם זעלבן יאר האט א [[גרויסבריטאניע|בריטישער]] [[פארשער]] מיט'ן נאמען [[ווינסטאן טשערטשיל|טשארלס וויטסטאון]] אויך אליין אויסגעטראפן די זעלבע אויסטרעף.

די ערשטע טעלעגראף איז ערשט ארויסגעשיקט געווארן אין 844' דורך דעם זעלבן מורס. עס איז געווען א קורצע מעסעדזש וועלכע איז געשריבן געווארן דורך אן עלעקטראמאגנאטישע [[בליי]] וועלכע איז געלעגן אויף א דרייערדיגע [[אייזן]] וועלכע האט געמאכט די [[סימנים]] און שטריכן.

מורס האט זיך ארומגעשפילט מיט זיין נייע טעלעגראם פאר יארן ביז ער האט געקענט ארויסשיקן א מעסעדזש אזוי ווייט ווי 20 [[מייל]].  ווייטער ווי 20 [[מייל]] זענען די סיגנאלן געווען צו שוואך אז עס זאל קענען גענוי אראפצייכנען די קאודס. מורס האט ווייטער געארבעט ביז ער האט באוויזן צו מאכן א מאשינקע וועלכע ער האט אראפגעשטעלט ביי די ווייטקייט ענדע פון די שטארקייט פון די סיגנאלן און מיט דעם האט ער געשיקט די סיגנאלן פאר נאך 20 [[מייל]] און אזוי ווייטער. 

ארום 20 יאר נאכדעם וואס ער האט אויסגעפונען די טעלעגראם האט ער עמטליך פובליצירט זיין אויסטרעף און די טויזענטער סייענטיסטן האבן זיך א נעם געגעבן דערצו מיט אלע באקן און ביז א קורצע צייט איז די מורס טעלעגראם אראפ פון די מאפע און צענדליגער נייערע און מער סאפיסטיקירטע טעלעגראמען זענען ארויסגעקומען ווערנדיג אלץ בעסער און בעסער.

(עס מוז דא באמערקט ווערן אז די טעלעגראמס האבן נאך דעמאלט נישט געארבעט ווייערלעס. עס האט זיך געמוזט ציען א לאנגע ווייער ביז א גענויער ארט מען זאל אהין קענען שיקן א טעלעגראף. אריבער א וואסער איז נישט געווען אין באטראכט). 

ווי געזאגט האט די טעלעגראם נאר געקענט שיקן קאודס, דאס טייטש אז אלע מעסעדזשעס זענען געשיקט און געפרינט געווארן דורך פארשידענע פארעמען וועלכע מען האט זיך איינגע'חזרט און אזוי ארום אפגעליינט די מעסעדזשעס. אין די ערשטע 50 יאר איז געווען זייער א טייערע זאך און נאר ריזיגע פירמעס האבן זיך געקענט ערלויבן צו האבן א טעלעגראם. אויס איינער האט דווקא געוואלט שיקן א טעלעגראף צו א ווייטן ארט האט ער געברויכט באצאלן אסאך געלט.

אין אנפאנג [[20'סטן יאר-הונדערט ]] האט מען אנטוויקעלט צוויי ווייערלעס טעלעגראם מאשינען: די [[טעלעפרינטינג]] סיסטעם וועלכע מען נוצט נאך הייינט. און די [[פעסעמיל ריפראדוקציע]] סיסטעם וועלכע איז געווארן א פארגאנגענהייט אין 980'. 

די טעלעפרינטינג סיסטעם פארשטייט די קאודס און פרינט זיי צו ווערטער. די [[מידיא]] פירמעס פלעגן נאך ביז א קורצע צייט צוריק זיך אסאך באנוצן מיט דעם. היינט נוצן עס די ארימערע לענדער.

[[קאטעגאריע:קאמוניקאציע]]
[[קאטעגאריע:טעכנאלאגיע]]</text>
      <sha1>fel9z3dcob6bewe60r7r17ol4ns0ojn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601742</id>
      <parentid>601741</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T20:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4802" sha1="4335uqvw4o2xd5akip03oo1y6a8vkc3" xml:space="preserve">[[טעקע:Copy of Telegram Sent to family of JP Richardson from Presley and Parker.jpg|קליין|א טעלעגראם געשיקט דורך וועסטערן יוניאן]]
די '''טעלעגראם''' איז געווען דער ערשטער וועג וויאזוי מען האט געשיקט מעלדונגען עלעקטראניש צו א ווייטן ציל דורך [[קאוד|קאדן]] און [[קלאנג|קלאנגע]]ן.

די ערשטע טעלעגראם האט דער [[אמעריקא]]נער [[ערפינדער]] [[סעמיול מורס|סעמיול מארס]] אויסגעטראפן אין יאר 837'. די טעלעגראם איז טאקע דעמאלט אנגערופן געווארן אויף זיין נאמען: &quot;מארס טעלגראם&quot;. אינעם זעלבן יאר האט א [[גרויסבריטאניע|בריטישער]] [[פארשער]] מיט'ן נאמען [[ווינסטאן טשערטשיל|טשארלס וויטסטאון]] אויך אליין אויסגעטראפן די זעלבע אויסטרעף.

די ערשטע טעלעגראף איז ערשט ארויסגעשיקט געווארן אין 844' דורך דעם זעלבן מורס. עס איז געווען א קורצע מעסעדזש וועלכע איז געשריבן געווארן דורך אן עלעקטראמאגנאטישע [[בליי]] וועלכע איז געלעגן אויף א דרייערדיגע [[אייזן]] וועלכע האט געמאכט די [[סימנים]] און שטריכן.

מורס האט זיך ארומגעשפילט מיט זיין נייע טעלעגראם פאר יארן ביז ער האט געקענט ארויסשיקן א מעסעדזש אזוי ווייט ווי 20 [[מייל]].  ווייטער ווי 20 [[מייל]] זענען די סיגנאלן געווען צו שוואך אז עס זאל קענען גענוי אראפצייכנען די קאודס. מורס האט ווייטער געארבעט ביז ער האט באוויזן צו מאכן א מאשינקע וועלכע ער האט אראפגעשטעלט ביי די ווייטקייט ענדע פון די שטארקייט פון די סיגנאלן און מיט דעם האט ער געשיקט די סיגנאלן פאר נאך 20 [[מייל]] און אזוי ווייטער. 

ארום 20 יאר נאכדעם וואס ער האט אויסגעפונען די טעלעגראם האט ער עמטליך פובליצירט זיין אויסטרעף און די טויזענטער סייענטיסטן האבן זיך א נעם געגעבן דערצו מיט אלע באקן און ביז א קורצע צייט איז די מורס טעלעגראם אראפ פון די מאפע און צענדליגער נייערע און מער סאפיסטיקירטע טעלעגראמען זענען ארויסגעקומען ווערנדיג אלץ בעסער און בעסער.

(עס מוז דא באמערקט ווערן אז די טעלעגראמס האבן נאך דעמאלט נישט געארבעט ווייערלעס. עס האט זיך געמוזט ציען א לאנגע ווייער ביז א גענויער ארט מען זאל אהין קענען שיקן א טעלעגראף. אריבער א וואסער איז נישט געווען אין באטראכט). 

ווי געזאגט האט די טעלעגראם נאר געקענט שיקן קאודס, דאס טייטש אז אלע מעסעדזשעס זענען געשיקט און געפרינט געווארן דורך פארשידענע פארעמען וועלכע מען האט זיך איינגע'חזרט און אזוי ארום אפגעליינט די מעסעדזשעס. אין די ערשטע 50 יאר איז געווען זייער א טייערע זאך און נאר ריזיגע פירמעס האבן זיך געקענט ערלויבן צו האבן א טעלעגראם. אויס איינער האט דווקא געוואלט שיקן א טעלעגראף צו א ווייטן ארט האט ער געברויכט באצאלן אסאך געלט.

אין אנפאנג [[20'סטן יאר-הונדערט ]] האט מען אנטוויקעלט צוויי ווייערלעס טעלעגראם מאשינען: די [[טעלעפרינטינג]] סיסטעם וועלכע מען נוצט נאך הייינט. און די [[פעסעמיל ריפראדוקציע]] סיסטעם וועלכע איז געווארן א פארגאנגענהייט אין 980'. 

די טעלעפרינטינג סיסטעם פארשטייט די קאודס און פרינט זיי צו ווערטער. די [[מידיא]] פירמעס פלעגן נאך ביז א קורצע צייט צוריק זיך אסאך באנוצן מיט דעם. היינט נוצן עס די ארימערע לענדער.

[[קאטעגאריע:קאמוניקאציע]]
[[קאטעגאריע:טעכנאלאגיע]]</text>
      <sha1>4335uqvw4o2xd5akip03oo1y6a8vkc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>וואודרידזש</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21177</id>
    <revision>
      <id>601732</id>
      <parentid>597395</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4206" sha1="qexwd7nvti84wjnl06qgksii8wl1z78" xml:space="preserve">{{באצירק}}

'''וואודרידזש''' איז א [[דארף]] אין [[פאלסבורג]], [[סאליוואן קאונטי]], [[ניו יארק]], אין דער שטאט [[פאלסבורג|סאוט פאלסבורג]]. דער [[זיפ קאד|פאסט קאד]] איז 12789.

עס געפינט זיך אין די [[קעטסקילס]] און דורכאויס די [[זומער]] [[חדשים]] איז עס פול מיט אידן וועלכע קומען אין [[קאנטרי]] זיך אביסל אויסלופטערן.

דער וואודרידזשער רב איז רבי [[יצחק לעבאוויטש]] דער בעל ברכת יצחק, וואס האט דארט די [[בית מדרש]] הגדול דקהל יראים וואודרידזש. און א [[מקווה|מקוה]]. ווי עס קומט פאר 3 מנינים א טאג שחרית, מנחה און מעריב יעדן טאג אין יאר.

{{coord|41|42|29|N|74|34|11|W|display=title}}שבת איז פאראן אין וואודרידזש דריי מנינים ווי פאלגנד: קהל יראים וואודרידזש, די מאדערנע שטאטישע שול (Woodridge Town Shul), טאבאקס האטעל, און אויב מאכט זיך אז איינער האט נישט קיין מנין קומט מען אין וואודרידזשער בית המדרש דקהל יראים וואו מען איז פארזיכערט מיט א גרויס מנין. 

יארע תרע״ז 1917 האבן די אינסטאנצן געטוישט נאמען פון סענטערוויל צו וואודרידזש

דורך אויס די יארן איז די שטעטל וואודרידזש אויסגעשטיגן אלס א שיינע חסידישע הויף, צו וואו עס קומען צו פארן תלמידים וחסידים מיט צו האלטן די דערהויבענע שבתים און נאך שטערקער די ימים טובים, צוליב די ווארעמע תפילות וואס דער רב הרב לעבאוויטש דאווענט פארן עמוד, און די תורה און דרשות וואס ער זאגט.

קהל אנשי סענטערוויל איז געגרינדעט געווארן פארן ערשטן וועלט קריג בשנת תרס״ג 1903 דורך אידן בעלי מסירת נפש וועלכע האבן אוועקגעמופט פון ניו יארק סיטי ווי מען איז געווען געצווינגען צו ארבייטען אום שבת רח״ל,
האבן זיי ארויסגעמופט קיין וואודרידזש ווי זיי האבן געקויפט אייגענע פארמס אזוי זענען זיי געווען בעל הבית אויף זיך אליין ווען יא צו ארבייטען און ווען נישט,

יאר ה'תרע&quot;ז 1917 האט מען געטוישט די נאמען פון סענטערוויל צו וואודרידזש

אין די ה'תר״צ 1930 יארן זענען די אידישע איינוואוינער אין וואודרידזש געווען רוב פון די ווילעדזש און פארמאגט א בלאק וואוט ביי די דעמטלטסדיגע וואלן, און די צענטער קהלה פון סאליווען קאונטי ניו יארק,

בשנת ה'תשל״ו 1976 האט די אלטע ביהמ״ד דקהל אנשי סענטערוויל אפגעברענט אזוי שטארק אז מען האט דאס געמוזט דעמאלישאן, מיט דעם איז א שטיק היסטאריע פון יהדות החרדית אין אפסטעיט ניו יארק געקומען צו א ענדע.

צילוב א מחלוקה ווער עס זאל זיין שוחט האט געפירט די אינגערע דור צוגרינדען א אייגענע קהלה/ביהמ״ד דאס איז די היינטיגע טאון שוהל, קאנגערגעישאן אוהב שלום וועלכע האט ליידער יארן נישט געהאט קיין מחיצה
ביז עס איז געקומען אין די אנהייב תש״ס 2000 יארן ר׳ יוסף סופר ע״ה און האט מתקן געווען די מחיצה.


{{געא-שטומף}}

[[קאטעגאריע:קעטסקילס]]
[[קאַטעגאָריע:סאליוואן קאונטי, ניו יארק]]</text>
      <sha1>qexwd7nvti84wjnl06qgksii8wl1z78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>טשערעמאש טייך</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23140</id>
    <revision>
      <id>601734</id>
      <parentid>528346</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="855" sha1="sgprpa5smv4m703edbm89k2v0ljddy1" xml:space="preserve">{{טייך}}

דער '''טשערעמאש טייך''' ({{שפראך-uk|Черемош}}, {{שפראך-ro|Ceremuş}}, {{שפראך-en|Cheremosh}}) איז א טייך אין היינטיגן [[אוקראינע]] וואס שטראמט 150 קילאמעטער אויפן גרעניץ צווישן [[גאליציע]] און [[בוקאווינע]]. ער איז א [[בייטייך]] פונעם [[פרוט]] טייך. העכער פונעם טייך זענען צוויי באכן אין די [[קארפאטישע בערג]], דער &quot;ווייסער טשערעמאש&quot; און דער &quot;שווארצער טשערעמאש&quot;.


== שטעט אויפן טייך ==
* [[קיטוב]] 
* [[וויזשניץ]]

[[קאַטעגאָריע:גאליציע]]
[[קאַטעגאָריע:בוקאווינע]]
[[קאַטעגאָריע:אוקראינע]]
{{אייראפע-געא-שטומף}}</text>
      <sha1>sgprpa5smv4m703edbm89k2v0ljddy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אום על פאכעם</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29104</id>
    <revision>
      <id>601749</id>
      <parentid>578679</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T21:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2663" sha1="cvg7udqawgzpu8ckocagw3v875l4e43" xml:space="preserve">{{יישוב|
|נאמען=אום על פֿאַכעם
|סארט יישוב=שטאָט
|בילד=Umm al-Fahm 2014.JPG
|באשרייבונג=אום על-פֿאַכעם
|מדינה={{פאן ישראל}}
|דיסטריקט=[[חיפה דיסטריקט]]
|בירגערמייסטער= [[סמיר מחאמיד]]
|אפיציעלע שפראך=[[אַראַביש]]
|שטח=22.253
|הייך=380
|גרינדונג דאטע=1984
|באפעלקערונג=46,600
|באפעלקערונג יאר=2010
|צפיפות=2094
|קאארדינאטן= {{coord|32|31|08|N|35|09|7|E|type:city|display=inline,title}}
|צייט זאנע=+2
}}
'''אום על פֿאַכעם''' ([[אַראַביש]]: '''أمّ الفـَحـْم'''), איז א [[שטאָט]] אין [[חיפה דיסטריקט]] אין [[ישראל]]. לויטן [[צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק|צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטק]], האט די שטאט 46,600 איינוווינער, זי איז דעקלערט געווארן אלס שטאט, אין 1984, איר שטח איז גרויס 22,253 [[דונאם]] די יערליכע וויקס ראטע האלט ביי 2.7 פראצענט א יאר, רוב איינוווינער זענען [[מוסלמענער]].

דער נאמען פחם מיינט אויף [[אַראַביש]], און [[העברעיש]], [[קוילן]], די שטאט איז געווען באוואוסט, אלס האנדלסצענטער פאר קוילן פאר הייצונג.

ביי דעם [[זעלבסטשטענדיגקייט קריג]], איז אום על פאכעם געווען א דארף, מיט 4,500 איינוווינער, און די [[איראק]]ע ארמיי איז דארט געווען, לויט די [[וואפן שטילשטאנד]] צווישן ישראל און [[יארדאניע]], איז דאס דארף אריבער צו ישראל, און די איינוווינער האבן באקומען ישראלדיקע בירגערשאפט.

זי איז דער צענטער פון דער &quot;איסלאמישער באוועגונג אין ישראל&quot;, און די שטאט איז באוואוסט, פאר אירע עקסטרעמיסטישע אנשויאונגען,ביי דער [[על אקצא אינטיפאדע]], האבן זיך די ראיאטן אנגעפאנגען דארט, אויף א שאסיי וואס פירט פון [[חדרה]], קיין [[עפולה]], ארויף צום [[גליל]].

זי איז א צענטראלע שטאט אין דער געגנט, וואס ציט אסאך קונדן, און איז באוואוסט מיט איר מעבל, איבערן גאנצן לאנד.

{{חיפה דיסטריקט}}
{{שטעט אין ישראל}}</text>
      <sha1>cvg7udqawgzpu8ckocagw3v875l4e43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שלום שכנא פון פראהבישט</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30301</id>
    <revision>
      <id>601736</id>
      <parentid>594784</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T20:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1774" sha1="ax0gose34sbuytd0j9nqhp9stcs3njy" xml:space="preserve">{{רב}}

רבי '''שלום שכנא פון פראהבישט''' ([[ה'תקכ&quot;ט]] -  [[י&quot;ד תשרי]] [[ה'תקס&quot;ג]]) איז געווען א זון פון רבי אברהם המלאך און דער טאטע פון רבי [[ישראל פון רוזשין]].
ער איז נסתלק געווארן ערב סוכות תקס&quot;ג.

== ביאגראפיע ==
רבי שלום שכנא איז געבוירן אין [[מעזריטש]] (היינט [[אוקראינע]]) צו זיין פאטער רבי [[אברהם המלאך]] פון [[כוואסטאוו]] און זיין מוטער, א טאכטער פון רבי פייוויש פון קרעמניץ, דער &quot;משנת חכמים&quot;. אום י&quot;ב תשרי תקל&quot;ח, ביי דער עלטער פון אכט יאר, איז ער פאר'יתומם געווארן פון זיין פאטער. זיין מוטער האט נישט חתונה געהאט נאכאמאל, און האט אים געשיקט מיט זיין עלטערן ברודער [[ישראל חיים לודמירער|ישראל חיים]] צו רבי [[שלמה פון קארלין]] אז ער זאל זיי מחנך זיין צו תורה און חסידות.

ער האט חתונה געהאט מיט חוה,טאכטער פון רבי אברהם פון קאריסטשאוו, דער איידעם פון רבי [[מנחם נחום טווערסקי]] פון [[טשערנאבילער גזע|טשערנאביל]], וואס איז געווען אין יענער צייט מגיד אין [[פראהבישט]]. ווען רבי מנחם נחום האט האט איבערגענומען דאס מגידות אין [[טשערנאבל]], איז רבי שלום שכנא געווארן מגיד אין פראהבישט.


[[קאַטעגאָריע:אדמורי&quot;ם]]
{{רב-שטומף}}</text>
      <sha1>ax0gose34sbuytd0j9nqhp9stcs3njy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אלומיניום</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30815</id>
    <revision>
      <id>601751</id>
      <parentid>589964</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T01:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>40859</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>601751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3019" sha1="enw81x3b5sn8hob7i81yjom2n14mov9" xml:space="preserve">[[טעקע:Al-TableImage.svg|250px|לינקס]]
[[טעקע:Al,13.jpg|250px|לינקס|קליין|זילבער, פאַרביק אַלומינום.]]
'''אלומיניום''' איז דער [[כעמישער עלעמענט]] אין דער [[באראן גרופע]], מיט סימבאל '''Al''' און [[אטאם נומער]] 13. ער איז זילבער-ווייס, און איז נישט צעלאזלעך אין וואסער.

אלומיניום איז דער מערסטער שפֿע'דיקער מעטאל אין דער [[ערד פלאנעט|ערדס]] [[סקארע]], און דער דריטער מערסטער שפֿע'דיקער עלעמענט, נאך [[זויערשטאף]] און [[סיליקאן]]. בערך 8% אין וואג פון דער ערדס הארטן אויבערפלאך איז אלומיניום. אלומיניום איז צו רעאקטיוו פארצוקומען אין נאטור אלס פרייער מעטאל. אבער מ'טרעפט אים אין קאמבינאציע אין מער ווי 270 פארשידענע [[מינעראל]]ן.&lt;ref&gt;{{cite web | publisher = Science is Fun | author = Bassam Z. Shakhashiri | url = http://scifun.chem.wisc.edu/chemweek/Aluminum/ALUMINUM.html | title = Chemical of the Week: Aluminum | accessdate = 2007-08-28}}&lt;/ref&gt; דער הויפט מקור פון אלומיניום איז [[באקסיט]] [[ארץ]].

מען ניצט אלומיניום צו מאכן [[אויטאמאביל]]ן, [[עראפלאן|עראפלאנען]] און [[שינע]]ס פאר דער באן.

אלומינים געפינט זיך אין [[קארונדום]] פון וואס געפינט זיך דער [[רובין]] שטיין.

== רעפערענצן ==
{{רעפליסטע}}

== וועבלינקען ==
{{קאמאנסקאט|Aluminium}}
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Al/index.html WebElements.com – אלומיניום] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060110113152/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Al/index.html |date=2006-01-10 }}
* [http://electrochem.cwru.edu/encycl/art-a01-al-prod.htm עלעקטראליטישע פראדוקציע]
* [http://www.indexmundi.com/en/commodities/minerals/aluminum/aluminum_table12.html וועלט פראדוקציע פון אלומיניום, לויט לעדער]
* [http://www.indexmundi.com/commodities/?commodity=aluminum&amp;months=300 Price history of aluminum, according to the IMF]
* [http://www.world-aluminium.org/About+Aluminium/Story+of/In+history היסטאריע פון אלומיניום (from the website of the International Aluminium Institute)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106081754/http://www.world-aluminium.org/About+Aluminium/Story+of/In+history |date=2007-11-06 }}
* [http://www.emedicine.com/med/topic113.htm ע-מעדיצין - אלומיניום]

{{קאמפאקטע פעריאדישע טאבעלע|Al}}

[[קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן]]
[[קאַטעגאָריע:מעטאלן]]
[[קאַטעגאָריע:מאטעריאלן]]</text>
      <sha1>enw81x3b5sn8hob7i81yjom2n14mov9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>קאלינינגראדער אבלאסט</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32229</id>
    <revision>
      <id>601733</id>
      <parentid>531403</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:52:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1657" sha1="ik0ahjjponhp2y6po2givait0x05fws" xml:space="preserve">{{באצירק}}

'''קאַלינינגראַדער אָבלאַסט''' ({{שפראך-ru|Калинингра́дская о́бласть}}, ''קאַלינינגראַדסקאַיאַ אָבלאַסט'') איז א [[פעדעראלער סוביעקט]] פון [[רוסלאנד]] (אן [[אבלאסט]]) פלאצירט אויפן [[באלטישער ים|באלטישן]] [[בארטן]]. באפעלקערונג: 968,200 (געשאצט 2004).

דער אבלאסט איז דער מערב'סטער טייל פון דער רוסישער פעדעראציע, וואס האט אבער נישט קיין יבשה פארבינדונג מיט גאנץ רוסלאנד. זייטן איינפאל פונעם [[סאוועטן פארבאנד]] איז ער אן [[עקסקלאווע]] פון רוסלאנד ארומגענומען מיט [[ליטע]], [[פוילן]], און דעם באלטישן ים.

די גרעסטע [[שטאט]] פונעם אבלאסט, וואס איז אויך זיין אדמיניסטראטיוון צענטער איז [[קאלינינגראד]] (וואס האט פריער געהייסן [[קעניגסבערג]]). די שטאט איז היסטאריש געווען א חשובער שטאט אין [[פרייסן]] און אויך די הויפטשטאט פון דעם געוועזנעם [[דייטשלאנד|דייטשן]] פראווינץ פון [[מזרח פרייסן]], איינגעטיילט נאכן [[צווייטן וועלט קריג]] צווישן דעם [[סאוועטן פארבאנד]] און [[פוילן]], און געגעבן א נייעם נאמען נאך [[מיכייל קאלינין]].

[[קאַטעגאָריע:רוסלאנד]]</text>
      <sha1>ik0ahjjponhp2y6po2givait0x05fws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>הוסיאטין</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32242</id>
    <revision>
      <id>601747</id>
      <parentid>585901</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T21:08:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1597" sha1="cu59ylfhrkol0h0qe6nho204qkkmr3e" xml:space="preserve">{{באצירק}}

'''הוסיאטין''' (ארויסגערעדט ''הושאטין'') ({{שפראך-uk|Гусятин}}, {{שפראך-pl|Husiatyñ}}) איז א [[שטעטל]] אין [[טארנאפאלער אבלאסט]] ([[אבלאסט|פראווינץ]]) פון מערב [[אוקראינע]], 70 ק&quot;מ דרום-מזרח פון [[טארנאפאל]]. הוסיאטין איז דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם [[הוסיאטינער ראיאן]], און געפינט זיך היינט אויפן מערב ברעג פונעם טייך [[זברוטש]]. דער טייך איז געווען דער אלטער גרענעץ צווישן [[פוילן]] און [[עסטרייך]] (1772-1793), און שפעטער דער גרענעץ צווישן [[גאליציע]] (אין [[עסטרייך אונגארישע אימפעריע|עסטרייך-אונגארן]]) און דער [[רוסלענדישער אימפעריע]] (1793 - 1807 און 1815 - 1918). צווישן די צוויי וועלט קריגן איז דער זברוטש טייך געווען דער גרענעץ צווישן דעם רעפובליק פון פוילן אין דעם [[סאוועטן פארבאנד]].

== רעפערענצן ==
* ''הוסיאטין, פאדאליער גובערניע: אידישער יישוב, געגרינדעט אין 16טן יארהונדערט, אומגעבראכט אין 1942: לזכרון נצח''

[[קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אוקראינע]]
[[קאַטעגאָריע:גאליציע]]
[[קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע]]</text>
      <sha1>cu59ylfhrkol0h0qe6nho204qkkmr3e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מוסטער:יעקב'ס קינדער</title>
    <ns>10</ns>
    <id>33341</id>
    <revision>
      <id>601719</id>
      <parentid>476106</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T16:52:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="818" sha1="ob9s1k6s9o2vhabwj7yfn5fn9kjwoi4" xml:space="preserve">{{נאוויגאציע גרופעס
|קעפל=[[יעקב אבינו|יעקב]]'ס קינדער
|גרופע1=קינדער פון [[לאה]]
|רשימה1=[[ראובן]] • [[שמעון]] • [[לוי]] • [[יהודה בן יעקב|יהודה]] • [[יששכר]] • [[זבולן]] • [[דינה]] &lt;small&gt;(טאכטער)&lt;/small&gt;
|גרופע2=קינדער פון [[רחל]]
|רשימה2=[[יוסף]] • [[בנימין]]
|גרופע3=קינדער פון [[בלהה]]
|רשימה3=[[דן]] • [[נפתלי]]
|גרופע4=קינדער פון [[זלפה]]
|רשימה4=[[גד]] • [[אשר]]
|פארהיילן=לא
|ברייט=50%
|טעקסט אויסגלייכונג=ימין 
|קאטעגאריע=&lt;noinclude&gt;[[קאטעגאריע:אידישע נאוויגאציע מוסטערן|{{בלאטנאמען}}]]
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>ob9s1k6s9o2vhabwj7yfn5fn9kjwoi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מעזשילאבריץ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33368</id>
    <revision>
      <id>601737</id>
      <parentid>593772</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T20:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1589" sha1="hm16y3id0xyo3qyemidmkbw31auwwq6" xml:space="preserve">{{באצירק}}

'''מעזשילאבריץ''' ({{שפראך-sk|Medzilaborce}} &quot;מעדזילאַבארצע&quot;, {{שפראך-hu|Mezőlaborc}}, {{שפראך-ry|Меджильабірці}}, ''מעדזשילאַבירסי'')  איז א [[שטעטל]] אין צפון מזרח [[סלאוואקיי]], לעבן דעם גרעניץ מיט [[פוילן]].  די שטאט איז 21 ק&quot;מ מערב פון [[סטראפקאוו]] אין 26 ק&quot;מ דרום פון [[בוטשאטש]].

מעזשילאבריץ איז דער געבורט ארט פאר דעם [[גאון]] עולם, הר&quot;ר [[שרגא פייוול מענדלאוויטש]], [[משגיח]] אין ישיבת [[תורה ודעת]] אין [[ברוקלין]], און שפעטער [[מייסד]] פון דער בארימטער [[ישיבה]] [[בית מדרש עליון]] אין דער חרדישער [[שטאט]] [[מאנסי]], וואס לויט טייל היסטאריקער איז די ישיבה צו פארדאנקען דעם אנטוויקלטן [[קולטור]] אין דער שטאט, ווי אויך זענען רוב אמעריקאנער [[רב]]נים און [[מורה הוראה|מורי הוראות]] [[תלמיד]]ים פון דער דאזיגער ישיבה.

איינער פון די רבנים פון דער שטאט איז געווען הרב [[צבי אלימלך שעהנפעלד]].

{{coord|49|16|N|21|55|E}}
[[קאטעגאריע:שטעט און שטעטלעך אין סלאוואקיי]]
[[קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן]]
[[קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע]]</text>
      <sha1>hm16y3id0xyo3qyemidmkbw31auwwq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אוניווערסיטעט פון אקספארד</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34040</id>
    <revision>
      <id>601729</id>
      <parentid>587779</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:44:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31362" sha1="sx6a5ek0q0krmgg60sdxz57cinu66no" xml:space="preserve">{| border=&quot;1&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; width=&quot;250&quot; style=&quot;margin:0.5em 0 1em 0em; margin-right:1.5em; background:#f9f9f9; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; font-size:95%; clear:right&quot;
|+&lt;big&gt;'''אוניווערסיטעט פון אקספארד'''&lt;/big&gt;
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |[[טעקע:Arms of University of Oxford.svg|200x200פיקס]]
|-
|'''נאמען:'''
|אוניווערסיטעט פון אקספארד
|-
|'''אריגינעלער נאמען:'''
|University of Oxford
|-
|'''טיפ:'''
|פובליק אוניווערסיטעט
|-
|'''געגרינדעט:'''
|בערך 1096
|-
|'''לאקאציע:'''
|אקספארד, ענגלאנד
|-
|'''לאנד:'''
|פאראייניגטע קעניגרייך
|-
|'''קאלעדזשן:'''
|39 קאלעדזשן
|-
|'''וועבזייטל:'''
|[https://www.ox.ac.uk ox.ac.uk]
|}
[[טעקע:Radcliffe_Camera,_Oxford.jpg|רעכטס|קליין|250x250פיקס|די ראדקליף קאמערע אין אקספארד]]
'''אוניווערסיטעט פון אקספארד''' (University of Oxford) איז איינער פון די עלטסטע און מערסט אנגעזענע אוניווערסיטעטן אין דער וועלט. ער געפינט זיך אין דער שטאט [[אקספארד]] אין [[ענגלאנד]] און ווערט פאררעכנט אלס דער עלטסטער אוניווערסיטעט אין דער ענגלישער רעדענדע וועלט. במשך פון מער ווי ניין הונדערט יאר איז דער אוניווערסיטעט געווען א הויפט צענטער פאר העכערע בילדונג, וויסנשאפט, פארשונג און קולטור.

דער אוניווערסיטעט האט נישט קיין באקאנטע איינציגע גרינדער, נאר האט זיך אנטוויקלט שטייטליך פון א פאראיין פון לערער און סטודענטן וואס האבן זיך אנגעהויבן צו פארזאמלען אין דער שטאט אקספארד. די ערשטע באווייזן פון לערנען אין אקספארד קומען פון ארום יאר [[1096]]. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/the-university/history&lt;/ref&gt;

אין דער 12טער און 13טער יארהונדערט האט זי זיך שנעל אנטוויקלט, און איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע פלעצער פאר לערנען אין אייראפע. אין יאר [[1167]], נאכן וואס דער ענגלישער קעניג [[הענרי דער צווייטער]] האט באגרעניצט ענגלישע סטודענטן פון לערנען אין [[פראנקרייך]], האבן זיך אסאך געלערנטע באזעצט אין אקספארד, וואס האט שטארק געהאלפן פארברייטערן דעם אוניווערסיטעט. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/the-university/history&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==

=== די ערשטע יארן ===
[[טעקע:Oxford_University_Museum_of_Natural_History.jpg|רעכטס|קליין|250x250פיקס|דער מוזיאום פון נאטור היסטאריע אין אקספארד]]
די פריע היסטאריע פון אקספארד איז פארבונדן מיט דער אנטוויקלונג פון העכערע לערנען אין מיטל אלטער ענגלאנד. אין די ערשטע יארן זענען די לערער און סטודענטן נישט געווען צוזאמענגעשטעלט אין א באזונדערן קאמפוס, נאר האבן געלערנט אין פארשידענע פלעצער איבער דער שטאט.

אין יאר [[1214]] האט דער פירער פון דער אוניווערסיטעט באקומען א פארמאלע שטעלע אלס קאנצלער, און דער פאראיין פון לערער און געלערנטע האט אנגעהויבן צו באקומען א מער מסודרדיגע ארגאניזאציע. אין דער זעלבער תקופה האבן זיך אנגעהויבן צו גרינדן די ערשטע קאלעדזשן, וואס האבן צוגעשטעלט וואוינונגען און שטיצע פאר סטודענטן. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/the-university/history&lt;/ref&gt;

די ערשטע קאלעדזשן האבן געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער פארפעסטיגונג פון דעם אוניווערסיטעט. זיי האבן צוגעשטעלט נישט בלויז פלאץ פאר וואוינען, נאר אויך אקאדעמישע הדרכה, פינאנציעלע הילף און א שטארקע געזעלשאפטליכע מסגרת פאר די סטודענטן.

=== די מיטל אלטער תקופה ===
[[טעקע:UK-2014-Oxford-Merton College 05.JPG|קליין|מערטאן קאלעדזש, איינע פון די עלטסטע קאלעדזשן אין אקספארד]]
אין דער 13טער יארהונדערט זענען אויפגעשטעלט געווארן עטליכע פון די עלטסטע קאלעדזשן פונעם אוניווערסיטעט. צווישן זיי געפינען זיך:

* '''אוניווערסיטעט קאלעדזש''' (University College), וואס ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די עלטסטע קאלעדזשן.
* '''באלאל קאלעדזש''' (Balliol College), געגרינדעט אין דער 13טער יארהונדערט.
* '''מערטאן קאלעדזש''' (Merton College), געגרינדעט אין 1264 און איינע פון די עלטסטע קאלעדזשן וואס עקזיסטירט נאך היינט. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/colleges&lt;/ref&gt;

די קאלעדזשן האבן געגעבן דעם אוניווערסיטעט זיין באזונדערע סטרוקטור, וואס איז שפעטער געווארן איינע פון זיינע מערסט באקאנטע אייגנשאפטן.

== די קאלעדזש סיסטעם ==
דער אוניווערסיטעט פון אקספארד איז געבויט אויף א סיסטעם פון זעלבסטשטענדיגע קאלעדזשן. דער אוניווערסיטעט אליין פירט די אקאדעמישע סטאנדארטן, פאַקולטעטן און פארשונג, בשעת די קאלעדזשן פירן א גרויסן טייל פון דער טעגלעכער לעבן פון די סטודענטן.

היינט פארמאגט אקספארד 39 קאלעדזשן און דריי באזונדערע אינסטיטוציעס פאר סטודענטן. יעדע קאלעדזש האט אייגענע געביידעס, פארוואלטונג, ביבליאטעקן, עסצימערן און טראדיציעס. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/colleges&lt;/ref&gt;

א הויפט שטריך פון דער אקספארדער סיסטעם איז דער &quot;טוטאריאל&quot; אופנים פון לערנען. סטודענטן טרעפן זיך אין קליינע גרופעס מיט א לערער אדער פארשער און באהאנדלען טיפערע שמועסן און אנאליזן איבער זייערע שטודיעס. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/admissions/undergraduate/colleges&lt;/ref&gt;

== באקאנטע קאלעדזשן ==
דורכאויס די היסטאריע פון אקספארד האבן זיך אנטוויקלט פילע קאלעדזשן וואס האבן באקומען אייגענע טראדיציעס און א שטארקע ראלע אין דער געשיכטע פונעם אוניווערסיטעט. צווישן די מערסט באקאנטע קאלעדזשן זענען:

* '''קרייסט טשערטש''' (Christ Church) — געגרינדעט אין 1546 דורך קעניג [[הענרי דער אכטער]], און איז איינע פון די גרעסטע קאלעדזשן אין אקספארד. דער קאלעדזש איז באקאנט פאר זיין גרויסן זאל, זיין קאטעדראל און זיין פארבינדונג מיט דער בריטישער קעניגלעכער געשיכטע.

* '''באליאל קאלעדזש''' (Balliol College) — איינע פון די עלטסטע קאלעדזשן, געגרינדעט אין דער 13טער יארהונדערט. עס האט געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון פאליטישע און פילאזאפישע געדאנקען אין ענגלאנד.

* '''מערטאן קאלעדזש''' (Merton College) — געגרינדעט אין 1264 און פאררעכנט אלס איינע פון די עלטסטע קאלעדזשן וואס זענען נאך אין אפעראציע. דער קאלעדזש האט געהאט א גרויסן איינפלוס אויף דער אקאדעמישער טראדיציע פון אקספארד.

* '''מאגדעלן קאלעדזש''' (Magdalen College) — געגרינדעט אין 1458 און באקאנט פאר אירע שיינע היסטארישע געביידעס, גרויסע גרינע שטחים און אירע אקאדעמישע דערגרייכונגען.

* '''עקסעטער קאלעדזש''' (Exeter College) — געגרינדעט אין 1314 און איז איינע פון די עלטסטע קאלעדזשן אין אקספארד.

* '''נופיעלד קאלעדזש''' (Nuffield College) — געגרינדעט אין 1937 און באזונדערס באקאנט פאר פארשונג אין געזעלשאפט וויסנשאפטן און עקאנאמיע.

&lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/colleges&lt;/ref&gt;

== וויסנשאפט און פארשונג ==
דער אוניווערסיטעט פון אקספארד האט במשך פון הונדערטער יארן געשפילט א הויפט ראלע אין דער אנטוויקלונג פון וויסנשאפט און פארשונג. געלערנטע פון אקספארד האבן געהאט א גרויסן איינפלוס אין פיזיק, מעדיצין, ביאלאגיע, מאטעמאטיק, כעמיע, פילאזאפיע און אנדערע תחומים.

איינער פון די מערסט באקאנטע געלערנטע וואס זענען פארבונדן מיט אקספארד איז געווען [[ראבערט בויל]], דער פיזיקער און כעמיקער וואס האט געהאט א וויכטיגע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון דער מאדערנער כעמיע.
[[טעקע:Stephen hawking and lucy hawking nasa 2008 (cropped).jpg|קליין|סטיווען האקינג, באקאנטער פיזיקער וואס האט געלערנט אין אקספארד]]
אין אקספארד האבן אויך געלערנט און געארבעט פילע אנדערע באקאנטע וויסנשאפטלער, אריינגערעכנט:

* '''[[סטיווען האקינג]]''' — פיזיקער וואס האט זיך פארנומען מיט קאסמאלאגיע און שווארצע לאכער.
* '''[[ריטשארד דאקינס]]''' — ביאלאג און פארשער אין דער אנטוויקלונג פון מינים.
* '''[[דאראטי קראופוט האדזשקין]]''' — כעמיקער וואס האט באקומען דעם נאבעל פרייז פאר כעמיע פאר אירע ארבעטן אין קריסטאלאגראפיע.

דער אוניווערסיטעט פארמאגט היינט א גרויסע צאל פארשונג צענטערן, אינסטיטוציעס און לאבאראטאריעס. פארשונגען ווערן דורכגעפירט אין געביטן ווי מעדיצין, קינסטליכע אינטעליגענץ, ענערגיע, קלימאט און ספעיס וויסנשאפט. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/research&lt;/ref&gt;

== די ראדקליף ביבליאטעק און פארשונג זאמלונגען ==
[[טעקע:Radcliffe Camera, Radcliffe Square, Oxford (NHLE Code 1099146) (April 2022) (3).jpg|קליין|די ראדקליף קאמערע, איינע פון די סימבאלן פון אקספארד]]
אקספארד פארמאגט איינע פון די גרעסטע ביבליאטעק סיסטעמען אין דער וועלט. די ביבליאטעקן פון דעם אוניווערסיטעט האלטן מיליאנען ביכער, מאנוסקריפטן, היסטארישע דאקומענטן און אנדערע זעלטענע זאמלונגען.

די  [[באדליען ביבליאטעק]], (Bodleian Library), געגרינדעט אין 1602 געגרינדעט דורך [[סיר טאמאס באדלי]] , איז די הויפט ביבליאטעק פונעם אוניווערסיטעט און איז איינע פון די עלטסטע ביבליאטעקן אין אייראפע. זי דינט אלס א וויכטיגע פלאץ פאר פארשער פון איבער דער וועלט. &lt;ref&gt;https://www.bodleian.ox.ac.uk/about/libraries&lt;/ref&gt;

די זאמלונגען פון אקספארד נעמען אריין אלטע שריפטן, היסטארישע ביכער און דאקומענטן פון פארשידענע תקופות און לענדער. דער אוניווערסיטעט ביבליאטעק סיסטעם ווערט גענוצט דורך סטודענטן, פראפעסארן און אינטערנאציאנאלע פארשער.

== באקאנטע פערזענליכקייטן ==
דורכאויס די יארהונדערטער זענען פילע באקאנטע פערזענליכקייטן געווען פארבונדן מיט אקספארד. צווישן זיי געפינען זיך שרייבער, וויסנשאפטלער, פאליטיקער און פירער פון פארשידענע לענדער.

צווישן די מערסט באקאנטע זענען:

* '''[[דזשאן לאק]]''' — פילאזאף פון דער 17טער יארהונדערט.
* '''[[לואיס קאראל]]''' — שרייבער פון &quot;אליס אין וואונדערלאנד&quot;, וואס האט געלערנט און געארבעט אין אקספארד.
* '''[[דזש. ר. ר. טאלקין]]''' — מחבר פון &quot;דער האר פון די רינגען&quot;, וואס האט געדינט אלס פראפעסאר אין אקספארד.
* '''[[סי. עס. לואיס]]''' — שרייבער און קריסטליכער טראכטנער, באקאנט פאר זיינע ווערק איבער אמונה און ליטעראטור.
* '''[[ביל קלינטאן]]''' — דער געוועזענער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, וואס האט געלערנט אין אקספארד אלס.

&lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/facts-and-figures&lt;/ref&gt;

== ליטעראטור און קולטור ==
[[טעקע:Divinity School Interior 4, Bodleian Library, Oxford, UK - Diliff.jpg|קליין|די דיוויניטי שולע אין אקספארד, איינע פון די עלטסטע געביידעס פונעם אוניווערסיטעט]]
דער אוניווערסיטעט פון אקספארד האט געהאט א גרויסן איינפלוס אויף דער וועלט פון ליטעראטור, שפראך און קולטור. במשך פון די יארהונדערטער האבן פילע שרייבער, דיכטער און טראכטנער אין אקספארד באקומען זייערע אקאדעמישע יסודות און האבן שפעטער געהאט א ברייטן השפעה אויף דער וועלט ליטעראטור.

א באזונדערע גרופע פון שרייבער וואס זענען פארבונדן מיט אקספארד זענען די &quot;אינקלינגס&quot; (Inklings), א ליטערארישע קרייז וואס האט זיך פארזאמלט אין דער ערשטער העלפט פונעם 20סטן יארהונדערט. צווישן די באקאנטסטע מיטגלידער זענען געווען [[דזש. ר. ר. טאלקין]] און [[סי. עס. לואיס]]. די גרופע האט דיסקוטירט נייע ליטערארישע ווערק, פילאזאפישע געדאנקען און טעמעס פון אמונה און פאנטאזיע.

טאלקין, וועלכער האט געדינט אלס פראפעסאר פון אנגלישע שפראך אין אקספארד, האט דארט אנטוויקלט אסאך פון די געדאנקען פאר זיינע באקאנטע ווערק, אריינגערעכנט &quot;דער האר פון די רינגען&quot;. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/famous-oxonians/jrr-tolkien&lt;/ref&gt;

== אידישע פארבינדונגען ==
דורכאויס די היסטאריע האבן אידישע סטודענטן, געלערנטע און פארשער געהאט א טייל אין דעם אוניווערסיטעט פון אקספארד. אידישע געלערנטע האבן זיך באטייליגט אין פארשידענע געביטן פון לערנען און פארשונג, אריינגערעכנט היסטאריע, שפראכן, וויסנשאפט און געזעלשאפט וויסנשאפטן.

דער אוניווערסיטעט פארמאגט אויך פארשונג צענטערן און ביבליאטעק זאמלונגען וואס אנטהאלטן מאטעריאל איבער אידישע געשיכטע, העברעישע שריפטן און די קולטור פון אידישע קהילות אין פארשידענע תקופות.

די [[אקספארד צענטער פאר העברעישע און אידישע שטודיעס]] (Oxford Centre for Hebrew and Jewish Studies) איז איינע פון די וויכטיגע אקאדעמישע אינסטיטוציעס אין ענגלאנד פאר פארשונג אין העברעאישע שפראך, אידישע געשיכטע און אידישע קולטור. &lt;ref&gt;https://www.ochjs.ac.uk&lt;/ref&gt;

דער צענטער ארבעט צוזאמען מיט פארשער פון איבער דער וועלט און פארמאגט א ביבליאטעק מיט א גרויסע צאל ביכער און מאנוסקריפטן פאר שטודיע איבער אידישע טעמעס.

== פרויען אין אקספארד ==
אין די ערשטע הונדערטער יארן פון דער געשיכטע פונעם אוניווערסיטעט זענען פרויען נישט ערלויבט געווען צו ווערן פולע מיטגלידער פון אקספארד. אין דער 19טער יארהונדערט האט זיך אנגעהויבן א באוועגונג צו ערמעגליכן פאר פרויען צו באקומען העכערע בילדונג.

אין [[1878]] איז געעפנט געווארן דער ערשטער קאלעדזש פאר פרויען. אין [[1920]] האבן פרויען באקומען די רעכט צו ווערן פולע מיטגלידער פונעם אוניווערסיטעט און צו באקומען דעגריס אויף דער זעלבער פארנעם ווי מענער. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/oxford-people/women-at-oxford&lt;/ref&gt;

אין דער היינטיגער צייט לערנען פרויען אין אלע געביטן פון אקספארד און נעמען אנטייל אין וויסנשאפטלעכע פארשונג, לערנען און אוניווערסיטעט פארוואלטונג.

== דער אוניווערסיטעט אין דער 20סטער יארהונדערט ==
[[טעקע:University of Oxford, Oxford, United Kingdom (Unsplash).jpg|קליין|אָקספֿאָרד]]
אין דער 20סטער יארהונדערט האט אקספארד ווייטער געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער וועלט פון בילדונג און פארשונג. דער אוניווערסיטעט האט איבערגעלעבט די ביידע וועלט מלחמות און האט ווייטער אנגעהאלטן אירע אקאדעמישע ארבעט.

ביי דער צווייטער וועלט קריג האבן פילע געלערנטע און פארשער פון אקספארד זיך באטייליגט אין פארשידענע פראיעקטן פאר דער בריטישער רעגירונג, אריינגערעכנט ארבעט אין וויסנשאפט, שפיאנאזש און טעכנישע אנטוויקלונגען.

נאך דער מלחמה האט דער אוניווערסיטעט זיך ווייטער פארברייטערט און געעפנט די טירן פאר מער סטודענטן פון פארשידענע לענדער און געזעלשאפטליכע שיכטן.

אין דער צווייטער העלפט פונעם 20סטן יארהונדערט האט אקספארד פארברייטערט אירע פארשונג געביטן, אריינגערעכנט נייע געביטן ווי קאמפיוטער וויסנשאפט, מאדערנע מעדיצין און אנדערע טעכנאלאגישע תחומים.

== מאדערנע תקופה ==
אין דער 21סטער יארהונדערט איז דער אוניווערסיטעט פון אקספארד ווייטער פארבליבן איינע פון די מערסט אנגעזענע העכערע בילדונג אינסטיטוציעס אין דער וועלט. דער אוניווערסיטעט האט פארברייטערט זיינע פארשונג פראגראמען און האט אנגעהויבן צו ארבעטן אין נייע געביטן ווי קינסטליכע אינטעליגענץ, גענעטיק, קלימאט פארשונג, ענערגיע און דיגיטאלע טעכנאלאגיע.

דער אוניווערסיטעט באשטייט היינט פון מערערע פאַקולטעטן און דעפארטמענטס וואס דעקן א ברייטן רייע פון שטודיעס. די לערנען ווערט צעטיילט צווישן פיר הויפט אקאדעמישע אפטיילונגען:

* הומאניסטישע שטודיעס.
* מאטעמאטישע, פיזישע און לעבנס וויסנשאפטן.
* מעדיצינישע וויסנשאפטן.
* געזעלשאפט וויסנשאפטן.

יעדע אפטיילונג אנטהאלט פילע ספעציאליזירטע דעפארטמענטס וואס פארשן און לערנען פארשידענע תחומים. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/divisions-and-departments&lt;/ref&gt;

== אינטערנאציאנאלע ראלע און איינפלוס ==
[[טעקע:Sheldonian_Theatre_Oxford.jpg|רעכטס|קליין|278x278פיקס|דער שעלדאניאן טעאטער, וואו פילע אפיציעלע אוניווערסיטעט צערעמאניעס ווערן אפגעהאלטן]]
אקספארד האט א ברייטע אינטערנאציאנאלע פארבינדונג און ציט צו סטודענטן און פארשער פון איבער דער וועלט. טויזנטער סטודענטן פון פארשידענע לענדער לערנען יעדעס יאר אין דעם אוניווערסיטעט.

דער אוניווערסיטעט האט פארבינדונגען מיט פילע אנדערע אוניווערסיטעטן און פארשונג אינסטיטוציעס איבער דער וועלט. דורך אינטערנאציאנאלע פראגראמען, וויסנשאפטלעכע קאאפעראציעס און אויסטויש פראגראמען האט אקספארד א ראלע אין דער גלאבאלער אקאדעמישער וועלט. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/facts-and-figures&lt;/ref&gt;

== פאליטישע און געזעלשאפטליכע השפעה ==
דער אוניווערסיטעט פון אקספארד האט געהאט א באדייטנדע השפעה אויף דער פאליטישער געשיכטע פון ענגלאנד און דער וועלט. פילע בריטישע רעגירונג פירער און פאליטישע פערזענליכקייטן זענען געווען פארבונדן מיט דעם אוניווערסיטעט.

צווישן די באקאנטע פאליטישע פערזענליכקייטן וואס האבן געלערנט אין אקספארד זענען:

* [[מארגארעט טאטשער|מארגארעט טעטשער]] — געוועזענע פרעמיער מיניסטאר פון פאראייניגטן קעניגרייך.
* [[טאני בלער]] — געוועזענע פרעמיער מיניסטאר פון פאראייניגטן קעניגרייך.
* [[טערעזא מיי|טערעזא מעי]] — געוועזענע פרעמיער מיניסטארין פון פאראייניגטן קעניגרייך.
* [[ביל קלינטאן]] — געוועזענער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, וואס האט געלערנט אין אקספארד.

אויסער פאליטיק האט דער אוניווערסיטעט אויך געהאט א השפעה אויף געזעלשאפטלעכע געדאנקען, פילאזאפיע און קולטור.

== נאבעל פרייז געווינער ==
אקספארד איז איינע פון די אוניווערסיטעטן מיט א גרויסע צאל פארבונדענע נאבעל פרייז געווינער. געלערנטע און פארשער פון דעם אוניווערסיטעט האבן באקומען אנערקענונג אין פארשידענע געביטן, אריינגערעכנט פיזיק, כעמיע, מעדיצין, עקאנאמיע און ליטעראטור.

צווישן די באקאנטע נאבעל פרייז געווינער פארבונדן מיט אקספארד זענען:

* '''[[דאראטי האדזשקין|דאראטי קראופוט האדזשקין]]''' — נאבעל פרייז פאר כעמיע אין 1964 פאר אירע ארבעט איבער די סטרוקטור פון ביאלאגישע מאטעריאלן.
* '''[[ריטשארד פיינמאן]]''' — פארבונדן מיט אקספארד אין זיין אקאדעמישער ארבעט.
* '''אלעקסיס קארעל און אנדערע פארשער''' וואס האבן געהאט פארשידענע פארבינדונגען מיט דעם אוניווערסיטעט.&lt;ref&gt;https://www.nobelprize.org/prizes/&lt;/ref&gt;
* '''[[גלעד צוקערמאן]]''', ישראלישער לינגוויסט, שפראכן-אויפלעבער, מומחה אויף דער יידישער און העברעישער שפראך, קולטור און אידענטיטעט.

== פינאנציעלע סטרוקטור און פארוואלטונג ==
דער אוניווערסיטעט פון אקספארד איז א זעלבסטשטענדיגע אינסטיטוציע וואס ווערט געפירט דורך א הויפט פארוואלטונג און די קאלעדזש סיסטעם. די קאלעדזשן האבן אייגענע פינאנציעלע מיטלען און פארוואלטונגען, בשעת דער צענטראלער אוניווערסיטעט איז פאראנטווארטליך פאר די אלגעמיינע אקאדעמישע ריכטונגען.

דער אוניווערסיטעט באקומט פינאנציעלע שטיצע פון פארשידענע מקורות, אריינגערעכנט שכר לימוד, רעגירונג שטיצע, פארשונג גרענטס און נדבות פון פריוואטע שטיצער.

די פארשונג פראגראמען פון אקספארד ווערן געשטיצט דורך נאציאנאלע און אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס, וואס ערמעגליכן פאר געלערנטע צו פירן גרויסע וויסנשאפטלעכע פראיעקטן.

== אקאדעמישע לעבן און לערנען ==
דער אקאדעמישער לעבן אין אוניווערסיטעט פון אקספארד איז באזירט אויף א פארבינדונג צווישן גרויסע לעקציעס, סעמינארן, פארשונג און די טראדיציאנעלע קליינע טוטאריאלן. די סיסטעם גיט די סטודענטן די מעגליכקייט צו ארבעטן נאנט מיט געלערנטע און צו אנטוויקלען א טיפע פארשטענדעניש אין זייערע שטודיעס.

די טוטאריאלן זענען איינע פון די באקאנטסטע אייגנשאפטן פון אקספארד'ס לערן מעטאד. ביי אזעלכע פארזאמלונגען טרעפן זיך געווענליך איינס אדער עטליכע סטודענטן מיט א פראפעסאר אדער א מומחה אין דעם געביט. די סטודענטן גרייטן פאר זיך שריפטליכע ארבעטן און ווערן אנגעפירט צו טראכטן אנאליטיש און זעלבסטשטענדיג.

דער אוניווערסיטעט פארמאגט א ברייטן אויסוואל פון שטודיעס, פון אלטע שפראכן און פילאזאפיע ביז מאדערנע וויסנשאפטן און טעכנאלאגיע. פילע סטודענטן קומען פון אנדערע לענדער און ברענגען מיט זיך פארשידענע שפראכן, קולטורן און ערפארונגען. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/admissions/undergraduate/colleges&lt;/ref&gt;

== מוזיעמס און קולטורעלע אינסטיטוציעס ==
[[טעקע:Ashmolean Museum in July 2014.jpg|קליין|דער אשמאליאן מוזיאום אין אקספארד]]
דער אוניווערסיטעט פון אקספארד פארמאגט א צאל וויכטיגע מוזיעמס און קולטורעלע צענטערן וואס דינען פאר לערנען, פארשונג און דער ברייטער ציבור.

איינער פון די מערסט באקאנטע איז דער '''אשמאליאן מוזיאום''' (Ashmolean Museum), וואס איז געגרינדעט געווארן אין 1683 און ווערט פאררעכנט אלס דער עלטסטער פובליקער [[מוזיאם|מוזיאום]] אין ענגלאנד. דער מוזיאום פארמאגט זאמלונגען פון קונסט, [[ארכעאלאגיע]] און היסטארישע אביעקטן פון פארשידענע תקופות און לענדער. &lt;ref&gt;https://www.ashmolean.org/history&lt;/ref&gt;

דער '''מוזיאום פון נאטור היסטאריע''' אין אקספארד אנטהאלט זאמלונגען פון פאסילן, חיות און געאלאגישע אביעקטן און דינט אלס א פלאץ פאר וויסנשאפטליכע בילדונג.

דער '''פיט ריווערס מוזיאום''' (Pitt Rivers Museum) איז באקאנט פאר זיינע אנטראפאלאגישע און ארכעאלאגישע זאמלונגען פון איבער דער וועלט.

== ביידע וועלטן פון לערנען און טראדיציע ==
דער אוניווערסיטעט פון אקספארד איז באקאנט פאר זיין פארבינדונג צווישן אלטע טראדיציעס און מאדערנע פארשונג. פילע אוניווערסיטעט צערעמאניעס האלטן נאך היינט אן היסטארישע פארמען און באנוצן זיך מיט לאטיינישע אויסדרוקן, בשעת די וויסנשאפטלעכע ארבעט אין דעם מוסד האלט זיך אנטוויקלען אין די נייעסטע געביטן.

די קאלעדזשן האלטן אן אייגענע טראדיציעס, אריינגערעכנט אפיציעלע מאלצייטן, אקאדעמישע צוזאמענקונפטן און ספעציעלע צערעמאניעס. די טראדיציעס זענען א טייל פון דער באזונדערער קולטור פון אקספארד.{{רעפערענצן}}

[[קאַטעגאָריע:אוניווערסיטעטן]]
[[קאַטעגאָריע:ענגלאנד]]</text>
      <sha1>sx6a5ek0q0krmgg60sdxz57cinu66no</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601730</id>
      <parentid>601729</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31227" sha1="nannksdh7fmh418hjg2r1tw36kr4vr4" xml:space="preserve">{| border=&quot;1&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; width=&quot;250&quot; style=&quot;margin:0.5em 0 1em 0em; margin-right:1.5em; background:#f9f9f9; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; font-size:95%; clear:right&quot;
|+&lt;big&gt;'''אוניווערסיטעט פון אקספארד'''&lt;/big&gt;
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |[[טעקע:Arms of University of Oxford.svg|200x200פיקס]]
|-
|'''נאמען:'''
|אוניווערסיטעט פון אקספארד
|-
|'''אריגינעלער נאמען:'''
|University of Oxford
|-
|'''טיפ:'''
|פובליק אוניווערסיטעט
|-
|'''געגרינדעט:'''
|בערך 1096
|-
|'''לאקאציע:'''
|אקספארד, ענגלאנד
|-
|'''לאנד:'''
|פאראייניגטע קעניגרייך
|-
|'''קאלעדזשן:'''
|39 קאלעדזשן
|-
|'''וועבזייטל:'''
|[https://www.ox.ac.uk ox.ac.uk]
|}
'''אוניווערסיטעט פון אקספארד''' (University of Oxford) איז איינער פון די עלטסטע און מערסט אנגעזענע אוניווערסיטעטן אין דער וועלט. ער געפינט זיך אין דער שטאט [[אקספארד]] אין [[ענגלאנד]] און ווערט פאררעכנט אלס דער עלטסטער אוניווערסיטעט אין דער ענגלישער רעדענדע וועלט. במשך פון מער ווי ניין הונדערט יאר איז דער אוניווערסיטעט געווען א הויפט צענטער פאר העכערע בילדונג, וויסנשאפט, פארשונג און קולטור.

דער אוניווערסיטעט האט נישט קיין באקאנטע איינציגע גרינדער, נאר האט זיך אנטוויקלט שטייטליך פון א פאראיין פון לערער און סטודענטן וואס האבן זיך אנגעהויבן צו פארזאמלען אין דער שטאט אקספארד. די ערשטע באווייזן פון לערנען אין אקספארד קומען פון ארום יאר [[1096]]. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/the-university/history&lt;/ref&gt;

אין דער 12טער און 13טער יארהונדערט האט זי זיך שנעל אנטוויקלט, און איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע פלעצער פאר לערנען אין אייראפע. אין יאר [[1167]], נאכן וואס דער ענגלישער קעניג [[הענרי דער צווייטער]] האט באגרעניצט ענגלישע סטודענטן פון לערנען אין [[פראנקרייך]], האבן זיך אסאך געלערנטע באזעצט אין אקספארד, וואס האט שטארק געהאלפן פארברייטערן דעם אוניווערסיטעט. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/the-university/history&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==

=== די ערשטע יארן ===
די פריע היסטאריע פון אקספארד איז פארבונדן מיט דער אנטוויקלונג פון העכערע לערנען אין מיטל אלטער ענגלאנד. אין די ערשטע יארן זענען די לערער און סטודענטן נישט געווען צוזאמענגעשטעלט אין א באזונדערן קאמפוס, נאר האבן געלערנט אין פארשידענע פלעצער איבער דער שטאט.

אין יאר [[1214]] האט דער פירער פון דער אוניווערסיטעט באקומען א פארמאלע שטעלע אלס קאנצלער, און דער פאראיין פון לערער און געלערנטע האט אנגעהויבן צו באקומען א מער מסודרדיגע ארגאניזאציע. אין דער זעלבער תקופה האבן זיך אנגעהויבן צו גרינדן די ערשטע קאלעדזשן, וואס האבן צוגעשטעלט וואוינונגען און שטיצע פאר סטודענטן. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/the-university/history&lt;/ref&gt;

די ערשטע קאלעדזשן האבן געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער פארפעסטיגונג פון דעם אוניווערסיטעט. זיי האבן צוגעשטעלט נישט בלויז פלאץ פאר וואוינען, נאר אויך אקאדעמישע הדרכה, פינאנציעלע הילף און א שטארקע געזעלשאפטליכע מסגרת פאר די סטודענטן.

=== די מיטל אלטער תקופה ===
[[טעקע:UK-2014-Oxford-Merton College 05.JPG|קליין|מערטאן קאלעדזש, איינע פון די עלטסטע קאלעדזשן אין אקספארד]]
אין דער 13טער יארהונדערט זענען אויפגעשטעלט געווארן עטליכע פון די עלטסטע קאלעדזשן פונעם אוניווערסיטעט. צווישן זיי געפינען זיך:

* '''אוניווערסיטעט קאלעדזש''' (University College), וואס ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די עלטסטע קאלעדזשן.
* '''באלאל קאלעדזש''' (Balliol College), געגרינדעט אין דער 13טער יארהונדערט.
* '''מערטאן קאלעדזש''' (Merton College), געגרינדעט אין 1264 און איינע פון די עלטסטע קאלעדזשן וואס עקזיסטירט נאך היינט. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/colleges&lt;/ref&gt;

די קאלעדזשן האבן געגעבן דעם אוניווערסיטעט זיין באזונדערע סטרוקטור, וואס איז שפעטער געווארן איינע פון זיינע מערסט באקאנטע אייגנשאפטן.

== די קאלעדזש סיסטעם ==
דער אוניווערסיטעט פון אקספארד איז געבויט אויף א סיסטעם פון זעלבסטשטענדיגע קאלעדזשן. דער אוניווערסיטעט אליין פירט די אקאדעמישע סטאנדארטן, פאַקולטעטן און פארשונג, בשעת די קאלעדזשן פירן א גרויסן טייל פון דער טעגלעכער לעבן פון די סטודענטן.

היינט פארמאגט אקספארד 39 קאלעדזשן און דריי באזונדערע אינסטיטוציעס פאר סטודענטן. יעדע קאלעדזש האט אייגענע געביידעס, פארוואלטונג, ביבליאטעקן, עסצימערן און טראדיציעס. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/colleges&lt;/ref&gt;

א הויפט שטריך פון דער אקספארדער סיסטעם איז דער &quot;טוטאריאל&quot; אופנים פון לערנען. סטודענטן טרעפן זיך אין קליינע גרופעס מיט א לערער אדער פארשער און באהאנדלען טיפערע שמועסן און אנאליזן איבער זייערע שטודיעס. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/admissions/undergraduate/colleges&lt;/ref&gt;

== באקאנטע קאלעדזשן ==
דורכאויס די היסטאריע פון אקספארד האבן זיך אנטוויקלט פילע קאלעדזשן וואס האבן באקומען אייגענע טראדיציעס און א שטארקע ראלע אין דער געשיכטע פונעם אוניווערסיטעט. צווישן די מערסט באקאנטע קאלעדזשן זענען:

* '''קרייסט טשערטש''' (Christ Church) — געגרינדעט אין 1546 דורך קעניג [[הענרי דער אכטער]], און איז איינע פון די גרעסטע קאלעדזשן אין אקספארד. דער קאלעדזש איז באקאנט פאר זיין גרויסן זאל, זיין קאטעדראל און זיין פארבינדונג מיט דער בריטישער קעניגלעכער געשיכטע.

* '''באליאל קאלעדזש''' (Balliol College) — איינע פון די עלטסטע קאלעדזשן, געגרינדעט אין דער 13טער יארהונדערט. עס האט געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון פאליטישע און פילאזאפישע געדאנקען אין ענגלאנד.

* '''מערטאן קאלעדזש''' (Merton College) — געגרינדעט אין 1264 און פאררעכנט אלס איינע פון די עלטסטע קאלעדזשן וואס זענען נאך אין אפעראציע. דער קאלעדזש האט געהאט א גרויסן איינפלוס אויף דער אקאדעמישער טראדיציע פון אקספארד.

* '''מאגדעלן קאלעדזש''' (Magdalen College) — געגרינדעט אין 1458 און באקאנט פאר אירע שיינע היסטארישע געביידעס, גרויסע גרינע שטחים און אירע אקאדעמישע דערגרייכונגען.

* '''עקסעטער קאלעדזש''' (Exeter College) — געגרינדעט אין 1314 און איז איינע פון די עלטסטע קאלעדזשן אין אקספארד.

* '''נופיעלד קאלעדזש''' (Nuffield College) — געגרינדעט אין 1937 און באזונדערס באקאנט פאר פארשונג אין געזעלשאפט וויסנשאפטן און עקאנאמיע.

&lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/colleges&lt;/ref&gt;

== וויסנשאפט און פארשונג ==
דער אוניווערסיטעט פון אקספארד האט במשך פון הונדערטער יארן געשפילט א הויפט ראלע אין דער אנטוויקלונג פון וויסנשאפט און פארשונג. געלערנטע פון אקספארד האבן געהאט א גרויסן איינפלוס אין פיזיק, מעדיצין, ביאלאגיע, מאטעמאטיק, כעמיע, פילאזאפיע און אנדערע תחומים.

איינער פון די מערסט באקאנטע געלערנטע וואס זענען פארבונדן מיט אקספארד איז געווען [[ראבערט בויל]], דער פיזיקער און כעמיקער וואס האט געהאט א וויכטיגע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון דער מאדערנער כעמיע.
[[טעקע:Stephen hawking and lucy hawking nasa 2008 (cropped).jpg|קליין|סטיווען האקינג, באקאנטער פיזיקער וואס האט געלערנט אין אקספארד]]
אין אקספארד האבן אויך געלערנט און געארבעט פילע אנדערע באקאנטע וויסנשאפטלער, אריינגערעכנט:

* '''[[סטיווען האקינג]]''' — פיזיקער וואס האט זיך פארנומען מיט קאסמאלאגיע און שווארצע לאכער.
* '''[[ריטשארד דאקינס]]''' — ביאלאג און פארשער אין דער אנטוויקלונג פון מינים.
* '''[[דאראטי קראופוט האדזשקין]]''' — כעמיקער וואס האט באקומען דעם נאבעל פרייז פאר כעמיע פאר אירע ארבעטן אין קריסטאלאגראפיע.

דער אוניווערסיטעט פארמאגט היינט א גרויסע צאל פארשונג צענטערן, אינסטיטוציעס און לאבאראטאריעס. פארשונגען ווערן דורכגעפירט אין געביטן ווי מעדיצין, קינסטליכע אינטעליגענץ, ענערגיע, קלימאט און ספעיס וויסנשאפט. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/research&lt;/ref&gt;

== די ראדקליף ביבליאטעק און פארשונג זאמלונגען ==
[[טעקע:Radcliffe Camera, Radcliffe Square, Oxford (NHLE Code 1099146) (April 2022) (3).jpg|קליין|די ראדקליף קאמערע, איינע פון די סימבאלן פון אקספארד]]
אקספארד פארמאגט איינע פון די גרעסטע ביבליאטעק סיסטעמען אין דער וועלט. די ביבליאטעקן פון דעם אוניווערסיטעט האלטן מיליאנען ביכער, מאנוסקריפטן, היסטארישע דאקומענטן און אנדערע זעלטענע זאמלונגען.

די  [[באדליען ביבליאטעק]], (Bodleian Library), געגרינדעט אין 1602 געגרינדעט דורך [[סיר טאמאס באדלי]] , איז די הויפט ביבליאטעק פונעם אוניווערסיטעט און איז איינע פון די עלטסטע ביבליאטעקן אין אייראפע. זי דינט אלס א וויכטיגע פלאץ פאר פארשער פון איבער דער וועלט. &lt;ref&gt;https://www.bodleian.ox.ac.uk/about/libraries&lt;/ref&gt;

די זאמלונגען פון אקספארד נעמען אריין אלטע שריפטן, היסטארישע ביכער און דאקומענטן פון פארשידענע תקופות און לענדער. דער אוניווערסיטעט ביבליאטעק סיסטעם ווערט גענוצט דורך סטודענטן, פראפעסארן און אינטערנאציאנאלע פארשער.

== באקאנטע פערזענליכקייטן ==
דורכאויס די יארהונדערטער זענען פילע באקאנטע פערזענליכקייטן געווען פארבונדן מיט אקספארד. צווישן זיי געפינען זיך שרייבער, וויסנשאפטלער, פאליטיקער און פירער פון פארשידענע לענדער.

צווישן די מערסט באקאנטע זענען:

* '''[[דזשאן לאק]]''' — פילאזאף פון דער 17טער יארהונדערט.
* '''[[לואיס קאראל]]''' — שרייבער פון &quot;אליס אין וואונדערלאנד&quot;, וואס האט געלערנט און געארבעט אין אקספארד.
* '''[[דזש. ר. ר. טאלקין]]''' — מחבר פון &quot;דער האר פון די רינגען&quot;, וואס האט געדינט אלס פראפעסאר אין אקספארד.
* '''[[סי. עס. לואיס]]''' — שרייבער און קריסטליכער טראכטנער, באקאנט פאר זיינע ווערק איבער אמונה און ליטעראטור.
* '''[[ביל קלינטאן]]''' — דער געוועזענער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, וואס האט געלערנט אין אקספארד אלס.

&lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/facts-and-figures&lt;/ref&gt;

== ליטעראטור און קולטור ==
[[טעקע:Divinity School Interior 4, Bodleian Library, Oxford, UK - Diliff.jpg|קליין|די דיוויניטי שולע אין אקספארד, איינע פון די עלטסטע געביידעס פונעם אוניווערסיטעט]]
דער אוניווערסיטעט פון אקספארד האט געהאט א גרויסן איינפלוס אויף דער וועלט פון ליטעראטור, שפראך און קולטור. במשך פון די יארהונדערטער האבן פילע שרייבער, דיכטער און טראכטנער אין אקספארד באקומען זייערע אקאדעמישע יסודות און האבן שפעטער געהאט א ברייטן השפעה אויף דער וועלט ליטעראטור.

א באזונדערע גרופע פון שרייבער וואס זענען פארבונדן מיט אקספארד זענען די &quot;אינקלינגס&quot; (Inklings), א ליטערארישע קרייז וואס האט זיך פארזאמלט אין דער ערשטער העלפט פונעם 20סטן יארהונדערט. צווישן די באקאנטסטע מיטגלידער זענען געווען [[דזש. ר. ר. טאלקין]] און [[סי. עס. לואיס]]. די גרופע האט דיסקוטירט נייע ליטערארישע ווערק, פילאזאפישע געדאנקען און טעמעס פון אמונה און פאנטאזיע.

טאלקין, וועלכער האט געדינט אלס פראפעסאר פון אנגלישע שפראך אין אקספארד, האט דארט אנטוויקלט אסאך פון די געדאנקען פאר זיינע באקאנטע ווערק, אריינגערעכנט &quot;דער האר פון די רינגען&quot;. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/famous-oxonians/jrr-tolkien&lt;/ref&gt;

== אידישע פארבינדונגען ==
דורכאויס די היסטאריע האבן אידישע סטודענטן, געלערנטע און פארשער געהאט א טייל אין דעם אוניווערסיטעט פון אקספארד. אידישע געלערנטע האבן זיך באטייליגט אין פארשידענע געביטן פון לערנען און פארשונג, אריינגערעכנט היסטאריע, שפראכן, וויסנשאפט און געזעלשאפט וויסנשאפטן.

דער אוניווערסיטעט פארמאגט אויך פארשונג צענטערן און ביבליאטעק זאמלונגען וואס אנטהאלטן מאטעריאל איבער אידישע געשיכטע, העברעישע שריפטן און די קולטור פון אידישע קהילות אין פארשידענע תקופות.

די [[אקספארד צענטער פאר העברעישע און אידישע שטודיעס]] (Oxford Centre for Hebrew and Jewish Studies) איז איינע פון די וויכטיגע אקאדעמישע אינסטיטוציעס אין ענגלאנד פאר פארשונג אין העברעאישע שפראך, אידישע געשיכטע און אידישע קולטור. &lt;ref&gt;https://www.ochjs.ac.uk&lt;/ref&gt;

דער צענטער ארבעט צוזאמען מיט פארשער פון איבער דער וועלט און פארמאגט א ביבליאטעק מיט א גרויסע צאל ביכער און מאנוסקריפטן פאר שטודיע איבער אידישע טעמעס.

== פרויען אין אקספארד ==
אין די ערשטע הונדערטער יארן פון דער געשיכטע פונעם אוניווערסיטעט זענען פרויען נישט ערלויבט געווען צו ווערן פולע מיטגלידער פון אקספארד. אין דער 19טער יארהונדערט האט זיך אנגעהויבן א באוועגונג צו ערמעגליכן פאר פרויען צו באקומען העכערע בילדונג.

אין [[1878]] איז געעפנט געווארן דער ערשטער קאלעדזש פאר פרויען. אין [[1920]] האבן פרויען באקומען די רעכט צו ווערן פולע מיטגלידער פונעם אוניווערסיטעט און צו באקומען דעגריס אויף דער זעלבער פארנעם ווי מענער. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/oxford-people/women-at-oxford&lt;/ref&gt;

אין דער היינטיגער צייט לערנען פרויען אין אלע געביטן פון אקספארד און נעמען אנטייל אין וויסנשאפטלעכע פארשונג, לערנען און אוניווערסיטעט פארוואלטונג.

== דער אוניווערסיטעט אין דער 20סטער יארהונדערט ==
[[טעקע:University of Oxford, Oxford, United Kingdom (Unsplash).jpg|קליין|אָקספֿאָרד]]
אין דער 20סטער יארהונדערט האט אקספארד ווייטער געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער וועלט פון בילדונג און פארשונג. דער אוניווערסיטעט האט איבערגעלעבט די ביידע וועלט מלחמות און האט ווייטער אנגעהאלטן אירע אקאדעמישע ארבעט.

ביי דער צווייטער וועלט קריג האבן פילע געלערנטע און פארשער פון אקספארד זיך באטייליגט אין פארשידענע פראיעקטן פאר דער בריטישער רעגירונג, אריינגערעכנט ארבעט אין וויסנשאפט, שפיאנאזש און טעכנישע אנטוויקלונגען.

נאך דער מלחמה האט דער אוניווערסיטעט זיך ווייטער פארברייטערט און געעפנט די טירן פאר מער סטודענטן פון פארשידענע לענדער און געזעלשאפטליכע שיכטן.

אין דער צווייטער העלפט פונעם 20סטן יארהונדערט האט אקספארד פארברייטערט אירע פארשונג געביטן, אריינגערעכנט נייע געביטן ווי קאמפיוטער וויסנשאפט, מאדערנע מעדיצין און אנדערע טעכנאלאגישע תחומים.

== מאדערנע תקופה ==
אין דער 21סטער יארהונדערט איז דער אוניווערסיטעט פון אקספארד ווייטער פארבליבן איינע פון די מערסט אנגעזענע העכערע בילדונג אינסטיטוציעס אין דער וועלט. דער אוניווערסיטעט האט פארברייטערט זיינע פארשונג פראגראמען און האט אנגעהויבן צו ארבעטן אין נייע געביטן ווי קינסטליכע אינטעליגענץ, גענעטיק, קלימאט פארשונג, ענערגיע און דיגיטאלע טעכנאלאגיע.

דער אוניווערסיטעט באשטייט היינט פון מערערע פאַקולטעטן און דעפארטמענטס וואס דעקן א ברייטן רייע פון שטודיעס. די לערנען ווערט צעטיילט צווישן פיר הויפט אקאדעמישע אפטיילונגען:

* הומאניסטישע שטודיעס.
* מאטעמאטישע, פיזישע און לעבנס וויסנשאפטן.
* מעדיצינישע וויסנשאפטן.
* געזעלשאפט וויסנשאפטן.

יעדע אפטיילונג אנטהאלט פילע ספעציאליזירטע דעפארטמענטס וואס פארשן און לערנען פארשידענע תחומים. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/divisions-and-departments&lt;/ref&gt;

== אינטערנאציאנאלע ראלע און איינפלוס ==
[[טעקע:Sheldonian_Theatre_Oxford.jpg|רעכטס|קליין|278x278פיקס|דער שעלדאניאן טעאטער, וואו פילע אפיציעלע אוניווערסיטעט צערעמאניעס ווערן אפגעהאלטן]]
אקספארד האט א ברייטע אינטערנאציאנאלע פארבינדונג און ציט צו סטודענטן און פארשער פון איבער דער וועלט. טויזנטער סטודענטן פון פארשידענע לענדער לערנען יעדעס יאר אין דעם אוניווערסיטעט.

דער אוניווערסיטעט האט פארבינדונגען מיט פילע אנדערע אוניווערסיטעטן און פארשונג אינסטיטוציעס איבער דער וועלט. דורך אינטערנאציאנאלע פראגראמען, וויסנשאפטלעכע קאאפעראציעס און אויסטויש פראגראמען האט אקספארד א ראלע אין דער גלאבאלער אקאדעמישער וועלט. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/about/facts-and-figures&lt;/ref&gt;

== פאליטישע און געזעלשאפטליכע השפעה ==
דער אוניווערסיטעט פון אקספארד האט געהאט א באדייטנדע השפעה אויף דער פאליטישער געשיכטע פון ענגלאנד און דער וועלט. פילע בריטישע רעגירונג פירער און פאליטישע פערזענליכקייטן זענען געווען פארבונדן מיט דעם אוניווערסיטעט.

צווישן די באקאנטע פאליטישע פערזענליכקייטן וואס האבן געלערנט אין אקספארד זענען:

* [[מארגארעט טאטשער|מארגארעט טעטשער]] — געוועזענע פרעמיער מיניסטאר פון פאראייניגטן קעניגרייך.
* [[טאני בלער]] — געוועזענע פרעמיער מיניסטאר פון פאראייניגטן קעניגרייך.
* [[טערעזא מיי|טערעזא מעי]] — געוועזענע פרעמיער מיניסטארין פון פאראייניגטן קעניגרייך.
* [[ביל קלינטאן]] — געוועזענער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, וואס האט געלערנט אין אקספארד.

אויסער פאליטיק האט דער אוניווערסיטעט אויך געהאט א השפעה אויף געזעלשאפטלעכע געדאנקען, פילאזאפיע און קולטור.

== נאבעל פרייז געווינער ==
אקספארד איז איינע פון די אוניווערסיטעטן מיט א גרויסע צאל פארבונדענע נאבעל פרייז געווינער. געלערנטע און פארשער פון דעם אוניווערסיטעט האבן באקומען אנערקענונג אין פארשידענע געביטן, אריינגערעכנט פיזיק, כעמיע, מעדיצין, עקאנאמיע און ליטעראטור.

צווישן די באקאנטע נאבעל פרייז געווינער פארבונדן מיט אקספארד זענען:

* '''[[דאראטי האדזשקין|דאראטי קראופוט האדזשקין]]''' — נאבעל פרייז פאר כעמיע אין 1964 פאר אירע ארבעט איבער די סטרוקטור פון ביאלאגישע מאטעריאלן.
* '''[[ריטשארד פיינמאן]]''' — פארבונדן מיט אקספארד אין זיין אקאדעמישער ארבעט.
* '''אלעקסיס קארעל און אנדערע פארשער''' וואס האבן געהאט פארשידענע פארבינדונגען מיט דעם אוניווערסיטעט.&lt;ref&gt;https://www.nobelprize.org/prizes/&lt;/ref&gt;
* '''[[גלעד צוקערמאן]]''', ישראלישער לינגוויסט, שפראכן-אויפלעבער, מומחה אויף דער יידישער און העברעישער שפראך, קולטור און אידענטיטעט.

== פינאנציעלע סטרוקטור און פארוואלטונג ==
דער אוניווערסיטעט פון אקספארד איז א זעלבסטשטענדיגע אינסטיטוציע וואס ווערט געפירט דורך א הויפט פארוואלטונג און די קאלעדזש סיסטעם. די קאלעדזשן האבן אייגענע פינאנציעלע מיטלען און פארוואלטונגען, בשעת דער צענטראלער אוניווערסיטעט איז פאראנטווארטליך פאר די אלגעמיינע אקאדעמישע ריכטונגען.

דער אוניווערסיטעט באקומט פינאנציעלע שטיצע פון פארשידענע מקורות, אריינגערעכנט שכר לימוד, רעגירונג שטיצע, פארשונג גרענטס און נדבות פון פריוואטע שטיצער.

די פארשונג פראגראמען פון אקספארד ווערן געשטיצט דורך נאציאנאלע און אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס, וואס ערמעגליכן פאר געלערנטע צו פירן גרויסע וויסנשאפטלעכע פראיעקטן.

== אקאדעמישע לעבן און לערנען ==
דער אקאדעמישער לעבן אין אוניווערסיטעט פון אקספארד איז באזירט אויף א פארבינדונג צווישן גרויסע לעקציעס, סעמינארן, פארשונג און די טראדיציאנעלע קליינע טוטאריאלן. די סיסטעם גיט די סטודענטן די מעגליכקייט צו ארבעטן נאנט מיט געלערנטע און צו אנטוויקלען א טיפע פארשטענדעניש אין זייערע שטודיעס.

די טוטאריאלן זענען איינע פון די באקאנטסטע אייגנשאפטן פון אקספארד'ס לערן מעטאד. ביי אזעלכע פארזאמלונגען טרעפן זיך געווענליך איינס אדער עטליכע סטודענטן מיט א פראפעסאר אדער א מומחה אין דעם געביט. די סטודענטן גרייטן פאר זיך שריפטליכע ארבעטן און ווערן אנגעפירט צו טראכטן אנאליטיש און זעלבסטשטענדיג.

דער אוניווערסיטעט פארמאגט א ברייטן אויסוואל פון שטודיעס, פון אלטע שפראכן און פילאזאפיע ביז מאדערנע וויסנשאפטן און טעכנאלאגיע. פילע סטודענטן קומען פון אנדערע לענדער און ברענגען מיט זיך פארשידענע שפראכן, קולטורן און ערפארונגען. &lt;ref&gt;https://www.ox.ac.uk/admissions/undergraduate/colleges&lt;/ref&gt;

== מוזיעמס און קולטורעלע אינסטיטוציעס ==
[[טעקע:Ashmolean Museum in July 2014.jpg|קליין|דער אשמאליאן מוזיאום אין אקספארד]]
[[טעקע:Oxford_University_Museum_of_Natural_History.jpg|רעכטס|קליין|250x250פיקס|דער מוזיאום פון נאטור היסטאריע אין אקספארד]]
דער אוניווערסיטעט פון אקספארד פארמאגט א צאל וויכטיגע מוזיעמס און קולטורעלע צענטערן וואס דינען פאר לערנען, פארשונג און דער ברייטער ציבור.

איינער פון די מערסט באקאנטע איז דער '''אשמאליאן מוזיאום''' (Ashmolean Museum), וואס איז געגרינדעט געווארן אין 1683 און ווערט פאררעכנט אלס דער עלטסטער פובליקער [[מוזיאם|מוזיאום]] אין ענגלאנד. דער מוזיאום פארמאגט זאמלונגען פון קונסט, [[ארכעאלאגיע]] און היסטארישע אביעקטן פון פארשידענע תקופות און לענדער. &lt;ref&gt;https://www.ashmolean.org/history&lt;/ref&gt;

דער '''מוזיאום פון נאטור היסטאריע''' אין אקספארד אנטהאלט זאמלונגען פון פאסילן, חיות און געאלאגישע אביעקטן און דינט אלס א פלאץ פאר וויסנשאפטליכע בילדונג.

דער '''פיט ריווערס מוזיאום''' (Pitt Rivers Museum) איז באקאנט פאר זיינע אנטראפאלאגישע און ארכעאלאגישע זאמלונגען פון איבער דער וועלט.

== ביידע וועלטן פון לערנען און טראדיציע ==
דער אוניווערסיטעט פון אקספארד איז באקאנט פאר זיין פארבינדונג צווישן אלטע טראדיציעס און מאדערנע פארשונג. פילע אוניווערסיטעט צערעמאניעס האלטן נאך היינט אן היסטארישע פארמען און באנוצן זיך מיט לאטיינישע אויסדרוקן, בשעת די וויסנשאפטלעכע ארבעט אין דעם מוסד האלט זיך אנטוויקלען אין די נייעסטע געביטן.

די קאלעדזשן האלטן אן אייגענע טראדיציעס, אריינגערעכנט אפיציעלע מאלצייטן, אקאדעמישע צוזאמענקונפטן און ספעציעלע צערעמאניעס. די טראדיציעס זענען א טייל פון דער באזונדערער קולטור פון אקספארד.{{רעפערענצן}}

[[קאַטעגאָריע:אוניווערסיטעטן]]
[[קאַטעגאָריע:ענגלאנד]]</text>
      <sha1>nannksdh7fmh418hjg2r1tw36kr4vr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יהודה בן יעקב</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34231</id>
    <revision>
      <id>601717</id>
      <parentid>601414</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T16:49:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ן' משה האט באוועגט בלאט [[יהודה]] צו [[יהודה בן יעקב]]</comment>
      <origin>601414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8122" sha1="nbolo2se9htxfnwivy1om0ixvik729z" xml:space="preserve">{{אישיות}}[[בילד:Emile Jean Horace Vernet 001.jpg|קליין| יהודה און תמר (ציור)]]
{{אינפאבאקס שבט
| נאמען = שבט יהודה
| עברי = יהודה
| גרינדער = יהודה בן יעקב
| פאטער = יעקב אבינו
| מאמע = לאה
| טייל פון = שנים עשר שבטים
| סימבאל = לייב
| בארימטע אפשטאמיגע = פרץ
}}

'''שבט יהודה''' איז איינער פון די שנים עשר שבטים פון כלל ישראל, און ווערט אנגערופן נאך יהודה, דער פערטער זון פון יעקב אבינו און לאה. אין תורה ווערט יהודה פארגעשטעלט אלס איינער פון די הויפט פערזאנען צווישן די ברידער, און זיין כאראקטער אנטוויקלט זיך דורכאויס די מעשיות פון ספר בראשית פון א ברודער וואס נעמט אן אחריות פאר די משפחה ביז א פירער וואס איז גרייט זיך אליין מקריב צו זיין פאר א צווייטן. זיינע מעשים, זיינע אפשטאמיגע און די ברכות וואס ער באקומט פון יעקב אבינו האבן א באזונדערע באדייט אין אידישער טראדיציע, און ווערן באטראכט אלס די יסוד פאר דער שפעטערדיגער מלוכה פון בית דוד.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;


יהודה איז געבוירן [[ט&quot;ו סיון]].
== אין ספר בראשית ==

יהודה ווערט צום ערשטן מאל דערמאנט אין ספר בראשית אלס דער פערטער זון פון יעקב אבינו און לאה. ער איז געווען איינער פון די צוועלף ברידער וואס זענען געווארן די אבות פון די שבטים פון כלל ישראל.

אין דער מעשה פון יוסף און זיינע ברידער נעמט יהודה אן א וויכטיגע ראלע. ווען די ברידער האבן געוואלט הרג'ענען יוסף, האט יהודה פארגעשלאגן אז מען זאל אים נישט אומברענגען, נאר פארקויפן אלס עבד. דער פארשלאג האט אפגעהאלטן די ברידער פון אויספירן דעם מארד, און יוסף איז שפעטער פארקויפט געווארן קיין מצרים.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

שפעטער, ווען דער הונגער האט געצווינגען די בני יעקב צוריקצוגיין קיין מצרים, און דער משנה למלך האט פארלאנגט אז בנימין זאל אראפקומען, איז יהודה געווען דער וואס האט זיך אונטערגענומען די פולע אחריות פאר בנימין. ער האט זיך פארבינדן פאר זיין פאטער אז ער וועט צוריקברענגען בנימין, און אויב נישט וועט די אחריות ליגן אויף אים. דער שריט ווערט באטראכט אלס א וויכטיגע ווענדפונקט אין זיין כאראקטער, ווייל ער ווייזט אחריות, פירערשאפט און מסירת נפש פאר דער גאנצער משפחה.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

ווען יוסף האט שפעטער געוואלט האלטן בנימין אין מצרים, איז יהודה געווען דער וואס איז ארויסגעטרעטן פאר אים מיט א לאנגע בקשה. ער האט זיך אנגעבאטן אליין צו בלייבן אלס עבד אנשטאט בנימין, כדי נישט צו ברענגען צער פאר זיין פאטער. דער מעשה ווערט באשריבן אלס איינע פון די וויכטיגסטע אויסדרוקן פון אחריות און ברודערשאפט אין ספר בראשית.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

== יהודה און תמר ==

א באזונדערע אפטיילונג אין ספר בראשית באשרייבט די געשיכטע פון יהודה און תמר. די מעשה פארנעמט א וויכטיגן ארט אין דער תורה, ווייל זי לייגט דעם יסוד פאר איינע פון די הויפט משפחות וואס שטאמען פון יהודה.

פון דער פארבינדונג צווישן יהודה און תמר איז געבוירן געווארן פרץ, וועלכער ווערט גערעכנט אלס איינער פון די וויכטיגסטע אפשטאמיגע פון יהודה. דורך פרץ גייט ווייטער די משפחה שושלת וואס שפילט א צענטראלע ראלע אין דער אידישער טראדיציע און אין דער שפעטערדיגער מלוכה פון בית דוד.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

== ברכת יעקב ==

פאר זיין פטירה האט יעקב אבינו געבענטשט זיינע קינדער, און די ברכה פאר יהודה ווערט באשריבן אין ספר בראשית פרק מט. אין דער ברכה ווערט יהודה דערהויבן איבער זיינע ברידער, און עס ווערן גענוצט לשונות וואס דרוקן אויס הערשאפט, פירערשאפט און מלוכה.

א וויכטיגער סימבאל אין דער ברכה איז דער לייב. יהודה ווערט פארגליכן צו א לייב, א סימבאל פון קראפט, מוט און מלכות. אין דער אידישער טראדיציע איז די ברכה אפט אויסגעלייגט געווארן אלס א נבואה אויף דער צוקונפטיגער מלוכה וואס וועט ארויסקומען פון שבט יהודה.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

די לשונות פון דער ברכה זענען געווארן א יסוד פאר דער פארשטאנד אז שבט יהודה וועט שפילן די הויפט ראלע אין דער הנהגה פון כלל ישראל, און אז פון דעם שבט וועלן ארויסקומען די מלכים פון ישראל.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

== ירושה ==

שבט יהודה האט פארנומען א באזונדער ארט צווישן די שבטים פון ישראל. שוין אין די ערשטע דערציילונגען פון ספר בראשית ווערט יהודה באשריבן אלס איינער וואס וואקסט אין אחריות און פירערשאפט, און זיינע מעשים ווערן דער יסוד פאר זיין הויכן פלאץ צווישן זיינע ברידער.

די אפשטאם פון פרץ, דער זון פון יהודה, האט באקומען א באזונדערע חשיבות אין אידישער טראדיציע, און די ברכת יעקב מיט אירע אויסדרוקן פון מלוכה און דעם סימבאל פון לייב האבן איבער די דורות באקומען א צענטראלע באדייט אין דער פארשטאנד פון שבט יהודה און זיין היסטארישע ראלע.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

{{יעקב'ס קינדער}}

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:שבטים]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:אידישע היסטאריע]]
[[קאטעגאריע:תנך]]


[[קאטעגאריע:קינדער פון יעקב]]</text>
      <sha1>nbolo2se9htxfnwivy1om0ixvik729z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אפרת גוש</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34703</id>
    <revision>
      <id>601715</id>
      <parentid>542538</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T16:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="707" sha1="mmio68mpe3k6b01mw2y1dyoyl8juf9e" xml:space="preserve">{{אישיות}}{{איבערשרייבן}}
'''אפרת גוש''' (''עפֿראַט גאָש''; געבוירן דעם [[3טן נאוועמבער]] [[1983]]) איז אן [[ישראל]]דיקע זינגערין, לידער שרייבערין און אקטריסע.

זי האט שוין ארויסגעגעבן א סאך לידער און אלבאמען.

זי האט א שטימע ווי זייער א יונגע מיידל. און איז פאקטיש זייער אויפגעכאפט אין די וועלט פון לידער אין ישראל.

{{ביא-שטומף}}
{{DEFAULTSORT:גוש, אפרת}}

[[קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן]]
[[קאטעגאריע:ישראלדיקע זינגערס]]</text>
      <sha1>mmio68mpe3k6b01mw2y1dyoyl8juf9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>געטעבארג</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35423</id>
    <revision>
      <id>601720</id>
      <parentid>589810</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7298" sha1="tn4266iaojyls19v718nd54nxldtlfo" xml:space="preserve">{{באצירק}}[[טעקע:Lilla Bommen in Gothenburg.jpg|קליין|250px|געטעבארג]]
[[טעקע:Göteborg in Sweden.png|קליין|250px]]
'''געטעבאָרג''' ({{שפראך-sv|Göteborg}}), מיט א באפעלקערונג פון 507,330 , איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין [[שוועדן]]. געטעבארג איז א וויכטיגער טראנספארט קנופ אין שװעדן.

{{אינפאבאקס שטאט|נאמען=געטעבארג|אריגינאלער נאמען=Göteborg|לאנד=שוועדן|ראיאן=וועסטרא גאטאלאנד|לאנדשאפט=וועסטרא גאטאלאנד קאונטי|גרינדונג=1621|גרינדער=גוסטאוו דער צווייטער אדאלף|שטאט רעכטן=1621|צייט זאנע=CET|אפיציעלע שפראך=שוועדיש|וואלוטע=שוועדישע קרוין}}

'''געטעבארג''' ({{שפראך-sv|Göteborg}} אויך באקאנט אויף ענגליש אלס &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;Gothenburg) איז די צווייט גרעסטע שטאט אין [[שוועדן]], נאך [[שטאקהאלם]], און איינע פון די וויכטיגסטע האנדלס, אינדוסטריעלע און פארקער צענטערס אין [[סקאנדינאוויע]]. די שטאט געפינט זיך אויפן מערב ברעג פון שוועדן ביים אויסגאס פון דעם [[גאטא טייך]] אין דעם [[קאטעגאט ים]] (Kattegat) , און איר נאטירלעכער פארט האט במשך פון הונדערטער יארן געשפילט א צענטראלע ראלע אין שוועדנס עקאנאמישע אנטוויקלונג.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica, &quot;Gothenburg&quot;, https://www.britannica.com/place/Gothenburg&lt;/ref&gt;

געטעבארג איז געגרינדעט געווארן אין יאר [[1621]] דורך קעניג [[גוסטאוו דער צווייטער אדאלף]] (Gustav II Adolf), מיטן ציל צו שאפן א שטארקן האנדלס צענטער אויפן מערב ברעג פון לאנד און צו פארזיכערן שוועדנס צוטריט צום ים.&lt;ref&gt;Nationalencyklopedin, Göteborg, https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/lång/göteborg&lt;/ref&gt; במשך פון די קומענדיגע יארהונדערטער האט די שטאט זיך אנטוויקלט פון א פעסטונג שטאט צו איינע פון די וויכטיגסטע פארט שטעט אין צפון אייראפע.

== נאמען ==
דער שוועדישער נאמען &quot;Göteborg&quot; ווערט אין אסאך שפראכן איבערגעזעצט אדער אנגערופן אלס &quot;גאטענבורג&quot; אדער &quot;גאטענבערג&quot;. אין אידיש ווערט געווענליך באנוצט דער נאמען '''געטעבארג''', וועלכער איז נאענט צום אריגינאלן שוועדישן אויסלייג.

== געאגראפיע ==
געטעבארג געפינט זיך אויפן מערב ברעג פון שוועדן, וואו דער גאטא טייך פליסט אריין אינעם קאטעגאט ים. דיס האט געמאכט די שטאט פאר א נאטירלעכן צענטער פאר ים האנדל, שיף פארקער און אינטערנאציאנאלע פארבינדונגען.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica, &quot;Gothenburg&quot;, https://www.britannica.com/place/Gothenburg&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==
די שטאט איז אפיציעל געגרינדעט געווארן אין [[1621]] דורך קעניג [[גוסטאוו דער צווייטער אדאלף]] (Gustav II Adolf). אין די ערשטע יארן זענען אסאך האלענדישע אינזשענירן און סוחרים געקומען קיין געטעבארג, און זיי האבן געהאלפן פלאנירן די שטאט לויט די דעמאלטסדיגע מאדערנע קאנאלן און גאסן.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica, &quot;Gothenburg&quot;, https://www.britannica.com/place/Gothenburg&lt;/ref&gt;

אין דעם זיבעצנטן און אכצנטן יארהונדערט איז געטעבארג געווארן דער הויפט פארט פאר שוועדנס אינטערנאציאנאלן האנדל. די [[שוועדישע איסט אינדיע קאמפאני]], וועלכע איז געגרינדעט געווארן אין [[1731]], האט געהאט איר הויפטקוואטיר אין דער שטאט און האט געפירט ברייטע האנדלס באציאונגען מיט [[אזיע]].&lt;ref&gt;Swedish East India Company, https://www.soic.se/en&lt;/ref&gt;

אין דעם ניינצנטן און צוואנציגסטן יארהונדערט האט די שטאט דורכגעמאכט א שנעלע אינדוסטריעלע אנטוויקלונג. שיף בויעריי, פאבריקן און פאבריקאציע פון שווערע מאשינען האבן געשאפן טויזנטער ארבעטס פלעצער, און געטעבארג איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינדוסטריעלע שטעט אין שוועדן.

== עקאנאמיע ==
די עקאנאמיע פון געטעבארג איז באזירט אויף פארשידענע געביטן, אריינגערעכנט:

* ים האנדל און פארט אקטיוויטעטן
* אינדוסטריע און פאבריקאציע
* אויטאמאביל פראדוקציע
* טעכנאלאגיע
* פארשונג און העכערע בילדונג

דער פארט פון געטעבארג איז דער גרעסטער פארט אין שוועדן און באהאנדלט א גרויסן טייל פון לאנד'ס אימפארט און עקספארט.&lt;ref&gt;Port of Gothenburg, https://www.portofgothenburg.com/&lt;/ref&gt;

== טראנספארט ==
געטעבארג פארמאגט א ברייט אנטוויקלטע טראנספארט סיסטעם. די שטאט איז פארבונדן מיט אנדערע טיילן פון שוועדן דורך באנען, שאסייען און לופט פארקער. דער לאקאלער טראנספארט באשטייט פון טראמען, באסן און פעריס, און דער טראם סיסטעם ווערט גערעכנט צווישן די גרעסטע אין סקאנדינאוויע.&lt;ref&gt;Västtrafik, https://www.vasttrafik.se/&lt;/ref&gt;

== בילדונג ==
אין געטעבארג געפינען זיך עטליכע וויכטיגע העכערע בילדונגס אינסטיטוציעס. די גרעסטע איז דער אוניווערסיטעט פון געטעבארג, וואס איז איינע פון די גרעסטע אוניווערסיטעטן אין שוועדן.&lt;ref&gt;University of Gothenburg, https://www.gu.se/en&lt;/ref&gt;

== קולטור ==
געטעבארג פארמאגט א רייכע קולטורעלע לעבן מיט מוזייען, טעאטערס, מוזיק אינסטיטוציעס און יערליכע פעסטיוואלן. די שטאט איז אויך באקאנט פאר אירע גרינע פארקן און קולטור אינסטיטוציעס, וועלכע ציען יעדעס יאר אסאך באזוכער.

== רעפערענצן ==
{{רעפערענצן}}

== וועבלינקען ==

* [http://www.goteborg.se/wps/portal/ אפיציעלע וועבזייט]
{{אייראפע-געא-שטומף}}

[[קאַטעגאָריע:שטעט אין שװעדן]]</text>
      <sha1>tn4266iaojyls19v718nd54nxldtlfo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601721</id>
      <parentid>601720</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8991" sha1="eaveol5bgujg72to438qmvapmgfcvnk" xml:space="preserve">{{באצירק
|נאמען=געטעבארג
|אמטשפראך נאמען=Göteborg
|סימבאל=
|בילד=
|באשרייבונג=געטעבארג
|אנדער נאמען=Gothenburg
|שטאט=שוועדן
|גרינדונג דאטע=1621
|גרינדער=גוסטאוו דער צווייטער אדאלף
|האט א נאמען נאך=
|שטח=
|צאל איינוואוינער=
|קאארדינאטן=
|ענגקייט=
|מאפע=
|קאטעגאריע=שטאט
}}{{יישוב
| נאמען = געטעבארג
| סארט יישוב = שטאט
| אמטשפראך נאמען = Göteborg
| הערב = 
| פאן = 
| בילד = 
| באשרייבונג = געטעבארג
| מדינה = שוועדן
| גרינדונג דאַטע = 1621
| קאארדינאטן = 
| אפטייל טיפ = קאונטי
| אפטייל נאמען = וועסטרא גאטאלאנד קאונטי
| געביט = 
| ראיאן = וועסטרא גאטאלאנד
| דיסטריקט = 
| בירגערמייסטער = 
| גובערנאטאר = 
| טיפ אונטעראפטייל = 
| דיסטריקטן אין ראיאן = 
| שטעט אין ראיאן = 
| ראיאן הויפטשטאט = יא
| מוטערשטאט = 
| אפיציעלע שפראך = שוועדיש
| שטח = 
|דירוג שטח=&lt;br /&gt;
|דירוג צפיפות=&lt;br /&gt;
| הייך = 
| באפעלקערונג = 
| באפעלקערונג יאר = 
| באפעלקערונג ראנג =
| באפעלקערונג הערה = 
| מעטראפאליטען שטח = 
| הערת מעטראפאליטען שטח = 
| צפיפות = 
| צייט זאנע = CET (UTC+1)
| אתר אינטרנט = 
| מאפע = 
| פרטימדיקע מאפע = 
| לאקאציע מאפע = 
| סטאטיסטיק = 
}}[[טעקע:Lilla Bommen in Gothenburg.jpg|קליין|250px|געטעבארג]]
[[טעקע:Göteborg in Sweden.png|קליין|250px]]
'''געטעבאָרג''' ({{שפראך-sv|Göteborg}}), מיט א באפעלקערונג פון 507,330 , איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין [[שוועדן]]. געטעבארג איז א וויכטיגער טראנספארט קנופ אין שװעדן.

{{אינפאבאקס שטאט|נאמען=געטעבארג|אריגינאלער נאמען=Göteborg|לאנד=שוועדן|ראיאן=וועסטרא גאטאלאנד|לאנדשאפט=וועסטרא גאטאלאנד קאונטי|גרינדונג=1621|גרינדער=גוסטאוו דער צווייטער אדאלף|שטאט רעכטן=1621|צייט זאנע=CET|אפיציעלע שפראך=שוועדיש|וואלוטע=שוועדישע קרוין}}

'''געטעבארג''' ({{שפראך-sv|Göteborg}} אויך באקאנט אויף ענגליש אלס &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;Gothenburg) איז די צווייט גרעסטע שטאט אין [[שוועדן]], נאך [[שטאקהאלם]], און איינע פון די וויכטיגסטע האנדלס, אינדוסטריעלע און פארקער צענטערס אין [[סקאנדינאוויע]]. די שטאט געפינט זיך אויפן מערב ברעג פון שוועדן ביים אויסגאס פון דעם [[גאטא טייך]] אין דעם [[קאטעגאט ים]] (Kattegat) , און איר נאטירלעכער פארט האט במשך פון הונדערטער יארן געשפילט א צענטראלע ראלע אין שוועדנס עקאנאמישע אנטוויקלונג.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica, &quot;Gothenburg&quot;, https://www.britannica.com/place/Gothenburg&lt;/ref&gt;

געטעבארג איז געגרינדעט געווארן אין יאר [[1621]] דורך קעניג [[גוסטאוו דער צווייטער אדאלף]] (Gustav II Adolf), מיטן ציל צו שאפן א שטארקן האנדלס צענטער אויפן מערב ברעג פון לאנד און צו פארזיכערן שוועדנס צוטריט צום ים.&lt;ref&gt;Nationalencyklopedin, Göteborg, https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/lång/göteborg&lt;/ref&gt; במשך פון די קומענדיגע יארהונדערטער האט די שטאט זיך אנטוויקלט פון א פעסטונג שטאט צו איינע פון די וויכטיגסטע פארט שטעט אין צפון אייראפע.

== נאמען ==
דער שוועדישער נאמען &quot;Göteborg&quot; ווערט אין אסאך שפראכן איבערגעזעצט אדער אנגערופן אלס &quot;גאטענבורג&quot; אדער &quot;גאטענבערג&quot;. אין אידיש ווערט געווענליך באנוצט דער נאמען '''געטעבארג''', וועלכער איז נאענט צום אריגינאלן שוועדישן אויסלייג.

== געאגראפיע ==
געטעבארג געפינט זיך אויפן מערב ברעג פון שוועדן, וואו דער גאטא טייך פליסט אריין אינעם קאטעגאט ים. דיס האט געמאכט די שטאט פאר א נאטירלעכן צענטער פאר ים האנדל, שיף פארקער און אינטערנאציאנאלע פארבינדונגען.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica, &quot;Gothenburg&quot;, https://www.britannica.com/place/Gothenburg&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==
די שטאט איז אפיציעל געגרינדעט געווארן אין [[1621]] דורך קעניג [[גוסטאוו דער צווייטער אדאלף]] (Gustav II Adolf). אין די ערשטע יארן זענען אסאך האלענדישע אינזשענירן און סוחרים געקומען קיין געטעבארג, און זיי האבן געהאלפן פלאנירן די שטאט לויט די דעמאלטסדיגע מאדערנע קאנאלן און גאסן.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica, &quot;Gothenburg&quot;, https://www.britannica.com/place/Gothenburg&lt;/ref&gt;

אין דעם זיבעצנטן און אכצנטן יארהונדערט איז געטעבארג געווארן דער הויפט פארט פאר שוועדנס אינטערנאציאנאלן האנדל. די [[שוועדישע איסט אינדיע קאמפאני]], וועלכע איז געגרינדעט געווארן אין [[1731]], האט געהאט איר הויפטקוואטיר אין דער שטאט און האט געפירט ברייטע האנדלס באציאונגען מיט [[אזיע]].&lt;ref&gt;Swedish East India Company, https://www.soic.se/en&lt;/ref&gt;

אין דעם ניינצנטן און צוואנציגסטן יארהונדערט האט די שטאט דורכגעמאכט א שנעלע אינדוסטריעלע אנטוויקלונג. שיף בויעריי, פאבריקן און פאבריקאציע פון שווערע מאשינען האבן געשאפן טויזנטער ארבעטס פלעצער, און געטעבארג איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינדוסטריעלע שטעט אין שוועדן.

== עקאנאמיע ==
די עקאנאמיע פון געטעבארג איז באזירט אויף פארשידענע געביטן, אריינגערעכנט:

* ים האנדל און פארט אקטיוויטעטן
* אינדוסטריע און פאבריקאציע
* אויטאמאביל פראדוקציע
* טעכנאלאגיע
* פארשונג און העכערע בילדונג

דער פארט פון געטעבארג איז דער גרעסטער פארט אין שוועדן און באהאנדלט א גרויסן טייל פון לאנד'ס אימפארט און עקספארט.&lt;ref&gt;Port of Gothenburg, https://www.portofgothenburg.com/&lt;/ref&gt;

== טראנספארט ==
געטעבארג פארמאגט א ברייט אנטוויקלטע טראנספארט סיסטעם. די שטאט איז פארבונדן מיט אנדערע טיילן פון שוועדן דורך באנען, שאסייען און לופט פארקער. דער לאקאלער טראנספארט באשטייט פון טראמען, באסן און פעריס, און דער טראם סיסטעם ווערט גערעכנט צווישן די גרעסטע אין סקאנדינאוויע.&lt;ref&gt;Västtrafik, https://www.vasttrafik.se/&lt;/ref&gt;

== בילדונג ==
אין געטעבארג געפינען זיך עטליכע וויכטיגע העכערע בילדונגס אינסטיטוציעס. די גרעסטע איז דער אוניווערסיטעט פון געטעבארג, וואס איז איינע פון די גרעסטע אוניווערסיטעטן אין שוועדן.&lt;ref&gt;University of Gothenburg, https://www.gu.se/en&lt;/ref&gt;

== קולטור ==
געטעבארג פארמאגט א רייכע קולטורעלע לעבן מיט מוזייען, טעאטערס, מוזיק אינסטיטוציעס און יערליכע פעסטיוואלן. די שטאט איז אויך באקאנט פאר אירע גרינע פארקן און קולטור אינסטיטוציעס, וועלכע ציען יעדעס יאר אסאך באזוכער.

== רעפערענצן ==
{{רעפערענצן}}

== וועבלינקען ==

* [http://www.goteborg.se/wps/portal/ אפיציעלע וועבזייט]
{{אייראפע-געא-שטומף}}

[[קאַטעגאָריע:שטעט אין שװעדן]]</text>
      <sha1>eaveol5bgujg72to438qmvapmgfcvnk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601722</id>
      <parentid>601721</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* רעפערענצן */</comment>
      <origin>601722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8930" sha1="6ep8gka7ytmxvtgqqcr1vny7haf2js4" xml:space="preserve">{{באצירק
|נאמען=געטעבארג
|אמטשפראך נאמען=Göteborg
|סימבאל=
|בילד=
|באשרייבונג=געטעבארג
|אנדער נאמען=Gothenburg
|שטאט=שוועדן
|גרינדונג דאטע=1621
|גרינדער=גוסטאוו דער צווייטער אדאלף
|האט א נאמען נאך=
|שטח=
|צאל איינוואוינער=
|קאארדינאטן=
|ענגקייט=
|מאפע=
|קאטעגאריע=שטאט
}}{{יישוב
| נאמען = געטעבארג
| סארט יישוב = שטאט
| אמטשפראך נאמען = Göteborg
| הערב = 
| פאן = 
| בילד = 
| באשרייבונג = געטעבארג
| מדינה = שוועדן
| גרינדונג דאַטע = 1621
| קאארדינאטן = 
| אפטייל טיפ = קאונטי
| אפטייל נאמען = וועסטרא גאטאלאנד קאונטי
| געביט = 
| ראיאן = וועסטרא גאטאלאנד
| דיסטריקט = 
| בירגערמייסטער = 
| גובערנאטאר = 
| טיפ אונטעראפטייל = 
| דיסטריקטן אין ראיאן = 
| שטעט אין ראיאן = 
| ראיאן הויפטשטאט = יא
| מוטערשטאט = 
| אפיציעלע שפראך = שוועדיש
| שטח = 
|דירוג שטח=&lt;br /&gt;
|דירוג צפיפות=&lt;br /&gt;
| הייך = 
| באפעלקערונג = 
| באפעלקערונג יאר = 
| באפעלקערונג ראנג =
| באפעלקערונג הערה = 
| מעטראפאליטען שטח = 
| הערת מעטראפאליטען שטח = 
| צפיפות = 
| צייט זאנע = CET (UTC+1)
| אתר אינטרנט = 
| מאפע = 
| פרטימדיקע מאפע = 
| לאקאציע מאפע = 
| סטאטיסטיק = 
}}[[טעקע:Lilla Bommen in Gothenburg.jpg|קליין|250px|געטעבארג]]
[[טעקע:Göteborg in Sweden.png|קליין|250px]]
'''געטעבאָרג''' ({{שפראך-sv|Göteborg}}), מיט א באפעלקערונג פון 507,330 , איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין [[שוועדן]]. געטעבארג איז א וויכטיגער טראנספארט קנופ אין שװעדן.

{{אינפאבאקס שטאט|נאמען=געטעבארג|אריגינאלער נאמען=Göteborg|לאנד=שוועדן|ראיאן=וועסטרא גאטאלאנד|לאנדשאפט=וועסטרא גאטאלאנד קאונטי|גרינדונג=1621|גרינדער=גוסטאוו דער צווייטער אדאלף|שטאט רעכטן=1621|צייט זאנע=CET|אפיציעלע שפראך=שוועדיש|וואלוטע=שוועדישע קרוין}}

'''געטעבארג''' ({{שפראך-sv|Göteborg}} אויך באקאנט אויף ענגליש אלס &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;Gothenburg) איז די צווייט גרעסטע שטאט אין [[שוועדן]], נאך [[שטאקהאלם]], און איינע פון די וויכטיגסטע האנדלס, אינדוסטריעלע און פארקער צענטערס אין [[סקאנדינאוויע]]. די שטאט געפינט זיך אויפן מערב ברעג פון שוועדן ביים אויסגאס פון דעם [[גאטא טייך]] אין דעם [[קאטעגאט ים]] (Kattegat) , און איר נאטירלעכער פארט האט במשך פון הונדערטער יארן געשפילט א צענטראלע ראלע אין שוועדנס עקאנאמישע אנטוויקלונג.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica, &quot;Gothenburg&quot;, https://www.britannica.com/place/Gothenburg&lt;/ref&gt;

געטעבארג איז געגרינדעט געווארן אין יאר [[1621]] דורך קעניג [[גוסטאוו דער צווייטער אדאלף]] (Gustav II Adolf), מיטן ציל צו שאפן א שטארקן האנדלס צענטער אויפן מערב ברעג פון לאנד און צו פארזיכערן שוועדנס צוטריט צום ים.&lt;ref&gt;Nationalencyklopedin, Göteborg, https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/lång/göteborg&lt;/ref&gt; במשך פון די קומענדיגע יארהונדערטער האט די שטאט זיך אנטוויקלט פון א פעסטונג שטאט צו איינע פון די וויכטיגסטע פארט שטעט אין צפון אייראפע.

== נאמען ==
דער שוועדישער נאמען &quot;Göteborg&quot; ווערט אין אסאך שפראכן איבערגעזעצט אדער אנגערופן אלס &quot;גאטענבורג&quot; אדער &quot;גאטענבערג&quot;. אין אידיש ווערט געווענליך באנוצט דער נאמען '''געטעבארג''', וועלכער איז נאענט צום אריגינאלן שוועדישן אויסלייג.

== געאגראפיע ==
געטעבארג געפינט זיך אויפן מערב ברעג פון שוועדן, וואו דער גאטא טייך פליסט אריין אינעם קאטעגאט ים. דיס האט געמאכט די שטאט פאר א נאטירלעכן צענטער פאר ים האנדל, שיף פארקער און אינטערנאציאנאלע פארבינדונגען.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica, &quot;Gothenburg&quot;, https://www.britannica.com/place/Gothenburg&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==
די שטאט איז אפיציעל געגרינדעט געווארן אין [[1621]] דורך קעניג [[גוסטאוו דער צווייטער אדאלף]] (Gustav II Adolf). אין די ערשטע יארן זענען אסאך האלענדישע אינזשענירן און סוחרים געקומען קיין געטעבארג, און זיי האבן געהאלפן פלאנירן די שטאט לויט די דעמאלטסדיגע מאדערנע קאנאלן און גאסן.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica, &quot;Gothenburg&quot;, https://www.britannica.com/place/Gothenburg&lt;/ref&gt;

אין דעם זיבעצנטן און אכצנטן יארהונדערט איז געטעבארג געווארן דער הויפט פארט פאר שוועדנס אינטערנאציאנאלן האנדל. די [[שוועדישע איסט אינדיע קאמפאני]], וועלכע איז געגרינדעט געווארן אין [[1731]], האט געהאט איר הויפטקוואטיר אין דער שטאט און האט געפירט ברייטע האנדלס באציאונגען מיט [[אזיע]].&lt;ref&gt;Swedish East India Company, https://www.soic.se/en&lt;/ref&gt;

אין דעם ניינצנטן און צוואנציגסטן יארהונדערט האט די שטאט דורכגעמאכט א שנעלע אינדוסטריעלע אנטוויקלונג. שיף בויעריי, פאבריקן און פאבריקאציע פון שווערע מאשינען האבן געשאפן טויזנטער ארבעטס פלעצער, און געטעבארג איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינדוסטריעלע שטעט אין שוועדן.

== עקאנאמיע ==
די עקאנאמיע פון געטעבארג איז באזירט אויף פארשידענע געביטן, אריינגערעכנט:

* ים האנדל און פארט אקטיוויטעטן
* אינדוסטריע און פאבריקאציע
* אויטאמאביל פראדוקציע
* טעכנאלאגיע
* פארשונג און העכערע בילדונג

דער פארט פון געטעבארג איז דער גרעסטער פארט אין שוועדן און באהאנדלט א גרויסן טייל פון לאנד'ס אימפארט און עקספארט.&lt;ref&gt;Port of Gothenburg, https://www.portofgothenburg.com/&lt;/ref&gt;

== טראנספארט ==
געטעבארג פארמאגט א ברייט אנטוויקלטע טראנספארט סיסטעם. די שטאט איז פארבונדן מיט אנדערע טיילן פון שוועדן דורך באנען, שאסייען און לופט פארקער. דער לאקאלער טראנספארט באשטייט פון טראמען, באסן און פעריס, און דער טראם סיסטעם ווערט גערעכנט צווישן די גרעסטע אין סקאנדינאוויע.&lt;ref&gt;Västtrafik, https://www.vasttrafik.se/&lt;/ref&gt;

== בילדונג ==
אין געטעבארג געפינען זיך עטליכע וויכטיגע העכערע בילדונגס אינסטיטוציעס. די גרעסטע איז דער אוניווערסיטעט פון געטעבארג, וואס איז איינע פון די גרעסטע אוניווערסיטעטן אין שוועדן.&lt;ref&gt;University of Gothenburg, https://www.gu.se/en&lt;/ref&gt;

== קולטור ==
געטעבארג פארמאגט א רייכע קולטורעלע לעבן מיט מוזייען, טעאטערס, מוזיק אינסטיטוציעס און יערליכע פעסטיוואלן. די שטאט איז אויך באקאנט פאר אירע גרינע פארקן און קולטור אינסטיטוציעס, וועלכע ציען יעדעס יאר אסאך באזוכער.

== וועבלינקען ==

* [http://www.goteborg.se/wps/portal/ אפיציעלע וועבזייט]
{{רעפערענצן}}

*
[[קאַטעגאָריע:שטעט אין שװעדן]]</text>
      <sha1>6ep8gka7ytmxvtgqqcr1vny7haf2js4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601723</id>
      <parentid>601722</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:30:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8205" sha1="s7afcaxijybniyo3tnsxs4hefee6xu4" xml:space="preserve">{{באצירק
|נאמען=געטעבארג
|אמטשפראך נאמען=Göteborg
|סימבאל=
|בילד=
|באשרייבונג=געטעבארג
|אנדער נאמען=Gothenburg
|שטאט=שוועדן
|גרינדונג דאטע=1621
|גרינדער=גוסטאוו דער צווייטער אדאלף
|האט א נאמען נאך=
|שטח=
|צאל איינוואוינער=
|קאארדינאטן=
|ענגקייט=
|מאפע=
|קאטעגאריע=שטאט
}}{{יישוב
| נאמען = געטעבארג
| סארט יישוב = שטאט
| אמטשפראך נאמען = Göteborg
| הערב = 
| פאן = 
| בילד = 
| באשרייבונג = געטעבארג
| מדינה = שוועדן
| גרינדונג דאַטע = 1621
| קאארדינאטן = 
| אפטייל טיפ = קאונטי
| אפטייל נאמען = וועסטרא גאטאלאנד קאונטי
| געביט = 
| ראיאן = וועסטרא גאטאלאנד
| דיסטריקט = 
| בירגערמייסטער = 
| גובערנאטאר = 
| טיפ אונטעראפטייל = 
| דיסטריקטן אין ראיאן = 
| שטעט אין ראיאן = 
| ראיאן הויפטשטאט = יא
| מוטערשטאט = 
| אפיציעלע שפראך = שוועדיש
| שטח = 
|דירוג שטח=&lt;br /&gt;
|דירוג צפיפות=&lt;br /&gt;
| הייך = 
| באפעלקערונג = 
| באפעלקערונג יאר = 
| באפעלקערונג ראנג =
| באפעלקערונג הערה = 
| מעטראפאליטען שטח = 
| הערת מעטראפאליטען שטח = 
| צפיפות = 
| צייט זאנע = CET (UTC+1)
| אתר אינטרנט = 
| מאפע = 
| פרטימדיקע מאפע = 
| לאקאציע מאפע = 
| סטאטיסטיק = 
}}[[טעקע:Lilla Bommen in Gothenburg.jpg|קליין|250px|געטעבארג]]
[[טעקע:Göteborg in Sweden.png|קליין|250px]]'''געטעבארג''' ({{שפראך-sv|Göteborg}} אויך באקאנט אויף ענגליש אלס &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;Gothenburg) איז די צווייט גרעסטע שטאט אין [[שוועדן]], נאך [[שטאקהאלם]], און איינע פון די וויכטיגסטע האנדלס, אינדוסטריעלע און פארקער צענטערס אין [[סקאנדינאוויע]]. די שטאט געפינט זיך אויפן מערב ברעג פון שוועדן ביים אויסגאס פון דעם [[גאטא טייך]] אין דעם [[קאטעגאט ים]] (Kattegat) , און איר נאטירלעכער פארט האט במשך פון הונדערטער יארן געשפילט א צענטראלע ראלע אין שוועדנס עקאנאמישע אנטוויקלונג.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica, &quot;Gothenburg&quot;, https://www.britannica.com/place/Gothenburg&lt;/ref&gt;

געטעבארג איז געגרינדעט געווארן אין יאר [[1621]] דורך קעניג [[גוסטאוו דער צווייטער אדאלף]] (Gustav II Adolf), מיטן ציל צו שאפן א שטארקן האנדלס צענטער אויפן מערב ברעג פון לאנד און צו פארזיכערן שוועדנס צוטריט צום ים.&lt;ref&gt;Nationalencyklopedin, Göteborg, https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/lång/göteborg&lt;/ref&gt; במשך פון די קומענדיגע יארהונדערטער האט די שטאט זיך אנטוויקלט פון א פעסטונג שטאט צו איינע פון די וויכטיגסטע פארט שטעט אין צפון אייראפע.

== נאמען ==
דער שוועדישער נאמען &quot;Göteborg&quot; ווערט אין אסאך שפראכן איבערגעזעצט אדער אנגערופן אלס &quot;גאטענבורג&quot; אדער &quot;גאטענבערג&quot;. אין אידיש ווערט געווענליך באנוצט דער נאמען '''געטעבארג''', וועלכער איז נאענט צום אריגינאלן שוועדישן אויסלייג.

== געאגראפיע ==
געטעבארג געפינט זיך אויפן מערב ברעג פון שוועדן, וואו דער גאטא טייך פליסט אריין אינעם קאטעגאט ים. דיס האט געמאכט די שטאט פאר א נאטירלעכן צענטער פאר ים האנדל, שיף פארקער און אינטערנאציאנאלע פארבינדונגען.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica, &quot;Gothenburg&quot;, https://www.britannica.com/place/Gothenburg&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==
די שטאט איז אפיציעל געגרינדעט געווארן אין [[1621]] דורך קעניג [[גוסטאוו דער צווייטער אדאלף]] (Gustav II Adolf). אין די ערשטע יארן זענען אסאך האלענדישע אינזשענירן און סוחרים געקומען קיין געטעבארג, און זיי האבן געהאלפן פלאנירן די שטאט לויט די דעמאלטסדיגע מאדערנע קאנאלן און גאסן.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica, &quot;Gothenburg&quot;, https://www.britannica.com/place/Gothenburg&lt;/ref&gt;

אין דעם זיבעצנטן און אכצנטן יארהונדערט איז געטעבארג געווארן דער הויפט פארט פאר שוועדנס אינטערנאציאנאלן האנדל. די [[שוועדישע איסט אינדיע קאמפאני]], וועלכע איז געגרינדעט געווארן אין [[1731]], האט געהאט איר הויפטקוואטיר אין דער שטאט און האט געפירט ברייטע האנדלס באציאונגען מיט [[אזיע]].&lt;ref&gt;Swedish East India Company, https://www.soic.se/en&lt;/ref&gt;

אין דעם ניינצנטן און צוואנציגסטן יארהונדערט האט די שטאט דורכגעמאכט א שנעלע אינדוסטריעלע אנטוויקלונג. שיף בויעריי, פאבריקן און פאבריקאציע פון שווערע מאשינען האבן געשאפן טויזנטער ארבעטס פלעצער, און געטעבארג איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינדוסטריעלע שטעט אין שוועדן.

== עקאנאמיע ==
די עקאנאמיע פון געטעבארג איז באזירט אויף פארשידענע געביטן, אריינגערעכנט:

* ים האנדל און פארט אקטיוויטעטן
* אינדוסטריע און פאבריקאציע
* אויטאמאביל פראדוקציע
* טעכנאלאגיע
* פארשונג און העכערע בילדונג

דער פארט פון געטעבארג איז דער גרעסטער פארט אין שוועדן און באהאנדלט א גרויסן טייל פון לאנד'ס אימפארט און עקספארט.&lt;ref&gt;Port of Gothenburg, https://www.portofgothenburg.com/&lt;/ref&gt;

== טראנספארט ==
געטעבארג פארמאגט א ברייט אנטוויקלטע טראנספארט סיסטעם. די שטאט איז פארבונדן מיט אנדערע טיילן פון שוועדן דורך באנען, שאסייען און לופט פארקער. דער לאקאלער טראנספארט באשטייט פון טראמען, באסן און פעריס, און דער טראם סיסטעם ווערט גערעכנט צווישן די גרעסטע אין סקאנדינאוויע.&lt;ref&gt;Västtrafik, https://www.vasttrafik.se/&lt;/ref&gt;

== בילדונג ==
אין געטעבארג געפינען זיך עטליכע וויכטיגע העכערע בילדונגס אינסטיטוציעס. די גרעסטע איז דער אוניווערסיטעט פון געטעבארג, וואס איז איינע פון די גרעסטע אוניווערסיטעטן אין שוועדן.&lt;ref&gt;University of Gothenburg, https://www.gu.se/en&lt;/ref&gt;

== קולטור ==
געטעבארג פארמאגט א רייכע קולטורעלע לעבן מיט מוזייען, טעאטערס, מוזיק אינסטיטוציעס און יערליכע פעסטיוואלן. די שטאט איז אויך באקאנט פאר אירע גרינע פארקן און קולטור אינסטיטוציעס, וועלכע ציען יעדעס יאר אסאך באזוכער.

== וועבלינקען ==

* [http://www.goteborg.se/wps/portal/ אפיציעלע וועבזייט]
{{רעפערענצן}}

*
[[קאַטעגאָריע:שטעט אין שװעדן]]</text>
      <sha1>s7afcaxijybniyo3tnsxs4hefee6xu4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>קאראטשי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38132</id>
    <revision>
      <id>601728</id>
      <parentid>479012</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1662" sha1="5n9y045tpgdtzkflfrk7rtvvhwyi8vr" xml:space="preserve">
{{באצירק}}

'''קאַראַטשי''' ({{שפראך-ur|کراچی}}; {{שפראך-en|Karachi}}) איז די גרעסטע [[שטאט]] פון [[פאקיסטאן]]. די שטאט איז דער פינאנציעלער און האנדלס־צענטער פון פאקיסטאן. ער האט צוויי חשובע פארטן. די שטאט געפינט זיך אויפן בארטן פונעם [[אראבישער ים|אראבישן ים]] מערב פונעם [[אינדוס]] דעלטע. 
זיין באפעלקערונג איז אומגעפער 12 מיליאן, אזוי איז ער די דריטע גרעסטע שטאט אין דער וועלט, נאך [[שאנכיי]] און [[מומביי]].

== היסטאריע ==
די [[בריטישע מזרח אינדיע געזעלשאפט]] האט איינגענומען די שטאט אין 1839. אין 1843 איז זי אנעקסירט געווארן צו [[אינדיע]] צוזאמען מיטן [[סינדה]]. נאכדעם איז קאראטשי געווארן די הויפטשטאט פון סינדה. ווען פאקיסטאן איז געווארן זעלבשטענדיק אין 1947 איז קאראטשי געווארן די ערשטע הויפטשטאט.

== קלימאט ==
קאראטשי האט א טרוקענעם קלימאט, מיט נישט מער ווי 250 מ&quot;מ רעגן א יאר.

== ספארט ==
דער הויפט ספארט אין קאראטשי אין [[קריקעט]].

{{גרעסטע שטעט אין דער וועלט}}
{{אזיע-געא-שטומף}}

[[קאַטעגאָריע:פאקיסטאן]]
[[קאַטעגאָריע:שטעט אין אזיע]]
[[קאַטעגאָריע:פארט שטעט]]</text>
      <sha1>5n9y045tpgdtzkflfrk7rtvvhwyi8vr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>טוינעץ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41246</id>
    <revision>
      <id>601748</id>
      <parentid>479445</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T21:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1371" sha1="jkfyib3eaqf4ihdvkhvfnp3vp4b99kq" xml:space="preserve">{{יתום}}
{{Taxobox
| name = טוינעץ
| image = {{#אייגנשאפט:p18}}
| image_width = 250px
| image_caption = א טוינעץ נעמט איין א פליג
| regnum = [[פלאנצן]]
| divisio = [[בליענדיקע פלאנצן]]
| classis = [[איידיקאטן]]
| ordo = [[Caryophyllales]]
| familia = [[Droseraceae]]
| genus = ''[[Drosera]]''
| species = '''''D. capensis'''''
| binomial = ''Drosera capensis''
| binomial_authority = [[קארל פאן לינע|.L]]
}}
דער '''טוינעץ''' איז א [[פלאנץ]] פון עטליכע צענדליגע סארטן פארשפרייט איבער די גאנצער וועלט איבערהויפט [[אויסטראליע]], ער פארמאגט לאנגע שטעקעלעך באדעקט מיט קליינטשיגע הערעלעך וואס האבן אויפן שפיץ א קליין טראפל קלעפעדיגע זאפט, וואס איז גלוסטיג פאר [[פליג]]ן און אנדערע קליינע [[אינסעקט|אינסעקטן]], ווען א פליג לאנדעט אויף א שטעקעלע ווערט עס פארקלעפט אין די זאפט און פארדייעט פון דעם טוינעץ.

== וועבלינקען ==
{{קאמאנסקאט|{{#אייגנשאפט:p373}}}}

[[קאַטעגאָריע:פלאנצן]]
[[קאַטעגאָריע:אפריקע]]
{{ביאלאגיע-שטומף}}</text>
      <sha1>jkfyib3eaqf4ihdvkhvfnp3vp4b99kq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יידיש עטימאלאגיע</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41260</id>
    <revision>
      <id>601750</id>
      <parentid>577684</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T22:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* אונגאריש */</comment>
      <origin>601750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4178" sha1="pssf50jflroxk9duduuot2pjtnjzl0o" xml:space="preserve">דאס איז א ליסטע פון '''[[יידיש]]ע ווערטער וואס שטאמען פון שפראכן אנדערש ווי [[דייטשיש|דייטש]] אדער [[העברעאיש]]'''.

*א ? פאר א ווארט צייגט אז די אפשטאם איז א ספק,
*א ? נאך א ווארט און באהאפטן צו א שפראך צייגט אז די ווארט קומט מעגליך פון א צווייטן שפראך

==העלפט ארויס==
אויב ווייסט איר די שטאם פון א ווארט ביטע אריינשרייבן אין איר ארט
*[[דיאספער]]
*[[סטעליע]] די נענסטע איז בעלארוסיש Столь סטאל.

==סלאוויש==
*הארעוואניע ~ 
*[[וואלוטע]] ~ Valuta דייטש
*[[כראפן]] ~ 
*[[כריין]] ~ хрін
*[[פלייצע]] ~ דייטש Plätze
*[[צוויבל]] ~ דייטש Zwiebel
*[[קעשענע]] ~ דייטש Käschene
*[[רעקלאמע]] ~ דייטש Reklame
*[[שמאטע]] ~ דייטש Schmatte
*[[זייגער]] ~ דייטש Zeiger
*[[פירמע]] ~ דייטש Firma

==פויליש==
*[[אינדיק]] ~ indyk
*[[אלייע]] ~ aleja
*[[בולקע]] ~ bułka
*[[באנקנאט]] ~ 
*[[גארן]] ~ 
*[[דראפען]] ~ פון דראפינא א לייטער
*[[יאגדע]] ~ jagoda
*[[יארמלקע]] ~ jarmułka
*[[נודניק]] ~ nudnik
*[[סאווע]] ~ sowa
*[[סופיט]] ~ sufit
*[[סטאדע]] ~ stado
*[[פאדלאגע]] ~ podłoga
*[[פאוואליע]] ~ powoli
*[[פארעוו]] ~ 
*[[קראליק]] ~ królik
*[[קראכמאל]] ~ krochmal
*[[שפיטאל]] ~ szpital
*[[שקאלע]] ~ szkoła

==רוסיש==
*
*[[גראבליע]] ~ 
*[[טשייניק]] ~ (чайник (cháynik
*[[סאמאוואר]] ~ самовар (samovár)
*[[פלימעניצע]] ~ племянница (plemyannitsa) 
*[[פלימעניק]] ~ племянник (plemyannik)
*[[שאבלאן]] ~ 
*[[טשערעפאכע]] ~ черепаха (cherepakha)

==אוקראיניש==
*[[מאטיל]], ~ метелик (metelyk)
*[[פאמידאר]] ~ помідор 
*[[קלייט]]
*[[קלייטניק]]

==רומעניש==
*[[הארא]] horă
*[[פאסטעך]] ~ păstec
*[[פאפוטשן]] ~ papuci

==אונגאריש==
* [[בודזשי]] ~ bugyi
* [[באטשי]] ~ [[פעטער]] (אדער סתם א עלטערע מענטש) bácsi 
* [[בעקיטשע]] ~ bekecs
* [[גולאש]] ~ gulyás
* [[טשאווארגאו]] ~ csavargó
* [[שפילקע|טשאָט]] ~ csat
* [[פאלאטשינטא]] ~ palacsinta
* [[פאנדזשעלאו]] ~ pongyola
* [[פאשיט]] ~ פויליש pasztet רוסיש/אוקראיניש паштет.
* [[קאטשעניו]] ~ Kocsonya
* [[קריגל|קאנטשאָו]] ~ 
* [[קאקאש]] ~ 
* [[לעטשא|לעטשאָ]] ~  lecsó
*

==[[האלענדיש]]==
*[[יאספער]]

==פראנצויזיש==
*[[בילעט]] ~ billet
*[[בעטאן]] ~ Beton
*[[בריוו]] ~ Brief (אלטע פראנצויזיש)
*[[בענטשן]]
*[[זופ]] ~ Souppe (אלטע פראנצויזיש)
*[[טאנטע]] ~ Tante
*[[טשאלנט]]
*[[ליינען]] ~ Leyer (אלטע פראנצויזיש)
*[[לעוואר]]
*[[קאנווערט]] ~ converte
*[[שאל]] ~ French châle

==איטאליעניש==

* [[באלקאן]] ~ balcone

==אראביש==
*[[כאלאט]]
*[[כאלווא]]
*[[כאריף]]
*[[כומוס]]
*[[סאלאט]]
*[[פיטא]]

==טערקיש==
*[[ארבוז]]
*[[טולפאן]] ~ tülbend
*[[כאלאקע]]
*[[ראדאקראניט]]

==פערסיש==
* [[אראנדזש]]  ~ 
* [[דיוואן]] ~ dīwān
* [[טורבאן]] ~ 
* [[לילא]] ~ nīlak
* [[מושקאט]] ~ 
* [[פידזשאמע]] ~ 
* [[פערדזשעך]] ~ 
* [[נאפט]] ~ naft (نفت,)
* [[צוקער]] ~ German Zucker
* [[קאפטן]] ~ פערסיש khaftān (خفتان) טערקיש kaftan
* [[קאראוואן]] ~ kārvān (کاروان)
* [[שאל]] ~ šāl (شال)
==מאדערנע העברעאיש==
*[[בחינה]]
*[[בסדר]]
*[[הצלחה]]
*[[כתה]]
*[[שאבאטאן]]

==טשעכיש==
*סקלאד
*פאליצע
*פאמעלאך פון פאמאלי
*פאסיק

==סלאוואקיש==
==לאטייניש==
==גריכיש==


[[קאטעגאריע:יידיש]]</text>
      <sha1>pssf50jflroxk9duduuot2pjtnjzl0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>פראספעקט פארק</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41318</id>
    <revision>
      <id>601738</id>
      <parentid>588558</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T20:30:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1739" sha1="9o69tqki5gxr9q5sxglvlck39x0fmev" xml:space="preserve">{{coord|40.66143|N|73.97035|W|format=dms|region:US_type:landmark|display=title}}
[[File:אריינגאנג_צו_פראספעקט_פארק_2014-05-30_06-20.jpg|קליין|אריינגאנג צו פראספעקט פארק]]

'''פראספעקט פארק''' איז א 585 אקער פארק אין [[ברוקלין]], [[ניו יארק]], וואס געפונט זיך נעבן [[ברוקלין באטאנישער גארטן]] אין דעם [[פארק סלאופ]], [[קרוין הייטס]], [[דיטמאס פארק]] געגנטן.

די פארק איז געבויט געווארן דורך פֿרעדריק ל. אלמסטעד און קאלווערט וואוקס אין יאר 1867 נאך דעם וואס זיי האבן פארענדיגט בויען [[צענטראל פארק]] אין [[מאנהאטן]].

אַלע סאָרט מענטשן, אַרײנגערעכנט פֿיל אידישע משפחות, קומען אין פּראספעקט פאַרק, ספּעציעל פון דערנעבנדיגע געגנטן אַזוי װי [[בארא פארק|באָראָ פאַרק]]. אין די זומער קען מען זען קאַטשקעס, אין פֿרילינג שפּראָצן קאַרשבלי רויזע בלימעלעך. א סך קומען זיך צוזאַם מאַכן פּיקניקס אױפֿן גראָז, װיאױך פֿאָרן מענטשן אַרום מיט בּיציקלעך. 

אינמיטן זומער זענען דאָ קאָנצערטן װאו פּראָפֿעציאָנעלער שפּילן, זינגען און טאַנצן.

== וועבלינקען ==
{{קאמאנסקאט|{{#אייגנשאפט:p373}}}}{{ברוקלין}}
[[קאַטעגאָריע:פארקן]]
[[קאַטעגאָריע:ברוקלין]]
{{געא-שטומף}}</text>
      <sha1>9o69tqki5gxr9q5sxglvlck39x0fmev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אוניווערסיטעט פון קעמברידזש</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43138</id>
    <revision>
      <id>601727</id>
      <parentid>552164</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16494" sha1="5pe91z77scg3r20as8okikxpjd5ek01" xml:space="preserve">{| border=&quot;1&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; width=&quot;250&quot; style=&quot;margin:0.5em 0 1em 0em; margin-right:1.5em; background:#f9f9f9; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; font-size:95%; clear:right&quot;
|+&lt;big&gt;'''אוניווערסיטעט פון קעמברידזש'''&lt;/big&gt;
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |[[טעקע:University_of_Cambridge_coat_of_arms.svg|234x234פיקס]]
|-
|'''נאמען:'''
|אוניווערסיטעט פון קעמברידזש
|-
|'''אריגינעלער נאמען:'''
|University of Cambridge
|-
|'''טיפ:'''
|פובליק אוניווערסיטעט
|-
|'''געגרינדעט:'''
|ארום 1209
|-
|'''לאקאציע:'''
|קעמברידזש, ענגלאנד
|-
|'''לאנד:'''
|פאראייניגטע קעניגרייך
|-
|'''פרעזידענט:'''
|
|-
|'''וועבזייטל:'''
|
|}
[[טעקע:King's_College_Chapel_Cambridge.jpg|רעכטס|קליין|333x333פיקס|קינגס קאלעדזש טשאפל, איינע פון די באקאנטסטע געביידעס פונעם אוניווערסיטעט]]
'''אוניווערסיטעט פון קעמברידזש''' (University of Cambridge) איז איינע פון די עלטסטע און מערסט אנגעזענע אוניווערסיטעטן אין דער וועלט. ער געפינט זיך אין דער שטאט [[קעמברידזש]] אין ענגלאנד און איז א הויפט צענטער פאר העכערע בילדונג, וויסנשאפט, פארשונג און קולטור.

דער אוניווערסיטעט איז געגרינדעט געווארן ארום יאר [[1209]] דורך געלערנטע וואס האבן פארלאזט דעם [[אוניווערסיטעט פון אקספארד]]. במשך פון הונדערטער יארן האט קעמברידזש געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון וויסנשאפט, מאטעמאטיק, פילאזאפיע, ליטעראטור און פארשידענע אנדערע תחומים. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=History of the University of Cambridge|url=https://www.cam.ac.uk/about-the-university/history}}&lt;/ref&gt;

קעמברידזש באשטייט פון מערערע זעלבסטשטענדיגע קאלעדזשן וואס פארמאגן אייגענע געביידעס, פארוואלטונגען און טראדיציעס. דער סיסטעם פון קאלעדזשן איז איינע פון די הויפט אייגנשאפטן פונעם אוניווערסיטעט און גיט סטודענטן א נאנטע אקאדעמישע און געזעלשאפטליכע סביבה.

== היסטאריע ==

=== גרינדונג און די ערשטע יארן ===
אין יאר 1209 האבן געלערנטע פון [[אקספארד]] זיך באזעצט אין [[קעמברידזש]] נאכן פארלאזן זייער פריערדיגע שטאט צוליב פארשידענע קאנפליקטן. די נייע געלערנטע קהילה האט זיך מיט דער צייט אנטוויקלט אין דעם וואס איז געווארן דער אוניווערסיטעט פון קעמברידזש.

אין יאר [[1231]] האט דער ענגלישער קעניג [[הענרי דער דריטער]] געגעבן דעם אוניווערסיטעט באזונדערע רעכטן און שוץ, וואס האט געהאלפן פארפעסטיגן זיין סטאטוס אלס א הויפט צענטער פון לערנען. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=University of Cambridge History|url=https://www.cam.ac.uk/about-the-university/history}}&lt;/ref&gt;

במשך פון די מיטל אלטער יארן האט דער אוניווערסיטעט זיך פארברייטערט דורך די גרינדונג פון קאלעדזשן, וועלכע האבן צוגעשטעלט וואוינונגען, לערנען און פינאנציעלע שטיצע פאר סטודענטן.

== דער קאלעדזש סיסטעם ==
[[טעקע:Cmglee Cambridge Trinity College Great Court.jpg|קליין|דער גרויסער הויף פון טריניטי קאלעדזש, איינע פון די גרעסטע קאלעדזשן אין קעמברידזש]]
איינס פון די באזונדערע אייגנשאפטן פונעם אוניווערסיטעט פון קעמברידזש איז זיין קאלעדזש סיסטעם. דער אוניווערסיטעט איז צוזאמענגעשטעלט פון מערערע קאלעדזשן, וואס יעדער איינער האט אייגענע געביידעס, פארוואלטונג, פינאנציעלע מיטלען און אקאדעמישע טראדיציעס.

די קאלעדזשן זענען פאראנטווארטליך פאר א גרויסן טייל פון דער טעגלעכער לעבן פון די סטודענטן. זיי צושטעלן וואוינונגען, עסצימערן, לערנען צימערן און א אקאדעמישע סביבה דורך קליינע לערנען גרופעס און פערזענליכע באגלייטונג פון לערער. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Colleges and Departments|url=https://www.cam.ac.uk/colleges-and-departments}}&lt;/ref&gt;

צווישן די עלטסטע און מערסט באקאנטע קאלעדזשן געפינען זיך [[קינגס קאלעדזש]], [[טריניטי קאלעדזש]] און [[סעינט דזשאנס קאלעדזש]]. די קאלעדזשן האבן במשך פון הונדערטער יארן געשפילט א צענטראלע ראלע אין דער געשיכטע פונעם אוניווערסיטעט.

== וויסנשאפט און פארשונג ==
[[טעקע:Sir Isaac Newton by Sir Godfrey Kneller, Bt.jpg|קליין|[[אייזיק ניוטאן]], איינער פון די באקאנטסטע געלערנטע וואס האבן געלערנט אין קעמברידזש]]
אוניווערסיטעט פון קעמברידזש האט געהאט א גרויסע השפעה אויף דער אנטוויקלונג פון וויסנשאפט און פארשונג. במשך פון די הונדערטער יארן האבן פילע באקאנטע געלערנטע דארט געלערנט און געארבעט אין פארשידענע תחומים ווי [[מאטעמאטיק]], [[פיזיק]], [[ביאלאגיע]] און [[כעמיע]].

איינער פון די מערסט באקאנטע פערזענליכקייטן פארבונדן מיט קעמברידזש איז [[אייזיק ניוטאן]], וואס האט געלערנט אין טריניטי קאלעדזש אין די 17טע יארהונדערט און האט אנטוויקלט וויכטיגע טעאריעס אין פיזיק און מאטעמאטיק.

אין דער 19טער יארהונדערט האט [[טשארלס דארווין]] געלערנט אין קעמברידזש, פאר ער האט אנטוויקלט זיין באקאנטע ארבעט איבער דער אנטוויקלונג פון מינים. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=University of Cambridge Notable Alumni|url=https://www.cam.ac.uk/about-the-university/famous-cambridge-people}}&lt;/ref&gt;

אין דער מאדערנער תקופה איז קעמברידזש געווארן א הויפט צענטער פאר פארשונג אין נאטור וויסנשאפטן, טעכנאלאגיע, מעדיצין און קאמפיוטער וויסנשאפט. דער אוניווערסיטעט האט אויך געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון מאדערנע טעכנאלאגיע און וויסנשאפטלעכע מעטאדן.

== באקאנטע געלערנטע און פערזענליכקייטן ==
[[טעקע:Charles_Darwin_portrait.jpg|רעכטס|קליין|351x351פיקס|[[טשארלס דארווין]], איינער פון די באקאנטע פערזענליכקייטן פארבונדן מיט קעמברידזש]]
איבער די יארן זענען פילע באקאנטע פערזענליכקייטן געווען פארבונדן מיט דעם אוניווערסיטעט. צווישן זיי געפינען זיך וויסנשאפטלער, שרייבער, פאליטיקער און פירער פון פארשידענע לענדער.

צווישן די באקאנטע פערזענליכקייטן זענען:

* [[אייזיק ניוטאן]] — מאטעמאטיקער און פיזיקער.
* [[טשארלס דארווין]] — נאטורפארשער און אנטוויקלער פון דער טעאריע איבער די אנטוויקלונג פון מינים.
* [[סטיווען האקינג]] — פיזיקער וואס האט געארבעט אויף קאסמאלאגיע און שווארצע לאכער.
* [[אלן טיורינג]] — מאטעמאטיקער און איינע פון די הויפט פערזענליכקייטן אין דער אנטוויקלונג פון קאמפיוטער וויסנשאפט.
* [[גלעד צוקערמאן]], ישראלישער לינגוויסט, שפראכן-אויפלעבער, מומחה אויף דער יידישער און העברעישער שפראך, קולטור און אידענטיטעט.

דער אוניווערסיטעט האט אויך ארויסגעברענגט פילע בריטישע און אינטערנאציאנאלע פירער, אריינגערעכנט פרעמיער מיניסטארן, דיפלאמאטן און רעגירונג פערזענליכקייטן.

== דער אוניווערסיטעט אין דער מאדערנער תקופה ==
אין די 20סטע און 21סטע יארהונדערטער האט קעמברידזש ווייטער פארברייטערט אירע אקאדעמישע און פארשונג פראגראמען. דער אוניווערסיטעט האט אויפגעשטעלט נייע צענטערן פאר וויסנשאפט, טעכנאלאגיע און מעדיצינישע פארשונג.

היינט איז דער אוניווערסיטעט פון קעמברידזש איינער פון די מערסט אנגעזענע העכערע בילדונג אינסטיטוציעס אין דער וועלט. ער באשטייט פון מערערע קאלעדזשן, א גרויסע צאל אקאדעמישע אפטיילונגען און א ברייטע אינטערנאציאנאלע קהילה פון סטודענטן און פארשער. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=University of Cambridge Facts and Figures|url=https://www.cam.ac.uk/about-the-university/facts-and-figures}}&lt;/ref&gt;

== בילדונג און אקאדעמישע סטרוקטור ==
[[טעקע:The Senate House - geograph.org.uk - 1084992.jpg|קליין|דער סענעט הויז פון אוניווערסיטעט פון קעמברידזש, וואו אפיציעלע אוניווערסיטעט צערעמאניעס ווערן אפגעהאלטן]]
דער אוניווערסיטעט פון קעמברידזש איז צוזאמענגעשטעלט פון א צענטראלע אוניווערסיטעט פארוואלטונג און א גרופע פון זעלבסטשטענדיגע קאלעדזשן. די הויפט אוניווערסיטעט אינסטאנצן זענען פאראנטווארטליך פאר פארשונג, אקאדעמישע סטאנדארטן און פארשידענע צענטערן, בשעת די קאלעדזשן פארזארגן א גרויסן טייל פון דער טעגלעכער סטודענט לעבן.

די לערנען ווערט צעטיילט צווישן פארשידענע דעפארטמענטס, וואס באהאנדלען תחומים ווי נאטור וויסנשאפט, [[אינזשעניריע]], [[מעדיצין]], [[געזעץ]], [[היסטאריע]], [[שפראך|שפראכן]] און געזעלשאפט וויסנשאפטן.

א באזונדערע שטריך פון קעמברידזש איז דער סיסטעם פון פערזענליכע באגלייטונג, באקאנט אלס &quot;סופערוויזיע&quot;, וואו סטודענטן ארבעטן אין קליינע גרופעס אונטער דער הדרכה פון א לערער אדער פארשער. דער אופנים פון לערנען איז געווארן איינע פון די באקאנטע סימנים פונעם אוניווערסיטעט. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Teaching and Learning at Cambridge|url=https://www.cam.ac.uk/about-the-university/teaching-and-learning}}&lt;/ref&gt;

== ביבליאטעקן און פארשונג צענטערן ==
[[טעקע:CAMBRIDGE 005.JPG|קליין|דער אוניווערסיטעט ביבליאטעק פון קעמברידזש]]
דער אוניווערסיטעט פארמאגט א גרויסע נעץ פון [[ביבליאטעק|ביבליאטעקן]] און פארשונג צענטערן. די [[אוניווערסיטעט ביבליאטעק פון קעמברידזש]] איז איינע פון די גרעסטע אקאדעמישע ביבליאטעקן אין דער פאראייניגטער קעניגרייך און האלט מיליאנען ביכער, מאנוסקריפטן און אנדערע היסטארישע דאקומענטן.

די ביבליאטעק פארמאגט אויך אלטע שריפטן און זעלטענע זאמלונגען וואס דינען פאר פארשער פון איבער דער וועלט. אירע זאמלונגען נעמען אריין היסטארישע דאקומענטן פון פארשידענע תקופות און קולטורן. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cambridge University Library|url=https://www.lib.cam.ac.uk/about-library}}&lt;/ref&gt;

== פרסים און דערגרייכונגען ==
דער אוניווערסיטעט פון קעמברידזש האט געהאט א גרויסע ראלע אין דער וועלט פון וויסנשאפט און קולטור. פילע פארשער און געלערנטע וואס זענען פארבונדן מיט קעמברידזש האבן באקומען אינטערנאציאנאלע אנערקענונגען, אריינגערעכנט די [[נאבעל פרייז]].

איבער די יארן האבן הונדערטער מענטשן וואס זענען פארבונדן מיט קעמברידזש באקומען נאבעל פרייזן אין פיזיק, כעמיע, מעדיצין, ליטעראטור און עקאנאמיע. דער צאל האט געמאכט דעם אוניווערסיטעט איינע פון די מערסט סוקסעספולע אקאדעמישע אינסטיטוציעס אין דער וועלט אין דעם געביט. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nobel Prize Winners at Cambridge|url=https://www.cam.ac.uk/about-the-university/famous-cambridge-people/nobel-laureates}}&lt;/ref&gt;

== פארבינדונגען מיט דער אידישער וועלט ==
דורכאויס די היסטאריע האבן אויך אידישע געלערנטע, סטודענטן און פארשער געהאט א טייל אין דעם אוניווערסיטעט פון קעמברידזש. אידישע סטודענטן האבן זיך באטייליגט אין פארשידענע אקאדעמישע תחומים, און אין קעמברידזש זענען פאראן פארשונג צענטערן וואס באהאנדלען היסטאריע, שפראכן, קולטור און אנדערע געביטן וואס האבן א שייכות צו דער אידישער געשיכטע.

דער אוניווערסיטעט האט אויך פארשידענע זאמלונגען פון מאנוסקריפטן און היסטארישע דאקומענטן וואס זענען פארבונדן מיט דער אידישער טראדיציע און מיט דער געשיכטע פון אידן אין פארשידענע לענדער.

== אינטערנאציאנאלע ראנג און איינפלוס ==
אין דער היינטיגער תקופה ווערט דער אוניווערסיטעט פון קעמברידזש אפט גערעכנט צווישן די בעסטע אוניווערסיטעטן אין דער וועלט. ער ציט צו סטודענטן און פארשער פון פילע לענדער און האלט פארבינדונגען מיט אוניווערסיטעטן, פארשונג אינסטיטוציעס און וויסנשאפטלעכע ארגאניזאציעס איבער דער וועלט.

דער אוניווערסיטעט האט געהאט א ברייטע השפעה אויף וויסנשאפט, טעכנאלאגיע, פאליטיק און קולטור, און זיינע בוגרים האבן געשפילט וויכטיגע ראלעס אין פארשידענע געביטן.{{רעפערענצן}}
[[קאַטעגאָריע:אוניווערסיטעטן]]
[[קאַטעגאָריע:ענגלאנד]]</text>
      <sha1>5pe91z77scg3r20as8okikxpjd5ek01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ציפורי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48851</id>
    <revision>
      <id>601713</id>
      <parentid>582911</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T16:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20906" sha1="jwqdwakpx7pdedqrb4exno56cme2vdu" xml:space="preserve">{{יתום}}{{באצירק}}[[טעקע:ZIPORI AERIAL.JPG|קליין|מרכז| ציפורי שבגליל]]
'''ציפורי''' איז געווען א שטאט אין [[אונטער גליל]] פון [[ארץ ישראל]], צפון מערב פון דער היינטיגער שטאט [[נצרת]] אומגעפער פיר קילאמעטער.

א [[יהודים|יידישע]] שטאט האט עקזיסטירט דארט פון דער תקופה פון די [[חשמונאים]] ביזן 5טן יארהונדערט, און יידן האבן נאך געוואוינט אין דעם געגנט ביזן 10טן יארהונדערט. די שטאט האט א ספעציעלן חשיבות אין דער יידישער היסטאריע, ווייל אין ציפורי זענען געווען טעטיג עטלעכע פון די הויפט תנאים פון דער [[משנה]], דארט האט [[רבי יהודה הנשיא]] געפירט דעם [[סנהדרין]], אן דארט האט ער געשלאסן די [[משנה]]. די שטאט ווערט דערמאנט א סך מאל דורך [[חז&quot;ל]].

== היסטאריע ==
די ערשטע אנטדעקונגען פון דער שטאט גייען צוריק צו [[פערסישע אימפעריע]] צייטן, ווען געציילטע ארטיקלען געפונען זענען דאטירט צו יענער עפאכע. ס'מערהייט ארכעאלאגישע ערפינדונגען אויפן היסטארישן ארט, דאטירן אנהייב רוימישע צייטן און ציען זיך ביז נאך דעם איבערגאנג פון דעם גליל ראיאן פון דער [[ביזאנטישע אימפעריע|ביזאנטישער אימפעריע]] צו די [[אראבער]].

די שטאט געפינט זיך אויף א בארג [[אקראפאליס]], ווען אין לויף פון די יארן זענען צוגעלייגט געווארן נייע געגנטער צו דער שטאט אויף די זייטן פונעם בארג, אנגעהויבן אין די פריע רוימישע צייטן דורך [[הורדוס]] און זיין משפחה און שפעטערע תקופות ווי נאך דעם [[חורבן בית המקדש]] דורכאויס די רוימישע צייטן פון נאך דעם [[בית המקדש|צווייטן בית המקדש]].

דאס ערשטע מאל וואס ציפורי ווערט דערמאנט דורך סיי וועלכן אידישן מקור, איז דורך [[יוסף בן מתתיהו]] אין זיין בוך אויף אידישער היסטאריע, ״קדמוניות היהודים״. ווען [[ינאי המלך]] פון די [[חשמונאים]] דינאסטיע, האט אטאקירט [[עכו]] און דער קעניג פון [[קיפראס]] תלמי, איז געקומען צו הילף פאר די איינוווינער פון יענער שטאט. תלמי האט אונטערגענומען אן אפענסיווע אינעם גליל, ער האט מיט זיין ארמיי אנגעגריפן די שטאט ציפורי, אבער האט זיי נישט געקענט בייקומען. 

לויט ווי יוסף בן מתתיהו שרייבט, איז די שטאט געווען א טייל פון די [[קנאים]], אן אידעאלאגיע שטארק אנוועזנד אין די ראיאן, און האט טיילגענומען אין עטליכע אויפשטאנדן קעגן די רוימער און זייערע פארשטייער, צוליב נאציאנאליסטישע און רעליגיעזע געפילן. ווען [[מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער]] האט אנגעפירט רעוואלט קעגן זיין פעטער [[יוחנן הורקנוס דער צווייטער]], האט הורדוס מיט די הילף פון א רוימישע מיליטער איינגענומען די שטאט אין א שניי שטורעם, און באשטימט די שטאט אלס זיין הויפטשטאט פונעם גליל, וואו ער איז דערנאך געווארן הערשער, אין יאר 37 פארן ציילונג.

אין יאר 4 פאר דער ציווילער ציילונג, איז הורדוס געשטארבן, ער האט פארטיילט זיין מלוכה צו זיינע קינדער, ווען דער גליל האט געזאלט אריבערגיין בירושה צו זיין זון [[הורדוס אנטיפס]]. א רעוואלט האט אויסגעבראכן און דער רוימישער פראקוראטאר פון סיריע, ווארוס, האט אונטערדרוקט די אויפשטענדלער, לויט יוסיפון האט ער פארברענט די שטאט און די איבערלעבער האט ער פארקויפט צו קנעכטשאפט. אנטיפס האט געשטעלט ציפורי פאר זיין הויפטשטאט, ביז יאר 20 ביים גרינדונג פון [[טבריה]], ווען דאס האט ער זיך אריבערגעצויגן צום ניי געגרינדעטן שטאט און די טיטל פון הויפטשטאט איז אריבער צו די נייע שטאט. ערשט אין יאר 61, איז די שטאט אריבער צו [[אגריפס דער צווייטער]], וועלכע האט אריבערגעפירט די ארכיוון און צענטראלע באנק צוריק קיין ציפורי און די שטאט איז ווידעראמאל געווארן הויפטשטאט פון גליל.

ביי די [[גרויסע יידישע רעוואלט]], אנגעהויבן אין יאר 66, האט ציפורי זיך געהאט ארויסגעשטעטלט קעגן דעם אויפשטאנד, זיי האבן אריינגעלאזט [[אספסיינוס]] אין שטאט און געבעטן זיין שוץ קעגן די אויפשטענדלער אינעם גליל. א דאנק זייער שטיצע פאר רוים, האט די שטאט ערהאלטן אנערקענונג אלס '''פאליס''' און האט אין יאר 67 אדער 68 אנגעהויבן גיסן [[מטבעות]]. די אפציעלע פאזיציע האט די שטאט אויסגענוצט אויף פארברייטערן די שטאט, מיט א צאל אונטערנעמונגען וואס זענען קענטליך אינעם שטאט ביז היינט, א רוימישע שטאט מיט בעדער און אקוואדוקטן, דאס לויט די שטייגער און טראדיציע פון פולע שטעט באיינדרוקט דורך די רוימישע אימפעריע.

נאך די [[בר כוכבא]] אויפשטאנד, איז [[ארץ יהודה]] גענצליך חרוב געווארן, די איבערלעבער פון יענע ערטער זענען אריבער צו צפון ארץ ישראל, דאס רעכנט אריין דעם [[נשיא]] און די [[סנהדרין]], די שטאט איז געווארן א צענטראלער פונקט פאר יידישקייט פון נאכן חורבן, הויפטזעכליך נאך [[רבי יהודה הנשיא]] האט זיך אריבערגעצויגן אהין אינאיינעם מיט די סנהדרין. די [[משנה]] איז געשריבן און פארזיגלט געווארן אין דעם שטאט און מעגליך אנדערע חיבורים פון די [[תנאים]], ווי [[תוספתא]] אדער [[ברייתא]]. די [[אמוראים]] האבן אויך געטוען אסאך אינדעם שטאט, אבער אין זייערע צייטן האט זיך דער עיקר תורה צענטער זיך אריבערגערוקט קיין טבריה, וואו עס איז ווארשיינליך פאר'חתמ'ט געווארן די [[תלמוד ירושלמי]].

ציפורי אלס שטאט האט נישט טיילגענומען אינעם בר כוכבא אויפשטאנד פון יאר 132-135. אבער דורכאויס די [[פולמוס קיטוס]] פון 351 האט די שטאט רעוואלטירט קעגן קיטוס, די רוימישע פראקוראטאר און מיטדעם האט זיך געענדיגט די גלאררייכער היסטאריע פונעם שטאט, אינאיינעם מיט א שטארקע [[ערדציטערניש]] און א פייער וועלכע האט פארניכטעט די איבערבלייבענישן פונעם ארט.

היינט איז דארט א נאציאנאלער פארק, ווען קרוב צו הונדערט יאר געפונען היסטארישע פארשער און ארכעאלאגן ארטיקלען וועלכע באצוען זיך צו דער שטאט.
== ארכעאלאגיע ==
איינצעלנע כלים זענען געפונען געווארן פון דער פערסישער תקופה אין ארץ ישראל, בעיקר א שארבענע גלאז מיט א מיטאלאגישער צייכענונג. אבער אנגעהויבן פון ענדע העלענישע צייטן טרעפט מען מער חפצים און געביידעס. פון דער העלענישער תקופה האבן פארשער געפונען א מיליטערישע פעסטונג אויפן שפיץ בארג (אקראפאליס), אינעם פעסטונג זענען געפונען געווארן א [[מקווה]] און צעבראכענע שארבן מיט העברעישע בוכשטאבן געשריבן אויפדעם. די פעסטונג איז ווארשיינליך נייטראליזירט געווארן דורך די שטאט איינוווינער אין שפעטערע תקופות, און חלקים פונעם יסוד און אינערהאלב די סטראוקטור זענען געווארן אנגעפילט מיט זאמד און שטיינער, נאנט צום ענדע פון בית המקדש. די פעסטונג איז דאטירט געווארן צו א פריערדיקע העלעניש תקופה, נאך איידער די חשמונאים האבן איינגענומען דעם גליל, און די יידישע זאכן אינעם פעסטונג צייגן אז יידן האבן געוויילט אין די געגנט נאך איידער די חשמונאים האבן אינקארפארירט די גליל ראיאן צו זייער מלוכה.

פון די פריע רוימישע תקופה געפונען מיר א שטעטל אויפן בארג און ארום דעם בארג, פיל מיט פריוואטע הייזער וואס א מערהייט פון זיי האבן מקוואות, וואס ווייזט אויף די יידישקייט פונעם שטאט, אין צוגאב צודעם האבן פארשער געפונען די מיסט פון שטאט, און שטודירט די אפפאל פון איבערבלייבענישן פון בהמות, נאר כשר'ע מינים זענען געווען צו געפונען, חזירים צום ביישפיל, א הויפט מאכל צווישן די רוימער זענען געווען ווייניגער פון א פראצענט פון די איבערבלייבענישן.

פון די שפעטערדיקע רוימישע תקופה, געפונען מיר א גרויסע געגנט וואס ווערט גערופן די רוימישע שטאט, די גאסן לויפן געאמעטריש איינער פאראלעל צום צווייטן, ווען צוויי הויפט גאסן [[קארדא מאקסימוס]] לויפט פון צפון אויף דרום ריכטונג, און די [[דעקומאנוס מאקסימוס]] לויפט פון שטאט אריינגאנג אויף מזרח צו מערב ארויף צום בארג. ווען די קלענערע גאסן האקן דורך די צוויי גאסן ווי א נעץ. דארט וואו די הויפט גאסן טרעפן זיך איז פארהאן א [[פארום]], די שטאטישע מארקעט פונעם רוימישן שטאט צענטער, עס עזנען געפונען געווארן חלקים פון רוימישע בעדער געבויט אקוראט לויט די רוימישע בויעריי און מייסטערשאפט, אינאיינעם מיט מקוואות. די הויפט גאסן האבן טראטוארן און זענען קענטליך און מערקבאר ביז היינט מיט די שווערע שטיין און קריצן פון די וועגענער נאך פון דעמאלסט. אן אפלויף סיסטעם פאר שמוציגע וואסער, פון רעגן, בעדער און א פובליק בית כיסא, האט ארויסגעטראגן די וואסער אינדרויסן פון שטאט. די רוימישע שטאט האט אויך מקוואות אונטער די הייזער גענוי ווי די אלטע חלק פון שטאט.

די הויכפונקט פון דער ארכעאלאגיע איז די וואסער קאנאלן אריינצוברענגען פרישע וואסער אין שטאט, אנהייב איז דער שטייגער געווען וואסער גרובן, פריוואטע און ציבור'ישע וועלכע האבן באדינט דעם באפעלקערונג באנוץ, אבער ווען די שטאט איז געווארן גרויס און זיך פארשפרייט אראפ פונעם בארג, איז אונטערגענומען געווארן א מאסיווע בוי פראיעקט, פון אקוואדוקטן, וואסער איינריכטונגען וואס ברענגען דורך בריקן און בעיקר טונעלן, וואסער פונעם טאל, פון צוויי באזונדערע ערטער, אויף א רוטע וועלכע טרעפט זיך אינמיטן וועג, ווי עס לויפט אריין אין שטאט, און צעטיילט זיך, א טייל וואסער איז געהאלטן געווארן אין אן אונטערערדישע רעזערוואר, און די אנדערע טייל האט ארומגעקרייזט די שטאט ארום און ארום דעם בארג, פון וואו איינוווינער האבן געקענט שעפן וואסער אדער מער פארמעגליכע האבן געהאט וואסער אין זייער שטוב. צוליב טאפאגראפישע סיבות, האבן די איינוווינער אויפן בארג נישט געהאט קיין צוטריט צו די קאנאלן, וויבאלד דער בארג איז הויך איבער 300 מעטער העכערן ים פלאך.

נאך פון דער רוימישער תקופה, זענען די פיל מטבעות וואס די שטאט האט געלאזט גיסן, פון אנהייב זענען זיי געווען יידישע מטבעות, אן צייכענונגען אדער בילדער פון פערזאנען אדער חיות, וואס אמאל שפעטער האבן די מטבעות אנטהאלטן קריצונגען פון די פארשידענע רוימישע קייסערן. מיט פארשידענע אויפשריפטן אין גריכיש, וועלכע ווידערהאלן דעם סלאגאן, אז  ''ציפורי איז שטאט פון שלום.'' איין מטבע פון שטאט האט א קריצונג פון טיכא, די גאט פון מזל ביי די גריכישע מיטאלאגיע אינמיטן א געצנדינער טעמפל, וואס דאס איז א רעוואלוציע פאר א יידישע שטאט. מערערע טעאריעס זענען אויפגעברענגט געווארן אלס רעזולטאט פון די מטבעות, איבערן יידישקייט פונעם שטאט צוליב די מטבעות.

איינער פון די הויפט חילוקי דעות איבערן שטאט, איז די טעאטער וועלכע איז געפונען געווארן אויפן זייט פונעם בארג, בשעת טייל טענה'ן אז דאס האט אנטיפס געבויט, זאגן אנדערע אז דאס איז פון די רוימישע תקופה פון נאכן חורבן בית המקדש, דאס צוליב ארטיקלען געפונען אונטערן בינע ביי די יסודות פונעם סטרוקטור. א פראכטפולע רוימישע ווילא איז אויך געפונען געווארן אויפן בארג, ווען געוויסע האבן געוואלט טענה'ן אז דאס איז די נשיא'ס הויז, אבער אן קיין גרונטליכע פארשונג אדער מקור. 

אינעם רוימישן קווארטאל זענען געפונען געווארן פון ביזאנטישער תקופה נאך אינטערסאנטע געביידעס, א שול אנגעפילט מיט צייכענונגען און בילדער בעיקר פון יידישע טראדיציע, אבער אויך העליאס, וועלכע דינט אלס א גאט אינעם גריכישן מיטאלאגיע איז געמאלן געווארן אויפן פאדלאגע פונעם שול, אינאיינעם מיט אנדערע מאטיוון ווי די עקידה און נאך. א קירכע איז אויך געפונען געווארן אין שטאט פון די תקופה און צום לעצט, איז די וויינהויז, אדער דיאניסוס הויז, וואס איז פיל מיט מאלערייען איבער וויין און באצייכענט א געצנדינעריי טראדיציע מיט מסיבות און אנדערע סארט מאלערייען וועלכע זענען א חידוש פאר א יידישע שטאט און אפילו פאר קריסטן. פון די סארט בילדער, שטעלט זיך ארויס אז ווי געשריבן איז אין פערטן יאר הונדערט, שוין אנגעהויבן דעם אונטערגאנג פון יידישן שטאנדפונקט איבערן חשיבות פונעם שטאט, מער און מער גויים, קריסטן אדער גריכישע געצנדינער האבן אנגעפילט דעם שטאט. ביז ווען די שטאט איז געווארן כמעט ליידיג פון יידן אינמיטן פערטן יארהונדערט. 
=== נישט געפונענע ארכעאלאגיע ===
אין משנה שטייט איבער א מויער פון יהושע בן נון'ס צייטן וועלכע האט ארומגענומען די שטאט, די מויער איז באצייכענט אויך דורך יוסיפון און אנדערע, אבער קיין זכר איז נישט געפונען געווארן דערפון. וויבאלד די פריעסטע ארטיקלען זענען דאטירט צו דער פערסישער עפאכע, דרינגען די חוקרים ארויס דערפון, אז די תנ״כישע שטאט געפונט זיך אויף אן אנדער לאקאציע, נישט ווייט פון ציפורי פון צווייטן בית המקדש. די שטאט מארק אויפן בארג, וואס ווערט דערמאנט דורך חז״ל אלס די שוק העליון, איז ביז היינט דערווייל נישט געפונען געווארן.

== געאגראפיע און דעמאגראפיע ==
די שטאט אויפן בארג איז 290 מעטער העכערן ים פלאך, וואס מאכט דאס ארט פאר א סטראטעגישע מיליטעריש און פאר זיכערהייט. ציפורי געפונט זיך אויף א קרייצוועג אויף הויפט שאסייען וואס די רוימער האבן געבויט אנהייב 120, ווען [[אדריינוס]] איז געווארן קייסער, איין הויפט שאסיי פירט פון [[עכו]] קיין [[טבריה]], און די אנדערע פירט פון ציפורי צו די גרויסע מיליטערישע באזע און קאלאניע לאגיו-[[מגידו]]. די שאסייען האבן געדינט יידישע רייזענדע און איז באהאנדעלט געווארן דורך יידישע מקורות מערערע מאל לענייני הלכה אדער אגדה. די היינטיקע שאסיי סיסטעם קיין טבריה, לויפט טיילוויז אויפן אלטע רוטע וואס רוימער האבן געבויט, אבער לויפן היינט נישט דורך דעם שטאט זעלבסט.

די שטאט געפונט זיך 25 קילאמעטער ווייט פון די ים ברעגעס פון [[מיטלענדישער ים|מיטלענדישן ים]] און א דרייסיק קילאמעטער פון דעם [[כנרת]].

עס איז אומבאקאנט גענוי וויפיל די באפעלקערונג אינעם שטאט איז געווען, מיינונגספארשידנהייטן און אפשאצונגען שטעלן די באפעלקערונג אויף א צאל פון צווישן 12,000 ביז 25,000, אבער איז אוממעגליך פעסטצושטעלן. אבער פאר ארץ ישראלדיקע באגריפן פון יענע תקופה נאכן חורבן, הייסט דאס א גרויסע שטאט.

[[קאטעגאריע:אידישע היסטאריע]]
[[קאטעגאריע: תקופת בית שני]]
[[קאטעגאריע: ארץ ישראל]]</text>
      <sha1>jwqdwakpx7pdedqrb4exno56cme2vdu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אנטואן דע סענט-עקזופערי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49830</id>
    <revision>
      <id>601714</id>
      <parentid>580897</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T16:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1375" sha1="5lb2shi4ixwjdon48uha1vvj1h1i34c" xml:space="preserve">{{אישיות}}

'''אַנטואַן דע סענט-עקזופּערי''' ([[פראנצויזיש]]: ''Antoine de Saint-Exupéry''; {{כ}}[[29סטן יוני]] [[1900]] - [[31סטן יולי]] [[1944]]) איז געווען א [[פראנצויזן|פראנצויזער]] [[פילאט]], [[שרייבער]], [[דיכטער]] און [[זשורנאליסט]]. ער האט געשריבן א סך בארימטע דערציילונגען ווי &quot;[[דער קליינער פרינץ]]&quot; (''Le Petit Prince'', {{כ}}1943), &quot;נאַכט פֿלוג&quot; (''Vol de nuit'', {{כ}}1931) און &quot;לאַנד פֿון די מענטשן&quot; (''Terre des hommes'', {{כ}}1939). סענט-עקזופּערי איז אומגעקומען ביי א פּאַטראלירן פֿלוג נאענט צו [[מארסיי|מאַרסיי]] אין 1944.

א פֿישער האט געפֿונען סענט-עקזופּערי'ס זילבערער בראַסלעט נאענט צו מאַרסיי אין 1998. צוויי יאר נאך דעם איז דער מאטאר פֿון זיין עראפּלאַן געפֿונען.

== וועבלינקען ==
{{קאמאנסלינק}}

{{ביא-שטומף}}
{{DEFAULTSORT:סענט-עקזופערי, אנטואן דע}}

[[קאטעגאריע:פראנצויזן]]
[[קאטעגאריע:אויטאביאגראפן]]
[[קאטעגאריע:שרייבער]]
[[קאטעגאריע:פילאטן]]</text>
      <sha1>5lb2shi4ixwjdon48uha1vvj1h1i34c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>פשייטש</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53929</id>
    <revision>
      <id>601716</id>
      <parentid>588191</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T16:49:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4731" sha1="6sms24pv03bsqic547wxfchwvq7y221" xml:space="preserve">{{באצירק}}

'''פשייטש''' איז געווען א שטעטל אין מערב [[פוילן]], 75 ק״מ צפון־מערב פון [[לאדזש]], 150 ק״מ מערב פון [[ווארשע]] און 130 ק״מ מזרח פון [[פויזן]]. פון דרום־מזרח גרענעצט זי מיט דער פשייטשער אזערע. דאס שטעטל איז אויפגעשטעלט געווארן אינעם 14טן יארהונדערט.

'''די יידישע געמיינדע פון פשייטש''', וואס איז געווען א הייפשער טייל פון דער באפעלקערונג פונעם שטעטל, איז אינגאנצן פארניכטעט געווארן אינעם חורבן.

== היסטאריע ==
פשייטש ווער ערשט דערמאַנט אינעם 12טן יאָרהונדערט, ווען עס איז אן אייגענטום פונעם אַרכיבישאפֿן. אינעם צװײטן העלפט פונעם 14טן יארהונדערט האט דער קעניג ע [[קאזימיר]] אפגעקויפט פשייטש מיטן ארומיגן שטח. פשייטש איז געווארן א דורכפֿאָר סטאַנציע פאר סוחרים וואס זענען אריבערגעפארן פון דרום קיין צפון און פון מזרח קיין מערב, און א האנדל צענטער פאר די פארמס אין דער געגנט.

פשייטש האט באַקומען דעם סטאַטוס פון אַ שטאָט איידער דעם סוף פונעם 14טן יאָרהונדערט.

אין דער תקופה פון די ארכיבישאפן איז געװען פארבאטן פאר יידן צו װאוינען אין פשייטש. דער ייִדישער ייִשובֿ האָט זיך הערשט אָנגעהויבן צום סוף פֿונעם 14טן יאָרהונדערט. דער יידישער בית-עולם איז אלט בערך 600 יאר.

פשייטש האט איבערגעלעבט אן עקאנאמישן וואוקס אין אנהייב 18טן יארהונדערט ווען דער קעניג האט דערלויבט אפהאלטן צוויי מארק טעג א וואך, און א יריד זעקס מאל א יאר.

== די יידישע קהילה ==
לויטן צענזוס פון 1793 האט די באפעלקערונג פון פשייטש געציילט 355 מענטשן, 139 פון זיי אידן. אין 1827 איז די באפעלקערונג געוואקסן צו 1,935 מענטשן, 346 פון זיי אידן. אין די נעקסטע דריי יארצענדליקער האט זיך די גאנצע באפעלקערונג געשטיגן בלויז צו 2,000, אבער די ײדישע באפעלקערונג האט זיך פארטאפלט ביז 606. דאָס הײסט, אין די דאָזיקע דרײַ יאָרצענדליקער איז דער פּראָצענט ייִדן אין פשייטש אַ סך געשטיגן (פֿון 18% ביז 30%), צוליב דעם וואס די ייִדן פֿון די ארומיגע דערפֿער האָבן זיך אַהין אַריבערגעצויגן. אין 1921 האָט דאָס שטעטל געציילט 3,040 מענטשן, 840 פון זיי ייִדן (28%).

עס זענען געווען ווייניק גאַסן אין פשייטש, אָבער זיי האָבן געהאַט אַלע עלעמענטן פֿון ייִדישן קהילה־לעבן: א [[שול|בית־מדרש]], א [[מקווה|מקוה]] [[בית מדרש|,]] ייִדישע שולעס, א [[ישיבה]], אַ ייִדישער [[ביבליאטעק|ביבליאָטעק]], אן [[עירוב]], אַ [[צווינטער|בית־עולם]], און נאך. פשייטש האט געהאט סיי א [[רב]], א [[שוחט|קצב]] און א [[מוהל]] .

לכתחילה איז די גסות שחיטה פארגעקומען אינעם הויף הינטערן קצב, און די שחיטה פון עופות אינעם הויף הינטערן שוחט. פאר [[צווייטע וועלט-מלחמה|דער צווייטער וועלט-מלחמה]] איז געבויט געווארן א גרויסער שעכטהויז אונטערן לאקאלן ראַט. דאס נײע שעכט־הויז, האט געהאט מער היגיענישע באדינגונגען און װעטערינארע אויפזיכט פון דער פוילישער  רעגירונג.

== ווייטער לייענען ==

* פוילישע ײדן {{העב|יהדות פולין}}
* יוסף אלעקסאנדער זאמעלמאן {{העב|יוסף אלכסנדר זמלמן}}
* 
[[קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן]]
[[קאַטעגאָריע:יידישע געמיינדעס]]
[[קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אייראפע]]</text>
      <sha1>6sms24pv03bsqic547wxfchwvq7y221</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>PayPal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54964</id>
    <revision>
      <id>601724</id>
      <parentid>601031</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:09:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4712" sha1="i07zyb6q142zm9qzknneb2lngi87ftr" xml:space="preserve">{{פירמע|קאמפאני נאמען=פעיפאל|בילד=[[טעקע:PayPal.svg|250px]]|קאמפאני=PayPal Holdings Inc.|טיפ=פובליק פירמע|געגרינדעט=1998|געגרינדער=פעטער טיעל, מאקס לעווטשין, לוק נאָסעק און [[אילאן מאסק]]|סלאגאן=|וועבזייטל=https://www.paypal.com|שפראך=ענגליש}}'''פעיפאל''' (PayPal) איז א אמעריקאנער פירמע וואס פארמאגט א פלאטפארמע פאר דיגיטאלע באצאלונגען און פינאנציעלע סערוויסעס. די פירמע ערמעגליכט פאר פריוואטע מענטשן און געשעפטן צו שיקן און באקומען געלט דורך דער [[אינטערנעט]], דורך פארבינדונג מיט [[באנק אקאונט|באנק אקאונטס]], [[קרעדיט קארטל|קרעדיט קארטלעך]] און אנדערע פינאנציעלע מיטלען. פעיפאל איז געווארן איינע פון די מערסט באקאנטע עלעקטראנישע באצאלונג סיסטעמען אין דער וועלט און ווערט גענוצט דורך מיליאנען באנוצער אין פילע לענדער. &lt;ref&gt;https://www.paypal.com/us/webapps/mpp/about&lt;/ref&gt;

די פירמע האט זיך אנטוויקלט אין דער צייט ווען אינטערנעט האנדל האט אנגעהויבן שנעל צו וואקסן אין די ענדע פון די 1990ער יארן. איר הויפט ציל איז געווען צו מאכן עלעקטראנישע געלט איבערפירונגען גרינגער און שנעלער, ספעציעל פאר מענטשן און קליינע געשעפטן וואס האבן געדארפט א פשוטע וועג צו באצאלן און באקומען געלט אנליין. &lt;ref&gt;https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1103415/000091205701533855/a2059025zs-1.htm&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==

=== די גרינדונג און ערשטע אנטוויקלונג ===
די שורשים פון פעיפאל קומען פון צוויי אינטערנעט פירמעס וואס זענען געגרינדעט געווארן אין די סוף 1990ער יארן. אין דעצעמבער 1998 איז געגרינדעט געווארן [[Fieldlink]], וואס איז שפעטער געווארן באקאנט אלס [[Confinity]]. די פירמע איז געגרינדעט געווארן דורך [[מאקס לעווטשין]], [[פעטער טיעל]] און [[לוק נאסעק|לוק נאָסעק]]. אין אנהייב האט די פירמע זיך פארנומען מיט זיכערהייט פראגראמען פאר קליינע עלעקטראנישע כלים, אבער שפעטער האט זי געטוישט איר ציל צו דיגיטאלע באצאלונגען. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/money/PayPal&lt;/ref&gt;

Confinity האט אנטוויקלט א סערוויס וואס האט ערמעגליכט פאר באנוצער צו שיקן געלט דורך דער אינטערנעט. דער געדאנק איז געווען אז מענטשן זאלן קענען אריבערפירן געלט צו אנדערע באנוצער מיט אן [[אימעיל אדרעס]], אן דארפן נוצן טראדיציאנעלע וועגן ווי  א [[טשעק]] אדער אנדערע פיזישע מעטאדן. &lt;ref&gt;https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1103415/000091205701533855/a2059025zs-1.htm&lt;/ref&gt;

=== די פאראייניגונג מיט X.com ===
אין מערץ 1999 האט אילאן מאסק געגרינדעט [[X.com]], א פירמע וואס האט זיך פארנומען מיט אנליין פינאנציעלע סערוויסעס און עלעקטראנישע באנק אקטיוויטעטן. אין יאר [[2000]] האט X.com זיך פאראייניגט מיט Confinity. נאכן פאראייניגונג האט די פירמע זיך מער קאנצענטרירט אויף דעם פעיפאל פראדוקט, וואס האט באקומען א שנעלע פארשפרייטונג צווישן אינטערנעט באנוצער. &lt;ref&gt;https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1103415/000091205701533855/a2059025zs-1.htm&lt;/ref&gt;

אין יאר [[2001]] האט די פירמע אפיציעל אנגענומען דעם נאמען PayPal, Inc. און האט ווייטער געארבעט צו פארברייטערן איר דיגיטאלע באצאלונג סיסטעם. דער נאמען איז געווארן באקאנט אין באזונדער צוליב דער שטארקער באנוץ אויף דער אינטערנעט האנדל פלאטפארמע [[eBay]]. &lt;ref&gt;https://www.ebayinc.com/stories/news/paypal-history/&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>i07zyb6q142zm9qzknneb2lngi87ftr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ספעיס עקס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54965</id>
    <revision>
      <id>601726</id>
      <parentid>601098</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:42:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12209" sha1="nw0bokzx8qsbkhvjx1w2f0dhwtkivjl" xml:space="preserve">{{פירמע|קאמפאני נאמען=ספעיס עקס|בילד=[[טעקע:SpaceX_logo_black.svg|200px]]|קאמפאני=SpaceX|טיפ=ספעיס טעכנאלאגיע און ראקעט פירמע|געגרינדעט=14 מערץ 2002|געגרינדער=[[אילאן מאסק]]|סלאגאן=|וועבזייטל=[https://www.spacex.com spacex.com]|קעפל=[[ספעיס רייזעס]]}}'''ספעיס עקס''' (SpaceX), מיט'ן פולן נאמען Space Exploration Technologies Corp., איז א אמעריקאנער ספעיס פירמע וואס אנטוויקלט און פראדוצירט [[ראקעט|ראקעטן]], [[סאטעליט]] סיסטעמען און אנדערע טעכנאלאגיע פאר [[ספעיס רייזע|ספעיס רייזעס]]. די פירמע איז געגרינדעט געווארן דורך [[אילאן מאסק]] אין יאר [[2002]] מיט'ן ציל צו אראפברענגן די קאסטן פון ספעיס רייזעס און צו אנטוויקלען טעכנאלאגיע וואס זאל ערמעגליכן צוקונפטיגע מענטשליכע מיסיעס צו [[מאדים]]. &lt;ref name=&quot;Vance-20152&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/graphics/2015-elon-musk-spacex/|title=Elon Musk's space dream almost killed Tesla}}&lt;/ref&gt;

ספעיס עקס איז געווארן איינע פון די גרעסטע פריוואטע ספעיס פירמעס אין דער וועלט. אירע באקאנטע פראגראמען נעמען אריין די [[Falcon 9]] און [[Falcon Heavy]] ראקעטן, די [[Dragon]] ספעיס קראפט, די [[סטארלינק|Starlink]] סאטעליט אינטערנעט נעץ און די [[Starship]] שווערע ראקעט סיסטעם.

== היסטאריע ==

=== גרינדונג פון דער פירמע ===
אין יאר 2001 האט [[אילאן מאסק]] זיך אנגעהויבן פארנומען מיט די געדאנק פון שיקן מאטעריאלן קיין [[מאדים]] און אויספארשן וועגן צו פארגרינגערן ספעיס רייזעס. ער האט געמאכט צוויי רייזעס קיין [[מאָסקווע]] צו פרובירן צו קויפן רוסישע [[אינטערקאנענטישע באליסטישע מיסיל|אינטערקאנענטינענטאלע באליסטישע מיסילן]] (ICBM) פון די פירמעס NPO Lavochkin און Kosmotras. די פארהאנדלונגען האבן נישט געפירט צו א דיל, און מאסק האט דעריבער באשלאסן צו גרינדן אן אייגענע פירמע און בויען אייגענע ראקעטן. &lt;ref name=&quot;Vance-20152&quot; /&gt;

מיט בערך 100 מיליאן דאלאר פון זיין אייגענעם פארדינסטן האט מאסק געגרינדעט SpaceX אין מאי 2002 און איז געווארן דער הויפט [[עקזעקוטיוו]] און הויפט [[אינזשעניר]] פון דער פירמע. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=California Business Search (C2414622 – Space Exploration Technologies Corp)|url=https://businesssearch.sos.ca.gov/}}&lt;/ref&gt;

דער ערשטע ציל פון דער פירמע איז געווען צו אנטוויקלען ביליגע און פארלעסליכע ראקעטן וואס זאלן קענען טראנספארטירן סאטעליטן און אנדערע לאדונגען אין רוים.

== די ערשטע ראקעט פראגראמען ==

=== Falcon 1 ===
ספעיס עקס האט דורכגעפירט איר ערשטע פראבע לאנטש פון דער [[Falcon 1]] ראקעט אין יאר 2006. די ערשטע דריי פרואוון זענען דורכגעפאלן און האבן געברענגט די פירמע נאנט צו פינאנציעלע שוועריקייטן.

אין סעפטעמבער 2008 האט SpaceX אבער מצליח געווען צו ברענגען די Falcon 1 אין ארביט. דאס איז געווען דאס ערשטע מאל אין דער געשיכטע וואס א פריוואטע פירמע האט אריינגעשטעלט א ראקעט מיט פליסיגע ברענשטאף אין ארביט. &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Ledur|first=Júlia|date=May 1, 2019|title=Falcon Flights|url=https://graphics.reuters.com/SPACE-EXPLORATION-SPACEX/010091Q82NF/index.html}}&lt;/ref&gt;

=== קאנטראקט מיט NASA ===
אין 2008 האט SpaceX באקומען א 1.6 ביליאן דאלאר קאנטראקט פון [[NASA]] פאר די אנטוויקלונג און באנוץ פון Falcon 9 און Dragon, צו טראנספארטירן לאדונגען צו דער [[אינטערנאציאנאלע ספעיס סטאנציע]] (ISS). דער קאנטראקט איז געקומען אין דער צייט ווען די Space Shuttle פראגראם איז געקומען צו אן ענדע אין 2011. &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Chang|first=Kenneth|date=May 22, 2012|title=Big Day for a Space Entrepreneur Promising More|url=https://www.nytimes.com/2012/05/23/science/space/spacexs-private-cargo-rocket-heads-to-space-station.html}}&lt;/ref&gt;

=== Dragon און דער ערשטער פרייוואטער רייזע צו דער ISS ===
[[טעקע:SpaceX Dragon C2+ vehicle approaches ISS (ISS031-E-071140).jpg|קליין|די Dragon דערנענטערט זיך צו דער אינטערנאציאנאלער ספעיס סטאנציע אין 2012]]
נאך דער אנטוויקלונג פון Falcon 9 האט SpaceX זיך קאנצענטרירט אויף דער אנטוויקלונג פון דער Dragon ספעיס קראפט, וואס איז געצילט געווארן צו טראנספארטירן זאכן און שפעטער אויך מענטשן אין נידעריקער ערד ארביט.

אין מאי 2012 האט די Dragon קראפט דורכגעפירט איר היסטארישע מיסיע צו דער [[אינטערנאציאנאלע ספעיס סטאנציע]] (ISS). דאס איז געווען דאס ערשטע מאל אז א פריוואטע פירמע האט געשיקט א ספעיס קראפט וואס האט זיך צוגעבונדן צו דער ISS. &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Harwood|first=William|title=SpaceX Dragon returns to Earth, ends historic trip|url=https://www.cbsnews.com/news/spacex-dragon-returns-to-earth-ends-historic-trip/|date=May 31, 2012}}&lt;/ref&gt;

די הצלחה האט געוויזן אז פריוואטע פירמעס קענען נעמען א גרעסערע ראלע אין דער ספעיס אינדוסטריע, וואס ביז דעמאלטס איז מערסטנס געפירט געווארן דורך רעגירונגס ארגאניזאציעס.

== ווידער באנוצבארע ראקעט טעכנאלאגיע ==
[[טעקע:Falcon 9 first stage attempts landing on ASDS after CRS-6 (17170624412).jpg|קליין|א Falcon 9 ערשטע שטאפל לאנדעט אויף אן אויטאמאטישע דראן שיף]]
א הויפט ציל פון SpaceX איז געווען צו אנטוויקלען ראקעטן וואס קענען נאכאמאל גענוצט ווערן, כדי צו פארמינערן די קאסטן פון ספעיס לאנטשעס.

אין דעצעמבער 2015 האט SpaceX מצליח געווען צו לאנדן דעם ערשטן טייל פון א Falcon 9 ראקעט אויף א לאנד פלאטפארמע. שפעטער האט די פירמע אויך דורכגעפירט לאנדונגען אויף אויטאמאטישע שיפן אין ים. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-35157782|title=SpaceX rocket in historic upright landing|work=[[BBC News]]|date=December 22, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Sean|last=O'Kane|url=https://www.theverge.com/2016/5/27/11787532/spacex-falcon-9-rocket-landing-success-sea-drone-ship|title=SpaceX successfully lands a Falcon 9 rocket at sea for the third time|work=[[The Verge]]|date=May 27, 2016}}&lt;/ref&gt;

די ווידער באנוצבארקייט פון Falcon 9 האט ערמעגליכט אז דער זעלבער ראקעט טייל זאל קענען ווערן גענוצט פאר מערערע מיסיעס, וואס האט געהאלפן פארמינערן די קאסטן פון שיקן סאטעליטן און ספעיס קראפטן אין ארביט.

== Falcon Heavy ==
אין פעברואר 2018 האט SpaceX דורכגעפירט די ערשטע לאנטש פון דער [[Falcon Heavy]], איינע פון די שטארקסטע ראקעטן וואס איז דעמאלט געווען אין באנוץ.

ביי דער ערשטער מיסיע האט די ראקעט געטראגן דעם פערזענליכן [[Tesla Roadster]] פון אילאן מאסק אלס א דעמאנסטראציע לאוד. די מיסיע האט באקומען ברייטע אויפמערקזאמקייט צוליב דער פארבינדונג צווישן ספעיס טעכנאלאגיע און דער עלעקטרישער קאר אינדוסטריע. &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Drake|first=Nadia|url=https://www.nationalgeographic.com/news/2018/02/spacex-falcon-heavy-tesla-roadster-orbit-earth-sun-space/|date=February 25, 2018|title=Elon Musk's Tesla in Space Could Crash into Earth|work=[[National Geographic]]}}&lt;/ref&gt;

== Starship פראגראם ==
זינט יאר 2019 אנטוויקלט SpaceX די [[Starship]] ראקעט סיסטעם, א גרויסע שווערע ראקעט וואס איז פלאנירט צו זיין פולשטענדיג ווידער באנוצבאר און זאל קענען דינען פאר צוקונפטיגע גרויסע ספעיס מיסיעס.

דער ציל פון Starship איז צו ערמעגליכן טראנספארט פון גרויסע מאסן מטריאל און מענטשן צו דער לבנה, מאדים און אנדערע דעסטינאציעס אין ספעיס. די סיסטעם איז געצילט צו ערזעצן די פריערדיגע Falcon Heavy טעכנאלאגיע פאר גרויסע מיסיעס. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Berger|first=Eric|date=August 28, 2019|title=Starhopper aces test, sets up full-scale prototype flights this year|url=https://arstechnica.com/science/2019/08/starhopper-aces-test-sets-up-full-scale-prototype-flights-this-year/}}&lt;/ref&gt;

== מענטשלעכע ספעיס מיסיעס ==
אין מאי 2020 האט SpaceX דורכגעפירט איר ערשטע מענטשלעכע ספעיס מיסיע, באקאנט אלס Demo 2. די Crew Dragon האט געשיקט אמעריקאנער נאסטראנאטן אין ארביט און זיך צוגעבונדן צו דער אינטערנאציאנאלע ספעיס סטאנציע.

דאס איז געווען דאס ערשטע מאל זינט דעם ענדע פון די Space Shuttle תקופה אז מענטשן זענען געשיקט געווארן אין ארביט פון אמעריקאנער ערד דורך א פריוואטע פירמע. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=SpaceX and NASA launch Crew Dragon in Florida: Live updates|url=https://www.cnn.com/business/live-news/spacex-launch-today-may-30/index.html|last=Wattles|first=Jackie|date=May 30, 2020|work=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג אין די לעצטע יארן ==
ביז 2026 האט SpaceX דורכגעפירט מער ווי 600 סוקסעספולע Falcon 9 לאנטשעס. די פירמע האט געהאט רעקארד יארן אין 2024 און 2025 מיט א גרויסע צאל ספעיס מיסיעס.

די Starship פראגראם האט ווייטער דורכגעפירט טעסט פלייטס און אנטוויקלט נייע סיסטעמען פאר צוקונפטיגע לאנג דיסטאנץ ספעיס מיסיעס.

אין 2024 האט [[NASA]] געגעבן SpaceX א 843 מיליאן דאלאר קאנטראקט צו בויען א ספעציעלע סיסטעם וואס זאל העלפן ארויספירן די [[אינטערנאציאנאלע ספעיס סטאנציע]] פון ארביט נאכן ענדע פון איר אפעראציע. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://apnews.com/article/nasa-spacex-contract-international-space-station-339c0b8313073fdf4d9fe22056f3d51c|title=NASA taps Elon Musk's SpaceX to bring International Space Station out of orbit in a few more years|work=[[Associated Press]]|date=June 26, 2024}}&lt;/ref&gt;{{רעפערענצן}}</text>
      <sha1>nw0bokzx8qsbkhvjx1w2f0dhwtkivjl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601754</id>
      <parentid>601726</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T11:45:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>40859</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>601754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12343" sha1="1ssf8gvpnac4f58yuf16q2sq7899z97" xml:space="preserve">{{פירמע|קאמפאני נאמען=ספעיס עקס|בילד=[[טעקע:SpaceX_logo_black.svg|200px]]|קאמפאני=SpaceX|טיפ=ספעיס טעכנאלאגיע און ראקעט פירמע|געגרינדעט=14 מערץ 2002|געגרינדער=[[אילאן מאסק]]|סלאגאן=|וועבזייטל=[https://www.spacex.com spacex.com]|קעפל=[[ספעיס רייזעס]]}}'''ספעיס עקס''' (SpaceX), מיט'ן פולן נאמען Space Exploration Technologies Corp., איז א אמעריקאנער ספעיס פירמע וואס אנטוויקלט און פראדוצירט [[ראקעט|ראקעטן]], [[סאטעליט]] סיסטעמען און אנדערע טעכנאלאגיע פאר [[ספעיס רייזע|ספעיס רייזעס]]. די פירמע איז געגרינדעט געווארן דורך [[אילאן מאסק]] אין יאר [[2002]] מיט'ן ציל צו אראפברענגן די קאסטן פון ספעיס רייזעס און צו אנטוויקלען טעכנאלאגיע וואס זאל ערמעגליכן צוקונפטיגע מענטשליכע מיסיעס צו [[מאדים]]. &lt;ref name=&quot;Vance-20152&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/graphics/2015-elon-musk-spacex/|title=Elon Musk's space dream almost killed Tesla}}&lt;/ref&gt;

ספעיס עקס איז געווארן איינע פון די גרעסטע פריוואטע ספעיס פירמעס אין דער וועלט. אירע באקאנטע פראגראמען נעמען אריין די [[Falcon 9]] און [[Falcon Heavy]] ראקעטן, די [[Dragon]] ספעיס קראפט, די [[סטארלינק|Starlink]] סאטעליט אינטערנעט נעץ און די [[Starship]] שווערע ראקעט סיסטעם.

== היסטאריע ==

=== גרינדונג פון דער פירמע ===
אין יאר 2001 האט [[אילאן מאסק]] זיך אנגעהויבן פארנומען מיט די געדאנק פון שיקן מאטעריאלן קיין [[מאדים]] און אויספארשן וועגן צו פארגרינגערן ספעיס רייזעס. ער האט געמאכט צוויי רייזעס קיין [[מאָסקווע]] צו פרובירן צו קויפן רוסישע [[אינטערקאנענטישע באליסטישע מיסיל|אינטערקאנענטינענטאלע באליסטישע מיסילן]] (ICBM) פון די פירמעס NPO Lavochkin און Kosmotras. די פארהאנדלונגען האבן נישט געפירט צו א דיל, און מאסק האט דעריבער באשלאסן צו גרינדן אן אייגענע פירמע און בויען אייגענע ראקעטן. &lt;ref name=&quot;Vance-20152&quot; /&gt;

מיט בערך 100 מיליאן דאלאר פון זיין אייגענעם פארדינסטן האט מאסק געגרינדעט SpaceX אין מאי 2002 און איז געווארן דער הויפט [[עקזעקוטיוו]] און הויפט [[אינזשעניר]] פון דער פירמע. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=California Business Search (C2414622 – Space Exploration Technologies Corp)|url=https://businesssearch.sos.ca.gov/|accessdate=2026-06-17|archivedate=2018-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180223134214/https://businesssearch.sos.ca.gov/}}&lt;/ref&gt;

דער ערשטע ציל פון דער פירמע איז געווען צו אנטוויקלען ביליגע און פארלעסליכע ראקעטן וואס זאלן קענען טראנספארטירן סאטעליטן און אנדערע לאדונגען אין רוים.

== די ערשטע ראקעט פראגראמען ==

=== Falcon 1 ===
ספעיס עקס האט דורכגעפירט איר ערשטע פראבע לאנטש פון דער [[Falcon 1]] ראקעט אין יאר 2006. די ערשטע דריי פרואוון זענען דורכגעפאלן און האבן געברענגט די פירמע נאנט צו פינאנציעלע שוועריקייטן.

אין סעפטעמבער 2008 האט SpaceX אבער מצליח געווען צו ברענגען די Falcon 1 אין ארביט. דאס איז געווען דאס ערשטע מאל אין דער געשיכטע וואס א פריוואטע פירמע האט אריינגעשטעלט א ראקעט מיט פליסיגע ברענשטאף אין ארביט. &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Ledur|first=Júlia|date=May 1, 2019|title=Falcon Flights|url=https://graphics.reuters.com/SPACE-EXPLORATION-SPACEX/010091Q82NF/index.html}}&lt;/ref&gt;

=== קאנטראקט מיט NASA ===
אין 2008 האט SpaceX באקומען א 1.6 ביליאן דאלאר קאנטראקט פון [[NASA]] פאר די אנטוויקלונג און באנוץ פון Falcon 9 און Dragon, צו טראנספארטירן לאדונגען צו דער [[אינטערנאציאנאלע ספעיס סטאנציע]] (ISS). דער קאנטראקט איז געקומען אין דער צייט ווען די Space Shuttle פראגראם איז געקומען צו אן ענדע אין 2011. &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Chang|first=Kenneth|date=May 22, 2012|title=Big Day for a Space Entrepreneur Promising More|url=https://www.nytimes.com/2012/05/23/science/space/spacexs-private-cargo-rocket-heads-to-space-station.html}}&lt;/ref&gt;

=== Dragon און דער ערשטער פרייוואטער רייזע צו דער ISS ===
[[טעקע:SpaceX Dragon C2+ vehicle approaches ISS (ISS031-E-071140).jpg|קליין|די Dragon דערנענטערט זיך צו דער אינטערנאציאנאלער ספעיס סטאנציע אין 2012]]
נאך דער אנטוויקלונג פון Falcon 9 האט SpaceX זיך קאנצענטרירט אויף דער אנטוויקלונג פון דער Dragon ספעיס קראפט, וואס איז געצילט געווארן צו טראנספארטירן זאכן און שפעטער אויך מענטשן אין נידעריקער ערד ארביט.

אין מאי 2012 האט די Dragon קראפט דורכגעפירט איר היסטארישע מיסיע צו דער [[אינטערנאציאנאלע ספעיס סטאנציע]] (ISS). דאס איז געווען דאס ערשטע מאל אז א פריוואטע פירמע האט געשיקט א ספעיס קראפט וואס האט זיך צוגעבונדן צו דער ISS. &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Harwood|first=William|title=SpaceX Dragon returns to Earth, ends historic trip|url=https://www.cbsnews.com/news/spacex-dragon-returns-to-earth-ends-historic-trip/|date=May 31, 2012}}&lt;/ref&gt;

די הצלחה האט געוויזן אז פריוואטע פירמעס קענען נעמען א גרעסערע ראלע אין דער ספעיס אינדוסטריע, וואס ביז דעמאלטס איז מערסטנס געפירט געווארן דורך רעגירונגס ארגאניזאציעס.

== ווידער באנוצבארע ראקעט טעכנאלאגיע ==
[[טעקע:Falcon 9 first stage attempts landing on ASDS after CRS-6 (17170624412).jpg|קליין|א Falcon 9 ערשטע שטאפל לאנדעט אויף אן אויטאמאטישע דראן שיף]]
א הויפט ציל פון SpaceX איז געווען צו אנטוויקלען ראקעטן וואס קענען נאכאמאל גענוצט ווערן, כדי צו פארמינערן די קאסטן פון ספעיס לאנטשעס.

אין דעצעמבער 2015 האט SpaceX מצליח געווען צו לאנדן דעם ערשטן טייל פון א Falcon 9 ראקעט אויף א לאנד פלאטפארמע. שפעטער האט די פירמע אויך דורכגעפירט לאנדונגען אויף אויטאמאטישע שיפן אין ים. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-35157782|title=SpaceX rocket in historic upright landing|work=[[BBC News]]|date=December 22, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Sean|last=O'Kane|url=https://www.theverge.com/2016/5/27/11787532/spacex-falcon-9-rocket-landing-success-sea-drone-ship|title=SpaceX successfully lands a Falcon 9 rocket at sea for the third time|work=[[The Verge]]|date=May 27, 2016}}&lt;/ref&gt;

די ווידער באנוצבארקייט פון Falcon 9 האט ערמעגליכט אז דער זעלבער ראקעט טייל זאל קענען ווערן גענוצט פאר מערערע מיסיעס, וואס האט געהאלפן פארמינערן די קאסטן פון שיקן סאטעליטן און ספעיס קראפטן אין ארביט.

== Falcon Heavy ==
אין פעברואר 2018 האט SpaceX דורכגעפירט די ערשטע לאנטש פון דער [[Falcon Heavy]], איינע פון די שטארקסטע ראקעטן וואס איז דעמאלט געווען אין באנוץ.

ביי דער ערשטער מיסיע האט די ראקעט געטראגן דעם פערזענליכן [[Tesla Roadster]] פון אילאן מאסק אלס א דעמאנסטראציע לאוד. די מיסיע האט באקומען ברייטע אויפמערקזאמקייט צוליב דער פארבינדונג צווישן ספעיס טעכנאלאגיע און דער עלעקטרישער קאר אינדוסטריע. &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Drake|first=Nadia|url=https://www.nationalgeographic.com/news/2018/02/spacex-falcon-heavy-tesla-roadster-orbit-earth-sun-space/|date=February 25, 2018|title=Elon Musk's Tesla in Space Could Crash into Earth|work=[[National Geographic]]}}&lt;/ref&gt;

== Starship פראגראם ==
זינט יאר 2019 אנטוויקלט SpaceX די [[Starship]] ראקעט סיסטעם, א גרויסע שווערע ראקעט וואס איז פלאנירט צו זיין פולשטענדיג ווידער באנוצבאר און זאל קענען דינען פאר צוקונפטיגע גרויסע ספעיס מיסיעס.

דער ציל פון Starship איז צו ערמעגליכן טראנספארט פון גרויסע מאסן מטריאל און מענטשן צו דער לבנה, מאדים און אנדערע דעסטינאציעס אין ספעיס. די סיסטעם איז געצילט צו ערזעצן די פריערדיגע Falcon Heavy טעכנאלאגיע פאר גרויסע מיסיעס. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Berger|first=Eric|date=August 28, 2019|title=Starhopper aces test, sets up full-scale prototype flights this year|url=https://arstechnica.com/science/2019/08/starhopper-aces-test-sets-up-full-scale-prototype-flights-this-year/}}&lt;/ref&gt;

== מענטשלעכע ספעיס מיסיעס ==
אין מאי 2020 האט SpaceX דורכגעפירט איר ערשטע מענטשלעכע ספעיס מיסיע, באקאנט אלס Demo 2. די Crew Dragon האט געשיקט אמעריקאנער נאסטראנאטן אין ארביט און זיך צוגעבונדן צו דער אינטערנאציאנאלע ספעיס סטאנציע.

דאס איז געווען דאס ערשטע מאל זינט דעם ענדע פון די Space Shuttle תקופה אז מענטשן זענען געשיקט געווארן אין ארביט פון אמעריקאנער ערד דורך א פריוואטע פירמע. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=SpaceX and NASA launch Crew Dragon in Florida: Live updates|url=https://www.cnn.com/business/live-news/spacex-launch-today-may-30/index.html|last=Wattles|first=Jackie|date=May 30, 2020|work=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג אין די לעצטע יארן ==
ביז 2026 האט SpaceX דורכגעפירט מער ווי 600 סוקסעספולע Falcon 9 לאנטשעס. די פירמע האט געהאט רעקארד יארן אין 2024 און 2025 מיט א גרויסע צאל ספעיס מיסיעס.

די Starship פראגראם האט ווייטער דורכגעפירט טעסט פלייטס און אנטוויקלט נייע סיסטעמען פאר צוקונפטיגע לאנג דיסטאנץ ספעיס מיסיעס.

אין 2024 האט [[NASA]] געגעבן SpaceX א 843 מיליאן דאלאר קאנטראקט צו בויען א ספעציעלע סיסטעם וואס זאל העלפן ארויספירן די [[אינטערנאציאנאלע ספעיס סטאנציע]] פון ארביט נאכן ענדע פון איר אפעראציע. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://apnews.com/article/nasa-spacex-contract-international-space-station-339c0b8313073fdf4d9fe22056f3d51c|title=NASA taps Elon Musk's SpaceX to bring International Space Station out of orbit in a few more years|work=[[Associated Press]]|date=June 26, 2024}}&lt;/ref&gt;{{רעפערענצן}}</text>
      <sha1>1ssf8gvpnac4f58yuf16q2sq7899z97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>סטארלינק</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54967</id>
    <revision>
      <id>601725</id>
      <parentid>601097</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6144" sha1="l3c0tvo436wtpb4xfle6lu20tl1fe35" xml:space="preserve">{{פירמע|קאמפאני נאמען=סטארלינק|בילד=[[טעקע:Starlink Logo.svg|200px]]|קאמפאני=Starlink Services, LLC|טיפ=[[טעלעקאמוניקאציע]] : [[אינטערנעט]]|געגרינדעט=יאנואר 2015|געגרינדער=[[ספעיס עקס]]|סלאגאן=|וועבזייטל=[https://starlink.com starlink.com]}}'''סטארלינק''' (Starlink) איז א [[סאטעליט אינטערנעט]] קאנסטעלאציע וואס ווערט אנטוויקלט דורך [[ספעיס עקס|SpaceX]], די פירמע וואס איז געגרינדעט געווארן דורך [[אילאן מאסק]], מיט'ן ציל צו צושטעלן שנעלע [[אינטערנעט]] צוטריט אין אלע טיילן פון דער וועלט, ספעציעל אין געגענטער וואס זענען שווער צוצוקומען צו טראדיציאנעלע אינטערנעט אינפראסטרוקטור.

די סטארלינק פראיעקט איז אנגעהויבן געווארן אין יאר [[2015]] דורך SpaceX, מיט דער פלאן צו אויפשטעלן א גרויסע נעץ פון [[נידעריג ערד ארביט]] (LEO) [[סאטעליט|סאטעליטן]]. דער ציל איז געווען צו שאפן א גלאבאלע אינטערנעט סיסטעם וואס זאל נישט זיין אנגעוואנדן אויף געוויינלעכע [[אינפראסטרוקטור]] ווי [[קעיבל אינטערנעט|קעיבל נעטווארקס]] און [[אינטערנעט]] טורעמעס.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Musk shakes up SpaceX in race to make satellite launch window: sources|url=https://www.reuters.com/article/us-spacex-starlink-insight/musk-shakes-up-spaceX-in-race-to-make-satellite-launch-window-sources-idUSKCN1N50FC}}&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==

=== די ערשטע אנטוויקלונג ===
אין די ערשטע יארן פון דער אנטוויקלונג האט SpaceX געארבעט אויף דער טעכנישער זייט פון דער סאטעליט נעץ, אריינגערעכנט דעם פלאנירונג פון טויזנטער קליינע סאטעליטן וואס זאלן ארומפארן ארום דער ערד אין נידעריקער ארביט.

אין יאר [[2018]] זענען ארויסגעשיקט געווארן די ערשטע [[פראוטאטייפ]] סאטעליטן. אין מאי [[2019]] האט SpaceX ארויסגעשטעלט די ערשטע פון די סטארלינק סאטעליטן אין ארביט, און אין די יארן דערנאך איז די נעץ שנעל פארברייטערט געווארן דורך רעגולערע לאנטשעס מיט די [[Falcon 9]] ראקעטן.

=== סערוויס און פארשפרייטונג ===
אין יאר 2020 האט סטארלינק אנגעהויבן פראבע סערוויס אין פארשידענע געגנטן. שפעטער איז די סערוויס פארברייטערט געווארן צו א קאמערציעלע אינטערנעט נעץ אין פילע לענדער.

די סיסטעם האט באזונדערס געשפילט א ראלע אין געגנטן וואס האבן נישט געהאט גענוג צוטריט צו שנעלן אינטערנעט, און אויך אין געוויסע קריזיס געגנטן וואו טראדיציאנעלע אינטערנעט אינפראסטרוקטור איז געווען געשעדיגט אדער נישט פאראן.

=== סאטעליט נעץ און פינאנציעלע פארנעם ===
ביי מאי 2025 זענען שוין איבער 7,600 סטארלינק סאטעליטן געווען אקטיוו אין ארביט, וואס האט געמאכט סטארלינק איינע פון די גרעסטע סאטעליט קאנסטעלאציעס אין דער היסטאריע פון רוים טעכנאלאגיע.&lt;ref name=&quot;sn26744412&quot;&gt;{{צייגט וועב|title=Starlink Launch Statistics|url=https://planet4589.org/space/con/star/stats.html}}&lt;/ref&gt;

די צאל סאטעליטן פון סטארלינק פארנעמט א גרויסן חלק פון אלע אקטיווע סאטעליטן אין נידעריקער ערד ארביט.&lt;ref name=&quot;d9332&quot;&gt;{{צייגט וועב|title=Space Statistics|url=https://planet4589.org/space/stats/oactive.html}}&lt;/ref&gt;

לויט שאצונגען פון SpaceX אין יאר 2020, איז דער גאנצער קאסט פון אנטוויקלונג און אויסשטעל פון דער קאנסטעלאציע געשאצט געווארן אויף בערך 10 ביליאן דאלאר.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Taking on SpaceX, Amazon to invest $10 billion in satellite broadband plan|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-amazon-broadband/taking-on-spaceX-amazon-to-invest-10-billion-in-satellite-broadband-plan-idUSKCN24V3F2}}&lt;/ref&gt;

אין צוגאב האט SpaceX באקומען נאענט צו 900 מיליאן דאלאר אין סובסידיעס פון דער אמעריקאנער [[Federal Communications Commission]] (FCC) צו העלפן ברענגען ברייטבאנד אינטערנעט אין רוראלע געגנטן.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sheetz|first=Michael|date=December 7, 2020|title=SpaceX's Starlink wins nearly $900 million in FCC subsidies to bring internet to rural areas|url=https://www.cnbc.com/2020/12/07/spacex-starlink-wins-nearly-900-million-fcc-subsidies-auction.html|work=[[CNBC]]}}&lt;/ref&gt;
[[טעקע:Starlink_Mission_(47926144123).jpg|רעכטס|קליין|258x258פיקס|50 סטארלינק סאטעליטן קורץ פארן ארויסשיקן צו נידעריקער ערד ארביט, 2019]]

== וויכוחים און באטראכטונגען ==
סטארלינק ווערט באטראכט ווי א וויכטיגע אנטוויקלונג אין דער וועלט פון סאטעליט אינטערנעט, אבער די פראיעקט איז אויך אריינגעקומען אונטער דיסקוסיע וועגן ארביט טראפיק, [[ליכט פארפעסטיגונג]] און די נויטווענדיגקייט פון רעגולאציעס פאר גרויסע ספעיס סיסטעמען.{{רעפערענצן}}</text>
      <sha1>l3c0tvo436wtpb4xfle6lu20tl1fe35</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אברבנאל</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55001</id>
    <revision>
      <id>601746</id>
      <parentid>601308</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T21:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* באקאנטע בעלי השם */</comment>
      <origin>601746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6113" sha1="gy3ba8cp1ivljnten0rara7g8rvv55p" xml:space="preserve">דער נאמען '''אברבנאל''' (אויך געשריבן:  אַבְּרָבַנְאֵל אדער אברבאנל) איז אן אלטער און גאר חשוב'ער אידישער נאמען, וואס איז שטארק פארשפרייט און באקאנט צווישן די אידן יוצאי ספרד די אברבנאל משפחה ווערט פארעכנט אלס איינע פון די עלטסטע, רייכסטע, און מערסט איינפלוסרייכע אידישע אריסטאקראטישע פאמיליעס אין דעם מיטל אלטער, וועלכע האט ארויסגעגעבן גדולי תורה, דענקער, פילאזאפן, שטאטסלייט און מנהיגים וואס האבן געפירט דעם כלל ישראל אין שווערע צייטן.

== מקור פונעם נאמען (עטימאלאגיע)==
דער פינקטליכער היסטארישער מקור און באדייט פונעם ווארט &quot;אברבנאל&quot; איז נישט אינגאנצן קלאר, און עס עקזיסטירן דערוועגן עטליכע פאלקלארישע טראדיציעס און השערות צווישן די חוקרי המשפחות:

* עטליכע משפחה-היסטאריקער ווייזן אן אז דער נאמען איז א פארענדערונג אדער א קאמבינאציע פון די לשון קודש ווערטער &quot;אבר&quot; (פליגל אדער גליד) אינאיינעם מיט &quot;בן אל&quot; אדער &quot;אברהם&quot;.
* אנדערע טענה'ן אז דאס איז א כבוד-נאמען אדער א באזונדערער דיאלעקט וואס האט זיך אנטוויקלט אין שפאניע.

אזוי ווי די אלע דעפיניציעס זענען נישט היסטאריש באשטעטיגט, קוקן די פארשער אן די דאזיגע טייטשן אלס משפחה טראדיציעס און נישט אלס פאקטן.&lt;ref&gt;Jewish Moroccan Archive: Proposed etymologies and traditions of the name Abravanel.&lt;/ref&gt;

== די היסטאריע פון דער ספרד'ישער פאמיליע ==
די משפחה האט געהאט אן אלטע קבלה, וואס ווערט אויך דערמאנט דורך דעם בארימטן רבי [[יצחק אברבנאל]] אין זיינע הקדמות צו די ספרים, אז די פאמיליע שטאמט נאך דור אחר דור פון דער משפחה פון [[דוד המלך]], און אז זיי זענען אנגעקומען קיין [[שפאניע]] גלייך נאך דעם [[חורבן בית המקדש|חורבן פון בית המקדש הראשון]].

די ערשטע היסטארישע דאקומענטן געפינען דעם אנקער פון דער משפחה אין דער שטאט [[סעווילא]] (Seville) וואס אין דרום [[שפאניע]]. נאך די ביטערע גזירות [[ה'תנ&quot;א]] (די אנטי-אידישע פאגראמען אינעם יאר [[1391]]), זענען טייל פון דער משפחה אנטלאפן קיין [[פארטוגאל]], וואו זיי האבן זיך שנעל קונה געווען א נאמען אלס גרויסע עשירים און בעלי השפעה אין דעם קעניגליכן הויף אין [[ליסבאן]]. נאכ'ן [[גירוש שפאניע]] אינעם יאר [[1492]] ([[ה'רנ&quot;ב]]), האבן זיך די צווייגן פון דער משפחה צעשפרייט איבער די גאנצע אידישע וועלט, הויפּטזעכטליך קיין [[איטאליע]], דעם [[אטאמאנישע אימפעריע|אטאמאנישער קעניגרייך]] (בעיקר קיין [[סאלאניקי]] און [[קושטא]]), ווי אויך שפעטער קיין [[ענגלאנד]] און [[האלאנד]].&lt;ref&gt;Academic treatments of Sephardic family names: The migration patterns of the House of Abravanel.&lt;/ref&gt;

== באקאנטע בעלי השם ==
איבער די דורות זענען פארשריבן געווארן פילע בארימטע פערזענליכקייטן וואס האבן געטראגן דעם נאמען, צווישן זיי:

* רבי [[יהודה אברבנאל (דער ערשטער)|יהודה אברבנאל]] (דער ערשטער): א גרויסער עשיר און שר אין שפאניע אינעם 14'טן יארהונדערט, וואס האט געדינט אלס פינאנצירער פאר די קעניגן.
* רבי [[יצחק אברבנאל]] (דער אברבנאל) (1437–1508): דער סאמע באקאנטסטער פיגור פון דער משפחה. גרויסער מפרש המקרא, פילאזאף, און דער פינאנץ מיניסטער פונעם קעניג אין שפאניע און פארטוגאל, וואס האט געפירט דעם דור בעת דעם גירוש.
* רבי י[[יהודה אברבנאל (דער צווייטער)|הודה אברבנאל]] (דער צווייטער): זין פונעם אברבנאל, באקאנט אין דער וועלט אלס &quot;ליאון העברעא&quot; (Leone Ebreo), א גרויסער דאקטער, דיכטער און פילאזאף אין איטאליע.
* רבי [[שמואל אברבנאל]]: דער יונגסטער זון פונעם אברבנאל, וואס איז געווען א ריזיגער נדיב און ראש הקהל אין דער שטאט נאפולי.

== מאדערנע פארשפרייטונג ==
היינט איז דער נאמען אברבנאל היפש זעלטן קעגן אנדערע נעמען, אבער ער עקזיסטירט נאך אלס אין ארץ ישראל ווי אויך אין עטליכע פארשידענע ספרד'ישע קהילות איבער דער וועלט. פאר דער אלגעמיינער אידישער היסטאריע האט די משפחה א ספעציעלע היסטארישע און יחוס'דיגע חשיבות וואס וועט קיינמאל נישט פארגעסן ווערן.&lt;ref&gt;Forebears Last Name Database: Contemporary distribution and frequency of the Abravanel surname.&lt;/ref&gt;

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אידישע משפחות]]

[[קאטעגאריע:יהדות ספרד]]

[[קאטעגאריע:יחוס]]</text>
      <sha1>gy3ba8cp1ivljnten0rara7g8rvv55p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אפרים</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55040</id>
    <revision>
      <id>601735</id>
      <parentid>601435</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T20:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7537" sha1="91g0ritsblgwai4l10wpyvwbmydk12u" xml:space="preserve">
{| border=1 align=left cellpadding=4 cellspacing=0 width=250 style=&quot;margin:0.5em 0 1em 0em; margin-right:1.5em; background:#f9f9f9; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; font-size:95%; clear:right&quot;
|+&lt;big&gt;'''אפרים'''&lt;/big&gt;
|-
| align=center colspan=&quot;2&quot; |
|-
| '''נאמען:'''
| אפרים בן [[יוסף]]
|-
| '''פאטער:'''
| יוסף הצדיק
|-
| '''מאמע:'''
| [[אסנת]] בת פוטיפרע הכהן
|-
| '''ברודער:'''
| [[מנשה (זון פון יוסף)|מנשה]] בן יוסף
|-
| '''זיידע:'''
| [[יעקב אבינו|יעקב]] אבינו
|-
| '''באבע:'''
| [[רחל]] אמנו
|-
| '''געבורטס פלאץ:'''
| [[מצרים]]
|-
| '''תקופה:'''
| תקופת האבות
|-
| '''באקאנט פאר:'''
| גרינדער פון [[שבט אפרים]], 
|-
| '''שבט:'''
| שבט אפרים
|-
| '''אייניקל:'''
| [[יהושע בן נון]] (לויט דער מסורה)
|}
'''אפרים בן יוסף''' איז א פיגור אין [[ספר בראשית]], און ווערט גערעכנט אלס דער אינגערע זון פון [[יוסף]] הצדיק און [[אסנת]] בת פוטיפרע כהן און. אין דער דערציילונג ווערט ער אינאיינעם מיט זיין ברודער [[מנשה (זון פון יוסף)|מנשה]] אויפגענומען דורך [[יעקב אבינו|יעקב]] אבינו אלס באזונדערע אבות פון שבטים אין כלל ישראל, און פון אים שטאמט שפעטער [[שבט אפרים]], איינע פון די שבטים אין דער היסטאריע פון ארץ ישראל. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און געבורט ==

אפרים ווערט געבוירן אין [[עגיפטן|מצרים]] בשעת יוסף הצדיק האלט שוין א הויכע פאזיציע אין [[פרעה|פרעה׳ס]] מלוכה. זיין געבורט ווערט פארבונדן מיט א תקופה פון הצלחה נאך לאנגע יארן פון שוועריקייטן אין יוסף׳ס לעבן. דער נאמען אפרים ווערט געגעבן דורך יוסף אלס אויסדרוק אז דער אויבערשטער האט אים געמאכט פרוכטבאר אין לאנד פון זיין צרה.

אין דער משפחה סטרוקטור איז אפרים דער אינגערער ברודער פון מנשה, כאטש אין געוויסע שפעטערדיגע סצענעס פון ברכה ווערט ער געשטעלט אין א העכערע סימבאלישע ראנג דורך יעקב אבינו. &lt;ref&gt;[https://school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=46724720&amp;nTocEntryID=46855352](https://school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=46724720&amp;nTocEntryID=46855352)&lt;/ref&gt;

== באדייט פונעם נאמען ==

דער נאמען אפרים שטאמט לויט דער ביבלישער הסבר פון דער שורש פון פריה און וואוקס. יוסף דערקלערט אז דער אויבערשטער האט אים &quot;הפרני&quot; אין לאנד פון זיין עני, וואס ווערט דער יסוד פאר דעם נאמען.

אין שפעטערדיגע לשון-קודש און מסורה ווערט דער נאמען אפרים אפט גענוצט אלס סימבאל פון ברכה, וואוקס און הצלחה, און ווערט פארבונדן מיט א געדאנק פון אויפבליה נאך ליידן. &lt;ref&gt;[https://itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/](https://itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/)&lt;/ref&gt;

== באציאונג צו יעקב אבינו ==

א וויכטיגער מאמענט אין דער ביבלישער דערציילונג איז ווען יעקב אבינו נעמט אפרים און מנשה און בענטשט זיי אלס זיינע אייגענע שבטים. אין דעם מאמענט לייגט יעקב זיין רעכטע האנט אויף אפרים, כאטש ער איז דער יינגערער, און גיט אים א העכערע סימבאלישע ברכה.

דער אקט ווערט אין דער תורה באשריבן אלס א באזונדערער איבערדרייעניש פון נאטירלעכער בכורה, און שטעלט אפרים אין א צענטראלע פאזיציע אין דער שפעטערער שבטישער הירארכיע. &lt;ref&gt;[https://itim.org.il/names/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/](https://itim.org.il/names/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/)&lt;/ref&gt;
[[טעקע:Rembrandt Harmensz. van Rijn - Jacob Blessing Ephraim and Manasseh - Schloss Wilhelmshöhe Kassel.jpg|קליין|ברכת יעקב]]
== שבט אפרים ==

פון אפרים שטאמט שפעטער שבט אפרים, איינער פון די צוויי שבטי יוסף צוזאמען מיט שבט מנשה. דער שבט ווערט באטראכט אלס א הויפט שבט אין צענטראל כנען, מיט שטעט ווי שכם, שילה און בית אל אין זיין געגנט.

שפעטער ווערט שבט אפרים א צענטראלע פאליטישע און רעליגיעזע קראפט, און אין געוויסע תקופות ווערט דער נאמען &quot;אפרים&quot; גענוצט אלס א סינאנים פאר דער גאנצער צפון [[מלכות ישראל]]. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D)&lt;/ref&gt;

== ליטורגישע באדייט ==

אפרים ווערט צוזאמען מיט מנשה אריינגעלייגט אין דער באקאנטער ברכה פאר קינדער: &quot;ישימך אלקים כאפרים וכמנשה&quot;. דער דאזיגער נוסח האט פארוואנדלט די צוויי פיגורן אין א שטענדיגע טייל פון אידישער משפחה-ריטואל, וואס ווערט געזאגט יעדן שבת און ביי אנדערע באזונדערע געלעגנהייטן.

אין דעם וועג ווערט אפרים נישט נאר א היסטארישע פיגור, נאר אויך א לעבעדיגער סימבאל אין אידישער טראדיציע און טעגלעכן לעבן. &lt;ref&gt;[https://www.itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/](https://www.itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/)&lt;/ref&gt;

== באדייט און ירושה ==

אפרים בן יוסף ווערט באטראכט אלס א פונדאמענטאלער אבות-פיגור דורך וועלכן די שבטי ישראל ווערן געגרינדעט. זיין ראלע אין תנ״ך איז בעיקר גענעאלאגיש און סימבאליש, אבער איר השפעה גייט ווייט איבער דער פשוטער משפחה-מעשה.

דער נאמען אפרים איז געווארן א דויערהאפטע קולטורעלע און רעליגיעזע סימבאל פון וואוקס, ברכה און נאציאנאלער אנטוויקלונג אין כלל ישראל. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D)&lt;/ref&gt;

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:ביבלישע פיגורן]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:אבות שבטים]]
[[קאטעגאריע:תנ״ך]]</text>
      <sha1>91g0ritsblgwai4l10wpyvwbmydk12u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מוסטער:אמעריקאנער מיליטער סיידבאר</title>
    <ns>10</ns>
    <id>55060</id>
    <revision>
      <id>601743</id>
      <parentid>601635</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T20:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6070" sha1="q5m9jg54hjxxhxgzh34tf158oyd2dua" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float: left; clear: left; margin: 0 1em 1em 0; width: 22em;&quot;&gt;
{| class=&quot;toccolours navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: right;&quot;
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#3C3B6E; color:#ffffff;&quot; colspan=&quot;2&quot; | [[Image:Flag of the United States.svg| border |100px]]&lt;br /&gt;[[מיליטער פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע|אמעריקאנער מיליטער]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | עקזעקוטיוו אפטיילונגען
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Seal of the United States Department of War (2025).svg|30px]] [[פארטיידיגונגס דעפארטמענט|פארטיידיגונגס דעפארטמענט]]
* [[Image:Seal of the United States Department of Homeland Security.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט|דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | שטאב
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Office of the Secretary of Defense identification badge.svg|30px]] [[אפיס פון פאראייניגטן שטאטן סעקרעטאר פון פארטיידיגונג|אפיס פון סעקרעטאר פון פארטיידיגונג]]
* [[Image:Joint Chiefs of Staff seal (2).svg|30px]] [[פאראייניגטע גענעראלן שטאב|פאראייניגטע גענעראלן שטאב]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | מיליטערישע דעפארטמענטן
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Emblem of the United States Department of the Army.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון דער ארמיי]]
* [[Image:Seal of the United States Department of the Navy.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון דער נעיווי]]
* [[Image:Seal of the United States Department of the Air Force.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | מיליטערישע צווייגן
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Mark of the United States Army.svg|30px]] [[אמעריקאנער ארמיי|די ארמיי]]
* [[Image:Emblem of the United States Marine Corps.svg|30px]] [[יו.עס. מארין קארפס|די מארינען]]
* [[Image:Emblem of the United States Navy.svg|30px]] [[אמעריקאנער נעיווי|דער נעיווי]]
* [[Image:U.S. Air Force service mark.svg|30px]] [[אמעריקאנער עיר פארס|דער עיר פארס]]
* [[Image:Seal of the United States Space Force.svg|30px]] [[פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|ספעיס פארס]]
* [[Image:Seal of the United States Coast Guard.svg|30px]] [[אמעריקאנער בארטן פאטראל|דער בארטן פאטראל]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | קאמאנד סטרוקטור
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable plainlinks&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; text-align:right; border:none; background:transparent;&quot;
! align=&quot;right&quot; style=&quot;background:transparent; border:none;&quot; | פאראייניגטע קאמף קאמאנדס
|-
| style=&quot;border:none;&quot; |
* [[Image:Seal of the United States Africa Command.svg|25px]] [[אפריקע קאמאנד]]
* [[Image:Seal of United States Central Command.svg|25px]] [[צענטראלע קאמאנד]]
* [[Image:USEUCOM.svg|25px]] [[אייראפעאישע קאמאנד]]
* [[Image:US Indo-Pacific Command Seal.svg|25px]] [[אינדא-פאסיפישע קאמאנד]]
* [[Image:Seal of the United States Northern Command.svg|25px]] [[צפארדדיקע קאמאנד]]
* [[Image:Seal of the United States Southern Command.svg|25px]] [[דרום קאמאנד]]
* [[Image:Seal of the United States Cyber Command.svg|25px]] [[סייבער קאמאנד]]
* [[Image:United States Space Command emblem 2019.svg|25px]] [[ספעיס קאמאנד]]
* [[Image:United States Special Operations Command Insignia.svg|25px]] [[ספעציעלע אפעראציעס קאמאנד]]
* [[Image:Seal of United States Strategic Command.svg|25px]] [[אסטראטעגישע קאמאנד]]
* [[Image:US-TRANSCOM-Emblem.svg|25px]] [[טראנספארטאציע קאמאנד]]
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable plainlinks&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; text-align:right; border:none; background:transparent;&quot;
! align=&quot;right&quot; style=&quot;background:transparent; border:none;&quot; | קאמף אונטערשטיצונג אגענטורן
|-
| style=&quot;border:none;&quot; |
* [[Image:Seal of the Defense Contract Management Agency.svg|25px]] [[קאנטראקט מאנאזשמענט אגענטור]]
* [[Image:Seal of Defense Health Agency.svg|25px]] [[פארטיידיגונגס געזונט אגענטור]]
* [[Image:DISA Seal.png|25px]] [[אינפארמאציע סיסטעמען אגענטור]]
* [[Image:Seal of the U.S. Defense Intelligence Agency.svg|25px]] [[די.איי.עי.|די.איי.עי. (פארטיידיגונגס אינטעליגענץ)]]
* [[Image:Seal of the Defense Logistics Agency.svg|25px]] [[לאגיסטיק אגענטור]]
* [[Image:US-DefenseThreatReductionAgency-Seal.svg|25px]] [[אגענטור פאר פארמינערן דראונגען]]
* [[Image:US-NationalGeospatialIntelligenceAgency-2008Seal.svg|25px]] [[נאציאנאלע געאספאטיאל-אינטעליגענץ אגענטור]]
* [[Image:Seal of the U.S. National Security Agency.svg|25px]] [[ען.עס.עי.|ען.עס.עי. (נאציאנאלע זיכערהייט אגענטור)]]
* [[Image:Css-insignia-lg.png|25px]] [[צענטראלע זיכערהייט דינסט]]
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 80%; background:#f9f9f9;&quot; |
&lt;div class=&quot;plainlinks hlist&quot;&gt;
* [[מוסטער:אמעריקאנער מיליטער סיידבאר|זען]]
* [[מוסטער שמועס:אמעריקאנער מיליטער סיידבאר|שמועס]]
* [{{fullurl:מוסטער:אמעריקאנער מיליטער סיידבאר|action=edit}} ענדערן]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מוסטערן|{{בלאטנאמען}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q5m9jg54hjxxhxgzh34tf158oyd2dua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601744</id>
      <parentid>601743</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T20:49:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6156" sha1="bm9aok7fd2urfigs6etnr0290qdhys5" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float: left; clear: left; margin: 0 1em 1em 0; width: 22em;&quot;&gt;
{| class=&quot;toccolours navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: right;&quot;
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#3C3B6E; color:#ffffff;&quot; colspan=&quot;2&quot; | [[Image:Flag of the United States.svg| border |100px]]&lt;br /&gt;[[מיליטער פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע|אמעריקאנער מיליטער]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | עקזעקוטיוו אפטיילונגען
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Seal of the United States Department of War (2025).svg|30px]] [[פארטיידיגונגס דעפארטמענט|פארטיידיגונגס דעפארטמענט]]
* [[Image:Seal of the United States Department of Homeland Security.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט|דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | שטאב
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Office of the Secretary of Defense identification badge.svg|30px]] [[אפיס פון פאראייניגטן שטאטן סעקרעטאר פון פארטיידיגונג|אפיס פון סעקרעטאר פון פארטיידיגונג]]
* [[Image:Joint Chiefs of Staff seal (2).svg|30px]] [[פאראייניגטע גענעראלן שטאב|פאראייניגטע גענעראלן שטאב]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | מיליטערישע דעפארטמענטן
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Emblem of the United States Department of the Army.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון דער ארמיי]]
* [[Image:Seal of the United States Department of the Navy.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון דער נעיווי]]
* [[Image:Seal of the United States Department of the Air Force.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | מיליטערישע צווייגן
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Mark of the United States Army.svg|30px]] [[אמעריקאנער ארמיי|די ארמיי]]
* [[Image:Emblem of the United States Marine Corps.svg|30px]] [[יו.עס. מארין קארפס|די מארינען]]
* [[Image:Emblem of the United States Navy.svg|30px]] [[אמעריקאנער נעיווי|דער נעיווי]]
* [[Image:U.S. Air Force service mark.svg|30px]] [[אמעריקאנער עיר פארס|דער עיר פארס]]
* [[Image:Seal of the United States Space Force.svg|30px]] [[פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|ספעיס פארס]]
* [[Image:Seal of the United States Coast Guard.svg|30px]] [[אמעריקאנער בארטן פאטראל|דער בארטן פאטראל]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | קאמאנד סטרוקטור
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable plainlinks&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; text-align:right; border:none; background:transparent;&quot;
! align=&quot;right&quot; style=&quot;background:transparent; border:none;&quot; | פאראייניגטע קאמף קאמאנדס
|-
| style=&quot;border:none;&quot; |
* [[Image:Seal of the United States Africa Command.svg|25px]] [[אפריקע קאמאנד]]
* [[Image:Seal of United States Central Command.svg|25px]] [[צענטראלע קאמאנד]]
* [[Image:USEUCOM.svg|25px]] [[אייראפעאישע קאמאנד]]
* [[Image:US Indo-Pacific Command Seal.svg|25px]] [[אינדא-פאסיפישע קאמאנד]]
* [[Image:Seal of the United States Northern Command.svg|25px]] [[צפארדדיקע קאמאנד]]
* [[Image:Seal of the United States Southern Command.svg|25px]] [[דרום קאמאנד]]
* [[Image:Seal of the United States Cyber Command.svg|25px]] [[סייבער קאמאנד]]
* [[Image:United States Space Command emblem 2019.svg|25px]] [[ספעיס קאמאנד]]
* [[Image:United States Special Operations Command Insignia.svg|25px]] [[ספעציעלע אפעראציעס קאמאנד]]
* [[Image:Seal of United States Strategic Command.svg|25px]] [[אסטראטעגישע קאמאנד]]
* [[Image:US-TRANSCOM-Emblem.svg|25px]] [[טראנספארטאציע קאמאנד]]
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable plainlinks&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; text-align:right; border:none; background:transparent;&quot;
! align=&quot;right&quot; style=&quot;background:transparent; border:none;&quot; | קאמף אונטערשטיצונג אגענטורן
|-
| style=&quot;border:none;&quot; |
* [[Image:Seal of the Defense Contract Management Agency.svg|25px]] [[קאנטראקט מאנאזשמענט אגענטור]]
* [[Image:Seal of Defense Health Agency.svg|25px]] [[פארטיידיגונגס געזונט אגענטור]]
* [[Image:DISA Seal.png|25px]] [[אינפארמאציע סיסטעמען אגענטור]]
* [[Image:Seal of the U.S. Defense Intelligence Agency.svg|25px]] [[די.איי.עי.|די.איי.עי. (פארטיידיגונגס אינטעליגענץ)]]
* [[Image:Seal of the Defense Logistics Agency.svg|25px]] [[לאגיסטיק אגענטור]]
* [[Image:US-DefenseThreatReductionAgency-Seal.svg|25px]] [[אגענטור פאר פארמינערן דראונגען]]
* [[Image:US-NationalGeospatialIntelligenceAgency-2008Seal.svg|25px]] [[נאציאנאלע געאספאטיאל-אינטעליגענץ אגענטור]]
* [[Image:Seal of the U.S. National Security Agency.svg|25px]] [[ען.עס.עי.|ען.עס.עי. (נאציאנאלע זיכערהייט אגענטור)]]
* [[Image:Css-insignia-lg.png|25px]] [[צענטראלע זיכערהייט דינסט]]
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 80%; background:#f9f9f9;&quot; |
&lt;div class=&quot;plainlinks hlist&quot;&gt;
* [[מוסטער:אמעריקאנער מיליטער סיידבאר|זען]]
* [[מוסטער שמועס:אמעריקאנער מיליטער סיידבאר|שמועס]]
* [{{fullurl:מוסטער:אמעריקאנער מיליטער סיידבאר|action=edit}} ענדערן]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מוסטערן|{{בלאטנאמען}}]]
[[קאַטעגאָריע:נאוויגאציע מוסטערן|{{בלאטנאמען}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bm9aok7fd2urfigs6etnr0290qdhys5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ישראל אליעזר הגר</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55062</id>
    <revision>
      <id>601752</id>
      <parentid>601646</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>392</id>
      </contributor>
      <comment>באט: אראפגענומען די טעקע אבד_סערט_ויזניץ_ירושלים.png, זי איז געווארן אויסגעמעקט פון וויקי־קאמאנס דורך [[c:User:Geagea|Geagea]] צוליב: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: https://www.kikar.co.il/death-notices/rabbi-israel-eliezer-hager-obituary (צילום: שוקי</comment>
      <origin>601752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5472" sha1="pal63ywd54cluf3annywoln95j27cun" xml:space="preserve">{{רבנים|בילד= |רביס=זיין זיידע [[ברוך האגער (סערעט)|בעל המקור ברוך]] זיין פעטער [[אליעזר האגער (סערעט)|בעל החכמת אליעזר]]|געבורטסטאג=[[ו' אב]] [[ה'תשי&quot;ב]]|פטירה=[[ג' כסלו]] [[ה'תשפ&quot;ו]]}}

'''רבי ישראל אליעזר הגר''' ([[ו' אב]] [[ה'תשי&quot;ב]], [[18טן יולי]] [[1953]] - [[ג' כסלו]] [[ה'תשפ&quot;ו]], [[23סטן נאוועמבער]] [[2025]]) איז געווען דער רב פון [[סערעט וויזשניץ (הויף)|סערעט וויזניצער שטיבל]] אין ירושלים במשך 37 יאר.

== ביאגראפיע ==
ער איז געבוירן געווארן אין חיפה צו זיין פאטער רבי [[משה האגער (סערעט)|משה האגער]], [[ראש ישיבה]] פון &quot;יחל ישראל&quot; אין [[חיפה]] און מחבר פונעם ספר &quot;ברכת משה&quot;, און צו זיין מוטער מרת אלטא פעריל ע&quot;ה, טאכטער פונעם דזיקעווער רבי'ן רבי [[חיים מנחם (מענדל) דוד הורוויץ]].

אלס קינד האט ער זיך געווייגט ביי זיין זיידן רבי [[ברוך האגער (סערעט)|ברוך האגער]] דער &quot;מקור ברוך&quot; פון סערט וויזניץ. אין זיינע בחור'ישע יארן האט ער געלערנט אין דער &quot;יחל ישראל&quot; ישיבה. ער האט געהייראט מרת דבורה, טאכטער פון רבי שמואל שמעלקא רובין סוליצא רבי פון פארקוויי וואס איז און [[לאנג איילענד]], א זון פונעם פריערדיגן סוליצער רבי'ן רבי [[יעקב ישראל ישורון רובין]].

נאָכן חתונה האט ער ערשט געוואוינט אין [[חיפה]], און שפּעטער האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין [[ירושלים]], וואו ער האט אויפגעשטעלט דעם סערט וויזניצער בית מדרש &quot;מקור ברוך&quot; אויף 'גרוסברג' גאס. במשך די יארן האט ער אויך געגרינדעט עטלעכע כוללים אינעם בית מדרש. 

ער האט ארויסגעגעבן פון דאס ניי דעם ספר &quot;צמח צדיק&quot;, וואָס איז געשריבן געוואָרן דורך זיין זיידן דער &quot;צמח צדיק&quot; רבי [[מנחם מענדיל האגער (וויזשניץ)|מנחם מענדיל האגער]]. 

אין זיינע לעצטע צוועלף יאָר האט ער געליטן שווער פון א אינפעקציע אין די פיס, און נאך א פלוצעמדיקע פארערגערונג אין זיין געזונט מצב איז ער נפטר געווארן [[ג' כסלו]] [[ה'תשפ&quot;ו]]. די לוויה איז ארויסגעפארן פון זיין בית מדרש אין ירושלים, אריבער דעם סערעטער בית המדרש אין 'רמת וויזניץ' חיפה, און פון דארטן צום [[אלטע בית עולם פון צפת|אלטע בית החיים פון צפת]].

== משפחה ==

* זיין טאכטער מרת חיה אסתר, ווייב פון הרב '''יהודה אריה האלבערשטאם''', מורה הוראה און דיין, א זון פונעם [[גארליץ (הויף)|גארליצער רבי'ן]] רבי אלישע האלבערשטאם.
* זיין זון הרב '''ברוך''', רב פונעם &quot;ברכת משה&quot; בית מדרש אין רמה ד' אין בית שמש, איידעם פונעם [[קרעטשעניף (הויף)|קרעטשענעפער רבי'ן]] רבי [[מנחם אליעזר זאב ראזנבוים]].
* זיין טאכטער מרת נחמה מלכה, ווייב פון הרב '''ישראל צבי לעמבערגער''', א זון פונעם [[מאקאווא (הויף)|מאקאווא רבי'ן]] אין [[אשדוד]] רבי מאיר שלמה לעמבערגער.
* זיין זון הרב '''מנחם מענדיל''', ר&quot;מ אין דער וויזניצער ישיבה אין [[אלעד]], איידעם פונעם [[וויזשניץ (הויף)|וויזניצער רבי'ן]] רבי [[ישראל האגער (בני ברק)|ישראל האגער]].
* זיין זון הרב '''יעקב''', איידעם פונעם פיטסבורגער רבי'ן רבי [[מרדכי יששכר בער לייפער|מרדכי ישכר בער לייפער]].
* זיין זון הרב '''מאיר עמנואל''', איידעם פונעם [[ראצפערט (הויף)|ראצפערטער רב]] הרב יצחק דוד הורוויץ פון [[סאו פאולא]], [[בראזיל]].
* זיין טאכטער מרת יוכבד, ווייב פון הרב '''יחיאל יהושע ראבינאוויטש''', א זון פונעם [[ביאלע (הויף)|ביאלע ישרי לב]] רבי צמח דוד ראבינאוויטש.

זיין ברודער איז הרב [[מנחם דוד האגער]], דער שאץ וויזניצער רבי און [[חיפה]]. זיין שוואגערס זענען הרב מאיר כ&quot;ץ, ראש הכוללים פון סערט וויזניץ, און הרב אהרן אליהו פעלדמאן, פון די חשובע עסקנים פון [[וויזשניץ (הויף)|וויזניץ.]]

== וועבלינקען ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=IkoQCHygFtM שידוך שליסן פון זיין אייניקל און אייניקל פון דער ויזניצער רבי]</text>
      <sha1>pal63ywd54cluf3annywoln95j27cun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יהודה</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55073</id>
    <redirect title="יהודה בן יעקב" />
    <revision>
      <id>601718</id>
      <timestamp>2026-07-27T16:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>ן' משה האט באוועגט בלאט [[יהודה]] צו [[יהודה בן יעקב]]</comment>
      <origin>601718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="6u3lo10c3szrl9haaqdd88w6ix7o77i" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[יהודה בן יעקב]]</text>
      <sha1>6u3lo10c3szrl9haaqdd88w6ix7o77i</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>