װיקיפּעדיע yiwiki https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%98_%D7%96%D7%99%D7%99%D7%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter מעדיע באַזונדער רעדן באַניצער באַניצער רעדן װיקיפּעדיע װיקיפּעדיע רעדן טעקע טעקע רעדן מעדיעװיקי מעדיעװיקי רעדן מוסטער מוסטער רעדן הילף הילף רעדן קאַטעגאָריע קאַטעגאָריע רעדן פארטאל פארטאל רעדן TimedText TimedText talk יחידה שיחת יחידה אירוע שיחת אירוע 0 25147 602839 602670 2026-10-09T17:43:29Z InternetArchiveBot 40859 Add 1 book for [[װיקיפּעדיע:פעסטשטעלן]] (20261009sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 602839 wikitext text/x-wiki [[טעקע:Brockhaus_and_Efron_Jewish_Encyclopedia_e13_783-0.jpg|רעכטס|קליין|285x285פיקס|אילוסטראציע פון [[שבתי צבי]] פון דער ''[[Jewish Encyclopedia]]'' (1906), [[Joods Historisch Museum]], אמסטערדאם]] [[טעקע:Shabbatai2.jpg|רעכטס|קליין|410x410פיקס|א געמאלענע בילד פון אנהענגער פון [[שבתי צבי]]]] '''דונמע''' (דענמע אין טערקיש ''Dönme'') איז א שבתאישע רעליגיעזע גרופע פון אידן וואס נאך וואס [[שבתי צבי]] א מקובל פונעם 17טן יארהונדערט, וועלכער האט זיך דערקלערט אלס דער [[משיח]] און אין 1666 זיך אפיציעל געטויפט צו איסלאם אונטער דרוק פונעם [[אטאמאנישע אימפעריע|אטאמאנישן]] [[סולטאן]] [[מוחמד דער פערדער]].<ref name="JE 1906">{{cite encyclopedia|author1-last=Kohler|author1-first=Kaufmann|author1-link=Kaufmann Kohler|author2-last=Malter|author2-first=Henry|author2-link=Henry Malter|year=1906|title=Shabbetai Ẓevi|url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/13480-shabbethai-zebi-b-mordecai|encyclopedia=[[Jewish Encyclopedia]]|publisher=[[Kopelman Foundation]]|access-date=5 April 2025|quote=At the command [of the sultan], Shabbetai was now taken from [[Abydos (Hellespont)|Abydos]] to [[Edirne|Adrianople]], where the [[Ottoman court|sultan's physician]], a former Jew, advised Shabbetai to embrace Islam as the only means of saving his life. Shabbetai realized the danger of his situation and adopted the physician's advice. On the following day [...] being brought before the sultan, he cast off his Jewish garb and put a Turkish turban on his head; and thus his conversion to Islam was accomplished. The sultan was much pleased, and rewarded Shabbetai by conferring on him the title (Mahmed) "Effendi" and appointing him as his doorkeeper with a high salary. [...] To complete his acceptance of Mohammedanism, Shabbetai was ordered to [[Polygyny in Islam|take an additional wife]], a [[History of slavery in the Muslim world|Mohammedan slave]], which order he obeyed. [...] Meanwhile Shabbetai secretly continued his plots, playing a double game. At times he would assume the role of a pious Mohammedan and revile Judaism; at others he would enter into relations with Jews as one of their own faith. Thus in March 1668, he gave out anew that he had been filled with the [[Holy Spirit in Judaism|Holy Spirit]] at [[Passover]] and had received a revelation. He, or one of [[Sabbateans|his followers]], published a mystic work addressed to the Jews in which the most fantastic notions were set forth, e.g., that he was the true Redeemer, in spite of his conversion, his object being to [[Conversion to Judaism|bring over thousands of Mohammedans to Judaism]]. To the sultan he said that his activity among the Jews was to bring them over to Islam. He therefore received permission to associate with his former coreligionists, and even to preach in their synagogues. He thus succeeded in bringing over a number of Mohammedans to his [[Kabbalah|cabalistic views]], and, on the other hand, in converting many Jews to Islam, thus forming a Judæo-Turkish sect (Dönmeh), whose followers implicitly believed in him (as the [[Jewish Messiah]]). This double-dealing with Jews and Mohammedans, however, could not last very long. Gradually the Turks tired of Shabbetai's schemes. He was deprived of his salary, and banished from Adrianople to Constantinople. In a village near the latter city he was one day surprised while [[Psalms|singing psalms]] in a tent with Jews, whereupon the grand vizier ordered his banishment to [[Dulcigno]], a small place in [[Albania under the Ottoman Empire|Albania]], where he died in loneliness and obscurity.}}</ref><ref name="AICE2">{{cite encyclopedia|author=Abraham J. Karp|year=2017|title="Witnesses to History": Shabbetai Zvi – False Messiah (Judaic Treasures)|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/shabbetai-zvi-false-messiah-judaic-treasures|encyclopedia=Jewish Virtual Library|publisher=American–Israeli Cooperative Enterprise (AICE)|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016113117/https://www.jewishvirtuallibrary.org/shabbetai-zvi-false-messiah-judaic-treasures|archive-date=16 October 2017|url-status=live|quote=Born in [[İzmir|Smyrna]] in 1626, he showed early promise as a [[Talmudic scholar]], and even more as a student and devotee of [[Kabbalah]]. More pronounced than his scholarship were his strange [[Jewish mysticism|mystical speculations and religious ecstasies]]. He traveled to various cities, his strong personality and his alternately [[Asceticism#Judaism|ascetic]] and [[Self-indulgence|self-indulgent]] behavior attracting and repelling rabbis and populace alike. He was expelled from Salonica by its rabbis for having staged a wedding service with himself as bridegroom and the [[Torah]] as bride. His erratic behavior continued. For long periods, he was a respected student and teacher of Kabbalah; at other times, he was given to messianic fantasies and bizarre acts. At one point, living in [[Jerusalem]] seeking "peace for his soul," he sought out a self-proclaimed "man of God," [[Nathan of Gaza]], who declared Shabbetai Zvi to be the Messiah. Then Shabbetai Zvi began to act the part [...] On September 15, 1666, Shabbetai Zvi, brought before the sultan and given the choice of death or apostasy, prudently chose the latter, setting a turban on his head to signify his conversion to Islam, for which he was rewarded with the honorary title "Keeper of the Palace Gates" and a pension of 150 piasters a day. The apostasy shocked the Jewish world. Leaders and followers alike refused to believe it. Many continued to anticipate a second coming, and faith in false messiahs continued through the eighteenth century. In the vast majority of believers revulsion and remorse set in and there was an active endeavor to erase all evidence, even mention of the pseudo messiah. Pages were removed from communal registers, and documents were destroyed. Few copies of the books that celebrated Shabbetai Zvi survived, and those that did have become rarities much sought after by libraries and collectors.}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Baer|first=Marc|date=2004|title=The Double Bind of Race and Religion: The Conversion of the Dönme to Turkish Secular Nationalism|url=https://www.jstor.org/stable/3879506|journal=Comparative Studies in Society and History|volume=46|issue=4|pages=682–708|issn=0010-4175}}</ref> נאך זיין שמד האבן א טייל פון זיינע אנהענגער אויך אנגענומען איסלאם, אבער האבן אין געהיים ווייטער געהאלטן פאר אידישע מנהגים, אמונות און [[קבלה]]. די גרופע האט זיך אנטוויקלט אין דער [[אטאמאנישער אימפעריע]], בעיקר אין [[סאלאניקי]], און שפעטער אויך אין אנדערע שטעט פון דער אימפעריע און אין [[טערקיי]].<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|title=Judaism – The Lurianic Kabbalah: Shabbetaianism|url=https://www.britannica.com/topic/Judaism/The-Lurianic-Kabbala#ref35335|date=23 January 2020|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|location=Edinburgh|quote=Rabbi [[Sabbatai Zevi|Shabbetai Tzevi]] of [[İzmir|Smyrna]] (1626–76), who [[List of Jewish messiah claimants|proclaimed himself messiah]] in 1665. Although the "messiah" was [[Forced conversion#Ottoman Empire|forcibly converted to Islam]] in 1666 and ended his life in exile 10 years later, he continued to have [[Sabbateans|faithful followers]]. A sect was thus born and survived, largely thanks to the activity of [[Nathan of Gaza]] (c. 1644–90), an unwearying propagandist who justified the actions of Shabbetai Zevi, including his final apostasy, with theories based on the [[Lurianic Kabbalah|Lurian doctrine of "repair"]]. Sabbatai's actions, according to Nathan, should be understood as the descent of the just into the abyss of the "shells" in order to liberate the captive particles of divine light. The Shabbetaian crisis lasted nearly a century, and some of its aftereffects lasted even longer. It led to the formation of sects whose members were externally converted to Islam—e.g., the Dönmeh (Turkish: "Apostates") of [[Thessalonika|Salonika]], whose descendants still live in [[Turkey]]—or to [[Roman Catholicism]]—e.g., the [[Frankism (Sabbateanism)|Polish supporters]] of [[Jacob Frank]] (1726–91), the self-proclaimed messiah and [[Conversion to Christianity|Catholic convert]] (in [[Lands of the Bohemian Crown (1648–1867)|Bohemia-Moravia]], however, the Frankists outwardly remained Jews). This crisis did not discredit Kabbalah, but it did lead Jewish spiritual authorities to monitor and severely curtail its spread and to use censorship and other acts of repression against anyone—even a person of tested piety and recognized knowledge—who was suspected of Shabbetaian sympathies or messianic pretensions.}}</ref><ref name="AICE1">{{cite encyclopedia|author=Gershom Scholem|author-link=Gershom Scholem|year=2017|title=Doenmeh|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/doenmeh|encyclopedia=Jewish Virtual Library|publisher=American–Israeli Cooperative Enterprise (AICE)|archive-url=https://web.archive.org/web/20171105070905/https://www.jewishvirtuallibrary.org/doenmeh|archive-date=5 November 2017|url-status=live|quote='''DOENMEH (Dönme)''', sect of adherents of Shabbetai Ẓevi who embraced Islam as a consequence of the failure of the [[Sabbateans|Shabbatean messianic upheaval in the Ottoman Empire]]. After Shabbetai Ẓevi converted to Islam in September 1666, large numbers of his disciples interpreted his apostasy as a secret mission, deliberately undertaken with a particular mystical purpose in mind. The overwhelming majority of his adherents, who called themselves ''ma'aminim'' ("believers"), remained within the Jewish fold. However, even while Shabbetai Ẓevi was alive several leaders of the ''ma'aminim'' thought it essential to follow in the footsteps of their messiah and to become Muslims, without, as they saw it, renouncing their Judaism, which they interpreted according to new principles. Until Shabbetai Ẓevi's death in 1676 the sect, which at first was centered largely in [[Edirne|Adrianople (Edirne)]], numbered some 200 families. They came mainly from the [[Balkan Jews|Balkans]], but there were also adherents from [[İzmir]], [[Bursa]], and other places. There were a few outstanding scholars and kabbalists among them, whose families afterward were accorded a special place among the Doenmeh as descendants of the original community of the sect. Even among the Shabbateans who did not convert to Islam, such as [[Nathan of Gaza]], this sect enjoyed an honorable reputation and an important mission was ascribed to it. Clear evidence of this is preserved in the commentary on [[Psalms]] (written c. 1679) of Israel Ḥazzan of Castoria.<br/> Many of the community became converts as a direct result of Shabbetai Ẓevi's preaching and persuasion. They were outwardly fervent Muslims and privately Shabbatean ''ma'aminim'' who practiced a type of messianic Judaism, based as early as the 1670s or 1680s on "the 18 precepts" which were attributed to Shabbetai Ẓevi and accepted by the Doenmeh communities. [...] These precepts contain a parallel version of the [[Ten Commandments]]. However, they are distinguished by an extraordinarily ambiguous formulation of the commandment "[[Thou shalt not commit adultery]]," which approximates more to a recommendation to take care rather than a prohibition. The additional commandments determine the relationship of the ''ma'aminim'' toward the Jews and the Turks. [[Forbidden relationships in Judaism|Intermarriage with true Muslims is strictly and emphatically forbidden]].}}</ref><ref name="JE 1906" /><ref name="Kohler-Gottheil">{{cite encyclopedia|author1-last=Kohler|author1-first=Kaufmann|author1-link=Kaufmann Kohler|author2-last=Gottheil|author2-first=Richard|author2-link=Richard James Horatio Gottheil|year=1906|title=Dönmeh|url=http://jewishencyclopedia.com/articles/5278-donmeh|encyclopedia=[[Jewish Encyclopedia]]|publisher=[[Kopelman Foundation]]|access-date=5 April 2025|quote=A sect of crypto-Jews, descendants of the followers of Shabbethai Ẓebi, living today mostly in [[Thessalonika|Salonica]], [[East Thrace|European Turkey]]: the name (Turkish) signifies "[[Apostasy in Islam|apostates]]". The members call themselves "Ma'aminim" (Believers), "Ḥaberim" (Associates), or "Ba'ale Milḥamah" (Warriors); but at Adrianople they are known as "Sazanicos" (Little Carps)—a name derived either from the fish-market, near which their first [[mosque]] is supposed to have been situated, or because of a prophecy of Shabbethai that the Jews would be delivered under the [[Astrological sign|zodiacal sign]] of the [[Pisces (astrology)|fish]]. The Dönmeh are said to have originated with Jacob Ẓebi Querido, who was believed to have been a [[Gilgul|reincarnation]] of Shabbethai.<br/> The community is outwardly Mohammedan (following the example set by Shabbethai); but in secret observes certain [[Judaism|Jewish rites]], though in no way making common cause with the Jews, whom they call "koferim" (infidels). The Dönmeh are evidently [[Spanish and Portuguese Jews|descendants of Spanish exiles]]. Their [[List of Jewish prayers and blessings|prayers]], as published by Danon, are partly in [[Hebrew language|Hebrew]] (which few seem to understand) and partly in [[Judaeo-Spanish|Ladino]]. They live in sets of houses which are contiguous, or which are secretly connected; and for each block of houses there is a secret meeting-place or "kal" ("ḳahal"), where the "[[Piyyut|payyeṭan]]" reads the prayers. Their houses are lit by green-shaded lamps to render them less conspicuous. The women wear the "[[yashmak]]" (veil); the men have two sets of names: a religious one, which they keep secret, and a secular one for purposes of commercial intercourse. They are assiduous in visiting the mosque and in [[Fasting in Islam|fasting during Ramadhan]], and at intervals they even send one of their number on the [[Hajj|"ḥajj" (pilgrimage)]] to [[Mecca]]. But they do not intermarry with the Turks.<br/> They are all well-to-do, and are prompt to help any unfortunate brother. They smoke openly on the Sabbath day on which day they serve the other Jews, lighting their fires and cooking their food. They work for the Turks when a religious observance prevents other Jews from doing so, and for the Christians on Sunday. They are expert "katibs" or writers, and are employed as such in the bazaars and in the inferior government positions. They have the monopoly of the barber-shops. The Dönmeh are divided into three subsects, which, according to Bendt, are: the Ismirlis, or direct followers of Shabbethai Ẓebi of Smyrna, numbering 2,500; the Ya'ḳubis, or followers of Jacob Querido, brother-in-law of Shabbethai, who number 4,000; and the Kuniosos, or followers of Othman Baba, who lived in the middle of the eighteenth century. The last named sect numbers 3,500. Each subsect has its own [[Jewish cemetery|cemetery]].}}</ref> == נאמען == דאס טערקישע ווארט ''dönmeh'' באדייט "איינער וואס האט זוך געשמדט".<ref name="Britannica" /><ref name="Kohler-Gottheil" /> אין טערקיש ווערט דער נאמען גענוצט ספעציעל פאר די שבתאישע אנהענגער און זייערע אפשטאמיגע וואס האבן זיך אויסערליך דערקלערט אלס מוסלמענער אבער האבן אין געהיים ווייטער געפירט זייערע אייגענע רעליגיעזע מנהגים. די דונמע אליין האבן זיך גערופן '''מאמינים''', אדער '''חברים'''. זיי זענען אויך גערופן געווארן ''בעל מלחמה'', "לוחמים". אין אדריאנאפאל זענען זיי באקאנט געווען אלס ''sazanikos'', א לאדינא ווארט פאר "קליינע [[קארפ|קארפן]]". זיי זענען אויך אמאל גערופן געווארן ''Selaniki'' — מענטשן פון [[סאלאניקי]] — אדער ''avdeti'', וואס באדייט א רעליגיעזער איבערגעקערטער.<ref name="AICE1" /><ref name="Kohler-Gottheil" /> דער היסטאריקער און זעלבסטשטענדיקער פארשער [[Rifat Bali]] האט באמערקט אז דער טערמין „דונמע“ באדייט בכלל א מענטש וואס האט זיך געטויפט צו אן אנדער רעליגיע, אבער אין דער מאדערנער טערקישער שפראך ווערט דער טערמין ספעציעל גענוצט פאר די אנהענגער פון שבתי צבי און זייערע אפשטאמיגע, וואס האבן אויסנווייניק אנגענומען איסלאם, בשעת זיי האבן אין די קומענדיגע דורות געהאלטן זייערע געהיימע רעליגיעזע מנהגים און א נאענטע קהילתישע און משפחת'דיגע פארבינדונג.<ref>{{Cite book|title=Model Citizens of the State: The Jews of Turkey During the Multi-party Period|author=Rifat N. Balı|publisher=Lexington Books|year=2012|page=18}}</ref> == געשיכטע == [[טעקע:Yeni_Mosque,_Thessaloniki.JPG|רעכטס|קליין|די [[Yeni Mosque, Thessaloniki|ייני מאסק]], א מאסק אין [[סאלאניקי]] וואס איז אויפגעשטעלט געווארן דורך דער דונמע קהילה ביים סוף פון דער אטאמאנישער תקופה]] [[טעקע:Dönme_gravestones_in_the_Bülbüldere_Cemetery_in_Üsküdar,_Istanbul.jpg|רעכטס|קליין|קברים פון דונמע מיט מצבות אין בולבולדערע בית החיים אין [[איסטאנבול]]]] ווען [[שבתי צבי]] האט זיך אין 1666 געטויפט צום איסלאם אינעם אטאמאנישן הויף, האבן א טייל פון זיינע נאכגעפאלגער אים נאכגעמאכט און אויך אנגענומען איסלאם, בשעת אנדערע האבן געגעבן פאר זיין מעשה געהיימע קבליסטישע ערקלערונגען.<ref name="Britannica" /><ref name="JE 1906" /><ref name="Kohler-Gottheil" /><ref name="AICE2" /> די לעצטע ווייב פון שבתי צבי, עאישע (Ayşe געבוירן יוכבד), און איר פאטער, יוסף פילאסוף, זענען געווען פון סאלאניקי. נאך שבתי צבי'ס פטירה זענען זיי צוריקגעקומען אהין און האבן געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער גרינדונג פון דער נייער רעליגיעזער גרופע. אין די ערשטע יארן איז די גרופע צענטערירט געווארן ארום א פאר הונדערט משפחות. לויט [[Gershom Scholem|גרשם שלום]] האט די קהילה ביז שבתי צבי'ס פטירה אין 1676 געהאט בערך 200 משפחות, בעיקר פון די [[Balkan Jews|באלקאנער אידן]], מיט נאך אנהענגער פון [[איזמיר]], [[בורסא]] און אנדערע פלעצער.<ref name="AICE1" /> אין 1683 זענען נאך בערך 3,000 שבתאים געווען פארבונדן מיט דער גרופע אין סאלאניקי.<ref name=":1">{{Cite book|last=Sachar|first=Howard M.|title=Farewell Espana The Word of the Sephardim Remembered|pages=153|language=en}}</ref> ביז ארום 1900 האט סאלאניקי געהאט א דונמע באפעלקערונג פון בערך 10,000 מענטשן וואס האבן גערעדט [[לאדינא]].<ref name=":2">{{Cite book|last=Mazower|first=Mark|title=Salonica, city of ghosts: Christians, Muslims and Jews, 1430 - 1950|url=https://archive.org/details/salonicacityofgh0000mazo|date=2006|publisher=Vintage|isbn=978-0-375-72738-2|edition=1. Vintage Books|location=New York, NY|pages=[https://archive.org/details/salonicacityofgh0000mazo/page/64 64]–93}}</ref> א פראנצויזישער קאנסול אין סאלאניקי, פעליקס בוזשאר, וועלכער האט געדינט דארט פון 1793 ביז 1798, האט זיי באצייכנט אלס "האלב אידן און האלב טערקן" און געשאצט זייער צאל אויף בערך 2,000 מענטשן.<ref>{{צ-ספר|מחבר=דוד א' רקנטי|שם=זכרון שלוניקי : גדולתה וחורבנה של ירושלים דבלקן|עמ=44|כרך=א}}</ref> די דונמע האבן אין א גרויסן טייל פון זייער געשיכטע געהאלטן א שטרענגע אינערליכע חתונה-סיסטעם. זיי האבן זיך צוריק געהאלטן פון חתונה סיי מיט מוסלמענער און אפילו מיט רבנישע אידן, און נאך די צעטיילונג אין פארשידענע צווייגן האבן טייל פון זיי אויך פארמיידט חתונות מיט דונמע פון אנדערע צווייגן. דאס האט געברענגט צו א שטארקע אינערליכע משפחת'דיגע פארבינדונג. אין מיטן 18טן יארהונדערט האט די קהילה, לויט א מקור פון דער העברעאישער ארטיקל, שוין געהאט ארום 600 משפחות, אדער בערך 3,000 מענטשן. נאך זייער פארלאזן פון סאלאניקי אין 1923 האט מען זייער צאל געשאצט אויף בערך 13,000 ביז 15,000 מענטשן, כאטש דער מקור גיט נישט קיין באשטעטיגטע רעפערענץ פאר דער צאל. דער קהילה האט במשך בערך 250 יאר געוואוינט אין באזונדערע געגנטן אין סאלאניקי און האט פארנומען וויכטיגע פאזיציעס אין האנדל און באנקירן. אין 19טן יארהונדערט האט די דונמע קהילה זיך אלץ מער אינטעגרירט אין דער אטאמאנישער שטאטישער געזעלשאפט. די רייכערע משפחות האבן זיך טיילמאל פארבונדן דורך חתונה מיט מוסלמענישע משפחות, בשעת זייער פארבינדונג צו דער טראדיציאנעלער אידישער אמונה איז אין טייל פעלער שוואכער געווארן. טייל דונמע זענען געווען פארמעגליך און האבן אויפגעשטעלט גרויסע הייזער אין אייראפעאישן סטיל. אנדערע האבן געארבעט אין האנטווערק, ווי שערעריי, קופער ארבעט. זיי האבן אויך געהאט א ראלע אין דער מוסולמענישער דערציאונג, אינטעלעקטועלער לעבן און שטאטישער אדמיניסטראציע פון סאלאניקי.<ref name=":2" /> === יונגע טערקן, דער פאראיין און פראגרעס קאמיטעט און דער טערקישער אומאפהענגיקייט קריג === ביים סוף פון דער אטאמאנישער תקופה האבן עטליכע דונמע און אנדערע אידישע שרייבער ארויסגעוויזן א נאענטע פארבינדונג צווישן אידן און מוסלמענער קעגן געוויסע קריסטליכע קעגנערס, אריינגערעכנט ארמענער און גריכן.<ref>{{Cite book|last=Baer|first=Marc David|url=https://www.google.com.tr/books/edition/Sultanic_Saviors_and_Tolerant_Turks/Bx_TDwAAQBAJ|title=Sultanic Saviors and Tolerant Turks: Writing Ottoman Jewish History, Denying the Armenian Genocide|date=2020|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-04543-0|pages=79|language=en}}</ref> עטליכע פירנדע מיטגלידער פון דער [[יונגע טערקן]] באוועגונג זענען געווען דונמע, און דונמע און אנדערע טערקישע אידן האבן אין דער תקופה ארום דער [[ערשטער וועלט קריג]] שטארק געשטיצט דעם [[פאראיין און פראגרעס קאמיטעט]] און די טערקישע נאציאנאלע באוועגונג.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Giesel|first=Christopf|date=2014|title=Status and Situation of the Jews in Turkey: Historical Lines of Development and contemporary Circumstances in the Context of socio-political Transform|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=49500|journal=Elektronik Siyaset Bilimi Araştırmaları Dergisi|volume=5|issue=09|pages=1–32|issn=1309-7008}}</ref><ref name=":4">{{Cite journal|last=Güçlü|first=Yücel|date=2024|title=Batı Anadolu'nun Yunanlılar Tarafından İşgali ve Yahudiler, 1919-1922|url=https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/113246|journal=Mora Katliamı ve Anadolu'da Yunan Mezalimi Sempozyumu (15-16 Kasım 2021), Bildiriler Kitabı|language=tr|pages=689–733}}</ref><ref name=":5">{{Cite journal|last=Assa|first=Ophir|date=2021|title=Between Inclusion and Stagnation: Military Manpower Policy Towards Druze in Israel and Jews in Turkey: Between Inclusion and Stagnation: Military Manpower Policy Towards Druze in Israel and Jews in Turkey|url=https://www.ariel.ac.il/wp/jimes/between-inclusion-and-stagnation-military-manpower-policy-towards-druze-in-israel-and-jews-in-turkey/|journal=The Journal for Interdisciplinary Middle Eastern Studies|volume=7|issue=2|pages=155–182|doi=10.26351/JIMES/7-2/3|issn=2522-6959|url-access=subscription}}</ref> ביי די 1912 וואלן פאר דער אטאמאנישער פארטיי-פארטרעטונג זענען דונמע צווישן די מינאריטעטן איינע פון די גרופעס וואס האבן אין מערהייט נישט געשטיצט דעם פאראיין און פראגרעס קאמיטעט און זיך קעגנגעשטעלט דער [[פארטיי פאר פרייהייט און הסכמה]].<ref>{{Cite journal|last=Tepekaya|first=Muzaffer|date=2013|title=1912 Osmanlı Meclisi Mebusan Seçimlerinde Saruhan (Manisa) Sancağı İttihat ve Terakki Fırkası Adayı Yusuf Rıza Bey ve Seçim Beyannamesi|url=https://dergipark.org.tr/en/pub/cttad/article/270459|journal=Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi|volume=13|issue=27|pages=33–61|issn=1300-0756}}</ref> בעת דער ערשטער וועלט קריג און די רציחות קעגן די ארמענער, האבן דונמע און אנדערע אידן אין א גרויסן טייל נישט גענומען קיין עפנטליכע שטעלונג, און א טייל פון זיי האבן זיך בעיקר געזארגט פאר זייערע אייגענע אינטערעסן. די אידישע אונטערערדישע גרופע [[נילי]] איז געווען אן אויסנאם, ווייל אירע מיטגלידער האבן מיטגעפילט מיט די ארמענער און פרובירט צו העלפן זיי.<ref>{{Cite book|last=Auron|first=Yair|url=https://books.google.com.tr/books?redir_esc=y&hl=el&id=nnUR4hSTb8gC|title=The Banality of Indifference: Zionism and the Armenian Genocide|date=2017|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-30540-2|edition=1|pages=159-215, 407|language=en|doi=10.4324/9781351305402}}</ref> עטלעכע דונמע און אנדערע אידן האבן געהאלפן ראטעווען ארמענער און צוגעשטעלט הילף פאר די געליטענע, בשעת אנדערע, וואס זענען געווען פארבונדן מיט טערקישע נאציאנאליסטן, האבן געהאלפן די פארפאלגערס געפינען ארמענישע קרבנות און זיך אויך באטייליקט אין בארויבן ארמענישע הייזער.<ref>{{Cite journal|last=Cohen|first=Julia Phillips|date=2012|title=Between Civic and Islamic Ottomanism: Jewish Imperial Citizenship in the Hamidian Era|url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/abs/between-civic-and-islamic-ottomanism-jewish-imperial-citizenship-in-the-hamidian-era/FCEA918D675DAC31A3EE2D3F9E56C07B|journal=International Journal of Middle East Studies|language=en|volume=44|issue=2|pages=237–255|doi=10.1017/S0020743812000037|issn=1471-6380|url-access=subscription}}</ref> נאך דער ערשטער וועלט קריג, אין נאוועמבער 1918, האט דער אידישער טערקישער נאציאנאליסט ניסים נאווארא אראפגעריסן די גריכישע פאן אין [[איזמיר]]. אן אנדער אידישער טערקישער נאציאנאליסט האט אראפגעריסן די גריכישע פאן אין קאדיפעקאלע.<ref name=":4" /> ווען די גריכישע טרופן זענען געלאנדעט אין איזמיר אין 1919, האט דער דונמע [[Hasan Tahsin|חסן תחסין]] געשאסן אויף גריכישע זעלנער און דערהרגעט א גריכישן פאן-טרעגער, פאר וועלכן ער איז אויפ'ן ארט דערשאסן געווארן. אין טערקיי ווערט ער פאררעכנט אלס א מלחמה-העלד.<ref>Arda Sualp - M. Ali Eren, [http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-1148-26-cumhuriyet-hanedanlari.html "Cumhuriyet hanedanları"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518101354/http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-1148-26-cumhuriyet-hanedanlari.html|date=18 May 2015}}, ''Aksiyon'', Sayı: 51 / Tarih : 25 November 1995.{{in lang|tr}}</ref><ref>Ilgaz Zorlu, ''Evet, ben Selânikliyim: Türkiye Sabetaycılığı'', Belge Yayınları, 1999, p. 95. {{in lang|tr}}</ref><ref>Abdurrahman Küçük, ''Dönmeler ve Dönmelik Tarihi'', Ünal Matbaası, 1979, pg. 237. {{in lang|tr}}</ref><ref>Orhan Türkdoğan, ''Osmanlı'dan Günümüze Türk Toplum Yapısı'', Çamlıca Yayınları, 2002, pg. 166. {{in lang|tr}}</ref> אין מאשאטליק איז דער אידישער בית החיים געווארן א פראטעסט-צענטער קעגן דער גריכישער באזעצונג פון איזמיר. אין בורסא האט די אידישע קהילה זיך אפגעזאגט פון הייבן גריכישע פאנען און האט אויסגעלאזט פרא-גריכישע פארזאמלונגען. טייל אידן האבן באהאלטן טערקישע נאציאנאליסטישע זעלנער אין זייערע הייזער און איבערגעגעבן וויכטיגע ידיעות פאר זיי. נאך דעם סוף פונעם קריג האט [[מוסטפא כמאל אטאטורק|מוסטפא כמאל פאשע]] באדאנקט רבנים און אידן פאר זייער הילף.<ref name=":4" /> === די ערשטע יארן פון דער טערקישער רעפובליק === אין 1923, ביים געצוואונגענעם באפעלקערונגס-אויסטויש צווישן גריכנלאנד און טערקיי, זענען די דונמע פון סאלאניקי באטראכט געווארן אלס מוסלמענער און אריבערגעפירט געווארן קיין [[איסטאנבול]]. דארט איז אויפגעשטאנען א קלענערע אבער איינפלוסרייכע קהילה פון ביזנעסלייט, צייטונג-שרייבער, אינדוסטריעלער און דיפלאמאטן.<ref name=":2" /> אין 1932 האט די [[JTA|Jewish Telegraphic Agency]] באריכטעט אז אין איסטאנבול זענען געווען בערך 15,000 דונמע.<ref>{{Cite web|title=15,000 Followers of Sabbatai Zevi Live in Donmeh Community in Istambul|url=https://www.jta.org/archive/15000-followers-of-sabbatai-zevi-live-in-donmeh-community-in-istambul|access-date=2025-08-19|website=Jewish Telegraphic Agency|language=en-US}}</ref> נאך דער גרינדונג פון דער טערקישער רעפובליק זענען א טייל דונמע און אנדערע אידישע פערזענלעכקייטן שטארק פארבונדן געווארן מיטן טערקישן נאציאנאליזם און קעמאליזם. צווישן די באקאנטע פערזענלעכקייטן זענען [[Hasan Tahsin|חסן תחסין]], חיים נחום אפנדי, חיים בעדזשאראנא, [[Munis Tekinalp|מוניס כהן טעקינאלפ]] און אבראם גאלאנטי בודרומלו.<ref name=":3" /> איינער פון די פירער פון דער אזוי-גערופענער [[איזמיר קאמפלאט|איזמירער קאמפלאט]] צו דערמארדן פרעזידענט [[מוסטפא כמאל אטאטורק|מוסטפא כמאל פאשע]] אין איזמיר איז געווען דער דונמע [[Mehmed Cavid|מהמט דזשאוויד ביי]], א גרינדער מיטגליד פונעם פאראיין און פראגרעס קאמיטעט און א געוועזענער פינאנץ-מיניסטער פון דער אטאמאנישער אימפעריע.<ref>[[Andrew Mango]], ''Atatürk'', [[John Murray (publishing house)|John Murray]], 1999, pp. 448–453</ref><ref>Ilgaz Zorlu, ''Evet, Ben Selânikliyim: Türkiye Sabetaycılığı'', Belge Yayınları, 1999, p. 223.</ref><ref>Yusuf Besalel, ''Osmanlı ve Türk Yahudileri'', Gözlem Kitabevi, 1999, p. 210.</ref><ref>[[Rıfat N. Bali]], ''Musa'nın Evlatları, Cumhuriyet'in Yurttaşları'', İletişim Yayınları, 2001, p. 54.</ref> נאכ'ן ווערן פאראורטיילט נאך א רעגירונגס-אויספארשונג איז דזשאוויד ביי אויפגעהאנגען געווארן דעם 26סטן אויגוסט 1926 אין [[אנקארא]].<ref>{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/javid-cavid-bey-mehmed|title=Javid (Cavid) Bey, Mehmed|access-date=8 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616024609/https://www.jewishvirtuallibrary.org/javid-cavid-bey-mehmed|archive-date=16 June 2021}}</ref> אין די 1930ער און 1940ער יארן איז טערקישע אנטי-אידישע פראפאגאנדע אויך פארשפרייט געווארן דורך נאציאנאליסטישע פובליציסטן און שרייבער.<ref>Alexandros Lamprou (2002), [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00263206.2021.1950691 "The journal ''İnkılâp'' and the appeal of antisemitism in interwar Turkey"] ''Middle Eastern Studies'', Volume 58, pp. 32–47</ref> נאך דעם באפעלקערונגס-אויסטויש האבן דונמע זיך אויך באזעצט אין [[איזמיר]], [[אנקארא]], [[בורסא]] און [[קאניא]], בשעת א טייל פון די ארעמערע מיטגלידער האבן זיך צעשפרייט אין קלענערע שטעט. דער צעשפרייטונג האט אפגעשוואכט טייל פון די אלטע אינערליכע פארבינדונגען. באזונדערס צווישן די יעקובישע האבן טייל זיך אסימילירט און חתונה געהאט מיט שכנים. טייל מענטשן וואס האבן געוואלט צוריקקומען צו אידישקייט זענען נישט אנגענומען געווארן דורך רבנים צוליב חששות איבער זייער פערזענליכע סטאטוס און צוליב דעם וואס זיי זענען באטראכט געווארן אלס מענטשן וואס האבן זיך פרייוויליג געטויפט, און נישט אלס אנוסים. == רעליגיעזע אמונות און מנהגים == די דונמע האבן אויסנווייניק געפירט א מוסולמענישן לעבן, בשעת אין זייער אינערלעכן לעבן האבן זיי געהאלטן שבתאישע אמונות. זיי האבן געהאלטן געוויסע מוסולמענישע מנהגים, ווי [[ראמאדאן]] און גיין אין מאסק, אבער אויך געהאלטן [[שבת]], [[ברית מילה]] און געוויסע אידישע ימים טובים.<ref name="Kohler-Gottheil" /><ref>Baer, Marc (2007). [http://web.ebscohost.com/ehost/pdfviewer/pdfviewer?sid=390325bd-e0d4-41e9-b6cd-b65afbe9091c%40sessionmgr113&vid=2&hid=126 "Globalization, Cosmopolitanism, and the Dönme in Ottoman Salonica and Turkish Istanbul"]. ''Journal of World History''. 18. no. 2: 141–170. {{doi|10.1353/jwh.2007.0009}}.</ref> א גרויסער טייל פון זייערע מנהגים איז געווען א געמיש פון עלעמענטן פון [[קבלה]], שבתאות, אידישער הלכה און [[סופיזם]].<ref>Marc Baer (7 March 2013). [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopedia-of-jews-in-the-islamic-world/donme-maaminim-minim-shabbetaim-COM_0006730 "Dönme (Ma'aminim, Minim, Shabbetaim)"]. In Norman A. Stillman, ed. ''Encyclopedia of Jews in the Islamic World''. Brill.</ref> זייער הויפט אינערליכע כלל איז געווען צו האלטן נאענטע קשרים מיט אנדערע דונמע און צו פארמיידן חתונה מיט מענטשן פון אינדרויסן. זיי האבן אבער אויך געהאט קשרים מיט רבנישע אידן וואס זענען געווען שבתאים אין געהיים און מיט רבנים וואס האבן טיילמאל געהאלפן אויסקלארן הלכה'דיגע פראגעס.<ref name="Scholem, Gershom 1974">Scholem, Gershom (1974). ''Kabbalah''. New York City: Quadrangle/The New York Times Book Company.</ref> די דונמע האבן זיך געהאלטן צו 18 הויפט כללים וואס זענען צוגעשריבן געווארן צו שבתי צבי. א טייל פון זיי האבן געהאט א פארעם וואס האט דערמאנט מצוות פון אידישקייט. צווישן די מנהגים וואס ווערן דערמאנט אין די מקורות זענען ברית מילה אויפ'ן אכטן טאג און זאגן תהילים יעדן טאג. אסאך מענטשן האבן געהאט צוויי נעמען, איינס פאר זייער רעליגיעזער אינערלעכער באנוץ און א צווייטע פארן פובליקן לעבן. די תפילות פון דער קהילה האבן זיך מיט דער צייט געטוישט. אין די ערשטע דורות איז אסאך פון זייער ליטעראטור געווען אויף [[לשון קודש]], אבער שפעטער איז [[לאדינא]] געווארן זייער הויפט שפראך און אויך א וויכטיגע שפראך פאר די תפילות. אלע הויפט צווייגן האבן געהאלטן אין שבתי צבי אלס דער אידישער משיח און אין דער געדאנק אז ער האט אנטפלעקט א "גייסטיגע תורה" וואס האט געהאט א העכערע באדייט ווי דער פראקטישער תורה-לעבן.<ref name="Scholem, Gershom 1974" /> אין דער קהילה זענען אויך געווען פארשידענע תפילה-נוסחאות. טייל נוסחאות האבן ארויסגעוויזן חילוקים אין דעם אופן ווי שבתי צבי איז באטראכט געווארן — ביי טייל אלס א משיח וואס איז געווען א מענטש, און ביי אנדערע מיט א מער געהויבענעם, כמעט געטלעכן סטאטוס. א חלק פון די מקורות דערציילן וועגן א געהיימען יום טוב וואס איז גערופן געווארן „חג הכבש“ און וואס איז געפאלן כ"ב אדר. לויט פארשידענע היסטארישע און מאדערנע באריכטן האט דער יום טוב אריינגענומען א פייערליכע סעודה מיט לאם פלייש, געזאנגען, תפילות און אנדערע מנהגים. א טייל פון די מקורות פארבינדן דעם יום טוב אויך מיט טענות וועגן אומגעוויינליכע סעקסועלע מנהגים, אריינגערעכנט אויסטוישן פון פארן, אבער די טענות ווערן אין טייל פון די מקורות באשריבן אלס באריכטן אדער שמועות, און דונמע מענטשן האבן אפגעלייקנט די מערסט עקסטרעמע באשרייבונגען.<ref>{{Cite web|last=Şişman|first=Cengiz|title=The Redemptive Power of Sexual Anarchy|url=https://associationforjewishstudies.org/docs/default-source/ajs-perspectives/ajs-perspectives-transgression.pdf|website=Association for Jewish Studies}}</ref><ref>''Encyclopedia of Religion'', „Doenmeh“.</ref> יעדע צווייג פון דער דונמע קהילה האט געהאט אייגענע תפילה-קהילה, גערופן א ''קהל''. די הויפט צווייגן האבן זיך אויך אונטערשיידן לויט זייער געזעלשאפטלעכן און עקאנאמישן סטאטוס. די איזמירלי האבן צומאל פארנומען די העכסטע פאזיציעס צווישן די סוחרים און אינטעלעקטואלע, בשעת האנטווערקער זענען געווען מער פארבונדן מיט די קאראקאשן, און נידעריגערע געזעלשאפטליכע שיכטן מיט די יעקובישע. א ברייטע אינערליכע עקאנאמישע נעץ האט געהאלפן שטיצן ארעמערע מיטגלידער פון דער קהילה.<ref>{{cite book|last=Weiker|first=Walter F.|year=1992|title=Ottomans, Turks, and the Jewish Polity: A History of the Jews of Turkey|url=https://archive.org/details/ottomansturksjew0000weik|location=Lanham, Maryland|publisher=University Press of America|isbn=0-8191-8644-9}}</ref> == די דריי הויפט צווייגן == די דונמע האבן זיך במשך די דורות צעטיילט אין דריי הויפט צווייגן, בעיקר צוליב מחלוקת'ן איבער די יורשים פון שבתי צבי און די פראגע פון זיין משיחישן סטאטוס. === איזמירלי === די '''איזמירלי''' זענען געווען די עלטסטע צווייג און די דירעקטע אנהענגער פון שבתי צבי פון [[איזמיר]]. זיי האבן אריינגענומען אסאך סוחרים און אינטעלעקטואלע מענטשן און זענען אין טייל מקורות פאררעכנט געווארן אלס די העכסטע שיכט אין דער אינערלעכער הירארכיע פון דער קהילה.<ref name="Kohler-Gottheil" /> === יעקובישע === די '''יעקובישע''' זענען גערופן געווארן נאך זייער גרינדער [[יעקב קוערידו]] (עבדאללה יעקוב), א ברודער פון דער לעצטער ווייב פון שבתי צבי. זיינע אנהענגער האבן אים באטראכט אלס א רוחניות'דיגן יורש פון שבתי צבי, און טייל האבן אים באטראכט אלס זיין ווידערגעבוירענעם גלגול. לויט דער טראדיציע איז קרידו געשטארבן אויפ'ן וועג קיין [[מעקא]] ווען ער האט געוואלט מקיים זיין די מצוה פון חאדזש. די יעקובישע זענען געווען דער עלטסטער פון די צוויי צווייגן וואס זענען ארויסגעוואקסן פון דער איזמירלי קהילה.<ref name="Maciejko, Pavel 2011">Maciejko, Pavel (2011). ''The Mixed Multitude: Jacob Frank and the Frankist Movement, 1755–1816.'' Philadelphia, PA: University of Pennsylvania Press.</ref> לויט א טייל מקורות האבן יעקובישע מענער זיך געלאזט א בארד, אבער געהאלטן זייער קאפ אינגאנצן אפגעגאלט. זיי זענען געווען נאענט צו דער טערקישער געזעלשאפט, און טייל האבן פארנומען רעגירונגס-פאזיציעס. זייער טראדיציאנעלער פרנסה איז געווען האנדל אין טאבאק, און זיי זענען באטראכט געווארן אלס א באזונדערס פארמעגלעכע שיכט. === קאראקאשן / קוניאסאס === די '''קאראקאשן''' (טערקיש: ''Karakaşi''), אויך באקאנט אין לאדינא אלס '''קוניאסאס''', זענען געווען דער גרעסטער און אין טייל מקורות דער שטרענגסטער צווייג. זייערע אנהענגער האבן געגלייבט אין ברוכיה רוסו, אויך באקאנט אלס עותמאן באבא, אלס א נאכפאלגער אדער ווידערגעבוירענעם פון שבתי צבי, און האבן אים פארבונדן מיט דער משיחישער פאראנטווארטליכקייט פון דער באוועגונג. דער פילוג איז אויפגעקומען אין דער צייט ארום דעם סוף פון 17טן און אנהייב 18טן יארהונדערט.<ref name="Scholem, Gershom 1974" /> קאראקאשן מענער האבן אויך געהאלטן א בארד, אבער האבן נישט געהאלטן זייער קאפ אינגאנצן אפגעגאלט. צווישן זיי זענען געווען אדוואקאטן, באנקירן, סוחרים און אנדערע בעלי מקצוע. זיי האבן געהאט אייגענע תפילות און אייגענע אינערליכע מסורות. איינער פון די פירער, דרוויש אפנדי, איז געווען אקטיוו אין דער תקופה פון [[יעקב פראנק]] און האט פארשפרייט אייגענע אויסטייטשונגען פון קבליסטישע טעקסטן. אין 19טן יארהונדערט איז די גרופע אין טייל מקורות פארבונדן מיט א פירער מיטן נאמען אמבראג'י, וועלכער איז געווען קראנק און בלינד און האט געהאט א שטארקע אויטאריטעט איבער דער קהילה. === קאקפאנג'ילאר === די '''קאקפאנג'ילאר''' ("בעלי המאזניים") זענען לויט דער העברעאישער מקור ארויסגעוואקסן פון א אינערלעכן פילוג צווישן די קאראקאשן נאך דעם טויט פון עותמאן באבא אין די 1720ער יארן. זיי האבן זיך געזען אלס נאכפאלגער פון דער "ריינער" שבתאות און האבן אפגעווארפן די משיחישע טענות פארבונדן מיט יעקב קרידו און עותמאן באבא. לויט דעם מקור האבן די מיטגלידער פון דעם צווייג זיך אפגעגאלט די בערד אבער געלאזט די האר אויפ'ן קאפ. אין שפעטערע דורות איז דער צווייג באטראכט געווארן אלס מער משכיל'דיג, מיט לערערס, דאקטוירים, וועטערינערן, אינזשענירן און אנדערע בעלי מקצוע. == באפעלקערונג און שפעטערע אנטוויקלונג == די צאל דונמע אין דער היינטיגער תקופה איז נישט באקאנט מיט זיכערקייט. א מקור האט אין 2016 געשאצט אז בערך 2,000 דונמע האבן נאך נישט געהאט זיך אינגאנצן אסימילירט אין דער טערקישער געזעלשאפט.<ref>{{Cite web|date=2016-08-06|title=Public Muslims, Secret Jews: A Turkish Sect Faces Crackdown|url=https://forward.com/news/346996/public-muslims-secret-jews-a-turkish-sect-faces-crackdown/|access-date=2025-08-21|website=The Forward|language=en}}</ref> אנדערע געשאצטע ציפערן פאר דער גאנצער גרופע זענען פיל העכער, אבער עס איז נישט פאראן קיין פארלעסליכע אפיציעלע צענזוס. א טייל דונמע זענען ווייטער געבליבן אין [[טערקיי]] אין 21סטן יארהונדערט.<ref name="Britannica" /><ref>{{Cite web|date=2011-03-23|title=The emergence of Turkey’s hidden Jews|url=https://www.jpost.com/opinion/columnists/the-emergence-of-turkeys-hidden-jews|access-date=2025-08-19|website=[[The Jerusalem Post]]|language=en|issn=0792-822X}}</ref><ref>{{Cite web|title=Dönme {{!}} Ottoman Empire, Crypto-Jews, Sabbatai Zevi {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Donme|access-date=2025-08-19|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Studies|first=Stroum Center for Jewish|date=2024-06-25|title=A descendant of a crypto sect of converts to Islam is challenging notions of Jewish identity|url=https://jewishstudies.washington.edu/jewish-history-and-thought/donme-turkish-jewish-converts-islam-jewish-identity/|access-date=2025-08-19|website=UW Stroum Center for Jewish Studies|language=en-US}}</ref> נאך דער גרינדונג פון דער מדינת ישראל אין 1948 זענען בלויז א קליינע צאל דונמע משפחות אריבער קיין ישראל פון מוסולמענישע לענדער.<ref>{{Cite web|title=Doenmeh|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/doenmeh|access-date=31 October 2022|website=Jewish Virtual Library}}</ref> אין 1994 האט אילגאז זורלו, אן אקאונטאנט וואס האט געזאגט אז ער שטאמט פון דונמע אויף דער מוטער'ס זייט, אנגעהויבן ארויסגעבן מאמרים איבער דער גרופע און זיך אליין דערקלערט אלס דונמע. אין יולי 2000 האט ער זיך געוואנדן צום ניינטן געריכט אין איסטאנבול און געבעטן צו טוישן זיין רעליגיעזע באצייכענונג אויף זיין טערקישן אידענטיטעט-קארטל פון "איסלאם" צו "איד". ער האט געוואונען דעם קעיס, און שפעטער האט דער טערקישער בית דין אים אנגענומען אלס איד.<ref>{{Cite web|last=Yardeni|first=Dan|date=18 August 2013|title=A Scapegoat For All Seasons: The Dönmes or Crypto-Jews of Turkey by Rifat Bali|url=https://esefarad.com/a-scapegoat-for-all-seasons-the-donmes-or-crypto-jews-of-turkey-by-rifat-bali/|access-date=31 October 2022|website=eSefarad|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 May 2009|title=Jewish History / Waiting for the Messiah|work=Haaretz|url=https://www.haaretz.com/hasen/spages/1083958.html|access-date=31 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20090519200833/http://www.haaretz.com/hasen/spages/1083958.html|archive-date=19 May 2009}}</ref> דונמע ווערן אבער נישט אנערקענט אלס אידן לויט דעם [[ישראל|ישראל'ן]] נאציאנאליטעט געזעץ און זענען נישט בארעכטיגט צום [[געזעץ פון צוריקקער]].<ref name="Yardeni" /> אין פארטוגאל ווערט די פראגע צי דונמע זאלן ווערן אנערקענט אלס אידן איבערגעלאזט פאר די לאקאלע אידישע קהילות.<ref>{{Cite news|title=The Rotten Saga of Roman Abramovich's Portuguese Citizenship, and Its Repercussions|language=en|work=Haaretz|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2022-03-30/ty-article-opinion/russia-ukraine-roman-abramovich-putin-sephardic-jews-portugal/00000180-5baf-df19-a7f3-dbff6a2a0000|access-date=31 October 2022}}</ref> == דונמע און אנטיסעמיטיזם אין טערקיי == די נאמען "דונמע" איז במשך דער מאָדערנער טערקישער געשיכטע גענוצט געווארן אין אנטיסעמיטישע באשולדיגונגען קעגן אידן. היסטאריקער [[Marc David Baer|מארק דעוויד באר]] האט באשריבן די באשולדיגונגען אלס א דערשיינונג מיט טיפע ווארצלען אין דער שפעט-אטאמאנישער געשיכטע, וואס האט זיך ווייטער געהאלטן אין דער טערקישער רעפובליק.<ref name=":0">{{Cite journal|first=Marc David|last=Baer|date=2013|title=An Enemy Old and New: The Dönme, Anti-Semitism, and Conspiracy Theories in the Ottoman Empire and Turkish Republic|url=https://muse.jhu.edu/|journal=Jewish Quarterly Review|volume=103|issue=4|pages=523–555|doi=10.1353/jqr.2013.0033|s2cid=159483845|via=Project MUSE|url-access=subscription}}</ref> די סיבה פארוואס די דונמע זענען געווארן א ציל פון אזעלכע באשולדיגונגען ליגט טיילווייז אין דער פארבינדונג צווישן זייער שבתאישער אידישער מסורה און זייער פובליקן איסלאמישן לעבן. זייער געהיימקייט האט פאר די פארשפרייטער פון קאנספיראציע-טעאריעס געשאפן א גרינגן ציל פאר טענות אז אידן פירן אין געהיים פאליטישע און עקאנאמישע השפעה.<ref name=":0" /> אין דער שפעט-אטאמאנישער תקופה זענען פארשידענע מענטשן און באוועגונגען באשולדיגט געווארן אז דונמע האבן געהאט א הויפט ראלע אין דער [[יונגע טערקן רעוואלוציע]], אין דער שוואכונג פון דער אטאמאנישער רעליגיעזער אינסטיטוציע און שפעטער אין דער גרינדונג פון א [[סעקולער|סעקולערער]] רעפובליק. פרא-סולטאנישע און איסלאמיסטישע קרייזן האבן צומאל פארגעשטעלט די געשעענישן אלס א אידיש-מאסאנישער קאנפיראציע.<ref name=":0" /> אויך [[מוסטאפא קעמאל אטאטורק]] איז באשולדיגט געווארן דורך איסלאמיסטישע קעגנער אלס א דונמע, אלס א וועג אים צו באשמוצן צוליב זיינע רעפארמען. עס איז אבער נישטא קיין באווייז אז אטאטורק איז געווען א דונמע. לויט א באריכט פון [[Rifat Bali|ריפאט באלי]], איז דא איין באקאנטע מעשה אין וועלכער אטאטורק איז דירעקט געפרעגט געווארן איבער אזעלכע טענות. זיין ענטפער האט אונטערגעשטראכן אז די נאציאנאליטעט און געזעלשאפטליכע שייכות פון א מענטש ווערן נישט באשטימט בלויז דורך זיין אפשטאם.<ref>{{Cite book|last=Bali|first=Rıfat N.|url=https://books.google.com.tr/books/about/A_Scapegoat_for_All_Seasons.html?id=y2gMAQAAMAAJ|title=A Scapegoat for All Seasons: The Dönmes Or Crypto-Jews of Turkey|date=2008|publisher=Isis Press|isbn=978-975-428-363-1|pages=247-248|language=en}}</ref> די "געהיימע אידן" קאנפיראציע איז אין פארשידענע תקופות גענוצט געווארן דורך רעכטע און איסלאמיסטישע קרייזן קעגן די רעגירונג, און אין אנדערע תקופות אויך דורך סעקולערע און לינקע קעגנער קעגן פאליטישע פירער. צוליב דעם איז דער טערמין דונמע געווארן א וויכטיגער עלעמענט אין טייל פון די טערקישע קאנפיראציע-טעאריעס. די פארבינדונג פון דונמע מיט אנטיסעמיטישע קאנפיראציע-טעאריעס איז באזונדערס אויפגעשטארקט אין תקופות פון אנגעצויגענע [[טערקיי–ישראל באציאונגען]].<ref>{{Cite journal|first=Marc David|last=Baer|date=2013|title=An Enemy Old and New: The Dönme, Anti-Semitism, and Conspiracy Theories in the Ottoman Empire and Turkish Republic|url=https://muse.jhu.edu/|journal=Jewish Quarterly Review|volume=103|issue=4|pages=523–555|doi=10.1353/jqr.2013.0033|s2cid=159483845|via=Project MUSE|url-access=subscription}}</ref> די טענות אז די דונמע אדער אידן בכלל האבן אין געהיים קאנטראלירט די טערקישע רעגירונג זענען באטראכט געווארן דורך היסטאריקער אלס אנטיסעמיטישע קאנפיראציע-טעאריעס און נישט אלס באווייזן פון א פאקטישער אידישער קאנטראל. == אויסערליכע לינקען == * {{Cite book|last=Baer|first=Marc David|author-link=Marc David Baer|title=The Dönme: Jewish converts, Muslim revolutionaries, and secular Turks|url=https://archive.org/details/donmejewishconve00baer|date=2010|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-7256-3|oclc=589169152}} * {{Cite book|last=Bali|first=Rıfat N.|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.31826/9781463225568-004|title=A Scapegoat For All Seasons: The Dönmes or Crypto - Jews of Turkey|chapter=1. A Scapcgoat for All Seasons: The Dönmes or Crypto-Jews of Turkey|date=24 June 2010|pages=17–88|publisher=Gorgias Press|isbn=978-1-4632-2556-8|language=en|doi=10.31826/9781463225568-004}} * {{Cite book|last=Kieser|first=Hans-Lukas|title=Talaat Pasha: Father of Modern Turkey, Architect of Genocide|date=26 June 2018|publication-date=2018|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-15762-7}} * {{Cite book|last=Şişman|first=Cengiz|url=https://www.academia.edu/8296137|title=The Burden of Silence: Sabbatai Sevi and the Evolution of the Ottoman-Turkish Donmes|date=20 August 2015|language=en|publisher=Oxford University Press}} * {{Cite book|last=Landau|first=Jacob M.|date=2007|title=The Dönmes: Crypto-Jews under Turkish Rule|journal=[[Jewish Political Studies Review]]|volume=19|issue=1/2|pages=109–118|issn=0792-335X}} * [[רחל אליאור]] (עורכת), [https://web.archive.org/web/20090207232451/http://jewish.huji.ac.il/publications/thought.htm החלום ושברו: התנועה השבתאית וגלגוליה, ירושלים תשס"א, א-ב], אתר [[האוניברסיטה העברית]] * רחל אליאור, 'הדונמע, השבתאות בפודוליה ויעקב פרנק', בספרה '''ישראל בעל שם טוב ובני דורו''', ח"ב, ירושלים 2014, עמ' 189–215 * [https://www.archives.gov.il/archives/Archive/0b071706800309b3/File/0b071706806a15ee חומר לא מעובד] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220214173649/https://www.archives.gov.il/archives/Archive/0b071706800309b3/File/0b071706806a15ee |date=2022-02-14 }} שאסף [[יצחק בן-צבי]] על הדונמע, באתר [[ארכיון המדינה]] * {{Cite journal|last=Baer|first=Marc David|title=An Enemy Old and New: The Dönme, Anti-Semitism, and Conspiracy Theories in the Ottoman Empire and Turkish Republic|url=https://archive.org/details/jewish-quarterly-review_fall-2013_103_4/page/523|journal=Jewish Quarterly Review|volume=103|issue=4|pages=523–555|date=2013|doi=10.1353/jqr.2013.0033}} == זע אויך == * [[שבתאות]] * [[שבתי צבי]] * [[יעקב פראנק]] * [[אידן אין דער אטאמאנישער אימפעריע]] * [[אנטיסעמיטיזם אין טערקיי]] {{רעפערענצן}} [[קאטעגאריע:אידישע היסטאריע]] [[קאַטעגאָריע:טערקיי]] [[קאַטעגאָריע:רעליגיע]] j80enpceng3hk5h72z562m3gi0m2r75 0 34802 602837 473557 2026-10-09T16:25:14Z ן' משה 42115 602837 wikitext text/x-wiki [[טעקע:Great Coat of Arms of Belgium.svg|קליין|קעניגלעכער הערב פון בעלגיע]] די '''בעלגישע מאנארכיע''' איז א קאנסטיטוציאנעלע מאנארכיע אויפגעשטעלט נאכדעם וואס [[בעלגיע]] האט זיך אפגעטיילט פונעם [[קעניגרייך פון די פאראייניגטע נידערלאנדן]] [[22סטן נאוועמבער]], [[1930]], בשעת דער [[בעלגישע רעוואלוציע|בעלגישער רעוואלוציע]] פון 1830. מען האט אויפגענומען פרינץ [[לעאפאלד דער ערשטער פון בעלגיע|לעאפאלד דער ערשטער]] פאר די קעניג אין 1831. די [[מאנארכיע]] גייט ב[[ירושה]], און דער היינטיגער [[מלך]] איז [[אלבערט דער צווייטער פון בעלגיע|אלבערט דער צווייטער]]. זיין אפיציעלער טיטל איז '''מלך פון די בעלגיער''' ({{שפראך-nl|Koning der Belgen}} ,{{שפראך-fr|Roi des Belges}}, {{שפראך-de|König der Belgier}}) און נישט "קעניג פון בעלגיע", כדי ארויסצוברענגען דעם קאנסטיטוציאנעלן און פאלקס-פארטרעטנדן כאראקטער פון דער מאנארכיע.. אין בעלגיע, ווערט דער יורש נישט קיין מלך ביז ער שווערט די ''שבועה פון דער קאנסטיטוציע'' אין די דריי אפיציעלע שפראכן פון בעלגיע: [[האלענדיש|פֿלעמיש]], [[פראנצויזיש]] און [[דייטשיש|דייטש]]. זינט 1831 זענען געווען זיבן קעניגן פון די בעלגיער און צוויי רעגענטן. [[טעקע:Belgische Monarchen.jpg|קליין|סקולפטורישע בוסטן פון די ערשטע פינף מאנארכן פון [[בעלגיע]], אינעם קעניגלעכן מוזעאום פון די ארמיי און מיליטערישער היסטאריע]] {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%" ! width="15%" | נאמען ! width="100px" | בילד ! width="20%" | געבורט און טויט ! width="15%" | אנהייב פון הערשאפט ! width="15%" | סוף פון הערשאפט ! width="20%" | חתונה ! width="15%" | רעכט צו דער סוקסעסיע |- bgcolor="#ffcdcd" | '''[[עראסם-לואי סורלעט דע שאקיע|עראסם-לואי,]]''' '''[[עראסם-לואי סורלעט דע שאקיע|באראן סורלעט דע שאקיע]]'''<br />רעגענט | [[טעקע:Surletdechokier.jpg|100px]] | 27 נאוועמבער 1769<br />[[ליעזש]]<br />([[הערצאגטום פון ליעזש]])<br />–<br />7 אויגוסט 1839<br />[[גינגעלאם]]<br />(אין עלטער פון 69) | 25 פעברואר 1831 | 21 יולי 1831<br />(146 טעג) | | אויסגעקליבן דורך דעם [[נאציאנאלער קאנגרעס פון בעלגיע|נאציאנאלן קאנגרעס]] |- | '''[[לעאפאלד דער ערשטער פון בעלגיע|לעאפאלד דער ערשטער]]''' | [[טעקע:NICAISE Leopold ANV (cropped).jpg|100px]] | 16 דעצעמבער 1790<br /> [[זאקסען-קאבורג-גוטהא]] <br />([[הייליגע רוימישע אימפעריע]])<br />–<br />10 דעצעמבער 1865<br />[[לאעקן]]<br />(אין עלטער פון 74) | 21 יולי 1831 | 10 דעצעמבער 1865<br />(34 יאר, 142 טעג) | (1) [[שארלאטע פון וויילס (1796–1817)|שארלאטע פון וויילס]]<br />⚭ 2 מאי 1816<br />[1 קינד (געבוירן טויט)]<br />(2) [[לואיזע פון ארלעאן]]<br />⚭ 9 אויגוסט 1832<br />[4 קינדער] | ערוועלט דורך דעם [[נאציאנאלער קאנגרעס פון בעלגיע|נאציאנאלן קאנגרעס]] |- | '''[[לעאפאלד דער צווייטער פון בעלגיע|לעאפאלד דער צווייטער]]''' | [[טעקע:Leopold ii garter knight (cropped 1).jpg|100px]] | 9 אפריל 1835<br />[[בריסל]]<br />–<br />17 דעצעמבער 1909<br />[[לאעקן]]<br />(אין עלטער פון 74) | 17 דעצעמבער 1865<ref name="IR">לויט ארטיקל 90 פון דער [[קאנסטיטוציע פון בעלגיע]], זענען פון דעם טויט פון א מאנארך ביז'ן איינשווערן פון זיין נאכפאלגער אדער א רעגענט די קאנסטיטוציאנעלע מאכטן פונעם מאנארך אין די הענט פונעם מיניסטארן-ראט ([[אינטעררעגנומ]]). דאס איז די סיבה פאר'ן אונטערשייד צווישן די דאטעס פון סוף איין הערשאפט און אנהייב פון דער נאכפאלגנדיגער.</ref> | 17 דעצעמבער 1909<br />(44 יאר, 0 טעג) | [[מארי-הענריעטטע פון עסטרייך]]<br />⚭ 22 אויגוסט 1853<br />[4 קינדער] | זון פון<br />לעאפאלד דער ערשטער |- | '''[[אלבערט דער ערשטער פון בעלגיע|אלבערט דער ערשטער]]''' | [[טעקע:Albert I Koning der Belgen.jpg|100px]] | 8 אפריל 1875<br />[[בריסל]]<br />–<br />17 פעברואר 1934<br />[[נאמור, בעלגיע|מארש-לע-דאם]]<br />(אין עלטער פון 58) | 23 דעצעמבער 1909<ref name="IR" /> | 17 פעברואר 1934<br />(24 יאר, 56 טעג) | [[עליזאבעט פון באוואריע (1876–1965)|עליזאבעט פון באוואריע]]<br />⚭ 2 אקטאבער 1900<br />[3 קינדער] | זון, פון פרינץ פיליפ פון [[פלאנדערן]] א ברידער פון [[לעאפאלד דער צווייטער פון בעלגיע|לעאפאלד דער צווייטער]] |- | '''[[לעאפאלד דער דריטער פון בעלגיע|לעאפאלד דער דריטער]]''' | [[טעקע:Leopold III (1934).jpg|100px]] | 3 נאוועמבער 1901<br />[[בריסל]]<br />–<br />25 סעפטעמבער 1983<br />[[וואלואי-סאנט-לאמבער]]<br />(אין עלטער פון 81) | 23 פעברואר 1934<ref name="IR" /> | 16 יולי 1951<ref>די קאנסטיטוציאנעלע מאכטן פונעם קעניג זענען אויסגעפירט געווארן דורך דעם [[בעלגישער רעגירונג אין גלות|מיניסטארן-ראט]] פון 28 מאי 1940 ביז 21 סעפטעמבער 1944. דערנאך האט [[פרינץ טשארלס, גראף פון פלאנדערן|פרינץ טשארלס]] געדינט אלס רעגענט ביז 20 יולי 1950, און פון 11 אויגוסט 1950 ביז 17 יולי 1951 האט זיין נאכפאלגער די מאכטן אויסגעפירט אונטערן טיטל ''קעניגליכער פרינץ''.</ref><br />(האט אפגעטרעטן פונעם טראן)<br />(17 יאר, 143 טעג) | (1) [[אסטריד פון שוועדן]]<br />⚭ 4 נאוועמבער 1926<br />[3 קינדער]<br />(2) [[ליליאן, פרינצעסין פון רעטי|ליליאן בעלס]]<br />⚭ 6 דעצעמבער 1941<br />[3 קינדער] | זון פון<br />אלבערט דער ערשטער |- bgcolor="#ffcdcd" | '''[[פרינץ טשארלס, גראף פון פלאנדערן|טשארלס / קארעל]]'''<br />[[פרינץ רעגענט]] פאר לעאפאלד דעם דריטן | [[טעקע:Karel van België Charles de Belgique Karl von Belgien.jpg|100px]] | 10 אקטאבער 1903<br />[[בריסל]]<br />–<br />1 יוני 1983<br />[[ראווערסיידע]]<br />(אין עלטער פון 79) | 21 סעפטעמבער 1944 | 20 יולי 1950<br />(5 יאר, 302 טעג) | נישט חתונה געהאט<ref>עס ווערט באריכטעט אז פרינץ טשארלס, גראף פון פלאנדערן, האט אין 1977 געהאט א רעליגיעזע צערעמאניע מיט לואיז מארי זשאקעלין פיירברון אין [[פאריז]]. די חתונה ווערט דערמאנט אין אלע אויסגאבעס פון דער ווידער אויפגעלעבטער ''[[Almanach de Gotha|אלמאנאך דע גאטא]]''. ''L'Allemagne Dynastique'' צווייפלט אבער אין דעם און טענהט אז עס איז נישט געווען קיין ציווילע חתונה און אויך נישט קיין רעליגיעזע חתונה. לויט פראנצויזישן געזעץ קען א רעליגיעזע חתונה נישט פארקומען אן א ציווילער חתונה. אין די קירכישע רעגיסטערס פון [[Saint-Pierre-de-Montrouge]] איז נישט פאראן קיין רעקארד פון אזא חתונה, נאר פון א פריוואטער ברכה אכט חדשים נאכ'ן טויט פון איר מאן. פיירברון האט שפעטער ארויסגעגעבן איר זכרונות אין צוויי ביכער: ''Love in Shadow - The Secret Garden of Prince Charles of Belgium'' (1991) און ''Carnets Intimes'' (1993).</ref><br />[קינדערלאז] | זון פון<br />אלבערט דער ערשטער /<br />ברודער פון<br />לעאפאלד דעם דריטן |- | [[באדעוויין פון בעלגיע|'''באדעוויין''']] | [[טעקע:King Baudouin of Belgium.jpg|100px]] | 7 סעפטעמבער 1930<br />[[לאעקן]]<br />–<br />31 יולי 1993<br />[[מאטריל]] ([[שפאניע]])<br />(אין עלטער פון 62) | 17 יולי 1951 | 31 יולי 1993<ref>פון 3 ביז 5 אפריל 1990 זענען די קאנסטיטוציאנעלע מאכטן פונעם קעניג אויסגעפירט געווארן דורך דעם מיניסטארן-ראט בעת דעם [[קעניגליכע צושטימונג#בעלגיע|קאנסטיטוציאנעלן קריזיס ארום דעם בעלגישער אבארט געזעץ]].</ref><br />(42 יאר, 13 טעג) | [[פאביולא דע מארא י אראגאן|פאביולא פון מארא און אראגאן]]<br />⚭ 15 דעצעמבער 1960<br />[קינדערלאז] | זון פון<br />לעאפאלד דעם דריטן |- | '''[[אלבערט דער צווייטער פון בעלגיע|אלבערט דער צווייטער]]''' | [[טעקע:Albert II, King of Belgium.jpg|100px]] | 6 יוני 1934<br />[[לאעקן]]<br />(אין עלטער פון 92) | 9 אויגוסט 1993<ref name="IR" /> | 21 יולי 2013<br />(האט אפגעטרעטן פונעם טראן)<br />(19 יאר, 346 טעג) | [[פאולא רופפא די קאלבריע|פאולא פון קאלבריע]]<br />⚭ 2 יולי 1959<br />[3 קינדער] | זון פון<br />לעאפאלד דעם דריטן /<br />ברודער פון<br />באדואין |- | '''[[פיליפ פון בעלגיע|פיליפ]]''' | [[טעקע:King Philippe of Belgium (Belgian National Day, 2018).jpg|100px]] | 15 אפריל 1960<br />[[לאעקן]]<br />(אין עלטער פון 66) | 21 יולי 2013 | יעצט אין אמט<br /> | [[מאטילד ד'אודעקעם ד'אקאז]]<br />⚭ 4 דעצעמבער 1999<br />[4 קינדער] | זון פון<br />אלבערט דעם צווייטן |} {{בעלגישע קעניגן}}{{רעפערענצן}} == דרויסנדיגע לינקס == {{Commons category|Monarchs of Belgium}} * Vanthemsche, Guy; De Peuter, Roger, רעד. (2023), "[[doi:10.1017/9781139018005.013|אנהאנג: ליסטע פון הערשער, סאווערענער און ראשי-מדינה (1419–היינט) און גובערנאטארן גענעראל (1507–1794) פון די דרום-נידערלאנדן און בעלגיע]]", ''A Concise History of Belgium'', Cambridge Concise Histories, Cambridge: Cambridge University Press, זייטן 357–360. * [http://www.rulers.org/rulb1.html#belgium Rulers of Belgium] * [http://www.monarchie.be/history History of the Belgian Monarchy] ביי Monarchie.be [[קאַטעגאָריע:מלכים]] [[קאַטעגאָריע:בעלגיע|מאנארכיע]] dzq50f87u4choq8skwe7tr7f8qgih4a 602838 602837 2026-10-09T16:26:00Z ן' משה 42115 602838 wikitext text/x-wiki [[טעקע:Great Coat of Arms of Belgium.svg|קליין|קעניגלעכער הערב פון בעלגיע]] די '''בעלגישע מאנארכיע''' איז א קאנסטיטוציאנעלע מאנארכיע אויפגעשטעלט נאכדעם וואס [[בעלגיע]] האט זיך אפגעטיילט פונעם [[קעניגרייך פון די פאראייניגטע נידערלאנדן]] [[22סטן נאוועמבער]], [[1930]], בשעת דער [[בעלגישע רעוואלוציע|בעלגישער רעוואלוציע]] פון 1830. מען האט אויפגענומען פרינץ [[לעאפאלד דער ערשטער פון בעלגיע|לעאפאלד דער ערשטער]] פאר די קעניג אין 1831. די [[מאנארכיע]] גייט ב[[ירושה]], און דער היינטיגער [[מלך]] איז [[אלבערט דער צווייטער פון בעלגיע|אלבערט דער צווייטער]]. זיין אפיציעלער טיטל איז '''מלך פון די בעלגיער''' ({{שפראך-nl|Koning der Belgen}} ,{{שפראך-fr|Roi des Belges}}, {{שפראך-de|König der Belgier}}) און נישט "קעניג פון בעלגיע", כדי ארויסצוברענגען דעם קאנסטיטוציאנעלן און פאלקס-פארטרעטנדן כאראקטער פון דער מאנארכיע.. אין בעלגיע, ווערט דער יורש נישט קיין מלך ביז ער שווערט די ''שבועה פון דער קאנסטיטוציע'' אין די דריי אפיציעלע שפראכן פון בעלגיע: [[האלענדיש|פֿלעמיש]], [[פראנצויזיש]] און [[דייטשיש|דייטש]]. זינט 1831 זענען געווען זיבן קעניגן פון די בעלגיער און צוויי רעגענטן. [[טעקע:Belgische Monarchen.jpg|קליין|סקולפטורישע בוסטן פון די ערשטע פינף מאנארכן פון [[בעלגיע]], אינעם קעניגלעכן מוזעאום פון די ארמיי און מיליטערישער היסטאריע]] {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%" ! width="15%" | נאמען ! width="100px" | בילד ! width="20%" | געבורט און טויט ! width="15%" | אנהייב פון הערשאפט ! width="15%" | סוף פון הערשאפט ! width="20%" | חתונה ! width="15%" | רעכט צו דער סוקסעסיע |- bgcolor="#ffcdcd" | '''[[עראסם-לואי סורלעט דע שאקיע|עראסם-לואי,]]''' '''[[עראסם-לואי סורלעט דע שאקיע|באראן סורלעט דע שאקיע]]'''<br />רעגענט | [[טעקע:Surletdechokier.jpg|100px]] | 27 נאוועמבער 1769<br />[[ליעזש]]<br />([[הערצאגטום פון ליעזש]])<br />–<br />7 אויגוסט 1839<br />[[גינגעלאם]]<br />(אין עלטער פון 69) | 25 פעברואר 1831 | 21 יולי 1831<br />(146 טעג) | | אויסגעקליבן דורך דעם [[נאציאנאלער קאנגרעס פון בעלגיע|נאציאנאלן קאנגרעס]] |- | '''[[לעאפאלד דער ערשטער פון בעלגיע|לעאפאלד דער ערשטער]]''' | [[טעקע:NICAISE Leopold ANV (cropped).jpg|100px]] | 16 דעצעמבער 1790<br /> [[זאקסען-קאבורג-גוטהא]] <br />([[הייליגע רוימישע אימפעריע]])<br />–<br />10 דעצעמבער 1865<br />[[לאעקן]]<br />(אין עלטער פון 74) | 21 יולי 1831 | 10 דעצעמבער 1865<br />(34 יאר, 142 טעג) | (1) [[שארלאטע פון וויילס (1796–1817)|שארלאטע פון וויילס]]<br />⚭ 2 מאי 1816<br />[1 קינד (געבוירן טויט)]<br />(2) [[לואיזע פון ארלעאן]]<br />⚭ 9 אויגוסט 1832<br />[4 קינדער] | ערוועלט דורך דעם [[נאציאנאלער קאנגרעס פון בעלגיע|נאציאנאלן קאנגרעס]] |- | '''[[לעאפאלד דער צווייטער פון בעלגיע|לעאפאלד דער צווייטער]]''' | [[טעקע:Leopold ii garter knight (cropped 1).jpg|100px]] | 9 אפריל 1835<br />[[בריסל]]<br />–<br />17 דעצעמבער 1909<br />[[לאעקן]]<br />(אין עלטער פון 74) | 17 דעצעמבער 1865<ref name="IR">לויט ארטיקל 90 פון דער [[קאנסטיטוציע פון בעלגיע]], זענען פון דעם טויט פון א מאנארך ביז'ן איינשווערן פון זיין נאכפאלגער אדער א רעגענט די קאנסטיטוציאנעלע מאכטן פונעם מאנארך אין די הענט פונעם מיניסטארן-ראט ([[אינטעררעגנומ]]). דאס איז די סיבה פאר'ן אונטערשייד צווישן די דאטעס פון סוף איין הערשאפט און אנהייב פון דער נאכפאלגנדיגער.</ref> | 17 דעצעמבער 1909<br />(44 יאר, 0 טעג) | [[מארי-הענריעטטע פון עסטרייך]]<br />⚭ 22 אויגוסט 1853<br />[4 קינדער] | זון פון<br />לעאפאלד דער ערשטער |- | '''[[אלבערט דער ערשטער פון בעלגיע|אלבערט דער ערשטער]]''' | [[טעקע:Albert I Koning der Belgen.jpg|100px]] | 8 אפריל 1875<br />[[בריסל]]<br />–<br />17 פעברואר 1934<br />[[נאמור, בעלגיע|מארש-לע-דאם]]<br />(אין עלטער פון 58) | 23 דעצעמבער 1909<ref name="IR" /> | 17 פעברואר 1934<br />(24 יאר, 56 טעג) | [[עליזאבעט פון באוואריע (1876–1965)|עליזאבעט פון באוואריע]]<br />⚭ 2 אקטאבער 1900<br />[3 קינדער] | זון, פון פרינץ פיליפ פון [[פלאנדערן]] א ברידער פון [[לעאפאלד דער צווייטער פון בעלגיע|לעאפאלד דער צווייטער]] |- | '''[[לעאפאלד דער דריטער פון בעלגיע|לעאפאלד דער דריטער]]''' | [[טעקע:Leopold III (1934).jpg|100px]] | 3 נאוועמבער 1901<br />[[בריסל]]<br />–<br />25 סעפטעמבער 1983<br />[[וואלואי-סאנט-לאמבער]]<br />(אין עלטער פון 81) | 23 פעברואר 1934<ref name="IR" /> | 16 יולי 1951<ref>די קאנסטיטוציאנעלע מאכטן פונעם קעניג זענען אויסגעפירט געווארן דורך דעם [[בעלגישער רעגירונג אין גלות|מיניסטארן-ראט]] פון 28 מאי 1940 ביז 21 סעפטעמבער 1944. דערנאך האט [[פרינץ טשארלס, גראף פון פלאנדערן|פרינץ טשארלס]] געדינט אלס רעגענט ביז 20 יולי 1950, און פון 11 אויגוסט 1950 ביז 17 יולי 1951 האט זיין נאכפאלגער די מאכטן אויסגעפירט אונטערן טיטל ''קעניגליכער פרינץ''.</ref><br />(האט אפגעטרעטן פונעם טראן)<br />(17 יאר, 143 טעג) | (1) [[אסטריד פון שוועדן]]<br />⚭ 4 נאוועמבער 1926<br />[3 קינדער]<br />(2) [[ליליאן, פרינצעסין פון רעטי|ליליאן בעלס]]<br />⚭ 6 דעצעמבער 1941<br />[3 קינדער] | זון פון<br />אלבערט דער ערשטער |- bgcolor="#ffcdcd" | '''[[פרינץ טשארלס, גראף פון פלאנדערן|טשארלס / קארעל]]'''<br />[[פרינץ רעגענט]] פאר לעאפאלד דעם דריטן | [[טעקע:Karel van België Charles de Belgique Karl von Belgien.jpg|100px]] | 10 אקטאבער 1903<br />[[בריסל]]<br />–<br />1 יוני 1983<br />[[ראווערסיידע]]<br />(אין עלטער פון 79) | 21 סעפטעמבער 1944 | 20 יולי 1950<br />(5 יאר, 302 טעג) | נישט חתונה געהאט<ref>עס ווערט באריכטעט אז פרינץ טשארלס, גראף פון פלאנדערן, האט אין 1977 געהאט א רעליגיעזע צערעמאניע מיט לואיז מארי זשאקעלין פיירברון אין [[פאריז]]. די חתונה ווערט דערמאנט אין אלע אויסגאבעס פון דער ווידער אויפגעלעבטער ''[[Almanach de Gotha|אלמאנאך דע גאטא]]''. ''L'Allemagne Dynastique'' צווייפלט אבער אין דעם און טענהט אז עס איז נישט געווען קיין ציווילע חתונה און אויך נישט קיין רעליגיעזע חתונה. לויט פראנצויזישן געזעץ קען א רעליגיעזע חתונה נישט פארקומען אן א ציווילער חתונה. אין די קירכישע רעגיסטערס פון [[Saint-Pierre-de-Montrouge]] איז נישט פאראן קיין רעקארד פון אזא חתונה, נאר פון א פריוואטער ברכה אכט חדשים נאכ'ן טויט פון איר מאן. פיירברון האט שפעטער ארויסגעגעבן איר זכרונות אין צוויי ביכער: ''Love in Shadow - The Secret Garden of Prince Charles of Belgium'' (1991) און ''Carnets Intimes'' (1993).</ref><br />[קינדערלאז] | זון פון<br />אלבערט דער ערשטער /<br />ברודער פון<br />לעאפאלד דעם דריטן |- | [[באדעוויין פון בעלגיע|'''באדעוויין''']] | [[טעקע:King Baudouin of Belgium.jpg|100px]] | 7 סעפטעמבער 1930<br />[[לאעקן]]<br />–<br />31 יולי 1993<br />[[מאטריל]] ([[שפאניע]])<br />(אין עלטער פון 62) | 17 יולי 1951 | 31 יולי 1993<ref>פון 3 ביז 5 אפריל 1990 זענען די קאנסטיטוציאנעלע מאכטן פונעם קעניג אויסגעפירט געווארן דורך דעם מיניסטארן-ראט בעת דעם [[קעניגליכע צושטימונג#בעלגיע|קאנסטיטוציאנעלן קריזיס ארום דעם בעלגישער אבארט געזעץ]].</ref><br />(42 יאר, 13 טעג) | [[פאביולא דע מארא י אראגאן|פאביולא פון מארא און אראגאן]]<br />⚭ 15 דעצעמבער 1960<br />[קינדערלאז] | זון פון<br />לעאפאלד דעם דריטן |- | '''[[אלבערט דער צווייטער פון בעלגיע|אלבערט דער צווייטער]]''' | [[טעקע:Albert II, King of Belgium.jpg|100px]] | 6 יוני 1934<br />[[לאעקן]]<br />(אין עלטער פון 92) | 9 אויגוסט 1993<ref name="IR" /> | 21 יולי 2013<br />(האט אפגעטרעטן פונעם טראן)<br />(19 יאר, 346 טעג) | [[פאולא רופפא די קאלבריע|פאולא פון קאלבריע]]<br />⚭ 2 יולי 1959<br />[3 קינדער] | זון פון<br />לעאפאלד דעם דריטן /<br />ברודער פון<br />באדעוויין |- | '''[[פיליפ פון בעלגיע|פיליפ]]''' | [[טעקע:King Philippe of Belgium (Belgian National Day, 2018).jpg|100px]] | 15 אפריל 1960<br />[[לאעקן]]<br />(אין עלטער פון 66) | 21 יולי 2013 | יעצט אין אמט<br /> | [[מאטילד ד'אודעקעם ד'אקאז]]<br />⚭ 4 דעצעמבער 1999<br />[4 קינדער] | זון פון<br />אלבערט דעם צווייטן |} {{בעלגישע קעניגן}}{{רעפערענצן}} == דרויסנדיגע לינקס == {{Commons category|Monarchs of Belgium}} * Vanthemsche, Guy; De Peuter, Roger, רעד. (2023), "[[doi:10.1017/9781139018005.013|אנהאנג: ליסטע פון הערשער, סאווערענער און ראשי-מדינה (1419–היינט) און גובערנאטארן גענעראל (1507–1794) פון די דרום-נידערלאנדן און בעלגיע]]", ''A Concise History of Belgium'', Cambridge Concise Histories, Cambridge: Cambridge University Press, זייטן 357–360. * [http://www.rulers.org/rulb1.html#belgium Rulers of Belgium] * [http://www.monarchie.be/history History of the Belgian Monarchy] ביי Monarchie.be [[קאַטעגאָריע:מלכים]] [[קאַטעגאָריע:בעלגיע|מאנארכיע]] cm63zmh4uiu9xtdq7vf7dgikg7gp175 0 55202 602835 2026-10-09T16:10:16Z ן' משה 42115 געשאַפֿן בלאַט מיט '{{אישיות}} '''פיליפ לעאפאלד לואי מארי''' (געבוירן דעם 15טן אפריל 1960) איז דער [[בעלגישע מאנארכיע|קעניג פון די בעלגיער]], און ער הערשט זינט דעם 21סטן יולי [[2013]]. ער איז דאס עלטסטע קינד פון קעניג [[אלבערט דער צווייטער פון בעלגיע]] און [[קעניגן פאולה]]. ער איז געווארן קע...' 602835 wikitext text/x-wiki {{אישיות}} '''פיליפ לעאפאלד לואי מארי''' (געבוירן דעם 15טן אפריל 1960) איז דער [[בעלגישע מאנארכיע|קעניג פון די בעלגיער]], און ער הערשט זינט דעם 21סטן יולי [[2013]]. ער איז דאס עלטסטע קינד פון קעניג [[אלבערט דער צווייטער פון בעלגיע]] און [[קעניגן פאולה]]. ער איז געווארן קעניג נאך וואס זיין פאטער האט אפגעטרעטן פונעם טראן דעם 21סטן יולי 2013, צוליב געזונטהייט סיבות. אין 1999 האט ער חתונה געהאט מיט [[מאטילדע ד'אודעקעם ד'אקוז]], מיט וועמען ער האט פיר קינדער. זייער עלטסטע קינד, [[פרינצעסין עליזאבעט, הערצאגין פון בראבאנט]], איז די ערשטע אין דער סדר הירושה צום טראן. hztyz71qkmbjnhbxwlfsix8ipsvbh2c 602836 602835 2026-10-09T16:20:52Z ן' משה 42115 602836 wikitext text/x-wiki {{אישיות}} '''פיליפ לעאפאלד לואי מארי''' (געבוירן דעם 15טן אפריל 1960) איז דער [[בעלגישע מאנארכיע|קעניג פון די בעלגיער]], און ער הערשט זינט דעם 21סטן יולי [[2013]]. ער איז דאס עלטסטע קינד פון קעניג [[אלבערט דער צווייטער פון בעלגיע]] און [[קעניגן פאולה]]. ער איז געווארן קעניג נאך וואס זיין פאטער האט אפגעטרעטן פונעם טראן דעם 21סטן יולי 2013, צוליב געזונטהייט סיבות. אין 1999 האט ער חתונה געהאט מיט [[מאטילדע ד'אודעקעם ד'אקוז]], מיט וועמען ער האט פיר קינדער. זייער עלטסטע קינד, [[פרינצעסין עליזאבעט, הערצאגין פון בראבאנט]], איז די ערשטע אין דער סדר הירושה צום טראן.{{בעלגישע קעניגן}} l84x2n032kpz8okyx7khpanpj3uh8o5