װיקיפּעדיע yiwiki https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%98_%D7%96%D7%99%D7%99%D7%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter מעדיע באַזונדער רעדן באַניצער באַניצער רעדן װיקיפּעדיע װיקיפּעדיע רעדן טעקע טעקע רעדן מעדיעװיקי מעדיעװיקי רעדן מוסטער מוסטער רעדן הילף הילף רעדן קאַטעגאָריע קאַטעגאָריע רעדן פארטאל פארטאל רעדן TimedText TimedText talk יחידה שיחת יחידה אירוע שיחת אירוע 0 847 602883 573889 2026-10-14T18:41:54Z היימיש 62327 602883 wikitext text/x-wiki [[טעקע:Furth Siddur p12.jpg|קליין]] דאס זאגן פון [[קריאת שמע]] רופֿט מען ''קריאת שמע לייענען'' (קרישמעליינען). קרי"ש ווערט געזאגט דורך אידן אינדערפרי און ביינאכט, דורך קינדער ביים בעטל פון א ניי-געבוירענעם אינגל, און דורך קדושים איידער זיי טאנצן אריין אין [[פייער]]. קריאת שמע האט דריי פרשיות:<ref>[[מסכת ברכות]], פרק א</ref> :'''שמע''' :'''והיה אם שמוע''' :'''ויאמר''' {{וואכענדיגע דאווענען}} == רעפערענצן == <references/> [[קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים]] {{יידישקייט-שטומף}} ibzh9h7p39golssb1f9hl3836flvaz7 0 6061 602880 467274 2026-10-14T18:31:06Z ן' משה 42115 602880 wikitext text/x-wiki {{אנדערע באדייטן|דאס=סדר|זעט=ליל הסדר}} סדר איז דאס אפדטייטש פון א פאראויסבאשטימטע '''אויסלייגונג''' [[פראגראם]] וואס גייט ווי מען האט עס פון פאראויס באשטימט. א סקעדזשועל (ענגליש) איז א סדר, ווען די [[באס]] פארט אדורך. עס איז א גוטער מדה צו זיין מסודר ווייל לויט געוויסע מוסר ספרים קומט מען אן מער אין לעבן מיט סדר. ==באנוץ פון סדר== א מענטש וואס איז אויסגערעכנט וואס ער טוט יעדן איינציגן טאג, האט א באשטימטן '''סדר'''. ווען איינער גייט צום טעגליכן [[שיעור]], זאגט מען: '''ער גייט צום סדר'''. == זע אויך == [[פסח סדר]] [[קאטעגאריע: סאציאלאגיע]] [[קאטעגאריע:מידות]] [[קאטעגאריע:מוסר]] {{מידות}} 9pc2gbcdamwr8lz3wfqb0b4bkndqwhk 10 10872 602881 542925 2026-10-14T18:35:38Z ן' משה 42115 602881 wikitext text/x-wiki {| align=center style="width: 90%;" class="toccolours" |style="text-align: center; background-color: #ccccff"| '''[[סדר]] פון [[וואָך|וואכעדיגן]] [[דאווענען]]''' |- |style="text-align: center;"| '''[[שחרית|תפילת שחרית]]''' - [[ברכות השחר]] | [[פרשת הקרבנות|קרבנות]] | [[פסוקי דזמרה]] | [[קריאת שמע]] | [[שמונה עשרה]] | [[חזרת הש"ץ]], [[קדושה#אין שמונה עשרה|קדושה]] און [[ברכת כהנים]] | [[תחנון]] | [[קריאת התורה]] | [[אשרי יושבי ביתך]] | [[למנצח]] | [[קדושה דסידרא]] | [[שיר של יום]] | [[פיטום הקטורת]] | [[עלינו לשבח]] '''[[מנחה|תפילת מנחה]]''' - [[פרשת הקרבנות|קרבנות]] | [[אשרי יושבי ביתך]] | [[שמונה עשרה]] | [[חזרת הש"ץ]] און [[קדושה (תפילה)|קדושה]] | [[תחנון]] | [[עלינו לשבח]] '''[[ערבית|תפילת ערבית]]''' - [[קריאת שמע]] | [[שמונה עשרה]] | [[עלינו לשבח]] | [[קידוש לבנה]] |} [[קאטעגאריע:תפילות<noinclude>|!]] [[קאטעגאריע:אידישע נאוויגאציע מוסטערן|{{בלאטנאמען}}]] [[en:Template:Jewish prayers</noinclude>]] s3cnvfb9r169mj3wnrg7b15odb7ygkq 602882 602881 2026-10-14T18:39:44Z ן' משה 42115 602882 wikitext text/x-wiki {| align=center style="width: 90%;" class="toccolours" |style="text-align: center; background-color: #ccccff"| '''[[סדר]] פון [[וואָך|וואכעדיגן]] [[דאווענען]]''' |- |style="text-align: center;"| '''[[שחרית|תפילת שחרית]]''' - [[ברכות השחר]] | [[פרשת הקרבנות|קרבנות]] | [[פסוקי דזמרה]] | [[קריאת שמע]] | [[שמונה עשרה]] | [[חזרת הש"ץ]], [[קדושה#אין שמונה עשרה|קדושה]] און [[ברכת כהנים]] | [[תחנון]] | [[קריאת התורה]] | [[אשרי יושבי ביתך]] | [[למנצח]] | [[קדושה דסידרא]] | [[שיר של יום]] | [[פיטום הקטורת]] | [[עלינו לשבח]] '''[[מנחה|תפילת מנחה]]''' - [[פרשת הקרבנות|קרבנות]] | [[אשרי יושבי ביתך]] | [[שמונה עשרה]] | [[חזרת הש"ץ]] און [[קדושה#אין שמונה עשרה|קדושה]] | [[תחנון]] | [[עלינו לשבח]] '''[[ערבית|תפילת ערבית]]''' - [[קריאת שמע]] | [[שמונה עשרה]] | [[עלינו לשבח]] | [[קידוש לבנה]] |} [[קאטעגאריע:תפילות<noinclude>|!]] [[קאטעגאריע:אידישע נאוויגאציע מוסטערן|{{בלאטנאמען}}]] [[en:Template:Jewish prayers</noinclude>]] 2rrzjsoas8ojts78kwrdm0imdzhfv3y 0 17480 602886 571758 2026-10-14T18:45:18Z היימיש 62327 602886 wikitext text/x-wiki '''תחנון''' איז א [[תחינה]] וואס מען זאגט יעדן טאג אין דער וואכן נאך דער הויכע [[שמונה עשרה]] ביי שחרית און מנחה. חסידים און רוב ספרדים זאגן [[שלש עשרה מדות]] פאר תחנון. דער עיקר תחינה וואס מען זאגט איז קאפיטל ו' פון [[תהלים]] לויט די אשכנזים אדער קאפיטל כ"ה לויט די ספרדים. די טעג זאגט מען נישט קיין תחנון: * [[שבת]] * [[יום טוב]] * [[חול המועד]] * א טאג וואס מען זאגט [[הלל]]. ([[ראש חודש]], [[חנוכה]], [[פורים]].) * [[ט"ו שבט|חמשה עשר בשבט]] * [[ל"ג בעומר]] * לויט [[רבנות הראשית לישראל]] - [[יום העצמאות]] אויך זאגט מען נישט קיין תחנון ווען מען דאווענט מיט א [[חתן]], א פאטער פון א קינד וואס האט א [[ברית]] דעם טאג, א [[סנדק]] אדער א [[מוהל]] == תחנון ביי מנחה פאר א טאג ווען מען זאגט נישט תחנון == היינט איז אנגענומען נישט צו זאגן תחנון ביי [[תפילת מנחה|מנחה]] ווען דעם נעקסטן טאג זאגט מען נישט קיין תחנון. דערפאר זאגט מען קיינמאל נישט תחנון ביי מנחה פרייטיק (ווייל שבת זאגט מען נישט תחנון). ס׳איז פאראן א פאר אויסנאמען ווען מען זאגט יא תחנון צו מנחה כאטש דעם נעקסטן טאג זאגט מען נישט תחנון: מנחה א טאג פאר [[ערב ראש השנה]] און א טאג פאר [[ערב יום הכיפורים|ערב יום כיפור]]. דאס הייסט אז כאטש בערב ראש השנה (כ"ט אלול) זאגט מען נישט תחנון א גאנצן טאג, אבער מנחה דעם פריערדיגן טאג (ד״ה מנחה אום כ"ח אלול) זאגט מען יא תחנון. איין טעם איז ווייל מען גייט זאגן [[סליחות]] נאך דער תפילת מנחה (ערב ראש השנה נאך חצות, אדער פארטאגס) ווען מען וועט זאגן תחנון. דאס איז נישט אויסגעהאלטן פאר אשכנזים, וואס זאגן נישט תחנון ביי די סליחות ערב יום כיפור. דערפאר קען מען זאגן אן אנדער טעם, ווייל דאס נישט זאגן תחנון ערב יום כיפור נעמט זיך פון יום כיפור, אבער עס ציט זיך נישט צום פריערדיקן טאג. ביי רוב אשכנזים זאגט מען נישט תחנון [[פסח שני]], אבער א טאג פריער זאגט מען יא תחנון צו מנחה; אויך דא קען מען זאגן אז דער שמחה פון פסח שני איז נאר בייטאג, און נישט דעם אוונט, במילא איז די פריערדיקע מנחה ווייט פונעם נעקסטן ״טאג״. אין טייל קהילות אין מערב אשכנז איז דער מנהג אז ט"ו בשבט, ל"ג בעומר און ט"ו באב, זאגט מען נישט תחנון, אבער דעם טאג פריער זאגט מען יא תחנון צו מנחה.{{הערה|[https://www.moreshesashkenaz.org/mm/publications/Madrich.pdf מדריך למנהג אשכנז המובהק], עמ' 25.}} רבי [[דוד אבודרהם]] שרייבט וועגן דעם מנהג אין שפאניע אין זיינע צייטן: {{ציטירן|תוכן=ובערבי ראשי חדשים וחנוכה נוהגין שלא ליפול על פניהם בערביהם וביום מוצאיהם בין בשחרית בין במנחה. והוא הדין בערב פורים, אלא שביום מוצאו אין נופלים על פניהם בין בשחרית בין במנחה, מפני שהוא פורים שושן.|מקור=רבי דוד אבודרהם, סדר תפילות שבת}}{{וואכענדיגע דאווענען}} ==רעפערענצן== {{רעפליסטע}} [[קאַטעגאָריע:תפילה]] 4gkh4zgurx4k096cawqy0n8bdmaf3tp 0 24588 602877 593377 2026-10-14T16:16:52Z ן' משה 42115 602877 wikitext text/x-wiki '''רבי נתן צבי קעניג''' ([[ט"ו סיון]] [[ה'ת"ש]] – [[כ"ז תשרי]] [[ה'תשנ"ח]]) איז געווען א מקובל און מחבר פון ספרים אין תורה און קבלה, און איינער פון די חשוב'ע רבנים און פערזענליכקייטן אין [[בראסלעווער חסידות|חסידות ברסלב]]. ער האט געגרינדעט דעם [[כולל]] ברסלב אין [[בני ברק]], וואס איז געווארן דער צענטער פון זיין לעבן'ס ארבעט. == ביאגראפיע == רבי נתן צבי קעניג איז געבוירן געווארן צו רבי ירחמיאל משה, א חסיד פון [[קאזשניץ (הויף)|קאזשניץ]] , און זיין מוטער דינה פעשא. אין זיינע בחורישע יארן האט ער געלערנט אין דער [[מירער ישיבה]], וואו ער איז נאנט געווארן צו [[בראסלעווער חסידות|ברסלב]]. צווישן זיינע חברים אין יענע צייטן איז געווען רבי [[משה קרעמער|שמואל משה קרעמער]]. אין יענע יארן האט ער אפט פארברענגט ביי רבי [[שמואל שפירא (ברסלב)|שמואל שפירא]], און זיך משתתף געווען אין דעם טעגליכן שיעור פון רבי אליהו חיים רוזין אין ספרי ברסלב. ער איז אויך געווען נאנט צו רבי [[שמואל הורביץ]]. שפעטער האט ער געלערנט קבלה ביי רבי אהרן סלוצקין, און אויך געלערנט קבלה בחברותא מיט רבי [[רפאל ברוך טאלידאנא]].<ref name=":1">{{קישור כללי|כתובת=https://www.breslevnews.net/%d7%90%d6%b4%d7%99%d7%a9%d7%a9-%d7%97%d6%b7%d7%99-%d7%a8%d6%b7%d7%91-%d7%a4%d6%b0%d6%bc%d7%a2%d6%b8%d7%9c%d6%b4%d7%99%d7%9d-%d7%a8%d7%90%d7%99%d7%95%d7%9f-%d7%a2%d7%9d-%d7%94%d7%92%d7%94/|כותרת=ראיון עם הגר"י קיניג על אביו הגאון רבי נתן צבי קיניג זצ"ל|אתר=ברסלב נייעס|תאריך=כ"ח תשרי תשפ"ג}}</ref> ער האט אויך געהאלטן נאנטע פארבינדונגען מיט דעם [[יעקב ישראל קאניעווסקי|סטייפלער]] און רבי [[שמואל הלוי וואזנער]].<ref name=":1" /> אין עלטער פון 19 יאר האט ער געגרינדעט די ברסלב'ער ישיבה אין בני ברק, צוזאמען מיט רבי [[שמעון בערגשטיין]] און רבי [[נתן ליבערמאנטש]].<ref>{{קישור כללי|כתובת=https://www.breslevnews.net/%d7%96%d7%9a-%d7%aa%d7%a9%d7%a8%d7%99-%d7%97%d7%9c-%d7%99%d7%95%d7%9d-%d7%94%d7%99%d7%90%d7%a8%d7%a6%d7%99%d7%99%d7%98-%d7%a9%d7%9c-%d7%94%d7%92%d7%94%d7%97-%d7%a8%d7%91%d7%99-%d7%a0/|כותרת=ז"ך תשרי • הגה"ח רבי נתן צבי קעניג זצ"ל|אתר=ברסלב נייעס|תאריך=כ"ו תשרי תשפ"ה}}</ref> ער האט געדינט אלס ר"מ אין דער ישיבה פאר דריי יאר.<ref name=":1" /> אין יאר [[ה'תשכ"ב|תשכ"ב]] האט ער געגרינדעט דעם כולל ברסלב אין בני ברק, וואס איז געווארן דער הויפט צענטער פון זיין ציבור'דיגע טעטיקייט. אין אנהייב זענען די לימודים פארגעקומען אין דירות וואס ער האט געקויפט ספעציעל פאר דעם צוועק. שפעטער איז אויפגעבויט געווארן א בנין וואס קען אקאמאדירן ארום 300 אברכים. דער בנין ווערט אויך גענוצט פאר די שבת'דיגע תפילות און פאר די טעגליכע תפילות אין די וואכן טעג.<ref>{{קישור כללי|כתובת=https://forum.otzar.org/download/file.php?id=106383|כותרת=רשימת ספרי משפיעי חסידי ברסלב|אתר=פורום אוצר החכמה}}</ref> היינט שטייט זיין זון רבי יעקב קעניג אין שפיץ פונעם כולל.<ref>{{קישור כללי|כתובת=https://www.breslevnews.net/%d7%97%d6%b6%d7%9c%d6%b0%d7%a7%d6%b5%d7%a0%d7%95%d6%bc-%d7%91%d6%bc%d6%b0%d7%aa%d7%95%d9%b9%d7%a8%d6%b8%d7%aa%d6%b0%d7%9a%d6%b8-%d7%a7%d7%9e%d7%a4%d7%99%d7%99%d7%9f-%d7%9c%d7%9e%d7%a2/|כותרת=חלקנו בתורתך - קמפיין לכולל ברסלב בני ברק|אתר=ברסלב נייעס|תאריך=כ"ח כסליו תשפ"ב}}</ref> == משפחה == רבי נתן צבי קעניג האט געהייראט א טאכטער פון רבי זאב ליבערמאנטש, דעם פאטער פון רבי [[נתן ליבערמאנטש]], איינער פון די ברסלב'ער רבנים. זיין פעטער איז געווען רבי [[גדליהו אהרן קעניג]]. == ספרים == רבי נתן צבי קעניג האט מחבר געווען און רעדאגירט א גרויסע צאל ספרים אין פארשידענע געביטן פון תורה, קבלה און ברסלב'ער חסידות. צווישן זיינע ספרים געפינען זיך פירושים אויף ספרי קודש, מפתחות צו ברסלב'ער ספרים, און זאמלונגען פון בריוו און היסטארישע ידיעות וועגן ברסלב'ער חסידים. * {{אוצר החכמה||אור צדיקים|191626||ללא}} – א זאמלונג בריוו פון [[אנ"ש]] אין פוילן, תשל"ב. * '''אמונת אומן''' – א זאמלונג בריוו, בני ברק, תשכ"ו–תשל"ו. * '''אנשי השם''' – א מפתח פון נעמען און פערזענליכקייטן, תשל"ח. * '''המפתח''' – א מפתח פון ענינים צום ספר [[ליקוטי מוהר"ן]]. * '''חכמה ותבונה''' – ביאורים און רמזים אויפן ספר [[סיפורי מעשיות]]. * {{אוצר החכמה||נוה צדיקים|179061||ללא}} – די תולדות פון רבי [[נחמן מברסלב]], תשכ"ט. * '''נועם ורצון''' – א פירוש אויפן ספר [[תהילים]]. * '''נופת צופים''' – א מפתח פון ענינים צום ספר ליקוטי הלכות, אויסגעשטעלט לויטן אלף בית, אין פיר כרכים. * {{אוצר החכמה||נחלי אמונה|153549||ללא}} – בריוו פון גדולי ברסלב, בני ברק, תשכ"ז. * '''נעימות נצח''' – א זאמלונג בריוו, תשל"ד. * {{אוצר החכמה||נתיב צדיק|179576||ללא}} – א זאמלונג בריוו פון רבי נתן בן רבי יהודה, א תלמיד פון רבי נתן מברסלב, תשל"א. * '''סידור שערי רצון''' – קיצורי הלכות און ביאורים אויף די תפילה. * {{אוצר החכמה||פיתוחי חותם|618408||ללא}} – מפתחות און ביאורים אויף עטליכע ברסלב'ער ספרים, בני ברק, תשכ"ח. * '''תורת נתן''' – א חיבור אויף דער תורה, אין צוויי כרכים. * '''תורת נתן''' – א חיבור אויף תנ"ך, אין דריי כרכים. * '''תורת נתן''' – א פירוש אויפן ספר [[ליקוטי מוהר"ן]]. * '''תורת נתן – ערכי הרמ"ק''' – א מפתח פון ענינים אין די ספרים פון רבי [[משה קורדובירו]], תשנ"ז. * '''תורת נתן – ערכי האריז"ל''' – א מפתח פון ענינים אין די ספרים פון [[אריז"ל]], תשמ"ט. * '''תורת נתן – שרשי נשמות''' – א זאמלונג פון כתבי האריז"ל, אויסגעשטעלט לויטן אלף בית, תש"ן. * '''סידור שערי רצון''' מיט תורות פון ר' [[נחמן מברסלב]],<ref>[http://lho.co.il/bookShow.asp?bookId=3926]</ref> == ווייטער לייענען == * '''רב פעלים''' – פרקי חיים, מאמרים און בריוו פון רבי נתן צבי קעניג. == רעפערענצן == {{מיון רגיל:קעניג, נתן צבי}} {{גרונטסארטיר:קעניג, נתן צבי}} [[קאַטעגאָריע:ברסלבער]] [[קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל]] [[קאַטעגאָריע:חסידישע ראשי ישיבות]] {{גרונטסארטיר:קעניג, נתן צבי}} [[קאַטעגאָריע:ברסלבער]] [[קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל]] [[קאַטעגאָריע:חסידישע ראשי ישיבות]] [[קאַטעגאָריע:מירער ישיבה]] g7qsfq6hoxia5oo91zb3nztav5bbts0 0 33554 602879 495063 2026-10-14T17:32:56Z ן' משה 42115 602879 wikitext text/x-wiki {{מדינה |נאמען = Monaco |שטאַט = פרינציפאַליטעט פון מאנאַקא<br /> ''Principatu de Múnegu'' <small>(מאנעגאַסק)</small> <br /> ''Principauté de Monaco'' <small>(פראנצויזיש)</small> |conventional_long_name = '''Principality of Monaco''' |פאן בילד = Flag of Monaco.svg |סימבאל בילד = Coat of Arms of Monaco.svg |מאפע = Location Monaco Europe.png |map_caption = {{map caption|location_color=green|region=[[Europe]]|region_color=dark grey|legend=Location Monaco Europe.png}} |national_motto = ''"Deo Juvante"''{{spaces|2}}<small>([[Latin]])<br />"With God's Help"</small> |זינגליד = ''[[Hymne Monégasque]]'' |קאנטינענט = [[אייראפע]] |הויפטשטאט = מאנאַקא <ref>{{cite web|accessdate=2008-05-22|url=http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909!/x2Gb?OpenDocument&2Gb|title=History & Heritage |publisher=[[Council of Government (Monaco)|Council of Government]]}}</ref><small> {{coord|43|43|N|7|25|E|display=inline}}</small> |largest_settlement_type = Most&nbsp;populated ''quartier'' |largest_settlement = <br />[[Monte Carlo]] |אפיציעלע שפראך = [[פראנצויזיש]]¹<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-22|url=http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&3Gb|title=Constitution de la Principauté |publisher=[[Council of Government (Monaco)|Council of Government]]}}</ref> |רעגירונג = [[פרינציפאליטעט]] |ראש מלוכה טיטל = פרינץ |leader_title2 = [[Minister of State (Monaco)|Minister of State]] |leader_title3 = President of the National Council |ראש מלוכה = [[אלבערט דער צווייטער, פרינץ פון מאנאקא|אַלבערט דער צווייטער]] |leader_name2 = [[Jean-Paul Proust]] |leader_name3 = [[Stéphane Valeri]] ([[Union for Monaco|UPM]]) |פרעמיער מיניסטער = |פלאך מאס = 1.95 |area_sq_mi = 0.76 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | וועלט גראדונג פלאך = 232סט |area_magnitude = 1 E6 | פראצענט וואסער = 0.0 |באפעלקערונג צאל = 32,965<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/mn.html Monaco] at [[The World Factbook]]</ref> |population_estimate_year = 2009 |וועלט גראדונג באפעלעקרונג = 205סט <!--UN--> |באפעלקערונג ענגקייט = 16,818 |population_density_sq_mi = 43,560 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = <!-- Note: Macau is more dense, but is a dependency, not a country -->2nd |population_census = 32,020|population_census_year=2000 |פראדוקט ווערדע = $976 מיליאן <!--cia.gov writes: "Monaco does not publish national income figures; the estimates are extremely rough"--> |GDP_PPP_year = 2007 |וועלט גראדונג פראדוקט ווערדע = 179 |GDP_PPP_per_capita = $70,670 (€50,000) (Mid Sept. 07 est.) |GDP_PPP_per_capita_rank = 2/3 |HDI_year = 2003 |HDI = {{steady}} 0.946 |HDI_rank = 16th as of 2005|List of countries by Human Development Index#Unavailable data |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = [[House of Grimaldi]] |established_date1 = 1297 |established_event2 = [[Constitution of Monaco|Constitution]] |גרינדונג דאטום = 1911 |וואלוטע = [[איירא]] |currency_code = EUR | צייט זאנע = [[צענטראלע אייראפעישע צייט|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | אינטערנעט דאמיין = [[mc]] | טעלעפאן קאד = 377 ||drives_on = right |באמערקונגען= ¹פראנצויזיש איז די איינציגע אפיציעלע שפראך. מען רעדט אויך מאנעגאסק, איטאליעניש און ענגליש. (זעט [[שפראכן פון מאנאקא]]) }} '''מאנאַקא''', אפיציעל די '''[[פרינציפאליטעט]] פון מאנאקא''' אדער '''פירשטנטום פון מאנאקא''' ({{שפראך-fr|Principauté de Monaco}}; [[מאנעגאסק]]: ''Principatu de Múnegu''; {{שפראך-it|Principato di Monaco}}; {{שפראך-oc|Principat de Mónegue}}), איז א קליינער זעלבסטשטענדיגע [[שטאטס שטאט]] פלאצירט אין דרום [[מערב אייראפע]] אויפן צפון צענטראלן בארטן פונעם [[מיטלענדישן ים]]. פון דריי זייטן איז עס ארומגענומען מיט פראנקרייך, און זיין צענטער איז בערך 16 ק"מ פון [[איטאליע]]. זיין שטח איז קנאפע 2 ק"מ² מיט א געשאצטער באפעלקערוג פון 33,000. דער צענטער פון מאנאקא איז אומגעפער 16 ק"מ (9.9 מייל) פון [[איטאליע]], און 15 ק"מ (9.3 מייל) צפון־מזרח פון [[ניס]], [[פראנקרייך]]. מאנאקא איז דאס צווייטע קלענסטע לאנד אין דער וועלט. {{-}} == רעפערענצן == <references/> {{לענדער פון אייראפע}} {{לענדער ארום דעם מיטלענדישן ים}} [[קאַטעגאָריע:לענדער אין אייראפע]] [[קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע]] 5900qvizie3li2oovyzn13ij615bdpu 0 37496 602889 584460 2026-10-14T21:16:34Z Geagea 2215 /* וועבלינקען */ 602889 wikitext text/x-wiki {{אישיות}}הרב '''שלמה זלמן ליפשיץ''' ([[פוזנא]] [[ה'תקכ"ה]] [[1765]] - [[ווארשע]] [[י"א ניסן]] [[ה'תקצ"ט]] [[26סטן מערץ]] [[1839]]) איז געווען דער ערשטער שטאטס רב פון [[ווארשע]] און דער מחבר פון "חמדת שלמה", [[שו"ת]] אויף די פיר חלקים פון [[שולחן ערוך]]. ==ביאגראפיע== שלמה זלמן איז געבוירן געווארן אין יאר תקכ"ה צו זיין פאטער הרב יצחק בן ר' יואל ליפשיץ אין פוזנא (היינט [[פוילן]]). פון קינדווייז אן האט ער מקדיש געווען זיין צייט צו [[מצוות תלמוד תורה|לערנען תורה]]. ביי די 17 יאר האט ער [[חופה און קידושין|געהייראט]] די טאכטער פון ר' יקיר, פון די גרויסע גבירים אין דער פוזנער קהילה, וואס האט אים געגעבן א גרויסן סכום פאר א [[נדן]], און האט אים צוגעזאגט 10 יאר [[קעסט]]. נאך געציילטע יארן איז זיין ערשטע ווייב נפטר געווארן, מיט וועמען ער האט געהאט זיינע קינדער, ר' יואל און רבי שלמה. נאך איר פטירה האט ער געהייראט איר שוועסטער, פייגיל. זיין שווער האט אים ווידעראמאל געגעבן א שיינעם נדן, און האט אים צוגעזאגט נאך צען יאר קעסט. ביי די 40 יאר, ווען ער איז שוין געווען 22 יאר ביי זיין שווער, האט ער געדארפט גיין זוכן א פרנסה. אין מסחר האט ער נישט געהאט קיין הצלחה, ביז אין תקס"ד האט ער באקומען דאס רבנות פון [[נאשעלסק]]. אין יאר תקע"ט האט מען אים באשטימט רב פון [[פראגא]] (היינט א פארשטאט פון ווארשע), און אין תקפ"א איז ער געווארן דער ערשטער הויפט רב פון ווארשע. <!-- ==הנהגותיו== עוד ביושבו על שולחן חותנו סירב לקבל על עצמו כהונה רבנית, שכן לא רצה [[פרנסה מלימוד תורה|להתפרנס מלימוד תורה]]. מצד שני לא רצה לבטל זמנו בעיסוק ב[[מסחר]] ועל כן הילווה כסף לסוחרים בעירו באמצעות [[היתר עסקה]]. כל ימיו השתדל בכל מאודו לקיים את מצוות [[צדקה]] ו[[גמילות חסדים]], ופיזר מלבושים וממון רב ל[[עוני|עניים]] ולנזקקים. בשבתו על כס הרבנות בנאשלסק תיקן את [[מקווה טהרה|מקווה הטהרה]] על חשבונו. רבי שלמה זלמן ליפשיץ נהג לחבוש לראשו [[שטריימל]] גם בימות החול. ==מלחמתו בהשכלה== בורשה עמד רבי שלמה זלמן מול שתי חזיתות, מצד אחד [[תנועת ההשכלה]], בתמיכת השלטונות והמשפחות האמידות, ומצד שני ה[[חסידות]] בראשות [[יצחק מאיר אלתר|האדמו"ר מגור]] בעל [[חידושי הרי"ם]], שחדרה יותר לחוגים העממיים. למרות שרבי שלמה זלמן נקט עמדה חד משמעית בנושא הרפורמה, ובנושא בית מדרש לרבנים שהוקם באותה עת, ולמרות היותו הולך בדרך [[התנגדות לחסידות|ההתנגדות]], שמר על מערכת יחסים טובה עם כל שכבות האוכלוסייה היהודית בעיר ורשה, וכן עם השלטונות. --> ==זיינע תלמידים== *רבי חיים יהודה לייב הלוי עפשטיין, אב"ד [[קאלאשין]], מחבר ספר שו"ת פרי חיים. *רבי יעקב יהודה לייב לעווי אב"ד [[שלעשין]], און דיין אין [[ירושלים]], מחבר פון "בית לאבות" אויף [[פרקי אבות]]. *רבי [[נחום לעווי]] אב"ד [[שאדיק]], מחבר ספר אבני קודש - שו"ת וחידושים ב[[תלמוד בבלי|ש"ס]] ו[[פוסקים]]. *רבי נתן נטקע שפיגלגלאס, דיין אין ווארשע - מחבר פון שו"ת מאורות נתן. ==פטירה== די נאכט פון י"א ניסן ה'תקצ"ט, איז נפטר געווארן רבי שלמה זלמן. זיין קבר געפינט זיך אין דער [[ווארשעווער בית עולם]] אויף א בערגל ביים צענטראלן אריינגאנג, מיט אן [[אוהל]] אויף זיין קבר. ==וועבלינקען== {{קאמאנסקאט}} <!-- * [http://www.mytzadik.com/tadik.asp?kever_id=628&safaid=6 ר' שלמה זלמן ליפשיץ], Mytzadik * [http://www.makash.ac.il/h_school/hss/hsse/hsses/zehut/zehut99/files/library/7.html הרב שלמה זלמן ליפשיץ], סדנת זהות - [[ספרייה|ספריית]] מידע ==מספריו== הרב ליפשיץ כתב ספרים ברוח הלמדנות וברוח ישיבות ליטא. * חידושי חמדת שלמה: על מסכתות בבא מציעא, גיטין, יבמות, כתובות, פסחים וקידושין. * חמדת שלמה: דרשות וליקוטי הלכות. * קונטרס דיני נידה. * שו"ת [http://www.hebrewbooks.org/824 חמדת שלמה]: על ארבעה חלקי שולחן ערוך (מהדורה ראשונה: תקצ"ו [1835], ורשה: ללא ציון שם ההוצאה; מהדורה שניה: תשכ"ח [1968], ירושלים: בהוצאת צאצא המחבר). --> {{מיון רגיל:ליפשיץ, שלמה זלמן}} [[קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים]] [[קאַטעגאָריע:דרשנים]] [[קאַטעגאָריע:יידן פון ווארשע]] 5im6w3zm8fpsdbh70610a5i0w3zndwh 602890 602889 2026-10-14T21:17:49Z Geagea 2215 602890 wikitext text/x-wiki {{אישיות}}הרב '''שלמה זלמן ליפשיץ''' ([[פוזנא]] [[ה'תקכ"ה]] [[1765]] - [[ווארשע]] [[י"א ניסן]] [[ה'תקצ"ט]] [[26סטן מערץ]] [[1839]]) איז געווען דער ערשטער שטאטס רב פון [[ווארשע]] און דער מחבר פון "חמדת שלמה", [[שו"ת]] אויף די פיר חלקים פון [[שולחן ערוך]]. ==ביאגראפיע== שלמה זלמן איז געבוירן געווארן אין יאר תקכ"ה צו זיין פאטער הרב יצחק בן ר' יואל ליפשיץ אין פוזנא (היינט [[פוילן]]). פון קינדווייז אן האט ער מקדיש געווען זיין צייט צו [[מצוות תלמוד תורה|לערנען תורה]]. ביי די 17 יאר האט ער [[חופה און קידושין|געהייראט]] די טאכטער פון ר' יקיר, פון די גרויסע גבירים אין דער פוזנער קהילה, וואס האט אים געגעבן א גרויסן סכום פאר א [[נדן]], און האט אים צוגעזאגט 10 יאר [[קעסט]]. נאך געציילטע יארן איז זיין ערשטע ווייב נפטר געווארן, מיט וועמען ער האט געהאט זיינע קינדער, ר' יואל און רבי שלמה. נאך איר פטירה האט ער געהייראט איר שוועסטער, פייגיל. זיין שווער האט אים ווידעראמאל געגעבן א שיינעם נדן, און האט אים צוגעזאגט נאך צען יאר קעסט. ביי די 40 יאר, ווען ער איז שוין געווען 22 יאר ביי זיין שווער, האט ער געדארפט גיין זוכן א פרנסה. אין מסחר האט ער נישט געהאט קיין הצלחה, ביז אין תקס"ד האט ער באקומען דאס רבנות פון [[נאשעלסק]]. אין יאר תקע"ט האט מען אים באשטימט רב פון [[פראגא]] (היינט א פארשטאט פון ווארשע), און אין תקפ"א איז ער געווארן דער ערשטער הויפט רב פון ווארשע. <!-- ==הנהגותיו== עוד ביושבו על שולחן חותנו סירב לקבל על עצמו כהונה רבנית, שכן לא רצה [[פרנסה מלימוד תורה|להתפרנס מלימוד תורה]]. מצד שני לא רצה לבטל זמנו בעיסוק ב[[מסחר]] ועל כן הילווה כסף לסוחרים בעירו באמצעות [[היתר עסקה]]. כל ימיו השתדל בכל מאודו לקיים את מצוות [[צדקה]] ו[[גמילות חסדים]], ופיזר מלבושים וממון רב ל[[עוני|עניים]] ולנזקקים. בשבתו על כס הרבנות בנאשלסק תיקן את [[מקווה טהרה|מקווה הטהרה]] על חשבונו. רבי שלמה זלמן ליפשיץ נהג לחבוש לראשו [[שטריימל]] גם בימות החול. ==מלחמתו בהשכלה== בורשה עמד רבי שלמה זלמן מול שתי חזיתות, מצד אחד [[תנועת ההשכלה]], בתמיכת השלטונות והמשפחות האמידות, ומצד שני ה[[חסידות]] בראשות [[יצחק מאיר אלתר|האדמו"ר מגור]] בעל [[חידושי הרי"ם]], שחדרה יותר לחוגים העממיים. למרות שרבי שלמה זלמן נקט עמדה חד משמעית בנושא הרפורמה, ובנושא בית מדרש לרבנים שהוקם באותה עת, ולמרות היותו הולך בדרך [[התנגדות לחסידות|ההתנגדות]], שמר על מערכת יחסים טובה עם כל שכבות האוכלוסייה היהודית בעיר ורשה, וכן עם השלטונות. --> ==זיינע תלמידים== *רבי חיים יהודה לייב הלוי עפשטיין, אב"ד [[קאלאשין]], מחבר ספר שו"ת פרי חיים. *רבי יעקב יהודה לייב לעווי אב"ד [[שלעשין]], און דיין אין [[ירושלים]], מחבר פון "בית לאבות" אויף [[פרקי אבות]]. *רבי [[נחום לעווי]] אב"ד [[שאדיק]], מחבר ספר אבני קודש - שו"ת וחידושים ב[[תלמוד בבלי|ש"ס]] ו[[פוסקים]]. *רבי נתן נטקע שפיגלגלאס, דיין אין ווארשע - מחבר פון שו"ת מאורות נתן. ==פטירה== די נאכט פון י"א ניסן ה'תקצ"ט, איז נפטר געווארן רבי שלמה זלמן. זיין קבר געפינט זיך אין דער [[ווארשעווער בית עולם]] אויף א בערגל ביים צענטראלן אריינגאנג, מיט אן [[אוהל]] אויף זיין קבר. ==וועבלינקען== {{קאמאנסקאט|Szlomo Zalman Lipszyc|רבי שלמה זלמן ליפשיץ}} <!-- * [http://www.mytzadik.com/tadik.asp?kever_id=628&safaid=6 ר' שלמה זלמן ליפשיץ], Mytzadik * [http://www.makash.ac.il/h_school/hss/hsse/hsses/zehut/zehut99/files/library/7.html הרב שלמה זלמן ליפשיץ], סדנת זהות - [[ספרייה|ספריית]] מידע ==מספריו== הרב ליפשיץ כתב ספרים ברוח הלמדנות וברוח ישיבות ליטא. * חידושי חמדת שלמה: על מסכתות בבא מציעא, גיטין, יבמות, כתובות, פסחים וקידושין. * חמדת שלמה: דרשות וליקוטי הלכות. * קונטרס דיני נידה. * שו"ת [http://www.hebrewbooks.org/824 חמדת שלמה]: על ארבעה חלקי שולחן ערוך (מהדורה ראשונה: תקצ"ו [1835], ורשה: ללא ציון שם ההוצאה; מהדורה שניה: תשכ"ח [1968], ירושלים: בהוצאת צאצא המחבר). --> {{מיון רגיל:ליפשיץ, שלמה זלמן}} [[קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים]] [[קאַטעגאָריע:דרשנים]] [[קאַטעגאָריע:יידן פון ווארשע]] p8suvixolls5y1s6c112mhctg81txmf 0 42118 602878 489297 2026-10-14T16:43:37Z ן' משה 42115 602878 wikitext text/x-wiki {{יתום}}{{אישיות}} '''רבי יואל צבי ראטה''' ([[ה'תק"ף]] - [[י"א כסלו]] [[ה'תרנ"ג]]) איז געווען דער [[חוסט]]ער רב און איז באוואוסט נאך זיין ספר שו"ת בית היוצר. == ביאגראפיע == ער איז געבוירן צו זיין פאטער רבי שמעון אינעם ישוב קאמאדא ([[:en:Komádi|Komádi]]) . ביי די עלף יאהר איז געפארן קיין אונגוואר צו לערנען ביים [[מהר"ם א"ש]]. נאך זיבן יאהר האט ער באקומען היתר הוראה און איז געווארן א איידעם ביי רבי [[יעקב גאטליב]], דער דעמאלטסדיגער חוסטער רב. ער איז נפטר געווארן אין [[ה'תרנ"ג|תרנ"ג]] און ליגט באגראבן אין חוסט, זיין ווייב הענטשא ליגט אין [[הר הזיתים]]. == רבנות == זיין ערשטע פאסטן איז געווען אינעם שטעטל [[פילדעש]] [https://en.wikipedia.org/wiki/F%C3%B6ldes] , דערנאך איז ער געווארן רב אין [[ווערעד-אויפעלי]] ([[:en:Berettyóújfalu|en]]) און שפעטער אין [[ברעזנא]]. אין תרמ"ד ווען רבי [[עמרם בלום]] דער בית שערים האט פארלאזט חוסט, האט רבי יואל צבי איבערגענומען זיין פלאץ. דארט אין חוסט האט ער אויך אנגעפיהרט מיט א גרויסע ישיבה און געהאלטן פייערדיגע דרשות און ש"ש תורות. ער איז געווען פון די אנערקענטע רבנים אין [[אונגארן]] בימיו, וואו מען האט איהם כסדר געשיקט אנפרעגן שאלות בהלכה. פון דעם קארעספאנדענץ האבן זיינע איניקלעך שפעטער ארויסגעגעבן דעם ספר בית היוצר. == אלס חסיד == ער פלעגט אסאך פאהרן צו חסידישע רבי'ס, ווי: צום ישמח משה, דער בעלזער רב און רבי הערשעלע ליסקער. אבער איבערהויפט איז ער געווען דבוק צום צאנזער רב וועלכער האט איהם זייער מכבד געווען אלס דעם מהר"ם א"ש'ס א תלמיד. נאך זיין פטירה איז ער געפארן צו זיין זוהן דער שינאווער רב. == משפחה == הרב יואל צבי ראטה און זיין ווייב הענטשא (נפ' כ"א טבת תרס"ב) האבן געהאט די קינדער: * רבי משה שמעון, רב אין דיורע * מאיר, נפטר געווארן ביי די פופצן יאהר * רבי אברהם נתן יוסף == תלמידים == * חיים מרדכי יעקב גאטליב, דער יגל יעקב * רבי [[מנחם בראדי]], דער באר מנחם == ספרים == * שו"ת בית היוצר, ב"ח * [[יוצר אור]], אויף [[חנוכה]] געדרוקט אין [[מישקאלץ]] תש"ד * ליקוטי בית היוצר, [[בית שמש]] תשס"ה == וועבלינקען == * [http://toladot.blogspot.com/2012/11/blog-post_25.html תולדות ושרשים] {{סעריע |פֿריערער = הרב [[עמרם בלום]] |ליסטע = [[חוסט]]ער רב |נעקסטער = הרב [[משה גרינוואלד]] |יאר = תרל"ז - תרנ"ג }} {{גרונטסארטיר:ראטה, יואל צבי}} [[קאַטעגאָריע:רבני אונגארן]] [[קאַטעגאָריע:חסידישע ראשי ישיבות]] [[קאַטעגאָריע:מחברי ספרים]] no5cn2u789xmyhxa3dy42ow9k7ax6pd 0 42403 602876 599716 2026-10-14T15:36:18Z היימיש 62327 602876 wikitext text/x-wiki [[בילד:Hizkiah Da Silva.jpg|קליין|מרכז| הרב חיים חזקיה די סילווה בעל הפרי חדש ומים חיים ([[מאלעריי]]-[[געמעל]])]] '''מים חיים''' איז א [[ספר]] אויף [[לשון קודש]] פארפאסט דורך רבי [[חזקיה סילוא|חזקיה די סילווע]] באוואוסט נאך זיין ספר [[פרי חדש]] אויפן [[שלחן ערוך]]. דער ספר איז א פירוש אויף [[תלמוד בבלי]] און זיינע מפרשים ווי, [[רש"י]], [[תוספות]], [[רא"ש]], [[הלכות רב אלפס|רי"ף]], [[תוספות יום טוב]], די הלכות פונעם [[רמב"ם]] א.א.וו. עס איז געדרוקט געווארן דורך זיין זוהן [[דוד די סילווע|דוד]] אין [[אמסטערדאם]] אין יאהר [[ה'ת"צ]]. טייל פון די חידושים זענען אריינגעדרוקט געווארן אין די [[ווילנע]]ער ש"ס'ן. ער האט אויך בייגעלייגט עטליכע שאלות און תשובות אין אלע מקצועות אין [[הלכה]]. == וועב לינקען == * דער ספר אויף [[היברו בוקס]] http://www.hebrewbooks.org/22083 [[קאטעגאריע:ספרי קודש]] [[קאַטעגאָריע:מפרשי הש"ס]] [[קאטעגאריע:הלכה ספרים]] go5ec6o0bt94cr1n3f6sjnfssjmy022 0 46823 602888 602874 2026-10-14T20:42:57Z וויליאמסבורגער 62228 602888 wikitext text/x-wiki {{יאר אין אנדערע קאלענדארן}} {{ציוויל יאר באשרייבונג|{{בלאטנאמען}}}} == געשעענישן == <onlyinclude> === יאנואר–מערץ === * [[17טן יאנואר]] – [[טשעזארע בארזשיא]] קערט זיך צוריק קיין [[רוים]] פון [[ראמאניע]] ([[:en:Romagna|Romagna]]), וואו ער ווערט אויפגענומען מיט גרויס כבוד. * [[1טן פעברואר]] – דאס הערצאגטום פון [[דאכוי|בייערן דאכאו]], וואס איז געשאפן געווארן אין [[דייטשלאנד]] אין [[1467]], נאכדעם וואס [[זיגיסמונד, הערצאג פון בייערן]] האט באקומען אן אייגענעם שטח נאך זיין אפטריט פון דעם טראן פון הערצאגטום [[בייערן-מינכן|בייערן מינכן]], קומט צוריק אונטער דער הערשאפט פון בייערן מינכן נאך זיגיסמונד'ס טויט. * [[4טן מערץ]] – [[מינכאנג דער צווייטער]] ווערט דער איינציגער קעניג פון [[בורמע]] נאך דעם טויט פון זיין זון [[טהיהאטהורא דער צווייטער פון אווא]], מיט וועמען ער האט געהערשט צוזאמען במשך 15 יאר. מינכאנג'ס הערשאפט ענדיגט זיך פינף וואכן שפעטער, ווען ער שטארבט דעם 7טן אפריל. * [[25סטן מערץ]] – דער [[פארטוגאל]]ישער [[עקספלאראציע|ים פארשער]] [[זשואאו דא נאווא]] אנטדעקט דעם [[אינזל אסענשאן]].<ref>Albuquerque, Afonso de (2001). ''[https://books.google.com/books?id=WDAMAAAAIAAJ&q=Conception The commentaries of the great Afonso Dalboquerque, second viceroy of India]'', Adamant Media Corporation, <!-- Originally printed for the [[Hakluyt Society]] with translation by Walter de Gray Birch, --> p.xx. Issue 55. {{ISBN|1-4021-9511-7}}.</ref> דער אינזל ווערט באשטימט מיט זיין נאמען דעם [[20סטן מיי|20סטן מאי]], [[1503]], דורך [[אפאנסא דע אלבוקרקי|אפֿאָנסא דע אלבוקרקי]].<ref>{{cite web|work=Mysterra Magazine|title=Ascension History|url=http://www.mysterra.org/webmag/ascension-island/history.html|access-date=December 9, 2011|archive-date=June 13, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170613222039/http://www.mysterra.org/webmag/ascension-island/history.html|url-status=dead}}</ref> === אפריל–יוני === * [[7טן אפריל]] – [[שווענאנקיאושין נאראפאטי|שווענאנקיאושין נאראפּאטי]] הייבט אן א הערשאפט פון כמעט 26 יאר אלס קעניג פון [[בורמע]], נאך דעם טויט פון זיין פאטער, קעניג מינכאנג דער צווייטער. * [[11טן אפריל]] – דער [[אויפשטאנד פון די אלפוחאראס (1499–1501)|אויפשטאנד אין די אלפוחאראס]] ענדיגט זיך אין דרום [[שפאניע]] מיט א קאפיטולאציע אפמאך פון די לעצטע מוסולמענישע אויפשטענדלער אין די [[אלפוחאראס|אלפוחאראס בערג]] אין [[אנדאלוזיע]] ([[:en:Andalusia|Andalusia]]), ביים [[מיטלענדישער ים|מיטלענדישן ים]].<ref>Andrew Wheatcroft, ''Infidels: A History of the Conflict Between Christendom and Islam'' (Random House, 2005) p. 126</ref> די מוסולמענער באקומען די ברירה זיך צו פארלאזן דאס לאנד אדער זיך צו טויפן צו [[קריסטנטום]].<ref>{{cite book|last=Lea|first=Henry Charles |author-link=Henry Charles Lea|title=The Moriscos of Spain: Their Conversion and Expulsion|url=https://books.google.com/books?id=wvFWAAAAMAAJ|year=1901|publisher=Lea Brothers & Company|page=40|isbn=9780722224700 }}</ref> * [[10טן מאי]] – די אפיציעלע קרוינונג פון קעניג שווענאנקיאושין פון בורמע קומט פאר אין זיין הויפטשטאט [[אינווא]], אינעם [[מאנדאליי ראיאן]], דעם ניינטן טאג פון דער אונטערגייענדיקער לבנה אין חודש קאסאן, 863 לויטן [[בורמישער קאלענדאר|בורמישן קאלענדאר]]. * [[13טן מאי]] – די [[ווענעציער רעפובליק]] אונטערשרייבט אן אפמאך מיטן [[קעניגרייך פון אונגארן]] און [[פויפסט אלעקסאנדער דער זעקסטער]], צו שטעלן מיליטערישע כוחות צו באשיצן די ווענעציע שטחים אין דאלמאטיע בעת דער [[אטאמאניש ווענעציער מלחמה (1499–1503)]]. * [[15טן מאי]] – ''[[Harmonice Musices Odhecaton]]'', די ערשטע געדרוקטע זאמלונג פון [[פאליפאנישע מוזיק]], ווערט פארעפנטלעכט דורך [[אטאוויאנא פעטרוטשי|אטאוויאנא פּעטרוטשי]] אין [[ווענעדיג|ווענעציע]]. * [[9טן יוני]] – די האלב אומאפהענגיקע שטאט [[באזל]] ווערט א טייל פון דער [[שווייץ|שווייצער קאנפעדעראציע]] אלס דער עלפטער [[קאנטאן פון באזל|קאנטאן פון שווייץ]].<ref>Karl Strupp, ''Wörterbuch Des Völkerrechts'' (De Gruyter, 1960) p.225</ref> * [[17טן יוני]] – [[אלעקסאנדער יאגעלאן]], וועלכער איז געווען דער [[רשימה פון ליטווישע הערשער|גרויסער הערצאג פון ליטע]] זינט 1492, ווערט דער נייער קעניג פון פוילן נאך דעם פּלוצלונגע טויט פון זיין עלטערן ברודער, [[יאן דער ערשטער אלברעכט]]. * [[23סטן יוני]] – [[ניקאלאו קועליאו]], א מיטגליד אין דער פארטוגאלישער עקספעדיציע קיין אינדיע אונטער [[פעדרו קבראל]], קומט צוריק אהיים מיט איין שיף, נאכדעם וואס ער איז אוועקגעפארן פאר קבראל. * [[24סטן יוני]] – די פראנצויזישע טרופן פון [[טשעזארע בארזשיא]] שטורעמען און נעמען איין די פעסטונג אין [[קאפוע]], אינעם [[קעניגרייך פון נאפאלי]], און באזיגן די פארטיידיגונג פון [[פאבריציא קאלאנא]] בעת דער אייננעמונג פון די שפאנישע שטחים פונעם [[קעניגרייך פון אראגאן]] אין דרום איטאליע. === יולי–סעפטעמבער === * [[21סטן יולי]] – דער פארטוגאלישער [[עקספלאראציע|אויספארשער]] [[פעדרו אלווארעש קבראל]] און די איבערגעבליבענע מיטגלידער פון זיין מאנשאפט קומען צוריק קיין [[ליסבאן]], ביים ענדע פון א 15 חדשים'דיגער עקספעדיציע קיין אינדיע. פון די אריגינעלע 13 שיפן בלייבן נאר זיבן. דער סחורה פארדינסט פון אינדיע ברענגט אבער פאר דער פארטאגעזישער קרוין א ניין פאכיגער רווח איבער איר אינוועסטירונג.<ref>William Brooks Greenlee, ''The Voyage of Pedro Álvares Cabral to Brazil and India'' (Routledge, 2016) p. xxx</ref> * [[25סטן יולי]] – דער [[קעניגרייך פון נאפאלי]], אונטער דער פירערשאפט פון [[פעדעריק פון נאפאלי|קעניג פעדעריק דער ערשטער]], געבן זיך אונטער פאר די פראנצויזישע און אראגאנישע טרופן פון טשעזארע בארזשיא. * [[27סטן יולי]] – [[ניקאליי קאפערניק|קאפערניקוס]] ווערט אפיציעל איינגעשטעלט אלס קאנאן אין דער קאטעדראלע אין פראוענבורג. * [[1טן אויגוסט]] – [[האַנס, קעניג פון דענמארק|האַנס, קעניג פון דענמארק, נארוועגיע און שוועדן]], ווערט אראפגעשטעלט פונעם [[שוועדן|שוועדישן]] טראן, נאכדעם וואס ער אנטלויפט פון לאנד נאך דער נצחון פון די שוועדישע אויפשטענדלער אין [[ערעברו|ארעברו]] בעת דער [[מלחמה פארן אראפשטעלן קעניג האַנס]]. זיין ווייב, [[קריסטינא פון סאקסאניע]], בלייבט אין [[שטאקהאלם]] אלס זיין רעגענטין אין שוועדן, און באקומט דעם אויפגאבע צו פירן די קעניגלעכע גארניזאן אין [[טרע קרונור (פעסטונג)|טרע קרונור]] (דריי קרוינען), דעם קעניגלעכן שלאס. נאך זיין צוריקקער קיין [[דענמארק]] ארגאניזירט קעניג האַנס דענישע טרופן צו פרובירן צוריקצונעמען שוועדן אין דער [[דעניש-שוועדישער מלחמה (1501–1512)|דעניש שוועדישער מלחמה (1501–1512)]]. * [[2טן אויגוסט]] – קעניג פעדעריק פון נאפאלי טרעט אפ פונעם טראן, נאכדעם וואס פראנקרייך נעמט איין דאס קעניגרייך פון נאפאלי. דער פראנצויזישער קעניג [[לואי דער צוועלפטער]] ווערט דער נאמינעלער הערשער אלס [[רשימה פון נאפאלער הערשער|לואיגי דער צווייטער, קעניג פון נאפאלי]]. קעניג לואי באשטימט [[לואי ד'ארמאניאק, הערצאג פון נעמורס]] אלס פראנקרייכס [[רשימה פון נאפאלער וויצע-מלכים|וויצע קעניג פון נאפאלי]]. * [[27סטן אויגוסט]] – [[שלאַכט ביים טייך סיריצא]]: דער [[ליוואנישער ארדן]], וועלכער שטיצט דעם [[גרויסער הערצאגטום פון ליטע]] אין דער [[מוסקווער-ליטווישער מלחמות#צווייטע מלחמה (1500–1503)|צווייטער מוסקווער ליטווישער מלחמה]], און ווערט געפירט דורך [[וואלטער פון פלעטענבערג]], באזיגט אן ארמיי פונעם [[גרויסער הערצאגטום פון מאסקווע]] און דער [[רעפובליק פון פּסקאוו]]. * [[3טן סעפטעמבער]] – נאך קלאגעס פון [[קריסטאפער קאלאמבוס]], וועלכער איז אין 1500 ערזעצט געווארן אלס [[רשימה פון וויצע-מלכים פון ניי שפאניע|וויצע קעניג פון דער נייער וועלט]] און ארעסטירט געווארן דורך [[פראַנסיסקא דע באבאדיליא]], באפעלט [[איזאבעלא דער ערשטער פון קאסטיליע|מלכה איזאבעלא פון שפאניע]] אז באבאדיליא זאל צוריקגערופן ווערן פון [[סאנטא דאמינגא]]. די מלכה וויל נישט דערלויבן קאלאמבוס צוריקצוקערן צו זיין גרויזאמער הערשאפט אין דער נייער וועלט, און באשטימט זיין פריינד [[ניקאלאס דע אוואנדא]] אלס דער נייער וויצע קעניג. הגם באבאדיליא באקומט די ידיעה וועגן זיין אפזאגונג ערשט עטלעכע וואכן שפעטער, וויל ער נישט אפטרעטן. אוואנדא וועט צוזאמענשטעלן א פליט פון 30 שיפן און פארלאזן שפאניע דעם 13טן פעברואר אויפן וועג קיין סאנטא דאמינגא. * [[12טן סעפטעמבער]] – [[מאַקסימיליאן דער ערשטער, הייליגער רוימישער קייזער|מאַקסימיליאן דער ערשטער, ארכידוק פון עסטרייך]], גיט ארויס א דעקרעט וואס מאכט זיכערהייט טעסטן פאר פייערגעווער פארפליכטנדיק. * [[18טן סעפטעמבער]] – [[אלעקסאנדער יאגעלאן|אלעקסאנדראס יאגעלאיטיס]], דער [[רשימה פון ליטווישע הערשער#גרויסע הערצאגן|גרויסער הערצאג פון ליטע]], גיט ארויס א דעקרעט לויט וועלכן אלע רוימיש קאטוילישע כהנים אינעם הערצאגטום מוזן קענען פליסיג די [[ליטווישע שפראך]]. * [[27סטן סעפטעמבער]] – קעניגן איזאבעלא באפעלט דעם גובערנאטאר פון דער נייער וועלט, באבאדיליא, צוריקצוגעבן די פארמעגן וואס ער האט קאנפיסקירט פון קריסטאפער קאלאמבוס און זיינע צוויי ברידער.<ref>Lawrence Bergreen, ''Columbus: The Four Voyages, 1493–1504'' (Penguin, 2011) p. 287</ref> === אקטאבער–דעצעמבער === * [[2טן אקטאבער]] ** [[לעאנארדא לורעדאן]] ווערט ערוועלט אלס דער 75סטער דאזש פון ווענעציע אין דער [[ווענעציע|ווענעציע רעפובליק]]. ער נעמט איבער דעם אמט דעם 13טן אקטאבער און בלייבט דערין כמעט 20 יאר. ** די שפאנישע פרינצעסין [[קאטארינא פון אראגאן]] קומט אן אין [[ענגלאנד]] און לאנדעט אין [[פלימוט]]. כאטש זי ווערט שפעטער די ווייב פון קעניג [[הענרי דער אכטער פון ענגלאנד|הענרי דער אכטער]] אין 1509, קומט זי ערשטנס אן צו הייראטן מיט הענריס עלטערן ברודער, [[ארטור, פרינץ פון וויילס]]. * [[13טן אקטאבער]] – [[מאַקסימיליאן דער ערשטער, הייליגער רוימישער קייזער|מאַקסימיליאן פון עסטרייך]] און [[לואי דער צוועלפטער]] פון פראנקרייך אונטערשרייבן דעם [[אפמאך פון טרענטע]], אין וועלכן עסטרייך אנערקענט אלע פראנצויזישע אייגנומענע שטחים אין די צפון איטאליע. * [[30סטן אקטאבער]] – [[טשעזארע בארזשיא]] האלט, לויט געוויסע באריכטן, דעם [[באנקעט פון קעסטענעס]] אינעם [[אפאסטאלישן פאלאץ|פויפסטלעכן פאלאץ]] אין רוים. די געשיכטע ווערט נישט באטראכט אלס א באשטעטיגטער היסטארישער פאקט, און קען שטאמען פון די שונאים פון אלעקסאנדער דער זעקסטער. * [[1טן נאוועמבער]] ([[אלערהייליגן טאג]]) – [[אמעריגא וועספוטשי]] אנטדעקט און גיט דעם נאמען [[באיא דע טודוס אוס סאנטוס]] אין [[בראזיל]]. * [[4טן נאוועמבער]] ** [[מוסקווער-ליטווישע מלחמות#צווייטע מלחמה (1500–1503)|צווייטע מוסקווער ליטווישע מלחמה]]: אין דער [[שלאַכט פון מסטיסלאוול]] באזיגט די דרומדיקע מוסקווער ארמיי פון [[איוואן דער דריטער פון רוסלאנד|גרויסער פרינץ איוואן]] די כוחות פונעם [[גרויסער הערצאגטום פון ליטע]].<ref name=Ivan>{{cite web|title=Ivan III Vasil'yevich (1440&ndash;1505)|work=Russia &ndash; Rulers|url=http://www.xenophon-mil.org/rushistory/rulers/ivan3.htm|publisher=Xenophon Group International|access-date=July 22, 2013}}</ref> ** [[פיליפ דער שיינער]] און [[זשואנא פון קאסטיליע]] פארן קיין [[שפאניע]]. * [[12טן נאוועמבער]] – [[סטען סטורע דער עלטערער]] ווערט צום צווייטן מאל ערוועלט אלס רעגענט פון שוועדן און ווערט דער הויפט אויפפירער פון לאנד, נאכדעם וואס קעניג האַנס פון דענמארק ווערט אראפגעשטעלט. די שוועדישע אויפשטענדלער צווישן די איידעלע לייט פלאנען נישט צו פארוואנדלען דאס קעניגרייך אין א רעפובליק. * [[14טן נאוועמבער]] – [[ארטור, פרינץ פון וויילס]], פארהייראט זיך מיט דער שפאנישער פרינצעסין [[קאטארינא פון אראגאן]]. * [[24סטן נאוועמבער]] – א גרויסע ארמיי פונעם [[גרויסער הערצאגטום פון מאסקווע]] נעמט איין [[ליוואניע]] בעת דער [[מוסקווער-ליטווישע מלחמות#צווייטע מלחמה (1500–1503)|צווייטער מוסקווער ליטווישער מלחמה]].<ref name=Ivan/> * [[12טן דעצעמבער]] – דער גרויסער הערצאג [[אלעקסאנדער יאגעלאן|אלעקסאנדראס יאגעלאיטיס]], דער [[רשימה פון ליטווישע הערשער#גרויסע הערצאגן|גרויסער הערצאג פון ליטע]], ווערט קעניג פון [[קעניגרייך פון פוילן (1385–1569)|פוילן]] אלס אלעקסאנדער דער ערשטער יאגעלאנציק. * [[22סטן דעצעמבער]] – (1 ג'ומאדא אל ת'אני 907 לויט דער העדזשרא ציילונג) [[איסמאיל דער ערשטער]] ווערט געקרוינט אלס דער ערשטער [[רשימה פון איראנישע ראשי מדינה|שא פון איראן]]. ער קלייבט אויס [[טאבריז]] אלס זיין הויפטשטאט און גרינדעט די [[סאפאווידישע דינאסטיע]] אין צפון [[איראן]]. ער דערקלערט [[שיאיזם]] פאר דער אפיציעלער און פארפליכטנדיקער רעליגיע, אונטערן שטראף פון טויט. * [[31סטן דעצעמבער]] – [[ערשטער שלאכט פון קאנאנארע]]: די פליט פון [[זשואאו דא נאווא]] קעמפט קעגן דער פליט פונעם [[זאמארין פון קאליקוט]] אינדרויסן פונעם פארט פון קאנאנארע. דאס איז דער ערשטער פארטוגאלישער [[ים-מלחמה|ים קאמף]] אינעם [[אינדישן אקעאן]]. === אומבאקאנטע דאטום === * די שווייצער [[קאנטאנען פון שווייץ|קאנטאנען]] [[קאנטאן פון באזל|באזל]] און [[קאנטאן פון שאפהאוזן|שאפהאוזן]] ווערן א טייל פון דער [[אלטער שווייצער קאנפעדעראציע]]. * דער פארטוגאלישער ים פארשער [[גאספאר קארטע-רעאל|גאספאר קארטע רעאל]] מאכט די ערשטע דאקומענטירטע אייראפעאישע לאנדונג אין [[צפון אמעריקע]] זינט בערך [[1000|1000 נאכ'ן יאר 1]]. * [[ראדריגא דע באסטידאס]], וועלכער פארט מערבווערץ פון [[ווענעזועלע]] אין זוכן נאך גאלד, ווערט דער ערשטער אייראפעער וואס אויספארשט דעם [[איסתמוס פון פאנאמא]]. * [[אמעריגא וועספוטשי]] מאפט די צוויי [[שטערן|שטערן]] [[אלפא צענטאורי]] און [[ביתא צענטאורי]], ווי אויך די שטערן אינעם [[שטערן-בילד|שטערן בילד]] [[קרוקס]], וועלכע געפינען זיך אונטערן האריזאנט אין [[אייראפע]]. * [[דאולפור]] ווערט איינגענומען דורך [[סיקאנדאר לאדי]]. * [[מיכעלאנגעלא]] קערט זיך צוריק קיין [[פירענצע]], זיין געבורטשטאט, כדי אנצוהייבן ארבעטן אויפן סטאטוע ''[[דוד (מיכעלאנגעלא)|דוד]]''. * [[איטאלישע אותיות]] (איטאליק), אויסגעשניטן דורך [[פראנצעסקא גריפא]], ווערן צום ערשטן מאל גענוצט דורך [[אלדוס מאנוטיוס]] אין דער [[אלדינער דרוקעריי]] אין [[ווענעדיג]], אין אן אויסגאבע פון [[ווירגיל]]. * [[מארטין לוטער]] הייבט אן לערנען אין דער [[אוניווערסיטעט פון ערפורט]].</onlyinclude> == געבוירן == [[File:Master of the Legend Isabella of Austria.jpg|thumb|110px|[[איזאבעלא פון בורגונדיע]]]] [[File:Jerôme Cardan.jpg|thumb|110px|[[זשעראלאמא קארדאנא]]]] * [[16טן יאנואר]] – [[אנטאני דעני]], א נאנטער פארטרויער פון [[הענרי דער אכטער]] פון ענגלאנד (געשטארבן 1559) * [[17טן יאנואר]] – [[לעאנארט פוקס]], דייטשער דאקטער און באטאניקער (געשטארבן [[1566]]) * [[24סטן יאנואר]] – [[יעקב מיליך]], דייטשער אסטראנאם און מאטעמאטיקער (געשטארבן [[1559]]) * [[24סטן פעברואר]] – [[זיקסט בירק]], דייטשער הומאניסט (געשטארבן [[1554]]) * [[21סטן מערץ]] – [[אן ברוק, באראנעסע קאבהאם]], ענגלישע אדלפרוי (געשטארבן [[1558]]) * [[12טן מערץ]] – [[פּיעטראָ אנדראה מאטיאלי]], איטאליענישער וויסנשאפטלער (געשטארבן [[1577]]) * [[6טן מאי]] – [[פויפסט מארצעלוס דער צווייטער]] (געשטארבן [[1555]]) * [[17טן מאי]] – [[סטאניסלאוו פון מאזאוויע]], פוילישער הערצאג (געשטארבן [[1524]]) * [[10טן יולי]] – [[טשא סיק]], קארעאישער קאנפוציאניסטישער געלערנטער און פאליטיקער (געשטארבן [[1572]]) * [[18טן יולי]] – [[איזאבעלא פון בורגונדיע]], מלכה פון [[קריסטיאן דער צווייטער פון דענמארק]] (געשטארבן [[1526]]) * [[17טן אויגוסט]] – [[פיליפ דער צווייטער, גראף פון האנו-מינצענבערג|פיליפ דער צווייטער, גראף פון האנו מינצענבערג]] (געשטארבן [[1529]]) * [[18טן סעפטעמבער]] – [[הענרי סטאפארד, 1טער באראן סטאפארד]], ענגלישער באראן (געשטארבן [[1563]]) * [[24סטן סעפטעמבער]] – [[זשעראלאמא קארדאנא]], איטאליענישער מאטעמאטיקער, דאקטער, אסטראלאג און שפילער (געשטארבן [[1576]]) * [[26סטן סעפטעמבער]] – [[זשאן גאבריעל דער ערשטער פון סאלוצא]], איטאליענישער אבאט און מארקיז פון סאלוצא (געשטארבן [[1548]]) * [[14טן נאוועמבער]] – [[ארטור, פרינץ פון וויילס]] הייראט די שפאנישע פרינצעסין [[קאטערינא פון אראגאן]]. * [[14טן נאוועמבער]] – [[אנא פון אלדענבורג]], רעגענטין פון מזרח פריזיע פון 1540 ביז 1561 (געשטארבן [[1575]]) * [[2טן דעצעמבער]] – [[מלכה מונדזשאונג]], קארעאישע מלכה (געשטארבן [[1565]]) * [[12טן דעצעמבער]] – [[אלעקסאנדער יאגיעלאן]] ווערט מלך פון [[פוילן]]. * ''דאטום אומבאקאנט'' ** [[זשעראלאמא דא קארפי]], איטאליענישער מאלער (געשטארבן [[1556]]) ** [[דאוויט דער צווייטער]], קייזער פון עטיאפיע (געשטארבן [[1540]]) ** [[באוק פאפעמא]], האלענדישער אדלמאן און העלדין ** [[אן בולין]], צווייטע מלכה פון [[הענרי דער אכטער]] פון ענגלאנד (געבוירן אין דעם יאר אדער [[1507]]; געשטארבן [[1536]]) ** [[מוראקאַמי יושיקיאו]], [[יאפאן|יאפאנישער]] אדלמאן (געשטארבן [[1573]]) * ''מעגליך'' ** [[ניקאלאס היט]], [[ארכיבישאף פון יארק]] און [[לארד קאנצלער]] (געשטארבן [[1578]]) ** [[גארסיא דע ארטא]], פארטוגאלישער דאקטער (געשטארבן [[1568]]) ** [[הילער פענע]], [[קעניגרייך פון פראנקרייך|פראנצויזישער]] קאמפאזיטאר == געשטארבן == === יאנואר–יוני === [[File:Columba of Rieti.jpg|thumb|110px|ברוך [[קולומבא פון ריעטי]]]] [[File:Jan I Olbracht by Bacciarelli.jpg|thumb|110px|[[יאן דער ערשטער אלברעכט]]]] * [[3טן יאנואר]] – [[עלי-שיר נאוואי|עלי שיר נאוואי]], צענטראל אזיאטישער דיכטער, פאליטיקער און שרייבער (געבוירן [[1441]]) * [[5טן יאנואר]] – [[זשאן דינהאם, 1טער באראן דינהאם]], ענגלישער באראן און הויפט אוצר מייסטער (געבוירן [[1433]]) * [[25סטן יאנואר]] – [[מארגארעט פון בייערן, עלעקטארין פון פאלץ]], פרינצעסין פון בייערן לאנדסהוט (געבוירן [[1456]]) * [[1טן פעברואר]] – [[זיגיסמונד, הערצאג פון בייערן]], דייטשער אדלמאן (געבוירן [[1439]]) * [[4טן מערץ]] – [[טהיהאטהורא דער צווייטער פון אווא]] (געבוירן [[1474]]) * אפריל – [[זשאן דאגעט]], ענגלישער דיפלאמאט * [[7טן אפריל]] – [[מינכאנג דער צווייטער]], קעניג פון אווא (געבוירן [[1446]]) * [[23סטן אפריל]] – [[דאמעניקא דעלא ראווערע]], איטאליענישער קאטוילישער קארדינאל (געבוירן [[1442]]) * [[3טן מאי]] – [[זשאן דעווערע, 9טער באראן פערערס פון טשארטלי]], ענגלישער באראן (געבוירן [[1463]]) * [[7טן מאי]] – [[זשאוואני באטיסטא צענא]], איטאליענישער קאטוילישער קארדינאל * [[20סטן מאי]] – [[קולומבא פון ריעטי]], איטאליענישע [[דאמיניקאנער ארדן|דאמיניקאנער]] דריטער ארדן שוועסטער און פארהייליקטע (געבוירן [[1467]]) * [[8טן יוני]] – [[זשארזש גארדאן, 2טער גראף פון האנטלי]], גראף פון האנטלי און לארד קאנצלער פון סקאטלאנד (געבוירן [[1440]]) * [[17טן יוני]] – [[יאן דער ערשטער אלברעכט פון פוילן]] (געבוירן [[1459]]) === יולי–דעצעמבער === [[File:Basaiti Portrait of Doge Agostino Barbarigo.jpg|thumb|110px|[[אגאסטינא בארבאריגא]]]] * [[15טן אויגוסט]] – [[קאנסטאנטין לאסקאריס]], [[גריכנלאנד|גריכישער]] געלערנטער און [[גראמאטיק]]ער * [[20סטן סעפטעמבער]] ** [[אגאסטינא בארבאריגא]], דאזש פון ווענעדיג ** [[טאמעס גריי, 1טער מארקיז פון דארסעט]], שטיף זון פון [[עדווארד דער פערטער]] פון ענגלאנד (געבוירן [[1457]]) * [[24סטן סעפטעמבער]] – [[דזשיראלאמא קארדאנא]], [[איטאליע]]נישער [[מאטעמאטיק]]ער, [[פילאסאף]] און [[דאקטער]], פון די גרעסטע מאטעמאטיקער פון זיין צייט (געש' [[1576]]) * [[26סטן סעפטעמבער]] – [[דזשארע דרזשיץ]], קראאטישער דיכטער און דראמאטורג (געבוירן [[1461]]) * [[29סטן סעפטעמבער]] – [[אנדרו סטוארט (בישאף פון מארעי)|אנדרו סטוארט]], סקאטישער בישאף (געבוירן [[1442]]) * [[19טן נאוועמבער]] – [[אמאלאיע פון סאקסאניע, הערצאגין פון בייערן]] לאנדסהוט (געבוירן [[1436]]) * ''מעגליך'' – [[גאספאר קארטע-רעאל|גאספאר קארטע רעאל]], פארטוגאלישער אויספארשער (געבוירן [[1450]]) {{ציוויל יאר פיסל|{{בלאטנאמען}}}} == רעפערענצן == smg2m07u40jkowr63q8bcf32tk3b66t 602891 602888 2026-10-14T21:20:30Z וויליאמסבורגער 62228 602891 wikitext text/x-wiki {{יאר אין אנדערע קאלענדארן}} {{ציוויל יאר באשרייבונג|{{בלאטנאמען}}}} == געשעענישן == <onlyinclude> === יאנואר–מערץ === * [[17טן יאנואר]] – [[טשעזארע בארזשיא]] קערט זיך צוריק קיין [[רוים]] פון [[ראמאניע]] ([[:en:Romagna|Romagna]]), וואו ער ווערט אויפגענומען מיט גרויס כבוד. * [[1טן פעברואר]] – דאס הערצאגטום פון [[דאכוי|בייערן דאכאו]], וואס איז געשאפן געווארן אין [[דייטשלאנד]] אין [[1467]], נאכדעם וואס [[זיגיסמונד, הערצאג פון בייערן]] האט באקומען אן אייגענעם שטח נאך זיין אפטריט פון דעם טראן פון הערצאגטום [[בייערן-מינכן|בייערן מינכן]], קומט צוריק אונטער דער הערשאפט פון בייערן מינכן נאך זיגיסמונד'ס טויט. * [[4טן מערץ]] – [[מינכאנג דער צווייטער]] ווערט דער איינציגער קעניג פון [[בורמע]] נאך דעם טויט פון זיין זון [[טהיהאטהורא דער צווייטער פון אווא]], מיט וועמען ער האט געהערשט צוזאמען במשך 15 יאר. מינכאנג'ס הערשאפט ענדיגט זיך פינף וואכן שפעטער, ווען ער שטארבט דעם 7טן אפריל. * [[25סטן מערץ]] – דער [[פארטוגאל]]ישער [[עקספלאראציע|ים פארשער]] [[זשואאו דא נאווא]] אנטדעקט דעם [[אינזל אסענשאן]].<ref>Albuquerque, Afonso de (2001). ''[https://books.google.com/books?id=WDAMAAAAIAAJ&q=Conception The commentaries of the great Afonso Dalboquerque, second viceroy of India]'', Adamant Media Corporation, <!-- Originally printed for the [[Hakluyt Society]] with translation by Walter de Gray Birch, --> p.xx. Issue 55. {{ISBN|1-4021-9511-7}}.</ref> דער אינזל ווערט באשטימט מיט זיין נאמען דעם [[20סטן מיי|20סטן מאי]], [[1503]], דורך [[אפאנסא דע אלבוקרקי|אפֿאָנסא דע אלבוקרקי]].<ref>{{cite web|work=Mysterra Magazine|title=Ascension History|url=http://www.mysterra.org/webmag/ascension-island/history.html|access-date=December 9, 2011|archive-date=June 13, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170613222039/http://www.mysterra.org/webmag/ascension-island/history.html|url-status=dead}}</ref> === אפריל–יוני === * [[7טן אפריל]] – [[שווענאנקיאושין נאראפאטי|שווענאנקיאושין נאראפּאטי]] הייבט אן א הערשאפט פון כמעט 26 יאר אלס קעניג פון [[בורמע]], נאך דעם טויט פון זיין פאטער, קעניג מינכאנג דער צווייטער. * [[11טן אפריל]] – דער [[אויפשטאנד פון די אלפוחאראס (1499–1501)|אויפשטאנד אין די אלפוחאראס]] ענדיגט זיך אין דרום [[שפאניע]] מיט א קאפיטולאציע אפמאך פון די לעצטע מוסולמענישע אויפשטענדלער אין די [[אלפוחאראס|אלפוחאראס בערג]] אין [[אנדאלוזיע]] ([[:en:Andalusia|Andalusia]]), ביים [[מיטלענדישער ים|מיטלענדישן ים]].<ref>Andrew Wheatcroft, ''Infidels: A History of the Conflict Between Christendom and Islam'' (Random House, 2005) p. 126</ref> די מוסולמענער באקומען די ברירה זיך צו פארלאזן דאס לאנד אדער זיך צו טויפן צו [[קריסטנטום]].<ref>{{cite book|last=Lea|first=Henry Charles |author-link=Henry Charles Lea|title=The Moriscos of Spain: Their Conversion and Expulsion|url=https://books.google.com/books?id=wvFWAAAAMAAJ|year=1901|publisher=Lea Brothers & Company|page=40|isbn=9780722224700 }}</ref> * [[10טן מאי]] – די אפיציעלע קרוינונג פון קעניג שווענאנקיאושין פון בורמע קומט פאר אין זיין הויפטשטאט [[אינווא]], אינעם [[מאנדאליי ראיאן]], דעם ניינטן טאג פון דער אונטערגייענדיקער לבנה אין חודש קאסאן, 863 לויטן [[בורמישער קאלענדאר|בורמישן קאלענדאר]]. * [[13טן מאי]] – די [[ווענעציער רעפובליק]] אונטערשרייבט אן אפמאך מיטן [[קעניגרייך פון אונגארן]] און [[פויפסט אלעקסאנדער דער זעקסטער]], צו שטעלן מיליטערישע כוחות צו באשיצן די ווענעציע שטחים אין דאלמאטיע בעת דער [[אטאמאניש ווענעציער מלחמה (1499–1503)]]. * [[15טן מאי]] – ''[[Harmonice Musices Odhecaton]]'', די ערשטע געדרוקטע זאמלונג פון [[פאליפאנישע מוזיק]], ווערט פארעפנטלעכט דורך [[אטאוויאנא פעטרוטשי|אטאוויאנא פּעטרוטשי]] אין [[ווענעדיג|ווענעציע]]. * [[9טן יוני]] – די האלב אומאפהענגיקע שטאט [[באזל]] ווערט א טייל פון דער [[שווייץ|שווייצער קאנפעדעראציע]] אלס דער עלפטער [[קאנטאן פון באזל|קאנטאן פון שווייץ]].<ref>Karl Strupp, ''Wörterbuch Des Völkerrechts'' (De Gruyter, 1960) p.225</ref> * [[17טן יוני]] – [[אלעקסאנדער יאגעלאן]], וועלכער איז געווען דער [[רשימה פון ליטווישע הערשער|גרויסער הערצאג פון ליטע]] זינט 1492, ווערט דער נייער קעניג פון פוילן נאך דעם פּלוצלונגע טויט פון זיין עלטערן ברודער, [[יאן דער ערשטער אלברעכט]]. * [[23סטן יוני]] – [[ניקאלאו קועליאו]], א מיטגליד אין דער פארטוגאלישער עקספעדיציע קיין אינדיע אונטער [[פעדרו קבראל]], קומט צוריק אהיים מיט איין שיף, נאכדעם וואס ער איז אוועקגעפארן פאר קבראל. * [[24סטן יוני]] – די פראנצויזישע טרופן פון [[טשעזארע בארזשיא]] שטורעמען און נעמען איין די פעסטונג אין [[קאפוע]], אינעם [[קעניגרייך פון נאפאלי]], און באזיגן די פארטיידיגונג פון [[פאבריציא קאלאנא]] בעת דער אייננעמונג פון די שפאנישע שטחים פונעם [[קעניגרייך פון אראגאן]] אין דרום איטאליע. === יולי–סעפטעמבער === * [[21סטן יולי]] – דער פארטוגאלישער [[עקספלאראציע|אויספארשער]] [[פעדרו אלווארעש קבראל]] און די איבערגעבליבענע מיטגלידער פון זיין מאנשאפט קומען צוריק קיין [[ליסבאן]], ביים ענדע פון א 15 חדשים'דיגער עקספעדיציע קיין אינדיע. פון די אריגינעלע 13 שיפן בלייבן נאר זיבן. דער סחורה פארדינסט פון אינדיע ברענגט אבער פאר דער פארטאגעזישער קרוין א ניין פאכיגער רווח איבער איר אינוועסטירונג.<ref>William Brooks Greenlee, ''The Voyage of Pedro Álvares Cabral to Brazil and India'' (Routledge, 2016) p. xxx</ref> * [[25סטן יולי]] – דער [[קעניגרייך פון נאפאלי]], אונטער דער פירערשאפט פון [[פעדעריק פון נאפאלי|קעניג פעדעריק דער ערשטער]], געבן זיך אונטער פאר די פראנצויזישע און אראגאנישע טרופן פון טשעזארע בארזשיא. * [[27סטן יולי]] – [[ניקאליי קאפערניק|קאפערניקוס]] ווערט אפיציעל איינגעשטעלט אלס קאנאן אין דער קאטעדראלע אין פראוענבורג. * [[1טן אויגוסט]] – [[האַנס, קעניג פון דענמארק|האַנס, קעניג פון דענמארק, נארוועגיע און שוועדן]], ווערט אראפגעשטעלט פונעם [[שוועדן|שוועדישן]] טראן, נאכדעם וואס ער אנטלויפט פון לאנד נאך דער נצחון פון די שוועדישע אויפשטענדלער אין [[ערעברו|ארעברו]] בעת דער [[מלחמה פארן אראפשטעלן קעניג האַנס]]. זיין ווייב, [[קריסטינא פון סאקסאניע]], בלייבט אין [[שטאקהאלם]] אלס זיין רעגענטין אין שוועדן, און באקומט דעם אויפגאבע צו פירן די קעניגלעכע גארניזאן אין [[טרע קרונור (פעסטונג)|טרע קרונור]] (דריי קרוינען), דעם קעניגלעכן שלאס. נאך זיין צוריקקער קיין [[דענמארק]] ארגאניזירט קעניג האַנס דענישע טרופן צו פרובירן צוריקצונעמען שוועדן אין דער [[דעניש-שוועדישער מלחמה (1501–1512)|דעניש שוועדישער מלחמה (1501–1512)]]. * [[2טן אויגוסט]] – קעניג פעדעריק פון נאפאלי טרעט אפ פונעם טראן, נאכדעם וואס פראנקרייך נעמט איין דאס קעניגרייך פון נאפאלי. דער פראנצויזישער קעניג [[לואי דער צוועלפטער]] ווערט דער נאמינעלער הערשער אלס [[רשימה פון נאפאלער הערשער|לואיגי דער צווייטער, קעניג פון נאפאלי]]. קעניג לואי באשטימט [[לואי ד'ארמאניאק, הערצאג פון נעמורס]] אלס פראנקרייכס [[רשימה פון נאפאלער וויצע-מלכים|וויצע קעניג פון נאפאלי]]. * [[27סטן אויגוסט]] – [[שלאַכט ביים טייך סיריצא]]: דער [[ליוואנישער ארדן]], וועלכער שטיצט דעם [[גרויסער הערצאגטום פון ליטע]] אין דער [[מוסקווער-ליטווישער מלחמות#צווייטע מלחמה (1500–1503)|צווייטער מוסקווער ליטווישער מלחמה]], און ווערט געפירט דורך [[וואלטער פון פלעטענבערג]], באזיגט אן ארמיי פונעם [[גרויסער הערצאגטום פון מאסקווע]] און דער [[רעפובליק פון פּסקאוו]]. * [[3טן סעפטעמבער]] – נאך קלאגעס פון [[קריסטאפער קאלאמבוס]], וועלכער איז אין 1500 ערזעצט געווארן אלס [[רשימה פון וויצע-מלכים פון ניי שפאניע|וויצע קעניג פון דער נייער וועלט]] און ארעסטירט געווארן דורך [[פראַנסיסקא דע באבאדיליא]], באפעלט [[איזאבעלא דער ערשטער פון קאסטיליע|מלכה איזאבעלא פון שפאניע]] אז באבאדיליא זאל צוריקגערופן ווערן פון [[סאנטא דאמינגא]]. די מלכה וויל נישט דערלויבן קאלאמבוס צוריקצוקערן צו זיין גרויזאמער הערשאפט אין דער נייער וועלט, און באשטימט זיין פריינד [[ניקאלאס דע אוואנדא]] אלס דער נייער וויצע קעניג. הגם באבאדיליא באקומט די ידיעה וועגן זיין אפזאגונג ערשט עטלעכע וואכן שפעטער, וויל ער נישט אפטרעטן. אוואנדא וועט צוזאמענשטעלן א פליט פון 30 שיפן און פארלאזן שפאניע דעם 13טן פעברואר אויפן וועג קיין סאנטא דאמינגא. * [[12טן סעפטעמבער]] – [[מאַקסימיליאן דער ערשטער, הייליגער רוימישער קייזער|מאַקסימיליאן דער ערשטער, ארכידוק פון עסטרייך]], גיט ארויס א דעקרעט וואס מאכט זיכערהייט טעסטן פאר פייערגעווער פארפליכטנדיק. * [[18טן סעפטעמבער]] – [[אלעקסאנדער יאגעלאן|אלעקסאנדראס יאגעלאיטיס]], דער [[רשימה פון ליטווישע הערשער#גרויסע הערצאגן|גרויסער הערצאג פון ליטע]], גיט ארויס א דעקרעט לויט וועלכן אלע רוימיש קאטוילישע כהנים אינעם הערצאגטום מוזן קענען פליסיג די [[ליטווישע שפראך]]. * [[27סטן סעפטעמבער]] – קעניגן איזאבעלא באפעלט דעם גובערנאטאר פון דער נייער וועלט, באבאדיליא, צוריקצוגעבן די פארמעגן וואס ער האט קאנפיסקירט פון קריסטאפער קאלאמבוס און זיינע צוויי ברידער.<ref>Lawrence Bergreen, ''Columbus: The Four Voyages, 1493–1504'' (Penguin, 2011) p. 287</ref> === אקטאבער–דעצעמבער === * [[2טן אקטאבער]] ** [[לעאנארדא לורעדאן]] ווערט ערוועלט אלס דער 75סטער דאזש פון ווענעציע אין דער [[ווענעציע|ווענעציע רעפובליק]]. ער נעמט איבער דעם אמט דעם 13טן אקטאבער און בלייבט דערין כמעט 20 יאר. ** די שפאנישע פרינצעסין [[קאטארינא פון אראגאן]] קומט אן אין [[ענגלאנד]] און לאנדעט אין [[פלימוט]]. כאטש זי ווערט שפעטער די ווייב פון קעניג [[הענרי דער אכטער פון ענגלאנד|הענרי דער אכטער]] אין 1509, קומט זי ערשטנס אן צו הייראטן מיט הענריס עלטערן ברודער, [[ארטור, פרינץ פון וויילס]]. * [[13טן אקטאבער]] – [[מאַקסימיליאן דער ערשטער, הייליגער רוימישער קייזער|מאַקסימיליאן פון עסטרייך]] און [[לואי דער צוועלפטער]] פון פראנקרייך שרייבן אונטער דעם [[אפמאך פון טרענטע]], אין וועלכן עסטרייך אנערקענט אלע פראנצויזישע אייגנומענע שטחים אין די צפון איטאליע. * [[30סטן אקטאבער]] – [[טשעזארע בארזשיא]] האלט, לויט געוויסע באריכטן, דעם [[באנקעט פון קעסטענעס]] אינעם [[אפאסטאלישן פאלאץ|פויפסטלעכן פאלאץ]] אין רוים. די געשיכטע ווערט נישט באטראכט אלס א באשטעטיגטער היסטארישער פאקט, און קען שטאמען פון די שונאים פון אלעקסאנדער דער זעקסטער. * [[1טן נאוועמבער]] – [[אמעריגא וועספוטשי]] אנטדעקט און גיט דעם נאמען [[באיא דע טודוס אוס סאנטוס]] אין [[בראזיל]]. * [[4טן נאוועמבער]] ** צווייטע מאסקווער ליטווישע מלחמה: אין דער [[שלאכט פון מסטיסלאוול|שלאַכט פון מסטיסלאוול]] באזיגט די דרום מאסקווער ארמיי פון [[איוואן דער דריטער פון רוסלאנד|גרויסער פרינץ איוואן]] די כוחות פונעם [[גרויסער הערצאגטום פון ליטע]].<ref name=Ivan>{{cite web|title=Ivan III Vasil'yevich (1440&ndash;1505)|work=Russia &ndash; Rulers|url=http://www.xenophon-mil.org/rushistory/rulers/ivan3.htm|publisher=Xenophon Group International|access-date=July 22, 2013}}</ref> ** [[פיליפ דער שיינער]] און [[זשואנא פון קאסטיליע]] פארן קיין [[שפאניע]]. * [[12טן נאוועמבער]] – [[סטען סטורע דער עלטערער]] ווערט צום צווייטן מאל ערוועלט אלס רעגענט פון שוועדן און ווערט דער הויפט פירער פון לאנד, נאכדעם וואס קעניג האַנס פון דענמארק ווערט אראפגעשטעלט. די שוועדישע אויפשטענדלער צווישן די אדעל לייט פלאנען נישט צו פארוואנדלען דאס קעניגרייך אין א רעפובליק. * [[14טן נאוועמבער]] – [[ארטור, פרינץ פון וויילס]], פארהייראט זיך מיט דער שפאנישער פרינצעסין [[קאטארינא פון אראגאן]]. * [[24סטן נאוועמבער]] – א גרויסע ארמיי פונעם [[גרויסער הערצאגטום פון מאסקווע]] נעמט איין [[ליוואניע]] בעת דער [[מוסקווער-ליטווישע מלחמות#צווייטע מלחמה (1500–1503)|צווייטער מוסקווער ליטווישער מלחמה]].<ref name=Ivan/> * [[12טן דעצעמבער]] – [[אלעקסאנדער יאגעלאן|אלעקסאנדראס יאגעלאיטיס]], דער גרויס הערצאג פון ליטע, ווערט קעניג פון [[קעניגרייך פון פוילן (1385–1569)|פוילן]] אלס אלעקסאנדער דער ערשטער יאגעלאנציק. * [[22סטן דעצעמבער]] – [[איסמאיל דער ערשטער]] ווערט געקרוינט אלס דער ערשטער [[רשימה פון איראנישע ראשי מדינה|שא פון איראן]]. ער קלייבט אויס [[טאבריז]] אלס זיין הויפטשטאט און גרינדעט די [[סאפאווידישע דינאסטיע]] אין צפון [[איראן]]. ער דערקלערט [[שיא איסלאם|שיאיזם]] אלס דער אפיציעלער און פארפליכטנדיקער רעליגיע, אונטערן שטראף פון טויט. * [[31סטן דעצעמבער]] – [[ערשטער שלאכט פון קאנאנארע]]: די פליט פון [[זשואאו דא נאווא]] קעמפט קעגן דער פליט פונעם [[זאמארין פון קאליקוט]] אינדרויסן פונעם פארט פון קאנאנארע. דאס איז דער ערשטער פארטוגעזישער ים קאמף אינעם [[אינדישער אקעאן|אינדישן אקעאן]]. === אומבאקאנטע דאטום === * די שווייצער [[קאנטאנען פון שווייץ|קאנטאנען]] [[באזעל|באזל]] און [[שאפהאוזן]] ווערן א טייל פון דער [[אלטער שווייצער קאנפעדעראציע]]. * [[ראדריגא דע באסטידאס]], וועלכער פארט מערב פון [[ווענעזועלע]] אין זוכן נאך גאלד, ווערט דער ערשטער אייראפעער וואס פארשטאויס דעם [[איסתמוס פון פאנאמא]]. * [[אמעריגא וועספוטשי]] מאפט די צוויי [[שטערן]] [[אלפא צענטאורי]] און [[בעטא צענטאורי]], ווי אויך די שטערן אינעם שטערן גרופע [[קרוקס]], וועלכע געפינען זיך אונטערן האריזאנט אין [[אייראפע]]. * [[דאולפור]] ווערט איינגענומען דורך [[סיקאנדאר לאדי]]. * [[מיקעלאנדזשעלא]] קערט זיך צוריק קיין [[פירענצע]], זיין געבורטשטאט, כדי אנצוהייבן ארבעטן אויפן סטאטוע ''[[דוד (מיכעלאנגעלא)|דוד]]''. * [[מארטין לוטער]] הייבט אן לערנען אין דער [[אוניווערסיטעט פון ערפורט]].</onlyinclude> == געבוירן == [[File:Master of the Legend Isabella of Austria.jpg|thumb|110px|[[איזאבעלא פון בורגונדיע]]]] [[File:Jerôme Cardan.jpg|thumb|110px|[[זשעראלאמא קארדאנא]]]] * [[16טן יאנואר]] – [[אנטאני דעני]], א נאנטער פארטרויער פון [[הענרי דער אכטער פון ענגלאנד|הענרי דער אכטער]] פון ענגלאנד (געשטארבן 1559) * [[17טן יאנואר]] – [[לעאנארט פוקס]], דייטשער דאקטער און באטאניקער (געשטארבן [[1566]]) * [[24סטן יאנואר]] – [[יעקב מיליך]], דייטשער אסטראנאם און מאטעמאטיקער (געשטארבן [[1559]]) * [[24סטן פעברואר]] – [[זיקסט בירק]], דייטשער הומאניסט (געשטארבן [[1554]]) * [[21סטן מערץ]] – [[אן ברוק, באראנעסע קאבהאם]], ענגלישע אדלפרוי (געשטארבן [[1558]]) * [[12טן מערץ]] – [[פּיעטראָ אנדראה מאטיאלי]], איטאליענישער וויסנשאפטלער (געשטארבן [[1577]]) * [[6טן מאי]] – [[פויפסט מארצעלוס דער צווייטער]] (געשטארבן [[1555]]) * [[17טן מאי]] – [[סטאניסלאוו פון מאזאוויע]], פוילישער הערצאג (געשטארבן [[1524]]) * [[10טן יולי]] – [[טשא סיק]], קארעאישער קאנפוציאניסטישער געלערנטער און פאליטיקער (געשטארבן [[1572]]) * [[18טן יולי]] – [[איזאבעלא פון בורגונדיע]], מלכה פון [[קריסטיאן דער צווייטער פון דענמארק]] (געשטארבן [[1526]]) * [[17טן אויגוסט]] – [[פיליפ דער צווייטער, גראף פון האנו-מינצענבערג|פיליפ דער צווייטער, גראף פון האנו מינצענבערג]] (געשטארבן [[1529]]) * [[18טן סעפטעמבער]] – [[הענרי סטאפארד, 1טער באראן סטאפארד]], ענגלישער באראן (געשטארבן [[1563]]) * [[24סטן סעפטעמבער]] – [[זשעראלאמא קארדאנא]], איטאליענישער מאטעמאטיקער, דאקטער, אסטראלאג און שפילער (געשטארבן [[1576]]) * [[26סטן סעפטעמבער]] – [[זשאן גאבריעל דער ערשטער פון סאלוצא]], איטאליענישער אבאט און מארקיז פון סאלוצא (געשטארבן [[1548]]) * [[14טן נאוועמבער]] – [[ארטור, פרינץ פון וויילס]] הייראט די שפאנישע פרינצעסין [[קאטערינא פון אראגאן]]. * [[14טן נאוועמבער]] – [[אנא פון אלדענבורג]], רעגענטין פון מזרח פריזיע פון 1540 ביז 1561 (געשטארבן [[1575]]) * [[2טן דעצעמבער]] – [[קעניגן מונדזשאונג]], קארעאישע מלכה (געשטארבן [[1565]]) * [[12טן דעצעמבער]] – [[אלעקסאנדער יאגיעלאן]] ווערט מלך פון [[פוילן]]. * ''דאטום אומבאקאנט'' ** [[זשעראלאמא דא קארפי]], איטאליענישער מאלער (געשטארבן [[1556]]) ** [[דאוויט דער צווייטער]], קייזער פון עטיאפיע (געשטארבן [[1540]]) ** [[באוק פאפעמא]], האלענדישער אדלמאן און העלדין ** [[אן בולין]], צווייטע מלכה פון [[הענרי דער אכטער]] פון ענגלאנד (געבוירן אין דעם יאר אדער [[1507]]; געשטארבן [[1536]]) ** [[מוראקאַמי יושיקיאו]], [[יאפאן|יאפאנישער]] אדלמאן (געשטארבן [[1573]]) * ''מעגליך'' ** [[ניקאלאס היט]], [[ארכיבישאף פון יארק]] און [[לארד קאנצלער]] (געשטארבן [[1578]]) ** [[גארסיא דע ארטא]], פארטוגאלישער דאקטער (געשטארבן [[1568]]) ** [[הילער פענע]], [[קעניגרייך פון פראנקרייך|פראנצויזישער]] קאמפאזיטאר == געשטארבן == === יאנואר–יוני === [[File:Columba of Rieti.jpg|thumb|110px|ברוך [[קולומבא פון ריעטי]]]] [[File:Jan I Olbracht by Bacciarelli.jpg|thumb|110px|[[יאן דער ערשטער אלברעכט]]]] * [[3טן יאנואר]] – [[עלי-שיר נאוואי|עלי שיר נאוואי]], צענטראל אזיאטישער דיכטער, פאליטיקער און שרייבער (געבוירן [[1441]]) * [[5טן יאנואר]] – [[זשאן דינהאם, 1טער באראן דינהאם]], ענגלישער באראן און הויפט אוצר מייסטער (געבוירן [[1433]]) * [[25סטן יאנואר]] – [[מארגארעט פון בייערן, עלעקטארין פון פאלץ]], פרינצעסין פון בייערן לאנדסהוט (געבוירן [[1456]]) * [[1טן פעברואר]] – [[זיגיסמונד, הערצאג פון בייערן]], דייטשער אדלמאן (געבוירן [[1439]]) * [[4טן מערץ]] – [[טהיהאטהורא דער צווייטער פון אווא]] (געבוירן [[1474]]) * אפריל – [[זשאן דאגעט]], ענגלישער דיפלאמאט * [[7טן אפריל]] – [[מינכאנג דער צווייטער]], קעניג פון אווא (געבוירן [[1446]]) * [[23סטן אפריל]] – [[דאמעניקא דעלא ראווערע]], איטאליענישער קאטוילישער קארדינאל (געבוירן [[1442]]) * [[3טן מאי]] – [[זשאן דעווערע, 9טער באראן פערערס פון טשארטלי]], ענגלישער באראן (געבוירן [[1463]]) * [[7טן מאי]] – [[זשאוואני באטיסטא צענא]], איטאליענישער קאטוילישער קארדינאל * [[20סטן מאי]] – [[קולומבא פון ריעטי]], איטאליענישע [[דאמיניקאנער ארדן|דאמיניקאנער]] דריטער ארדן שוועסטער און פארהייליקטע (געבוירן [[1467]]) * [[8טן יוני]] – [[זשארזש גארדאן, 2טער גראף פון האנטלי]], גראף פון האנטלי און לארד קאנצלער פון סקאטלאנד (געבוירן [[1440]]) * [[17טן יוני]] – [[יאן דער ערשטער אלברעכט פון פוילן]] (געבוירן [[1459]]) === יולי–דעצעמבער === [[File:Basaiti Portrait of Doge Agostino Barbarigo.jpg|thumb|110px|[[אגאסטינא בארבאריגא]]]] * [[15טן אויגוסט]] – [[קאנסטאנטין לאסקאריס]], [[גריכנלאנד|גריכישער]] געלערנטער און [[גראמאטיק]]ער * [[20סטן סעפטעמבער]] ** [[אגאסטינא בארבאריגא]], דאזש פון ווענעדיג ** [[טאמעס גריי, 1טער מארקיז פון דארסעט]], שטיף זון פון [[עדווארד דער פערטער]] פון ענגלאנד (געבוירן [[1457]]) * [[24סטן סעפטעמבער]] – [[דזשיראלאמא קארדאנא]], [[איטאליע]]נישער [[מאטעמאטיק]]ער, [[פילאסאף]] און [[דאקטער]], פון די גרעסטע מאטעמאטיקער פון זיין צייט (געש' [[1576]]) * [[26סטן סעפטעמבער]] – [[דזשארע דרזשיץ]], קראאטישער דיכטער און דראמאטורג (געבוירן [[1461]]) * [[29סטן סעפטעמבער]] – [[אנדרו סטוארט (בישאף פון מארעי)|אנדרו סטוארט]], סקאטישער בישאף (געבוירן [[1442]]) * [[19טן נאוועמבער]] – [[אמאלאיע פון סאקסאניע, הערצאגין פון בייערן]] לאנדסהוט (געבוירן [[1436]]) * ''מעגליך'' – [[גאספאר קארטע-רעאל|גאספאר קארטע רעאל]], פארטוגאלישער אויספארשער (געבוירן [[1450]]) {{ציוויל יאר פיסל|{{בלאטנאמען}}}} == רעפערענצן == se6ulh6g8gqjcbiyt5dxv83j00z7iqm 602892 602891 2026-10-14T21:22:59Z וויליאמסבורגער 62228 602892 wikitext text/x-wiki {{יאר אין אנדערע קאלענדארן}} {{ציוויל יאר באשרייבונג|{{בלאטנאמען}}}} == געשעענישן == <onlyinclude> === יאנואר–מערץ === * [[17טן יאנואר]] – [[טשעזארע בארזשיא]] קערט זיך צוריק קיין [[רוים]] פון [[ראמאניע]] ([[:en:Romagna|Romagna]]), וואו ער ווערט אויפגענומען מיט גרויס כבוד. * [[1טן פעברואר]] – דאס הערצאגטום פון [[דאכוי|בייערן דאכאו]], וואס איז געשאפן געווארן אין [[דייטשלאנד]] אין [[1467]], נאכדעם וואס [[זיגיסמונד, הערצאג פון בייערן]] האט באקומען אן אייגענעם שטח נאך זיין אפטריט פון דעם טראן פון הערצאגטום [[בייערן-מינכן|בייערן מינכן]], קומט צוריק אונטער דער הערשאפט פון בייערן מינכן נאך זיגיסמונד'ס טויט. * [[4טן מערץ]] – [[מינכאנג דער צווייטער]] ווערט דער איינציגער קעניג פון [[בורמע]] נאך דעם טויט פון זיין זון [[טהיהאטהורא דער צווייטער פון אווא]], מיט וועמען ער האט געהערשט צוזאמען במשך 15 יאר. מינכאנג'ס הערשאפט ענדיגט זיך פינף וואכן שפעטער, ווען ער שטארבט דעם 7טן אפריל. * [[25סטן מערץ]] – דער [[פארטוגאל]]ישער [[עקספלאראציע|ים פארשער]] [[זשואאו דא נאווא]] אנטדעקט דעם [[אינזל אסענשאן]].<ref>Albuquerque, Afonso de (2001). ''[https://books.google.com/books?id=WDAMAAAAIAAJ&q=Conception The commentaries of the great Afonso Dalboquerque, second viceroy of India]'', Adamant Media Corporation, <!-- Originally printed for the [[Hakluyt Society]] with translation by Walter de Gray Birch, --> p.xx. Issue 55. {{ISBN|1-4021-9511-7}}.</ref> דער אינזל ווערט באשטימט מיט זיין נאמען דעם [[20סטן מיי|20סטן מאי]], [[1503]], דורך [[אפאנסא דע אלבוקרקי|אפֿאָנסא דע אלבוקרקי]].<ref>{{cite web|work=Mysterra Magazine|title=Ascension History|url=http://www.mysterra.org/webmag/ascension-island/history.html|access-date=December 9, 2011|archive-date=June 13, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170613222039/http://www.mysterra.org/webmag/ascension-island/history.html|url-status=dead}}</ref> === אפריל–יוני === * [[7טן אפריל]] – [[שווענאנקיאושין נאראפאטי|שווענאנקיאושין נאראפּאטי]] הייבט אן א הערשאפט פון כמעט 26 יאר אלס קעניג פון [[בורמע]], נאך דעם טויט פון זיין פאטער, קעניג מינכאנג דער צווייטער. * [[11טן אפריל]] – דער [[אויפשטאנד פון די אלפוחאראס (1499–1501)|אויפשטאנד אין די אלפוחאראס]] ענדיגט זיך אין דרום [[שפאניע]] מיט א קאפיטולאציע אפמאך פון די לעצטע מוסולמענישע אויפשטענדלער אין די [[אלפוחאראס|אלפוחאראס בערג]] אין [[אנדאלוזיע]] ([[:en:Andalusia|Andalusia]]), ביים [[מיטלענדישער ים|מיטלענדישן ים]].<ref>Andrew Wheatcroft, ''Infidels: A History of the Conflict Between Christendom and Islam'' (Random House, 2005) p. 126</ref> די מוסולמענער באקומען די ברירה זיך צו פארלאזן דאס לאנד אדער זיך צו טויפן צו [[קריסטנטום]].<ref>{{cite book|last=Lea|first=Henry Charles |author-link=Henry Charles Lea|title=The Moriscos of Spain: Their Conversion and Expulsion|url=https://books.google.com/books?id=wvFWAAAAMAAJ|year=1901|publisher=Lea Brothers & Company|page=40|isbn=9780722224700 }}</ref> * [[10טן מאי]] – די אפיציעלע קרוינונג פון קעניג שווענאנקיאושין פון בורמע קומט פאר אין זיין הויפטשטאט [[אינווא]], אינעם [[מאנדאליי ראיאן]], דעם ניינטן טאג פון דער אונטערגייענדיקער לבנה אין חודש קאסאן, 863 לויטן [[בורמישער קאלענדאר|בורמישן קאלענדאר]]. * [[13טן מאי]] – די [[ווענעציער רעפובליק]] אונטערשרייבט אן אפמאך מיטן [[קעניגרייך פון אונגארן]] און [[פויפסט אלעקסאנדער דער זעקסטער]], צו שטעלן מיליטערישע כוחות צו באשיצן די ווענעציע שטחים אין דאלמאטיע בעת דער [[אטאמאניש ווענעציער מלחמה (1499–1503)]]. * [[15טן מאי]] – ''[[Harmonice Musices Odhecaton]]'', די ערשטע געדרוקטע זאמלונג פון [[פאליפאנישע מוזיק]], ווערט פארעפנטלעכט דורך [[אטאוויאנא פעטרוטשי|אטאוויאנא פּעטרוטשי]] אין [[ווענעדיג|ווענעציע]]. * [[9טן יוני]] – די האלב אומאפהענגיקע שטאט [[באזל]] ווערט א טייל פון דער [[שווייץ|שווייצער קאנפעדעראציע]] אלס דער עלפטער [[קאנטאן פון באזל|קאנטאן פון שווייץ]].<ref>Karl Strupp, ''Wörterbuch Des Völkerrechts'' (De Gruyter, 1960) p.225</ref> * [[17טן יוני]] – [[אלעקסאנדער יאגעלאן]], וועלכער איז געווען דער [[רשימה פון ליטווישע הערשער|גרויסער הערצאג פון ליטע]] זינט 1492, ווערט דער נייער קעניג פון פוילן נאך דעם פּלוצלונגע טויט פון זיין עלטערן ברודער, [[יאן דער ערשטער אלברעכט]]. * [[23סטן יוני]] – [[ניקאלאו קועליאו]], א מיטגליד אין דער פארטוגאלישער עקספעדיציע קיין אינדיע אונטער [[פעדרו קבראל]], קומט צוריק אהיים מיט איין שיף, נאכדעם וואס ער איז אוועקגעפארן פאר קבראל. * [[24סטן יוני]] – די פראנצויזישע טרופן פון [[טשעזארע בארזשיא]] שטורעמען און נעמען איין די פעסטונג אין [[קאפוע]], אינעם [[קעניגרייך פון נאפאלי]], און באזיגן די פארטיידיגונג פון [[פאבריציא קאלאנא]] בעת דער אייננעמונג פון די שפאנישע שטחים פונעם [[קעניגרייך פון אראגאן]] אין דרום איטאליע. === יולי–סעפטעמבער === * [[21סטן יולי]] – דער פארטוגאלישער [[עקספלאראציע|אויספארשער]] [[פעדרו אלווארעש קבראל]] און די איבערגעבליבענע מיטגלידער פון זיין מאנשאפט קומען צוריק קיין [[ליסבאן]], ביים ענדע פון א 15 חדשים'דיגער עקספעדיציע קיין אינדיע. פון די אריגינעלע 13 שיפן בלייבן נאר זיבן. דער סחורה פארדינסט פון אינדיע ברענגט אבער פאר דער פארטאגעזישער קרוין א ניין פאכיגער רווח איבער איר אינוועסטירונג.<ref>William Brooks Greenlee, ''The Voyage of Pedro Álvares Cabral to Brazil and India'' (Routledge, 2016) p. xxx</ref> * [[25סטן יולי]] – דער [[קעניגרייך פון נאפאלי]], אונטער דער פירערשאפט פון [[פעדעריק פון נאפאלי|קעניג פעדעריק דער ערשטער]], געבן זיך אונטער פאר די פראנצויזישע און אראגאנישע טרופן פון טשעזארע בארזשיא. * [[27סטן יולי]] – [[ניקאליי קאפערניק|קאפערניקוס]] ווערט אפיציעל איינגעשטעלט אלס קאנאן אין דער קאטעדראלע אין פראוענבורג. * [[1טן אויגוסט]] – [[האַנס, קעניג פון דענמארק|האַנס, קעניג פון דענמארק, נארוועגיע און שוועדן]], ווערט אראפגעשטעלט פונעם [[שוועדן|שוועדישן]] טראן, נאכדעם וואס ער אנטלויפט פון לאנד נאך דער נצחון פון די שוועדישע אויפשטענדלער אין [[ערעברו|ארעברו]] בעת דער [[מלחמה פארן אראפשטעלן קעניג האַנס]]. זיין ווייב, [[קריסטינא פון סאקסאניע]], בלייבט אין [[שטאקהאלם]] אלס זיין רעגענטין אין שוועדן, און באקומט דעם אויפגאבע צו פירן די קעניגלעכע גארניזאן אין [[טרע קרונור (פעסטונג)|טרע קרונור]] (דריי קרוינען), דעם קעניגלעכן שלאס. נאך זיין צוריקקער קיין [[דענמארק]] ארגאניזירט קעניג האַנס דענישע טרופן צו פרובירן צוריקצונעמען שוועדן אין דער [[דעניש-שוועדישער מלחמה (1501–1512)|דעניש שוועדישער מלחמה (1501–1512)]]. * [[2טן אויגוסט]] – קעניג פעדעריק פון נאפאלי טרעט אפ פונעם טראן, נאכדעם וואס פראנקרייך נעמט איין דאס קעניגרייך פון נאפאלי. דער פראנצויזישער קעניג [[לואי דער צוועלפטער]] ווערט דער נאמינעלער הערשער אלס [[רשימה פון נאפאלער הערשער|לואיגי דער צווייטער, קעניג פון נאפאלי]]. קעניג לואי באשטימט [[לואי ד'ארמאניאק, הערצאג פון נעמורס]] אלס פראנקרייכס [[רשימה פון נאפאלער וויצע-מלכים|וויצע קעניג פון נאפאלי]]. * [[27סטן אויגוסט]] – [[שלאַכט ביים טייך סיריצא]]: דער [[ליוואנישער ארדן]], וועלכער שטיצט דעם [[גרויסער הערצאגטום פון ליטע]] אין דער [[מוסקווער-ליטווישער מלחמות#צווייטע מלחמה (1500–1503)|צווייטער מוסקווער ליטווישער מלחמה]], און ווערט געפירט דורך [[וואלטער פון פלעטענבערג]], באזיגט אן ארמיי פונעם [[גרויסער הערצאגטום פון מאסקווע]] און דער [[רעפובליק פון פּסקאוו]]. * [[3טן סעפטעמבער]] – נאך קלאגעס פון [[קריסטאפער קאלאמבוס]], וועלכער איז אין 1500 ערזעצט געווארן אלס [[רשימה פון וויצע-מלכים פון ניי שפאניע|וויצע קעניג פון דער נייער וועלט]] און ארעסטירט געווארן דורך [[פראַנסיסקא דע באבאדיליא]], באפעלט [[איזאבעלא דער ערשטער פון קאסטיליע|מלכה איזאבעלא פון שפאניע]] אז באבאדיליא זאל צוריקגערופן ווערן פון [[סאנטא דאמינגא]]. די מלכה וויל נישט דערלויבן קאלאמבוס צוריקצוקערן צו זיין גרויזאמער הערשאפט אין דער נייער וועלט, און באשטימט זיין פריינד [[ניקאלאס דע אוואנדא]] אלס דער נייער וויצע קעניג. הגם באבאדיליא באקומט די ידיעה וועגן זיין אפזאגונג ערשט עטלעכע וואכן שפעטער, וויל ער נישט אפטרעטן. אוואנדא וועט צוזאמענשטעלן א פליט פון 30 שיפן און פארלאזן שפאניע דעם 13טן פעברואר אויפן וועג קיין סאנטא דאמינגא. * [[12טן סעפטעמבער]] – [[מאַקסימיליאן דער ערשטער, הייליגער רוימישער קייזער|מאַקסימיליאן דער ערשטער, ארכידוק פון עסטרייך]], גיט ארויס א דעקרעט וואס מאכט זיכערהייט טעסטן פאר פייערגעווער פארפליכטנדיק. * [[18טן סעפטעמבער]] – [[אלעקסאנדער יאגעלאן|אלעקסאנדראס יאגעלאיטיס]], דער [[רשימה פון ליטווישע הערשער#גרויסע הערצאגן|גרויסער הערצאג פון ליטע]], גיט ארויס א דעקרעט לויט וועלכן אלע רוימיש קאטוילישע כהנים אינעם הערצאגטום מוזן קענען פליסיג די [[ליטווישע שפראך]]. * [[27סטן סעפטעמבער]] – קעניגן איזאבעלא באפעלט דעם גובערנאטאר פון דער נייער וועלט, באבאדיליא, צוריקצוגעבן די פארמעגן וואס ער האט קאנפיסקירט פון קריסטאפער קאלאמבוס און זיינע צוויי ברידער.<ref>Lawrence Bergreen, ''Columbus: The Four Voyages, 1493–1504'' (Penguin, 2011) p. 287</ref> === אקטאבער–דעצעמבער === * [[2טן אקטאבער]] ** [[לעאנארדא לורעדאן]] ווערט ערוועלט אלס דער 75סטער דאזש פון ווענעציע אין דער [[ווענעציע|ווענעציע רעפובליק]]. ער נעמט איבער דעם אמט דעם 13טן אקטאבער און בלייבט דערין כמעט 20 יאר. ** די שפאנישע פרינצעסין [[קאטארינא פון אראגאן]] קומט אן אין [[ענגלאנד]] און לאנדעט אין [[פלימוט]]. כאטש זי ווערט שפעטער די ווייב פון קעניג [[הענרי דער אכטער פון ענגלאנד|הענרי דער אכטער]] אין 1509, קומט זי ערשטנס אן צו הייראטן מיט הענריס עלטערן ברודער, [[ארטור, פרינץ פון וויילס]]. * [[13טן אקטאבער]] – [[מאַקסימיליאן דער ערשטער, הייליגער רוימישער קייזער|מאַקסימיליאן פון עסטרייך]] און [[לואי דער צוועלפטער]] פון פראנקרייך שרייבן אונטער דעם [[אפמאך פון טרענטע]], אין וועלכן עסטרייך אנערקענט אלע פראנצויזישע אייגנומענע שטחים אין די צפון איטאליע. * [[30סטן אקטאבער]] – [[טשעזארע בארזשיא]] האלט, לויט געוויסע באריכטן, דעם [[באנקעט פון קעסטענעס]] אינעם [[אפאסטאלישן פאלאץ|פויפסטלעכן פאלאץ]] אין רוים. די געשיכטע ווערט נישט באטראכט אלס א באשטעטיגטער היסטארישער פאקט, און קען שטאמען פון די שונאים פון אלעקסאנדער דער זעקסטער. * [[1טן נאוועמבער]] – [[אמעריגא וועספוטשי]] אנטדעקט און גיט דעם נאמען [[באיא דע טודוס אוס סאנטוס]] אין [[בראזיל]]. * [[4טן נאוועמבער]] ** צווייטע מאסקווער ליטווישע מלחמה: אין דער [[שלאכט פון מסטיסלאוול|שלאַכט פון מסטיסלאוול]] באזיגט די דרום מאסקווער ארמיי פון [[איוואן דער דריטער פון רוסלאנד|גרויסער פרינץ איוואן]] די כוחות פונעם [[גרויסער הערצאגטום פון ליטע]].<ref name=Ivan>{{cite web|title=Ivan III Vasil'yevich (1440&ndash;1505)|work=Russia &ndash; Rulers|url=http://www.xenophon-mil.org/rushistory/rulers/ivan3.htm|publisher=Xenophon Group International|access-date=July 22, 2013}}</ref> ** [[פיליפ דער שיינער]] און [[זשואנא פון קאסטיליע]] פארן קיין [[שפאניע]]. * [[12טן נאוועמבער]] – [[סטען סטורע דער עלטערער]] ווערט צום צווייטן מאל ערוועלט אלס רעגענט פון שוועדן און ווערט דער הויפט פירער פון לאנד, נאכדעם וואס קעניג האַנס פון דענמארק ווערט אראפגעשטעלט. די שוועדישע אויפשטענדלער צווישן די אדעל לייט פלאנען נישט צו פארוואנדלען דאס קעניגרייך אין א רעפובליק. * [[14טן נאוועמבער]] – [[ארטור, פרינץ פון וויילס]], פארהייראט זיך מיט דער שפאנישער פרינצעסין [[קאטארינא פון אראגאן]]. * [[24סטן נאוועמבער]] – א גרויסע ארמיי פונעם [[גרויסער הערצאגטום פון מאסקווע]] נעמט איין [[ליוואניע]] בעת דער [[מוסקווער-ליטווישע מלחמות#צווייטע מלחמה (1500–1503)|צווייטער מוסקווער ליטווישער מלחמה]].<ref name=Ivan/> * [[12טן דעצעמבער]] – [[אלעקסאנדער יאגעלאן|אלעקסאנדראס יאגעלאיטיס]], דער גרויס הערצאג פון ליטע, ווערט קעניג פון [[קעניגרייך פון פוילן (1385–1569)|פוילן]] אלס אלעקסאנדער דער ערשטער יאגעלאנציק. * [[22סטן דעצעמבער]] – [[איסמאיל דער ערשטער]] ווערט געקרוינט אלס דער ערשטער [[רשימה פון איראנישע ראשי מדינה|שא פון איראן]]. ער קלייבט אויס [[טאבריז]] אלס זיין הויפטשטאט און גרינדעט די [[סאפאווידישע דינאסטיע]] אין צפון [[איראן]]. ער דערקלערט [[שיא איסלאם|שיאיזם]] אלס דער אפיציעלער און פארפליכטנדיקער רעליגיע, אונטערן שטראף פון טויט. * [[31סטן דעצעמבער]] – [[ערשטער שלאכט פון קאנאנארע]]: די פליט פון [[זשואאו דא נאווא]] קעמפט קעגן דער פליט פונעם [[זאמארין פון קאליקוט]] אינדרויסן פונעם פארט פון קאנאנארע. דאס איז דער ערשטער פארטוגעזישער ים קאמף אינעם [[אינדישער אקעאן|אינדישן אקעאן]]. === אומבאקאנטע דאטום === * די שווייצער [[קאנטאנען פון שווייץ|קאנטאנען]] [[באזעל|באזל]] און [[שאפהאוזן]] ווערן א טייל פון דער [[אלטער שווייצער קאנפעדעראציע]]. * [[ראדריגא דע באסטידאס]], וועלכער פארט מערב פון [[ווענעזועלע]] אין זוכן נאך גאלד, ווערט דער ערשטער אייראפעער וואס פארשטאויס דעם [[איסתמוס פון פאנאמא]]. * [[אמעריגא וועספוטשי]] מאפט די צוויי [[שטערן]] [[אלפא צענטאורי]] און [[בעטא צענטאורי]], ווי אויך די שטערן אינעם שטערן גרופע [[קרוקס]], וועלכע געפינען זיך אונטערן האריזאנט אין [[אייראפע]]. * [[דאולפור]] ווערט איינגענומען דורך [[סיקאנדאר לאדי]]. * [[מיקעלאנדזשעלא]] קערט זיך צוריק קיין [[פירענצע]], זיין געבורטשטאט, כדי אנצוהייבן ארבעטן אויפן סטאטוע ''[[דוד (מיכעלאנגעלא)|דוד]]''. * [[מארטין לוטער]] הייבט אן לערנען אין דער [[אוניווערסיטעט פון ערפורט]].</onlyinclude> == געבוירן == [[File:Master of the Legend Isabella of Austria.jpg|thumb|110px|[[איזאבעלא פון בורגונדיע]]]] [[File:Jerôme Cardan.jpg|thumb|110px|[[זשעראלאמא קארדאנא]]]] * [[16טן יאנואר]] – [[אנטאני דעני]], א נאנטער פארטרויער פון [[הענרי דער אכטער פון ענגלאנד|הענרי דער אכטער]] פון ענגלאנד (געשטארבן 1559) * [[17טן יאנואר]] – [[לעאנארט פוקס]], דייטשער דאקטער און באטאניקער (געשטארבן [[1566]]) * [[24סטן יאנואר]] – [[יעקב מיליך]], דייטשער אסטראנאם און מאטעמאטיקער (געשטארבן [[1559]]) * [[24סטן פעברואר]] – [[זיקסט בירק]], דייטשער הומאניסט (געשטארבן [[1554]]) * [[21סטן מערץ]] – [[אן ברוק, באראנעסע קאבהאם]], ענגלישע אדלפרוי (געשטארבן [[1558]]) * [[12טן מערץ]] – [[פּיעטראָ אנדראה מאטיאלי]], איטאליענישער וויסנשאפטלער (געשטארבן [[1577]]) * [[6טן מאי]] – [[פויפסט מארצעלוס דער צווייטער]] (געשטארבן [[1555]]) * [[17טן מאי]] – [[סטאניסלאוו פון מאזאוויע]], פוילישער הערצאג (געשטארבן [[1524]]) * [[10טן יולי]] – [[טשא סיק]], קארעאישער קאנפוציאניסטישער געלערנטער און פאליטיקער (געשטארבן [[1572]]) * [[18טן יולי]] – [[איזאבעלא פון בורגונדיע]], מלכה פון [[קריסטיאן דער צווייטער פון דענמארק]] (געשטארבן [[1526]]) * [[17טן אויגוסט]] – [[פיליפ דער צווייטער, גראף פון האנו-מינצענבערג|פיליפ דער צווייטער, גראף פון האנו מינצענבערג]] (געשטארבן [[1529]]) * [[18טן סעפטעמבער]] – [[הענרי סטאפארד, 1טער באראן סטאפארד]], ענגלישער באראן (געשטארבן [[1563]]) * [[24סטן סעפטעמבער]] – [[זשעראלאמא קארדאנא]], איטאליענישער מאטעמאטיקער, דאקטער, אסטראלאג און שפילער (געשטארבן [[1576]]) * [[26סטן סעפטעמבער]] – [[זשאן גאבריעל דער ערשטער פון סאלוצא]], איטאליענישער אבאט און מארקיז פון סאלוצא (געשטארבן [[1548]]) * [[14טן נאוועמבער]] – [[ארטור, פרינץ פון וויילס]] הייראט די שפאנישע פרינצעסין [[קאטערינא פון אראגאן]]. * [[14טן נאוועמבער]] – [[אנא פון אלדענבורג]], רעגענטין פון מזרח פריזיע פון 1540 ביז 1561 (געשטארבן [[1575]]) * [[2טן דעצעמבער]] – [[קעניגן מונדזשאונג]], קארעאישע מלכה (געשטארבן [[1565]]) * [[12טן דעצעמבער]] – [[אלעקסאנדער יאגיעלאן]] ווערט מלך פון [[פוילן]]. * ''דאטום אומבאקאנט'' ** [[זשעראלאמא דא קארפי]], איטאליענישער מאלער (געשטארבן [[1556]]) ** [[דאוויט דער צווייטער]], קייזער פון עטיאפיע (געשטארבן [[1540]]) ** [[באוק פאפעמא]], האלענדישער אדלמאן און העלדין ** [[אן בולין]], צווייטע מלכה פון [[הענרי דער אכטער]] פון ענגלאנד (געבוירן אין דעם יאר אדער [[1507]]; געשטארבן [[1536]]) ** [[מוראקאַמי יושיקיאו]], [[יאפאן|יאפאנישער]] אדלמאן (געשטארבן [[1573]]) * ''מעגליך'' ** [[ניקאלאס היט]], [[ארכיבישאף פון יארק]] און [[לארד קאנצלער]] (געשטארבן [[1578]]) ** [[גארסיא דע ארטא]], פארטוגאלישער דאקטער (געשטארבן [[1568]]) ** [[הילער פענע]], [[קעניגרייך פון פראנקרייך|פראנצויזישער]] קאמפאזיטאר == געשטארבן == === יאנואר–יוני === * [[3טן יאנואר]] – [[עלי-שיר נאוואי|עלי שיר נאוואי]], צענטראל אזיאטישער דיכטער, פאליטיקער און שרייבער (געבוירן [[1441]]) * [[5טן יאנואר]] – [[זשאן דינהאם, 1טער באראן דינהאם]], ענגלישער באראן און הויפט אוצר מייסטער (געבוירן [[1433]]) * [[25סטן יאנואר]] – [[מארגארעט פון בייערן, עלעקטארין פון פאלץ]], פרינצעסין פון בייערן לאנדסהוט (געבוירן [[1456]]) * [[1טן פעברואר]] – [[זיגיסמונד, הערצאג פון בייערן]], דייטשער אדלמאן (געבוירן [[1439]]) * [[4טן מערץ]] – [[טהיהאטהורא דער צווייטער פון אווא]] (געבוירן [[1474]]) * אפריל – [[זשאן דאגעט]], ענגלישער דיפלאמאט * [[7טן אפריל]] – [[מינכאנג דער צווייטער]], קעניג פון אווא (געבוירן [[1446]]) * [[23סטן אפריל]] – [[דאמעניקא דעלא ראווערע]], איטאליענישער קאטוילישער קארדינאל (געבוירן [[1442]]) * [[3טן מאי]] – [[זשאן דעווערע, 9טער באראן פערערס פון טשארטלי]], ענגלישער באראן (געבוירן [[1463]]) * [[8טן יוני]] – [[זשארזש גארדאן, 2טער גראף פון האנטלי]], גראף פון האנטלי און לארד קאנצלער פון סקאטלאנד (געבוירן [[1440]]) * [[17טן יוני]] – [[יאן דער ערשטער אלברעכט פון פוילן]] (געבוירן [[1459]])[[File:Jan I Olbracht by Bacciarelli.jpg|thumb|110px|[[יאן דער ערשטער אלברעכט]]]] === יולי–דעצעמבער === * [[15טן אויגוסט]] – [[קאנסטאנטין לאסקאריס]], [[גריכנלאנד|גריכישער]] געלערנטער און [[גראמאטיק]]ער * [[20סטן סעפטעמבער]] ** [[אגאסטינא בארבאריגא]], דאזש פון ווענעציע[[File:Basaiti Portrait of Doge Agostino Barbarigo.jpg|thumb|110px|[[אגאסטינא בארבאריגא]]]] ** [[טאמעס גריי, 1טער מארקיז פון דארסעט]], שטיף זון פון [[עדווארד דער פערטער]] פון ענגלאנד (געבוירן [[1457]]) * [[24סטן סעפטעמבער]] – [[דזשיראלאמא קארדאנא]], [[איטאליע]]נישער [[מאטעמאטיק]]ער, [[פילאסאף]] און [[דאקטער]], פון די גרעסטע מאטעמאטיקער פון זיין צייט (געש' [[1576]]) * [[26סטן סעפטעמבער]] – [[דזשארע דרזשיץ]], קראאטישער דיכטער און דראמאטורג (געבוירן [[1461]]) * [[29סטן סעפטעמבער]] – [[אנדרו סטוארט (בישאף פון מארעי)|אנדרו סטוארט]], סקאטישער בישאף (געבוירן [[1442]]) * [[19טן נאוועמבער]] – [[אמאלאיע פון סאקסאניע, הערצאגין פון בייערן]] לאנדסהוט (געבוירן [[1436]]) * ''מעגליך'' – [[גאספאר קארטע-רעאל|גאספאר קארטע רעאל]], פארטוגעזישער [[עקספלאראציע|עקספלארער]] (געבוירן [[1450]]) {{ציוויל יאר פיסל|{{בלאטנאמען}}}} == רעפערענצן == 3arxda6lpfayahxaqh4u8blt7ndyf37 602893 602892 2026-10-14T21:23:37Z וויליאמסבורגער 62228 /* יאנואר–יוני */ 602893 wikitext text/x-wiki {{יאר אין אנדערע קאלענדארן}} {{ציוויל יאר באשרייבונג|{{בלאטנאמען}}}} == געשעענישן == <onlyinclude> === יאנואר–מערץ === * [[17טן יאנואר]] – [[טשעזארע בארזשיא]] קערט זיך צוריק קיין [[רוים]] פון [[ראמאניע]] ([[:en:Romagna|Romagna]]), וואו ער ווערט אויפגענומען מיט גרויס כבוד. * [[1טן פעברואר]] – דאס הערצאגטום פון [[דאכוי|בייערן דאכאו]], וואס איז געשאפן געווארן אין [[דייטשלאנד]] אין [[1467]], נאכדעם וואס [[זיגיסמונד, הערצאג פון בייערן]] האט באקומען אן אייגענעם שטח נאך זיין אפטריט פון דעם טראן פון הערצאגטום [[בייערן-מינכן|בייערן מינכן]], קומט צוריק אונטער דער הערשאפט פון בייערן מינכן נאך זיגיסמונד'ס טויט. * [[4טן מערץ]] – [[מינכאנג דער צווייטער]] ווערט דער איינציגער קעניג פון [[בורמע]] נאך דעם טויט פון זיין זון [[טהיהאטהורא דער צווייטער פון אווא]], מיט וועמען ער האט געהערשט צוזאמען במשך 15 יאר. מינכאנג'ס הערשאפט ענדיגט זיך פינף וואכן שפעטער, ווען ער שטארבט דעם 7טן אפריל. * [[25סטן מערץ]] – דער [[פארטוגאל]]ישער [[עקספלאראציע|ים פארשער]] [[זשואאו דא נאווא]] אנטדעקט דעם [[אינזל אסענשאן]].<ref>Albuquerque, Afonso de (2001). ''[https://books.google.com/books?id=WDAMAAAAIAAJ&q=Conception The commentaries of the great Afonso Dalboquerque, second viceroy of India]'', Adamant Media Corporation, <!-- Originally printed for the [[Hakluyt Society]] with translation by Walter de Gray Birch, --> p.xx. Issue 55. {{ISBN|1-4021-9511-7}}.</ref> דער אינזל ווערט באשטימט מיט זיין נאמען דעם [[20סטן מיי|20סטן מאי]], [[1503]], דורך [[אפאנסא דע אלבוקרקי|אפֿאָנסא דע אלבוקרקי]].<ref>{{cite web|work=Mysterra Magazine|title=Ascension History|url=http://www.mysterra.org/webmag/ascension-island/history.html|access-date=December 9, 2011|archive-date=June 13, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170613222039/http://www.mysterra.org/webmag/ascension-island/history.html|url-status=dead}}</ref> === אפריל–יוני === * [[7טן אפריל]] – [[שווענאנקיאושין נאראפאטי|שווענאנקיאושין נאראפּאטי]] הייבט אן א הערשאפט פון כמעט 26 יאר אלס קעניג פון [[בורמע]], נאך דעם טויט פון זיין פאטער, קעניג מינכאנג דער צווייטער. * [[11טן אפריל]] – דער [[אויפשטאנד פון די אלפוחאראס (1499–1501)|אויפשטאנד אין די אלפוחאראס]] ענדיגט זיך אין דרום [[שפאניע]] מיט א קאפיטולאציע אפמאך פון די לעצטע מוסולמענישע אויפשטענדלער אין די [[אלפוחאראס|אלפוחאראס בערג]] אין [[אנדאלוזיע]] ([[:en:Andalusia|Andalusia]]), ביים [[מיטלענדישער ים|מיטלענדישן ים]].<ref>Andrew Wheatcroft, ''Infidels: A History of the Conflict Between Christendom and Islam'' (Random House, 2005) p. 126</ref> די מוסולמענער באקומען די ברירה זיך צו פארלאזן דאס לאנד אדער זיך צו טויפן צו [[קריסטנטום]].<ref>{{cite book|last=Lea|first=Henry Charles |author-link=Henry Charles Lea|title=The Moriscos of Spain: Their Conversion and Expulsion|url=https://books.google.com/books?id=wvFWAAAAMAAJ|year=1901|publisher=Lea Brothers & Company|page=40|isbn=9780722224700 }}</ref> * [[10טן מאי]] – די אפיציעלע קרוינונג פון קעניג שווענאנקיאושין פון בורמע קומט פאר אין זיין הויפטשטאט [[אינווא]], אינעם [[מאנדאליי ראיאן]], דעם ניינטן טאג פון דער אונטערגייענדיקער לבנה אין חודש קאסאן, 863 לויטן [[בורמישער קאלענדאר|בורמישן קאלענדאר]]. * [[13טן מאי]] – די [[ווענעציער רעפובליק]] אונטערשרייבט אן אפמאך מיטן [[קעניגרייך פון אונגארן]] און [[פויפסט אלעקסאנדער דער זעקסטער]], צו שטעלן מיליטערישע כוחות צו באשיצן די ווענעציע שטחים אין דאלמאטיע בעת דער [[אטאמאניש ווענעציער מלחמה (1499–1503)]]. * [[15טן מאי]] – ''[[Harmonice Musices Odhecaton]]'', די ערשטע געדרוקטע זאמלונג פון [[פאליפאנישע מוזיק]], ווערט פארעפנטלעכט דורך [[אטאוויאנא פעטרוטשי|אטאוויאנא פּעטרוטשי]] אין [[ווענעדיג|ווענעציע]]. * [[9טן יוני]] – די האלב אומאפהענגיקע שטאט [[באזל]] ווערט א טייל פון דער [[שווייץ|שווייצער קאנפעדעראציע]] אלס דער עלפטער [[קאנטאן פון באזל|קאנטאן פון שווייץ]].<ref>Karl Strupp, ''Wörterbuch Des Völkerrechts'' (De Gruyter, 1960) p.225</ref> * [[17טן יוני]] – [[אלעקסאנדער יאגעלאן]], וועלכער איז געווען דער [[רשימה פון ליטווישע הערשער|גרויסער הערצאג פון ליטע]] זינט 1492, ווערט דער נייער קעניג פון פוילן נאך דעם פּלוצלונגע טויט פון זיין עלטערן ברודער, [[יאן דער ערשטער אלברעכט]]. * [[23סטן יוני]] – [[ניקאלאו קועליאו]], א מיטגליד אין דער פארטוגאלישער עקספעדיציע קיין אינדיע אונטער [[פעדרו קבראל]], קומט צוריק אהיים מיט איין שיף, נאכדעם וואס ער איז אוועקגעפארן פאר קבראל. * [[24סטן יוני]] – די פראנצויזישע טרופן פון [[טשעזארע בארזשיא]] שטורעמען און נעמען איין די פעסטונג אין [[קאפוע]], אינעם [[קעניגרייך פון נאפאלי]], און באזיגן די פארטיידיגונג פון [[פאבריציא קאלאנא]] בעת דער אייננעמונג פון די שפאנישע שטחים פונעם [[קעניגרייך פון אראגאן]] אין דרום איטאליע. === יולי–סעפטעמבער === * [[21סטן יולי]] – דער פארטוגאלישער [[עקספלאראציע|אויספארשער]] [[פעדרו אלווארעש קבראל]] און די איבערגעבליבענע מיטגלידער פון זיין מאנשאפט קומען צוריק קיין [[ליסבאן]], ביים ענדע פון א 15 חדשים'דיגער עקספעדיציע קיין אינדיע. פון די אריגינעלע 13 שיפן בלייבן נאר זיבן. דער סחורה פארדינסט פון אינדיע ברענגט אבער פאר דער פארטאגעזישער קרוין א ניין פאכיגער רווח איבער איר אינוועסטירונג.<ref>William Brooks Greenlee, ''The Voyage of Pedro Álvares Cabral to Brazil and India'' (Routledge, 2016) p. xxx</ref> * [[25סטן יולי]] – דער [[קעניגרייך פון נאפאלי]], אונטער דער פירערשאפט פון [[פעדעריק פון נאפאלי|קעניג פעדעריק דער ערשטער]], געבן זיך אונטער פאר די פראנצויזישע און אראגאנישע טרופן פון טשעזארע בארזשיא. * [[27סטן יולי]] – [[ניקאליי קאפערניק|קאפערניקוס]] ווערט אפיציעל איינגעשטעלט אלס קאנאן אין דער קאטעדראלע אין פראוענבורג. * [[1טן אויגוסט]] – [[האַנס, קעניג פון דענמארק|האַנס, קעניג פון דענמארק, נארוועגיע און שוועדן]], ווערט אראפגעשטעלט פונעם [[שוועדן|שוועדישן]] טראן, נאכדעם וואס ער אנטלויפט פון לאנד נאך דער נצחון פון די שוועדישע אויפשטענדלער אין [[ערעברו|ארעברו]] בעת דער [[מלחמה פארן אראפשטעלן קעניג האַנס]]. זיין ווייב, [[קריסטינא פון סאקסאניע]], בלייבט אין [[שטאקהאלם]] אלס זיין רעגענטין אין שוועדן, און באקומט דעם אויפגאבע צו פירן די קעניגלעכע גארניזאן אין [[טרע קרונור (פעסטונג)|טרע קרונור]] (דריי קרוינען), דעם קעניגלעכן שלאס. נאך זיין צוריקקער קיין [[דענמארק]] ארגאניזירט קעניג האַנס דענישע טרופן צו פרובירן צוריקצונעמען שוועדן אין דער [[דעניש-שוועדישער מלחמה (1501–1512)|דעניש שוועדישער מלחמה (1501–1512)]]. * [[2טן אויגוסט]] – קעניג פעדעריק פון נאפאלי טרעט אפ פונעם טראן, נאכדעם וואס פראנקרייך נעמט איין דאס קעניגרייך פון נאפאלי. דער פראנצויזישער קעניג [[לואי דער צוועלפטער]] ווערט דער נאמינעלער הערשער אלס [[רשימה פון נאפאלער הערשער|לואיגי דער צווייטער, קעניג פון נאפאלי]]. קעניג לואי באשטימט [[לואי ד'ארמאניאק, הערצאג פון נעמורס]] אלס פראנקרייכס [[רשימה פון נאפאלער וויצע-מלכים|וויצע קעניג פון נאפאלי]]. * [[27סטן אויגוסט]] – [[שלאַכט ביים טייך סיריצא]]: דער [[ליוואנישער ארדן]], וועלכער שטיצט דעם [[גרויסער הערצאגטום פון ליטע]] אין דער [[מוסקווער-ליטווישער מלחמות#צווייטע מלחמה (1500–1503)|צווייטער מוסקווער ליטווישער מלחמה]], און ווערט געפירט דורך [[וואלטער פון פלעטענבערג]], באזיגט אן ארמיי פונעם [[גרויסער הערצאגטום פון מאסקווע]] און דער [[רעפובליק פון פּסקאוו]]. * [[3טן סעפטעמבער]] – נאך קלאגעס פון [[קריסטאפער קאלאמבוס]], וועלכער איז אין 1500 ערזעצט געווארן אלס [[רשימה פון וויצע-מלכים פון ניי שפאניע|וויצע קעניג פון דער נייער וועלט]] און ארעסטירט געווארן דורך [[פראַנסיסקא דע באבאדיליא]], באפעלט [[איזאבעלא דער ערשטער פון קאסטיליע|מלכה איזאבעלא פון שפאניע]] אז באבאדיליא זאל צוריקגערופן ווערן פון [[סאנטא דאמינגא]]. די מלכה וויל נישט דערלויבן קאלאמבוס צוריקצוקערן צו זיין גרויזאמער הערשאפט אין דער נייער וועלט, און באשטימט זיין פריינד [[ניקאלאס דע אוואנדא]] אלס דער נייער וויצע קעניג. הגם באבאדיליא באקומט די ידיעה וועגן זיין אפזאגונג ערשט עטלעכע וואכן שפעטער, וויל ער נישט אפטרעטן. אוואנדא וועט צוזאמענשטעלן א פליט פון 30 שיפן און פארלאזן שפאניע דעם 13טן פעברואר אויפן וועג קיין סאנטא דאמינגא. * [[12טן סעפטעמבער]] – [[מאַקסימיליאן דער ערשטער, הייליגער רוימישער קייזער|מאַקסימיליאן דער ערשטער, ארכידוק פון עסטרייך]], גיט ארויס א דעקרעט וואס מאכט זיכערהייט טעסטן פאר פייערגעווער פארפליכטנדיק. * [[18טן סעפטעמבער]] – [[אלעקסאנדער יאגעלאן|אלעקסאנדראס יאגעלאיטיס]], דער [[רשימה פון ליטווישע הערשער#גרויסע הערצאגן|גרויסער הערצאג פון ליטע]], גיט ארויס א דעקרעט לויט וועלכן אלע רוימיש קאטוילישע כהנים אינעם הערצאגטום מוזן קענען פליסיג די [[ליטווישע שפראך]]. * [[27סטן סעפטעמבער]] – קעניגן איזאבעלא באפעלט דעם גובערנאטאר פון דער נייער וועלט, באבאדיליא, צוריקצוגעבן די פארמעגן וואס ער האט קאנפיסקירט פון קריסטאפער קאלאמבוס און זיינע צוויי ברידער.<ref>Lawrence Bergreen, ''Columbus: The Four Voyages, 1493–1504'' (Penguin, 2011) p. 287</ref> === אקטאבער–דעצעמבער === * [[2טן אקטאבער]] ** [[לעאנארדא לורעדאן]] ווערט ערוועלט אלס דער 75סטער דאזש פון ווענעציע אין דער [[ווענעציע|ווענעציע רעפובליק]]. ער נעמט איבער דעם אמט דעם 13טן אקטאבער און בלייבט דערין כמעט 20 יאר. ** די שפאנישע פרינצעסין [[קאטארינא פון אראגאן]] קומט אן אין [[ענגלאנד]] און לאנדעט אין [[פלימוט]]. כאטש זי ווערט שפעטער די ווייב פון קעניג [[הענרי דער אכטער פון ענגלאנד|הענרי דער אכטער]] אין 1509, קומט זי ערשטנס אן צו הייראטן מיט הענריס עלטערן ברודער, [[ארטור, פרינץ פון וויילס]]. * [[13טן אקטאבער]] – [[מאַקסימיליאן דער ערשטער, הייליגער רוימישער קייזער|מאַקסימיליאן פון עסטרייך]] און [[לואי דער צוועלפטער]] פון פראנקרייך שרייבן אונטער דעם [[אפמאך פון טרענטע]], אין וועלכן עסטרייך אנערקענט אלע פראנצויזישע אייגנומענע שטחים אין די צפון איטאליע. * [[30סטן אקטאבער]] – [[טשעזארע בארזשיא]] האלט, לויט געוויסע באריכטן, דעם [[באנקעט פון קעסטענעס]] אינעם [[אפאסטאלישן פאלאץ|פויפסטלעכן פאלאץ]] אין רוים. די געשיכטע ווערט נישט באטראכט אלס א באשטעטיגטער היסטארישער פאקט, און קען שטאמען פון די שונאים פון אלעקסאנדער דער זעקסטער. * [[1טן נאוועמבער]] – [[אמעריגא וועספוטשי]] אנטדעקט און גיט דעם נאמען [[באיא דע טודוס אוס סאנטוס]] אין [[בראזיל]]. * [[4טן נאוועמבער]] ** צווייטע מאסקווער ליטווישע מלחמה: אין דער [[שלאכט פון מסטיסלאוול|שלאַכט פון מסטיסלאוול]] באזיגט די דרום מאסקווער ארמיי פון [[איוואן דער דריטער פון רוסלאנד|גרויסער פרינץ איוואן]] די כוחות פונעם [[גרויסער הערצאגטום פון ליטע]].<ref name=Ivan>{{cite web|title=Ivan III Vasil'yevich (1440&ndash;1505)|work=Russia &ndash; Rulers|url=http://www.xenophon-mil.org/rushistory/rulers/ivan3.htm|publisher=Xenophon Group International|access-date=July 22, 2013}}</ref> ** [[פיליפ דער שיינער]] און [[זשואנא פון קאסטיליע]] פארן קיין [[שפאניע]]. * [[12טן נאוועמבער]] – [[סטען סטורע דער עלטערער]] ווערט צום צווייטן מאל ערוועלט אלס רעגענט פון שוועדן און ווערט דער הויפט פירער פון לאנד, נאכדעם וואס קעניג האַנס פון דענמארק ווערט אראפגעשטעלט. די שוועדישע אויפשטענדלער צווישן די אדעל לייט פלאנען נישט צו פארוואנדלען דאס קעניגרייך אין א רעפובליק. * [[14טן נאוועמבער]] – [[ארטור, פרינץ פון וויילס]], פארהייראט זיך מיט דער שפאנישער פרינצעסין [[קאטארינא פון אראגאן]]. * [[24סטן נאוועמבער]] – א גרויסע ארמיי פונעם [[גרויסער הערצאגטום פון מאסקווע]] נעמט איין [[ליוואניע]] בעת דער [[מוסקווער-ליטווישע מלחמות#צווייטע מלחמה (1500–1503)|צווייטער מוסקווער ליטווישער מלחמה]].<ref name=Ivan/> * [[12טן דעצעמבער]] – [[אלעקסאנדער יאגעלאן|אלעקסאנדראס יאגעלאיטיס]], דער גרויס הערצאג פון ליטע, ווערט קעניג פון [[קעניגרייך פון פוילן (1385–1569)|פוילן]] אלס אלעקסאנדער דער ערשטער יאגעלאנציק. * [[22סטן דעצעמבער]] – [[איסמאיל דער ערשטער]] ווערט געקרוינט אלס דער ערשטער [[רשימה פון איראנישע ראשי מדינה|שא פון איראן]]. ער קלייבט אויס [[טאבריז]] אלס זיין הויפטשטאט און גרינדעט די [[סאפאווידישע דינאסטיע]] אין צפון [[איראן]]. ער דערקלערט [[שיא איסלאם|שיאיזם]] אלס דער אפיציעלער און פארפליכטנדיקער רעליגיע, אונטערן שטראף פון טויט. * [[31סטן דעצעמבער]] – [[ערשטער שלאכט פון קאנאנארע]]: די פליט פון [[זשואאו דא נאווא]] קעמפט קעגן דער פליט פונעם [[זאמארין פון קאליקוט]] אינדרויסן פונעם פארט פון קאנאנארע. דאס איז דער ערשטער פארטוגעזישער ים קאמף אינעם [[אינדישער אקעאן|אינדישן אקעאן]]. === אומבאקאנטע דאטום === * די שווייצער [[קאנטאנען פון שווייץ|קאנטאנען]] [[באזעל|באזל]] און [[שאפהאוזן]] ווערן א טייל פון דער [[אלטער שווייצער קאנפעדעראציע]]. * [[ראדריגא דע באסטידאס]], וועלכער פארט מערב פון [[ווענעזועלע]] אין זוכן נאך גאלד, ווערט דער ערשטער אייראפעער וואס פארשטאויס דעם [[איסתמוס פון פאנאמא]]. * [[אמעריגא וועספוטשי]] מאפט די צוויי [[שטערן]] [[אלפא צענטאורי]] און [[בעטא צענטאורי]], ווי אויך די שטערן אינעם שטערן גרופע [[קרוקס]], וועלכע געפינען זיך אונטערן האריזאנט אין [[אייראפע]]. * [[דאולפור]] ווערט איינגענומען דורך [[סיקאנדאר לאדי]]. * [[מיקעלאנדזשעלא]] קערט זיך צוריק קיין [[פירענצע]], זיין געבורטשטאט, כדי אנצוהייבן ארבעטן אויפן סטאטוע ''[[דוד (מיכעלאנגעלא)|דוד]]''. * [[מארטין לוטער]] הייבט אן לערנען אין דער [[אוניווערסיטעט פון ערפורט]].</onlyinclude> == געבוירן == [[File:Master of the Legend Isabella of Austria.jpg|thumb|110px|[[איזאבעלא פון בורגונדיע]]]] [[File:Jerôme Cardan.jpg|thumb|110px|[[זשעראלאמא קארדאנא]]]] * [[16טן יאנואר]] – [[אנטאני דעני]], א נאנטער פארטרויער פון [[הענרי דער אכטער פון ענגלאנד|הענרי דער אכטער]] פון ענגלאנד (געשטארבן 1559) * [[17טן יאנואר]] – [[לעאנארט פוקס]], דייטשער דאקטער און באטאניקער (געשטארבן [[1566]]) * [[24סטן יאנואר]] – [[יעקב מיליך]], דייטשער אסטראנאם און מאטעמאטיקער (געשטארבן [[1559]]) * [[24סטן פעברואר]] – [[זיקסט בירק]], דייטשער הומאניסט (געשטארבן [[1554]]) * [[21סטן מערץ]] – [[אן ברוק, באראנעסע קאבהאם]], ענגלישע אדלפרוי (געשטארבן [[1558]]) * [[12טן מערץ]] – [[פּיעטראָ אנדראה מאטיאלי]], איטאליענישער וויסנשאפטלער (געשטארבן [[1577]]) * [[6טן מאי]] – [[פויפסט מארצעלוס דער צווייטער]] (געשטארבן [[1555]]) * [[17טן מאי]] – [[סטאניסלאוו פון מאזאוויע]], פוילישער הערצאג (געשטארבן [[1524]]) * [[10טן יולי]] – [[טשא סיק]], קארעאישער קאנפוציאניסטישער געלערנטער און פאליטיקער (געשטארבן [[1572]]) * [[18טן יולי]] – [[איזאבעלא פון בורגונדיע]], מלכה פון [[קריסטיאן דער צווייטער פון דענמארק]] (געשטארבן [[1526]]) * [[17טן אויגוסט]] – [[פיליפ דער צווייטער, גראף פון האנו-מינצענבערג|פיליפ דער צווייטער, גראף פון האנו מינצענבערג]] (געשטארבן [[1529]]) * [[18טן סעפטעמבער]] – [[הענרי סטאפארד, 1טער באראן סטאפארד]], ענגלישער באראן (געשטארבן [[1563]]) * [[24סטן סעפטעמבער]] – [[זשעראלאמא קארדאנא]], איטאליענישער מאטעמאטיקער, דאקטער, אסטראלאג און שפילער (געשטארבן [[1576]]) * [[26סטן סעפטעמבער]] – [[זשאן גאבריעל דער ערשטער פון סאלוצא]], איטאליענישער אבאט און מארקיז פון סאלוצא (געשטארבן [[1548]]) * [[14טן נאוועמבער]] – [[ארטור, פרינץ פון וויילס]] הייראט די שפאנישע פרינצעסין [[קאטערינא פון אראגאן]]. * [[14טן נאוועמבער]] – [[אנא פון אלדענבורג]], רעגענטין פון מזרח פריזיע פון 1540 ביז 1561 (געשטארבן [[1575]]) * [[2טן דעצעמבער]] – [[קעניגן מונדזשאונג]], קארעאישע מלכה (געשטארבן [[1565]]) * [[12טן דעצעמבער]] – [[אלעקסאנדער יאגיעלאן]] ווערט מלך פון [[פוילן]]. * ''דאטום אומבאקאנט'' ** [[זשעראלאמא דא קארפי]], איטאליענישער מאלער (געשטארבן [[1556]]) ** [[דאוויט דער צווייטער]], קייזער פון עטיאפיע (געשטארבן [[1540]]) ** [[באוק פאפעמא]], האלענדישער אדלמאן און העלדין ** [[אן בולין]], צווייטע מלכה פון [[הענרי דער אכטער]] פון ענגלאנד (געבוירן אין דעם יאר אדער [[1507]]; געשטארבן [[1536]]) ** [[מוראקאַמי יושיקיאו]], [[יאפאן|יאפאנישער]] אדלמאן (געשטארבן [[1573]]) * ''מעגליך'' ** [[ניקאלאס היט]], [[ארכיבישאף פון יארק]] און [[לארד קאנצלער]] (געשטארבן [[1578]]) ** [[גארסיא דע ארטא]], פארטוגאלישער דאקטער (געשטארבן [[1568]]) ** [[הילער פענע]], [[קעניגרייך פון פראנקרייך|פראנצויזישער]] קאמפאזיטאר == געשטארבן == === יאנואר–יוני === [[File:Jan I Olbracht by Bacciarelli.jpg|thumb|110px|[[יאן דער ערשטער אלברעכט]]]] * [[3טן יאנואר]] – [[עלי-שיר נאוואי|עלי שיר נאוואי]], צענטראל אזיאטישער דיכטער, פאליטיקער און שרייבער (געבוירן [[1441]]) * [[5טן יאנואר]] – [[זשאן דינהאם, 1טער באראן דינהאם]], ענגלישער באראן און הויפט אוצר מייסטער (געבוירן [[1433]]) * [[25סטן יאנואר]] – [[מארגארעט פון בייערן, עלעקטארין פון פאלץ]], פרינצעסין פון בייערן לאנדסהוט (געבוירן [[1456]]) * [[1טן פעברואר]] – [[זיגיסמונד, הערצאג פון בייערן]], דייטשער אדלמאן (געבוירן [[1439]]) * [[4טן מערץ]] – [[טהיהאטהורא דער צווייטער פון אווא]] (געבוירן [[1474]]) * אפריל – [[זשאן דאגעט]], ענגלישער דיפלאמאט * [[7טן אפריל]] – [[מינכאנג דער צווייטער]], קעניג פון אווא (געבוירן [[1446]]) * [[23סטן אפריל]] – [[דאמעניקא דעלא ראווערע]], איטאליענישער קאטוילישער קארדינאל (געבוירן [[1442]]) * [[3טן מאי]] – [[זשאן דעווערע, 9טער באראן פערערס פון טשארטלי]], ענגלישער באראן (געבוירן [[1463]]) * [[8טן יוני]] – [[זשארזש גארדאן, 2טער גראף פון האנטלי]], גראף פון האנטלי און לארד קאנצלער פון סקאטלאנד (געבוירן [[1440]]) * [[17טן יוני]] – [[יאן דער ערשטער אלברעכט פון פוילן]] (געבוירן [[1459]]) === יולי–דעצעמבער === [[File:Basaiti Portrait of Doge Agostino Barbarigo.jpg|thumb|110px|[[אגאסטינא בארבאריגא]]]] * [[15טן אויגוסט]] – [[קאנסטאנטין לאסקאריס]], [[גריכנלאנד|גריכישער]] געלערנטער און [[גראמאטיק]]ער * [[20סטן סעפטעמבער]] ** [[אגאסטינא בארבאריגא]], דאזש פון ווענעציע ** [[טאמעס גריי, 1טער מארקיז פון דארסעט]], שטיף זון פון [[עדווארד דער פערטער]] פון ענגלאנד (געבוירן [[1457]]) * [[24סטן סעפטעמבער]] – [[דזשיראלאמא קארדאנא]], [[איטאליע]]נישער [[מאטעמאטיק]]ער, [[פילאסאף]] און [[דאקטער]], פון די גרעסטע מאטעמאטיקער פון זיין צייט (געש' [[1576]]) * [[26סטן סעפטעמבער]] – [[דזשארע דרזשיץ]], קראאטישער דיכטער און דראמאטורג (געבוירן [[1461]]) * [[29סטן סעפטעמבער]] – [[אנדרו סטוארט (בישאף פון מארעי)|אנדרו סטוארט]], סקאטישער בישאף (געבוירן [[1442]]) * [[19טן נאוועמבער]] – [[אמאלאיע פון סאקסאניע, הערצאגין פון בייערן]] לאנדסהוט (געבוירן [[1436]]) * ''מעגליך'' – [[גאספאר קארטע-רעאל|גאספאר קארטע רעאל]], פארטוגעזישער [[עקספלאראציע|עקספלארער]] (געבוירן [[1450]]) {{ציוויל יאר פיסל|{{בלאטנאמען}}}} == רעפערענצן == 8enqiosj2ajlloj5tmdjg43fhid9cjd 0 47239 602894 525126 2026-10-14T21:39:40Z וויליאמסבורגער 62228 602894 wikitext text/x-wiki {{יאר אין אנדערע קאלענדארן}} {{ציוויל יאר באשרייבונג|{{בלאטנאמען}}}} == געשעענישן == <onlyinclude> === יאנואר–מערץ === * [[16טן יאנואר]] – אין [[וועסטמינסטער]] עפנט קעניג [[הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד|הענרי דער זיבעטער]] פון ענגלאנד זיין זעקסטן [[ענגלישער פארלאמענט]] אויף א צוויי־חדשים'דיגע זיצונג. דאס הויז פון די קאמאנס קלייבט סיר [[טאמעס ענגפילד]] פאר'ן פארזיצער. * [[7טן פעברואר]] – אויף דעם ענטלעכן פלאץ אין [[פירענצע]], אום שרוב־דינסטאג, פארברענען די חסידים פון דעם דאמיניקאנער מאנך און דרשן [[דזשיראלאמא סאוואנאראלא]] טויזנטער קונסטווערק, ספרים, קליידער, שפיגלען, מוזיק־אינסטרומענטן, שפילקארטן און אנדערע זאכן, וואס זיי האלטן פאר זאכן וואס קענען ברענגען א מענטש צו זינד. דער געשעעניש איז באקאנט אלס דער [[פייער פון די נישטיקייטן]].<ref>{{cite book|first1=Barbara|last1=Deimling|title=Sandro Botticelli|url=https://books.google.com/books?id=VjHEhT5wRiwC&pg=PA79|year=2000|publisher=Taschen|isbn=978-3-8228-5992-6|pages=79}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.covenantseminary.edu/worldwide/en/CH310/CH310_T_33.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080517201252/http://www.covenantseminary.edu/worldwide/en/CH310/CH310_T_33.html|url-status=dead|title=Covenantseminary.edu|archivedate=17 May 2008}}</ref> * [[13טן מערץ]] – קעניג הענרי דער זיבעטער גיט זיין הסכמה אויף א רייע געזעצן וואס דער פארלאמענט האט אנגענומען, צווישן זיי: ** [[געזעץ וועגן וואג און מאָס פון 1496]] – דער געזעץ שטעלט איין איינהייטליכע וואג־ און מאָס־איינסן איבער גאנץ ענגלאנד. די קלענסטע וואג־איינהייט, דער „סטערלינג“, איז באשטימט געווארן לויט דעם וואג פון 32 ווייץ־קערנער. 20 סטערלינגס מאכן איין אונץ, און 12 אונצן מאכן איין פונט. א גאלאן ווייץ דארף וועגן 8 טרוי־פונט, און א שעפל פון 12 גאלאנען דארף וועגן 64 פונט.<ref>{{cite book|editor-last=Evans|editor-first=William David|editor-link=William David Evans|editor2-last=Hammond|editor2-first=Anthony|editor3-last=Granger|editor3-first=Thomas Colpitts|display-editors=1|ref={{harvid|Evans|1836}}|date=1836|title=A Collection of Statutes connected with the General Administration of the Law; Arranged According to the Order of Subjects: With Notes, ''3rd&nbsp;ed.''|url=https://books.google.com/books?id=sbcuAAAAIAAJ|volume=VIII|location=London|publisher=W.H. Bond &&nbsp;al.|pages=[https://books.google.com/books?id=sbcuAAAAIAAJ&pg=RA2-PA309 312–313]}}.</ref> ** [[געזעץ וועגן קלעריקער פון 1496]] – דער געזעץ באשטימט אז אויב א קירכליכער באאמטער ווערט אנגעקלאגט אין פארראט, דארף מען אים משפט'ן אין א מלוכה־געריכט. ביי אנדערע קלאגעס קענען קלעריקער ווייטער פארלאנגען צו ווערן געמשפט אין א [[עקקלעזיאסטישן געריכט]] לויטן קירכלעכן געזעץ.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/statutesatlarge01raitgoog/page/n830/|title=Benefit of Clergy Act 1496|last1=Tomlins|first1=Thomas Edlyne|last2=Raithby|first2=John|year=1811|trans-title=12 Hen. VII. - A.D. 1496 Chapter VII|series=The Statutes at Large, of England and of Great Britain: from Magna Carta to the Union of the Kingdoms of Great Britain and Ireland|volume=II|location=London, Great Britain|via=Internet Archive|publisher=George Eyre and Andrew Strahan|oclc=1110419501|pages=790–791}}</ref> * [[3טן מערץ]] – די [[רוסיש־שוועדישע מלחמה (1495–1497)]] ענדיגט זיך מיט א זעקס־יעריגן פייער־אפשטעל, וואס ווערט אונטערגעשריבן אין [[נאווגאראד]] אין רוסלאנד.<ref>Sven Ulric Palme, ''Sten Sture den äldre'' (''Sten Sture the Elder'') (Stockholm: AB Wahlström & Widstrand 1950) pp.209-210.</ref> צוליב דעם אומאייניגקייט אין שוועדן ווערט דער פירער [[סטען שטורע דער עלטערער]] געצווינגען צו שליסן שלום מיט [[איוואן דער דריטער פון מאסקווע]]. * [[19טן מערץ]] – [[פארפאלגונג פון אידן און מוסולמענער דורך מאנועל דעם ערשטן פון פארטוגאל]]: עס הייבט זיך אן די געצווונגענע שמדונג פון אידן אין [[פארטוגאל]].<ref name="Soyer">{{cite book|last=Soyer|first=François|title=The Persecution of the Jews and Muslims of Portugal: King Manuel I and the End of Religious Tolerance (1496–7)|year=2007|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=9789004162624}}</ref> === אפריל–יוני === * [[18טן אפריל]] – דער ווענעציאנער קאפיטאן [[אנדרעא לארעדאן (אדמיראל)|אנדרעא לארעדאן]] פארלאזט דעם [[אדריאטישן ים]] און פארט דרום מיט א גרויסן, שטארק באוואפנטן שיף, אויף וועלכן עס געפינען זיך 450 מאן. זיין אויפגאבע איז צו זוכן דעם שפאנישן פיראט [[פעדראָ נאוואראָ]].<ref>{{DBI|title=LOREDAN, Andrea|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/andrea-loredan_(Dizionario-Biografico)|last=dal Borgo|first=Michela|volume=65}}</ref> * [[10טן מאי]] – לויט געוויסע מקורים פארלאזט דער אויספארשער [[אמעריגא וועספוטשי]] [[קאדיז]] אויף זיין ערשטע רייזע צום [[נייער וועלט]].<ref>{{cite book|title=The World Almanac and Encyclopedia|publisher=Press Publishing Company (The New York World)|year=1901|page=106}}</ref> עס איז אבער נישט זיכער צי די רייזע האט טאקע פאסירט. דער איינציגער מקור דערפאר איז א בריוו וואס איז געשריבן געווארן זעקס יאר שפעטער, און דער וועג וואס דער בריוו באשרייבט וואלט געפירט איבער דער יבשה פון [[מעקסיקא]] ביז צום [[פאציפישן אקעאן]].<ref>{{cite book|last1=Morison|first1=Samuel Eliot|title=The European Discovery of America: The Southern Voyages, 1492—1616|date=1974|publisher=Oxford University Press|location=New York|page=308}}</ref> * [[12טן מאי]] – [[פויפסט אלעקסאנדער דער זעקסטער]] לייגט ארויף א חרם אויף [[דזשיראלאמא סאוואנאראלא]].<ref>{{cite book|author=Elie-Charles Flamand|title=The Renaissance|publisher=Heron|year=1968|page=196}}</ref> * [[20סטן מאי]] – דער איטאליעניש־געבוירענער אויספארשער [[דזשאן קאבאטן]] פארט ארויס פון [[בריסטאל]] אין ענגלאנד מיטן שיף ''[[מתיא (שיף פון 1497)|מתיא]]'', כדי צו זוכן נייע לענדער אין מערב. דער שיף איז צום גרויסן טייל געווען אין די הענט פון [[ריטשארד אמעריקע]]. טייל מקורים געבן אן דעם 2טן מאי אלס דעם טאג פון דער רייזע.<ref name="CC1497">{{cite book|last=Williams|first=Hywel|title=Cassell's Chronology of World History|url=https://archive.org/details/cassellschronolo0000will/page/189|url-access=registration|location=London|publisher=Weidenfeld & Nicolson|year=2005|isbn=0-304-35730-8|pages=[https://archive.org/details/cassellschronolo0000will/page/189 189–192]}}</ref> * [[מאי]] – דער [[קארנישער אויפשטאנד פון 1497]] ברעכט אויס אין ענגלאנד צוליב די שטייערן וואס מען האט געזאמלט פאר מלחמה־אויסגאבן.<ref name="CC1497" /> * [[13טן יוני]] – [[פערדינאנד דער צווייטער פון אראגאן]] און [[איזאבאלא די ערשטע פון קאסיליע]], די [[קאטוילישע מלכים]] פון שפאניע, געבן ארויס דעם באפעל פון מעדינא דעל קאמפא, וואס שאפט א געלט־סיסטעם באזירט אויפן קופערנעם [[מאראוועדי]]. דער [[פעסא]] ווערט באשטימט אויף 34 מאראוועדיס. די סיסטעם ווערט אין די קומענדיגע דריי הונדערט יאר גענוצט אין אינטערנאציאנאלן האנדל, כמעט איבער גאנץ אמעריקע און אין גרויסע טיילן פון אזיע. זי איז אויך געווען א יסוד פאר א רייע היינטיגע וואלוטעס, אריינגערעכנט דעם [[אמעריקאנער דאלאר]]. * [[17טן יוני]] – [[שלאַכט ביי דעפטפארד ברידזש]] לעבן [[לאנדאן]]: די אויפשטענדלער פון קארנוואל, אנגעפירט דורך [[מייקל אן גאף]], ווערן שווער באזיגט דורך הענרי דעם זיבעטן.<ref name="CBH">{{cite book|last=Palmer|first=Alan|last2=Palmer|first2=Veronica|year=1992|title=The Chronology of British History|publisher=Century Ltd|location=London|pages=135–138|isbn=0-7126-5616-2}}</ref> * [[24סטן יוני]] – [[דזשאן קאבאטן]] קומט אן אין [[צפון־אמעריקע]], מסתמא לעבן דעם היינטיגן [[באנאוויסטא, נייפונדלאנד און לאבראדאר|באנאוויסטא]] אין [[נייפונדלאנד]]. * [[26סטן יוני]] – [[פעדעריקא פון נאפאלי]], דער זון פונעם קעניג אלפאנסא דעם צווייטן, ווערט געקרוינט אלס [[קעניג פון נאפאלי]] אין דער קאטעדראל פון [[בארלעטא]]. * [[27סטן יוני]] – ביי א זיצונג אין [[ניסא, פוילן|ניסא]], וואו די פוילישע איידעלע מענטשן האבן געדארפט זיך פאראייניגן קעגן דער [[אטאמאנישער אימפעריע]], פרובירט [[ניקאלאוס דער צווייטער פון ניעמאדלין]], הערצאג פון [[אפאלא]] און הערשער איבער די הערצאגטימער [[ניעמאדלין]], [[ברעג]] און [[סטרזעלצע אפאלסקיע]], צו דערשטעכן צוויי אנדערע באטייליקטע: [[קאזימיר דער צווייטער, הערצאג פון ציעשין]], און דעם בישאף [[יאן דער פערטער ראט]]. דעם קומענדיגן טאג ווערט ניקאלאוס געהרגעט דורך אפהאקן דעם קאפ. === יולי–סעפטעמבער === * [[8טן יולי]] – דער פלאָט פון [[וואסקא דא גאמא]] פארט ארויס פון [[ליסאבאן]] און הייבט אן זיין רייזע קיין [[אינדיע]]. * [[7טן סעפטעמבער]] – דער [[צווייטער קארנישער אויפשטאנד פון 1497]]: [[פערקין ווארבעק]] לאנדעט לעבן [[לאנדס ענד]] אין ענגלאנד. דעם 10טן סעפטעמבער ווערט ער דערקלערט אלס קעניג אין [[באדמין]].<ref name="CBH" /> * [[28סטן סעפטעמבער]] – ביי דער [[שלאכט ביי ראטעברא]] באזיגט [[האַנס, קעניג פון דענמארק]], דעם שוועדישן פירער [[סטען שטורע דער עלטערער]].<ref>{{cite book|author=Bengt Liljegren|title=Rulers of Sweden|publisher=Historiska Media|year=2004|isbn=9789185057634|page=63}}</ref> * [[30סטן סעפטעמבער]] – דער [[אפמאך פון אייטאן]] ברענגט א זיבן־יעריגן שלום צווישן ענגלאנד און [[שאטלאנד]].<ref name="CBH" /> === אקטאבער–דעצעמבער === * [[אקטאבער]] – [[פארפאלגונג פון אידן און מוסולמענער דורך מאנועל דעם ערשטן פון פארטוגאל]]: לויט דעם באפעל פון 5טן דעצעמבער 1496 דארפן די פארטוגעזישע אידן וואס האבן זיך נישט מגייר געווען פארטריבן ווערן פון לאנד.<ref name="Soyer" /> * [[4טן אקטאבער]] – די פירער פונעם [[צווייטן קארנישן אויפשטאנד פון 1497]] אונטערגעבן זיך דעם קעניג אין [[טאנטאן]]. דעם קומענדיגן טאג ווערט ווארבעק, נאכדעם וואס ער האט פארלאזט זיין ארמיי, געכאפט אין [[ביוליע אביי]] אין [[האמפשיר]].<ref name="CC1497" /> * [[6טן אקטאבער]] – [[סטען שטורע דער עלטערער]] איז מסכים אנצוצועקענען [[האַנס, קעניג פון דענמארק]], אלס דעם רעכטמעסיגן קעניג פון שוועדן, און ענדיגט זיין 27־יעריגע תקופה אלס רעגענט. * [[18טן אקטאבער]] – די שוועדישע שטענדע דערקלערן פארמעל דעם קעניג האַנס פון דענמארק און נארוועגיע אלס קעניג פון שוועדן, און דערמיט ווערט ווידער אויפגעלעבט די [[קאלמארער פאראייניגונג]]. * [[7טן נאוועמבער]] – ** דער פארטוגעזישער אויספארשער [[וואסקא דא גאמא]] און זיין מאנשאפט ווערן די ערשטע אייראפעער וואס שטעלן דעם פוס אויפן דרום־אפריקאנער באדן, ווען זייער שיף ''[[סאו גאבריעל (שיף)|סאו גאבריעל]]'' קומט אן אין [[סט. העלענא־בוכטע]] און זיי גייען ארויף אויפן ברעג. ** [[פיליבערט דער צווייטער פון סאווויע]] ווערט דער נייער [[הערצאג פון סאווויע]] נאך דעם טויט פון זיין פאטער [[פיליפ דער צווייטער, הערצאג פון סאווויע]], וועלכער האט געהערשט בלויז 19 חדשים. * [[22סטן נאוועמבער]] – די עקספעדיציע פון וואסקא דא גאמא אנטדעקט דעם ערשטן ים־וועג פון אייראפע קיין אינדיע, ווען ער און זיין מאנשאפט פארן מיט פיר שיפן ארום דעם [[קאפ פון גוטער האפענונג]]. * [[26סטן נאוועמבער]] – האַנס פון דענמארק ווערט געקרוינט אלס קעניג פון שוועדן אין [[סטאקהאלם]] און נעמט אן דעם קעניגלעכן נאמען יאהאן דער צווייטער פון שוועדן. * [[16טן דעצעמבער]] – די עקספעדיציע פון וואסקא דא גאמא פארט פארביי דעם [[גרויסן פיש־טייך]] אויפן מזרח־ברעג פון דרום־אפריקע און פארט ווייטער אין וואסערן אינעם [[אינדישן אקעאן]], וואס זענען ביז דעמאלט געווען אומבאקאנט פאר זיי. * [[23סטן דעצעמבער]] – דער פאלאץ אין שין ווערט חרוב דורך א פייער. [[הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד]] בויט אים ווידער אויף און גיט אים דעם נאמען [[ריטשמאנד פאלאץ]]. === אומבאקאנטער דאטום === * [[איוואן דער גרויסער]] פון רוסלאנד גיט ארויס זיין געזעץ־קאלעקציע, דעם ''[[סודעבניק]]''. * די [[אטאמאנען]] געבן רוסישע סוחרים די רעכט צו האנדלען פריי אין זייער אימפעריע. * דער ספר ''De mysteriis Aegyptorum'' פון [[יאמבליכוס]] ווערט ארויסגעגעבן אין אן אויסגאבע רעדאגירט דורך [[מארסיליא פיטשינא]]. * לויט די ''[[אנאלן פון די פיר מייסטערס]]'' האט אין [[אירלאנד]] געהערשט א גרויסער הונגער, וואס האט זיך פארשפרייט איבער גאנץ לאנד.<ref>{{cite book|series=[[Annals of the Four Masters]]|title=Annals of the Four Masters - Part 13|quote=''Great famine prevailed through all Ireland in this and the following year, so that people ate of food unbecoming to mention, and never before heard of as having been introduced on human dishes.''|access-date=April 17, 2018|url=http://www.ucc.ie/celt/online/T100005D/text013.html}}</ref></onlyinclude> == געבוירן == * [[16טן פעברואר]] – [[פיליפ מעלאנטאן]], א דייטשער הומאניסט און רעפארמאטאר (געשטארבן [[1560]]).<ref>{{cite book|author1=Timothy Wengert|author2=M. Patrick Graham|title=Philip Melanchthon (1497-1560) and the Commentary|url=https://books.google.com/books?id=Io_YAAAAMAAJ|date=1 October 1997|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-85075-684-2|page=7}}</ref> * [[19טן פעברואר]] – [[מאטהעוס שווארץ]], א דייטשער שרייבער וועגן קליידער און מאדע (געשטארבן [[1574]]). * [[מערץ]] – [[דזשיואוואני פאאלא דער ערשטער ספאָרצא]], אן איטאליענישער מיליטערישער פירער (געשטארבן [[1535]]). * [[2טן אפריל]] – [[געארג גיזע]], א דייטשער סוחר (געשטארבן [[1562]]). * [[16טן אפריל]] – [[מארי מאטאנארי]], א יאפאנישער הערשער (געשטארבן [[1571]]). * [[17טן אפריל]] – [[פעדראָ דע וואַלדיוויאַ]], א שפאנישער קאנקוויסטאדאר (געשטארבן [[1553]]). * [[3טן מאי]] – [[ווילהעלם דער פערטער פון עבערשטיין]], פרעזידענט פונעם רייכסקאמערגעריכט (געשטארבן [[1562]]). * [[21סטן מאי]] – [[אל־חאטאב]], א מוסולמענישער הלכה־געלערנטער פון טריפאלי (געשטארבן [[1547]]). * [[27סטן יוני]] – [[ערנסט דער ערשטער, הערצאג פון בראונשווייג־לינעבורג]] (געשטארבן [[1546]]). * [[15טן יולי]] – [[פרענסיס פון דענמארק]], א דענישער פרינץ (געשטארבן [[1511]]). * [[18טן אויגוסט]] – [[פרנצעסקא קאנאווא דא מילאנא]], אן איטאליענישער קאמפאזיטאר (געשטארבן [[1543]]). * [[10טן סעפטעמבער]] – [[וואלפגאנג מוסקולוס]], א דייטשער טעאלאג (געשטארבן [[1563]]). * [[29סטן אקטאבער]] – [[בענעדעטא אקאלטי דער יונגערער]], אן איטאליענישער קארדינאל (געשטארבן [[1549]]). * ''דאטום אומבאקאנט'' ** [[זשאן פערנעל]], א פראנצויזישער דאקטער (געשטארבן [[1558]]).<ref>{{cite journal|last1=Bono|first1=James J.|last2=Schmitt|first2=Charles B.|title=An Unknown Letter of Jacques Daléchamps to Jean Fernel: Local Autonomy Versus Centralized Government|journal=Bulletin of the History of Medicine|date=1979|volume=53|issue=1|pages=100–127|jstor=44451300|pmid=387127|url=https://www.jstor.org/stable/pdf/44451300.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.jstor.org/stable/pdf/44451300.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|issn=0007-5140}}</ref> ** [[גאנזאלא דע סאנדאוואל]], א שפאנישער קאנקוויסטאדאר (געשטארבן [[1528]]). ** [[מארגארעטא עריקסדאטער וואסא]], א שוועדישע אדליגע (געשטארבן [[1536]]). ** [[יאן ווילד]], א דייטשער דרשן (געשטארבן [[1554]]). * ''מסתמא'' ** [[פרנצעסקא בערני]], אן איטאליענישער דיכטער (געשטארבן [[1536]]). ** [[דזשאן הייווד]], אן ענגלישער דראמאטורג (געשטארבן [[1580]]). == געשטארבן == * [[3טן יאנואר]] – [[ביאטריטשע ד'עסטע]], די הערצאגין פון מילאן (געבוירן [[1475]]).<ref>{{cite book|title=Studies in the History of Art|url=https://books.google.com/books?id=Vu8wAQAAIAAJ|year=1972|publisher=National Gallery of Art|isbn=978-0-89468-106-6|page=140}}</ref> * [[30סטן יאנואר]] – [[לע טהאן טאנג]], דער קייסער פון וויעטנאם (געבוירן [[1442]]). * [[6טן פעברואר]] – [[יאנעס אוקעגעם]], א פלמישער קאמפאזיטאר (געבוירן בערך [[1410]]). * [[26סטן מאי]] – [[אנטאניא מאנעטי]], אן איטאליענישער מאטעמאטיקער און ארכיטעקט (געבוירן [[1423]]). * [[14טן יוני]] – [[דזשיאוואני בארדזשיא, דער צווייטער הערצאג פון גאנדיא]], וועלכער איז דערמארדעט געווארן (געבוירן [[1474]]). * [[27סטן יוני]] – ** [[מייקל אן גאף]], א פירער פונעם קארנישן אויפשטאנד, ווערט אומגעברענגט דורך דער מלוכה. ** [[טאמאס פלאמאנק]], א פירער פונעם קארנישן אויפשטאנד, ווערט אומגעברענגט דורך דער מלוכה. * [[28סטן יוני]] – [[דזשיימס טושעט, דער זיבעטער באראן אודלי]] (געבוירן בערך [[1463]]). * [[יולי]] – [[עשטעוואו דא גאמא (15טער יארהונדערט)|עשטעוואו דא גאמא]], א פארטוגעזישער אויספארשער (געבוירן בערך [[1430]]). * [[23סטן יולי]] – [[בארבארא פוגער]], א דייטשע באנקירין (געבוירן [[1419]]). * [[24סטן אויגוסט]] – [[סאפיע פון פאמעראניע, הערצאגין פון פאמעראניע]] (געבוירן [[1435]]). * [[4טן אקטאבער]] – [[דזשאן, פרינץ פון אסטוריאס]], דער איינציגער זון פון [[פערדינאנד דער צווייטער פון אראגאן]] און [[איזאבאלא די ערשטע פון קאסיליע]] (געבוירן [[1478]]). * [[7טן נאוועמבער]] – [[פיליפ דער צווייטער, הערצאג פון סאווויע]] (געבוירן [[1443]]). * [[30סטן נאוועמבער]] – [[אנא ספאָרצא]], אן איטאליענישע אדליגע (געבוירן [[1476]]). * ''דאטום אומבאקאנט'' ** [[אל־מוטאוואקיל דער צווייטער]], דער קאליף פון קאירא. ** [[אל־סכאוי]], אן עגיפטישער געלערנטער (געבוירן [[1428]]). ** [[אלבערט ברודזשעווסקי]], א פוילישער אסטראנאם (געבוירן [[1445]]). ** [[דזשענטילע דע בעקי]], דער בישאף פון ארעצא (געבוירן אין 1420 אדער 1430). * ''מסתמא'' – [[אליא דעל מעדיגא]], אן איטאליענישער פילאסאף (געבוירן [[1460]]). == רעפערענצן == {{Reflist}} {{ציוויל יאר פיסל|{{בלאטנאמען}}}} 3pwgw5xt8lo03vdfkzwrm09p3jciixs 0 49397 602887 542928 2026-10-14T18:48:56Z היימיש 62327 602887 wikitext text/x-wiki '''פּסוקי דזמרה''' איז א טייל פון דער [[שחרית]] תפילה וואָס זענען פאַרפעסטיקט דורך [[חז"ל|חז״ל]] האבן איינגעפירט צו זאגן יעדן טאג. די פסוקי דזמרה הייבן אן מיט דע ברכה "ברוך שאמר" און ענדיגן מיט דער ברכה "ישתבח". די תפילה אזוי ווי מען זאגט זי היינט איז צאמגשטעלט פון פסוקים גענומען פון די [[תנ"ך|תנ״ך]] - פון [[ספר שמות]], פון משלי, [[דברי הימים|דברי הימים,]] און מערסטנס פון [[תהילים]]. == מקור פון נאָמען == דער נאָמען פסוקי דזמרא געפינט זיך צום ערשטן מאָל אין דער גמרא ([[תלמוד בבלי|תלמוד בבלי)]] : {{ציטירן|תוכן=אמר [[רבי יוסי]]: 'יהא חלקי מגומרי [[הלל]] בכל יום'. איני? <small>(טאקע?)</small> והאמר מר: הקורא הלל בכל יום הרי זה מחרף ומגדף! כי קאמרינן בפסוקי דזמרא.|מקור=[[מסכת שבת|שבת]] קיח, ב}} == נוסח == '''פסוקי דזִמרה''' איז א טייל פון שחרית פון "ברוך שאמר" ביז "ישתבח". די פסוקי דזמרה זענע א סעריע פון פסוקים פון [[תהלים]] און [[דברי הימים]], אויך עטלעכע פסוקים פון [[משלי]] און [[ספר נחמיה|נחמיה]], און "אז ישיר" פון דער [[תורה]]. לויט [[נוסח אשכנז]] הייבט אן מיט "מזמור שיר חנוכת הבית לדוד" (תהלים ל). נאכדעם זאגט מען "ברוך שאמר", "הודו", "מזמור לתודה", "יהי כבוד", "אשרי" און די קאפיטלעך תהלים קמה-קנ (מיט נאך פסוקים), "ויברך דוד", און "ויושע" מיט "אז ישיר". לויט אנדערע נוסחאות (נוסח ספרד און די ספרדים און תימנים) איז דער סדר א ביסל אנדערש. מ'הייבט אן "הודו", "מזמור שיר חנוכת הבית לדוד", עטלעכע פסוקים און "למנצח בנגינות" (תהלים סז), "ברוך שאמר", "מזמור לתודה" און ווייטער אזוי ווי נוסח אשכנז. [[שבת]] לייגט מען צו נאך עטלעכע מזמורים פון תהילים: השמים מספרים, רננו צדיקים, לדוד בשנותו, תפלה למשה, ישב בסתר, פינף שיר המעלות׳ן, הללו עבדי ד׳, ״הלל הגדול״ פאר ברוך שאמר, און נאך ברוך שאמר זאגט מען מזמור שיר ליום השבת און ד׳ מלך גאות לבש. {{וואכענדיגע דאווענען}} [[קאַטעגאָריע:תפילות]] [[קאַטעגאָריע:תהילים]] 35vss7qku5x0b1oopido0x5vkc599nj 0 54754 602884 598498 2026-10-14T18:43:27Z היימיש 62327 602884 wikitext text/x-wiki חזרץ הש״ץ איז דער חלק פון סדר התפלה וואס דער [[שליח ציבור]] זאגט איבער די [[שמונה עשרה]] הויך אויפן קול און רוב פעלער נאכדעם וואס דער ציבור ענדיגט תפלת הלחש. עס איז דא פארשידענע מנהגים איבער דעם בפרט ביי [[מנחה]] אין אסאך ערטער איז נישטא קיין חזרת הש״ץ נאר דער שליח ציבור זאגט פאראויס די ערשטע דריי ברכות און מען זאגט קדושה דערנאך זאגט דער ציבור די שטילע שמו״ע און מען זאגט קדיש אן קיין חזרת הש״ץ. {{וואכענדיגע דאווענען}} [[קאטעגאריע:תפילות]] 1zgzk1c8dxlw2mipcp3s1a3y7266wsp 0 55206 602885 2026-10-14T18:44:30Z היימיש 62327 אַרטיקל־קעפּל אַריבער צו [[קדושה#אין שמונה עשרה]] 602885 wikitext text/x-wiki #ווייטערפירן [[קדושה#אין שמונה עשרה]] hbzdomw83fa2fj8r20voajovmvyix4y