י"ד אב

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="yi">
  <siteinfo>
    <sitename>װיקיפּעדיע</sitename>
    <dbname>yiwiki</dbname>
    <base>https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%98_%D7%96%D7%99%D7%99%D7%98</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">מעדיע</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">באַזונדער</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">רעדן</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">באַניצער</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">באַניצער רעדן</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">װיקיפּעדיע</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">װיקיפּעדיע רעדן</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">טעקע</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">טעקע רעדן</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">מעדיעװיקי</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">מעדיעװיקי רעדן</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">מוסטער</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">מוסטער רעדן</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">הילף</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">הילף רעדן</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">קאַטעגאָריע</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">קאַטעגאָריע רעדן</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">פארטאל</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">פארטאל רעדן</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">יחידה</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">שיחת יחידה</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">אירוע</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">שיחת אירוע</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>י&quot;ד אב</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8869</id>
    <revision>
      <id>602955</id>
      <parentid>457168</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T15:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* יארצייטן */</comment>
      <origin>602955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="685" sha1="gez1iig453nvxotfprk3hhs1zm16ntg" xml:space="preserve">{{אב}}

== געשעענישן ==
* [[ה'תש&quot;ב]] - באשלאסן אין דער [[ווארשעווער געטא]] אויפצושטעלן די [[יידישע קאמף ארגאניזאציע]] אונטער [[מרדכי אניעלעוויטש]]


== יארצייטן==
* [[ה'תרל&quot;ד]] - רבי [[צבי הירש פרידמאן]] פון [[ליסקא]], רבי [[הערשעלע ליסקער]] מחבר פון „[[אך פרי תבואה]]&quot;
* [[ה'תשל&quot;א]] - רבי [[יוסף נפתלי שטערן]], פרעשבורגער ראש ישיבה
* [[ה'תשנ&quot;ב]] – הרב [[יצחק פרידמאן (באהוש) (ב)|יצחק פרידמאן]], [[באהוש]]ער רבי

[[nn:14. ab]]</text>
      <sha1>gez1iig453nvxotfprk3hhs1zm16ntg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ה'תרל&quot;ד</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19145</id>
    <revision>
      <id>602954</id>
      <parentid>458680</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T15:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* נפטר געווארן */</comment>
      <origin>602954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2109" sha1="m0a7226p1vj4a57jp96hpyoq14v0nmk" xml:space="preserve">{{יידיש יאר באשרייבונג|יידיש יאר=5634|גוישער חודש אנפאנג=9|גוישער טאג אנפאנג=22|גוישער חודש ענדע=9|גוישער טאג ענדע=11|צאל פון די טעג=355}}

==קאלענדאר==
&lt;!--  Auto Hebrew calndar - version 27/05/2007 --&gt;
{{קעפל יידישן קאלענדאר|5634}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|תשרי|1873|9|22|1975|1|55311|11125|11125|44444|45211|11111}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|חשוון|1873|10|22|1975|0|11111|11111|11111|11111|11111|11111}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|כסליו|1873|11|21|1975|1|11111|11111|11111|11111|11114|44444}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|טבת|1873|12|21|1975|0|44111|11113|11111|11111|11111|11110}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|שבט|1874|1|19|1970|1|11111|11111|11114|11111|11111|11111}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|אדר|1874|2|18|1970|0|11111|11111|11344|11111|11111|11110}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|ניסן|1874|3|19|1970|1|11111|11111|11125|44444|52111|11111}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|אייר|1874|4|18|1970|0|11111|11111|11121|11411|11111|11110}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|סיון|1874|5|17|1970|1|11112|52111|11111|11111|11111|11111}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|תמוז|1874|6|16|1970|0|11111|11111|11111|13111|11111|11110}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|אב|1874|7|15|1970|1|11111|11131|11112|11111|11111|11111}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|אלול|1874|8|14|1970|0|11111|11111|11111|11111|11111|11120}}
{{פיסל יידישן קאלענדאר}}

==געשעענישן==

==געבוירן==

==נפטר געווארן==

* י&quot;ד אב רבי [[צבי הירש פרידמאן]] פון [[ליסקא]], רבי [[הערשעלע ליסקער]] מחבר פון „[[אך פרי תבואה]]&quot;
{{קאטעגאריע און נאוויגאציע פארן יידישן יאר|5634}}</text>
      <sha1>m0a7226p1vj4a57jp96hpyoq14v0nmk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>602961</id>
      <parentid>602954</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T16:23:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* נפטר געווארן */</comment>
      <origin>602961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2416" sha1="rd5hb93yc3rufe1d3z1vcd9rrf24pgb" xml:space="preserve">{{יידיש יאר באשרייבונג|יידיש יאר=5634|גוישער חודש אנפאנג=9|גוישער טאג אנפאנג=22|גוישער חודש ענדע=9|גוישער טאג ענדע=11|צאל פון די טעג=355}}

==קאלענדאר==
&lt;!--  Auto Hebrew calndar - version 27/05/2007 --&gt;
{{קעפל יידישן קאלענדאר|5634}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|תשרי|1873|9|22|1975|1|55311|11125|11125|44444|45211|11111}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|חשוון|1873|10|22|1975|0|11111|11111|11111|11111|11111|11111}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|כסליו|1873|11|21|1975|1|11111|11111|11111|11111|11114|44444}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|טבת|1873|12|21|1975|0|44111|11113|11111|11111|11111|11110}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|שבט|1874|1|19|1970|1|11111|11111|11114|11111|11111|11111}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|אדר|1874|2|18|1970|0|11111|11111|11344|11111|11111|11110}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|ניסן|1874|3|19|1970|1|11111|11111|11125|44444|52111|11111}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|אייר|1874|4|18|1970|0|11111|11111|11121|11411|11111|11110}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|סיון|1874|5|17|1970|1|11112|52111|11111|11111|11111|11111}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|תמוז|1874|6|16|1970|0|11111|11111|11111|13111|11111|11110}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|אב|1874|7|15|1970|1|11111|11131|11112|11111|11111|11111}}
{{חודש אינעם יידישן קאלענדאר|אלול|1874|8|14|1970|0|11111|11111|11111|11111|11111|11120}}
{{פיסל יידישן קאלענדאר}}

==געשעענישן==

==געבוירן==

==נפטר געווארן==

* [[י&quot;ט אדר]] – רבי [[דויד שפירא|דוד מדינוב]], בעל ''צמח דוד'', דער צווייטער רבי אין דער [[דינוב (הויף)|דינובער חסידת]].
* [[י' אייר]] – רבי [[יצחק יהודה יחיאל ספרין]], האדמו&quot;ר מקומרנא

* [[י&quot;ד אב]] רבי [[הערשעלע ליסקער]] רבי [[צבי הירש פרידמאן]] פון [[ליסקא]],  מחבר פון „אך פרי תבואה&quot;
{{קאטעגאריע און נאוויגאציע פארן יידישן יאר|5634}}</text>
      <sha1>rd5hb93yc3rufe1d3z1vcd9rrf24pgb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אברהם זכות</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20114</id>
    <revision>
      <id>602962</id>
      <parentid>592066</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T16:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>602962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3554" sha1="kqmgizryo573tmlrxg8gyy9i5fjy2lp" xml:space="preserve">{{יתום}}
{{אישיות}}

ר' '''אברהם זכות''' איז געבוירן אין יאהר [[ה'רי״ב]] אין [[סאלאמאנקא]] און נפטר געווארן אין יאהר [[ה'רע&quot;ה]].
זיין פאטער איז ר' שמואל ב&quot;ר אברהם זכות. א תלמיד פון דעם גדול ר' [[יצחק אבוהב]].

ר' אברהם איז געווען א גרויסער גאון א בקי אין ש&quot;ס ופוסקים, א גרויסער בעל מקובל, און א קלוגער אין פארשידענע חכמות ווי איסטארלאיגע שטערן, און היסטאריע, ער האט געשריבן דעם באקאנטן ספר [[ספר היוחסין]], וואס איז פון די ערשטע היסטאריע ספרים ביי יודן. ער איז אויך געווען א [[מאטעמאטיקער]] און אן [[אסטראנאם]] און ער איז געווארן דער קעניגלעכער אסטראנאם אין [[פארטוגאל]].

ער איז געבוירן אין סאלאמאנקא אין ספרד, און פון דארט איז געגאנגען קיין תוניס, איבעראל האבן גוים און אידן צוגלייך איהם מקבל פנים געווען צו הערן זיין חכמה.

עס ווערט פארציילט א אינטערעסאנטע מעשה פון זיין חכמה, אז איינער פון די קעניגן פון [[שפאניע|ספרד]] האט געהאט גרויס קנאה אויף אים, און האט באשלאסן איהם אויסשפילן, ער האט אים געפרעגט צי ער ווייסט פון וועלכן טויער ער וועט ארויס גיין פון דער שטאט און פון וועלכן ער וועט צוריק אריין קומען. ר' אברהם האט מיט זיין חכמה פארשטאנען אז דער קעניג וויל אים שלעכטץ טון, האט ער געזאגט אז ער ווייסט, ער וועט עס פארשרייבן אויף א פאפיר, און ווען דער מלך וועט צוריק קומען וועט ער זען אז דארט שטייט פונקטליך געשריבן פון וואו ער איז ארויס.

ר' אברהם האט אפגעשריבן אויף א פאפיר, מען האט באהאלטן די פאפיר און קיינער האט נישט געטארט אריין קוקן דערין, דער מלך איז געגאנגען און האט אויסגעהאקט א נייעם טויער ארויסצוגיין פון דער שטאט, און איז פון דארט ארויס און צוריקגעקומען, דער מלך האט צוזאמען גערופן יעדן צו ווײַזן אז ר' אברהם איז א ליגנער, אבער ווי ערשטוינט איז ער געווארן ווען מען האט אויפגעמאכט דעם פאפיר איז דארט געשטאנען אז דער מלך וועט אויסהאקן א נייעם טויער פון דארט וועט ער ארויסגיין פון דער שטאט ([[נשמת חיים]] פכ&quot;ב מאמר ג').

דער [[משנת חכמים]] פון מהר&quot;ם חגיז שרייבט אויב ווילסטו וויסן פונקטליך די שלשלת היוחסין פון די חכמי המשנה און פון די חכמי גמרא, זאלסטו שטענדיג קוקן אין דעם גלוסטיגן ספר היוחסין.

{{גרונטסארטיר:זכות, אברהם}}
[[קאַטעגאָריע:אחרונים]]
[[קאַטעגאָריע:אסטראנאמען]]
[[קאַטעגאָריע:היסטאריקער]]</text>
      <sha1>kqmgizryo573tmlrxg8gyy9i5fjy2lp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>602963</id>
      <parentid>602962</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T16:27:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>602963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3555" sha1="0wtqjbeuzwacvrg82hpaeixxrtx78rb" xml:space="preserve">{{יתום}}
{{אישיות}}

ר' '''אברהם זכות''' איז געבוירן אין יאהר [[ה'רי״ב]] אין [[סאלאמאנקא]] און נפטר געווארן אין יאהר [[ה'רע&quot;ה]].

זיין פאטער איז ר' שמואל ב&quot;ר אברהם זכות. א תלמיד פון דעם גדול ר' [[יצחק אבוהב]].

ר' אברהם איז געווען א גרויסער גאון א בקי אין ש&quot;ס ופוסקים, א גרויסער בעל מקובל, און א קלוגער אין פארשידענע חכמות ווי איסטארלאיגע שטערן, און היסטאריע, ער האט געשריבן דעם באקאנטן ספר [[ספר היוחסין]], וואס איז פון די ערשטע היסטאריע ספרים ביי יודן. ער איז אויך געווען א [[מאטעמאטיקער]] און אן [[אסטראנאם]] און ער איז געווארן דער קעניגלעכער אסטראנאם אין [[פארטוגאל]].

ער איז געבוירן אין סאלאמאנקא אין ספרד, און פון דארט איז געגאנגען קיין תוניס, איבעראל האבן גוים און אידן צוגלייך איהם מקבל פנים געווען צו הערן זיין חכמה.

עס ווערט פארציילט א אינטערעסאנטע מעשה פון זיין חכמה, אז איינער פון די קעניגן פון [[שפאניע|ספרד]] האט געהאט גרויס קנאה אויף אים, און האט באשלאסן איהם אויסשפילן, ער האט אים געפרעגט צי ער ווייסט פון וועלכן טויער ער וועט ארויס גיין פון דער שטאט און פון וועלכן ער וועט צוריק אריין קומען. ר' אברהם האט מיט זיין חכמה פארשטאנען אז דער קעניג וויל אים שלעכטץ טון, האט ער געזאגט אז ער ווייסט, ער וועט עס פארשרייבן אויף א פאפיר, און ווען דער מלך וועט צוריק קומען וועט ער זען אז דארט שטייט פונקטליך געשריבן פון וואו ער איז ארויס.

ר' אברהם האט אפגעשריבן אויף א פאפיר, מען האט באהאלטן די פאפיר און קיינער האט נישט געטארט אריין קוקן דערין, דער מלך איז געגאנגען און האט אויסגעהאקט א נייעם טויער ארויסצוגיין פון דער שטאט, און איז פון דארט ארויס און צוריקגעקומען, דער מלך האט צוזאמען גערופן יעדן צו ווײַזן אז ר' אברהם איז א ליגנער, אבער ווי ערשטוינט איז ער געווארן ווען מען האט אויפגעמאכט דעם פאפיר איז דארט געשטאנען אז דער מלך וועט אויסהאקן א נייעם טויער פון דארט וועט ער ארויסגיין פון דער שטאט ([[נשמת חיים]] פכ&quot;ב מאמר ג').

דער [[משנת חכמים]] פון מהר&quot;ם חגיז שרייבט אויב ווילסטו וויסן פונקטליך די שלשלת היוחסין פון די חכמי המשנה און פון די חכמי גמרא, זאלסטו שטענדיג קוקן אין דעם גלוסטיגן ספר היוחסין.

{{גרונטסארטיר:זכות, אברהם}}
[[קאַטעגאָריע:אחרונים]]
[[קאַטעגאָריע:אסטראנאמען]]
[[קאַטעגאָריע:היסטאריקער]]</text>
      <sha1>0wtqjbeuzwacvrg82hpaeixxrtx78rb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>פאס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20500</id>
    <revision>
      <id>602968</id>
      <parentid>528430</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:27:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-56259-39</username>
        <id>63150</id>
      </contributor>
      <origin>602968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16179" sha1="qgxrrc9m1tenhv5yjgwfxcnbnkhtqjl" xml:space="preserve">[[טעקע:United States passport types.svg|קליין]]
א '''פאַַס''' (אדער '''פאספארט''') איז א לעגאלע רייזע דאקומענט וועלכע ווערט צוגעשטעלט דורך א נאציאנאלער רעגירונג צו אינדענטיפיצירן דעם פאסאזשיר וואס וויל אריינגיין אין אן אנדער לאנד.


== היסטאריע ==
דער ערשטער פאס ווערט דערמאנט אין ספר [[נחמיה]], ווען דער מלך [[ארתחשסתא]] האט אים געגעבן א בריוו כדי ער זאל קענען פארן קיין [[ארץ ישראל]] און אנקומען געזונטערהייט.

דער מאדערנער פאס גייט צוריק עטליכע הונדערט יאר. פילע רעגירונגן ארום די [[וועלט]] האבן שוין אין די אלטע צייטן פארשטאנען אז זיי מוזן צושטעלן א סערטיפעקאט פאר אירע בירגער וועלכע פארן ארויס פון לאנד זיי צו אינדענטיפיצירן און זיי צו פארזיכערן אז זיי קענען צוריק אריינקומען אין לאנד. אנגעהויבן האט זיך עס אין די גרעסערע לענדער און ביז די מיטעלע יארן פונעם 19'טן יאר-הונדערט האבן שוין רוב לענדער געגעבן פאספארטן פאר אירע בירגער אבער מען האט נאך געקענט ארויספארן פון לאנד אן דעם. אין מלחמה צייטן האבן רוב לענדער יא פארלאנגט פאספארטן פון יעדן רייזנדן. אין אמעריקע האט קאנגרעס באשטימט דעם 15טן דעצעמבער 1915 אלס דער ערשטער טאג וואס קיין איין בירגער וועט מער נישט קענען פארלאזן דאס לאנד צו גיין אינטערנאציאנאל אן א פאס.

== דאטן אין א פאס ==
א פאס ווייזט געווינלעך:
* משפחה נאמען פונעם האלטער
* פערזענלעכער נאמען/נעמען פונעם האלטער
* א פאס פאטאגראפיע
* מין
* געבורטסטאג און געבורטסארט
* פלאץ, נאמען און ארט וואו מען האט ארויסגעגעבן דעם פאס
* נומער פונעם פאס
* אונטערשריפט פון האלטער

די לענדער אין דעם [[אייראפעישער פארבאנד|אייראפעישן פארבאנד]] האבן באשלאסן אז פונעם 28סטן אויגוסט 2008 וועלן זיין אלע פאסן [[ביאמעטרישער פאס|ביאמעטריש]].
 
== טיפן ==
=== נארמאלער פאס ===
דער נארמאלער פאס איז פאר סוחרים און טוריסטן צו פארן אין פרעמדע לענדער.
=== אפיציעלער פאס ===
באאמטער פון א רעגירונג וואס פארן אויף אפיציעלע צוועקן פארן מיט אן אפיציעלן פאס.
=== דיפלאמאטישער פאס ===
א [[דיפלאמאטיע|דיפלאמאט]] ווען ער פארט צו א לאנד וואו ער רעפרעזענטירט די רעגירונג פון זיין אייגענער מדינה, פארט ער מיט א דיפלאמאטישן פאס.

== פאס אין אמעריקע ==


אין די פאראייניגטע שטאטן ווערן די פאספארטן געמאכט דורך דעם [[שטאַט־דעפארטמענט]] מיט אירע פליגלען אין 13 גרויסע שטעט ארום דעם לאנד און איבער 3,500 פאספארט ביוראען. מענטשן קענען אפעלירן פאר א פאספארט אין פארשידענע ערטער ווי פאסט אפיסעס אדער פריוואטע אגענטורן. א פאספארט ווערט געפאדערט סיי ארויסצופארן און סיי צוריק אריינצוקומען אין לאנד. אמאל איז דאס נאר געווען פאר די וואס פארן אריבער די וואסער. קיין מעקסיקא, קאנאדע, קאריביען, און אנדערע דרום אמעריקאנער לענדער איז דאס א נייע זיכערהייט מיטל וועלכע קאנגרעס האט אנגעהויבן פארלאנגן באלד נאך די סעפטעמבער 11 אטאקעס.

אין אמעריקע איז א פאספארט גילטיג 10 יאר פאר ערוואקסענע און 5 יאר פאר קינדער וועלכע'ס געשטעל טוישט זיך שנעל. ווען א פאספארט לויפט אויס קען דאס נישט באנייט ווערן ווי אלע אנדערע אינדענטיפיקאציע קארטעלך נאר מוז גענצליך איבערגעמאכט ווערן.

וויבאלד א פאספארט איז אזא וויכטיגע דאקומענט איז פאראן אסאך שווינדל אין דעם און דער שטאַט־דעפארטמענט טוישט כסדר די טעכנאלאגיעס אין דעם ביכל אז מען זאל דאס נישט קענען פעלשן. עס איז פאראן א ספעציעלע פאדעם אינעווייניג און אויך א ספעציעלע טינט ווערט גענוצט דאס צו דרוקן. די קאליר פון די אמעריקאנער פאספארט בעפאר די לעצטע איבערמאכונג אין 94' איז געווען גרין און איז היינט בלוי.

== דער פאס אינעווייניג ==

א פאס איז א קליין ביכל מיט די אינדענטיפיקאציע פון דעם פערזענליכן מענטש אויפן פאדערשטן זייט מיט א בילד. דאס ביכל פארמאגט 24 זייטן פון וועלכע 15 זענען געמאכט צו זיגלן ארויסגאנג און אריינגאנג צו פרעמדע לענדער. די 15 זייטן קענען אויך גענוצט ווערן פאר וויזעס וועלכע טייל לענדער פארלאנגן צו קענען דארט אריינקומען. ווען מען אפעלירט פאר א וויזע שיקט מען אוועק די פאספארט אינאיינעם מיט די אפליקאציע און די וויזע ווערט ארויפגעזיגעלט אויף די בלעטער. אויב דאס ביכל ווערט איבערגעפילט קען מען פארלאנגן פון די פאספארט אפיס נאך בלעטער. 3 זייטן זענען באשטימט פאר עמענמענדט און ענדארסמענטס, צום ביישפיל אויב איינער טוישט לעגאל זיין נאמען אדער אדרעס. די איבעריגע זייטן אנטהאלטן די אינדעטיפיקאציע אינפארמאציע און אלע אינפארמאציע וועגן די פאספארט אגענטור און אלע תנאים איבער די זיכערהייט פאר די בירגער ווען זיי געפינען זיך אויסער די גרעניצן פון אמעריקע.

צו מאכן א פאספארט דארף מען פערזענליך אראפגיין צו א פאספארט אפיס און נאר קינדער קענען אפעלירן דורך נעמען א בילד און שיקן מיט די עלטערן. אפילו גאר קליינע קינדער וואס פארן ארויס פון לאנד דארפן האבן א פאספארט נאר אן א בילד.


== אפעלירונג ==

יעדער בירגער קען באקומען א פאספארט פאר א געוויסע אפצאל. נארמאלערהייט דארף מען אפעלירן פאר א פאס א שטיק צייט איידער מען וויל ארויספארן פון לאנד און מען דארף אנגעבן וואו און ווען מען וויל פארן. צו אפעלירן פאר א פאספארט דארף מען ערשט אויספילן אן אפליקאציע וועלכע מען קען באקומען אויף מערערע פלעצער און דערנאך דארף מען פערזענליך אראפגיין צו א פאספארט אפיס. אויב וויל מען פארן צו א לאנד וועלכע פארלאנגט אויך א וויזע דארף מען האבן נאך צייט צו קענען באקומען די וויזעס וועלע געדויערט געווענליך עטליכע וואכן.

די וואס פארמאגן א פאספארט דארפן זיכער מאכן אז דער פאס איז נאך גילטיג ווען מען פארט ארויס פון לאנד כדי מען זאל נישט דארפן צוקומען צו עגמת נפש. רוב לענדער וועלן נישט אריינלאזן מיט אן אויסגעלאפענע פאספארט און אפילו אויפן וועג צוריק קיין אמעריקע וועט די קאסטומס אגענטור מאכן פראבלעמען. געוויסע לענדער פארלאנגען אז דער פאס מוז בלייבן גילטיג 6 מאנאטן נאכדעם וואס מען גייט צוריק צום היים לאנד.

וויבאלד מענטשן דערמאנען זיך לעצטע מינוט אדער קומען אויף מיט נסיעות לעצטע מינוט האט די פאספארט אגענטור אנגעהויבן א שנעלע דינסט אין די 1950 יארן. עס קאסט עקסטערע און די פאספארט אגענטור רעקאמענדירט מען זאל דאס שיקן אווערנייט שיפינג אהין און צוריק צו מאכן אלעס שנעלער וועלכע מען באצאלט פון פארויס פאר די פאספארט אפיס. אין אזא פאל וועט עס געדויערן ארום 3 טעג צו באקומען א פאספארט און אויב נישט וועט א שנעלע פאספארט געדויערן בערך א וואך. דאס זעלבע קען געטאן ווערן צו מאכן אן אמענמענד אין די פאספארט. 

ווען מען גייט אראפ צו די פאספארט אפיס דארף מען האבן די אפליקאציע אויסגעפילט אינגאנצן אבער נישט אונטערגעשריבן ווייל מען דארף דאס אונטערשרייבן פארענט פון דעם פאספארט אגענט. מען ברויך מיטברענגען אידענטיפיקציע אז מען איז א בירגער, וואס קען זיין א געוועזענער פאספארט, א געבורטס סערטיפיקאט, א בירגערשאפט סערטיפיקאט, אדער א נאטוראליזיאציע סערטיפיקאט. אויב מען פארמאגט נישט קין איינע פון די אויבנדערמאנטע אינדענטיפיקאציע קארטלעך קען מען פארלאנגן פון דעם שטאַט א &quot;לעטער אוו נאו רעקארד&quot; אין וועלכע די שטאט פארזיכערט די נאמען און אדערס פון דעם מענטש און אז יענער פארמאגט נישט קיין אינדענטיפיקאציע. אין אזא פאל דארף מען ברענגן אלע אינדענטיפיקאציע קארטעלך וואס מען פארמאגט. 

אויב עס גייט נאך אלץ נישט איז פאראן א מעגליכקייט צו ברענגן א פאמיליע מיטגלידער וועלכער פארמאגט יא געהעריגע אינדענטיפיקאציע און יענער זאגט עדות אז ער קען שוין דעם מענטש פאר ווייניגסטענס צוויי יאר. דער אפליקאנט וועט נאר דארפן ברענגן אנדערע דאקומענטן וועלכע אנטהאלטן זיין אינטערשריפט די פאספארט אגענטן זאלן קענען זען אויב ער/זי איז טאקע דער מענטש וועלכע איז אנגעגעבן געווארן. 

צו מאכן א פאספארט דארף מען געבן די [[סאציאל סעקיוריטי נומער]] און אויב אנטזאגט מען זיך דערפון קען מען באקומען א סומענס פון $500 דורך די איי-אר-עס וועלכע באקומט אלע אינפארמאציע וועגן אזעלכע פעלער.
 
דאס בילד וואס מען ברענגט פאר די פאספארט אפיס מוז זיין גענוי 2 ביי 2 אינטשעס און דארף אנטהאלטן די גאנצע קאפ אין די גרויס פון 3/8 1 אינטשעס. דאס בילד קען זיין קאלירט אדער שווארץ און ווייס. מען מעג נישט אנהאבן קיין הוט אויפ'ן קאפ אדער סיי וואספארא אנדערע זאך וואס באלאנגט נישט אויפ'ן קאפ. גלעזער איז יא ערלויבט אויב מען גייט דערמיט געווענליך. דאס בעסטע איז צו נעמען דאס בילד ביי א פלאץ וואס טוט דאס פראפעסיאנעל (היינט צו טאג יעדע פאטא געשעפט) וועלכע קענען שוין אלע געזעצן און אזוי איז מען פארזיכערט אז די פאספארט אגענטור וועט נישט אפזאגן דאס בילד.

צו אפעלירן פאר א פאספארט קאסט $60 פאר אן ערוואקסענער און $40 פאר א קינד. די וואס פארלאנגן ספעציעלע סערוויס קאסט מער געלט. באנייען א פאספארט קאסט נאר $40. אויב מען געפינט זיך אינדרויס פון די פאראייניגטע שטאטן און די פאספארט עקספייערט קען מען אפעלירן ביי די אמעריקאנער אמבאסאדע אדער קאנסולאט סערוויס. צו באנייען א פאספארט דארף מען אריינשיקן די אלטע און ווען מען באקומט די נייע באקומט מען אויך צוריק די אלטע געזיגעלט מיט די ווארט &quot;קענסעלד&quot;. מענטשן לייגן אוועק אלטע פאספארטן אלס אן אנדענק וואו מען איז געפארן.
 
אויב איינער איז א בירגער אין מער ווי איין לאנד מעג ער לעגאל האבן מער ווי איין פאספארט אבער עס איז נישט רעקאמענדירט צו טראגן מיט זיך מער ווי איין פאספארט.

== פארלוירענע אדער גע'גנב'טע פאספארטן ==

פארלירן א פאספארט איז נישט קיין פשוט'ע זאך און מען דארף זיך באלד וויסנדיג מאכן דערפון ווייל עס קען גרינג זיין אז עס איז גע'גנב'ט געווארן אדער אויב איינער האט עס געטראפן און וועט דאס נוצן. די פאספארט אגענטור רעקאמענדירט מען זאל מאכן צוויי פאטאקאפיס פון די ערשטע זייט פון די פאספארט און האלטן איינס אינדערהיים און די אנדערע מיט זיך אפגעטיילט פון די ארגינעלע פאספארט. מיט א פאטאקאפי וועט מען גרינגער זיך קענען אן עצה געבן וויבאלד מען האט דארט אלע אינפארמאציע וואס מען דארף האבן. 

ווען דאס פאסירט און מען האט שוין דורכגעזוכט איבעראל און מען טרעפט דאס נישט דארף מען פיילן א סטעיטמענט וועלכע רופט זיך &quot;64-DSP&quot; אין וועלכע מען דעקלערט אז מען האט פארלוירן די פאספארט אדער אז עס איז גע'גנב'ט געווארן. מען קען אויך אין די זעלבע צייט אפעלירן פאר א נייע מיט די נויטיגע אפליקאציע. אויב מען איז אינדרויסן פון לאנד און מען האט נישט קיין צייט צו מאכן א נייע פאספארט דעמאלט איז וויכטיג צו האבן די פאספארט נומער ווען מען קומט צוריק אריין אין לאנד.

[[קאַטעגאָריע:רייזע]]
[[קאַטעגאָריע:דאקומענטן]]</text>
      <sha1>qgxrrc9m1tenhv5yjgwfxcnbnkhtqjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שלמה הכהן ראבינאוויטש</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25720</id>
    <revision>
      <id>602970</id>
      <parentid>585049</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:43:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>602970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4423" sha1="0eon61qldy3763e0ffzzrtf3ouyl0yv" xml:space="preserve">{{יתום}}{{אישיות}}'''רבי שלמה הכהן ראבינאוויטש זצ&quot;ל''' ([[ה'תקס&quot;א]] - [[כ&quot;ט אדר]] [[ה'תרכ&quot;ו]]), דער ערשטער [[ראדאמסק]]ער רבי. באקאנט אלס '''דער תפארת שלמה'''.

== אפשטאם ==

'''רבי שלמה''' איז געבוירן צו זיין פאטער הרב '''דוב צבי הכהן''' רב אין [[וולאשצאווי]]. אין צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב שלמה פון  [[פינטשאוו]] דער פארפאסער פון ספר ויקהל שלמה.

== רבנות ==
'''רבי שלמה''' איז געווען א תלמיד פון רבי [[מאיר הלוי ראטנבערג|מאיר פון אפטא]], רבי [[פישל סטריקאווער]] און רבי [[ישעיה וועלטפרייד|ישעיה פון פשעדבארזש]].

ער איז אויך געווען א תלמיד פון הרב [[יחזקאל טויב|יחזקאל פון קאזמיר]]. ער האט געהאלטן שטארק פו זינגען ניגונים. ער האט אמאל געזאגט אז א נייער ניגון אויף יו&quot;ט איז גענוי אזוי ווי א נייער אתרוג אויף [[סוכות]].

אום יאר [[ה'תקצ&quot;ב]] האט די קהילה פון ראדאמסק גערופן '''רבי שלמה''' צו ווערן זייער שטאטס  רב; די יידישע קהילה איז דעמאלטס געציילט פֿיר הונדערט פארשוין. די יידן האבן געוואוינט אין דער פארשטאטר בּוּגָי, וואס איז געווען געשיידט פון דער שטאט מיט א טויער. ווען '''רבי שלמה''' איז געווארן רב האבן די געסעלעך פון ראדאמסק אנגעהויבן זיך אנפילן מיט הונדערטער חסידים, וואס זענען געקומען צו הערן תורה פון '''רבי שלמה'''. ער האט זיך דערקעגנט צו ווערן א רבי אבער די חסידים האבן דאס פארלאנגט און בלית ברירה איז ער געווארן אן אדמו&quot;ר. אזוי האט ער געגרינדעט דאס חסידות פון [[ראדאמסק (הויף)|ראדאמסק]].

אום יאר תר&quot;ג איז נפטר געווארן דער גרויסער רבי, רבי [[ישכר בער באראן|דוב בער פון ראדאשיץ]], איינער פון די רבי'ס פון רבי שלמה. אסאך פון זיינע חסידים האבן אנגעהויבן פארן קיין ראדאמסק און מקבל געווען אויף זיך הר&quot;ר  שלמה אלס  זייער רבי.

אום אסרו חג פון פסח תר&quot;ח איז נפטר געווארן דער [[ישראל יצחק קאליש|אלטער ווארקער רבי]] זצ&quot;ל. נאך זיין פטירה האבן א טייל פון זיינע חסידים אויך אנגעהויבן פארן קיין ראדאמסק.

די הנהגה פון רבי שלמה כלפי זײַנע חסידים איז געווען אין אן אופן פון גרויס געדולד, אויף יעדער זאך האט ער געטראפֿן א פאסיגע עצה, סײַ אין ענינים פון פריוואטע מענטשן און סײַ אין ענינים צו טון מיטן כלל.

צווישן זיינע חסידים איז געווען הר&quot;ר [[חיים דוד בערנהארד]], דער &quot;רבי דאקטאר&quot;.

== הסתלקות ==

'''רבי שלמה''' איז נפטר געווארן פֿרײַטאג [[כ&quot;ט אדר]] [[ה'תרכ&quot;ו]], און די לויה איז פארגעקומען דעם זעלבן טאג.

== פאמיליע ==

פון זיינע קינדער:

* הרב '''אריה לייביש הכהן ראבינאוויטש''' ( - [[כ&quot;א אב|כ&quot;א מנחם אב]] [[ה'תר&quot;ן]]), פון ראדאמסק.

* הרב '''צבי מאיר הכהן ראבינאוויטש''' ( - [[ד' אב|ד' מנחם אב]] [[ה'תרס&quot;ב]]), רב אין ראדאמסק.

* הרב '''אברהם ישכר בער הכהן ראבינאוויטש''' ( - [[י&quot;ג אלול]] [[ה'תרנ&quot;ב]]), דער חסד לאברהם.

== זיינע ספרים ==

* תפארת שלמה - על התורה און מועדים

== רעפערענצען ==

&lt;references/&gt;

{{גרונטסארטיר:ראבינאוויטש, שלמה}}
[[קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי&quot;ם]]
[[קאַטעגאָריע:כהנים]]</text>
      <sha1>0eon61qldy3763e0ffzzrtf3ouyl0yv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יצחק קאצענעלסאן</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25927</id>
    <revision>
      <id>602973</id>
      <parentid>523591</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>602973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1233" sha1="019apsz4x7qybjh3pgsq8s6m3btt9ie" xml:space="preserve">{{יתום}}{{אישיות}}

'''יצחק לייב קאצענעלסאן''' הי&quot;ד ([[ה'תרמ&quot;ו]] - [[ה'תש&quot;ד]]) איז געווען א יידישער לערער און [[דיכטער]].

ער איז געבוירן אין תרמ&quot;ו (1886) אין [[קארעליץ]], מינסקער גובערניע, [[בעלארוס|ווייסרוסלאנד]] (היינט הראדנע וואבלאסט, [[בעלארוס]]). קורץ נאך דעם האט זיין משפחה געצויגן קיין [[לאדזש]], דארט איז ער געהאדעוועט געווארן.

אין די מלחמה יארן האט ער זיך געפונען אין דער [[ווארשעווער געטא]], וואו ער איז געווען טעטיג אין דעם געטא אויפשטאנד. שפעטער האט מען אים געפירט אין [[אוישוויץ]] וואו די נאציס האבן אים דערמארדעט [[ח' אייר]], [[ה'תש&quot;ד]].

== וועבלינק ==
* [http://ulrich-greve.eu/free/others.html Free version in Yiddish (with Hebrew letters) of ''Dos lid funem oysgehargetn yidishn folk'']

{{גרונטסארטיר:קאצנעלסאן, יצחק}}
[[קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער]]
{{ייד-ביא-שטומף}}</text>
      <sha1>019apsz4x7qybjh3pgsq8s6m3btt9ie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>טשערנאוויץ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27458</id>
    <revision>
      <id>602964</id>
      <parentid>602933</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T16:30:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artem 2013 123</username>
        <id>63031</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>602964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3356" sha1="08te6fzdpm2315grxgz44e6lu1ugyaa" xml:space="preserve">טשערנאָוויץ ([[אוקראיניש|אוקראַיִניש]]: Чернівці, טשערניווצי; [[דייטש|דײַטש]]: Czernowitz; [[רומעניש]]: Cernăuţi; טשערנאָווצי; [[פויליש|פּויליש]]: Czerniowce; אונגאַריש: Csernovic) איז אַ שטאָט אין מערבֿ־[[אוקראינע|אוקראַיִנע]], דער אַדמיניסטראַטיווער צענטער פֿון דער טשערנאָוויצער שטאָטישער קאָמונע, פֿונעם טשערנאָוויצער ראַיאָן און פֿון דער [[טשערנאָוויצער אָבלאַסט]] (גובערניע).
​זי איז אַ וויכטיקער קולטורעלער, וויסנשאַפֿטלעכער, בילדונגס־ און רעליגיעזער צענטער פֿון [[אוקראינע|אוקראַיִנע]].
​די באַפֿעלקערונג פֿון שטאָט באַטרעפֿט אַרום 260,000 מענטשן (נאָכן שטאַנד פֿון 1טן יולי 2024). די גאַנצע פֿלאַך פֿון טשערנאָוויץ איז 153 קוואַדראַט־קילאָמעטער (ק״מ²). טשערנאָוויץ איז אויך דער צענטער פֿון דער טשערנאָוויצער אַגלאָמעראַציע, וועמענס באַפֿעלקערונג דערגרייכט 723.1 טויזנט מענטשן.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:left; margin-left: 1em; width: 280px;&quot;
|+ '''טשערנאָוויץ'''
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Coat_of_arms_of_Chernivtsi.svg|250px]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Chernivtsi Flag Front.svg]] 
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | לאַנד
| [[אוקראינע|אוקראַאינע]]
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | געגנט
| [[טשערנאָוויצער אַבלאַסט]]
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | בירגערמײַסטער
| ראָמאַן קליטשוק
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | שטח
| 153 קוואַדראַט ק&quot;מ
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | באַפֿעלקערונג
| 260,000 (2024)
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | וועבזײַטל
| [https://city.cv.ua city.cv.ua]
|}


טשערנאָוויץ איז די היסטאָרישע הויפּטשטאָט פֿונעם [[בוקאווינא|בוקאָווינער]] קאַנט, באַרימט מיט אירע אַרכיטעקטורישע אַנסאַמבלען. איינער פֿון זיי — דער אַרכיטעקטור־דענקמאָל „די רעזידענץ פֿון די מיטראָפּאָליטן פֿון בוקאָווינע און דאַלמאַציע“ — איז אַרײַנגעשריבן אין דער וועלט־ירושה־רשימה פֿון [[אונעסקא|יונעסקאָ]].
די שטאָט האָט עטלעכע מאָל פֿאַרנומען וויכטיקע ערטער אין פֿאַרשידענע רייטינגען פֿון טוריסטישער אַטראַקטיווקייט, לעבנס־קאָמפֿאָרט א״אַוו. טשערנאָוויץ האָט אַ ניט־אָפֿיציעלן סטאַטוס — „די געזאַנג־הויפּטשטאָט פֿון אוקראַיִנע“.

[[קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע]]
[[קאַטעגאָריע:בוקאווינע]]

[[קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע]]
{{אייראפע-געא-שטומף}}</text>
      <sha1>08te6fzdpm2315grxgz44e6lu1ugyaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אברהם ישכר בער אביגדור</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30085</id>
    <revision>
      <id>602956</id>
      <parentid>221617</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T15:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* רבנות */</comment>
      <origin>602956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4785" sha1="e34ldsm7h5xtty0y2aq775zcq2a4byx" xml:space="preserve">[[טעקע:Avigdor.jpg|קליין|225px|רבי אברהם ישכר בער אביגדור זצ&quot;ל רב אין טערוויע-וואלאסק]]

'''רבי אברהם ישכר בער אביגדור זצ&quot;ל''' ([[ה'תקצ&quot;ב]] - [[י&quot;ב אלול]] [[ה'תרפ&quot;א]]), רב אין [[טערוויע]] [[וואלאסק]].

==אפשטאם==

'''רבי אברהם ישכר בער''' איז געבוירן אין יאר [[ה'תקצ&quot;ב]], צו זיין פאטער הרב '''יעקב אביגדור''', רב אין [[פודקאמין]] און [[בראד]].
 
==רבנות==

אין יאר [[ה'תרי&quot;ד]] האט מען אויפגענומען '''רבי אברהם ישכר בער''' אלס רב אין [[טערוויע]] [[וואלאסק]] א קליין שטעטעלע נעבען [[לינסק]]. '''רבי אברהם ישכר בער''' איז געווען דארט רב אומגעפער זעכציג יאר, און געזעצען דארט און געהארעוועט אין לערנען. מען האט אים געהאלטן פאר א העכערע מענטש &lt;small&gt;(בעל מדרגה)&lt;/small&gt; און א [[קבלה|בעל מקובל]], און מען פלעגט אים אפגעבען [[קוויטל|קוויטלעך]].

'''רבי אברהם ישכר בער''' האט נאך אריינגעכאפט צו פארן צום [[שלום רוקח|שר שלום]] פון [[בעלזא]], און אן עקסטערע ליבשאפט האט צו אים ארויסגעוויזען די [[צדיקים]] צו וועמען ער פלעגט פארן, [[חיים האלבערשטאם|דער צאנזער רב]], [[אליעזר הורוויץ|רבי אליעזר'ל דזשיקאווער]] און [[דויד שפירא|רבי דויד'ל דינאווער]]. [[רבי הערשעלע ליסקער]] אין [[יחזקאל שרגא האלבערשטאם|דער שינאווער רב]] זענען געווען פון זיינע נאנטע גוטע פריינד.

ביי די [[ערשטע וועלט קריג]] איז '''רבי אברהם ישכר בער''' אנטלאפן קיין [[פראג]] ביז נאך די קריג, נאכהער איז ער צוריק געקומען קיין [[טערוויע]].

==הסתלקות==

'''רבי אברהם ישכר בער''' איז נפטר געווארן [[י&quot;ב אלול]] [[ה'תרפ&quot;א]].

==פאמיליע==

'''רבי אברהם ישכר בער''' האט געהייראט '''בזיווג ראשון''' מרת [[בריינדל]] א טאכטער פון הרב '''[[מנחם מענדל הורוויץ (לינסק) (א)|מנחם מענדל הורוויץ]]''' רב אין [[לינסק]]. זייערע קינדער:

* הרב '''חיים צבי נפתלי שפירא''' הי&quot;ד, פון [[קאלשין]]. ער איז אומגעקומען אויף [[קידוש השם]] צוזאמען מיט איבער הונדערט [[נפשות]] פון זיין [[פאמיליע]]. 

* הרב '''מנחם מענדל הורוויץ''', פון [[קראקא]].
** מרת '''ברכה''' הי&quot;ד.  . הרב '''שמואל שמעלקא הורוויץ''' הי&quot;ד.  . הרב '''נחום הורוויץ''' הי&quot;ד. 
** מרת '''בילא''', די ווייב פון הרב '''יוסף בוימעהל'''.

* הרב '''אשר ישעיה אביגדור''', פון [[בעלזא]], ער האט געהייראט א טאכטער פון הרב '''פנחס ליבערמאן''', פון [[זאלקאווא]].

* הרב '''יוסף הורוויץ''', פון [[לימאנאוו]].

* הרב '''מאיר הורווויץ''' הי&quot;ד, אין [[דראהאביטש]].

* מרת '''שיינדיל''' די ווייב פון הנגיד הרב '''שלום ליבערמאן''' פון [[זאלקאווא]].

'''בזיווג שני''' האט ער געהייראט מרת '''חיה רחל''' הי&quot;ד, א טאכטער פון הרב '''דוד העלער''', זי איז אוועק געפירט געווארן פון [[דראהאביטש]] אין [[חודש]] [[תמוז]] [[ה'תש&quot;ב]]. זייערע קינדער:

* הרב '''יעקב אביגדור''' ([[כ' אדר]] [[ה'תרנ&quot;ו]] - [[י&quot;ח אדר|י&quot;ח אדר ב']] [[ה'תשכ&quot;ז]]) רב אין [[דראהאביטש]] און [[באריסלאוו]], נאכהער אין [[מעקסיקא]].

* הרב '''דוד אביגדור''' הי&quot;ד ([[כ' תשרי]] [[ה'תרנ&quot;ח]] - [[ראש השנה]] [[ה'תש&quot;ג]]).

* מרת '''שרה''' הי&quot;ד, די ווייב פון הרב '''מנחם מענדל פרענקל''' הי&quot;ד, פון [[דינאוו]], זיי זענען אומגעקומן אין יאר [[ה'תש&quot;ב]], אין [[דאמבראמיל]]. 

==רעפערענצן==
* ''זרעא קדישא''
* ''אנציקלופדיה לחכמי גליציה'', מאיר וונדר
&lt;references/&gt;
 
[[קאַטעגאָריע:גאליציאנער אדמורי&quot;ם]]
[[קאַטעגאָריע:לינסק]]</text>
      <sha1>e34ldsm7h5xtty0y2aq775zcq2a4byx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>פעטשיניזשין</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30479</id>
    <revision>
      <id>602969</id>
      <parentid>602761</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>602969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1191" sha1="9fb6ujgs1irx9y1fd6pji7sln3ytfi2" xml:space="preserve">{{באצירק}}

'''פעטשיניזשין''' ({{שפראך-uk|Печеніжин}}, {{שפראך-pl|Peczeniżyn}}) איז א שטעטל אין דער [[סטאניסלאווער גובערניע]] אין [[אוקראינע]], צען ק&quot;מ מערב פון [[קאלאמייע]].

ביז דער [[ערשטער וועלט מלחמה]] איז דער געגנט געווען א טייל פון [[מזרח גאליציע]]. אין תר&quot;ן איז די יידישע באפעלקערונג געווען 2024.&lt;ref&gt;{{Citation |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217125155/http://data.jewishgen.org/wconnect/wc.dll?jg~jgsys~shtetm~-1050032 |archivedate=2012-02-17 |title=יידישגען |url=http://data.jewishgen.org/wconnect/wc.dll?jg~jgsys~shtetm~-1050032 |access-date=2009-05-04 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

== רבנים פון פעטשיניזשן ==
* הרב [[צבי הירש האגער]] (ביז תר&quot;ן)
* הרב גרשון האגער (תר&quot;ן - תר&quot;ץ)

== רעפערענצן ==
&lt;references/&gt;


{{סטאניסלאווער גובערניע}}


[[קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אוקראינע]]
[[קאַטעגאָריע:גאליציע]]

{{אייראפע-געא-שטומף}}</text>
      <sha1>9fb6ujgs1irx9y1fd6pji7sln3ytfi2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ברוך שור</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35486</id>
    <revision>
      <id>602974</id>
      <parentid>479042</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>602974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2091" sha1="a8ilft3494vhals7eg819lrz7ejaeto" xml:space="preserve">{{יתום}}{{אישיות}}

'''ברוך שור''' (נפ' ניסן תרס&quot;ד) איז געווען חזן אין [[לעמבערג]] פאר יארן לאנג, און האט אויך באזוכט אין [[אמעריקע]].

ער איז געבוירן אין  דעם שטעטל [[פאמארין]] אין מזרח [[גאליציע]] צו זיין פאטער ר' חיים משה שור, אן אייניקל פון הגאון בעל תבואות שור.

ער האט צוערשט געזינגען אינעם כאר פונעם חזן ר' בצלאל אדעסער שולזינגער, שפעטער האט ער געזינגען אלס משורר אינעם כאר פונעם בארימטן חזן ר' ירוחם בלינדמאן (הקטן) פון [[בארדיטשוב]] אןן [[טארנאפאל]].

צו דער בר מצוה האט ער צום ערשטן מאל געדאוונט פארן עמוד אינעם שטאטישן ביהמ&quot;ד אין [[לעמבערג]], און אויף דעם ארט איז מיט יארן שפעטער אחרון של פסח תרס&quot;ד אוועק אינמיטן דאווענען פון גרויס איבערגעשטרענגקייט. נאך זיין פטירה האט מען אויפגענומען אלס לעמבערגער חזן זיין קרוב [[ישראל הכהן שור|ישראל שור]].

ער איז געווען דער פיאניר פון רעקארדירן, וואס ער איז געווען דער ערשטער חזן וואס האט געלאזט זיין שטימע רעקארדירן אויף גראמאפאן.

זיינע מוזיקאלישע ווערק זענען ערשינען נאך זיין פטירה דורך זיינע קינדער אינעם ספר &quot;נגינות ברוך שור&quot;.

חוץ דעם האט ער מחבר געווען צוויי ספרים: בכור שור אויף ספר בראשית און שמות, געדרוקט אין לעמבערג תרל&quot;ג. און יתרון לחכמה געדרוקט אין לעמבערג תרל&quot;ד.
{{גרונטסארטיר:שור, ברוך}}
[[קאַטעגאָריע:חזנים]]
{{ייד-ביא-שטומף}}</text>
      <sha1>a8ilft3494vhals7eg819lrz7ejaeto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יעקב ישכר בער ראזנבוים</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41822</id>
    <revision>
      <id>602971</id>
      <parentid>596506</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>602971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3177" sha1="0f1ijgm4ywuzuhv2rqxtoi41ruh5xtr" xml:space="preserve">{{אישיות}}

רבי '''יעקב ישכר בער ראזנבוים''' ([[כ&quot;ג ניסן]] [[תר&quot;ץ]], [[21סטן אפריל]] [[1930]] - [[ז' אדר]] [[תשע&quot;ב]], [[1טן מערץ]] [[2012]]) איז געווען דער [[נאדווארנא (הויף)|נאדווארנער]] [[אדמו&quot;ר|רבי]] פון [[בני ברק]]; ער איז געווען א פינפטער דור פון רבי [[מרדכי לייפער (נאדווארנא)|מאטאלע נאדווארנער]].

== ביאגראפיע ==
רבי יעקב ישכר בער איז געבוירן געווארן אין [[סערעט]], [[רומעניע]] צו זיינע עלטערן רבי [[חיים מרדכי ראזנבוים]] און מרת סימא רייזל, א טאכטער פון רבי [[אליעזר זאב ראזנבוים|אליעזר זאב]]  פון [[נאדווארנא (הויף)|קרעטשענעוו]] (א פעטער פון רבי חיים מרדכי). מען האט אים געגעבן א נאמען ישכר בער נאך זיין זיידנס זיידע, רבי ישכר בער פון נאדווארנא. את

ביים חורבן אייראפע זענען אריבער פון איין שטאט צו דער צווייטער דורך שווערע געביטן. &lt;!--
ביי דער מלחמה איז זיין משפחה הוגלתה משפחתו מעיר לעיר{{הערה|בין מסעותיהם:דורנשט, קאריובה, קאלאפט ומוגילוב.}} בתנאים קשים. פעם כשיצא עם אחיו יצחק אייזיק ואחותו{{הערה|לימים אשת רבי צבי הירש מ[[חסידות קרטשניף|קרטשניף]].}} לחפש אוכל תפסום הנאצים ושלחום ל[[מחנה דז'ורין]] שב[[טרנסניסטריה]] שם שהו מספר ימים עד ששוחררו. בהיותו במחנה נזהר לא לאכול [[מאכלות אסורים]]. בזמן המלחמה שמר אף על מנהגי חסידות וביום ה[[בר מצווה]] שלו טבל בנהר קפוא. כמו כן סייע ליהודי האזור בחימום והארת הבתים. אחרי המלחמה עזר ליהודים להבריח את הגבול (שהיה אז בשליטת הקומוניסטים). --&gt;

אין [[תש&quot;ו]] ([[1946]]) האט ער באשלאסן ארויפגיין קיין [[ארץ ישראל]].

==קינדער==
*זיין ממלא מקום איז זיין זון רבי [[אליעזר זאב ראזנבוים|אליעזר זאב]], אין בני ברק.
*רבי מאיר יצחק אייזיק, רבי אין ירושלים, איידעם פון רבי וועלוועל טווערסקי. 
*רבי יוסף נפתלי, רבי אין אלעד.
*רבי אשר ישעי', רבי פון ביתר, איידעם פון רבי [[יהושע ראזנבערגער]]
*רבי ישראל. 
*רבי שמואל שמעלקא.  

{{גרונטסארטיר:ראזנבוים, יעקב ישכר}}
[[קאַטעגאָריע:אדמורי&quot;ם אין ארץ ישראל]]
[[קאַטעגאָריע:נאדווארנא אדמורי&quot;ם]]
[[קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק]]
[[קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים]]
{{רב-שטומף}}</text>
      <sha1>0f1ijgm4ywuzuhv2rqxtoi41ruh5xtr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יואל צבי ראטה</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42118</id>
    <revision>
      <id>602957</id>
      <parentid>602878</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T15:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* אלס חסיד */</comment>
      <origin>602957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3647" sha1="lb3ywf2sqmdthi44xu7bud10a8d00j9" xml:space="preserve">{{יתום}}{{אישיות}}

'''רבי יואל צבי ראטה''' ([[ה'תק&quot;ף]] - [[י&quot;א כסלו]] [[ה'תרנ&quot;ג]]) איז געווען דער [[חוסט]]ער רב און איז באוואוסט נאך זיין ספר שו&quot;ת בית היוצר.

== ביאגראפיע ==
ער איז געבוירן צו זיין פאטער רבי שמעון אינעם ישוב קאמאדא ([[:en:Komádi|Komádi]]) .

ביי די עלף יאהר איז געפארן קיין אונגוואר צו לערנען ביים [[מהר&quot;ם א&quot;ש]]. נאך זיבן יאהר האט ער באקומען היתר הוראה און איז געווארן א איידעם ביי רבי [[יעקב גאטליב]], דער דעמאלטסדיגער חוסטער רב.

ער איז נפטר געווארן אין [[ה'תרנ&quot;ג|תרנ&quot;ג]] און ליגט באגראבן אין חוסט, זיין ווייב הענטשא ליגט אין [[הר הזיתים]].

== רבנות ==
זיין ערשטע פאסטן איז געווען אינעם שטעטל [[פילדעש]] [https://en.wikipedia.org/wiki/F%C3%B6ldes] , דערנאך איז ער געווארן רב אין [[ווערעד-אויפעלי]] ([[:en:Berettyóújfalu|en]]) און שפעטער אין [[ברעזנא]].

אין תרמ&quot;ד ווען רבי [[עמרם בלום]] דער בית שערים האט פארלאזט חוסט, האט רבי יואל צבי איבערגענומען זיין פלאץ.

דארט אין חוסט האט ער אויך אנגעפיהרט מיט א גרויסע ישיבה און געהאלטן פייערדיגע דרשות און ש&quot;ש תורות.

ער איז געווען פון די אנערקענטע רבנים אין [[אונגארן]] בימיו, וואו מען האט איהם כסדר געשיקט אנפרעגן שאלות בהלכה. פון דעם קארעספאנדענץ האבן זיינע איניקלעך שפעטער ארויסגעגעבן דעם ספר בית היוצר.

== אלס חסיד ==

ער פלעגט אסאך פאהרן צו חסידישע רבי'ס, ווי: צום ישמח משה, דער בעלזער רב און רבי [[הערשעלע ליסקער]].

אבער איבערהויפט איז ער געווען דבוק צום צאנזער רב וועלכער האט איהם זייער מכבד געווען אלס דעם מהר&quot;ם א&quot;ש'ס א תלמיד. נאך זיין פטירה איז ער געפארן צו זיין זוהן דער שינאווער רב.

== משפחה ==
הרב יואל צבי ראטה און זיין ווייב הענטשא (נפ' כ&quot;א טבת תרס&quot;ב) האבן געהאט די קינדער:
* רבי משה שמעון, רב אין דיורע
* מאיר, נפטר געווארן ביי די פופצן יאהר
* רבי אברהם נתן יוסף

== תלמידים ==
* חיים מרדכי יעקב גאטליב, דער יגל יעקב 
* רבי [[מנחם בראדי]], דער באר מנחם

== ספרים ==
* שו&quot;ת בית היוצר, ב&quot;ח
* [[יוצר אור]], אויף [[חנוכה]] געדרוקט אין [[מישקאלץ]] תש&quot;ד
* ליקוטי בית היוצר, [[בית שמש]] תשס&quot;ה

== וועבלינקען ==
* [http://toladot.blogspot.com/2012/11/blog-post_25.html תולדות ושרשים]

{{סעריע
|פֿריערער = הרב [[עמרם בלום]]
|ליסטע = [[חוסט]]ער רב
|נעקסטער = הרב [[משה גרינוואלד]]
|יאר = תרל&quot;ז - תרנ&quot;ג
}}

{{גרונטסארטיר:ראטה, יואל צבי}}
[[קאַטעגאָריע:רבני אונגארן]]
[[קאַטעגאָריע:חסידישע ראשי ישיבות]]
[[קאַטעגאָריע:מחברי ספרים]]</text>
      <sha1>lb3ywf2sqmdthi44xu7bud10a8d00j9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1503</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45685</id>
    <revision>
      <id>602965</id>
      <parentid>512399</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:09:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>וויליאמסבורגער</username>
        <id>62228</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>602965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43233" sha1="30k3vmj2og9sf7xroa03pkrc349nae2" xml:space="preserve">{{יאר אין אנדערע קאלענדארן}}
{{ציוויל יאר באשרייבונג|{{בלאטנאמען}}}}

== געשעענישן ==

=== יאנואר–מערץ ===

* [[20 יאנואר]] – [[סעווילא]], אין [[קאסטיל]], באקומט דאס אויסשליסלעכע רעכט צו האנדלען מיט דער [[נייער וועלט]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Cervantes|first1=Fernando|title=Conquistadores: A New History of Spanish Discovery and Conquest|date=14 September 2021|publisher=Penguin|isbn=978-1-101-98126-9|page=64|url=https://books.google.com/books?id=W4w8EAAAQBAJ&amp;dq=%2220+january+1503%22+seville+new+world&amp;pg=PA64|access-date=18 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[13 פעברואר]] – אין דעם [[קאמף פון בארלעטא]] באזיגן דרייצן איטאליענישע ריטער דרייצן [[פראַנקרייך|פראנצויזישע]] ריטער נעבן [[בארלעטא]].&lt;ref&gt;{{cite book|title=Historia del combattimento de' tredici Italiani con altrettanti Francesi, fatto in Puglia tra Andria e Quarati|date=1844|publisher=Gabriele Porcelli|location=Naples|page=5|url=https://archive.org/details/bub_gb_GoNycOwblO4C/page/n3/mode/2up?q=Tredici|access-date=18 June 2023|language=it}}&lt;/ref&gt;
* [[23 פעברואר]] – [[איטאַליענישע מלחמות פון 1499–1504|די דריטע איטאליענישע מלחמה]]: אין דער [[שלאכט פון רובא]] באזיגן די [[שפאניע|שפאנישע]] די [[פראנצויזן]] אין [[איטאליע]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Prescott|first1=William Hickling|title=History of the reign of Ferdinand and Isabella, the Catholic|date=1859|publisher=Phillips, Sampson, &amp; Co.|location=Boston|pages=56–57|url=https://archive.org/details/historyreignfer05unkngoog/page/56/mode/2up?q=23|access-date=19 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[15 מערץ]] – דער פארטוגעזישער אויספארשער [[וואשקו דא גאמא|וואסקא דא גאמא]] און די שיפן פון זיין אינדיע עקספעדיציע ווערן די ערשטע אייראפעער וואס זעען די אינזלען פון די [[סיישעל]]. דער שיפער טאמע לאפעש פארצייכנט די אנטדעקונג פון דעם אינזל וואס וועט שפעטער ווערן באקאנט ווי [[סילועט אינזל]].

=== אפריל–יוני ===
[[טעקע:LocationCaymanIslands.png|קליין|[[10טן מיי]]: [[קריסטאפער קאלאמבוס]] קומט אן צו די [[קיימאן אינזלען]]]]
[[טעקע:Coronación_de_Moctezuma_II,_en_el_folio_152.png|קליין|250x250פיקס|24סטן מיי: די קרוינונג פון [[מאקטעסומא דער צווייטער]] אלס אזטעקישער הערשער אין טענאטשטיטלאן]]

* [[2 אפריל]] – דאס [[קעניגריייך פון קאטשין]], (וואס ווערט געפירט דורך דעם ראדזשא [[אוני ראמאן קויל דער צווייטער]]), מיט פארטוגעזישער שטיצע, ווערט באפאלן דורך 50,000 נאיר קעמפער פון דעם [[זאמארין פון קאליקוט]]. דער געגנט געפינט זיך היינט אין דער אינדישער שטאט [[קעראַלאַ|קעראלא]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Menon|first1=T. Madhava Menon|title=A Handbook of Kerala|date=2000|publisher=International School of Dravidian Linguistics|isbn=978-81-85692-27-2|page=151|url=https://books.google.com/books?id=FltwAAAAMAAJ&amp;q=%22april%201503%22|access-date=19 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[21 אפריל]] – די דריטע איטאליענישע מלחמה: אין דער [[שלאכט פון סעמינארא]] באזיגן די שפאנישע טרופן אונטער [[פערנאנדא דע אנדראדע דע לאס מאריניאס]] די פראנצויזישע טרופן אונטער [[בערנארד סטוארט, דער פערטער לארד פון אביני]], וועלכער ווערט גענומען אין געפענגעניש.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Almirante|first1=José|title=Bosquejo de la historia militar de España: hasta fines del siglo XVIII|date=1923|volume=1|publisher=Sucesores de Rivadeneyra|url=https://books.google.com/books?id=qU5YAAAAcAAJ&amp;q=%2221%20de%20abril%20de%201503%22|access-date=19 June 2023|language=es}}&lt;/ref&gt;
* [[28 אפריל]] – די דריטע איטאליענישע מלחמה: אין דער [[שלאכט פון טשעריניאלא]] באזיגן די שפאנישע טרופן אונטער [[גאנזאלא פערנאנדעז דע קארדאבא]] די פראנצויזן אונטער [[לוי ד'ארמאניאק, הערצאג פון נעמור]]. דער פראנצויזישער קאמאנדיר ווערט אומגעברענגט. די שלאכט ווערט באטראכט ווי איינע פון די ערשטע מלחמות וואס איז געווונען געווארן מיט קליינע פייערגעווער.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Hans Delbrück|title=History of the art of war within the framework of political history|url=https://books.google.com/books?id=1oEpAQAAIAAJ|year=1985|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-8371-6365-9|page=73|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[10טן מיי|10 מיי]] – [[קריסטאפער קאלאמבוס]] אנטדעקט די [[קיימאן אינזלען]] און גיט זיי דעם נאמען ''Las Tortugas'', צוליב די פילע ים [[טשערעפאכע|טשערעפאכעס]]&lt;nowiki/&gt;וואס געפינען זיך דארט.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Our History|url=https://www.gov.ky/history|website=Cayman Islands Government|access-date=19 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[13טן מיי|13 מיי]] – [[נאפאלי]] ווערט איינגענומען דורך די [[שפאניע|שפאנישע]].
* [[20סטן מיי|20 מיי]] – דער אינזל [[אסענשאן]] ווערט צום ערשטן מאל געזען דורך דעם פארטוגעזישן אדמיראל [[אפאנסא דע אלבוקערקווע]].&lt;ref&gt;{{cite web|work=Mysterra Magazine|title=Ascension History|url=http://www.mysterra.org/webmag/ascension-island/history.html|access-date=2011-12-09|archive-date=June 13, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170613222039/http://www.mysterra.org/webmag/ascension-island/history.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[24 מיי]] – [[מאָקטעסומאַ דער צווייטער|מאקטעסומא דער צווייטער]] ווערט געקרוינט אלס דער הערשער פון דער [[אַזטעקישער אימפּעריע|אזטעקישער אימפעריע]] אין דער הויפטשטאט [[טענאָטשטיטלאַן|טענאטשטיטלאן]], אויפן ארט פון היינטיגן [[מעקסיקע שטאט|מעקסיקא סיטי]] .&lt;ref&gt;[http://cdigital.dgb.uanl.mx/la/1080012502_C/1080012503_T2/1080012503_MA.PDF &quot;Account of Fernando de Alva Ixtlilxóchitl&quot;], in ''Obras históricas'', Volume 2, ed. by Alfredo Chavero (Oficina de la Secretaría de Fomento Mexicano)&lt;/ref&gt;
* [[28סטן מיי|28 מיי]] – דער קעניג [[דשעקאב דער פערטער פון סקאטלאנד]] און [[מארגארעט טודאר]] פון [[ענגלאנד]] ווערן פארהייראט לויטן אפמאך פון אייביגן שלום, דורך א פויפסטלעכער באפעל פון [[פויפסט אלעקסאנדער דער זעקסטער]].
* [[21 יוני]] – [[מוראד]], דער לעצטער סולטאן פון [[אק קויונלו]], קעמפט קעגן דעם פערסישן קעניג [[איסמאיל דער ערשטער]] נעבן [[האמאדאן]]. ער ליידט שווערע פארלוסטן, אריינגערעכנט זיין קאמאנדיר גוזעל אהמאד.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Sarwar|first1=Ghulam|title=History of Shah Isma'il Safawi|date=1939|location=Aligarh|page=45|url=https://archive.org/details/HistoryOfShahIsmailSafawi-GhulamSarwar/page/n53/mode/2up?q=ahmad|access-date=19 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[23 יוני]] – פארשטייער פון [[הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד]] און [[קעניגן איזאבעלא פון קאסטיליע|קעניגן איזאבעלא פון שפאניע]] שרייבן אונטער אן אפמאך צו פארהייראטן דעם צוועלף יאריגן [[הענרי דער אכטער פון ענגלאנד|הענרי, פרינץ פון וואלעס]], מיט [[קאטערינע פון אראגאן]], די אלמנה פון זיין ברודער [[ארטור, פרינץ פון וועלס]].&lt;ref&gt;J. J. Scarisbrick, ''Henry VIII'' (Yale University Press, 1997) p. 8&lt;/ref&gt;
* [[25 יוני]] – נאך דעם ווי א שטורעם שעדיקט זיינע שיפן, מוז [[קריסטאפער קאלאמבוס]] מיט זיינע 230 מענטשן ארויפפארן אויפן ברעג פון [[דזשאמייקע]]. זיי בלייבן דארט געשטראנדעט במשך פון די קומענדיקע זעקס חדשים.&lt;ref&gt;Lawrence Bergreen, ''Columbus: The Four Voyages, 1493–1504'' (Penguin, 2011) pp.330-332&lt;/ref&gt;

=== יולי–סעפטעמבער ===

* [[23 יולי]] – לויט די חשבונות פון די פלאנעטן באוועגונגען, גייט [[פלוטאן|פלוטא]] ארויס פון דער ארביט פון [[נעפטון]] און בלייבט אינדרויסן דערפון במשך פון 233 יאר.
* [[30 יולי]] – דער אינזל [[סאנט העלענע|סט העלענע]] ווערט צום ערשטן מאל דערזען דורך שיפן פון דער פארטוגעזישער עקספעדיציע אונטער [[עשטעוואא דא גאמא]].&lt;ref&gt;{{cite journal|first=A. H.|last=Schulenburg|title=The discovery of St Helena: the search continues|journal=Wirebird: The Journal of the Friends of St Helena|volume=24|date=Spring 2002|pages=13–19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Duarte|last=Leite|title=História dos Descobrimentos|volume=II|location=Lisbon|publisher=Edições Cosmos|year=1960|page=206}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Fracanzio|last=da Montalboddo|title=Paesi Nuovamente Retovati &amp; Nuovo Mondo da Alberico Vesputio Fiorentino Intitulato|location=Venice|year=1507}}&lt;/ref&gt;
* [[8טן אויגוסט|8 אויגוסט]] – [[דשעקאב דער פערטער פון סקאטלאנד]] הייראט [[מארגארעט טודאר]], די טאכטער פון [[הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד]], אין [[האלירוד אבי]] אין [[עדינבורג]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ring|first1=Morgan|title=So High a Blood: The Story of Margaret Douglas, the Tudor That Time Forgot|date=25 April 2017|publisher=Bloomsbury Publishing USA|isbn=978-1-63286-607-3|url=https://books.google.com/books?id=vIc6DgAAQBAJ&amp;dq=%228+august+1503%22+margaret+holyrood&amp;pg=PT18|access-date=19 June 2023|quote=On 8 August 1503, Margaret was led to the abbey church of Holyrood, a Gothic monastery that James had transformed into a palace. Sitting at the base of Arthur's seat, Holyrood offered Margaret new apartments, extensive gardens and respite from the noise of the city. There, she and James were married and Margaret was crowned.|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[18 אויגוסט]] – [[פויפסט אלעקסאנדער דער זעקסטער]] שטארבט נאך אן הערשאפט פון עלף יאר. א גרויסע צאל קארדינאלן ווערט גערופן קיין רוים צו באטייליקן זיך אין א נייער פויפסט וואל.
* [[20 אויגוסט]] – דער אפמאך צווישן [[וולאדיסלאוו דער צווייטער פון אונגערן]] און [[באיעזיד דער צווייטער]] גייט אריין אין קראפט. דער אפמאך באגרענעצט די מלחמות ביים אונגעריש אטאמאנישער גרענעץ. אויך [[סטעפאן דער דריטער פון מאלדאווע]] נעמט אנטייל אינעם אפמאך; מאלדאוועס זעלבסטשטענדיקייט ווערט אבער אפהענגיג און דער צאלונג פון אן יערלעכן שטייער צו דער [[אטאמאנישע אימפעריע|אטאמאנישער אימפעריע]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pálosfalvi|first1=Tamás|title=From Nicopolis to Mohács: A History of Ottoman-Hungarian Warfare, 1389-1526|date=20 September 2018|page=321|publisher=Brill|isbn=978-90-04-37565-9|url=https://brill.com/display/title/37925?language=en|access-date=19 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[22 סעפטעמבער]] – פראנצעסקא פיקאלאמיני, דער ארכיבישאף פון סיענא, ווערט אויסגעוויילט ווי פויפסט נאך דעם ווי די קארדינאלן קענען זיך נישט פאראייניגן אויף א קאנדידאט. ער נעמט אן דעם נאמען [[פויפסט פיוס דער דריטער]], אבער זיין הערשאפט דויערט בלויז 26 טעג.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Frieda|first1=Leonie|title=The deadly sisterhood : a story of women, power and intrigue in the Italian Renaissance, 1427-1527|date=2013|publisher=Phoenix|location=London|isbn=978-0-7538-2844-1|edition=Paperback|pages=275–276}}&lt;/ref&gt;

=== אקטאבער–דעצעמבער ===
[[טעקע:Mona_Lisa_detail_eyes.jpg|קליין|אין אקטאבער הייבט זיך אן די ארבעט אויף דער ''[[מאנא ליסע]]'']]

* אקטאבער – די ערשטע באקאנטע דערמאנונג פון [[לעאנארדא דא ווינטשי|לעאנארדא דא ווינטשיס]] ארבעט אויף א פארטרעט פון [[ליסא דעל דזשאקאנדא]], מסתמא דער ''[[מאנא ליסע]]'', אין [[פירענצע|פלארענץ]].&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Smith|first=Webster|title=Observations on the Mona Lisa Landscape|journal=The Art Bulletin|date=June 1985|volume=67|issue=2|pages=183–199|doi=10.1080/00043079.1985.10788256|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00043079.1985.10788256|access-date=2023-06-20|language=en|issn=0004-3079|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mona Lisa – Heidelberg discovery confirms identity|url=http://www.ub.uni-heidelberg.de/Englisch/news/monalisa.html|publisher=University Library, University of Heidelberg|access-date=2025-05-09|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110508121954/http://www.ub.uni-heidelberg.de/Englisch/news/monalisa.html|archive-date=2011-05-08|via=Wayback Machine}}&lt;/ref&gt;
* [[1 אקטאבער]] – דער פעסטונג [[פאָרט עמאַנועל|פארט עמאנועל]] ווערט באקריווט אין [[קאטשי]], נאך דעם ווי [[אפאנסא דע אלבוקערקווע]] באקומט דערלויבעניש צו בויען זי. זי ווערט באטראכט ווי די ערשטע אייראפעאישע פעסטונג אין אינדיע און די ערשטע פארטוגעזישע פעסטונג דארט.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Logan|first1=William|title=Malabar Manual, Vol. 1|date=1887|publisher=Madras Government Press|location=Madras|isbn=978-81-206-0446-9|pages=309–310|url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/308/mode/2up?q=firs|access-date=20 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[18 אקטאבער]] – [[פויפסט פיוס דער דריטער]] שטארבט ווייניגער ווי פיר וואכן נאך זיין אויסוואל, וואס ברענגט צו א צווייטער פויפסט וואל אין דעם זעלבן יאר.&lt;ref name=&quot;pap&quot;&gt;{{cite book|last1=Pastor|last2=Antrobus|title=The History Of The Popes, From The Close Of The Middle Ages, Drawn From The Secret Archives Of The Vatican And Other Original Sources, Volume 6|date=1902|publisher=B. Herder|location=St. Louis|url=https://archive.org/details/TheHistoryOfThePopesV6/page/205/mode/2up?q=november|access-date=19 June 2023}}&lt;/ref&gt;
*
* [[1 נאוועמבער]] – דער קארדינאל [[דזשוליאנא דעלא ראווערע]] ווערט אויסגעוויילט ווי דער 216טער רוימיש קאטוילישער [[פויבסט|פויפסט]] און נעמט אן דעם נאמען [[פויפסט יוליוס דער צווייטער]].&lt;ref name=&quot;pap&quot; /&gt; ער הערשט ביז זיין טויט אין 1513.&lt;ref name=&quot;pl&quot;&gt;{{cite book|last1=Baumgartner|first1=Frederic J.|title=Behind locked doors : a history of the Papal elections|date=2003|publisher=Palgrave Macmillan|location=New York|isbn=978-0-312-29463-2|url=https://archive.org/details/behindlockeddoor00fred/page/89/mode/2up?q=fifteen|access-date=19 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[11 נאוועמבער]] – [[בערנארד סטוארט, דער פערטער לארד פון אביני]], וואס איז געווען א פראנצויזישער קאמאנדיר און מלחמה געפאנגענער זינט דער שלאכט פון סעמינארא, ווערט באפרייט פון [[קאסטעל נואווא]] אין [[נאפאלי]] נאכן דערגרייכן א וואפנשטילשטאנד צווישן פראנקרייך און שפאניע.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Cust|first1=Lady Elizabeth|title=Some Account of the Stuarts of Aubigny, in France: 1422-1672|date=1891|publisher=Chiswick Press|page=37|url=https://books.google.com/books?id=XzXwr3-q3DAC&amp;dq=11+dAubigny+1503+dAubigny+castel+nuovo&amp;pg=PA37|access-date=20 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[29 נאוועמבער]] – [[פויפסט יוליוס דער צווייטער]] נעמט אריין פיר נייע מיטגלידער אינעם קארדינאל קאלעגיע, צווישן זיי צוויי פון זיין משפחה.&lt;ref name=&quot;pap&quot; /&gt; ביזן סוף פון זיין לעבן וועט ער נאמינירן 27 קארדינאלן.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Cardinals of the Holy Roman Church - Cardinals of the 16th Century|url=https://cardinals.fiu.edu/consistories-xvi.htm#JuliusII|website=cardinals.fiu.edu|access-date=20 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[29 דעצעמבער]] – די דריטע איטאליענישע מלחמה: אין דער [[שלאכט פון גאריליאנא]] נעבן [[גאעטא]] באזיגן די שפאנישע טרופן אונטער [[גאנזאלא פערנאנדעז דע קארדאבא]] אן ארמיי פון פראנצויזישע און איטאליענישע מערסענארן. די פראנצויזישע ליידן בערך 4,000 קרבנות און ציען זיך צוריק קיין גאעטא.

=== אומבאקאנטער דאטום ===

* [[מאריאטא אלבערטינעללי]] מאלט דאס בילד ''[[:טעקע:Albertinelli Visitation.jpg|די באזוך]]'' .&lt;ref&gt;{{cite web|title=Watercolour - Copy after The Visitation (The meeting of Mary and Elizabeth), Mariotto Albertinelli in the Uffizi (Florence)|url=http://m.vam.ac.uk/collections/item/O205946/copy-after-the-visitation-the-watercolour-albertinelli-mariotto-di/|website=m.vam.ac.uk|year=1869|access-date=6 May 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[היעראנימוס באש]] ארבעט אויף זיין דרייטייליקן בילד ''[[דער גארטן פון ערדישע פארגעניגנס]]''. אנדערע מקורות שטעלן זיין שאפונג אין די יארן 1490–1510.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jardín de las delicias, El [El Bosco]|url=https://www.museodelprado.es/aprende/enciclopedia/voz/jardin-de-las-delicias-el-el-bosco/578702d4-4420-4e97-8518-8363a1fc2c9e|website=www.museodelprado.es|access-date=20 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* פון דעם יאר ביז [[1660]] וועלן אריינקומען אינעם פארט פון [[סעווילא|סעוויליע]] זעכצן מיליאן קילאגראם זילבער און 185,000 קילאגראם גאלד.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Elliott|first1=John Huxtable|title=Imperial Spain, 1469-1716|date=1963|publisher=New American Library|location=New York|page=180|url=https://archive.org/details/imperialspain14600elli/page/180/mode/2up?q=1503|access-date=20 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* דער שפאנישער אויספארשער [[וואן דע בערמודעס]] אנטדעקט דעם אינזל [[בערמודע]].

== געבוירן ==
[[טעקע:Hans_Maler_-_Queen_Anne_of_Hungary_and_Bohemia_-_WGA13895.jpg|רעכטס|קליין|147x147פיקס|[[אנע פון באהעמיע און אונגערן|קעניגן אנע פון באהעמיע און אונגערן]]]]
[[טעקע:La_emperatriz_Isabel_de_Portugal,_por_Tiziano.jpg|רעכטס|קליין|133x133פיקס|קעניגן [[יסאַבעלאַ פון פּאָרטוגאַל|יסאבעלא פון פארטוגאל]]]]

* [[3 יאנואר]] – [[אל מוטאהאר]], אימאם פון דער זייאידישער מלוכה אין [[תימן]] (געשטארבן [[1572]])
* [[11 יאנואר]] – פארמידזשאנינא (דזשיראלאמא פראנצעסקא מאריא מאצאלא), איטאליענישער קינסטלער (געשטארבן [[1540]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Vasari|first1=Giorgio|title=Le vite de' più eccellenti pittori, scultori ed architetti: 2,1|date=1848|publisher=Batelli|page=487|url=https://books.google.com/books?id=17M-AAAAcAAJ&amp;dq=Parmigianino+%2211+gennaio+1503%22&amp;pg=PA487|access-date=20 June 2023|language=it}}&lt;/ref&gt;
* [[18 יאנואר]] – [[יאאכים פון מינסטערבערג אעלס]], הערצאג פון מינסטערבערג און אעלס און בישאף פון בראנדענבורג (געשטארבן [[1562]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Hartmann|first1=Franz|title=Geschichte der Stadt Münsterberg in Schlesien von ihrer Gründung bis zur Gegenwart|date=1907|publisher=Münsterberger zeitung|page=131|url=https://books.google.com/books?id=UUkxAAAAYAAJ&amp;dq=Joachim+von+M%C3%BCnsterberg+%2218+januar+1503%22&amp;pg=PA131|access-date=20 June 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
* [[10טן מערץ]] – [[פערדינאנד דער ערשטער, קייסער פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע|פערדינאנד דער ערשטער]], קייסער פון דער [[הייליגע רוימישע אימפעריע|הייליגער רוימישער אימפעריע]] (געשטארבן [[1564]])
* [[11טן מערץ|11 מערץ]] – [[דזשארדזש הארפער]], ענגלישער פאליטיקער (געשטארבן [[1558]]).&lt;ref&gt;{{cite web|title=HARPER, George (1503-58)|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/harper-george-1503-58|website=www.historyofparliamentonline.org|access-date=20 June 2023|archive-date=June 20, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620225634/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/harper-george-1503-58|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[22 מערץ]] – [[אנטאניא פראנצעסקא גראציני]], איטאליענישער שרייבער (געשטארבן [[1584]]).&lt;ref&gt;{{cite web|title=GRAZZINI, Anton Francesco|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/anton-francesco-grazzini_(Enciclopedia-Italiana)/|website=Treccani|access-date=20 June 2023|language=it-IT}}&lt;/ref&gt;
* [[6 אפריל]] – [[יעקאב מיצילוס]], דייטשער הומאניסט (געשטארבן [[1558]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Classen|first1=Johannes|title=Jacob Micyllus|date=1859|publisher=Verlag f. Kunst u. Wissenschaft|page=1|url=https://books.google.com/books?id=0yHWXsCF60EC&amp;q=%226%20april%201503%22|access-date=20 June 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
* [[18 אפריל]] – [[הענרי דער צווייטער פון נאווארא]], קעניג פון [[נאווארא]] (געשטארבן [[1555]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Burgo|first1=Jaime ignacio del|title=Navarra en la Historia|date=21 January 2018|publisher=Editorial Almuzara|chapter=Bajo el chantaje de la Justicia Francesa|quote=On April 25, 1503, the infant Enrique was born in Sangüesa, who carried the title of Prince of Viana until the death of Queen Catalina (1517).|isbn=978-84-17229-92-4|chapter-url=https://books.google.com/books?id=vc1dDwAAQBAJ&amp;dq=Enrique+II+de+Navarra+%2225+de+abril+de+1503%22&amp;pg=PT94|access-date=20 June 2023|language=es}}&lt;/ref&gt;
* [[1טן מיי|1 מיי]] – [[טשעליא סעקאנדא קוריאנע]], איטאליענישער הומאניסט (געשטארבן [[1569]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Mainwaringe|last2=Curione|title=Caelius Secundus Curio: His Historie of the Warr of Malta : Folger Ms. V.a. 508 (formerly Ms. Add. 588)|date=2007|publisher=Arizona Center for Medieval and Renaissance Studies|isbn=978-0-86698-387-7|page=19|url=https://books.google.com/books?id=gIFoAAAAMAAJ&amp;q=Celio+Secondo+Curione+%221+may+1503%22|access-date=20 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[1 יוני]] – [[ווילהעלם פון גרומבאך]], דייטשער אווענטוריר (געשטארבן [[1567]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ortloff|first1=Friedrich|title=Geschichte der grumbachischen händel|date=1868|publisher=F. Frommann|page=4|url=https://books.google.com/books?id=9dMPAAAAYAAJ&amp;dq=Wilhelm+von+Grumbach+%221+juni+1503%22&amp;pg=PA2|access-date=20 June 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
* [[28 יוני]] – [[דזשיאוואני דעלא קאסא]], איטאליענישער דיכטער (געשטארבן [[1556]]).&lt;ref&gt;{{cite web|title=DELLA CASA, Giovanni|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-della-casa_(Dizionario-Biografico)/|website=Treccani|access-date=20 June 2023|language=it-IT}}&lt;/ref&gt;
* [[30 יוני]] – [[יאהאן פרידריך דער ערשטער, קורפירשט פון סאקסאניע]] (געשטארבן [[1554]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Mentz|first1=Georg|title=Johann Friedrich der Grossmütige 1503-1554|date=1903|publisher=G. Fischer|location=Jena|page=2|url=https://books.google.com/books?id=tmsOAQAAIAAJ&amp;dq=Johann+Friedrich+I.+%2230+juni+1503%22&amp;pg=PA2|access-date=21 June 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
* [[23 יולי]] – [[אנע פון באהעמיע און אונגערן]], קעניגן פון די רוימער, באהעמיע און אונגערן (געשטארבן [[1547]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kohler|first1=Alfred|title=Ferdinand I., 1503-1564: Fürst, König und Kaiser|date=2003|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-50278-1|page=96|url=https://books.google.com/books?id=1cVR2wbob0AC&amp;dq=Anna+von+B%C3%B6hmen+%2223+juli+1503%22&amp;pg=PA96|access-date=21 June 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
* [[12 אויגוסט]] – [[קריסטיאן דער דריטער פון דענמארק און נארוועגיע]] (געשטארבן [[1559]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Bricka|first1=Carl Frederik|title=Dansk biografisk Lexikon|volume=3|date=1889|publisher=F. Hegel &amp; Søn|page=490|location=Copenhagen|url=https://runeberg.org/dbl/3/0492.html|access-date=21 June 2023|language=da}}&lt;/ref&gt;
* [[10 סעפטעמבער]] – [[עליזאבעט פון העסען]], קאנטעסע פון דער פפאלץ צווייבריקן סימערן (געשטארבן [[1563]]).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Simmern, Elisabeth Pfalzgräfin von|url=https://www.lagis-hessen.de/pnd/134247604|website=lagis-hessen.de|access-date=20 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[4טן אקטאבער|4 אקטאבער]] – [[איזאבעלא פון פארטוגאל]], קעניגן פון שפאניע (געשטארבן [[1539]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Bietenholz|first1=Peter G.|last2=Deutscher|first2=Thomas Brian|title=Contemporaries of Erasmus: A Biographical Register of the Renaissance and Reformation|date=2003|publisher=University of Toronto Press|isbn=9780802085771|page=227|url=https://books.google.com/books?id=hruQ386SfFcC&amp;pg=RA1-PA227|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[12טן נאוועמבער|12 נאוועמבער]] – [[פיליפ, הערצאג פון דער פפאלץ נײבורג]] (געשטארבן [[1548]]).&lt;ref&gt;{{cite book|title=Allgemeine deutsche Biographie|volume=3|date=1888|publisher=Duncker &amp; Humblot|location=Leipzig|page=18|url=https://books.google.com/books?id=lWpKAQAAIAAJ&amp;dq=Philipp+%2212+november+1503%22&amp;pg=PA18|access-date=21 June 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
* [[17טן נאוועמבער|17 נאוועמבער]] – [[אניאלא די קאזימא]], איטאליענישער קינסטלער און דיכטער (געשטארבן [[1572]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Furno|first1=Albertina|title=La vita e le rime di Angiolo Bronzino: studio|date=1902|publisher=Lito-tipografia G. Flori|location=Pistoia|page=39|url=https://books.google.com/books?id=_CorAAAAYAAJ&amp;dq=Bronzino+%2217+novembre+1503%22&amp;pg=PA39|access-date=21 June 2023|language=it}}&lt;/ref&gt;
* [[19טן נאוועמבער|19 נאוועמבער]] – [[פיער לואיגי פארנעזע, הערצאג פון פארמא]] (געשטארבן [[1547]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Monod|last2=Bémont|last3=Charléty|last4=Renouvin|title=Revue historique|date=1901|volume=77|publisher=Librairie G. Bailleère|page=249|url=https://books.google.com/books?id=6LAFAAAAIAAJ&amp;dq=Pier+Luigi+Farnese+%2219+novembre+1503%22&amp;pg=PA249|access-date=21 June 2023|language=fr}}&lt;/ref&gt;
* [[14 דעצעמבער]] – נאסטראדאמוס (מישעל דע נאטרע דאם), פראנצויזישער דאקטער און שרייבער, באקאנט מיט זיין ווערק ''Les Propheties'' (געשטארבן [[1566]]).&lt;ref&gt;{{cite book|author=Nostradamus|title=Complete Prophecies of Nostradamus|url=https://books.google.com/books?id=LVaWbAJWc9wC&amp;pg=PR11|year=1999|publisher=Wordsworth Editions|isbn=978-1-84022-301-9|pages=11|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[20 דעצעמבער]] – [[קאזימא בארטאלי]], איטאליענישער דיפלאמאט און שרייבער (געשטארבן [[1572]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Bryce|first1=Judith|title=Cosimo Bartoli (1503-1572): The Career of a Florentine Polymath|date=1983|publisher=Librairie Droz|isbn=978-2-600-03102-8|url=https://books.google.com/books?id=qH1o7_2CGuEC&amp;q=%3D%2220%20december%201503%22|access-date=21 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* אומבאקאנטער דאטום:
** [[לוקאס דוד]], פרוסישער היסטאריקער (געשטארבן [[1583]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Achremczy|first1=Stanisław|title=Warmia i Mazury: przewodnik ilustrowany|date=2008|publisher=Mazury|isbn=978-83-86565-71-9|page=206|url=https://books.google.com/books?id=4aShAAAAMAAJ&amp;q=%222001%22|access-date=21 June 2023|language=pl}}&lt;/ref&gt;
** [[ראבערט עסטיען]], פראנצויזישער דרוקער (געשטארבן [[1559]]).&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Cross|last2=Livingstone|title='Stephanus'|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780192802903.001.0001/acref-9780192802903-e-6525|website=Oxford University Press|access-date=21 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[סוזאנא הארנעבאלט]], ענגלישע קינסטלערין (געשטארבן ארום [[1554]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Clayton|first1=Ellen Creathorne|title=English Female Artists|date=1876|publisher=Tinsley brothers|isbn=978-0-7222-1714-6|page=6|url=https://books.google.com/books?id=cIZAAAAAYAAJ&amp;dq=Susannah+Hornebolt+%221503%22&amp;pg=PA6|access-date=21 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[לאקאנדולא]], לאקאן פון טאנדא (געשטארבן [[1589]]).
** [[שימאזו קאצוהיסא]], יאפאנישער אריסטאקראט (געשטארבן [[1573]]).&lt;ref&gt;{{cite book|title=人物物故大年表日本人編: 古代〜1945|date=December 2005|publisher=日外アソシエーツ|isbn=978-4-8169-1958-9|page=179|url=https://books.google.com/books?id=qRgQAQAAMAAJ&amp;q=%E5%B3%B6%E6%B4%A5%E5%8B%9D%E4%B9%85+%221503%22|access-date=21 June 2023|language=ja}}&lt;/ref&gt;
** [[טאמע דע סוזא]], פארטוגעזישער אריסטאקראט און דער ערשטער גענעראל גובערנאטאר פון [[בראַזיל|בראזיל]] (געשטארבן [[1573]] אדער [[1579]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Nóbrega|first1=Manuel da|title=Cartas do Brasil e mais Escritos|publisher=University of Coimbra|page=44|url=https://books.google.com/books?id=bisTnayr-wkC&amp;dq=Tom%C3%A9+de+Sousa+Rates+%221503%22&amp;pg=PA44|access-date=21 June 2023|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;
** [[טאמאס וויאט]], ענגלישער דיכטער און דיפלאמאט (געשטארבן [[1542]]).
* מסתמא – [[ניקאלאס בורבאן דער עלטערער]], פראנצויזישער דיכטער.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Cornell Studies in Classical Philology|issue=28|date=1946|publisher=Cornell University Press|page=84|url=https://books.google.com/books?id=KaMfAQAAMAAJ&amp;q=%22son%20of%20an%20iron%22|access-date=21 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;

== געשטארבן ==
[[טעקע:Pope_Alexander_Vi.jpg|רעכטס|קליין|145x145פיקס|[[פויפסט אלעקסאנדער דער זעקסטער]]]]
[[טעקע:Pedro_borbon_praying.jpg|רעכטס|קליין|151x151פיקס|[[פיער דער צווייטער, הערצאג פון בורבאן]]]]
[[טעקע:PiusIII.jpg|קליין|142x142פיקס|[[פויפסט פיוס דער דריטער]]]]
[[טעקע:George_the_Rich_of_bavaria.jpg|רעכטס|קליין|129x129פיקס|[[דזשארדזש, הערצאג פון בייערן]]]]

* [[20 יאנואר]] – [[לודמילא פון פאדעבראדי]], רעגענטין פון די הערצאגטימער ברעג און אלאווא (געבוירן [[1456]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Szczur|last2=Ożóg|last3=Jurek|title=Piastowie: leksykon biograficzny|date=1999|publisher=Wydawn. Literackie|isbn=978-83-08-02829-2|page=501|url=https://books.google.com/books?id=f6wjAQAAIAAJ&amp;q=20%20stycznia%201503|access-date=21 June 2023|language=pl}}&lt;/ref&gt;
* [[11 פעברואר]] – [[עליזאבעט פון יארק]], קעניגן פון [[הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד]] (געבוירן [[1466]]).
* [[23 פעברואר]] – [[אנאמאטשאריא]], אינדישער מיסטיקער און הייליקער קאמפאזיטאר (געבוירן [[1408]]).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Life and Times of Sri Tallapaka Annamacharya|url=http://www.svasa.org/annamacharya1.html|website=www.svasa.org|access-date=21 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[14 מערץ]] – [[פרידריך יאגעלאן]], פרימאט פון פוילן (געבוירן [[1468]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Nowakowska|first1=Natalia|title=Church, State and Dynasty in Renaissance Poland: The Career of Cardinal Fryderyk Jagiellon (1468-1503)|date=2007|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-5644-9|page=59|url=https://books.google.com/books?id=7pU0SSK4fTIC&amp;q=%2214+march%22|access-date=21 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[16 מערץ]] – [[עדוואַרד סטאָרי|עדווארד סטארי]], בישאף פון קארלייל און טשיטשעסטער.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Handbook of British chronology|date=1986|publisher=Royal Historical Society|location=London|isbn=978-0-86193-106-4|page=239|url=https://archive.org/details/handbookofbritis0000unse/page/238/mode/2up?q=%22edward+story%22|access-date=21 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[7 אפריל]] – [[סאָפיאַ פּאַלעאָלאָגינאַ|סאפיא פאלעאלאגינא]], ביזאנטינישע פרינצעסין און גראנד פרינצעסין פון מאסקווע (געבוירן [[1449]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Панова|first1=Татьяна Дмитриевна|title=Великая княгиня Софья Палеолог|date=2005|publisher=Бриз-К|isbn=978-5-88678-121-2|page=44|url=https://books.google.com/books?id=wNEiAQAAIAAJ&amp;q=%20%22%207%20%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8F%201503%22|access-date=21 June 2023|language=ru}}&lt;/ref&gt;
* [[20סטן מיי|20 מיי]] – [[לארענצא די פיערפראנצעסקא דע' מעדיטשי]], איטאליענישער פאטראן פון קונסט (געבוירן [[1463]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Menning|first1=Carol Bresnahan|title=Charity and State in Late Renaissance Italy: The Monte di Pieta of Florence|date=30 June 2019|publisher=Cornell University Press|isbn=978-1-5017-3720-6|page=117|url=https://books.google.com/books?id=s_6tDwAAQBAJ&amp;dq=Lorenzo+di+Pierfrancesco+de%27+Medici+%2220+may+1503%22&amp;pg=PA117|access-date=21 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[2 יוני]] – [[קלאַראַ גאָנזאַגאַ|קלארא גאנזאגא]], איטאליענישע אריסטאקראטין (געבוירן [[1464]]).&lt;ref&gt;{{cite book|title=L'Arte di verificare le date dei fatti storici delle inscrizioni delle cronache (etc.)|date=1832|publisher=Tipogr. Gattei|location=Venice|page=179|volume=10|url=https://books.google.com/books?id=0oRlAAAAcAAJ&amp;dq=Chiara+Gonzaga+%222+giugno+1503%22&amp;pg=PA179|access-date=21 June 2023|language=it}}&lt;/ref&gt;
* [[3 יולי]] – [[פּיער ד'אובוסאָן|פיער ד'אובוסאן]], גרויסער בעל מלאכה פון די [[ריטער פון ראָדאָס|ריטער פון ראדאס]] (געבוירן [[1423]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Vatin|first1=Nicolas|title=L'Ordre de Saint-Jean-de Jérusalem, l'Empire ottoman et la Méditerranée orientale entre les deux sièges de Rhodes, 1480-1522|date=1994|publisher=Peeters Publishers|isbn=978-90-6831-632-2|page=273|url=https://books.google.com/books?id=vZvEbqRgIhkC&amp;dq=Pierre+d%27Aubusson+%223+juillet+1503%22&amp;pg=PA273|access-date=22 June 2023|language=fr}}&lt;/ref&gt;
* [[12טן יולי|12 יולי]] – [[סאפיע פון מעקלענבורג]], הערצאגין פון מעקלענבורג און סאקסאניע (געבוירן [[1481]]).&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Rieffel|first=Von Franz|date=1906|title=Der Neue Cranach In Der Sammlung Des Stadelschen Kunstinstitutes|url=https://books.google.com/books?id=jSJbAAAAYAAJ&amp;q=%2212%20juli%201503%22|magazine=Zeitschrift für bildende kunst|page=271|publisher=E.A. Seemann.|access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[5 אויגוסט]] – [[רעגינאלד בריי]], בריטישער הויף מענטש (געבוירן [[1440]]).&lt;ref&gt;{{cite ODNB|title=Bray, Sir Reynold [Reginald]|url=https://www.oxforddnb.com/display/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-3295|year=2004|access-date=22 June 2023|language=en|doi=10.1093/ref:odnb/3295|last1=Condon|first1=M. M.}}&lt;/ref&gt;
* [[12 אויגוסט]] – [[אנע יאגעלאן, הערצאגין פון פאמעראניע]], פוילישע פרינצעסין (געבוירן [[1476]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ermisch|first1=Hubert|title=Neues Archiv für sächsische Geschichte und Altertumskunde|date=1898|publisher=H. Böhlaus|page=309|url=https://books.google.com/books?id=oTIPAAAAYAAJ&amp;dq=Anna+von+Polen+%2212+august+1503%22&amp;pg=RA1-PA309|access-date=22 June 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
* [[18 אויגוסט]] – [[פויפסט אלעקסאנדער דער זעקסטער]] (געבוירן [[1431]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Frieda|first1=Leonie|title=The deadly sisterhood : a story of women, power and intrigue in the Italian Renaissance, 1427-1527|date=2013|publisher=Phoenix|location=London|isbn=978-0-7538-2844-1|edition=Paperback|pages=153, 266}}&lt;/ref&gt;
* [[5טן סעפטעמבער|5 סעפטעמבער]] – [[מארגארעט פון האנאו מינצנבערג]], דייטשע אריסטאקראטין (געבוירן [[1471]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Suchier|first1=Reinhard|title=Festschrift des Hanauer Geschichtsvereins zu seiner fünfzigjährigen Jubelfeier am 27. August 1894|date=1894|publisher=Heydt|page=13|url=https://books.google.com/books?id=xns4eKVoLnkC&amp;dq=Margarete+von+Hanau-M%C3%BCnzenberg+5.+September+1503&amp;pg=PA13|access-date=22 June 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
* [[10טן אקטאבער|10 אקטאבער]] – [[פיער דער צווייטער, הערצאג פון בורבאן]] (געבוירן [[1438]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Prime|first1=Temple|title=Notes Relative to Certain Matters Connected with French History|date=1903|publisher=De Vinne Press|page=112|url=https://books.google.com/books?id=CW0-AQAAMAAJ&amp;dq=Pierre+II+de+Bourbon+%2210+octobre+1503%22&amp;pg=PA112|access-date=22 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[18טן אקטאבער|18 אקטאבער]] – [[פויפסט פיוס דער דריטער]] (געבוירן ארום [[1439]]).&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Pius III - pope|url=https://www.britannica.com/biography/Pius-III|journal=[[Encyclopedia Britannica]]|access-date=6 May 2018|first=Gita|last=Liesangthem|date=10 July 1998|publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]]}}&lt;/ref&gt;
* [[17טן נאוועמבער|17 נאוועמבער]] – [[באנא פון סאווויע]], הערצאגין פון סאווויע (געבוירן [[1449]]).&lt;ref&gt;{{cite web|title=BONA di Savoia, duchessa di Milano|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/bona-di-savoia-duchessa-di-milano_%28Dizionario-Biografico%29/|website=Treccani|access-date=22 June 2023|language=it-IT}}&lt;/ref&gt;
* [[23סטן נאוועמבער|23 נאוועמבער]] – [[מארגארעט פון יארק]], הערצאגין פון בורגונדיע, די פרוי פון [[טשארלס דער ערשטער, הערצאג פון בורגונדיע]] (געבוירן [[1446]]).&lt;ref&gt;{{cite ODNB|title=Margaret, duchess of Burgundy|url=https://www.oxforddnb.com/display/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-18051|year=2004|access-date=22 June 2023|language=en|doi=10.1093/ref:odnb/18051}}&lt;/ref&gt;
* [[1 דעצעמבער]] – [[דזשארדזש, הערצאג פון בייערן]] (געבוירן [[1455]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Silbernagl|first1=Isidor|title=Albrecht IV., der Weise, Herzog von Bayern, und seine Regierung: nach geschichtlichen Quellen verfasst|date=1857|publisher=Deschler|page=70|url=https://books.google.com/books?id=p2pBAAAAcAAJ&amp;dq=Georg+%221+dezember+1503%22&amp;pg=PA70|access-date=22 June 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
* [[14 דעצעמבער]] – [[שטען סטורע דער עלטערער]], רעגענט פון שוועדן (געבוירן [[1440]]).&lt;ref&gt;{{cite book|title=Nordisk familjebok|date=1918|volume=27|publisher=Nordisk familjebok Publishing Company|location=Stockholm|page=506|url=https://runeberg.org/nfcg/0285.html|access-date=22 June 2023|language=sv}}&lt;/ref&gt;
* [[28 דעצעמבער]] – [[פיערא די לארענצא דע' מעדיטשי]], פארטריבענער הערשער פון [[פירענצע|פלארענץ]], דערטרונקען (געבוירן [[1472]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Fiori|first1=F. Giacomo|title=Lorenzo il Magnifico|date=1937|publisher=Vallecchi|page=376|url=https://books.google.com/books?id=3_wNAQAAIAAJ&amp;q=%2228%20dicembre%201503%22|access-date=22 June 2023|language=it}}&lt;/ref&gt;
* אומבאקאנטער דאטום:
** [[ריטשארד אמעריקע]], ענגלישער סוחר און שטיצער פון [[דזשאן קאבאט]] (געבוירן [[1445]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Broome|first1=Rodney|title=The True Story of How America Got Its Name|date=September 2002|publisher=Fine Communications|isbn=978-1-56731-545-5|page=159|url=https://books.google.com/books?id=rxTx5APhXpcC&amp;q=died%20in%201503|access-date=22 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[אנאקאאנא]], קעניגן פון טאינא און דיכטערין (געבוירן [[1474]]).&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Kiernan|last2=Lemos|last3=Taylor|title=Genocidal Massacre in the Spanish Conquest of the Americas: Xaragua, Cholula, and Toxcatl (1503-1519)|url=https://livrepository.liverpool.ac.uk/3144836/1/Genocidal%20Massacre%20-%20CWHoG%202022%20-%20Pre-Printed%20Text.pdf|page=6|website=livrepository.liverpool.ac.uk|access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;

== רעפערענצן ==
{{ציוויל יאר פיסל|{{בלאטנאמען}}}}</text>
      <sha1>30k3vmj2og9sf7xroa03pkrc349nae2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>602966</id>
      <parentid>602965</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>וויליאמסבורגער</username>
        <id>62228</id>
      </contributor>
      <origin>602966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43233" sha1="60lv7wd3s6scbyqch2uihc7cok69e8o" xml:space="preserve">{{יאר אין אנדערע קאלענדארן}}
{{ציוויל יאר באשרייבונג|{{בלאטנאמען}}}}

== געשעענישן ==

=== יאנואר–מערץ ===

* [[20 יאנואר]] – [[סעווילא]], אין [[קאסטיל]], באקומט דאס אויסשליסלעכע רעכט צו האנדלען מיט דער [[נייער וועלט]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Cervantes|first1=Fernando|title=Conquistadores: A New History of Spanish Discovery and Conquest|date=14 September 2021|publisher=Penguin|isbn=978-1-101-98126-9|page=64|url=https://books.google.com/books?id=W4w8EAAAQBAJ&amp;dq=%2220+january+1503%22+seville+new+world&amp;pg=PA64|access-date=18 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[13 פעברואר]] – אין דעם [[קאמף פון בארלעטא]] באזיגן דרייצן איטאליענישע ריטער דרייצן [[פראַנקרייך|פראנצויזישע]] ריטער נעבן [[בארלעטא]].&lt;ref&gt;{{cite book|title=Historia del combattimento de' tredici Italiani con altrettanti Francesi, fatto in Puglia tra Andria e Quarati|date=1844|publisher=Gabriele Porcelli|location=Naples|page=5|url=https://archive.org/details/bub_gb_GoNycOwblO4C/page/n3/mode/2up?q=Tredici|access-date=18 June 2023|language=it}}&lt;/ref&gt;
* [[23 פעברואר]] – [[איטאַליענישע מלחמות פון 1499–1504|די דריטע איטאליענישע מלחמה]]: אין דער [[שלאכט פון רובא]] באזיגן די [[שפאניע|שפאנישע]] די [[פראנצויזן]] אין [[איטאליע]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Prescott|first1=William Hickling|title=History of the reign of Ferdinand and Isabella, the Catholic|date=1859|publisher=Phillips, Sampson, &amp; Co.|location=Boston|pages=56–57|url=https://archive.org/details/historyreignfer05unkngoog/page/56/mode/2up?q=23|access-date=19 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[15 מערץ]] – דער פארטוגעזישער אויספארשער [[וואשקו דא גאמא|וואסקא דא גאמא]] און די שיפן פון זיין אינדיע עקספעדיציע ווערן די ערשטע אייראפעער וואס זעען די אינזלען פון די [[סיישעל]]. דער שיפער טאמע לאפעש פארצייכנט די אנטדעקונג פון דעם אינזל וואס וועט שפעטער ווערן באקאנט ווי [[סילועט אינזל]].

=== אפריל–יוני ===
[[טעקע:LocationCaymanIslands.png|קליין|[[10טן מיי]]: [[קריסטאפער קאלאמבוס]] קומט אן צו די [[קיימאן אינזלען]]]]
[[טעקע:Coronación_de_Moctezuma_II,_en_el_folio_152.png|קליין|250x250פיקס|24סטן מיי: די קרוינונג פון [[מאקטעסומא דער צווייטער]] אלס אזטעקישער הערשער אין טענאטשטיטלאן]]

* [[2 אפריל]] – דאס [[קעניגריייך פון קאטשין]], (וואס ווערט געפירט דורך דעם ראדזשא [[אוני ראמאן קויל דער צווייטער]]), מיט פארטוגעזישער שטיצע, ווערט באפאלן דורך 50,000 נאיר קעמפער פון דעם [[זאמארין פון קאליקוט]]. דער געגנט געפינט זיך היינט אין דער אינדישער שטאט [[קעראַלאַ|קעראלא]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Menon|first1=T. Madhava Menon|title=A Handbook of Kerala|date=2000|publisher=International School of Dravidian Linguistics|isbn=978-81-85692-27-2|page=151|url=https://books.google.com/books?id=FltwAAAAMAAJ&amp;q=%22april%201503%22|access-date=19 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[21 אפריל]] – די דריטע איטאליענישע מלחמה: אין דער [[שלאכט פון סעמינארא]] באזיגן די שפאנישע טרופן אונטער [[פערנאנדא דע אנדראדע דע לאס מאריניאס]] די פראנצויזישע טרופן אונטער [[בערנארד סטוארט, דער פערטער לארד פון אביני]], וועלכער ווערט גענומען אין געפענגעניש.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Almirante|first1=José|title=Bosquejo de la historia militar de España: hasta fines del siglo XVIII|date=1923|volume=1|publisher=Sucesores de Rivadeneyra|url=https://books.google.com/books?id=qU5YAAAAcAAJ&amp;q=%2221%20de%20abril%20de%201503%22|access-date=19 June 2023|language=es}}&lt;/ref&gt;
* [[28 אפריל]] – די דריטע איטאליענישע מלחמה: אין דער [[שלאכט פון טשעריניאלא]] באזיגן די שפאנישע טרופן אונטער [[גאנזאלא פערנאנדעז דע קארדאבא]] די פראנצויזן אונטער [[לוי ד'ארמאניאק, הערצאג פון נעמור]]. דער פראנצויזישער קאמאנדיר ווערט אומגעברענגט. די שלאכט ווערט באטראכט ווי איינע פון די ערשטע מלחמות וואס איז געווונען געווארן מיט קליינע פייערגעווער.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Hans Delbrück|title=History of the art of war within the framework of political history|url=https://books.google.com/books?id=1oEpAQAAIAAJ|year=1985|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-8371-6365-9|page=73|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[10טן מיי|10 מיי]] – [[קריסטאפער קאלאמבוס]] אנטדעקט די [[קיימאן אינזלען]] און גיט זיי דעם נאמען ''Las Tortugas'', צוליב די פילע ים [[טשערעפאכע|טשערעפאכעס]]&lt;nowiki/&gt;וואס געפינען זיך דארט.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Our History|url=https://www.gov.ky/history|website=Cayman Islands Government|access-date=19 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[13טן מיי|13 מיי]] – [[נאפאלי]] ווערט איינגענומען דורך די [[שפאניע|שפאנישע]].
* [[20סטן מיי|20 מיי]] – דער אינזל [[אסענשאן]] ווערט צום ערשטן מאל געזען דורך דעם פארטוגעזישן אדמיראל [[אפאנסא דע אלבוקערקווע]].&lt;ref&gt;{{cite web|work=Mysterra Magazine|title=Ascension History|url=http://www.mysterra.org/webmag/ascension-island/history.html|access-date=2011-12-09|archive-date=June 13, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170613222039/http://www.mysterra.org/webmag/ascension-island/history.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[24 מיי]] – [[מאָקטעסומאַ דער צווייטער|מאקטעסומא דער צווייטער]] ווערט געקרוינט אלס דער הערשער פון דער [[אַזטעקישער אימפּעריע|אזטעקישער אימפעריע]] אין דער הויפטשטאט [[טענאָטשטיטלאַן|טענאטשטיטלאן]], אויפן ארט פון היינטיגן [[מעקסיקע שטאט|מעקסיקא סיטי]] .&lt;ref&gt;[http://cdigital.dgb.uanl.mx/la/1080012502_C/1080012503_T2/1080012503_MA.PDF &quot;Account of Fernando de Alva Ixtlilxóchitl&quot;], in ''Obras históricas'', Volume 2, ed. by Alfredo Chavero (Oficina de la Secretaría de Fomento Mexicano)&lt;/ref&gt;
* [[28סטן מיי|28 מיי]] – דער קעניג [[דשעקאב דער פערטער פון סקאטלאנד]] און [[מארגארעט טודאר]] פון [[ענגלאנד]] ווערן פארהייראט לויטן אפמאך פון אייביגן שלום, דורך א פויפסטלעכער באפעל פון [[פויפסט אלעקסאנדער דער זעקסטער]].
* [[21 יוני]] – [[מוראד]], דער לעצטער סולטאן פון [[אק קויונלו]], קעמפט קעגן דעם פערסישן קעניג [[איסמאיל דער ערשטער]] נעבן [[האמאדאן]]. ער ליידט שווערע פארלוסטן, אריינגערעכנט זיין קאמאנדיר גוזעל אהמאד.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Sarwar|first1=Ghulam|title=History of Shah Isma'il Safawi|date=1939|location=Aligarh|page=45|url=https://archive.org/details/HistoryOfShahIsmailSafawi-GhulamSarwar/page/n53/mode/2up?q=ahmad|access-date=19 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[23 יוני]] – פארשטייער פון [[הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד]] און [[קעניגן איזאבעלא פון קאסטיליע|קעניגן איזאבעלא פון שפאניע]] שרייבן אונטער אן אפמאך צו פארהייראטן דעם צוועלף יאריגן [[הענרי דער אכטער פון ענגלאנד|הענרי, פרינץ פון וואלעס]], מיט [[קאטערינע פון אראגאן]], די אלמנה פון זיין ברודער [[ארטור, פרינץ פון וועלס]].&lt;ref&gt;J. J. Scarisbrick, ''Henry VIII'' (Yale University Press, 1997) p. 8&lt;/ref&gt;
* [[25 יוני]] – נאך דעם ווי א שטורעם שעדיקט זיינע שיפן, מוז [[קריסטאפער קאלאמבוס]] מיט זיינע 230 מענטשן ארויפפארן אויפן ברעג פון [[דזשאמייקע]]. זיי בלייבן דארט געשטראנדעט במשך פון די קומענדיקע זעקס חדשים.&lt;ref&gt;Lawrence Bergreen, ''Columbus: The Four Voyages, 1493–1504'' (Penguin, 2011) pp.330-332&lt;/ref&gt;

=== יולי–סעפטעמבער ===

* [[23 יולי]] – לויט די חשבונות פון די פלאנעטן באוועגונגען, גייט [[פלוטאן|פלוטא]] ארויס פון דער ארביט פון [[נעפטון]] און בלייבט אינדרויסן דערפון במשך פון 233 יאר.
* [[30 יולי]] – דער אינזל [[סאנט העלענע|סט העלענע]] ווערט צום ערשטן מאל דערזען דורך שיפן פון דער פארטוגעזישער עקספעדיציע אונטער [[עשטעוואא דא גאמא]].&lt;ref&gt;{{cite journal|first=A. H.|last=Schulenburg|title=The discovery of St Helena: the search continues|journal=Wirebird: The Journal of the Friends of St Helena|volume=24|date=Spring 2002|pages=13–19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Duarte|last=Leite|title=História dos Descobrimentos|volume=II|location=Lisbon|publisher=Edições Cosmos|year=1960|page=206}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Fracanzio|last=da Montalboddo|title=Paesi Nuovamente Retovati &amp; Nuovo Mondo da Alberico Vesputio Fiorentino Intitulato|location=Venice|year=1507}}&lt;/ref&gt;
* [[8טן אויגוסט|8 אויגוסט]] – [[דשעקאב דער פערטער פון סקאטלאנד]] הייראט [[מארגארעט טודאר]], די טאכטער פון [[הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד]], אין [[האלירוד אבי]] אין [[עדינבורג]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ring|first1=Morgan|title=So High a Blood: The Story of Margaret Douglas, the Tudor That Time Forgot|date=25 April 2017|publisher=Bloomsbury Publishing USA|isbn=978-1-63286-607-3|url=https://books.google.com/books?id=vIc6DgAAQBAJ&amp;dq=%228+august+1503%22+margaret+holyrood&amp;pg=PT18|access-date=19 June 2023|quote=On 8 August 1503, Margaret was led to the abbey church of Holyrood, a Gothic monastery that James had transformed into a palace. Sitting at the base of Arthur's seat, Holyrood offered Margaret new apartments, extensive gardens and respite from the noise of the city. There, she and James were married and Margaret was crowned.|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[18 אויגוסט]] – [[פויפסט אלעקסאנדער דער זעקסטער]] שטארבט נאך אן הערשאפט פון עלף יאר. א גרויסע צאל קארדינאלן ווערט גערופן קיין רוים צו באטייליקן זיך אין א נייער פויפסט וואל.
* [[20 אויגוסט]] – דער אפמאך צווישן [[וולאדיסלאוו דער צווייטער פון אונגערן]] און [[באיעזיד דער צווייטער]] גייט אריין אין קראפט. דער אפמאך באגרענעצט די מלחמות ביים אונגעריש אטאמאנישער גרענעץ. אויך [[סטעפאן דער דריטער פון מאלדאווע]] נעמט אנטייל אינעם אפמאך; מאלדאוועס זעלבסטשטענדיקייט ווערט אבער אפהענגיג און דער צאלונג פון אן יערלעכן שטייער צו דער [[אטאמאנישע אימפעריע|אטאמאנישער אימפעריע]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pálosfalvi|first1=Tamás|title=From Nicopolis to Mohács: A History of Ottoman-Hungarian Warfare, 1389-1526|date=20 September 2018|page=321|publisher=Brill|isbn=978-90-04-37565-9|url=https://brill.com/display/title/37925?language=en|access-date=19 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[22 סעפטעמבער]] – פראנצעסקא פיקאלאמיני, דער ארכיבישאף פון סיענא, ווערט אויסגעוויילט ווי פויפסט נאך דעם ווי די קארדינאלן קענען זיך נישט פאראייניגן אויף א קאנדידאט. ער נעמט אן דעם נאמען [[פויפסט פיוס דער דריטער]], אבער זיין הערשאפט דויערט בלויז 26 טעג.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Frieda|first1=Leonie|title=The deadly sisterhood : a story of women, power and intrigue in the Italian Renaissance, 1427-1527|date=2013|publisher=Phoenix|location=London|isbn=978-0-7538-2844-1|edition=Paperback|pages=275–276}}&lt;/ref&gt;

=== אקטאבער–דעצעמבער ===
[[טעקע:Mona_Lisa_detail_eyes.jpg|קליין|אין אקטאבער הייבט זיך אן די ארבעט אויף דער ''[[מאנא ליסע]]'']]

* אקטאבער – די ערשטע באקאנטע דערמאנונג פון [[לעאנארדא דא ווינטשי|לעאנארדא דא ווינטשיס]] ארבעט אויף א פארטרעט פון [[ליסא דעל דזשאקאנדא]], מסתמא דער ''[[מאנא ליסע]]'', אין [[פירענצע|פלארענץ]].&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Smith|first=Webster|title=Observations on the Mona Lisa Landscape|journal=The Art Bulletin|date=June 1985|volume=67|issue=2|pages=183–199|doi=10.1080/00043079.1985.10788256|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00043079.1985.10788256|access-date=2023-06-20|language=en|issn=0004-3079|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mona Lisa – Heidelberg discovery confirms identity|url=http://www.ub.uni-heidelberg.de/Englisch/news/monalisa.html|publisher=University Library, University of Heidelberg|access-date=2025-05-09|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110508121954/http://www.ub.uni-heidelberg.de/Englisch/news/monalisa.html|archive-date=2011-05-08|via=Wayback Machine}}&lt;/ref&gt;
* [[1 אקטאבער]] – דער פעסטונג [[פאָרט עמאַנועל|פארט עמאנועל]] ווערט באקריווט אין [[קאטשי]], נאך דעם ווי [[אפאנסא דע אלבוקערקווע]] באקומט דערלויבעניש צו בויען זי. זי ווערט באטראכט ווי די ערשטע אייראפעאישע פעסטונג אין אינדיע און די ערשטע פארטוגעזישע פעסטונג דארט.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Logan|first1=William|title=Malabar Manual, Vol. 1|date=1887|publisher=Madras Government Press|location=Madras|isbn=978-81-206-0446-9|pages=309–310|url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/308/mode/2up?q=firs|access-date=20 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[18 אקטאבער]] – [[פויפסט פיוס דער דריטער]] שטארבט ווייניגער ווי פיר וואכן נאך זיין אויסוואל, וואס ברענגט צו א צווייטער פויפסט וואל אין דעם זעלבן יאר.&lt;ref name=&quot;pap&quot;&gt;{{cite book|last1=Pastor|last2=Antrobus|title=The History Of The Popes, From The Close Of The Middle Ages, Drawn From The Secret Archives Of The Vatican And Other Original Sources, Volume 6|date=1902|publisher=B. Herder|location=St. Louis|url=https://archive.org/details/TheHistoryOfThePopesV6/page/205/mode/2up?q=november|access-date=19 June 2023}}&lt;/ref&gt;
*
* [[1 נאוועמבער]] – דער קארדינאל [[דזשוליאנא דעלא ראווערע]] ווערט אויסגעוויילט ווי דער 216טער רוימיש קאטוילישער [[פויבסט|פויפסט]] און נעמט אן דעם נאמען [[פויפסט יוליוס דער צווייטער]].&lt;ref name=&quot;pap&quot; /&gt; ער הערשט ביז זיין טויט אין 1513.&lt;ref name=&quot;pl&quot;&gt;{{cite book|last1=Baumgartner|first1=Frederic J.|title=Behind locked doors : a history of the Papal elections|date=2003|publisher=Palgrave Macmillan|location=New York|isbn=978-0-312-29463-2|url=https://archive.org/details/behindlockeddoor00fred/page/89/mode/2up?q=fifteen|access-date=19 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[11 נאוועמבער]] – [[בערנארד סטוארט, דער פערטער לארד פון אביני]], וואס איז געווען א פראנצויזישער קאמאנדיר און מלחמה געפאנגענער זינט דער שלאכט פון סעמינארא, ווערט באפרייט פון [[קאסטעל נואווא]] אין [[נאפאלי]] נאכן דערגרייכן א וואפנשטילשטאנד צווישן פראנקרייך און שפאניע.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Cust|first1=Lady Elizabeth|title=Some Account of the Stuarts of Aubigny, in France: 1422-1672|date=1891|publisher=Chiswick Press|page=37|url=https://books.google.com/books?id=XzXwr3-q3DAC&amp;dq=11+dAubigny+1503+dAubigny+castel+nuovo&amp;pg=PA37|access-date=20 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[29 נאוועמבער]] – [[פויפסט יוליוס דער צווייטער]] נעמט אריין פיר נייע מיטגלידער אינעם קארדינאל קאלעגיע, צווישן זיי צוויי פון זיין משפחה.&lt;ref name=&quot;pap&quot; /&gt; ביזן סוף פון זיין לעבן וועט ער נאמינירן 27 קארדינאלן.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Cardinals of the Holy Roman Church - Cardinals of the 16th Century|url=https://cardinals.fiu.edu/consistories-xvi.htm#JuliusII|website=cardinals.fiu.edu|access-date=20 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[29 דעצעמבער]] – די דריטע איטאליענישע מלחמה: אין דער [[שלאכט פון גאריליאנא]] נעבן [[גאעטא]] באזיגן די שפאנישע טרופן אונטער [[גאנזאלא פערנאנדעז דע קארדאבא]] אן ארמיי פון פראנצויזישע און איטאליענישע מערסענארן. די פראנצויזישע ליידן בערך 4,000 קרבנות און ציען זיך צוריק קיין גאעטא.

=== אומבאקאנטער דאטום ===

* [[מאריאטא אלבערטינעללי]] מאלט דאס בילד ''[[:טעקע:Albertinelli Visitation.jpg|די באזוך]]'' .&lt;ref&gt;{{cite web|title=Watercolour - Copy after The Visitation (The meeting of Mary and Elizabeth), Mariotto Albertinelli in the Uffizi (Florence)|url=http://m.vam.ac.uk/collections/item/O205946/copy-after-the-visitation-the-watercolour-albertinelli-mariotto-di/|website=m.vam.ac.uk|year=1869|access-date=6 May 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[היעראנימוס באש]] ארבעט אויף זיין דרייטייליקן בילד ''[[דער גארטן פון ערדישע פארגעניגנס]]''. אנדערע מקורות שטעלן זיין שאפונג אין די יארן 1490–1510.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jardín de las delicias, El [El Bosco]|url=https://www.museodelprado.es/aprende/enciclopedia/voz/jardin-de-las-delicias-el-el-bosco/578702d4-4420-4e97-8518-8363a1fc2c9e|website=www.museodelprado.es|access-date=20 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* פון דעם יאר ביז [[1660]] וועלן אריינקומען אינעם פארט פון [[סעווילא|סעוויליע]] זעכצן מיליאן קילאגראם זילבער און 185,000 קילאגראם גאלד.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Elliott|first1=John Huxtable|title=Imperial Spain, 1469-1716|date=1963|publisher=New American Library|location=New York|page=180|url=https://archive.org/details/imperialspain14600elli/page/180/mode/2up?q=1503|access-date=20 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* דער שפאנישער אויספארשער [[וואן דע בערמודעס]] אנטדעקט דעם אינזל [[בערמודע]].

== געבוירן ==
[[טעקע:Hans_Maler_-_Queen_Anne_of_Hungary_and_Bohemia_-_WGA13895.jpg|רעכטס|קליין|147x147פיקס|[[אנע פון באהעמיע און אונגערן|קעניגן אנע פון באהעמיע און אונגערן]]]]
[[טעקע:La_emperatriz_Isabel_de_Portugal,_por_Tiziano.jpg|רעכטס|קליין|133x133פיקס|קעניגן [[יסאַבעלאַ פון פּאָרטוגאַל|יסאבעלא פון פארטוגאל]]]]

* [[3 יאנואר]] – [[אל מוטאהאר]], אימאם פון דער זייאידישער מלוכה אין [[תימן]] (געשטארבן [[1572]])
* [[11 יאנואר]] – פארמידזשאנינא (דזשיראלאמא פראנצעסקא מאריא מאצאלא), איטאליענישער קינסטלער (געשטארבן [[1540]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Vasari|first1=Giorgio|title=Le vite de' più eccellenti pittori, scultori ed architetti: 2,1|date=1848|publisher=Batelli|page=487|url=https://books.google.com/books?id=17M-AAAAcAAJ&amp;dq=Parmigianino+%2211+gennaio+1503%22&amp;pg=PA487|access-date=20 June 2023|language=it}}&lt;/ref&gt;
* [[18 יאנואר]] – [[יאאכים פון מינסטערבערג אעלס]], הערצאג פון מינסטערבערג און אעלס און בישאף פון בראנדענבורג (געשטארבן [[1562]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Hartmann|first1=Franz|title=Geschichte der Stadt Münsterberg in Schlesien von ihrer Gründung bis zur Gegenwart|date=1907|publisher=Münsterberger zeitung|page=131|url=https://books.google.com/books?id=UUkxAAAAYAAJ&amp;dq=Joachim+von+M%C3%BCnsterberg+%2218+januar+1503%22&amp;pg=PA131|access-date=20 June 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
* [[10טן מערץ]] – [[פערדינאנד דער ערשטער, קייסער פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע|פערדינאנד דער ערשטער]], קייסער פון דער [[הייליגע רוימישע אימפעריע|הייליגער רוימישער אימפעריע]] (געשטארבן [[1564]])
* [[11טן מערץ|11 מערץ]] – [[דזשארדזש הארפער]], ענגלישער פאליטיקער (געשטארבן [[1558]]).&lt;ref&gt;{{cite web|title=HARPER, George (1503-58)|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/harper-george-1503-58|website=www.historyofparliamentonline.org|access-date=20 June 2023|archive-date=June 20, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620225634/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/harper-george-1503-58|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[22 מערץ]] – [[אנטאניא פראנצעסקא גראציני]], איטאליענישער שרייבער (געשטארבן [[1584]]).&lt;ref&gt;{{cite web|title=GRAZZINI, Anton Francesco|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/anton-francesco-grazzini_(Enciclopedia-Italiana)/|website=Treccani|access-date=20 June 2023|language=it-IT}}&lt;/ref&gt;
* [[6 אפריל]] – [[יעקאב מיצילוס]], דייטשער הומאניסט (געשטארבן [[1558]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Classen|first1=Johannes|title=Jacob Micyllus|date=1859|publisher=Verlag f. Kunst u. Wissenschaft|page=1|url=https://books.google.com/books?id=0yHWXsCF60EC&amp;q=%226%20april%201503%22|access-date=20 June 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
* [[18 אפריל]] – [[הענרי דער צווייטער פון נאווארא]], קעניג פון [[נאווארא]] (געשטארבן [[1555]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Burgo|first1=Jaime ignacio del|title=Navarra en la Historia|date=21 January 2018|publisher=Editorial Almuzara|chapter=Bajo el chantaje de la Justicia Francesa|quote=On April 25, 1503, the infant Enrique was born in Sangüesa, who carried the title of Prince of Viana until the death of Queen Catalina (1517).|isbn=978-84-17229-92-4|chapter-url=https://books.google.com/books?id=vc1dDwAAQBAJ&amp;dq=Enrique+II+de+Navarra+%2225+de+abril+de+1503%22&amp;pg=PT94|access-date=20 June 2023|language=es}}&lt;/ref&gt;
* [[1טן מיי|1 מיי]] – [[טשעליא סעקאנדא קוריאנע]], איטאליענישער הומאניסט (געשטארבן [[1569]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Mainwaringe|last2=Curione|title=Caelius Secundus Curio: His Historie of the Warr of Malta : Folger Ms. V.a. 508 (formerly Ms. Add. 588)|date=2007|publisher=Arizona Center for Medieval and Renaissance Studies|isbn=978-0-86698-387-7|page=19|url=https://books.google.com/books?id=gIFoAAAAMAAJ&amp;q=Celio+Secondo+Curione+%221+may+1503%22|access-date=20 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[1 יוני]] – [[ווילהעלם פון גרומבאך]], דייטשער אווענטוריר (געשטארבן [[1567]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ortloff|first1=Friedrich|title=Geschichte der grumbachischen händel|date=1868|publisher=F. Frommann|page=4|url=https://books.google.com/books?id=9dMPAAAAYAAJ&amp;dq=Wilhelm+von+Grumbach+%221+juni+1503%22&amp;pg=PA2|access-date=20 June 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
* [[28 יוני]] – [[דזשיאוואני דעלא קאסא]], איטאליענישער דיכטער (געשטארבן [[1556]]).&lt;ref&gt;{{cite web|title=DELLA CASA, Giovanni|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-della-casa_(Dizionario-Biografico)/|website=Treccani|access-date=20 June 2023|language=it-IT}}&lt;/ref&gt;
* [[30 יוני]] – [[יאהאן פרידריך דער ערשטער, קורפירשט פון סאקסאניע]] (געשטארבן [[1554]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Mentz|first1=Georg|title=Johann Friedrich der Grossmütige 1503-1554|date=1903|publisher=G. Fischer|location=Jena|page=2|url=https://books.google.com/books?id=tmsOAQAAIAAJ&amp;dq=Johann+Friedrich+I.+%2230+juni+1503%22&amp;pg=PA2|access-date=21 June 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
* [[23 יולי]] – [[אנע פון באהעמיע און אונגערן]], קעניגן פון די רוימער, באהעמיע און אונגערן (געשטארבן [[1547]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kohler|first1=Alfred|title=Ferdinand I., 1503-1564: Fürst, König und Kaiser|date=2003|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-50278-1|page=96|url=https://books.google.com/books?id=1cVR2wbob0AC&amp;dq=Anna+von+B%C3%B6hmen+%2223+juli+1503%22&amp;pg=PA96|access-date=21 June 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
* [[12 אויגוסט]] – [[קריסטיאן דער דריטער פון דענמארק און נארוועגיע]] (געשטארבן [[1559]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Bricka|first1=Carl Frederik|title=Dansk biografisk Lexikon|volume=3|date=1889|publisher=F. Hegel &amp; Søn|page=490|location=Copenhagen|url=https://runeberg.org/dbl/3/0492.html|access-date=21 June 2023|language=da}}&lt;/ref&gt;
* [[10 סעפטעמבער]] – [[עליזאבעט פון העסען]], קאנטעסע פון דער פפאלץ צווייבריקן סימערן (געשטארבן [[1563]]).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Simmern, Elisabeth Pfalzgräfin von|url=https://www.lagis-hessen.de/pnd/134247604|website=lagis-hessen.de|access-date=20 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[4טן אקטאבער|4 אקטאבער]] – [[איזאבעלא פון פארטוגאל]], קעניגן פון שפאניע (געשטארבן [[1539]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Bietenholz|first1=Peter G.|last2=Deutscher|first2=Thomas Brian|title=Contemporaries of Erasmus: A Biographical Register of the Renaissance and Reformation|date=2003|publisher=University of Toronto Press|isbn=9780802085771|page=227|url=https://books.google.com/books?id=hruQ386SfFcC&amp;pg=RA1-PA227|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[12טן נאוועמבער|12 נאוועמבער]] – [[פיליפ, הערצאג פון דער פפאלץ נײבורג]] (געשטארבן [[1548]]).&lt;ref&gt;{{cite book|title=Allgemeine deutsche Biographie|volume=3|date=1888|publisher=Duncker &amp; Humblot|location=Leipzig|page=18|url=https://books.google.com/books?id=lWpKAQAAIAAJ&amp;dq=Philipp+%2212+november+1503%22&amp;pg=PA18|access-date=21 June 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
* [[17טן נאוועמבער|17 נאוועמבער]] – [[אניאלא די קאזימא]], איטאליענישער קינסטלער און דיכטער (געשטארבן [[1572]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Furno|first1=Albertina|title=La vita e le rime di Angiolo Bronzino: studio|date=1902|publisher=Lito-tipografia G. Flori|location=Pistoia|page=39|url=https://books.google.com/books?id=_CorAAAAYAAJ&amp;dq=Bronzino+%2217+novembre+1503%22&amp;pg=PA39|access-date=21 June 2023|language=it}}&lt;/ref&gt;
* [[19טן נאוועמבער|19 נאוועמבער]] – [[פיער לואיגי פארנעזע, הערצאג פון פארמא]] (געשטארבן [[1547]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Monod|last2=Bémont|last3=Charléty|last4=Renouvin|title=Revue historique|date=1901|volume=77|publisher=Librairie G. Bailleère|page=249|url=https://books.google.com/books?id=6LAFAAAAIAAJ&amp;dq=Pier+Luigi+Farnese+%2219+novembre+1503%22&amp;pg=PA249|access-date=21 June 2023|language=fr}}&lt;/ref&gt;
* [[14 דעצעמבער]] – נאסטראדאמוס (מישעל דע נאטרע דאם), פראנצויזישער דאקטער און שרייבער, באקאנט מיט זיין ווערק ''Les Propheties'' (געשטארבן [[1566]]).&lt;ref&gt;{{cite book|author=Nostradamus|title=Complete Prophecies of Nostradamus|url=https://books.google.com/books?id=LVaWbAJWc9wC&amp;pg=PR11|year=1999|publisher=Wordsworth Editions|isbn=978-1-84022-301-9|pages=11|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[20 דעצעמבער]] – [[קאזימא בארטאלי]], איטאליענישער דיפלאמאט און שרייבער (געשטארבן [[1572]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Bryce|first1=Judith|title=Cosimo Bartoli (1503-1572): The Career of a Florentine Polymath|date=1983|publisher=Librairie Droz|isbn=978-2-600-03102-8|url=https://books.google.com/books?id=qH1o7_2CGuEC&amp;q=%3D%2220%20december%201503%22|access-date=21 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* אומבאקאנטער דאטום:
** [[לוקאס דוד]], פרוסישער היסטאריקער (געשטארבן [[1583]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Achremczy|first1=Stanisław|title=Warmia i Mazury: przewodnik ilustrowany|date=2008|publisher=Mazury|isbn=978-83-86565-71-9|page=206|url=https://books.google.com/books?id=4aShAAAAMAAJ&amp;q=%222001%22|access-date=21 June 2023|language=pl}}&lt;/ref&gt;
** [[ראבערט עסטיען]], פראנצויזישער דרוקער (געשטארבן [[1559]]).&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Cross|last2=Livingstone|title='Stephanus'|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780192802903.001.0001/acref-9780192802903-e-6525|website=Oxford University Press|access-date=21 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[סוזאנא הארנעבאלט]], ענגלישע קינסטלערין (געשטארבן ארום [[1554]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Clayton|first1=Ellen Creathorne|title=English Female Artists|date=1876|publisher=Tinsley brothers|isbn=978-0-7222-1714-6|page=6|url=https://books.google.com/books?id=cIZAAAAAYAAJ&amp;dq=Susannah+Hornebolt+%221503%22&amp;pg=PA6|access-date=21 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[לאקאנדולא]], לאקאן פון טאנדא (געשטארבן [[1589]]).
** [[שימאזו קאצוהיסא]], יאפאנישער אריסטאקראט (געשטארבן [[1573]]).&lt;ref&gt;{{cite book|title=人物物故大年表日本人編: 古代〜1945|date=December 2005|publisher=日外アソシエーツ|isbn=978-4-8169-1958-9|page=179|url=https://books.google.com/books?id=qRgQAQAAMAAJ&amp;q=%E5%B3%B6%E6%B4%A5%E5%8B%9D%E4%B9%85+%221503%22|access-date=21 June 2023|language=ja}}&lt;/ref&gt;
** [[טאמע דע סוזא]], פארטוגעזישער אריסטאקראט און דער ערשטער גענעראל גובערנאטאר פון [[בראַזיל|בראזיל]] (געשטארבן [[1573]] אדער [[1579]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Nóbrega|first1=Manuel da|title=Cartas do Brasil e mais Escritos|publisher=University of Coimbra|page=44|url=https://books.google.com/books?id=bisTnayr-wkC&amp;dq=Tom%C3%A9+de+Sousa+Rates+%221503%22&amp;pg=PA44|access-date=21 June 2023|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;
** [[טאמאס וויאט]], ענגלישער דיכטער און דיפלאמאט (געשטארבן [[1542]]).
* מסתמא – [[ניקאלאס בורבאן דער עלטערער]], פראנצויזישער דיכטער.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Cornell Studies in Classical Philology|issue=28|date=1946|publisher=Cornell University Press|page=84|url=https://books.google.com/books?id=KaMfAQAAMAAJ&amp;q=%22son%20of%20an%20iron%22|access-date=21 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;

== געשטארבן ==
[[טעקע:Pope_Alexander_Vi.jpg|רעכטס|קליין|145x145פיקס|[[פויפסט אלעקסאנדער דער זעקסטער]]]]
[[טעקע:Pedro_borbon_praying.jpg|רעכטס|קליין|151x151פיקס|[[פיער דער צווייטער, הערצאג פון בורבאן]]]]
[[טעקע:PiusIII.jpg|קליין|142x142פיקס|[[פויפסט פיוס דער דריטער]]]]
[[טעקע:George_the_Rich_of_bavaria.jpg|רעכטס|קליין|129x129פיקס|[[דזשארדזש, הערצאג פון בייערן]]]]

* [[20 יאנואר]] – [[לודמילא פון פאדעבראדי]], רעגענטין פון די הערצאגטימער ברעג און אלאווא (געבוירן [[1456]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Szczur|last2=Ożóg|last3=Jurek|title=Piastowie: leksykon biograficzny|date=1999|publisher=Wydawn. Literackie|isbn=978-83-08-02829-2|page=501|url=https://books.google.com/books?id=f6wjAQAAIAAJ&amp;q=20%20stycznia%201503|access-date=21 June 2023|language=pl}}&lt;/ref&gt;
* [[11 פעברואר]] – [[עליזאבעט פון יארק]], קעניגן פון [[הענרי דער זיבעטער פון ענגלאנד]] (געבוירן [[1466]]).
* [[23 פעברואר]] – [[אנאמאטשאריא]], אינדישער מיסטיקער און הייליקער קאמפאזיטאר (געבוירן [[1408]]).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Life and Times of Sri Tallapaka Annamacharya|url=http://www.svasa.org/annamacharya1.html|website=www.svasa.org|access-date=21 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[14 מערץ]] – [[פרידריך יאגעלאן]], פרימאט פון פוילן (געבוירן [[1468]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Nowakowska|first1=Natalia|title=Church, State and Dynasty in Renaissance Poland: The Career of Cardinal Fryderyk Jagiellon (1468-1503)|date=2007|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-5644-9|page=59|url=https://books.google.com/books?id=7pU0SSK4fTIC&amp;q=%2214+march%22|access-date=21 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[16 מערץ]] – [[עדוואַרד סטאָרי|עדווארד סטארי]], בישאף פון קארלייל און טשיטשעסטער.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Handbook of British chronology|date=1986|publisher=Royal Historical Society|location=London|isbn=978-0-86193-106-4|page=239|url=https://archive.org/details/handbookofbritis0000unse/page/238/mode/2up?q=%22edward+story%22|access-date=21 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[7 אפריל]] – [[סאָפיאַ פּאַלעאָלאָגינאַ|סאפיא פאלעאלאגינא]], ביזאנטינישע פרינצעסין און גראנד פרינצעסין פון מאסקווע (געבוירן [[1449]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Панова|first1=Татьяна Дмитриевна|title=Великая княгиня Софья Палеолог|date=2005|publisher=Бриз-К|isbn=978-5-88678-121-2|page=44|url=https://books.google.com/books?id=wNEiAQAAIAAJ&amp;q=%20%22%207%20%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8F%201503%22|access-date=21 June 2023|language=ru}}&lt;/ref&gt;
* [[20סטן מיי|20 מיי]] – [[לארענצא די פיערפראנצעסקא דע' מעדיטשי]], איטאליענישער פאטראן פון קונסט (געבוירן [[1463]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Menning|first1=Carol Bresnahan|title=Charity and State in Late Renaissance Italy: The Monte di Pieta of Florence|date=30 June 2019|publisher=Cornell University Press|isbn=978-1-5017-3720-6|page=117|url=https://books.google.com/books?id=s_6tDwAAQBAJ&amp;dq=Lorenzo+di+Pierfrancesco+de%27+Medici+%2220+may+1503%22&amp;pg=PA117|access-date=21 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[2 יוני]] – [[קלאַראַ גאָנזאַגאַ|קלארא גאנזאגא]], איטאליענישע אריסטאקראטין (געבוירן [[1464]]).&lt;ref&gt;{{cite book|title=L'Arte di verificare le date dei fatti storici delle inscrizioni delle cronache (etc.)|date=1832|publisher=Tipogr. Gattei|location=Venice|page=179|volume=10|url=https://books.google.com/books?id=0oRlAAAAcAAJ&amp;dq=Chiara+Gonzaga+%222+giugno+1503%22&amp;pg=PA179|access-date=21 June 2023|language=it}}&lt;/ref&gt;
* [[3 יולי]] – [[פּיער ד'אובוסאָן|פיער ד'אובוסאן]], גרויסער בעל מלאכה פון די [[ריטער פון ראָדאָס|ריטער פון ראדאס]] (געבוירן [[1423]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Vatin|first1=Nicolas|title=L'Ordre de Saint-Jean-de Jérusalem, l'Empire ottoman et la Méditerranée orientale entre les deux sièges de Rhodes, 1480-1522|date=1994|publisher=Peeters Publishers|isbn=978-90-6831-632-2|page=273|url=https://books.google.com/books?id=vZvEbqRgIhkC&amp;dq=Pierre+d%27Aubusson+%223+juillet+1503%22&amp;pg=PA273|access-date=22 June 2023|language=fr}}&lt;/ref&gt;
* [[12טן יולי|12 יולי]] – [[סאפיע פון מעקלענבורג]], הערצאגין פון מעקלענבורג און סאקסאניע (געבוירן [[1481]]).&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Rieffel|first=Von Franz|date=1906|title=Der Neue Cranach In Der Sammlung Des Stadelschen Kunstinstitutes|url=https://books.google.com/books?id=jSJbAAAAYAAJ&amp;q=%2212%20juli%201503%22|magazine=Zeitschrift für bildende kunst|page=271|publisher=E.A. Seemann.|access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[5 אויגוסט]] – [[רעגינאלד בריי]], בריטישער הויף מענטש (געבוירן [[1440]]).&lt;ref&gt;{{cite ODNB|title=Bray, Sir Reynold [Reginald]|url=https://www.oxforddnb.com/display/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-3295|year=2004|access-date=22 June 2023|language=en|doi=10.1093/ref:odnb/3295|last1=Condon|first1=M. M.}}&lt;/ref&gt;
* [[12 אויגוסט]] – [[אנע יאגעלאן, הערצאגין פון פאמעראניע]], פוילישע פרינצעסין (געבוירן [[1476]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ermisch|first1=Hubert|title=Neues Archiv für sächsische Geschichte und Altertumskunde|date=1898|publisher=H. Böhlaus|page=309|url=https://books.google.com/books?id=oTIPAAAAYAAJ&amp;dq=Anna+von+Polen+%2212+august+1503%22&amp;pg=RA1-PA309|access-date=22 June 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
* [[18 אויגוסט]] – [[פויפסט אלעקסאנדער דער זעקסטער]] (געבוירן [[1431]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Frieda|first1=Leonie|title=The deadly sisterhood : a story of women, power and intrigue in the Italian Renaissance, 1427-1527|date=2013|publisher=Phoenix|location=London|isbn=978-0-7538-2844-1|edition=Paperback|pages=153, 266}}&lt;/ref&gt;
* [[5טן סעפטעמבער|5 סעפטעמבער]] – [[מארגארעט פון האנאו מינצנבערג]], דייטשע אריסטאקראטין (געבוירן [[1471]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Suchier|first1=Reinhard|title=Festschrift des Hanauer Geschichtsvereins zu seiner fünfzigjährigen Jubelfeier am 27. August 1894|date=1894|publisher=Heydt|page=13|url=https://books.google.com/books?id=xns4eKVoLnkC&amp;dq=Margarete+von+Hanau-M%C3%BCnzenberg+5.+September+1503&amp;pg=PA13|access-date=22 June 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
* [[10טן אקטאבער|10 אקטאבער]] – [[פיער דער צווייטער, הערצאג פון בורבאן]] (געבוירן [[1438]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Prime|first1=Temple|title=Notes Relative to Certain Matters Connected with French History|date=1903|publisher=De Vinne Press|page=112|url=https://books.google.com/books?id=CW0-AQAAMAAJ&amp;dq=Pierre+II+de+Bourbon+%2210+octobre+1503%22&amp;pg=PA112|access-date=22 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[18טן אקטאבער|18 אקטאבער]] – [[פויפסט פיוס דער דריטער]] (געבוירן ארום [[1439]]).&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Pius III - pope|url=https://www.britannica.com/biography/Pius-III|journal=[[Encyclopedia Britannica]]|access-date=6 May 2018|first=Gita|last=Liesangthem|date=10 July 1998|publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]]}}&lt;/ref&gt;
* [[17טן נאוועמבער|17 נאוועמבער]] – [[באנא פון סאווויע]], הערצאגין פון סאווויע (געבוירן [[1449]]).&lt;ref&gt;{{cite web|title=BONA di Savoia, duchessa di Milano|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/bona-di-savoia-duchessa-di-milano_%28Dizionario-Biografico%29/|website=Treccani|access-date=22 June 2023|language=it-IT}}&lt;/ref&gt;
* [[23סטן נאוועמבער|23 נאוועמבער]] – [[מארגארעט פון יארק]], הערצאגין פון בורגונדיע, די פרוי פון [[טשארלס דער ערשטער, הערצאג פון בורגונדיע]] (געבוירן [[1446]]).&lt;ref&gt;{{cite ODNB|title=Margaret, duchess of Burgundy|url=https://www.oxforddnb.com/display/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-18051|year=2004|access-date=22 June 2023|language=en|doi=10.1093/ref:odnb/18051}}&lt;/ref&gt;
* [[1 דעצעמבער]] – [[דזשארדזש, הערצאג פון בייערן]] (געבוירן [[1455]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Silbernagl|first1=Isidor|title=Albrecht IV., der Weise, Herzog von Bayern, und seine Regierung: nach geschichtlichen Quellen verfasst|date=1857|publisher=Deschler|page=70|url=https://books.google.com/books?id=p2pBAAAAcAAJ&amp;dq=Georg+%221+dezember+1503%22&amp;pg=PA70|access-date=22 June 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
* [[14 דעצעמבער]] – [[שטען סטורע דער עלטערער]], רעגענט פון שוועדן (געבוירן [[1440]]).&lt;ref&gt;{{cite book|title=Nordisk familjebok|date=1918|volume=27|publisher=Nordisk familjebok Publishing Company|location=Stockholm|page=506|url=https://runeberg.org/nfcg/0285.html|access-date=22 June 2023|language=sv}}&lt;/ref&gt;
* [[28 דעצעמבער]] – [[פיערא די לארענצא דע' מעדיטשי]], פארטריבענער הערשער פון [[פירענצע|פלארענץ]], דערטרונקען (געבוירן [[1472]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Fiori|first1=F. Giacomo|title=Lorenzo il Magnifico|date=1937|publisher=Vallecchi|page=376|url=https://books.google.com/books?id=3_wNAQAAIAAJ&amp;q=%2228%20dicembre%201503%22|access-date=22 June 2023|language=it}}&lt;/ref&gt;
* אומבאקאנטער דאטום:
** [[ריטשארד אמעריקע]], ענגלישער סוחר און שטיצער פון [[דזשאן קאבאט]] (געבוירן [[1445]]).&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Broome|first1=Rodney|title=The True Story of How America Got Its Name|date=September 2002|publisher=Fine Communications|isbn=978-1-56731-545-5|page=159|url=https://books.google.com/books?id=rxTx5APhXpcC&amp;q=died%20in%201503|access-date=22 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[אנאקאאנא]], קעניגן פון טאינא און דיכטערין (געבוירן [[1474]]).&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Kiernan|last2=Lemos|last3=Taylor|title=Genocidal Massacre in the Spanish Conquest of the Americas: Xaragua, Cholula, and Toxcatl (1503-1519)|url=https://livrepository.liverpool.ac.uk/3144836/1/Genocidal%20Massacre%20-%20CWHoG%202022%20-%20Pre-Printed%20Text.pdf|page=6|website=livrepository.liverpool.ac.uk|access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;
{{ציוויל יאר פיסל|{{בלאטנאמען}}}}

== רעפערענצן ==</text>
      <sha1>60lv7wd3s6scbyqch2uihc7cok69e8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שארלאטנבורג</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48500</id>
    <revision>
      <id>602972</id>
      <parentid>536380</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>602972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1081" sha1="kx5tt09c7zp9kdwntt21yp5uq8l36r1" xml:space="preserve">{{באצירק}}

'''שארלאטנבורג''' איז א [[בעצירק]] אין מערב-טייל פון [[בערלין]] און א דריטל טייל פונעם [[קווארטאל]] [[שארלאטנבורג-ווילמערסדארף]]. דער בעצירק הייסט נאך [[סאפיע שארלאטע פון האנאווער]]. ער איז געגרינדעט געווארן אינעם יאר [[1705]] ווי א [[פארשטאט]]. אינעם יאר [[2001]] איז ער פאראייניקט געווארן מיט דעם קווארטאל שארלאטנבורג-ווילמערסדארף. ער איז געווען א זעלבסשטעניקע [[מוניציפאליטעט]] ביז דעם יאר [[1920]].

== וויכטיקע ערטער אין דעם בעצירק ==
* [[בערלין זאאלאגישער גארטן]] - א [[זאא-גארטן|זאא]] אין בערלין.
* [[בערלין זאאלאגישער גארטן באן סטאנציע]]
* [[שארלאטנבורג שלאס]]

[[קאטעגאריע: בערלין]]
[[קאטעגאריע: בעצירקען אין בערלין]]</text>
      <sha1>kx5tt09c7zp9kdwntt21yp5uq8l36r1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שבט יששכר</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55030</id>
    <revision>
      <id>602967</id>
      <parentid>601417</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:16:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>602967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11737" sha1="jur8nfkfjkcjomwnb046m41dob1c4i4" xml:space="preserve">'''שבט יששכר''' איז איינער פון די שנים עשר שבטים פון כלל ישראל, וועלכער שטאמט פון [[יששכר]] בן [[יעקב אבינו|יעקב]]. דער שבט האט באזעצט א גרויסן טייל פון די פרוכטבארע געגנטן אין צפון ארץ ישראל, אריינרעכענענדיג [[עמק יזרעאל]], די אונטערשטע גליל און די געגנטן לעבן בארג [[תבור]] און דעם [[ירדן]]. אין [[תנ&quot;ך]] ווערט שבט יששכר באשריבן אלס א שטארקער און באפעלקערטער שבט, וועלכער האט אנטיילגענומען אין מיליטערישע און פאליטישע געשעענישן. אין דער שפעטערדיגער אידישער טראדיציע איז דער שבט געווארן באקאנט אלס א סימבאל פון תורה לערנען, חכמה און פארשטאנד פון די צייטן, בפרט צוליב דער מסורה פון דער שותפות צווישן יששכר און זבולון.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_יששכר](https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_יששכר)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און אנטוויקלונג ==

שבט יששכר שטאמט פון יששכר, דער פינפטער זון פון [[לאה]] און דער ניינטער זון פון יעקב אבינו. דער שבט טראגט זיין נאמען און ווערט דערמאנט צווישן די צוועלף [[שבטי ישראל|שבטים פון ישראל.]]

אין [[ברכת יעקב]] אבינו אין [[ספר בראשית]] ווערט יששכר פארגליכן צו &quot;חמור גרם&quot;, א שטארקער [[אייזל]] וואס ליגט צווישן די משפתים. אין די פשוט'ע משמעות באשרייבט דער פסוק א שבט וואס פארמאגט קראפט, אויסהאלט און איז גרייט צו טראגן שווערע לאסטן. אין דער שפעטערדיגער אידישער טראדיציע זענען די פסוקים אויך אויסגעלייגט געווארן אלס א רמז צו דער איבערגעגעבנקייט פון שבט יששכר צו תורה לערנען און חכמה.&lt;ref&gt;[https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/2810272](https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/2810272)&lt;/ref&gt;

די טראדיציע פארבינדט אויך שבט יששכר מיט א רואיגער, באזעצטער און לאנדווירטשאפטלעכער לעבנסשטייגער. די אויסלייג שטימט מיט דער סארט געגנט וואס דער שבט האט שפעטער באקומען אין ארץ ישראל, וועלכע איז געווען איינע פון די פרוכטבארסטע אין לאנד.&lt;ref&gt;[https://www.hamichlol.org.il/שבט_יששכר](https://www.hamichlol.org.il/שבט_יששכר)&lt;/ref&gt;

== אין מדבר ==

לויט די ציילונגען אין ספר במדבר איז שבט יששכר געווען צווישן די גרעסטע שבטים. ביי דער ציילונג זענען אויסגערעכנט געווארן 64,300 מענער וואס זענען געווען ראוי ארויסצוגיין אין מלחמה.&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3779](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3779)&lt;/ref&gt;

אין סדר המחנות האט שבט יששכר געלאגערט אויף דער מזרח זייט פונעם משכן צוזאמען מיט [[שבט יהודה]] און [[שבט זבולון]]. ווען כלל ישראל האט זיך באוועגט אין מדבר, איז דער לאגער געווען דער ערשטער וואס איז ארויסגעפארן, אונטער דער פירערשאפט פון שבט יהודה. די שטעלע אין לאגער האט געוויזן אויף דער וויכטיגקייט פונעם שבט אין דער ארגאניזאציע פון כלל ישראל.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Issachar](https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Issachar)&lt;/ref&gt;

== נחלה אין ארץ ישראל ==

נאכן אריינקומען אין ארץ ישראל האט שבט יששכר באקומען א נחלה אין איינע פון די רייכסטע און פרוכטבארסטע געגנטן פונעם לאנד. די אויסטיילונג פון די נחלה פאר שבט יששכר ווערט ברייט באשריבן אינערהאלב [[ספר יהושע]] (פרק י&quot;ט), וואו דאס לאנד ווערט אראפשטעלט אלס א פרוכטבארער קארידאר אינעם אינערליכן טייל פונעם צפון. דער שטח האט זיך געצויגן פונעם [[ירדן]] אינעם מזרח ביז צום [[הר כרמל]] אינעם מערב, מיט דעם גרויסן [[עמק יזרעאל]] אינעם צענטער. די געאגראפישע פארשונגען צייגן אז עס איז אמאל שווער קלאר אויסצומאלן די פונקטליכע גרענעצן דירעקט פונעם תנכדיגן טעקסט, אבער די אלגעמיינע זאנע איז גאר באקאנט. דער דאזיגער שטח האט ענטהאלטן וויכטיגע שטעט און קנויטן-פונקטן וואס אז זיי זענען שפעטער געווארן די הויפט פלעצער פון די גרויסע מלחמות אין די היסטאריע.&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3779](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3779)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.jewishencyclopedia.com/articles/8659-issachar-tribe-of](https://www.jewishencyclopedia.com/articles/8659-issachar-tribe-of)&lt;/ref&gt;

== די תקופה פון די שופטים ==
אינערהאלב דעם באקאנטן [[שיר דבורה]] נאך די נצחון אויף [[סיסרא]], ווערט שבט יששכר דערמאנט אלס איינער פון די העלדישע שבטים וואס אז זיי האבן זיך צוגעשלאסן צום קאמף מיט א גרויסע מסירות נפש. די דאזיגע באטייליגונג האט געשטעלט א נייעם ווענדונג אינעם מיליטערישן פראפיל פונעם שבט. פאר דעם דאזיגן נצחון איז מעגלעך אז דער שבט האט געלעבט אונטער די שווערע האנט פון די כנענים אדער געצאלט שווערע שטייערן, ווי עס ווערט אנגעוויזן אין די ברכת יעקב. נאך דעם גרויסן זיג, ווערט יששכר אראפגעשטעלט אלס א זעלבשטענדיגער און אקטיווער שותף, און זיין שטיצע אין די צייטן פון [[דבורה הנביאה]] האט אים קלאר געגעבן דעם נאמען פון א קלוגן שבט וואס ווייסט וויאזוי צו רעאגירן אין די ריכטיגע מאמענטן.&lt;ref&gt;https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3779&lt;/ref&gt;

== אין תקופת המלוכה ==

אין [[דברי הימים|ספר דברי הימים]] ווערן די מענטשן פון שבט יששכר באשריבן אלס &quot;יודעי בינה לעתים לדעת מה יעשה ישראל&quot;. דער אויסדרוק איז במשך הדורות געווארן איינער פון די הויפט סימבאלן פון שבט יששכר, און איז אפט אויסגעלייגט געווארן אלס א רמז צו זייער חכמה, פארשטאנד און ידיעה אין חשבון התקופות און קביעת הלוח.&lt;ref&gt;[https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/2810272](https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/2810272)&lt;/ref&gt;

ווען [[דוד המלך]] האט פאראייניגט די שבטים, האבן אויך מענטשן פון שבט יששכר זיך אנגעשלאסן צו אים אין [[חברון]] און געברענגט שטיצע פאר זיין מלוכה. דער שבט איז אזוי געבליבן א וויכטיגער טייל אין דער אויפבוי פון דער פאראייניגטער מלוכה.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Issachar](https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Issachar)&lt;/ref&gt;

פון שבט יששכר זענען אויך ארויסגעקומען באקאנטע פירער, אריינגערעכנט דעם [[שופטים|שופט]] [[תולע בן פואה]]. אין דער שפעטערדיגער היסטאריע ווערט אויך [[בעשא מלך ישראל]] פארבונדן מיט דעם שבט, וואס ווייזט אז שבט יששכר איז געבליבן פאליטיש באדייטנדיק אויך נאך דער תקופה פון התנחלות.&lt;ref&gt;[https://www.jewishencyclopedia.com/articles/8659-issachar-tribe-of](https://www.jewishencyclopedia.com/articles/8659-issachar-tribe-of)&lt;/ref&gt;

== אין אידישער טראדיציע ==

אין אידישער טראדיציע איז שבט יששכר געווארן דער סימבאל פון תורה לערנען און חכמה. א באקאנטע מסורה דערציילט אז שבט יששכר האט זיך אפגעגעבן בעיקר

מיט לימוד התורה, בשעת [[שבט זבולון]] האט זיך פארנומען מיט מסחר און האט פינאנציעל געשטיצט די תלמידי חכמים פון יששכר. די [[שותפות יששכר וזבולון|שותפות צווישן יששכר און זבולון]] איז געווארן א מוסטער פאר שותפות צווישן תורה און פרנסה, און ווערט אפט דערמאנט אין ספרי מוסר און דרשות.&lt;ref&gt;[https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/2810272](https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/2810272)&lt;/ref&gt;

דער באשרייבונג פון די אנשי יששכר אלס &quot;יודעי בינה לעתים&quot; האט אויך צוגעגעבן צום שבט א שם פון שכל, פארשטאנד און גוטע הנהגה. די שייכות צו תורה און חכמה איז אבער א שפעטערדיגע אידישע אויסלייג פון די פסוקים, און נישט קיין באזונדערע היסטארישע באשרייבונג פונעם שבט אין די פריע תקופות.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Issachar](https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Issachar)&lt;/ref&gt;

== ירושה ==

שבט יששכר פארנעמט א באזונדער ארט אין דער היסטאריע פון כלל ישראל. זיין פרוכטבארע נחלה האט אים געמאכט איינע פון די וויכטיגסטע לאנדווירטשאפטליכע שבטים, בשעת זיין אנטייל אין די מלחמות, אין דער תקופה פון די שופטים און ביי דער אויפקום פון דוד המלך ווייזט אז ער האט אויך געשפילט א וויכטיגע פאליטישע און מיליטערישע ראלע.

אין דער שפעטערדיגער אידישער טראדיציע איז שבט יששכר געווארן בעיקר א סימבאל פון תורה, חכמה און לימוד, און די געדאנק פון דער שותפות צווישן יששכר און זבולון איז געבליבן איינע פון די באקאנטסטע באגריפן אין אידישער קולטור.&lt;ref&gt;[https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/2810272](https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/2810272)&lt;/ref&gt;

{{שבטי ישראל}}

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:שבטים]]
[[קאטעגאריע:ספר יהושע]]
[[קאטעגאריע:ספר שופטים]]
[[קאטעגאריע:תנך]]</text>
      <sha1>jur8nfkfjkcjomwnb046m41dob1c4i4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>הערשעלע ליסקער</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55210</id>
    <revision>
      <id>602958</id>
      <timestamp>2026-10-20T16:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '{{אישיות}} [[טעקע:Tsvi_Hirsh_Friedman_book.jpg|ממוזער|שער בלאט פון די ספר &quot;אך פרי תבואה&quot;]] רבי '''צבי הירש פרידמאַן''' פון [[ליסקא]] אויך גערופן רבי הערשעלע ליסקער ([[ה' אייר]] [[ה'תקס&quot;ח]] – [[י&quot;ד אב]] [[ה'תרל&quot;ד]]) איז געווען דער מייסד פון די [[ליסקא (הויף)|ליסקא]] חסידות און איינער פון ד...'</comment>
      <origin>602958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10284" sha1="3gn7h0zuy8quwytxhhee7csdjhwis1j" xml:space="preserve">{{אישיות}}
[[טעקע:Tsvi_Hirsh_Friedman_book.jpg|ממוזער|שער בלאט פון די ספר &quot;אך פרי תבואה&quot;]]
רבי '''צבי הירש פרידמאַן''' פון [[ליסקא]] אויך גערופן רבי הערשעלע ליסקער ([[ה' אייר]] [[ה'תקס&quot;ח]] – [[י&quot;ד אב]] [[ה'תרל&quot;ד]]) איז געווען דער מייסד פון די [[ליסקא (הויף)|ליסקא]] חסידות און איינער פון די חשוב'סטע חסידישע רבי'ס אין [[אונגארן]] אינעם [[19טער י&quot;ה|19טן יארהונדערט]].

== ביאגראפיע ==
רבי צבי הירש איז געבוירן געווארן אין [[אוהעל]] אין צפון מזרח [[אונגארן]], צו זיין פאטער רבי אהרן פרישמאן און זיין מוטער שרה. זיין פאטער איז נפטר געווארן ווען ער איז נאך געווען יונג.

ער האט געלערנט ביי רבי אברהם פון [[דעמביץ]] און ביי רבי [[צבי הירש העלער]] אין [[באניהאד]]. ער האט פארברענגט עטליכע יאר ביי רבי [[משה טייטלבוים (ישמח משה)|משה טייטלבוים]], דער בעל מחבר פון ''ישמח משה''. אין דער זעלבער צייט פלעגט ער אויך פארן צו אנדערע צדיקים, צווישן זיי רבי [[ישראל פון רוזשין|ישראל מרוזשין]], רבי [[מאיר פרעמישלאנער|מאיר מפרעמישלאן]], רבי [[שלום רוקח|שלום פון בעלז]] און רבי [[חיים האלבערשטאם|חיים פון צאנז]].

זיין אריגינעלער משפחה נאמען איז געווען פרישמאן, אבער ער האט געטוישט דעם נאמען צו פרידמאן, כדי אויסצומיידן דעם מיליטער דינסט.

אויף דער רעקאמענדאציע פון זיין רבי'ן, דער בעל ''ישמח משה'', איז ער געווארן אויסגעקליבן צו דינען אלס רב און מנהיג פון דער אידישער קהילה אין [[ליסקא]] (אונגאריש: [[:en:Olaszliszka|Olaszliszka]]), אינעם זעמפלענער געגנט אין צפון מזרח אונגארן.

טויזנטער חסידים זענען געקומען צו אים פון גאנץ אונגארן און פון די ארומיגע לענדער, צו בעטן אן עצה און א ברכה. נאך דעם פטירה פון זיין רבי'ן איז ליסקא חסידות געווארן איינע פון די חשוב'סטע חסידישע הויפן אין אונגארן.

רבי צבי הירש איז נפטר געווארן דעם י&quot;ד אב תרל&quot;ד און איז געקומען לקבורה אין ליסקא.

=== זיין מחלוקת מיט די מתנגדים ===
רבי צבי הירש איז געווען אין א מחלוקת מיט רבי [[ירמיה לעוו]], דער רב און אב&quot;ד פון [[איהעל|אוהעל]], וועלכער איז געווען איינער פון די גרעסטע קעגנער פון חסידות אין אונגארן. רבי ירמיה האט אים אנגערופן מיטן נאמען [[שבתי צבי]].

א גרויסער טייל פון די רבנים אין אונגארן, בפרט די וואס זענען ארויסגעקומען פון דער [[פרעשבורג|פרעשבורגע]] ישיבה , האבן זיך געהאלטן אפגעזונדערט פון דער חסידישער באוועגונג.

רבי צבי הירש האט אליין געדאווענט אין זיין בית מדרש [[נוסח ספרד]]. אבער צוליב דעם דרוק פון דער קהילה, וואס האט געוואלט האלטן די מנהגי אבות, האט ער געלאזט דעם [[נוסח אשכנז]] אין דער שול אין ליסקא. ענליך האבן זיך אויך געפירט אנדערע חסידישע רבי'ס.

=== זיינע ספרים ===

* ''אך פרי תבואה'' — חידושים און דברי תורה אויף דער תורה: [http://www.hebrewbooks.org/14365 חלק ראשון], [http://www.hebrewbooks.org/31338 חלק שני].
* ''הישר והטוב'' — דרשות און הספדים: [http://www.hebrewbooks.org/43304 חלק ראשון], [http://www.hebrewbooks.org/32732 חלק שני].

== ליסקא חסידות ==
רבי צבי הירש האט געהאט צוויי איידעמער: רבי חיים פרידלענדער און רבי יוזפא גאלדבערגער.

נאך זיין פטירה האט זיין איידעם רבי חיים פרידלענדער איבערגענומען זיין פלאץ אלס ליסקא רבי. רבי חיים איז געווען דער מחבר פון די ספרים ''טל חיים'' אויף דער תורה און ''טל חיים וברכה''.

שפעטער האט ער חתונה געהאט בזיווג שני מיט דער טאכטער פון זיין שוואגער רבי אברהם שווארץ. פון דעם שידוך זענען געקומען די ווייטערדיגע ממשיכים פון דער ליסקא חסידות. רבי חיים איז נפטר געווארן דעם ט' באייר תרס&quot;ד (24סטן אפריל 1904).

רבי חיים שווארץ, אן אייניקל פון רבי צבי הירש און א זון פון זיין איידעם רבי אברהם שווארץ, האט אויך געדינט אלס רבי אין [[מישקאלץ]].

רבי [[ישעיה שטיינער]] וועלכער איז געווען רבי צבי הירש'ס גבא האט אנגעהויבן פירן א הויף אין [[קערעסטיר]] נאך רבי צבי הירש'ס פטירה.

דער זון פון רבי יוזפא גאלדבערגער איז געווען רבי [[גרשון גאלדבערגער]], אב&quot;ד טיסא ברצל.

=== די ווייטערדיגע דורות ===
נאך רבי חיים פרידלענדער האט זיין זון רבי צבי איבערגענומען דאס רביסטעווע. פאר ער איז געווארן רבי, האט ער געדינט אלס רב אין [[מאד]] און אין גאבע.

ער האט מחבר געווען ארום דרייסיג ספרים אויף פארשידענע חלקים פון דער תורה.

ביי דער [[חורבן אייראפע|שואה]] האט ער זיך נישט געוואלט ראטעווען דורך אנטלויפן, און איז געבליבן מיט זיינע חסידים. די נאציס האבן אים אריבערגעפירט קיין [[אויהעל]], פון וואנען ער איז דעפארטירט געווארן קיין [[אוישוויץ]]. דארט איז ער אומגעקומען דעם כ&quot;ז אייר תש&quot;ד (20סטן מאי 1944).

רבי מנחם מענדל, א זון פון רבי יהודה פרידלענדער פון ברוגא פרונד און אן אייניקל פון רבי משה פון [[דעעש|דעש]], וועלכער איז געווען סיי אן איידעם און סיי א פלימעניק פון רבי חיים, האט געדינט אלס רבי אין [[קלויזנבורג]]. ער איז נפטר געווארן דעם י&quot;ח טבת ת&quot;ש (30סטן דעצעמבער 1939).

=== נאך דער שואה ===
צווישן די רבי'ס פון די ווייטערדיגע דורות פון רבי צבי פרידלענדער'ס משפחה זענען געווען:

* רבי שלמה, אן איידעם פון זיין פעטער רבי מנחם מענדל פון ברוגא. ביי דער מלחמה האט ער זיך געפונען אין [[בודאפעסט]]. שפעטער איז ער אריבערגעפארן קיין [[פאראייניגטע שטאטן]], וואו ער האט געדינט אלס ליסקא רבי. ער האט געוואוינט אין [[בראנקס]] און שפעטער אין [[מאנהעטן]]. ער איז נפטר געווארן אין תש&quot;מ (1980).
** זיין זון רבי חיים האט איבערגענומען זיין פלאץ.
* רבי יוזפא, אן איידעם פון רבי אברהם יהושע העשיל פראנקל פון [[היבנוב]], איז געווען דער מחבר פון ''צבי וחמיד'' (ניו יארק, תשס&quot;ד). ער איז נפטר געווארן דעם כ&quot;ח שבט תשל&quot;א און האט אויך געדינט אלס רבי אין די פאראייניגטע שטאטן.
** זיין זון רבי צבי הירש האט איבערגענומען זיין פלאץ.
** רבי אברהם יהושע העשיל, דער מחבר פון ''חסדי אברהם'' אויף עניני חולה, דינט אלס אב&quot;ד היבנוב.

רבי משה דוד, א זון פון רבי מנחם מענדל פון ברוגא, האט געדינט אלס רבי אין דער [[בראנקס]] געגנט אין ניו יארק.

== ליינט ווייטער ==

* [[יצחק אלפסי (חוקר חסידות)|יצחק אלפסי]], ''החסידות'', 1977, ז' 215.
* ''ספר הזכרונות לבית ליסקא'', שמואל גאלדשטיין, חיפה, תשכ&quot;ח (אויף אידיש).

== דרויסנדיגע לינקס ==

* [http://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=155 צבי הירש מליסקה] — אין דער אידישער ענציקלאפעדיע &quot;דעת&quot;.
* [http://www.mytzadik.com/tzadik.aspx?id=944 זיין לעבנסגעשיכטע] — אויף MyTzadik.
* [http://www.hebrewbooks.org/29096 ''ספר מליצי אש על חודשי מ' אב ואלול'' פון אברהם שטערן, תרצ&quot;ב] — אויף HebrewBooks.
* [http://mek.oszk.hu/04000/04093/html/index.htm ''Magyar Zsidó Lexikon''] — דער אונגארישער אידישער לעקסיקאן, רעדאקטירט דורך פעטער אויווארי, 1929, זז' 295, 660–661.
* [http://varhegyi-family.net/Gabor/Hungary/Olaszliszka/index.html בילדער פונעם אידישן בית עולם אין Olaszliszka, אריינגערעכנט רבי פרידמאן'ס מצבה].
* [http://www.ivelt.com/forum/viewtopic.php?f=31&amp;t=7650&amp;hilit=ליסקא שושלת ליסקא שושלת ליסקא] — א שמועס וועגן דער ליסקא שושלת אויף יידישע וועלט פארומס.
*</text>
      <sha1>3gn7h0zuy8quwytxhhee7csdjhwis1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>רבי הערשעלע ליסקער</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55211</id>
    <redirect title="הערשעלע ליסקער" />
    <revision>
      <id>602959</id>
      <timestamp>2026-10-20T16:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>אַרטיקל־קעפּל אַריבער צו [[הערשעלע ליסקער]]</comment>
      <origin>602959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="0vqcnkzhgusnlvn621sqoiggbnt1hzc" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[הערשעלע ליסקער]]</text>
      <sha1>0vqcnkzhgusnlvn621sqoiggbnt1hzc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>צבי הירש פרידמאן</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55212</id>
    <redirect title="הערשעלע ליסקער" />
    <revision>
      <id>602960</id>
      <timestamp>2026-10-20T16:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>אַרטיקל־קעפּל אַריבער צו [[הערשעלע ליסקער]]</comment>
      <origin>602960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="0vqcnkzhgusnlvn621sqoiggbnt1hzc" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[הערשעלע ליסקער]]</text>
      <sha1>0vqcnkzhgusnlvn621sqoiggbnt1hzc</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>