Wikipedia yowiki https://yo.wikipedia.org/wiki/Oj%C3%BAew%C3%A9_%C3%80k%E1%BB%8D%CC%81k%E1%BB%8D%CC%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Amóhùnmáwòrán Pàtàkì Ọ̀rọ̀ Oníṣe Ọ̀rọ̀ oníṣe Wikipedia Ọ̀rọ̀ Wikipedia Fáìlì Ọ̀rọ̀ fáìlì MediaWiki Ọ̀rọ̀ mediaWiki Àdàkọ Ọ̀rọ̀ àdàkọ Ìrànlọ́wọ́ Ọ̀rọ̀ ìrànlọ́wọ́ Ẹ̀ka Ọ̀rọ̀ ẹ̀ka Èbúté Ọ̀rọ̀ èbúté Ìwé Ọ̀rọ̀ ìwé TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Abraham Lincoln 0 17807 638098 635917 2026-09-26T19:18:35Z InternetArchiveBot 22272 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638098 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Abraham Lincoln | image = Abrahamlincoln.jpg | image_size = 255px | order = [[List of Presidents of the United States|16th]] | office = President of the United States | vicepresident = [[Hannibal Hamlin]] <small>(1861–1865)</small><br />Andrew Johnson <small>(1865)</small> | term_start = March 4, 1861 | term_end = April 15, 1865 | predecessor1 = [[James Buchanan]] | successor1 = [[Andrew Johnson]] | state2 = [[Illinois]] | district2 = [[Illinois' 7th congressional district|7th]] | term_start2 = March 4, 1847 | term_end2 = March 3, 1849 | predecessor2 = [[John Henry (representative)|John Henry]] | successor2 = [[Thomas L. Harris]] | state_house3 = Illinois | office3 = Member of the [[Illinois House of Representatives]] | term_start3 = 1834 | term_end3 = 1842 | birth_date = {{birth date|1809|02|12}} | birth_place = [[Hodgenville, Kentucky]], U.S. | death_date = {{death date and age|1865|04|15|1809|02|12}} | death_place = [[Petersen House (Washington, D.C.)|Petersen House]],<br />[[Washington, D.C.]], U.S. | restingplace = [[Lincoln Tomb]], [[Oak Ridge Cemetery]]<br />[[Springfield, Illinois]], U.S. | nationality = American | party = [[Whig Party (United States)|Whig]] <small>(1834–1854)</small><br />[[Republican Party (United States)|Republican]] <small>(1854–1865)</small> | otherparty = [[National Union Party (United States)|National Union]] <small>(1864–1865)</small> | spouse = {{marriage|[[Mary Todd Lincoln|Mary Todd]]|November 4, 1842|1865|reason=his death}} | children = [[Robert Todd Lincoln|Robert]], [[Edward Baker Lincoln|Edward]], [[William Wallace Lincoln|Willie]], and [[Tad Lincoln|Tad]] | religion = See: [[Religious views of Abraham Lincoln|Abraham Lincoln and religion]] | profession = Lawyer<br />Politician | signature = Abraham Lincoln 1862 signature.svg | signature_alt = Cursive signature in ink | allegiance = {{flag|United States of America}} | branch = Illinois Militia | serviceyears = 3 months<br />{{small|(April 21, 1832 – July 10, 1832)}} | rank = {{Plainlist}} * [[Captain (US Army)|Captain]]<br />{{small|(April 21, 1832 – May 27, 1832)}} * [[Private (United States)|Private]]<br />{{small|(May 28, 1832 – July 10, 1832)}} {{small|OBS:.}} Discharged from his command and re-enlisted as a Private. | battles = [[Black Hawk War]] }} '''Abraham Lincoln''' (<span class="nowrap"><span class="noexcerpt">[[File:Speakerlink-new.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/48/GeoTrinity_Abraham_Lincoln.ogg|11x11px|Listen]]<sup>i</sup></span><span class="IPA nopopups">/<span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ</span><span title="/eɪ/ long 'a' in 'base'">eɪ</span><span title="'b' in 'buy'">b</span><span title="'r' in 'rye'">r</span><span title="/ə/ 'a' in 'about'">ə</span><span title="'h' in 'hi'">h</span><span title="/æ/ short 'a' in 'bad'">æ</span><span title="'m' in 'my'">m</span> <span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ</span><span title="'l' in 'lie'">l</span><span title="/ɪ/ short 'i' in 'bid'">ɪ</span><span title="/ŋ/ 'ng' in 'sing'">ŋ</span><span title="'k' in 'kind'">k</span><span title="/ən/ 'on' in 'button'">ən</span>/</span></span>; ni a bí ní Ọjọ́ kejìlá, Oṣù èrèlé, Ọdún 1809, ó sì kú ní Ọjọ́ karùndínlógún, Oṣù igbe, Ọdún 1865. Ó jẹ́ Ààrẹ kẹrìndínlógún Orílẹ̀-èdè [[Orílẹ̀ èdè America|Amẹ́ríkà]], tó ṣèjọba láti Oṣù Ẹrẹ́nàn Ọdún 1861 títí di Oṣù Kẹrin Ọdún 1865 tí wọ́n sì paá sí orí ipò. Lincoln jẹ́ olórí orílẹ̀-èdè nígbà Ogun Abẹ́lé ní ilẹ̀ [[Orílẹ̀ èdè America|Amẹ́ríkà]] —Ogun tó dá lórí ìtàjẹ̀sílẹ̀ ẹrú, òfin àti ìjìyàn òṣèlú.<ref>{{Cite book|author=William A. Pencak|title=Encyclopedia of the Veteran in America|url=https://books.google.com/?id=yyvmcMsNnB4C&pg=PA222|year=2009|publisher=ABC-CLIO|page=222|isbn=978-0-313-08759-2}}</ref><ref>{{Cite book|author1=Paul Finkelman|author2=Stephen E. Gottlieb|title=Toward a Usable Past: Liberty Under State Constitutions|url=https://books.google.com/books?id=xJuXT1sVhFcC&pg=PA388|year=2009|publisher=U of Georgia Press|page=388|isbn=978-0-8203-3496-7}}</ref> Nígbà ogun náà, ó dá ìṣọ̀kan orílẹ̀-èdè dúró, ó sì fi òpin sí òwò ẹrú ṣíṣe, ó fún ìjọba ní agbára, ó sì ṣí ojú-ọ̀nà sí ìlọsíwájú orílẹ̀-èdè. Ní ogun jíjà yìí ó dá ìṣọ̀kan sí, ó fi òpin sí òwò ẹrú ṣíṣe, fún ìjọba lágbára, ó sì jẹ́ kí ìlọsíwájí bá okòwò ìlú. Ni àsìkò ogun yìí náàni Lincoln pàdánù ọmọ rẹ̀ ọkùnrin, ti ìṣẹ̀lẹ̀ yìí si jẹ ohun ìbànújẹ́ fún un. Àmọ́ síbẹ̀síbẹ̀, kò kó ìrẹ̀wẹ̀sì ọkàn báa. Wọ́n bíi ní Hodgenville, Kentucky, Lincoln dàgbà sí ìwọ̀ oòrùn frontier ní  [[Kentucky]] àti [[Indiana]]. Ó kọ́ ara rẹ̀ ní ìwé, ó di agbẹjọ́rò ní [[Illinois]], Olórí Ẹgbẹ́ Òṣèlú Whig àti ẹgbẹ́ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ti lllinois ní ibi tí ó ti lo ọdún méjìlá. Wọ́n yàn án sí ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ti United States ní Ọdún 1846, Lincoln mú ìlọsíwájú ba okòwò látàrí ilé-ìfowópamọ́, owó orí ìṣòwò lókèèrè àti ọkọ̀ ojú irin. ==Àwọn ìtọ́kasí== {{Reflist|20em}} {{Refbegin|30em}} * {{cite journal|last=Adams|first=Charles F.|date=April 1912|title=The Trent Affair|url=https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1912-04_17_3/page/540|journal=The American Historical Review|volume=17|issue=3|pages=540–562|publisher=The University of Chicago Press|jstor=1834388|doi=10.2307/1834388}}<!--|doi=10.2307/1834388}} --> * {{cite book|isbn=|oclc=1178496|title=Halleck: Lincoln's Chief of Staff|url=https://archive.org/details/hallecklincolnsc0000step|authorlink=Stephen E. Ambrose|last=Ambrose|first=Stephen E.|publisher=Louisiana State University Press|year=1962}} * {{cite book|ref=Baker|last=Baker|first=Jean H.|title=Mary Todd Lincoln: A Biography|publisher=W. W. Norton & Company|year=1989|isbn=978-0-393-30586-9}} * {{cite book |last=Bartelt |first=William E. |title=There I Grew Up: Remembering Abraham Lincoln's Indiana Youth |url=https://archive.org/details/thereigrewupreme0000bart |publisher=Indiana Historical Society Press |location=Indianapolis |year=2008 |page=[https://archive.org/details/thereigrewupreme0000bart/page/79 79] |isbn=978-0-87195-263-9 }} * {{cite book|oclc=518824|title=Abraham Lincoln: His Speeches and Writings|editor1-link=Roy Basler|editor1-first=Roy Prentice|editor1-last=Basler|publisher=World Publishing|year=1946}} * {{cite book| editor1-last=Basler| editor1-first=Roy P.|title=The Collected Works of Abraham Lincoln| publisher=Rutgers University Press|year=1953|volume=5}} * {{cite book|ref=Belz|last=Belz|first=Herman|title=Abraham Lincoln, Constitutionalism, and Equal Rights in the Civil War Era|url=https://archive.org/details/abrahamlincolnco00herm|publisher=Fordham University Press|year=1998|isbn=978-0-8232-1769-4}} * {{cite encyclopedia|last=Belz|first=Herman|editor1-first=Bruce|editor1-last=Frohnen|editor2-first=Jeremy|editor2-last=Beer|editor3-first=Jeffrey O|editor3-last=Nelson|encyclopedia=American Conservatism: An Encyclopedia |title=Lincoln, Abraham|year=2006|publisher=ISI Books|isbn=978-1-932236-43-9|quote=|ref=}} * {{cite journal|last=Bennett Jr|first=Lerone|authorlink=Lerone Bennett Jr.|date=February 1968|title=Was Abe Lincoln a White Supremacist?|journal=Ebony|volume=23|issue=4|publisher=Johnson Publishing|issn=0012-9011|url=https://books.google.com/?id=H84DAAAAMBAJ&pg=PA35}} * {{cite book|ref=Blue|last=Blue|first=Frederick J.|title=Salmon P. Chase: a life in politics|url=https://archive.org/details/salmonpchaselife0000blue|publisher=The Kent State University Press|year=1987|isbn=0-87338-340-0}} <!-- NOT CITED IN ARTICLE *{{cite book|ref=Boritt1997|last=Boritt|first=Gabor S.|title=Why the Civil War Came|url=https://archive.org/details/whycivilwarcame0000unse_m1s6|year=1997|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-511376-1}} --> * {{cite book|isbn=0-252-06445-3|title=Lincoln and the Economics of the American Dream|url=https://archive.org/details/lincolneconomics0000bori_y1b7|authorlink=Gabor Boritt|ref=Boritt1994|last=Boritt|first=Gabor|publisher=University of Illinois Press|year=1994|origyear=1978}} * {{cite book|ref=Bulla|last1=Bulla|first1=David W.|author2=Gregory A. Borchard|title=Journalism in the Civil War Era|url=https://archive.org/details/journalismincivi0008bull|year=2010|publisher=Peter Lang Publishing Inc.|isbn=1-4331-0722-8}} * {{cite book | last= Burlingame| first=Michael | title =Abraham Lincoln: A Life | publisher =Johns Hopkins University Press | series = | volume =I | edition = | year =2008 | location =Baltimore, MD | page=| url = | isbn =978-0-8018-8993-6}} * {{cite journal|last=Carwardine|first=Richard J.|authorlink=Richard Carwardine|date=Winter 1997|title=Lincoln, Evangelical Religion, and American Political Culture in the Era of the Civil War|journal=Journal of the Abraham Lincoln Association|volume=18|issue=1|pages=27–55 |publisher=Abraham Lincoln Association|issn=|oclc= |url=http://www.historycooperative.org/journals/jala/18.1/carwardine.html }}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} * {{cite book|ref=Carwardine|first=Richard|last=Carwardine|title=Lincoln|url=https://archive.org/details/lincoln0000carw|publisher=Pearson Education Ltd|year=2003|isbn=978-0-582-03279-8}} * {{cite book|isbn=978-0-691-09173-0|title=The War Was You and Me: Civilians in The American Civil War|url=https://archive.org/details/warwasyoumecivil0000unse|last=Cashin|first=Joan E.|publisher=Princeton University Press|year=2002}} * {{cite book|ref=Chesebrough|last=Chesebrough|first=David B.|title=No Sorrow Like Our Sorrow|url=https://archive.org/details/nosorrowlikeours0000ches|publisher=Kent State University Press|year=1994|isbn=978-0-87338-491-9}} * {{cite book|ref=Cox|last=Cox|first=Hank H.|title=Lincoln And The Sioux Uprising of 1862|url=https://archive.org/details/lincolnsiouxupri0000coxh|publisher=Cumberland House Publisher|year=2005|isbn=978-1-58182-457-5}} * {{cite book|ref=Cummings|last1=Cummings|first1=William W.|author2=James B. Hatcher|title=Scott Specialized Catalogue of United States Stamps|year=1982|publisher=Scott Publishing Company|isbn=0-89487-042-4}} * {{cite book|ref=Dennis|title=Red, White, and Blue Letter Days: an American Calendar|url=https://archive.org/details/redwhitebluelett0000denn|last=Dennis|first=Matthew|publisher=Cornell University Press|year=2002|isbn=978-0-8014-7268-8}} * {{cite book|ref=Diggins|title=The Lost Soul of American Politics: Virtue, Self-Interest, and the Foundations of Liberalism|url=https://archive.org/details/lostsoulofameric0000digg_j5p6|last=Diggins|first=John P.|publisher=University of Chicago Press|year=1986|isbn=0-226-14877-7}} * {{cite book|isbn=978-0-87580-359-3|oclc=|title=Lincoln Emancipated: The President and the Politics of Race|last=Dirck|first=Brian R.|publisher=Northern Illinois University Press|year=2007}} * {{cite book|ref=Dirck|last=Dirck|first=Brian|title=Lincoln the Lawyer|publisher=University of Illinois Press|year=2008|isbn=978-0-252-07614-5}} * {{cite book|ref=Donald1948|title=Lincoln's Herndon|url=https://archive.org/details/lincolnsherndon0000davi_g6v2|authorlink=David Herbert Donald|first=David Herbert|last=Donald|publisher=A. A. Knopf|year=1948|oclc=186314258}} * {{cite book|ref=Donald|first=David Herbert|last=Donald|title=Lincoln|publisher=Simon and Schuster|year=1996|origyear=1995|isbn=978-0-684-82535-9}} * {{cite book|ref=Donald2|first=David Herbert|last=Donald|title=Lincoln Reconsidered|url=https://archive.org/details/lincolnreconside00dona_0|year=2001|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0-375-72532-6}} * {{cite book|authorlink=Frederick Douglass|ref=Douglass|first=Frederick|last=Douglass|title=The Life and Times of Frederick Douglass|year=2008|publisher=Cosimo Classics|isbn=1-60520-399-8}} * {{cite book|ref=Edgar|first=Walter B.|last=Edgar|title=South Carolina: A History|url=https://archive.org/details/southcarolinahis0000edga|year=1998|publisher=University of South Carolina Press|isbn=978-1-57003-255-4}} * {{cite journal|last=Fish|first=Carl Russell|authorlink=Carl Russell Fish|date=October 1902|title=Lincoln and the Patronage|url=https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1902-10_8_1/page/53|journal=American Historical Review|volume=8|issue=1|pages=53–69|publisher=American Historical Association|issn=|oclc=|jstor=1832574|doi=10.2307/1832574}} * {{cite book|ref=Foner|authorlink=Eric Foner|last=Foner|first=Eric |title=Free Soil, Free Labor, Free Men: The Ideology of the Republican Party before the Civil War|year=1995|origyear=1970|isbn=978-0-19-509497-8|publisher=Oxford University Press}} * {{cite book|ref=Foner2|last=Foner|first= Eric|title=[[The Fiery Trial: Abraham Lincoln and American Slavery]]|publisher=W.W. Norton|year=2010|isbn= 978-0-393-06618-0}} * {{cite book|ref=Goodwin|first=Doris Kearns|last=Goodwin|authorlink=Doris Kearns Goodwin|title=[[Team of Rivals]]: The Political Genius of Abraham Lincoln|isbn=0-684-82490-6|year=2005|publisher=Simon & Schuster}} * {{cite book|isbn=978-0-253-34567-7|oclc=|title=The Darkest Dawn: Lincoln, Booth, and the Great American Tragedy|url=https://archive.org/details/darkestdawnlinco0000good|last=Goodrich|first=Thomas|publisher=Indiana University Press|year=2005}} * {{cite book|oclc=428674|title=The Enduring Lincoln: Lincoln Sesquicentennial Lectures at the University of Illinois|chapter=Abraham Lincoln: Conservative Statesman|last=Graebner|first=Norman|publisher=University of Illinois Press |year=1959}} * {{cite book|ref=Grimsley|title=The Collapse of the Confederacy|url=https://archive.org/details/collapseofconfed0000unse_x2b7|last=Grimsley|first=Mark|publisher=University of Nebraska Press|year=2001|isbn=0-8032-2170-3}} * {{cite book|ref=Guelzo1999|authorlink=Allen C. Guelzo|last=Guelzo|first=Allen C.|title=Abraham Lincoln: Redeemer President|url=https://archive.org/details/abrahamlincolnre00guel|isbn=0-8028-3872-3|year=1999|publisher=W.B. Eerdmans Publishing}} * {{cite book|ref=Guelzo2004|isbn=978-0-7432-2182-5|oclc=|title=Lincoln's Emancipation Proclamation: The End of Slavery in America|url=https://archive.org/details/lincolnsemancipa00guel|last=Guelzo|first=Allen C.|publisher=Simon & Schuster|year=2004}} <!-- NOT CITED IN ARTICLE* {{cite book|ref=Guelzo2009|last=Guelzo|first=Allen C.|title=Lincoln: A Very Short Introduction|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=0-19-536780-4}} --> * {{cite book|ref=Handy|first= James S.|last=Handy|title=Book Review: Abraham Lincoln, the Lawyer-Statesman|publisher=Northwestern University Law Publication Association|year=1917 }} * {{cite book|ref=Harrison1935|oclc=3512772|last=Harrison|first=J. Houston|title=Settlers by the Long Grey Trail|year=1935|publisher=J.K. Reubush}} * {{cite book|ref=Harrison2000|last=Harrison|first=Lowell Hayes|title=Lincoln of Kentucky|url=https://archive.org/details/lincolnofkentuck0000harr|publisher=University Press of Kentucky|year=2000|isbn=0-8131-2156-6}} * {{cite book|ref=Harris|last=Harris|first=William C.|title=Lincoln's Rise to the Presidency|url=https://archive.org/details/lincolnsrisetopr0000harr|isbn=978-0-7006-1520-9|publisher=University Press of Kansas|year=2007}} * {{cite book|ref=Havers|last=Havers|first=Grant N.|title=Lincoln and the Politics of Christian Love|url=https://archive.org/details/lincolnpoliticso0000have|isbn=0-8262-1857-1|publisher=University of Missouri Press|year=2009}} * {{cite book|ref=Heidler2|title=Encyclopedia of the American Civil War: A Political, Social, and Military History|url=https://archive.org/details/encyclopediaofam0000unse_u8v1|editors=Heidler, David S.; Jeanne T. Heidler|year=2000|publisher=W. W. Norton & Company, Inc|isbn=978-0-393-04758-5}} * {{cite book|ref=Heidler|last=Heidler|first=David Stephen|title=The Mexican War|url=https://archive.org/details/mexicanwar0000heid|year=2006|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-32792-6}} * {{cite journal|last=Hofstadter|first=Richard|authorlink=Richard Hofstadter|date=October 1938|title=The Tariff Issue on the Eve of the Civil War|url=https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1938-10_44_1/page/50|journal=American Historical Review|volume=44|issue=1|pages=50–55|publisher=American Historical Association|jstor=1840850|doi=10.2307/1840850}} * {{cite book|ref=Holzer|first=Harold|last=Holzer|title=Lincoln at Cooper Union: The Speech That Made Abraham Lincoln President|url=https://archive.org/details/lincolnatcooperu00haro_1|year=2004|publisher=Simon & Schuster|isbn=978-0-7432-9964-0}} * {{cite book|ref=Jaffa|first=Harry V.|last=Jaffa|title=A New Birth of Freedom: Abraham Lincoln and the Coming of the Civil War|url=https://archive.org/details/newbirthoffreedo00jaff|year=2000|isbn=0-8476-9952-8|publisher=Rowman & Littlefield}} * {{cite book|isbn=978-0-19-804006-4|oclc=|title=To Make Our World Anew: Volume I: A History of African Americans to 1880|authorlink=Robin Kelley|last1=Kelley|first1=Robin D. G.|author2=Lewis, Earl|publisher=Oxford University Press|year=2005}} * {{cite book|ref=Lamb|editors=Lamb, Brian; Susan Swain|title=Abraham Lincoln: Great American Historians on Our Sixteenth President|url=https://archive.org/details/abrahamlincolngr0000unse|publisher=PublicAffairs|year=2008|isbn=978-1-58648-676-1}} * {{cite journal|last=Lupton|first=John A.|date=September–October 2006|title=Abraham Lincoln and the Corwin Amendment|journal=Illinois Heritage|volume=9|issue=5|page=34|publisher=The Illinois State Historical Society|issn=|oclc=|url=http://www.lib.niu.edu/2006/ih060934.html|access-date=2016-07-06|archivedate=2016-08-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160824072958/http://www.lib.niu.edu/2006/ih060934.html|deadurl=yes}} <!-- NOT CITED IN ARTICLE *{{cite book|authorlink=Reinhard H. Luthin|ref=Luthin|first=Reinhard H.|last=Luthin|title=The First Lincoln Campaign|isbn=978-0-8446-1292-8|year=1944|publisher=Harvard University Press }} --> * {{cite journal|last=Luthin|first=Reinhard H. |date=July 1994|title=Abraham Lincoln and the Tariff|journal=American Historical Review|volume=49|issue=4|pages=609–629|oclc=|jstor=1850218|doi=10.2307/1850218}} * McClintock, Russell. ''Lincoln and the Decision for War: The Northern Response to Secession'' (2008) [https://www.questia.com/library/117296123/lincoln-and-the-decision-for-war-the-northern-response online] * {{cite book | last=Madison |first=James H. | title =Hoosiers: A New History of Indiana | publisher =Indiana University Press and Indiana Historical Society Press | series = | volume = | edition = | year =2014 | location =Bloomington and Indianapolis | page =110 | url = | isbn =978-0-253-01308-8}} * {{cite book|ref=Mansch|last=Mansch|first=Larry D.|title=Abraham Lincoln, President-Elect: The Four Critical Months from Election to Inauguration|url=https://archive.org/details/abrahamlincolnpr0000mans|publisher=McFarland|year=2005|isbn=0-7864-2026-X}} * {{cite book|authorlink=George McGovern|ref=McGovern|last=McGovern|first=George S.|title=Abraham Lincoln|url=https://archive.org/details/abrahamlincoln00mcgo|publisher=Macmillan|year=2008|isbn=978-0-8050-8345-3}} * {{cite book|ref= McKirdy|last= McKirdy|first= Charles Robert|title= Lincoln Apostate: The Matson Slave Case|year=2011|publisher= Univ. Press of Mississippi|isbn= 978-1-60473-987-9}} * {{cite book|ref=McPherson1992|last=McPherson|first=James M.|authorlink=James M. McPherson|title=Abraham Lincoln and the Second American Revolution|url=https://archive.org/details/abrahamlincolnse0000jame|year=1992|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-507606-6}} * {{cite book|ref=McPherson2|title=[[Battle Cry of Freedom: The Civil War Era]]|last=McPherson|first=James M.|year=1993|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-516895-2}} * {{cite book|ref=McPherson5|last=McPherson|first=James M.|title=Abraham Lincoln|url=https://archive.org/details/abrahamlincoln00mcph|year=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-537452-0}} * {{cite book | last =Miller | first =William Lee | title =Lincoln's Virtues: An Ethical Biography | publisher =Random House/Vintage Books | series = | volume = | edition =Vintage Books | year =2002 | location =New York | page = | url =https://archive.org/details/lincolnsvirtuese00mill | isbn =0-375-40158-X }} *{{cite book |authorlink=Mark E. Neely Jr. |ref=Neely |last=Neely |first=Mark E. |title=The Fate of Liberty: Abraham Lincoln and Civil Liberties |publisher=Oxford University Press |year=1992 |pages=3–31 |url=https://www.questia.com/library/79055660/the-fate-of-liberty-abraham-lincoln-and-civil-liberties |access-date=2016-07-06 |archivedate=2020-10-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201017005739/https://www.questia.com/library/79055660/the-fate-of-liberty-abraham-lincoln-and-civil-liberties }} * {{cite journal|last=Neely Jr.|first=Mark E.|date=December 2004|title=Was the Civil War a Total War?|journal=Civil War History|volume=50|issue=4|pages=434–458|issn=|oclc=|url=http://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=/journals/civil_war_history/v050/50.4neely.html|doi=10.1353/cwh.2004.0073}} * {{cite book|ref=Nevins|last=Nevins|first=Allan|title=Ordeal of the Union; 8 vol|url=https://archive.org/details/ordealofunion0001alla_b8z8|publisher=Scribner's|year=1947–71|isbn=978-0-684-10416-4}} ** {{cite book|ref=Nevins1950|last=Nevins|first=Allan|title=The Emergence of Lincoln: Prologue to Civil War, 1857–1861 2 vol|url=https://archive.org/details/emergenceoflinco02nevi|publisher=Scribner's|year=1950|isbn=978-0-684-10416-4}}, also published as vol 3–4 of ''Ordeal of the Union'' ** {{cite book|ref=Nevins1960|last=Nevins|first=Allan|title=The War for the Union; 4 vol 1861–1865|url=https://archive.org/details/warforunion0002alla|publisher=Scribner's|year=1960–1971|isbn=978-1-56852-297-5}}; also published as vol 5–8 of ''Ordeal of the Union'' * {{cite book|ref=Nichols|last=Nichols|first=David A.|title=Lincoln Looks West: From the Mississippi to the Pacific|url=https://archive.org/details/lincolnlookswest0000unse|editor=Richard W. Etulain|publisher=Southern Illinois University|year=2010|isbn=0-8093-2961-1}} * {{cite book|ref=Noll|last=Noll|first=Mark|title=America's God: From Jonathan Edwards to Abraham Lincoln|url=https://archive.org/details/americasgodfromj0000noll|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=0-19-515111-9}} * {{cite book|ref=Oates|last=Oates|first=Stephen B.|authorlink=Stephen B. Oates|title=With Malice Toward None: a Life of Abraham Lincoln|url=https://archive.org/details/withmalicetoward00oate|publisher=HarperCollins|year=1993|isbn=978-0-06-092471-3}} * {{cite book|ref=Paludan|last=Paludan|first=Phillip Shaw|title=The Presidency of Abraham Lincoln|url=https://archive.org/details/presidencyofabra00palu|isbn=978-0-7006-0671-9|year=1994|publisher=University Press of Kansas}} * {{cite journal|last=Parrillo|first=Nicholas|date=September 2000|title=Lincoln's Calvinist Transformation: Emancipation and War|journal=Civil War History|volume=46|issue=3|pages=227–253|publisher=Kent State University Press|issn=|oclc=|url=https://archive.org/details/sim_civil-war-history_2000-09_46_3/page/227|doi=10.1353/cwh.2000.0073}} * {{cite book|ref=Pessen|last=Pessen|first=Edward|title=The Log Cabin Myth: The Social Backgrounds of American Presidents|url=https://archive.org/details/logcabinmythsoci0000pess|publisher=Yale University Press|year=1984|isbn=0-300-03166-1}} * {{cite book|ref=Peterson|last=Peterson|first=Merrill D.|title=Lincoln in American Memory|publisher=Oxford University Press|year=1995|isbn=978-0-19-509645-3}} * {{cite book|ref=Potter|last1=Potter|first1=David M.|author2=Don Edward Fehrenbacher|title=The impending crisis, 1848–1861|url=https://archive.org/details/impendingcrisis00pott|publisher=HarperCollins|year=1976|isbn=978-0-06-131929-7}} * {{cite book|ref=Prokopowicz|last=Prokopowicz|first=Gerald J.|title=Did Lincoln Own Slaves?|url=https://archive.org/details/didlincolnownsla0000prok_r9u3|publisher=Vintage Books|year=2008|isbn=978-0-307-27929-3}} * {{cite book|oclc=748479|ref=Randall1947|last=Randall|first=James G.|authorlink=James G. Randall|title=Lincoln, the Liberal Statesman|year=1947|publisher=Dodd, Mead}} * {{cite book|oclc=5852442|ref=Randall|last1=Randall|first1=J.G.|author2=Current, Richard Nelson|series=Lincoln the President|volume=IV|title=Last Full Measure|publisher=Dodd, Mead|year=1955}} <!-- NOT CITED IN ARTICLE * {{cite book|ref=Reinhart|last=Reinhart|first=Mark S.|title=Abraham Lincoln on Screen|publisher=McFarland|year=2008|isbn=978-0-7864-3536-4}} --> * {{cite book|oclc=6579822|ref=Sandburg|last=Sandburg|first=Carl |title=Abraham Lincoln: The Prairie Years|url=https://archive.org/details/abrahamlincoln0001carl_s2v2|year=1926|publisher=Harcourt, Brace & Company}} * {{cite book|ref=SandburgPW2002|last=Sandburg| first=Carl|title=Abraham Lincoln: The Prairie Years and the War Years|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|year=2002|isbn=0-15-602752-6}} * {{cite book|ref=Schwartz2000|last=Schwartz|first=Barry|title=Abraham Lincoln and the Forge of National Memory|url=https://archive.org/details/abrahamlincolnfo00schw|year=2000|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-74197-0}} * {{cite book|ref=Schwartz2009|last=Schwartz|first=Barry|title=Abraham Lincoln in the Post-Heroic Era: History and Memory in Late Twentieth-Century America|url=https://archive.org/details/abrahamlincolnin0000schw|publisher=University of Chicago Press|year=2009|isbn=978-0-226-74188-8}} * {{cite journal|last=Scott|first=Kenneth|date=September 1948|title=Press Opposition to Lincoln in New Hampshire|url=https://archive.org/details/sim_new-england-quarterly_1948-09_21_3/page/326|journal=The New England Quarterly|volume=21|issue=3|pages=326–341|publisher=The New England Quarterly, Inc.|issn=|jstor=361094|doi=10.2307/361094}} <!-- NOT CITED IN ARTICLE * {{cite book|ref=Scott|last=Scott|title=Scott 2006 Classic Specialized Catalogue|publisher=Scott Pub. Co.|year=2005|isbn=0-89487-358-X}} --> * {{cite book|ref=Sherman|last=Sherman|first=William T.|title=Memoirs of General W.T. Sherman|publisher=BiblioBazaar|year=1990|isbn=1-174-63172-4}} * {{cite book|ref=Simon|last=Simon|first=Paul|title=Lincoln's Preparation for Greatness: The Illinois Legislative Years|url=https://archive.org/details/lincolnspreparat0000simo|publisher=University of Illinois|year=1990|isbn=0-252-00203-2}} * {{cite book|ref=Smith|last=Smith|first=Robert C.|title=Conservatism and Racism, and Why in America They Are the Same|year=2010|publisher=State University of New York Press|isbn=978-1-4384-3233-5}} * {{cite book|ref=Steers|last=Steers|first=Edward|title=The Lincoln Assassination Encyclopedia|url=https://archive.org/details/lincolnassassina0000stee|publisher=Harper Collins|year=2010|isbn=0-06-178775-2}} * {{cite book| last=Striner| first=Richard| title=Father Abraham: Lincoln's Relentless Struggle to End Slavery| url=https://archive.org/details/fatherabrahamlin0000stri| year=2006| publisher=Oxford University Press| isbn=978-0-19-518306-1}} * {{cite book|ref=Tagg|title=The Unpopular Mr. Lincoln:The Story of America's Most Reviled President|first=Larry|last=Tagg|publisher=Savas Beatie|year=2009|isbn=978-1-932714-61-6}} * {{cite book|ref=Taranto|last1=Taranto|first1=James|author2=Leonard Leo|title=Presidential Leadership: Rating the Best and the Worst in the White House|publisher=Simon and Schuster|year=2004|isbn=978-0-7432-5433-5}} * {{cite journal|last=Tegeder|first=Vincent G.|date=June 1948|title=Lincoln and the Territorial Patronage: The Ascendancy of the Radicals in the West|journal=Mississippi Valley Historical Review|volume=35|issue=1|pages=77–90|publisher=Organization of American Historians|issn=|oclc=|jstor=1895140|doi=10.2307/1895140}} <!-- NOT CITED IN ARTICLE *{{cite book|isbn=978-0-8071-3231-9|oclc=|title=Inside the Confederate Nation: Essays in Honor of Emory M. Thomas|url=|authorlink=Emory M. Thomas|last= Thomas|first=Emory M.|editor1-first=Lesley J.|editor1-last=Gordon|editor2-first=John C.|editor2-last=Inscoe|publisher=Louisiana State University Press|year=2007}} --> * {{cite book|ref=Thomas|first=Benjamin P.|authorlink=Benjamin P. Thomas|last=Thomas|title=Abraham Lincoln: A Biography|url=https://archive.org/details/abrahamlincolnbi0000thom_k6f1|publisher=Southern Illinois University|year=2008|isbn=978-0-8093-2887-1}} * {{cite book|isbn=978-0-925436-21-4|oclc=|title=The Lincoln Funeral Train: The Final Journey and National Funeral for Abraham Lincoln|url=https://archive.org/details/lincolnfuneraltr0000tros|last=Trostel|first=Scott D.|publisher=Cam-Tech Publishing|year=2002}} * {{cite book|ref=Vorenberg|last=Vorenberg|first=Michael|title=Final Freedom: the Civil War, the Abolition of Slavery, and the Thirteenth Amendment|url=https://archive.org/details/finalfreedomcivi0000vore|publisher=Cambridge University Press|year=2001|isbn=978-0-521-65267-4}} * {{cite book |author=Warren, Louis A. |title=Lincoln's Youth: Indiana Years, Seven to Twenty-One, 1816–1830 |url=https://archive.org/details/lincolnsyouthind0000warr |publisher=Indiana Historical Society |location=Indianapolis |year=1991 |pages= |isbn=0-87195-063-4 }} * {{cite book|ref=White|last=White Jr.|first=Ronald C.|title=A. Lincoln: A Biography|publisher=Random House, Inc|year=2009|isbn=978-1-4000-6499-1}} * {{cite book|ref=Wills|first=Garry|last=Wills|authorlink=Garry Wills|title=[[Lincoln at Gettysburg: The Words That Remade America]]|isbn=0-671-86742-3|year=1993|publisher=Simon & Schuster }} * {{cite book|ref=Wilson|first=Douglas L.|last=Wilson|publisher=Knopf Publishing Group|title=Honor's Voice: The Transformation of Abraham Lincoln|url=https://archive.org/details/honorsvoicetrans0000wils_d8n4|year=1999|isbn=978-0-375-70396-6}} * {{cite book|ref=Winkle|last=Winkle|first=Kenneth J.|title=The Young Eagle: The Rise of Abraham Lincoln|url=https://archive.org/details/youngeagleriseof0000wink|year=2001|publisher=Taylor Trade Publications|isbn=978-0-87833-255-7}} * {{cite book|ref=Zarefsky|authorlink=David Zarefsky|isbn=978-0-226-97876-5|title=Lincoln, Douglas, and Slavery: In the Crucible of Public Debate|url=https://archive.org/details/lincolndouglassl0000davi|last=Zarefsky|first=David S.|publisher=University of Chicago Press|year=1993}} * {{cite journal|last=Zilversmit|first=Arthur|year=1980|title=Lincoln and the Problem of Race: A Decade of Interpretations|journal=Journal of the Abraham Lincoln Association|volume=2|issue=11|pages=22–24|publisher=Abraham Lincoln Association|url=http://www.historycooperative.org/journals/jala/2/zilversmit.html|ref=}}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} {{Refend}} <!-- NOT CITED IN ARTICLE *{{cite book|ref=Miller |first=William Lee |last=Miller |title=Lincoln's Virtues: An Ethical Biography |url=https://archive.org/details/lincolnsvirtuese00mill |year=2002 |isbn=0-375-40158-X |publisher=Alfred A. Knopf }} --> ===Ìwé ìtàn=== * {{cite book|isbn=978-1-58182-369-1|title=One Hundred Essential Lincoln Books|url=https://archive.org/details/100essentiallinc0000burk|last=Burkhimer|first=Michael|publisher=Cumberland House|location=|year=2003}} * {{cite book|isbn=978-0-393-06756-9|title=Our Lincoln: New Perspectives on Lincoln and His World|url=https://archive.org/details/isbn_9780393067569|last=Foner|first=Eric|publisher=W.W. Norton |location=|year=2008}} * Holzer, Harold and Craig L. Symonds, eds. ''Exploring Lincoln: Great Historians Reappraise Our Greatest President'' (2015), essays by 16 scholars * Manning, Chandra, "The Shifting Terrain of Attitudes toward Abraham Lincoln and Emancipation", ''Journal of the Abraham Lincoln Association,'' 34 (Winter 2013), 18–39. * Smith, Adam I.P. "The 'Cult' of Abraham Lincoln and the Strange Survival of Liberal [[Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì|England]] in the Era of the World Wars", ''Twentieth Century British History,'' (Dec 2010) 21#4 pp.&nbsp;486–509 * Spielberg, Steven; Goodwin, Doris Kearns; Kushner, Tony. "Mr. Lincoln Goes to Hollywood", ''Smithsonian'' (2012) 43#7 pp.&nbsp;46–53. cfup1e2o6tcff5ca95t2p7q79rxk96m Afárá 0 23090 638097 581562 2026-09-26T19:18:28Z Agbalagba 14929 638097 wikitext text/x-wiki [[Fáìlì:BSB Ponte JK Panorama 05 2007 266.jpg|thumb|right|300px|[[Juscelino Kubitschek bridge|Afára Juscelino Kubitschek]] ni [[Brasília]], [[Brazil]].]] '''Afárá''' A '''bridge''' is a [[Structure#Load-bearing|structure]] designed to span an obstacle, such as a river or railway, allowing vehicles, pedestrians, and other loads to pass across. Most bridges consist of a flat [[Deck (bridge)|deck]], supported by beams, arches, or cables. These structures rest on a [[Foundation (engineering)|foundation]] that is carefully designed to transfer the weight of the bridge to the subsoil without [[Settlement (structural)|settling]]. Bridges can be constructed in a wide variety of forms, determined by the location, intended purpose, and available construction technologies. Simple bridge structures include [[Beam bridge|beam bridges]] made from logs, and [[Suspension bridge|suspension bridges]] made of ropes or vines. The [[Roman Empire|Romans]] and [[History of China#Ancient China|ancient Chinese]] built major [[Arch bridge|arch bridges]] of timber, stone, and brick. During the [[Renaissance architecture|Renaissance]], advances in science and engineering led to wider bridge [[Span (engineering)|spans]] and more elegant designs. [[Concrete]] was perfected in the early 19th century, and arch bridges are now built primarily of concrete or steel. With the [[Industrial Revolution]] came mass-produced steel, which enabled the creation of more complex forms{{snd}}including [[Truss bridge|truss]] and [[Cantilever bridge|cantilever bridges]]{{snd}}that permitted bridges to cross wide rivers or deep valleys. The longest spans use suspension or [[Cable-stayed bridge|cable-stayed]] designs, both of which rely on high-strength steel cables to support the deck. Over time, the maximum achievable span of bridges has steadily increased, reaching [[List of longest suspension bridge spans|{{convert|2|km|mile|sp=us}} in 2022]]. Other bridge forms include multi-span [[Viaduct|viaducts]], which can cross wide valleys; [[Trestle bridge|trestles]], a common design for carrying heavy trains; and [[Movable bridge|movable bridges]] including [[Drawbridge|drawbridges]] and [[Swing bridge|swing bridges]]. The design of a bridge must satisfy many requirements, namely connecting to a transportation network, providing adequate [[Clearance (civil engineering)#Vertical clearance|clearances]], and safely transporting its users. A bridge must be strong enough to support its own weight as well as the weight of the traffic passing over it. It must also tolerate violent, hard-to-predict stresses imposed by the environment, including winds, floods, and earthquakes. To meet all these goals, bridge engineers typically use [[limit state design]] processes and the [[finite element method]].{{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} == Itokasi == {{reflist}} {{Commonscat}} [[Ẹ̀ka:Àwọn afárá| ]] oo6atul7u86d08rylikmt0yqb8r44ma 638110 638097 2026-09-26T19:53:10Z Agbalagba 14929 638110 wikitext text/x-wiki [[Fáìlì:BSB Ponte JK Panorama 05 2007 266.jpg|thumb|right|300px|[[Juscelino Kubitschek bridge|Afára Juscelino Kubitschek]] ni [[Brasília]], [[Brazil]].]] '''Afárá''' jẹ́ ohun kíkọ́ kan tí wọ́n ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ láti gba orí ǹkan bíi [[omi]] tàbí [[kòtò]] tí ó ń dínà mọ́ni kọjá, kí lílọ bíbọ̀ àwọn ǹkan mìíràn bíi [[ọkọ̀]], [[rélùwéè]], àwọn [[ènìyàn]] àti ǹkan míràn lè ma kọjá geere lórí rẹ̀. Púpọ̀ àwọn afárá ni wọ́n ma ń rí pẹrẹsẹ , tí àwọn opó ńlá ńlá ma ń dìí mú pọ̀ mọ́ àwon áàkì pẹ̀lú àwọn wáyà onírin ńlá ńlá ma ń dìí mú pẹ̀lú. Afárá ma ń dúró lé orí ìpìlẹ̀ rẹ̀ tí wọ́n fi ọgbọ́n gbé kalẹ̀ kí ó lè gba ẹrù afárá náà dání lórí ilẹ̀. Bridges can be constructed in a wide variety of forms, determined by the location, intended purpose, and available construction technologies. Simple bridge structures include [[Beam bridge|beam bridges]] made from logs, and [[Suspension bridge|suspension bridges]] made of ropes or vines. The [[Roman Empire|Romans]] and [[History of China#Ancient China|ancient Chinese]] built major [[Arch bridge|arch bridges]] of timber, stone, and brick. During the [[Renaissance architecture|Renaissance]], advances in science and engineering led to wider bridge [[Span (engineering)|spans]] and more elegant designs. [[Concrete]] was perfected in the early 19th century, and arch bridges are now built primarily of concrete or steel. With the [[Industrial Revolution]] came mass-produced steel, which enabled the creation of more complex forms{{snd}}including [[Truss bridge|truss]] and [[Cantilever bridge|cantilever bridges]]{{snd}}that permitted bridges to cross wide rivers or deep valleys. The longest spans use suspension or [[Cable-stayed bridge|cable-stayed]] designs, both of which rely on high-strength steel cables to support the deck. Over time, the maximum achievable span of bridges has steadily increased, reaching [[List of longest suspension bridge spans|{{convert|2|km|mile|sp=us}} in 2022]]. Other bridge forms include multi-span [[Viaduct|viaducts]], which can cross wide valleys; [[Trestle bridge|trestles]], a common design for carrying heavy trains; and [[Movable bridge|movable bridges]] including [[Drawbridge|drawbridges]] and [[Swing bridge|swing bridges]]. The design of a bridge must satisfy many requirements, namely connecting to a transportation network, providing adequate [[Clearance (civil engineering)#Vertical clearance|clearances]], and safely transporting its users. A bridge must be strong enough to support its own weight as well as the weight of the traffic passing over it. It must also tolerate violent, hard-to-predict stresses imposed by the environment, including winds, floods, and earthquakes. To meet all these goals, bridge engineers typically use [[limit state design]] processes and the [[finite element method]].{{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} == Itokasi == {{reflist}} {{Commonscat}} [[Ẹ̀ka:Àwọn afárá| ]] 53rotk71a2kfdao3kcang2fdtpgp9ld Michael Caine 0 35656 638093 637165 2026-09-26T19:16:07Z InternetArchiveBot 22272 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638093 wikitext text/x-wiki {{Short description|English actor (born 1933)}}{{Use British English|date=March 2026}} {{Use dmy dates|date=March 2026}}{{Infobox actor|honorific_prefix=[[Sir]]|name=Michael Caine|honorific_suffix={{postnom|country=GBR|size=100|CBE}}|image=Michael Caine - Viennale 2012 g (cropped).jpg|caption=Caine ní ọdún 2012|birth_name=Maurice Joseph Micklewhite|birth_date={{birth date and age|df=y|1933|3|14}}|birth_place=London, England|occupation=Òṣèré|years_active=1950–2023<ref name="outofretirement">{{cite magazine |issn=0957-4948 |last=King |first=Jordan |date=8 September 2025 |title=Michael Caine To Come Out Of Retirement, Aged 92, For Vin Diesel's The Last Witch Hunter 2 |url=https://www.empireonline.com/movies/news/michael-caine-to-come-out-of-retirement-aged-92-for-vin-diesels-the-last-witch-hunter-2/ |magazine=[[Empire (magazine)|Empire]] |access-date=13 October 2023 |publisher=[[Bauer Media Group]]}}</ref><!-- Do NOT add 2025. Only add a year once it is confirmed that the filming has begun/it's in production. -->|works=[[Michael Caine filmography|Filmography]]|spouse={{unbulleted list | {{marriage|[[Patricia Haines]]|1954|1958|end=divorced}} | {{marriage|[[Shakira Baksh]]|8 January 1973}} }}|children=Méjì|relatives=[[Stanley Caine]] (brother)|awards=[[List of awards and nominations received by Michael Caine|Full list]] {{Infobox military person |embed = yes |embed_title = Military Service |allegiance = [[United Kingdom]] |branch = [[British Army]] |service_years = 1951–1953 |unit = [[Royal Fusiliers|C Company, 1st Royal Fusiliers]] |rank = Private |battles = [[Korean War]] |awards = {{ubl|[[Korea Medal]] | [[United Nations Service Medal Korea|UN Korea Medal]]}} }}|website={{URL|michaelcaine.com}}|module={{listen |embed=yes |filename=Michael_Caine_BBC_Radio4_Front_Row_29_Sept_2010_b00tyv8c.flac |title=Michael Caine's voice |type=speech |description=from the BBC programme ''[[Front Row (radio programme)|Front Row Interviews]]'', 29 September 2010.<ref name="FR radio4">{{cite episode |title=Michael Caine |series=Front Row |department=Interviews |series-link=Front Row (radio programme) |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b00tyv8c |station=[[BBC Radio 4]] |date=29 September 2010 |access-date=18 January 2014}}</ref>}}|signature=Michael Caine Signature.png}}'''Sir Michael Caine''' (wọ́n bi ní '''Maurice Joseph Micklewhite'''; ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹta, ọdún 1933) jẹ́ òṣèré ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tó sì ti fẹ̀yìn tì.<ref name="mcintosh bbc">{{cite news|last=McIntosh|first=Steven|date=13 October 2023|title=Michael Caine confirms retirement from acting after ''The Great Escaper''|work=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67099084|access-date=13 October 2023}}</ref> Ó jẹ́ ẹni mímọ̀ fún ìlò ẹ̀ka-èdè Cockney rẹ̀,<ref>{{cite news|last1=Reed|first1=Rex|title=Michael Caine's 'Best Sellers' Has Something to Say About the Death of Literacy, If You Can Manage to Stay Awake|url=https://observer.com/2021/09/michael-caines-best-sellers-has-something-to-say-about-the-death-of-literacy-if-you-can-manage-to-stay-awake/|work=[[The Observer]]|date=16 September 2021|language=en|access-date=20 August 2022}}</ref> fún ọdún ọgọ́rin tí ó fi ṣeré, ó ti hàn nínú àwọn eré tó lé ní òjìlélọ́gọ́rùndínẹ̀wá iye, ó sì tún jẹ́ mímọ̀ gẹ́gẹ́ bí i ẹlẹ́yẹ àṣà ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/michael-caine-retiring-best-sellers-b1939591.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220512/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/michael-caine-retiring-best-sellers-b1939591.html|archive-date=12 May 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Michael Caine 'not retiring' despite saying Best Sellers was his 'last part'|work=[[The Independent]]|first=Roisin|last=O'Connor|date=16 October 2021|access-date=13 November 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.yorkshirepost.co.uk/arts-and-culture/sir-michael-caine-story-british-film-icon-558117|title=Sir Michael Caine – story of a British film icon|work=[[The Yorkshire Post]]|first=Hannah|last=Stephenson|date=18 October 2018|access-date=13 November 2021}}</ref> Ó ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àmì-ẹ̀yẹ tí ó pẹ̀lú [[Academy Awards]] méjì, BAFTA Award kan, [[Golden Globe Awards]] mẹ́ta, àtiScreen Actors Guild Award kan. Ní ọdún 2017, àwọn eré tí Caine ti jẹyọ ti ní àkójọ bílíọ́nù $7.8 láàgbáyé.<ref>{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/person/22680401-Michael-Caine#tab=summary=acting|title=Michael Caine – Box Office Data Movie Star|website=The-numbers.com|access-date=20 March 2014|archive-date=22 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322224459/https://www.the-numbers.com/person/22680401-Michael-Caine#tab=summary=acting|dead-url=yes}}</ref> Caine jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òṣèré ọkùnrin márùn-ún ṣoṣo tí wọ́n di yíyàn fún Academy Award nípasẹ̀ eré ṣíṣe ní ẹ̀marùn-ún ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ láàdọ́ta ọdún. Ní ọdún 2000, ó gba BAFTA Fellowship ó sì tún gba àmì-ẹ̀yẹ "Sir" tí [[Queen Elizabeth II]] bù fún un. Ó sábà máa ń jẹyọ nínú àwọn eré gẹ́gẹ́ bí i ẹlẹ́ka èdè apá ìlà-oòrùn London, Caine tayọ ni 1960s nípasẹ̀ ìjẹyọ rẹ̀ nínú àwọn eré ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì bí i ''Zulu'' (1964), ''The Ipcress File'' (1965), ''The Italian Job'' (1969), àti ''Battle of Britain'' (1969). Lásìkò yìí, ó ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ lọ́nà tó tayọ nípasẹ̀ wíwọ ìgò-ojú tó ki pẹ̀lú ẹ̀wù súútù tó yanrantí àti ìlànà ìgbọ́rọ̀kalẹ̀ rẹ̀ lọ́nà tó lọ tààrà; ó di mímọ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ìrísí rẹ̀ gún régé ní 1960s.<ref name="The Times">{{cite news|title=Classic film of the week: ''The Ipcress File'' (1965)|url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/classic-film-of-the-week-the-ipcress-file-1965-386gnbsqgz5|access-date=17 June 2022|work=[[The Times]]|quote=Michael Caine is the epitome of Sixties cool in his first outing as the secret agent Harry Palmer. His cockney smarts, his horn-rimmed glasses}}</ref><ref>{{cite news|title=Style Heroes: 1960s Michael Caine|url=https://therake.com/stories/style/michael-caine-1960s-style-hero/|access-date=17 June 2022|work=The Rake|quote=Caine's signature was undoubtedly his thick, horn-rimmed glasses. He wore a number of subtly varying styles throughout the sixties}}</ref><ref>{{cite news|title=Australian Penthouse – Michael Caine: 1960s|url=https://www.reelartpress.com/press/details/135|access-date=17 June 2022|work=Real Art Press|quote=With his no-nonsense, laconic delivery, horn-rimmed glasses and sharply cut suits, he epitomised a new class of British cool. 'Michael Caine was the 1960s' ...}}</ref> Ó túbọ̀ fìdí rẹ̀ múlẹ̀ nípasẹ̀ ìkópa rẹ̀ nínú àwọn eré bí i ''Get Carter'' (1971), ''The Last Valley'' (1971), ''The Man Who Would Be King'' (1975), ''The Eagle Has Landed'' (1976), àti ''A Bridge Too Far'' (1977). Caine gba Academy Award fún Amúgbálẹ́ẹ̀gbẹ́ Òṣeré tó Tayọ jù lọ fún ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí i Elliot nínú eré [[Woody Allen]] ''Hannah and Her Sisters'' (1986), àti gẹ́gẹ́ bí i Dr. Wilbur Larch nínú eré Lasse Hallström ''The Cider House Rules'' (1999). Àwọn eré mìíràn tí ó fi di yíyàn fún àmì-ẹ̀yẹ Oscar ni ''Alfie'' (1966), ''Sleuth'' (1972), ''Educating Rita'' (1983), and ''The Quiet American'' (2002)—mẹ́rẹ́ẹ̀rin ni fún Òṣeré tó Tayọ jù lọ. Àwọn eré mìíràn tó gbajúgbajà pẹ̀lú ''California Suite'' (1978), ''Dressed to Kill'' (1980), ''Mona Lisa'' (1986), ''Little Voice'' (1998), ''Quills'' (2000), ''Children of Men'' (2006), ''Harry Brown'' (2009), àti ''Youth'' (2015). Caine tún di mímọ̀ fún ìkópa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí i Ebenezer Scrooge nínú ''The Muppet Christmas Carol'' (1992), àti fún ipa apanílẹ̀rín rẹ̀ nínú ''Dirty Rotten Scoundrels'' (1988), ''Miss Congeniality'' (2000), ''Austin Powers in Goldmember'' (2002), àti ''Secondhand Lions'' (2003). Caine kópa gẹ́gẹ́ bí i Alfred Pennyworth nínú eré ''Batman'' onípìn-ín mẹ́ta Christopher Nolan (2005–2012), ó sì tún hàn nínú àwọn eré Nolan márùn-ún mìíràn: ''The Prestige'' (2006), ''Inception'' (2010), ''Interstellar'' (2014), ''Dunkirk'' (2017), àti ''Tenet'' (2020). Ó fi fífẹ́yìntì rẹ̀ mọ nínú eré ṣíṣe nígbà tó ń ṣeré ìkẹ́yìn rẹ̀ tí ń ṣe ''The Great Escaper'' (2023). == Ìbẹ̀rẹ̀ Ìgbésí-ayé rẹ̀ == {{multiple image|align=right|direction=vertical|header=|width=220|image1=Sir Michael Caine Plaque - geograph.org.uk - 497396.jpg|width1=|alt1=|caption1=Púlákì búlúù tí ó fi ibùdó ìbí Caine hàn ní St Olave's Hospital ní Rotherhithe, gúúsù-mọ́-ìlà-oòrùn London|image2=-2019-07-04 Michael Caine Blue Plaque, North Runcton, Norfolk.jpg|width2=|alt2=|caption2=Púlákì búlúù ní ilé-ìwé tí tẹ́lẹ̀ ní North Runcton níbi tí ó ti di gbígbàlà nígbà ogun, tí ó sì ti bẹ̀rẹ̀ eré orí-ìtàgé àkọ́kọ́ rẹ̀}} Wọ́n bí Michael Caine gẹ́gẹ́ bí i Maurice Joseph Micklewhite sí St Olave's Hospital ní agbègbè Rotherhithe ti London ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹta, ọdún 1933,{{sfn|Caine|1992}}<ref>[https://www.britannica.com/biography/Michael-Caine "Michael Caine Biography"], ''Encyclopaedia Britannica''. Accessed 9 July 2023.</ref>{{sfn|Caine|2010|p=16}} ó jẹ́ ọmọ alásè àti agbálẹ̀ Ellen Frances Marie (tí orúkọ àbísọ jẹ́ Burchell; 1900–1989)<ref>{{cite web|url=http://www.timedetectives.co.uk/doc/MichaelCaineFamilyTree.pdf|title=Michael Caine Family Tree|access-date=26 April 2013}}</ref>{{sfn|Caine|2010|p=[https://archive.org/details/isbn_9780805093902/page/6 6]}} àti alábàárù ní ọjà ẹja tí òun náà jẹ́ Maurice Joseph Micklewhite (1899–1956). Kátólíìkì ni bàbá rẹ̀. Àtẹ̀jáde kan lórí''The Irish Times'' fi hàn pé bàbá Caine wá láti ìdílé arìnrìn-àjò [[Ireland]],<ref name="IT1">{{cite news|last1=Clarke|first1=Donald|title=Michael Caine: Still willing to blow the bloody doors off|url=https://www.irishtimes.com/culture/film/michael-caine-still-willing-to-blow-the-bloody-doors-off-1.3619061|newspaper=[[The Irish Times]]|publisher=Irish Times Trust|access-date=4 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240604135127/https://www.irishtimes.com/culture/film/michael-caine-still-willing-to-blow-the-bloody-doors-off-1.3619061|archive-date=4 June 2024|location=[[Tara Street, Dublin]]|language=en|date=8 September 2018}}</ref> ṣùgbọ́n Caine fúnra rẹ̀ mẹ́nu bà á àti lórí abala ''Inside the Actors Studio kan'' pé bàbá rẹ̀ ṣẹ́ ẹ̀ láti ara àwọn tí a mọ̀ sí Gypsy ni.<ref>{{Cite web|title=Michael Caine - The Talks|url=https://the-talks.com/interview/sir-michael-caine/|access-date=2026-09-06|website=the-talks.com}}</ref><ref>''Inside the Actors Studio'', season 6, episode 5 (9 January 2000). ''I don't look like a Gypsy [...] my father was [a] very dark, swarthy Gypsy''</ref> Ìyá Caine tọ ní ìlànà ẹ̀sìn Protestant.<ref>{{cite web|url=http://www.walesonline.co.uk/showbiz-and-lifestyle/2009/05/01/caine-s-magical-performance-in-is-anybody-out-there-91466-23519005/|title=Lifestyle – Caine's magical performance in Is Anybody Out There?|website=WalesOnline|date=1 May 2009|access-date=6 July 2012}}</ref> Ó ní àbúrò ọkùnrin, Stanley (1935–2013), tí òun náà di òṣèré, ó sì tún ní ẹ̀gbọ́n ọmọkùnrin láti ọ̀dọ̀ ìyá rẹ̀ tí orúkọ rẹ̀ ń ṣe David Burchell. Ó dàgbà ní agbègbè Southwark ní London; nígbà [[Second World War]], wọ́n gbà á là láti {{convert|100|mi|km}} lọ sí North Runcton, ní Norfolk, níbi tí ó ti kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ eré ṣíṣe ní ilé-ìwé abúlé ibẹ̀ tí ó sì tún ti ní ẹṣin ọ̀sìn tí ó ń jẹ́ Lottie.{{sfn|Caine|2018}}<ref>{{cite web|url=http://www.runctonweb.co.uk/mcaine.html|title=Michaorfolk childhood|website=Runctonweb.co.uk|access-date=17 October 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090830215052/http://www.runctonweb.co.uk/mcaine.html|archive-date=30 August 2009}}</ref> Lẹ́yìn ogun náà, wọ́n gbé bàbá rẹ̀ kúrò níbi tí wọ́n ń gbé tẹ́lẹ̀, àjọ náà sí gba ẹbí rẹ̀ sílé sí Marshall Gardens ní agbègbè Elephant and Castle ní London, tí wọ́n ń gbé nínú ilé tí ó ti di kíkọ́ sílẹ̀ láti Canada, nítorí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ilé ni ó ti bàjẹ́ nígbà ogun náà.{{sfn|Caine|2010|p=28}} Caine kọ sínú ìtàn ìgbésí ayé rẹ̀ nígbà tí ó yá, "Àwọn ilé-àkọ́sílẹ̀, gẹ́gẹ́ bí a ṣe mọ̀ wọ́n sí, yẹ kí wọ́n jẹ́ ilé fún ìgbà díẹ̀ ni nígbà tí London ń di kíkọ́ padà, ṣùgbọ́n a gbé bẹ̀ fún ọdún méjìdínlógún—àti pé fún wa, lẹ́yìn tí a ti gbé nílé tó fún pá pẹ̀lú ilé-ìgbọ̀nsẹ̀ níta, ó nìyí púpọ̀."{{sfn|Caine|2010|p=29}} Nígbà tí Caine pé ọmọ ọdún mẹ́wàá, ó kópa nínú eré ''Cinderella'' gẹ́gẹ́ bí i bàbá àwọn ọmọbìnrin tó bùrẹ́wà. Síìpù ṣòkòtò rẹ̀ wà ní ṣíṣí sílẹ̀, èyí tó mu kí àwọn olùwòran máa bú sẹ̀rín, tí ó ṣokùnfà ìtẹ̀síwáju rẹ̀ nínú eré ṣíṣe.<ref name="most searched">{{cite magazine|url=https://www.youtube.com/watch?v=l9obGdzeSD4|title=Morgan Freeman, Michael Caine, and Alan Arkin Answer the Web's Most Searched Questions|type=Video presentation|date=6 April 2017|access-date=19 March 2020|via=YouTube|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]}}</ref> Ní ọdún 1944, ó yege nínú àyẹ̀wò-ẹ̀kọ́ àwọn ọmọ ọdún mọ́kànlá-jù-bẹẹ-lọ, tí ó sì gba àmì-ẹ̀yẹ ẹ̀kọ́-ọ̀fẹ́ lọ sí Hackney Downs School. Lẹ́yìn ọdún kan ní bẹ́ẹ̀, ó tún lọ sí Wilson's School ní Camberwell, èyí tí ó fi sílẹ̀ ní ọmọ ọdún mẹ́rìndínlógún lẹ́yìn tí ó ti gba School Certificates nínú ẹ̀kọ́ mẹ́fà. Ó sì ṣiṣẹ́ fún ìgbà díẹ̀ gẹ́gẹ́ àmójútó-ìwé ilé-iṣẹ́ àti ajíṣẹ́ fún ilé-iṣẹ́ fíìmù kan ní Victoria, London àti fún agbéréjáde Jay Lewis lórí Wardour Street.<ref name="70notout">{{cite book|year=2004|first=William|last=Hall|isbn=1-84454-019-7|title=The Biography of Sir Michael Caine; 70 Not Out|url=https://archive.org/details/70notoutauthoris0000hall|publisher=John Blake}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == <references /> g2v5uf9u4gyrw8g2rvkztg0mdkc2sw6 Isaac Folorunso Adewole 0 61828 638112 598150 2026-09-27T06:00:17Z Andre Engels 24 merge 638112 wikitext text/x-wiki {{merge|Isaac Adewole}} {{Infobox Politician | name = Isaac Folorunso Adewole | image = Prof. Isaac F. Adewole (cropped).jpg | caption = Ọ̀jọ̀gbọ́n Isaac F. Adewole Mínísítà fún Ìlera tẹ́lẹ̀. | imagesize = | order = mínísítà fun ìlera ọmọ orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]] | term_start = Ọjọ́ kọkànlá Oṣù kọkànlá Ọdún 2015 |term_end= | successor = | birth_date = Ọjọ́ karùndínlógún Oṣù karún ọdún 1954 | birth_place = [[Ilesa]], [[Osun State|Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun]] | death_date = | death_place = | party = | relations = | children = | profession = Dókítà, olùkọ́ àti olóṣèlú | religion = }} '''Isaac Folorunso Adewole''' (bíi May 5, 1954) jẹ́ Ọ̀jògbọ́ dókítà olóyún ọmọ orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]] lati ẹ̀yà [[Yorùbá]]. Ó jé mínísítà lábẹ́ Ìsàkóso Ààrẹ [[Muhammadu Buhari|Mùhámádù Bùhárí]]. Kí ó tó di mínísítà, Ó jẹ́ alàkóso [[Yunifásítì ìlú Ìbàdàn]] ati Ààrẹ àwọn àjo [[Africa|Áfíríka]] fún iwadi àti ikẹ́kọ́ àìsàn jẹjẹrẹ. Kí ó tó di alàkóso Yunifásítì ìlú Ìbàdàn, Ó jẹ́ alàkóso ilé Ìwòsan ti Yunifásítì ìlú Ìbàdàn, ilé Ìwòsan Yunifásítì tí ó tóbi jù lo in Orílẹ̀- èdè Nàìjíríà.<ref>{{cite web|url=http://tribuneonlineng.com/ui-sets-tone-selection-new-vc|title=UI sets tone for selection of new VC|work=Nigerian Tribune|accessdate=September 18, 2015|archive-date=November 19, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119094942/http://tribuneonlineng.com/ui-sets-tone-selection-new-vc|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.punchng.com/education/stakeholders-salute-ui-vc-at-60/|title=Stakeholders salute UI VC|work=The Punch News|accessdate=September 18, 2015|archive-date=May 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140514081431/http://www.punchng.com/education/stakeholders-salute-ui-vc-at-60/|dead-url=yes}}</ref> Ní àtẹ̀jade Ìwé ìròyìn Tẹ́lígíráfu, a ríi kà wípé ọ́ jé Ògbónta rìgiì Ọ̀mọ̀wé àti olùdarí ẹ̀kọ́ ìmo ìlera.<ref>{{cite web|url=http://newtelegraphonline.com/celebrating-ui-vc-60/|title=Celebrating UI VC at 60|work=New Telegraph|accessdate=September 18, 2015|archive-date=November 18, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151118235057/http://newtelegraphonline.com/celebrating-ui-vc-60/|dead-url=yes}}</ref> Ní ọjọ́ karún osù karún, ó se ayẹyẹ ọgọta odún ìbí rẹ̀. ayẹyẹ naa sélé ni Yunifásítì ìlú Ìbàdàn. Awọn èèyan jakanjakan ni ó wá se àyẹ́sí rẹ́. Alaga ayẹyẹ naa ni Amòfin àgbà tí a n pè ní Wole Olanipekun.<ref>{{cite web|url=http://thenationonlineng.net/ui-vc-gets-new-roles/|title=UI VC gets new roles |work=The Nation Nigeria|accessdate=September 18, 2015}}</ref> ==Ìgbà èwe== A bí Ọ̀jọ̀gbọ́n Adéwolé ni ọjọ́ karún osù karún,1954 ni [[Ilesa]], ìlú tó wà ní ìpínlẹ̀ Ògùn lóòní. Àtẹ̀jade Ìwé ìròyìn ''The Punch'' sọ wípé ìya rẹ̀ bíi sínú ọ̀kọ ayọkẹ́lẹ́ tí o n gbé lọsí ilé Ìwòsan ní ìgbà tí ó rọ́bí ati bíi.<ref>{{cite web|url=http://www.nigeriaheadlines.com/news/celebrating-ui-vc-60|title=Celebrating UI VC @ 60|work=Nigeria Headlines|accessdate=September 13, 2015|archive-date=November 19, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119163826/http://www.nigeriaheadlines.com/news/celebrating-ui-vc-60|dead-url=yes}}</ref> Adewole lọ ilé ẹ̀kọ́ alakọ́bẹ́rẹ́ tí a mọ̀ sí Ògùdù Methodìst àti ilésà girama sùkùù ni ìlú ilésà ní ibi tí gba Ìwe ẹ̀ri tí a mọ̀ sí West Africa School Certificate. Lèyìn èyi ni ó lọ sí Yunifásítì ìlú Ìbàdàn, Ìbàdàn tí ó fi ìgbà kan jé olùìlú [[Agbègbè Apáìwọ̀òrùn Nàìjíríà]] láti ba di dókítà. Adéwlé tèsíwájú nínú èkó rè, ó sí gbà ìwé erí kékeré ni ọdún 1972, kí ó tó lọ láti gba ìwé ẹ̀rí ẹ̀kọ́ gíga nínú ìmọ̀ ìlera ni ọdún 1976."<ref>{{cite web|url=http://www.thisdaylive.com/articles/forget-past-injustices-olanipekun-tells-ui-vc/177879/|title=Forget Past Injustices Olanipekun Tells UI VC,|work=Thisday News|accessdate=September 18, 2015|archive-date=November 19, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119114034/http://www.thisdaylive.com/articles/forget-past-injustices-olanipekun-tells-ui-vc/177879/|dead-url=yes}}</ref> ==Ìgbésí ayé== Ní ọdún 1978, gẹ́gẹ́ bí dókítà, ódara pọ̀ mọ́ ilé Ìwòsan ti a mọ̀ sí University College Hospital, lábẹ́ àkóso Yunifásítì ìlú Ìbàdàn. Ní ọdún 1979, ó kúrò ni ilé Ìwòsan ti Yunifásítì ìlú Ìbàdàn lọ [[Sókótó]] fún ètò Àgùnbánirọ̀ tí ó se pàtàkì ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Lèyìn rè, ó sisẹ́ fún ìgbà díẹ̀ pẹ̀lu ilé Ìwòsan ti a mọ̀ sí Adeoye Maternity hospital ìlú Ìbàdàn kí ó tó padà darapọ̀ mọ́ ilé Ìwòsan ti a mọ̀ sí University College Hospital ní ibi tí o ti kọ́kọ́ sisẹ́ kí ó tó lọ ìpínlẹ̀ Sòkòtò fún ètò Àgùnbánirọ̀.<ref>{{cite web|url=http://dlc.ui.edu.ng/about-us/about-university-of-ibadan/principal-officers/298-professor-i-f-adewole-vice-chancellor|title=Professor I.F. Adewole- VICE-CHANCELLOR|work=University of Ibadan|accessdate=September 18, 2015|archive-date=September 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150922131821/http://dlc.ui.edu.ng/about-us/about-university-of-ibadan/principal-officers/298-professor-i-f-adewole-vice-chancellor|dead-url=yes}}</ref> Ní ọdún 1982, ó di akọ̀wé àgbà ní ilé Ìwòsan náà kí ó tó lọ sí òké òkun (United Kingdom) fun fún ètò tí a mọ́ si Fellowship Program. Lèyìn náà ní ó padà sí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lati darapọ̀ mọ́ ilé Ìwòsan ti a n pè ní Royal Crown Specialist Hospital níbi tí ó lo ọdún mẹ̀erin gbáko ki ó tó padà sí ilé Ìwòsan, University College Hospital, Ìbàdàn.<ref>{{cite web|url=http://www.thisdaylive.com/articles/finally-ambode-emerges-winner-in-lagos-guber-contest/206595/|title=Finally, Ambode Emerges Winner in Lagos Guber Contest|work=Thisday News|accessdate=September 18, 2015|archive-date=November 19, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119142149/http://www.thisdaylive.com/articles/finally-ambode-emerges-winner-in-lagos-guber-contest/206595/|dead-url=yes}}</ref> Ni ọdún 1992, ó di olùkọ́ àgbà. Ni ọdún 1997, o di Ọ̀jọ̀gbọ́n (Professor) nínú ìmọ̀ ìlera ni Yunifásítì ìlú Ìbàdàn. Ní ọdún yi kan náà ni won yáàn ni asòfin Yunifásítì ìlú Ìbàdàn. Bakan náà ni won yáàn ni alàkóso ti department of Obstetrics and Gynaecology. Lèyìn ọdún, o di alàkóso College of Medicine. Ni osù kejila ọdún 2010, ó jẹ alàkóso [[Yunifásítì ìlú Ìbàdàn]]. Ipò yí ni o wá ti ó fi di mínísítà lábẹ́ Ìsàkóso Ààrẹ Mùhámádù Bùhárí.<ref>{{cite web|url=http://leadership.ng/news/425413/guber-polls-apc-sweeps-out-pdp|title=Guber Poll: APC Sweeps Out PDP|work=Leadership Newspaper|accessdate=September 18, 2015|archive-date=December 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211231311/https://leadership.ng/news/425413/guber-polls-apc-sweeps-out-pdp|dead-url=yes}}</ref> </font> ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Adewole, Isaac Folorunso}} [[Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1954]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá]] g3mnmlgq6qnfqk0kl851szqzl7yx4ai Oníṣe:GerardM/Members of the National Assembly of the Central African Republic 2 66642 638118 637992 2026-09-27T11:35:50Z ListeriaBot 17294 Wikidata list updated [V2] 638118 wikitext text/x-wiki This list is not ready for use on Wikipedia because a Member of the National Assembly of the Central African Republic who was a member twice does not show twice. {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P39 wd:Q21295977 } |section= |sort=P39/Q21295977/P580 |sort_order=desc |columns=label:Article,description,P27:Country,P39/Q21295977/P580:Start date,P39/Q21295977/P582:End date,P18:Image |thumb=128 |min_section=2 }} {| class='wikitable sortable' ! Article ! description ! Country ! Start date ! End date ! Image |- | ''[[:d:Q112084605|Ousmane Gbalassoundou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084606|Bernard Gbissigui Anioue]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084607|Georges Yalakanga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084608|Francis Rufin Ouatende]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084609|Michel Yembe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084610|Marc Issa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112084611|Pélagie Ngaïndiro née Senzoure Yatrandji]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084612|Jacques Ngaina]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084614|Florent Kema]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084616|Brice Rufin Molomadon]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084617|Nabia Koundjou Abdel-Karim]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084618|Joseph Ngoïta]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084619|Clément Ndombe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084620|Tefal Kolou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084621|Nzoungou Samuel]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084622|Michel Kpingo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084623|Alime Aziza Soumaine]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084625|Romain Penendji-Lami-Ya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084626|Aristide Goundissa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084627|Ernest Konguere]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084628|Dekalve Chengaba Rossni]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084629|Louis Albert Goni]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084630|Richard Gonguere]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084631|Marthe Lakonte-Gaomeda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084632|Emilie Bernadette Gambo née Souaninzi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084633|Virginie-Béatrice Bandéko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084660|Geoffroy Noël Tagba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084661|Fleury Junior Pabandji]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084662|Be-Yamissi Sana née Kambiri Salamatou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084663|Richard Steve Toranga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084664|Aubin Amasseka Amoudou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084665|Anatole Ndemagouda Gbago]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084666|Ali Saleh]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084667|Christophe Arsène Wapou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084668|Jean de Dieu Damarass-Damangueré]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084669|Justin Gourna Zako]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084671|Sédar Sall Karim]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084672|Chantal Merveille Tohomane]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084673|Magloire Jocelyn Makango]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084674|Jean Claude Ngonga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084675|Henri-Matie Dondra]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084676|Fidèle Pandjikane]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084677|Dahirou Mohamadou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084678|Emmanuel Mamya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084679|Annie Molomadon]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084680|Arme Birot]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084681|Percus Kette]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084682|Antoine Koirokpi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084683|Bernard Dillah]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084684|Serge Alain Liguela Mboutou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084685|Luc Ninga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084686|Jean-Bosco Namtoua-Koussi Guidomon]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084687|William Séraphin Wabem Mbeté]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084688|Marien Diodonné Djema]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084689|Achanga Bertrand Nakombo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084690|Lucien Mbaîgoto]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084691|Thomas Rabé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084692|Henri Mylla Vigner]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084693|Jean Robert Gotao]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084694|Jonas Donon]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084695|Dieudonné Gbiatou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084696|Hermane Lambert Akovourou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084697|Eric Gervais Kpiodigui]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084698|François Moussa Yakota]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084699|Sylvain Marandji]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084700|Jean Thalhys Bangue]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084701|Vidal de Bon Coeur Siopathis]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084702|Follot Gabriel Mairie Raoul]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084704|José Titus Ngoungbo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084705|Rodrigue Yvon Brice Sialo Ngboda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084713|Mathurin Massikini]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084714|Amédée Negba Kpingo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084715|David Bernadette Gomina-Pampali]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084716|Dorothée Tiyangou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084717|Ernest Mizédio]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084718|Louis Roi Nguehoroum]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084719|Albert Guinimonguimi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084720|Ernest Bonang]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084721|Jacques Tafago]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084722|Auguste Boukanga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115170|Augustin Agou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115171|Kool Sonny Bayone]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115175|François Apollinaire Ko-Yapende]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115176|José Martial Kenam Aradona]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115177|Blaise Maïdou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115178|Augustin To-Sah-Be-Nza]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115179|Dénis Modemade]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115180|Clément David Ndotizo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115181|Yvonne Ndoyo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115182|Vital Léopold Yongoro]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115183|Etienne-Nathan Godenaha]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115184|Edouard Goumoundjou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115185|André Ndjambala]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115186|Gabin Dieudonné Mbolifouefele]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115187|Fernand Delmas Nzapaha]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115188|Amadou Aubin Amasseka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115189|Anatole Ndemagouda Gbagot]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115190|Ayouba Maloum Yerima]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115191|Jean Bernard Gbissigui Anioue]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115192|Anicet Samalet]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892239|Anne Marie Moningue]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892240|Antoine Biloko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892241|Baïkoumbou Maguelet Poutya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892242|Bhé Dogo Nendji]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892243|Daniel Langandji]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892244|Daniel Otokpio]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892245|David Gobolo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892246|David Guitouka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892247|David Yaka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892248|Dieudonné Gomitoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892249|Dieudonné Koudoufara]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892250|Emmanuel Dombia Dobele]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892251|Etienne Moussa Ndoa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892252|Faustin Montsoki]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892253|Fidèle Gbanga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892254|Fidèle Soussou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892255|Félix Orokas]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892256|Gabriel Dotte Badekara]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892257|Gaston Laninga Bastos]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892258|Gilbert Kolissio]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892259|Guy Ningata]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892260|Guy-Jean Ouilibona Zoufouk]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892261|Hilaire Sebale]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892262|Hubert Ndomphori Nakombo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892263|Jacques Yembe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892264|Jean Baketo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892265|Jean Claude Aubertel]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892266|Jean Marc Meiganga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892267|Jean Michel Zouhougou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892268|Jean Pierre Félix Gassicard]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892269|Jean Sayo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892270|Joachim Goyango]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892271|Joseph Malemindou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892272|Joseph Maligwa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892273|Joseph Ngama]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892274|Joseph Pingama]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892275|Kilo Alphonse Sanghamy]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892276|Louis Papeniah]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892277|Louis Pierre Gamba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892278|Luc Guela]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892279|Lucienne Patassé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892280|Marguerite Balenguele Zarambaud]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892281|Marie Wafio]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892282|Martin Doumsou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892283|Martin Yamete]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892284|Maïtar Djim Arem]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892285|Michel Neby Issa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892286|Mireille Kolingba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892287|Moise Mamadou Raïkina]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892288|Nestor Maïdou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892289|Ngoagbada Kouzoutchiam]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892290|Nouyongode Modiba Bene]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892291|Ouba Tessoube]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892292|Oumar Zackaria]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892293|Patrice Endjimoungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892294|Paulin Georges Dobot Zero]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892295|Philippe Woungane]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892296|Pierre Nganamandji]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892297|Rigaud Nguialo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892298|Simon Bongolape]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892299|Simon Moussapeti]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892300|Thomas Koazo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892301|Théophile Ganro]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892302|Théophile Touba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892303|Tymossi Kezza Koyangbo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892304|Yani Blaise Nabombo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892305|Younouss Sidik]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892306|Zabio Maa Zabio]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892307|Zacharia Alia]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116417|Boniface Sambo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116418|Béatrice Tépé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116419|Gom-Aïam]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116420|Babpetel]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116421|Pampanli Gomina]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116423|René Apondjo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116424|Isaïe Gbane]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116425|Jérôme Lasse]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112116426|Antoine Guedehi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116427|Edgard Mbaïkoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116428|Israël Bengba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116429|Léon Amaron]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116431|Maurice Saragba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-03-13 | | |- | ''[[:d:Q112890822|Abdel Karim Meckassoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890823|Abdoulaye Midjani]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2006-08 | | |- | ''[[:d:Q112890833|Abraham Ngoto Boloum]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890834|Al-Hadji Hibrahim Alim]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890835|Alexandre Fernand Nguendet]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890836|Ali Ouesse]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890837|Aliou Babetel]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890838|André Bayéré]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890839|André Ndjogo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-03-13 | | |- | ''[[:d:Q112890840|André Zaïna]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890841|Antoine Foy]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-03-13 | | |- | ''[[:d:Q112890842|Auguste Agoudé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890843|Barthélémy Boua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-03-13 | | |- | ''[[:d:Q112890844|Biré Migué]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890845|Boniface Sombo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890846|Béatrice Émilie Epayenée]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890847|Christophe Ndouba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-03-13 | | |- | ''[[:d:Q112890849|Cymossi Etienne Kezza Koyangbo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890851|Célestin Nguewili]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890853|David Dendou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890855|Diarra Alima]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890857|Dogonendjé Nzafio]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890858|Dominique Vidakoa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890860|Edisca André Kongbo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890864|Etienne Banga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890865|Fidèle Banalé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890866|Fred Jacob Dieudonné Karoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890868|Frédéric Yvon Kangala]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890869|Gilbert Dang Nam]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890870|Honorat Willibona Kocksis]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890871|Hélène Kaïne]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890872|Ibrahim Aoudou Pacco]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890873|Ibrahim Fidèle Gonda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890874|Jacques Patrice Mbollo Dilaboy]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890875|Jean Benoît Gonda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890876|Jean Marie Bouguinza]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890877|Jean Marie Sakila]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890878|Joseph Boykota Zoukétia]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-03-13 | | |- | ''[[:d:Q112890879|Joseph Katékondji]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | 2006-08 | |- | ''[[:d:Q112890880|Joseph Lougbia]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890881|Joseph Nida]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890882|Joséphine Kéléfio]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08<br/>2005-12-31 | 2005-12-31 | |- | ''[[:d:Q112890883|Joël Zibaya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890884|Judes Alex Kette]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890885|Justine Véronique Abatchou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-03-13 | | |- | ''[[:d:Q112890886|Jérôme Lavou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-03-13 | | |- | ''[[:d:Q112890887|Lamine Ouabanga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890888|Louis Yadbadja]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890889|Luc-Apollinaire Dondon-Konambaye]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-03-13 | | |- | ''[[:d:Q112890890|Mahamat Abras]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890891|Martin Dalou Wamboli]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890892|Maurice Bangayassi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890893|Michel Ndémazou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890894|Mierille Kolingba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-03-13 | | |- | ''[[:d:Q112890895|Moctar Samuel Mossambou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-06-19 | | |- | ''[[:d:Q112890896|Monique Bozizé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890898|Moussa Grébaye]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890899|Norbert Karakombo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890901|Noël Komokoïna]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-11 | 2005-11-22 | |- | ''[[:d:Q112890903|Odon Kondolas Kpékozoma]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890905|Ousman Ngbala Soundou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890907|Paul Fidèle Georges Abouka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890909|Pierre Abraham Mbokani]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890911|Pierre Mboua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890913|Pierre Sélessoui]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-03-13 | | |- | ''[[:d:Q112890914|Pierre Yokongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890916|Pélados Gilbert Ngbafio]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890917|Roger Fezokazoui]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890918|Roger Gbéda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890919|Rosalie Moussoukourou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-03-13 | | |- | ''[[:d:Q112890920|Sallé Djibalbaye]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890921|Samuel Shaba Kossi Nguérémbi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890922|Sylvestre Zama]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890923|Thierry Yinifolo Vandenboss]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-03-13 | | |- | ''[[:d:Q112890924|Thomas Nodié Yali]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890925|Thomas Poundassé Bandéko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890926|Théophile Sonny Colé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890927|Toussaint Akondja]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112890928|Yvon Dokoula]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-03-13 | | |- | ''[[:d:Q112892231|Alain Albert Andjigbo Djanga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892232|Albert Mberio]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892233|Albert Ndebouli]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892234|Albert Simplice Ganikpio]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892235|Alphonse Malendele Laguere]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892236|Alphonsine Yangongo Boganda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892237|André Janvier Ngboukouzou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112892238|André Nderegandji]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115193|Rachel Ninga-Wong-Mallo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115194|Marc Deloro]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115195|Nadia Bea]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115196|Daguerre Andiba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115197|Clément Ndombet]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115198|Mahamat Pohouroundji]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115199|André Nalke Dorgo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115200|Jean Symphorien Mapenzi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115201|Sylvain Goni]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115202|Valentin Goumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115203|Gervil Jean Beninga de Ngakoutou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115204|Maxime Bondjo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115205|Robertson Saïtoua Be Mangoe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115206|Petros Michael Miabe-Mai Dekongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115207|Claudia Stella Zakaria Tarazongha]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115208|Barthélémy Banabona Onouguele]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115209|Joël Moidamse]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115210|Aristide Symphorien Nampessa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115211|Jean-Paul Bervy Tezawa-Service]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115212|Albert Yarisson Doyari]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115213|Abel Mboze]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115214|Teddy Arnold Weïdane]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115215|Corneille Serekoisse]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115216|Arsène Kongbo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115217|Claude Andoche Gondy Ndenguere]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115218|Justin Nguia]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115219|Laurent Alourou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115220|Joseph Désiré Gouveli]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115221|Apollinaire Mbessa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115222|Gina Michelle Sanze]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115223|Lambert Akovoulou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115224|Prosper Dieudonné Mayela]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115225|Martin Boungueze]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115226|Martin Angoro]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115227|Clément Nobona]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115228|Hugues-Abdias Ndolingar]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115229|Christ Eric Gallo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115230|Joël Degou Sobeat]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115231|Ghislain Gaël Yago]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115232|Davy Victorien Yama]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112115233|Jean-Pierre Mara]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115234|Pierre Marie Aine Franck]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112115235|Gabriel Ryeriko Tchina]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115236|Thierry Georges Vackat]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115237|Stève Mac Kelly Koba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115239|Silas Fongan]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115240|Raphaël]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115241|Rolland Achille Bangue Betagaï]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115242|Franck-Urbain Saragba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115243|François Moussa Yakata]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115244|Jean Claude Perah]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115245|Jean Marc Ndoukou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115246|Stefanel Valère Mpedjandjo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115247|Eric Pogola]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115248|Albert Guinimanguimi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115249|Mahamat Abakar]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115250|Alphonse Yakambe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115251|Anselme Bindala Kundro]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115252|Marcel Haroun Chef]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115253|Fidèle Kabral Yangassengue]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115254|Emmanuel Mamia]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115255|Benjamin Zangaberou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115256|René Constant Ngbondo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-03-13 | | |- | ''[[:d:Q112115257|Mathurin Dimbelet Nakoe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115258|Séverin Ndoguia]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115259|Timothée Bengba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115260|Jérémie Gokiiri Ndoro 2]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112115261|Martin Dalouwamboli]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116384|Serge Hyppolite Mayeur]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116385|Francine Lakoue]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116386|Rufin Brice Molomndon]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116387|Abdoul Nimaga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116388|Hamza Ouakili]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116389|Nendje Dogo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116390|Mallo Ning Wong]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116391|Ouinia André]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116392|Augustin Ndoukoulouba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116393|Gabriel Tcheteu]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116394|Idriss Maloum]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116395|Ambroise Azoukaterne]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116396|Joseph Mouguia]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116397|Yvonne Ndjapou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112116398|Adam Oumar]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116399|Alain Defarandji]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116401|Jean Doumati]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116402|Justine Abatchou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116403|Simon Pierre Goumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112116404|Raphaël Kangandi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116405|Andjigbo Ndjanga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116406|Salomo Kotro Mbomba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116407|Evodie Nakoumbou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116408|Olivier Niker de Toki]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116409|Djarra Alima]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116410|Bertin Foukpio]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116411|Bénick Kette]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116412|Gari Mamadou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112116413|Fouga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116414|Jean Mokolé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112116415|Ali Kassala]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112116416|Pierre Gaba-Mano]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | [[Faustin-Archange Touadéra]] | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | [[Fáìlì:Visit of Faustin-Archange Touadéra, President of the Central African Republic, to the European Commission (P067074-430913, cropped).jpg|center|128px]] |- | [[Jean-Paul Ngoupandé]] | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-03-13 | | |- | [[Abel Goumba]] | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]]<br/>[[Fránsì]] | | | [[Fáìlì:AbelGoumba.png|center|128px]] |- | [[Anicet-Georges Dologuélé]] | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | [[Fáìlì:Anicet Georges Dologuele 2015.jpg|center|128px]] |- | [[Timothée Malendoma]] | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q1065479|Charles Massi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | [[Martin Ziguélé]] | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | [[Fáìlì:Martin ZIGUELE.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3291959|Marie-Joséphe Zani-fé Touam-Bona]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | [[Fáìlì:Marie-Josèphe Zane-Fé Touam-Bona 5.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4768083|Anne-Marie Goumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q5715652|Henri Pouzère]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q6168974|Jean-Baptiste Nouganga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q6169634|Jean-Marie Mokole]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q6170003|Jean-Serge Bokassa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | [[Fáìlì:Jean-Serge Bokossa Bangui April 2016.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6762735|Marie Agba-Otikpo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q6763033|Marie Solange Pagonéndji-N'dackala]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q11855176|Charles-Armel Doubane]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | [[Fáìlì:Charles-Armel Doubane.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q15618369|Alexandre-Ferdinand Nguendet]]'' | olóṣèlú, Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | [[Fáìlì:Alexandre Ferdinand Nguendet VOA.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q15713200|Desire Kolingba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q15844911|Joseph Kalite]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | [[Fáìlì:Ministre Dr Joseph KALITE +á bord SNLE le Redoutable.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q19589575|Émilie Béatrice Epaye]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | [[Fáìlì:Beatrice Epaye (Central African Republic) - International Women of Courage Awards 2015.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q21965872|Karim Meckassoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | [[Fáìlì:Abdoul Karim Meckassoua May 2016.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q23729455|Simplice Sarandji]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | [[Fáìlì:CAR Prime Minister Simplice Mathieu Sarandji in Bangui 2016.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q24289831|Émile Gros Raymond Nakombo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q58216808|Laurent Ngon Baba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q58907785|Alfred Yekatom]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | [[Fáìlì:Yekatom.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q61889435|Firmin Ngrébada]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | [[Fáìlì:NgrebadaFirmin.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q65158837|Patrice-Edouard Ngaissona]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | [[Fáìlì:Ngaissona.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96215674|Marthe Matongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | [[Fáìlì:Marthe Matongo.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q105946533|Ambroise Zawa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q106103476|Anatole Koué]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2011 | 2016 | |- | ''[[:d:Q106428926|Jacob Gbéti]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 1999-01-01 | 2003-03-15 | |- | ''[[:d:Q108292454|Laurent Gomina-Pampali]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q111391184|Michel Ngako Tomdjo]]'' | | [[Cameroon (orílẹ̀-èdè)|Kamẹrúùnù]] | | | |- | ''[[:d:Q112062382|Andre Nalke-Dorogo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112062392|Daniel Emery Dede]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112062396|Eric Sorongope]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112062404|Idriss Salao]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112062407|Jacquesson Mazette]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112062429|Nestor Mamadou Nali]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112062442|Timoleon Mbaikoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112065543|Jean-Michel Mandaba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-03-13 | | |- | ''[[:d:Q112066063|Espéré Abraham Langou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112066080|Marcel Loudégué]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112072410|Jules Ouandé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112072848|Aurélien-Simplice Zingas]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112074057|Abdou Karim Mekassoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112074269|Cyriaque Gonda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | 2005-10 | |- | ''[[:d:Q112074331|Jean Serge Wafio]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112074341|Maleyombo Thierry Savonarole]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112074684|Moïse Kotaye]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112075030|Marguerite Pétro-Koni Zézé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112077105|Joseph Bendounga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | [[Fáìlì:Joseph Bendounga.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q112079588|Virginie Mbaïkoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112079597|Justin Gourna Nzacko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112079976|Thierry Kamach]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | 2005-05-08 | | |- | ''[[:d:Q112080008|Jean-Louis Opalegna]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112080310|Bertin Béa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112080312|Augustin Yangana-Yahoté]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112083235|Marcel Djimassé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084559|Simon Dangavo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084560|Théophile Ngonda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084561|Rachel Ngakola]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084563|Sylvain-Eugène Ngakoutou-Patassé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084565|Hugues Abdjaz Ndolingar]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084567|Francisco Moundjouvouko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084568|Vivien Hervé Gaba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084569|Narcisse Dambalé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084570|Félix Yangakola]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084571|Hissène Hamat]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084572|Jean-Claude Komia Sambia]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084573|Firmin Endjizémo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084574|Auguste Dokoane]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084575|Carmen Ducas]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084576|Christiane Dorazze Séréfessene]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084577|Barthélemy Louis-Marie Zoumara]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084578|Jean Galvanis Gassiyombo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084579|Valérie Claude Bifane]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084580|Maurice Bazzambo-Ngbongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084581|Brice Kevin Kakpayen]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084583|Christian Limbio Tekpe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084584|Hassan Akhras]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084585|Heureux Maxime Ngarendo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084586|Max Sylvain Balenda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084587|Assindaka Didace]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084588|Jean Barkes Ngombe-Kette]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084589|Evariste Ngamana]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084590|Idriss Sende Adam]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084591|Daniel Andal Djouma]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084592|Sylvain Bombo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084593|Justin Dotar-Ganguenon]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084594|Dominique Kakara Guerengbo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084595|Thierry Ndomadji Legon Ndoyo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084596|Guy Samuel Nganatoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084597|Henry Josée Gbogouda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084598|Jean Sosthène Dengbe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084599|Zacharie Yaou Mafour]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084601|Rachel Yassindali]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084602|Ephrem Dominique Yandocka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084603|Marie Brigitte Bozeze née Ouilibozoumna Nambeam]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q112084604|Patrice Oféing Ali]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà]] | | | |} {{Wikidata list end}} 4qb5hi1w44804llmfoi94df33d9p64h Oníṣe:GerardM/Members of the Senate of the Congo 2 66660 638066 636687 2026-09-26T12:54:16Z ListeriaBot 17294 Wikidata list updated [V2] 638066 wikitext text/x-wiki This list is not ready for use on Wikipedia because a Member of the Senate of Republic of the Congo who was a member twice does not show twice. {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P39 wd:Q21295131 } |section= |sort=P39/Q21295131/P580 |sort_order=desc |columns=label:Article,description,P27:Country,P39/Q21295131/P580:Start date,P39/Q21295131/P582:End date,P18:Image |thumb=128 |min_section=2 }} {| class='wikitable sortable' ! Article ! description ! Country ! Start date ! End date ! Image |- | ''[[:d:Q112659750|Charles Manguessa Falanga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659751|Hilaire Mbika Wollo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659752|Jules Mbouaka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659753|Mikolo Kinzozi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659754|Antoinette Moussoungana Yandinga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659756|Emmanuel Movania]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659757|Albert Mviri]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659758|Ndilou Victor]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659760|Edouard Ngakosso]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112659761|Simon Pierre Ngouonimba Tsari]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659762|Jean Pierre Nono]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659763|Nsana Thérèse]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659764|Michel Nzila]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659765|Gaston Oba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112659766|Gaston Obili]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659767|Odingui Eyenga Ekoto]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659768|Ollonguizele Basile]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659769|Ondonda Alphonse]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659770|Zacharie Pandi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659771|Sombo Emile Donald]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659772|Aloïse Songo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659773|Gilbert Tondo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659774|Tsatsa Guy Omer]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659775|Tsieté]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660121|Assambou-Kiele Claire]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112660124|Anne Bitsindou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112660125|Emmanuel Boungouanza]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112660126|Joseph Adam Boussou Diangou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112660128|Ganga Vincent]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112660129|Golengo Victoire]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112660131|Itaddy Serge Dominique]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112660134|Manoukou-Kouba Jean-Pierre]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112660135|Matoumby Adéodat Jackson]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112660136|Mboudo Nesa Alphonse]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112660137|Missié Saya Jean]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112660138|Agathe Sangoubai]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112660139|Mouanga-Nkéoua Lazare]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112660142|Ompebé Jean Marie]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112660144|Samba Zacharie]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112660498|Fouana-Ngoubili Thérèse]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q1287521|Ambroise Noumazalaye]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q2849324|Ange Édouard Poungui]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q4686987|Adélaïde Moundélé-Ngollo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q4735338|Alphonse-Mexil Etongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q4735363|Alphonse Gondzia]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q4760021|André Obami Itou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q4821040|Auguste Batina]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q4888314|Benjamin Bounkoulou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2002 | 2011 | |- | ''[[:d:Q5202477|Céline Yandza]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2002 | 2005 | |- | ''[[:d:Q5216344|Daniel Abibi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q5291160|Dominique Ntsiété]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q5515770|Gabriel Oba-Apounou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q6169940|Jean-Pierre Nonault]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6756178|Marcel Moufouma-Okia]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q7192163|Pierre Damien Boussoukou-Boumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q7192379|Pierre Ngolo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Pierre Ngolo - 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7192383|Pierre Nzé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Pierre Nzé.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q97036793|Micheline Golengo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q106516524|Pascal Mouassiposso]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2002 | 2008 | |- | ''[[:d:Q110387906|Joseph Yedikissa-Dhadié]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112321253|Jeanne Francoise Lekomba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568782|Raymond Bongo Mavoungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568786|Julien Epola]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568832|Roger Edouard Okoula]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570887|Agathe Mankongou Kamango]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570888|Alphonse Boudo Neza]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570889|Alphonse Nkoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570890|Anasthasie Batchieleli Moudoma]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570891|André Longuele]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112570892|André Ongagna]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570894|Antoine Banvindi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570895|Antoine Denis Loemba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570896|Antonin Molamou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570897|Aristide Ngama Ngakosso]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570898|Athanase Makoundi Makaya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570899|Barthélémy Nzaba Bakala]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112570900|Bernard Mbatchi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570901|Boniface Bouka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570902|Charlotte Olondowé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112570903|Christine Ngomoka Diokivouka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570904|Clobert Ibinda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112570905|Dominique Aloka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570906|Euloge Henri Rock Ondziel-Onna]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570907|Gabriel Ondongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112570908|Gabriel Zambila]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570909|Gaspard Kaya Magane]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570910|Gaston Eyabo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570911|Georges Métoul]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570912|Jacqueline Moundzalo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112570913|Jean Nicolas Moungalla]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112570914|Jean Rodrigue Mvouma]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570915|Jean Roger Ekoundzola]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112570916|Jean Serge Kentoula]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570917|Jean-Marie Epouma Andzimba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112570918|Jean-Marie Opembé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570920|Joséphine Mountou-Bayonne]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112570921|Justin Goma Gabou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570922|Ludovic Robert Miyouna]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570923|Jeanne Emilie Ngoto]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112570924|Marie Rosine Dongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570925|Marie Thérèse Bouvet]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570926|Martin Nicaise Makosso]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570927|Maurice Mbella]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570928|Michel Mayinga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570929|Michel Robert Makaya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570930|Emilienne Charlotte Lékoundzou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112570931|Bernadette Ondaye]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112570932|Norbert Mbou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570933|Odette Massoussa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570934|Paul Stanislas Nguié]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570935|Pauline Ikourou Yoka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570936|Pierre Nzely Massanga Izoungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112570937|Ralco Mouanda Kitsinga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570938|Sylver Makaya Tchibinda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570939|Sébastien Seba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112570940|Théophile Adoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570941|Victoire Ngolingo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570942|Victor Foudi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112571052|Jean Félix-Tchicaya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655032|Joseph Mapengo Ganongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659726|Abassikoula Prosper]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659727|Andzemba Michel]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659729|Batsela Auguste]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659730|Bernadette Bayonne]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659731|Bissila Martin]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659732|Botoka Emilienne]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659733|Bouanga Taty Jean Pierre]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659736|Engouali Jean Pierre]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659737|Ezaka Demonteis]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659738|Philomène Fouty Soungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659739|Ikongo Logan]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659740|Bernard Issanga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659742|René Kanga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112659743|Kombila Goma Gabriel]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659744|François Lekaka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659745|Dominique Lekoyi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2014-10-12 | 2017-08-31 | |- | ''[[:d:Q112659746|Edouard Lonongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659747|Paul Madzou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659748|Bernard Makaya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112659749|Makaya Norbert]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |} {{Wikidata list end}} gyislecmwrw7dan50afygogq9yzucr1 Oníṣe:GerardM/Members of the National Assembly of the Congo 2 66661 638079 635996 2026-09-26T17:59:38Z ListeriaBot 17294 Wikidata list updated [V2] 638079 wikitext text/x-wiki This list is not ready for use on Wikipedia because a Member of the National Assembly of the Congo who was a member twice does not show twice. {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P39 wd:Q21295980 } |section= |sort=P39/Q21295980/P580 |sort_order=desc |columns=label:Article,description,P27:Country,P39/Q21295980/P580:Start date,P39/Q21295980/P582:End date,P18:Image |thumb=128 |min_section=2 }} {| class='wikitable sortable' ! Article ! description ! Country ! Start date ! End date ! Image |- | ''[[:d:Q57890|Isidore Mvouba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Isidore Mvouba - 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q112399|Joseph Kignoumbi Kia Mboungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2002 | | |- | ''[[:d:Q521920|André Milongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Milongo3.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q740438|Alphonse Massamba-Débat]]'' | olóṣèlú, Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Stamp of Congo, Republic (Brazzaville) - 1965 - Colnect 675065 - Président Massamba Debat (cropped).jpeg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q767085|Bernard Kolélas]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q1541759|Jean-Baptiste Tati-Loutard]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]]<br/>[[Fránsì]] | | | [[Fáìlì:Tati-Loutard.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3022596|Denis-Christel Sassou Nguesso]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Denis Christel Sassou Nguesso - 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3085455|François Nguimbi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q3121597|Guy Brice Parfait Kolélas]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2007 | 2021-03-22 | |- | ''[[:d:Q3142653|Hugues Ngouelondélé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q3169789|Jean-Pierre Thystère Tchicaya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q3229259|Justin Lekoundzou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q3295579|Martin Parfait Aimé Coussoud-Mavoungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Òṣèlú ilẹ̀ Kóngò|Orílẹ̀-èdè Olómìnira Olóṣèlú ilẹ̀ Kóngò]]<br/>[[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Coussoud-Mavoungou - 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3383396|Pierre-Michel Nguimbi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q3386379|Pierre Moussa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Pierre Moussa, President of the Commission of the CEMAC - 2014 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3438286|Rodolphe Adada]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Rodolphe Adada - 2005 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3557597|Victor Tamba-Tamba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q3588368|Emile Bongeli]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Òṣèlú ilẹ̀ Kóngò|Orílẹ̀-èdè Olómìnira Olóṣèlú ilẹ̀ Kóngò]]<br/>[[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q4686987|Adélaïde Moundélé-Ngollo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q4705682|Alain Moka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q4720824|Alexandre Denguet Atiki]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q4760022|André Okombi Salissa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:André Okombi Salissa - 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4821030|Auguste-Célestin Gongarad Nkoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q4888314|Benjamin Bounkoulou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q4893697|Bernard Tchibambelela]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2012 | 2017 | [[Fáìlì:Bernard tchibambelela.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4979263|Bruno Itoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q5128679|Claude Alphonse Nsilou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q5129307|Claudine Munari]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Claudine Munari (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5371792|Emilienne Raoul]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Émilienne Raoul - 2012 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5409443|Euloge Landry Kolélas]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Euloge Landry Kolélas - 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5452128|Firmin Ayessa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Firmin Ayessa - 2018 (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5493295|François Ibovi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 1992 | 2012-09-05 | |- | ''[[:d:Q5515546|Gabriel Bokilo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Gabriel Bokilo.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5515770|Gabriel Oba-Apounou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q5515899|Gabriel Valère Eteka Yemet]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q5561139|Gilbert Ondongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Congolese Finance Minister (6498524327) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5625984|Gérard Bitsindou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q5715430|Henri Djombo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2002 | | [[Fáìlì:Henri Djombo - Salon du livre de Paris 2015.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6169165|Jean-Claude Siapa Ivouloungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6169352|Jean-Jacques Bouya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6169656|Jean-Marie Tassoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Jean Marie Tassoua, 2020.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6169668|Jean-Martin Mbemba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6169679|Jean-Michel Bokamba-Yangouma]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6169929|Jean-Pierre Lékoba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6172056|Jeanne Dambendzet]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6281268|Joseph Badiabio]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6317789|Justin Koumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6482763|Lamyr Nguélé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Lamyr Nguélé - July 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6688406|Louis Zatonga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6695723|Luc Adamo Matéta]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6711024|Léon-Alfred Opimbat]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6745366|Mamadou Kamara Dékamo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6774710|Martial Mathieu Kani]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6787108|Mathias Dzon]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 1992 | 2002 | [[Fáìlì:Mathias Dzon - 2020 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6793338|Maurice Mavoungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6950074|Mélanie Komzo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q7141729|Pascal Tsaty Mabiala]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 1992 | | [[Fáìlì:Pascal Tsaty Mabiala pour Madingou (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7191981|Pierre-Ernest Abandzounou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q7192163|Pierre Damien Boussoukou-Boumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q7192339|Pierre Mabiala]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Pierre Mabiala 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7192379|Pierre Ngolo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Pierre Ngolo - 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7192384|Pierre Nzila]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q7192397|Pierre Passi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q7299001|Raymond Mboulou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Raymond Mboulou, July 2016.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7453340|Serge Michel Odzoki]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Serge Michel Odzoki - July 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7630018|Stéphane Maurice Bongho-Nouarra]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q7660858|Sylvestre Ossiala]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q8022581|Willy Matsanga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q15046890|Jean-Claude Gakosso]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2007-08-31 | 2017-08-19 | [[Fáìlì:Jean-Claude Gakosso - 2023 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16190965|Henri Ossébi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Henri Ossébi, ABr 1150GB0017.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16191165|Fernand Sabaye]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q16204260|Alexis Ndinga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q16673607|Jean-Pierre Makouta-Mboukou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q16727513|Michel Bidimbou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q16727600|Roland Bouiti-Viaudo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q16730014|Jean-Claude Ibovi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q16733553|Serge Blanchard Oba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q16873364|Raymond Isaac Follo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q16886205|Joseph Tsalabiendzé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q16951225|Benoît Bati]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q17110704|Jean-Didace Médard Moussodia]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q17111062|René-Dambert Ndouane]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q17388560|Marcel Kalla]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q19819308|Thierry Moungalla]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Thierry Moungalla (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q21007638|Julien Makoundi Tchibinda]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q23928873|Clément Mouamba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Clément Mouamba - 2017 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q24158913|Léonidas Mottom]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2017-08-19 | | |- | ''[[:d:Q25695110|Léon Raphaël Mokoko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Léon Raphaël Mokoko (20 April 2015) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q26689539|Jean-Marc Thystère-Tchicaya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Jean-Marc Thystère-Tchicaya, 2025 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q30728059|Julien Francis Moufonda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q46550904|Jean Dello]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Jean Dello.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q48778049|Pierre Obambi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Pierre Obambi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q48778190|Destinée Ermela Doukaga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2017-07-15 | 2022-07 | |- | ''[[:d:Q50379869|Aimé Ange Wilfrid Bininga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2017-08-19 | | [[Fáìlì:Aimé Ange Wilfrid Bininga (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q55807584|Josué Rodrigue Ngouonimba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q57069711|Charles Nganfouomo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q57464277|Nicéphore Fylla de Saint-Eudes]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q61600532|Inès Nefer Ingani]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2017-08-19 | | [[Fáìlì:Inès Nefer Ingani (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q61729121|Jean-François Kando]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q64398239|Ferréol Gassackys]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Ferréol 02.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q112568531|Jean Sybali]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568532|Paul Gilbert Tchignoumba Boumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568533|Laurent Tengo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568536|Marie Louise Tono]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568537|Jean Appolinaire Tsiba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568539|Adrien Tsoumou Moukassa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568540|Yves Tsoumou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568541|Bienvenu Victor Zamba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568543|Henri Zoniaba Ayimessone]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568775|Philippe Ampion]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568776|Pierre Symphorien Aniaba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568778|Pierre Bassouama]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568779|Jean Marie Batheas]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568780|Gabriel Bizonzi Nouny]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568781|Bernard Claude Auge Bongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568782|Raymond Bongo Mavoungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568783|Jean Marie Bopoumbou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568785|Edith Ebourefe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568786|Julien Epola]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568789|Isabelle Marthe Fila]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568790|Tanguy Jastel Fouemina]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568791|Guillaume Foutou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568792|Guy Timothee Gantsio Ngambou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568794|Alphonsine Ibeyabo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568796|Ibrahim Diawara]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568797|Hyacinthe Ingani]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568798|Hilaire Epiphane Kidzie]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568799|Amedee Kiloemba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568800|Alphonse Kitombo Ngoko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568801|Laurent Kollo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568802|Alphonse Koua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568805|Dieudonne Lengoma]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568806|Marcel Leouobo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568807|Delphin Loembet]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568808|Veronique Loembet]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568810|Jean Louela Boumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568811|Loussakou Francois]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568812|Andre Emile Mabonzo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568813|Yves Bernard Mahoungou Masila]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568814|Jean Jacques Malanda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568815|Philibert Malonga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568816|Gerry Gerard Mangondo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568817|Jean Baptiste Mavoungou Makaya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568818|Mabio Mavoungou Zinga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568819|Jean Michel Mavoungou-Ngot]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568820|Damien Miakassissa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568821|Claude Abraham Milandou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568822|Placide Moudoudou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568826|Ulrich Ngoma Mboungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568827|Charles David Ngoubili]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568829|Jean Marie Nsonde]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568830|Handel Laury Nzengui Mombo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568832|Roger Edouard Okoula]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568833|Jean Claude Ollingo Oniangue]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568835|Jean Daniel Ovaga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568838|Jean Sibaly]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568839|Louis Soussa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568842|Jean Tseke Moukila]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570911|Georges Métoul]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570914|Jean Rodrigue Mvouma]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570916|Jean Serge Kentoula]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570930|Emilienne Charlotte Lékoundzou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570931|Bernadette Ondaye]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570934|Paul Stanislas Nguié]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570940|Théophile Adoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570942|Victor Foudi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655000|Daniel Baloubouka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655001|Dominique Basseyla]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Dominique Basseyila.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q112655002|Ambroise Bayakissa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655004|Jean Richard Bongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655005|Auguste Boussoukou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655006|Serge César Bouya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655007|Prosper Bouétoubassa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655008|Emmanuel Bété-Siba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655010|Prosper Diatoulou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655011|Eric Dékambi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655012|Antoinette Ganongo Olou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655015|Jean Claude Dieudonné Hemilombolo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655016|Serge Victor Ignoumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655017|Martial De-Paul Ikounga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655019|Patrice Kadia]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655021|Boniface Kiminou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655022|André Kissangui]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655025|Jean Alexis Legernare]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655026|Jean Toussaint Loemba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655027|Mathias Raymond Loukoulou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655028|André Fortuné Louzitou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655031|Darius Makaya Zassi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655032|Joseph Mapengo Ganongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655033|Enoch Matabouna]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655034|Jean Matamaya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655035|Jean-Paul Matsima]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655036|Stevy Etienne Mayela]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655037|Raoul Mboungou Nzoumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655038|Daniel Mboyi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655039|Dieudonné Missié]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655040|Paul Miénahata]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655044|Jacques Motto]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655045|Jean Claude Mouanda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655046|Henri Mouleké]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q65158671|Antoine Bienaimé Obam'Ondon]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Antoine Bienaimé Obam'Ondon.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q94285488|Digne Elvis Okombi Tsalissan]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Digne Elvis Tsalissan Okombi.webp|center|128px]] |- | ''[[:d:Q105755868|Antoinette Tielé Gambia Olou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q105756339|Charlotte Opimbat]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q105763582|Blandine Nianga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q106366290|Honoré Sayi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Honoré Sayi - 2017 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q112321250|Gabriel Longobe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112321258|Marcel Mbani]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112321264|Rigobert Maboundou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112321267|Simon Mfoutou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568207|Raphael Andamoui]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568397|Alexandre Aloumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568398|Blaise Ambeto]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568399|Gerald Lone Bambi Goma]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568400|Gabriel Batchi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568401|Brice Dimitri Bayendissa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568402|Placide Helb Bidie Biambemba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568403|Alphonse Bidounga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568404|Alois Devic Bissouta Mabonda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568405|Jean Bruno Biyot]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568406|Gabriel Bokoumaka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568407|Baccer Bongouambe Molobo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568409|Bonaventure Boudzika]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568411|Adélaïde Rufine Chisso]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568412|Samuel Dilou Ngoma]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568413|Virginie Euphrasie Dolama]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568414|José Cyr Adélard Ebina]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568415|Faustin Elenga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568416|Ghyslain Millet Galibali]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568417|Ferrol Constant Patrick Gassackys]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568418|Ninon Pachel Gouamba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568419|Thierry Hobie]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568420|Felix Ibara Ndeli]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568421|Jean Pierre Ibombo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568422|Théodore Ikemou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568423|Suzanne Kaba Vele]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568424|Jean Bruno Kanga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568425|Régis Joseph Kibozi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568426|Marie Jeanne Kouloumbou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568427|Jean De Dieu Kourissa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568428|Justice Lalissini Bikindou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568429|Claudia Lemboumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568430|Pascal Alain Leyinda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568463|Jeremih Sylvain Lissouba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2017-07-16 | | |- | ''[[:d:Q112568464|Simon Litengo Kongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568465|Alexandre Mabiala]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568466|Christian Ernest Makosso]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568467|Nicolas Jean Jacques Malonga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568468|Olga Clarisse Mambouo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568469|Ferdinand Mamona]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568470|Venance Mania]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568471|Paul Matombe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568473|Préference Gérald Matsima Kimbembe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:PGMK.webp|center|128px]] |- | ''[[:d:Q112568474|Jean Antoine Mavoungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568475|Jean Valère Mbani]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568476|Eugene Mbanzoulou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568477|Joseph Mbossa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568478|Albert Mbouma]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568481|Michel Mboussi Ngouari]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568482|Stella Mensah]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568483|Josué Mihambou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568484|Pierre Christian Minda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568485|Marien Mobondzo Endzonga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568486|Zacharie Mokemo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568487|Juste Désiré Mondele]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568489|Aimé Hydevert Mouagni]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568490|Jean Jacques Mouanda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568491|Pierre Mouandza]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568492|Serge Hubert Mouele]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568493|David Benoit Mouhoumounou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568494|Christophe Ndiki Mampaka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568495|Accel Arnaud Ndinga Makanda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568496|François Ndouna]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568497|Auguste Ngabelet]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568498|Bersol Exaucé Ngambili Ibam]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568499|Alphonse Ngatsele]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568500|Denis Auguste Marie Ngokana]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568501|Antoine Ngoula]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568502|Boniface Ngoulou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568503|Golfe Ngozok Misseka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568508|Gaétan Nkodia Kynd]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568509|Jean Nkouka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568510|Marianne Nkounka Mananga Yogo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568511|André Nyanga Elenga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568512|Macaire Nzomono]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568515|Ulriche N'Goma Mboukou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568516|Michel Okoueni]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568517|Maixent Raoul Ominga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568518|Jaurès Ondele]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568519|Evariste Ondongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568520|Dominique Ondze]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568521|Bernadette Ondze]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568523|Oscar Otoka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2017-08-19 | | |- | ''[[:d:Q112568524|Saturnin Otsaleyoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568525|Abel Jo Owassa Yaucka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568526|Jules Junior Romy Oyo Embounou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568527|Germaine Pambou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568528|Sylvain Samba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568529|Hyppolite Seko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568530|Jean Aimé Sounda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655047|Jean Bernard Moussodia]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655049|Rodrigue Arsène Mouyecket]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655053|Nguimbi Piere Michel]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655055|Gaston Ndivili]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655056|Fidèle Ngouaka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655058|Dominique Nimi Madingou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655059|Jean Gilbert Nitou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655062|Lucie Oba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655063|Lambert Okoko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655065|Séraphin Onsouene]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655066|Emille Ouosso]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655067|Daniel Pea]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655068|Micheline Potignon]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655070|Abraham Soko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655072|Norbert Constant Zaba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660125|Emmanuel Boungouanza]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660126|Joseph Adam Boussou Diangou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660244|Pierre Bakoli Bayack]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660246|Philippes Célestin Bokondo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660247|Jacques Bombet]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660250|Raymond Ebounda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660253|Norbert Iboko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660254|Jean Kaba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660255|Yvon Roger Kouebe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660256|Joseph Mana Kouakoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660258|Godefroy Mavoungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660259|Bernard Mbassi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660262|Obambi Ondaye]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660265|Mélanie Sondjo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661180|Philippe Assama]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661181|Jem Ayoulove]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661182|Zacharie Bakana]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661184|Bita-Madzou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661185|Joachim Bongbele]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661186|Célestin Medouzel]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661187|Pierre Dombo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661188|Maurice Ebale]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661189|Richard Ebouangoy Pounga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661190|Marie Elaka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661191|Albert Elenga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661192|Jean Eyenga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661193|Raymond Ibeaho-Bouya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661194|Emmanuel Itoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661195|Hébert Kakoula Kady]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661196|Edouard Kedi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661197|Fidèle Kekolo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661198|Adrienne Kosso]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661199|Alphonse Koumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661201|Jean Lounana Kouta]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661202|Jean Pierre Magnoungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661203|Jean Pierre Mahoungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661204|Abel Massengo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661205|Claude Etienne Massimba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661206|Auguste Mayili]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661207|Adolphe Mbalawa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661208|Flavien Mbela]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661209|Abraham Mbossa Akandze]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661210|Adolphe Mbou Maba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661212|Albert Symphorien Mboussa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661213|Bernard Missamou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661214|Martin Mitsingou Poumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661215|Augustin Monaphy]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661216|Clément Mouanda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661217|Donatien R. Mouanda Kitsinga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661218|Ralcoh Mouanda Kitsinga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661219|Jacques Mouanda Mpassi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661220|Jean Baptiste Moussa Moukandat]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661221|Jean Claude Moussavou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661222|Pierre Ngaka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661223|Ida Victorine Ngampolo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661224|Gervais Ngatse-Ngouembe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661225|Nicolas Nkouli]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661226|Christophe Oko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661227|François Ondaye Akiera]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661229|Georges Ouavelakedi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661230|Angélique Paraiso]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661231|Richard Pounga Ebouangoy]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661232|Jean Aimé Tchibota Taty]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661233|Narcisse Sédar Tsana Banzouzi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661234|Norbert Yaca]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661235|Nicodème Yandza]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661236|Jean Baptiste Yeke Kokolo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661237|Luc Sylvain Yoba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661238|Daniel Zoula]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q138049438|Marie-Joseph Leko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 1959 | No/unknown value | |- | ''[[:d:Q139669435|Prince Bertrand Bahamboula]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2022-08 | | [[Fáìlì:Prince Bertrand Bahamboula 16 (cropped).jpg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} 9f2veg61wscv6vj146en1aqn09drv77 Oníṣe:GerardM/Members of the National Assembly of Lesotho 2 66712 638069 619802 2026-09-26T14:19:26Z ListeriaBot 17294 Wikidata list updated [V2] 638069 wikitext text/x-wiki This list is not ready for use on Wikipedia because a Member of the National Assembly of Lesotho who was a member twice does not show twice. {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P39 wd:Q21295988 } |section= |sort=P39/Q21295988/P580 |sort_order=desc |columns=label:Article,description,P27:Country,P39/Q21295988/P580:Start date,P39/Q21295988/P582:End date,P18:Image |thumb=128 |min_section=2 }} {| class='wikitable sortable' ! Article ! description ! Country ! Start date ! End date ! Image |- | [[Pakalitha Mosisili]] | | [[Lèsóthò]] | | | [[Fáìlì:Pakalitha Mosisili with Obamas cropped.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q58227|Mohlabi Tsekoa]]'' | | [[Lèsóthò]] | | | [[Fáìlì:Mohlabi Tsekoa (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q278544|Ntsu Mokhehle]]'' | | [[Lèsóthò]] | | | [[Fáìlì:Ntsu Mokhehle.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q983971|Tom Thabane]]'' | | [[Lèsóthò]] | | | [[Fáìlì:Tom Thabane cropped.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1347953|Leabua Jonathan]]'' | | [[Lèsóthò]] | | | [[Fáìlì:Minister-president Jonathan van Lesotho (1970).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1397999|Justin Lekhanya]]'' | | [[Lèsóthò]] | | | [[Fáìlì:Justin Lekhanya illustration.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1738158|Kelebone Maope]]'' | | [[Lèsóthò]] | | | |- | ''[[:d:Q1946582|Monyane Moleleki]]'' | | [[Lèsóthò]] | | | |- | ''[[:d:Q5290605|Dominic Motikoe]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q6530223|Lesao Lehohla]]'' | | [[Lèsóthò]] | | | |- | ''[[:d:Q7067635|Ntlhoi Motsamai]]'' | | [[Lèsóthò]] | 1999 | 2017 | [[Fáìlì:Reunión del Comite Ejecutivo de la UIP (8578006204).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7228376|Pontso Sekatle]]'' | | [[Lèsóthò]] | | | |- | ''[[:d:Q16194214|Mophato Monyake]]'' | | [[Lèsóthò]] | | | |- | ''[[:d:Q17781861|Mothetjoa Metsing]]'' | | [[Lèsóthò]] | | | [[Fáìlì:H.E. Mr. Mothetjoa Metsing, Deputy Prime Minister, Kingdom of Lesotho (8008839925) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q27449430|'Makabelo Mosothoane]]'' | | [[Lèsóthò]] | | | |- | ''[[:d:Q96286614|Mathibeli Mokhothu]]'' | | [[Lèsóthò]] | 2012 | | |- | ''[[:d:Q105298679|Mats'eliso Moshabesha]]'' | | [[Lèsóthò]] | | | |} {{Wikidata list end}} 2ybipnrw5zte4pfvzhppikvthqkq91f Oníṣe:GerardM/Members of the House of Representatives of Morocco 2 66733 638075 638057 2026-09-26T17:20:00Z ListeriaBot 17294 Wikidata list updated [V2] 638075 wikitext text/x-wiki This list is not ready for use on Wikipedia because a Member of the House of Representatives of Morocco who was a twice does not show twice. {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P39 wd:Q21328583 } |section= |sort=P39/Q21328583/P580 |sort_order=desc |columns=label:Article,description,P27:Country,P39/Q21328583/P580:Start date,P39/Q21328583/P582:End date,P18:Image |thumb=128 |min_section=2 }} {| class='wikitable sortable' ! Article ! description ! Country ! Start date ! End date ! Image |- | ''[[:d:Q65499473|Hassan Arif]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q65499753|Hassan El Filali]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q65499756|Allal Amraoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q65499770|Abdellah Bouanou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q65499871|Latifa El Hammoud]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q74225284|Mohamed Sadiki]]'' | | | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q85202287|Ahmed Zaidi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2007<br/>2011 | 2011<br/>2014 | |- | ''[[:d:Q92557502|Mostafa Chanaoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | [[Fáìlì:مصطفى شناوي.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96756982|Badia Skalli]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 1993 | 2002 | |- | ''[[:d:Q96758581|Addi Khezou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758582|Houcine Ait Oulahiane]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758583|Abdelfattah El Aouni]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758584|Ouafae Bekkali]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758585|El Mustapha Zahouani]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2017-03-15 | | |- | ''[[:d:Q96758586|Mohamed Boudess]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758589|Ahmed Aderrak]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758591|Saad Ben Zeroual]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758592|Mohammed Touimi Ben Jelloun]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758594|Rachid Tamek]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758597|Tahri M'feddal]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758599|Jamal Messaoudi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758601|Mohamed Ghayate]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758602|Khadija Chami]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758603|Abdellatif El Aidi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758604|Zakia Mrini]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758605|Znaydi Cherkaoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758606|Fouad Darkaoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758607|Abdelkader Boudraa]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758608|Said Baaziz]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758609|Bouchaib Ammar]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758611|Hassan Bouargalne]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758612|Khalid Chennak]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q96758613|Abdelouahad El Massaoudi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758614|Souad Zekhnini]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758615|Redouane Ghanem]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758618|Malika Khalil]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758620|Rachid El Fayek]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758621|Imane Elyakoubi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758623|Abla Bouzekri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758625|Abdessamad Archane]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758627|Ammar Oudy]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758630|Abdelhadi Echcharika]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758632|Mohammed Youssef]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758635|Thami El Masqi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758637|Sidi Brahim El Joumani]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758639|Abdessamed Haiker]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758641|Rachid Hamouni]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758642|Adil El Bitar]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758643|Mouloud Mahria]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758644|Amam Chokrane]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758645|Mohamed Marzouk]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758646|Amal Arbouch]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758647|Mohammed Elharti]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758648|Mohammed Karime]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758649|Abdellah Moussa]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758650|Mohamed Ourriche]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758653|Hassan Harris]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758654|Said Zaidi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2017-11-09 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q96758657|Abdelmjid Joubij]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758658|Abdelaziz El Ouadgui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758659|Naima Zidane]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758660|Mohamed Aboudrar]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758662|Khadija Ridouani]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758664|Adil Essoubai]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758666|Mohamed Ihouiyet]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758667|Mourad Lagourch]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758669|Abdelhak Chafik]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758671|Mustapha Tadoumant]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758673|Yassine Radi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758674|Jamila Afif]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758675|Saida Aitbouali]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q96758677|Abdellatif Ouahbi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | [[Fáìlì:Abdellatif Ouahbi 2023.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96758678|Abdeslam El Yousofi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758679|Hassan Benomar]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758680|Abdelaziz Kouskous]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758682|Abderrahim Laqraa]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758683|Jaouad Douahi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758684|Mohamed Belhassan]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758686|Ahmed Chaouki]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758687|Said Tadlaoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758689|Hicham Saanane]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758690|Youssef Rouijel]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758691|Omar Abassi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758692|Khalid El Mansouri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758693|Salah Eddine Aboulghali]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758694|Brahim Chouikh]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758696|Noureddine El Baidi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758697|Mustapha Zitti]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758698|Driss Oukemeni]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758699|Mohammed Boubakr]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14<br/>2011<br/>2007 | 2016<br/>2011 | |- | ''[[:d:Q96758700|Soulimane Houllich]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758701|Mohamed Simou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758702|Seddik Mohammed]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758703|Asmaa Rhlalou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | [[Fáìlì:Asmaa Rhlalou 2023 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96758704|Zineb Kayouh]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2018-05-02 | | |- | ''[[:d:Q96758705|Ahmed Rachidi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758706|Hicham Sabiry]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758707|Bouabid Lbida]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758708|Aziza Abba]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758709|El Morabit Soussi Ahmed]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758863|Mohamed Fadili]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758864|Sidihassan El Bahraoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758865|Mohamed El Hafed]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758866|Fatima Taoussi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758867|Mohamed Malal]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758868|Nourdin Moudian]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758869|Khadija Ziyani]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758870|Mohamed Khayi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758871|Omar Ezzarrad]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758872|Mayara Cheikh]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758873|Sidi Mohammed Salem El Joumani]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758874|Abdelaziz Layad]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758875|Mohammed Ibrahimi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758876|Mohammed Benattia]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758877|Elfatmi Ramid]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758878|Addi Bouarfa]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758879|Abderrahman Harfi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758880|Lahoucine Bouzihay]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758881|Mohammed Benjalloul]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758882|Mohamed Lahmouch]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758883|Mohamed Touil]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758884|Abdelhak Mohaddib]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758885|Ismail Lamaoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758886|Abd El Ouadoude Kharbouch]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758887|Mohamed Elhamouti]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758888|Hicham Harrami]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758889|Bouselham Daich]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758890|Najib El Bakkali]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758891|Boutaina Karrouri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758892|Hassan Laenser]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758893|Mustapha El Haya]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758894|Abderrazzak El Ouarzazi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758895|Soraya Ahl Hoummad]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q96758896|Nour-Den Kchibel]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758897|Abdellah El Alaoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758898|Abderrahim Ouaamar]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758899|Kamal Laafou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758900|Asma Ennassifi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758901|Karim Chaoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758903|Abdelmjid Ait Laadila]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758905|Mohamed Toufalla]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758906|Abderrahman El Amri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758907|Ahmed Brija]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758908|Ider Anejjar]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758909|Mohamed Zouitene]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758910|Fatiha Choubani]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758911|Driss Meskine]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758912|Nawfal Naciri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758913|Mustapha Salama]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2018-05-29 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q96758914|Hamid El-Archi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758915|Saleh Aourhebal]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758916|Badr Touami]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758917|Samir Abdelmoula]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758918|Younes Bensliman]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758919|Essaid Ameskane]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758920|Farouk Attahiri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758921|Abdellah Ghazi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758922|Reda Bougemazi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758923|Taoufik Kamil]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758924|Mohamed El Atmani]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758925|Ahmed Jodar]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758926|Jamal Benchekroun Krimi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758927|Mohamed Idmoussa]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758929|Mhamed Zakrani]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758930|Ahmed Hikki]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758932|Abdelouahed El Ansari]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758933|Mohammed Kamal Laraki]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758934|Omar Fassi Fihri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758935|Belkassem Mir]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2017-11-09 | | |- | ''[[:d:Q96758936|Elabbes Mrhari]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2017-05-02 | | |- | ''[[:d:Q96758937|Fatima Ahl-Takrour]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q96758938|Abdeljalil Meskine]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758939|Driss Sqalli Adoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758940|Moulay Zoubir Habaddi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758941|Tahar Bimezzagh]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758942|Mustapha Baitas]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | [[Fáìlì:Portrait RNI de Mustapha Baïtas.webp|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96758944|Said Nmili]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758945|Mohamed Elarbi Ahnin]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758946|Ahmed Sadqi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758947|Khaled Tougougun]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758948|Elhrouchi Nor-Ddin]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758950|Lahcen Ouaara]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758951|Mouna Achrait]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758952|Abdellatif Zaim]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758954|Rachid Bahloul]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758955|Rachid El Kabil]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758956|Ibrahim El Mouhi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758958|Hayatte Skihil]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758959|Said Es-Sadek]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758960|Abdellah Hanaoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758961|Abdelhak Ennajhi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758962|Said Id-Baali]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14<br/>2021 | 2021-07-15<br/>2024-12-01 | |- | ''[[:d:Q96758963|Sidi Hammad Cheiguer]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758965|Omar Hmine]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758966|Ghita Ait Ben Lmadani]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q96758967|Noufal Chabat]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758968|Mahmoud Mraya]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758969|Mohamed Bouhdoud]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758970|Mohamed El Milahi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q96758971|Abdellah Oubarka]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758710|Youssef Ait Lhaj Lahcen]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758711|Mariam Almi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758712|Jaouad Naciri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758714|Jaouad Ghrib]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758715|Slimane El Omrani]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758716|Abdallah Messaoudi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758717|Abdelmajid Fassi-Fihri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758718|Mohssen Moufidi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758719|Mostafa Brahimi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758720|Mustapha El Bakkouri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758721|Abdellah Hamal]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758722|Abdellatif Berroho]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758723|Youssef Hadhoum]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758725|Rafia El Mansouri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758726|Maryama Boujemaa]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758727|Abdelghani Janaah]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758728|Abdellah El Boukili]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758729|Mohamed Barnichi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758730|Rahhou El Hilaa]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758731|Abderrahmane Khayr]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758732|Abdellahi Edd Abadda]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758733|Ghita Badroun]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q96758734|Ahmed El Ghazoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758735|Soumia Ouallal]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758736|Bolon Salek]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758737|Badr Tahiri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q96758738|Saber Kiaf]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758739|Taoufik Maimouni]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758741|Hassan Baroud]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758743|Youssef Gharbi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758746|Tarik Kadiri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758748|Abdellatif El-Fouikar]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758751|Ismail Bekkali]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758753|M'hamed El Oillaf]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758756|Noureddine Rafik]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758757|Nabil Sabri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758758|Aziz Benbrahim]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758762|Smail Choukri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758764|Aicha Aithaddou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q96758766|Jaouad Iraqi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758769|Abdellatif Rachid]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758771|Brahim Daaif]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758773|Lahsen Ait Ichou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758774|Yassine Darhou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758775|Mohamed Karrouk]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758777|Halim Fouad]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758781|Said Naciri]]'' | olóṣèlú, Mòrókò | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758784|Abdelhakim Soujda]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758786|Abdelkhalid El Basri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758790|Hachim-Amine Chafik]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758791|Driss Chtibi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758792|Driss Temri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758794|Mustapha El Kaouri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758796|Mustapha Moucharik]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758799|Hamza Essoufi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758801|Ichraq El Bouyousfi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758803|Elmostafa El Mkhanter]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758805|Driss Jeddi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758807|Habib Hssini]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758809|Mohamed Amrhar]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758811|Mbarek Tarmounia]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758813|Ibtissame Azzaoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q96758815|Laila Ahkim]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758818|Mohamed Larbi Belcaid]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | [[Fáìlì:Mr. Mohammed Larbi Belcadi, Lord Mayor of Marrakech (30801030896).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96758820|Mounira Rahoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758822|Mohamed Maait]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758824|Mustapha El Omari]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2020-10-27 | |- | ''[[:d:Q96758826|Mohammed El Hilali]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758827|Mohammed El Harfaoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758829|Belaid Aloullal]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758831|Abdelaziz Lachehab]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758833|Mohamed Lahbib Nazoume]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758834|Abdelfattah Ahl El Makki]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758835|Errachid Bendriouich]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758836|Abdellah Baillat]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758837|Aomar Khafif]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758838|Abdellatif Benyakoub]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758839|Abdelkader Kandil]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758840|Mohamed Bouchnif]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758841|Mohamed El Bakaoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758842|Mustapha Reddad]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758843|Abdellatif Naciri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-04-05 | |- | ''[[:d:Q96758844|Azzouha Elarrak]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758845|Azelarab Halimi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758846|Ali Razama]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758847|Abdelhaq Faik]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758848|Hassan Aadili]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758849|Mohamed El-Hejira]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758850|Redouan Nouinou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758851|Mostapha Toutou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758852|El Kebir Kada]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758853|Abdelkader Labrigui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758854|Mbarka Safa]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758856|Mouloud Bargayou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758857|Mohamed Id Aomar]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758858|Ahmed Toumi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758859|Mohamed Zemmouri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758860|Mohammed Hamdaoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758861|Meryem Ou-Hssata]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758862|Ramdane Bouachra]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q206209|Salaheddine Mezouar]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | | | [[Fáìlì:Salaheddine Mezouar - 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q239993|Nawal El Moutawakel]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | [[Fáìlì:PortraitNawalElMoutawakelJune2016.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q531452|Abdellah Baha]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2007 | 2011 | |- | ''[[:d:Q537610|Mohand Laenser]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 1993 | 2012 | [[Fáìlì:L3ansar cr.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q555376|Mohamed Ouzzine]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | [[Fáìlì:Mohamed Ouzzine.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q939444|Fatima Tabaamrant]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2011 | 2016 | [[Fáìlì:فاطمة تبعمرانت.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1800588|Lahcen Haddad]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | [[Fáìlì:H.E. Lahcen Haddad, Minister of Tourism, Morocco (16538674963).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1806963|Latifa Jbabdi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2007 | 2011 | |- | ''[[:d:Q2033385|Saadeddine Othmani]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 1997-11-14<br/>2007-09-07 | 2007-09-07<br/>2011-11-25 | [[Fáìlì:Saadeddine Othmani no Brasil.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2820964|Abdelali Abdelmoula]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2011 | 2016 | |- | ''[[:d:Q2821014|Abdelfettah Sebbata]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 1997 | 2003 | [[Fáìlì:ABDELFATAH SEBBATA.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2821045|Abdelhamid Aouad]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2002 | 2007 | |- | ''[[:d:Q2821052|Hamid Chabat]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2007<br/>2011<br/>2016-10-14 | 2011<br/>2016<br/>2021-07-15 | [[Fáìlì:Hamid Chabat (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2821217|Abdelwahed Radi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2007<br/>2011<br/>2016-10-14 | 2011<br/>2016<br/>2021-07-15 | [[Fáìlì:Abdelwahed Radi - 2012 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2821238|Abderrahim Qanir]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | | | |- | ''[[:d:Q2821271|Abderrazak Afilal el-Alami Idrissi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 1977 | 1983 | |- | ''[[:d:Q2827656|Ahmed Chami]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2011 | 2016 | [[Fáìlì:Ahmed Reda Chami - World Economic Forum on the Middle East 2010.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2837662|Allal al-Fassi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | | | [[Fáìlì:Allal Fassi (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2866705|Asma Chaabi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q3039498|Driss Lachgar]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | | | [[Fáìlì:Driss Lachgar 2026.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3039499|Idriss Azami Al Idrissi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q3067186|Fathallah Oualalou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | | | [[Fáìlì:Fathallah Oualaalou en un acto organizado por FAMSI en Córdoba.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3067221|Fatima Ezzahra El Mansouri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14<br/>2011 | 2021-07-15<br/>2016 | |- | ''[[:d:Q3079785|Fouad Ali El Himma]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2007 | 2011 | [[Fáìlì:فؤاد علي الهمة.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3125332|Habib El Malki]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2007<br/>2011 | 2011<br/>2016 | [[Fáìlì:Habib El Malki - 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3128131|Hassan Derham]]'' | Olóṣèlú Ọmọ Orílẹ̀-èdè Spain | [[Morocco|Mòrókò]] | 1997<br/>2002<br/>2007 | 2002<br/>2007<br/>2012 | |- | ''[[:d:Q3195996|Khalid Alioua]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | | | |- | ''[[:d:Q3314458|Miloud Chaabi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2002 | 2014-12 | [[Fáìlì:Miloud Chaabi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3318283|Mohamed Abarchane]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2018-01-11 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q3318288|Mohamed Abbou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 1997<br/>2016-10-14 | 2011-11-29<br/>2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q3318298|Mohamed Abied]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 1977 | 1985 | [[Fáìlì:The 8 coalition (cropped 2).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3318374|Mohamed Aujjar]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | | | [[Fáìlì:Mohamed Aujar (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3318432|Mohamed Bensaid Aït Idder]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 1984 | 2007 | [[Fáìlì:Bensaid Idder.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3318522|Mohamed El Habib El Forkani]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | | | |- | ''[[:d:Q3319000|Mohammed Ameur]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2011 | 2016 | [[Fáìlì:Mohammed ameur.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3328975|Mustapha Mansouri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2018-04-25 | |- | ''[[:d:Q3344896|Noureddine Lazrek]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2007<br/>2011<br/>2016-10-14 | 2011<br/>2016<br/>2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q3351862|Omar Hejira]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2017-11-09 | 2021-07-15 | [[Fáìlì:(Omar Hejira) Refugiados, LGTBIfobia, racismo y violencia contra la infancia, ejes de tercera sesión del Foro.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3571915|Yasmina Baddou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2011 | 2016 | [[Fáìlì:Yasmina Baddou.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4664718|Abdel-Bari Zamzami]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | | | [[Fáìlì:Abdelbari Zemzami.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4664901|Abderrafi Jouahri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | | | |- | ''[[:d:Q7675927|Taieb Ghafes]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | | | |- | ''[[:d:Q12183734|Abouzaid El Mokrie El Idrissi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | [[Fáìlì:Abouzaid El Mokrie El Idrissi, Atawhid wa Islah Temara - Apr 5, 2019.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12251549|Yassine Ahajjam]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2011 | 2016 | [[Fáìlì:Yassine Ahajjam, rôle principal de Mia Derial, film de Fouad Souiba.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16537281|Chafik Rachadi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2007<br/>2011 | 2011<br/>2016 | [[Fáìlì:Rac chafik.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q20666274|Abdelhak Amghar]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | | | |- | ''[[:d:Q20851300|Fouad El Omari]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2011<br/>2016-10-14 | 2016<br/>2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q20961736|Omar Balafrej]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | [[Fáìlì:Omar Balafrej.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q20970905|Abdelaziz El Omari]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q22928811|Brahim Boutaleb]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 1977 | 1983 | |- | ''[[:d:Q22930822|Mohamed Moubdi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | [[Fáìlì:Mohamed Moubdi (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q25451802|Lahcen Sekkouri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q27514767|Abdellah Drissi El Bouzidi]]'' | | | 2007<br/>2011<br/>2016-10-14 | 2011<br/>2016<br/>2021-07-15 | [[Fáìlì:عبد الله الادريسي البوزيدي.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q27962429|Fouzia lklma]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2007<br/>2016-10-14 | 2011<br/>2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q28600054|Moh Rejdali]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q28716035|Mohamed Chrourou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14<br/>2007<br/>2011 | 2021-07-15<br/>2011<br/>2016-04-26 | [[Fáìlì:محمد اشرورو.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q29225162|Nezha El Ouafi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | | | |- | ''[[:d:Q29268861|Fatna Lkhiyel]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2007<br/>2011 | 2011<br/>2016 | |- | ''[[:d:Q29270268|Rkia Derham]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2011 | 2016 | [[Fáìlì:Rkia Derham (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q29340412|Moulay Hamdi Ould Errachid]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | [[Fáìlì:Moulay Hamdi OULD ERRACHID.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q30723523|Said Chaou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]]<br/>[[Ilé ọba àwọn Nẹ́dálándì|Ilẹ̀ọba àwọn Nẹ́dálándì]] | 2007 | 2011 | |- | ''[[:d:Q41671395|Khalid El Boukarai]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q50364860|Souad Zaidi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q50364865|Khadija Rouissi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2011 | 2016-10-07 | |- | ''[[:d:Q50365154|Zohour El Wahabi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q50366932|Touria Skalli]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q50375237|Wiam Lamharchi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q50378193|Hayat Bouffarrachen]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q50406908|Majda Benarbia]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q50810077|Aicha Farih]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q50825311|Fatima-Ezzahra Nazih]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q50825313|Aicha Lablak]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q50825318|Touriya Faraj]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q50825321|Fatiha Saddas]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q50825347|Mina Talbi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q50825920|Manina Mouaden]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q50887052|Mimouna Aftati]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q50887057|Loubna El Kohli]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q50887064|Hanane Rahhab]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | [[Fáìlì:Hanane Rahhab.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q50887070|Hakima Bel-Kassaoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q50887078|Souad Lamari]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q50887084|Ghizlane Marzouki]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q50990149|Loubna Tahiri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q52827075|Mohamed Laaraj]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2007<br/>2011 | 2011<br/>2016 | [[Fáìlì:Mohamed Laâraj (cropped2).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q55686763|Amina Maelainine]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q56304102|Saadia Benshili]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q56304104|Hajar El Masqi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q56304115|Souad Boulaich El Hajraoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14<br/>2011 | 2016 | |- | ''[[:d:Q56304117|Fatima Zahra Barassat]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q56304128|Amal Boukir]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q56304130|Rita Hatimi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q56304141|Aziza Chagaf]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q56304161|Ibtissam Merras]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q56304296|Naima Bihich]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q56304297|Nazha El Yazidi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q60647937|Anas Doukkali]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2011 | 2015 | |- | ''[[:d:Q64010583|Fouzia El Bayed]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2011 | 2016 | |- | ''[[:d:Q64515069|Amina Faouzi Zizi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q65499255|Hassan Oukacha]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q65499406|Mohammed Mehdi Bensaid]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]]<br/>[[Fránsì]] | 2011 | 2016 | [[Fáìlì:Mohamed Mehdi Bensaid.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96758972|Brahim Bouakhaden]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758974|Kamal El-Omary]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758976|Noureddine Karbal]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758977|Mohamed Jbil]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758978|Rachid El Abdi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758979|Abdelouahid Bouharcha]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758980|Mohamed El Hafyani]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758981|Imane Benrabia]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758983|Abdelhakim El Ahmadi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758984|Lahoucine Harrich]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758985|Mustapha El-Kourdi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758986|Moulay Abderrahman Blila]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758987|Hayat El Machfou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758988|Moulay Elbachir Toba]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758989|Fatima Saadi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758991|Abdelaziz Abba]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758993|Abdel Latif Madani]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2019-08-28 | | |- | ''[[:d:Q96758994|Najia Lotfi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758995|Aicha Edbouche]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758996|Salah Elmalouki]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758997|M'hamed Abdelhak]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758998|Hamdi Ouaissi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96758999|Abdelkrim Choukri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96759002|Cherki El-Rhalmi]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96759005|Said Chbaattou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96759009|Abdelghani Makhdad]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96759012|Badia Elfilali]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96759014|Mohamed Ezzahraoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96759015|Abderrazzak Nait Dbou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96759016|Belassal Chaoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96759017|Moulay Hicham Elm'hajri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96759019|Mohamed Joudar]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14<br/>2007<br/>2011<br/>2021 | 2021-07-15<br/>2011<br/>2016 | [[Fáìlì:Mohamed Joudar.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96759022|Aziz Lebbar]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96759024|Mohammed El Amine Daiedda]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96760000|Youssef Houar]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2017-08-23 | |- | ''[[:d:Q96760010|Abdelkader Hadouri]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2017-08-23 | |- | ''[[:d:Q96773824|Abdellatif Merdas]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2017-03-07 | |- | ''[[:d:Q96813359|Latifa Bennani-Smires]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 1993 | 2012 | |- | ''[[:d:Q96954153|Mohammed Nasser]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96954154|Said Dor]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q96954157|Mohamed Lachgar]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96954158|Lahoucine Azougagh]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | | |- | ''[[:d:Q96954161|Abdesslam Majd]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2020-05-22 | 2021-07-15 | |- | ''[[:d:Q104878589|Hamid Noughou]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2021-01-07 | | |- | ''[[:d:Q105459288|Abderrahim Atmoun]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14 | 2019-07-25 | [[Fáìlì:ABDERRAHIM ATMOUN.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q108069982|Driss Kachal]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2016-10-14<br/>2011 | 2017-04-11<br/>2016 | |- | ''[[:d:Q121366922|Mohamed El Hidaoui]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2021 | 2023-12-26 | |- | ''[[:d:Q138638968|Hicham Ait Menna]]'' | | [[Morocco|Mòrókò]] | 2021-09 | | |} {{Wikidata list end}} ev55cw1w15uxucbtziqu3nue9wrcmjw Oníṣe:GerardM/Communes of Madagascar 2 67163 638070 632852 2026-09-26T14:29:47Z ListeriaBot 17294 Wikidata list updated [V2] 638070 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q3192808 } |section= |sort=P131 |sort_order=asca |columns=label:Article,description,P17:Country,P131:In administrative entity,P625:Geo Coordinate,P18:Image,P242:Locator map image |thumb=128 |min_section=2 }} {| class='wikitable sortable' ! Article ! description ! Country ! In administrative entity ! Geo Coordinate ! Image ! Locator map image |- | ''[[:d:Q2039276|Bemolanga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | | {{Coord|-17.788611|45.120833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2830423|Alakamisikely]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | | {{Coord|-19.13|47.11|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844117|Ampasambazimba]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | | {{Coord|-16.3179|47.833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q7687864|Tatao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | | | | |- | ''[[:d:Q12358585|Alasora]]'' | | | | | | |- | ''[[:d:Q13108329|Mamoriarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | | | | |- | ''[[:d:Q65308152|Marotolana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | | | | |- | ''[[:d:Q109827204|Antaramena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | | {{Coord|-22.641|46.893|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q125698314|Ilakaka Be]]'' | | | | {{Coord|-22.766|45.346|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q13105635|Ambatoharanana, Anosibe An'ala]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1352996|Alaotra-Mangoro]]'' | {{Coord|-19.6426|48.105|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q16465943|Anosibe An'ala]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1352996|Alaotra-Mangoro]]'' | {{Coord|-19.4311|48.2072|display=inline}}<br/>{{Coord|-19.4316|48.2071|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q338916|Ambohimandroso, Ambalavao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.883|46.95|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842075|Ambinanindovoka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.9167|47.1|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842080|Ambinaniroa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-20.65|47.8|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842218|Ambohimahamasina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.935|47.185|display=inline}} | [[Fáìlì:Village d'Iharondahy, à l'ouest d'Ambohimahamasina.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2846209|Andrainjato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.933|46.983|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850249|Anjoma]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.217|46.917|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850278|Ankaramena, Ambalavao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.949|46.6375|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2899874|Besoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.909|46.775|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3068386|Fenoarivo, Ambalavao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]'' | {{Coord|-21.7|46.367|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3147364|Iarintsena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.827|46.88|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3197305|Kirano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.833|47.05|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277663|Mahazony]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.9833|47.0167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285219|Manamisoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.767|46.967|display=inline}} | [[Fáìlì:Vin Soavita Château Verger.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3307905|Miarinarivo, Ambalavao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-22.083|47.05|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3478535|Sendrisoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-22.004|46.952|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562134|Vohitsaoka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-22.0335|46.7167|display=inline}} | [[Fáìlì:Vohitsaoka transfer.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q268221|Maherivaratra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.5|48.667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q456642|Ambanja]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.678611|48.452222|display=inline}} | [[Fáìlì:Mairie d' Ambanja.jpg|center|128px]] | [[Fáìlì:Antsiranana Ambanja.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1184635|Ankingameloko]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.817|48.283|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841500|Ambalahonko]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.583|48.417|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842173|Ambodimanga, Ambanja]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.783|48.617|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842243|Ambohimarina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.933|48.467|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850297|Ankatafa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.617|48.367|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852325|Anorotsangana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.916667|47.916667|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS059-E-75391 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2852537|Antafiambotry]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.376363|48.48167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857576|Antranokarany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.717|48.4|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857615|Antsakoamanondro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.617|48.5|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857629|Antsatsaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.7|48.367|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857642|Antsirabe, Ambanja]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.867|48.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2895230|Bemanevika Est]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.83879|48.500194|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2895233|Bemaneviky Ouest]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.644865|48.034647|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3032797|Djangoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.783333|48.316667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294629|Marotolana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-14.017|48.617|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294668|Marovato, Ambanja]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.9|48.733|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107176152|Bemanevika Haut Sambirano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.65|48.033333|display=inline}} | [[Fáìlì:CSB II Bemaneviky.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q111938655|Ambohitrandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-14.1|48.6481|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q111938724|Maevatanana, Diana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]''<br/>''[[:d:Q1143947|Diana Region]]'' | {{Coord|-13.883333|48.533333|display=inline}} | [[Fáìlì:Hôpital Maevatanana.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q111941042|Ambohimena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.61645|48.41136|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q111941703|Benavony]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.7|48.4833|display=inline}} | [[Fáìlì:Vue sur la forêt de Benavony( Ambanja), Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q138566691|Ambaliha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.52552|48.57176|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138566809|Antsahabe Centre]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2424379|Ambanja District]]'' | {{Coord|-13.7621|47.9567|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q665074|Manerinerina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030836|Ambato-Boeni]]'' | {{Coord|-16.2833|47.2833|display=inline}} | [[Fáìlì:Hotely-Manerinerina.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q735661|Ankirihitra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030836|Ambato-Boeni]]'' | {{Coord|-16.7667|46.45|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2364415|Andranofasika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030836|Ambato-Boeni]]'' | {{Coord|-16.3833|46.9|display=inline}} | [[Fáìlì:Andranofasika market, January 2010, Madagascar (4466561827).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841909|Ambato Ambarimay]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030836|Ambato-Boeni]]'' | {{Coord|-16.7833|46.5333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842315|Ambondromamy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030836|Ambato-Boeni]]'' | {{Coord|-16.4333|47.15|display=inline}} | [[Fáìlì:Famous bridge along A-road 4.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2846227|Andranomamy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030836|Ambato-Boeni]]'' | {{Coord|-16.6|47.1333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850241|Anjiajia]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030836|Ambato-Boeni]]'' | {{Coord|-16.4833|46.9667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850329|Ankijabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030836|Ambato-Boeni]]'' | {{Coord|-16.3667|46.6167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3276106|Madirovalo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030836|Ambato-Boeni]]'' | {{Coord|-16.4333|46.5333|display=inline}} | [[Fáìlì:Betsiboka River Delta, Madagascar (33837289844).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3485370|Sitampiky]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030836|Ambato-Boeni]]'' | {{Coord|-16.6667|46.1|display=inline}}<br/>{{Coord|-16.66667|46.1|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541459|Tsaramandroso]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030836|Ambato-Boeni]]'' | {{Coord|-16.3667|47.1|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q56306552|Ambesisika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030836|Ambato-Boeni]]'' | {{Coord|-16.5205|46.8544|display=inline}} | [[Fáìlì:Objectif 2030 - Adduction d'eau potable à Ambesisika.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841963|Ambatomifanongoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030837|Ambatofinandrahana District]]'' | {{Coord|-20.27|46.91|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842316|Ambondromisotra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030837|Ambatofinandrahana District]]'' | {{Coord|-20.333|46.917|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842328|Amborompotsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030837|Ambatofinandrahana District]]'' | {{Coord|-20.61|46.2495|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3068387|Fenoarivo, Ambatofinandrahana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030837|Ambatofinandrahana District]]'' | {{Coord|-20.867|46.88|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3155987|Itremo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030837|Ambatofinandrahana District]]'' | {{Coord|-20.592|46.635|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285602|Mandrosonoro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030837|Ambatofinandrahana District]]'' | {{Coord|-20.5895|46|display=inline}} | [[Fáìlì:Pezzottaite-49527.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3285719|Mangataboahangy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030837|Ambatofinandrahana District]]'' | {{Coord|-20.2665|46.189|display=inline}} | [[Fáìlì:Quartz epitaxis Mangataboahangy MNHN Minéralogie 01.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q25247403|Soavina, Ambatofinandrahana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030837|Ambatofinandrahana District]]'' | {{Coord|-20.383333|46.916667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q427722|Ambatolampy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.383333|47.416667|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambatolampy madagascar.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q814469|Behenjy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.2|47.4833|display=inline}} | [[Fáìlì:Behenjy Eau Vive building.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q1088635|Tsinjoarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.6333|47.6833|display=inline}} | [[Fáìlì:Tsinjoarivo Rova 01.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841971|Ambatondrakalavao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.4333|47.5|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842162|Ambodifarihy Fenomanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.45|47.5667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842270|Ambohipihaonana, Ambatolampy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.4333|47.4167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846245|Andranovelona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.39|47.38|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846255|Andravola Vohipeno]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.4|47.3667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846856|Andriambilany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.3167|47.4667|display=inline}} | [[Fáìlì:Andriambilany.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2852554|Antakasina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.5333|47.7667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852574|Antanamalaza]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.4|47.6333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852598|Antanimasaka, Ambatolampy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.4|47.5667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857622|Antsampandrano, Ambatolampy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.5333|47.5833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2894209|Belambo, Ambatolampy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.4|47.5167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285993|Manjakatompo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.3333|47.4333|display=inline}} | [[Fáìlì:Lac Manjakatompo.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3323746|Morarano, Ambatolampy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.4333|47.4833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3460690|Sabotsy Namatoana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.3|47.3667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541544|Tsiafajavona Ankaratra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.3833|47.35|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107451883|Andriantsivalana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q371386|Ambatolampy District]]'' | {{Coord|-19.33641|47.50196|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841936|Ambatomainty]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030839|Ambatomainty]]'' | {{Coord|-17.683333|45.65|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2895239|Bemarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030839|Ambatomainty]]'' | {{Coord|-17.7971|44.6979|display=inline}} | [[Fáìlì:Au Coeur de la riziculture de Bemarivo district de Besalampy. 07.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3294633|Marotsialeha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030839|Ambatomainty]]'' | {{Coord|-17.7833|45.3833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3473667|Sarodrano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030839|Ambatomainty]]'' | {{Coord|-17.874|45.862|display=inline}} | [[Fáìlì:Baobabs at Sarodrano.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q107176112|Sarodrano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030839|Ambatomainty]]'' | {{Coord|-18|44.816667|display=inline}} | [[Fáìlì:Baobabs at Sarodrano.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q109535803|Makaraingo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030839|Ambatomainty]]'' | {{Coord|-17.9147|45.7635|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q218773|Ilafy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]''<br/>''[[:d:Q1352996|Alaotra-Mangoro]]'' | {{Coord|-17.878921|48.406255|display=inline}} | [[Fáìlì:Les maisons du père Pédro, Ilafy, Madagascar (25454384123).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q456731|Ambatondrazaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-17.833333|48.416667|display=inline}} | [[Fáìlì:Breakfast at Sapphire Rush site east of Ambatronazaka October 2016.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2077816|Antanandava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-17.4533|48.6704|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2404698|Ambatosoratra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-17.6167|48.5167|display=inline}} | [[Fáìlì:Chrysobéryl 3.jpeg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841548|Ambandrika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]''<br/>''[[:d:Q1352996|Alaotra-Mangoro]]'' | {{Coord|-17.7667|48.4333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842297|Ambohitsilaozana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-17.6833|48.45|display=inline}} | [[Fáìlì:Allés des Cedrela odorata à Ambohitsilaozana.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2844111|Amparihitsokatra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-17.5167|48.5667|display=inline}}<br/>{{Coord|-17.516667|48.566667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844446|Ampitatsimo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-17.7833|48.3833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846151|Andilanatoby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-17.9333|48.2333|display=inline}} | [[Fáìlì:Madagascar RN44.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2846934|Andromba]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-17.405|48.6376|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857626|Antsangasanga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-17.8333|48.2833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2882832|Ambatondrazaka Suburbaine]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-17.9|48.4833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2894071|Bejofo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-17.8333|48.2333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3027268|Didy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-18.1167|48.5333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3068480|Feramanga Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-17.7667|48.4333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3148998|Imerimandroso]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-17.4333|48.5833|display=inline}} | [[Fáìlì:Point de vu Lac Alaotra.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3285187|Manakambahiny Est]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-17.85|48.7667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285188|Manakambahiny Ouest]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-17.8|48.3333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3487279|Soalazaina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-18.0167|48.0667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3514950|Tanambao Besakay]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-18.15|48.1|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136648271|Ambohidava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-17.55133|48.52766|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136648276|Ambohiboromanga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-17.8693|48.38139|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136651340|Amparihintsokatra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030843|Ambatondrazaka District]]'' | {{Coord|-17.52903|48.57337|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q456634|Ambarakaraka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030842|Ambilobe]]'' | {{Coord|-13.5|48.866667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q750960|Betsihaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030842|Ambilobe]]'' | {{Coord|-13.15|49.233|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841492|Ambakirano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030842|Ambilobe]]'' | {{Coord|-13.433|49.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841527|Ambalan'anjavy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030842|Ambilobe]]'' | {{Coord|-13.33737|49.021703|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842159|Ambodibonara, Ambilobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030842|Ambilobe]]'' | {{Coord|-13.2|48.833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844466|Ampondralava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030842|Ambilobe]]'' | {{Coord|-13.167|48.933|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2845030|Anaborano Ifasy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030842|Ambilobe]]'' | {{Coord|-13.683|48.833|display=inline}} | [[Fáìlì:Pont Ifasy Ambilobe 01.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2850239|Anjiabe Ambony]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030842|Ambilobe]]'' | {{Coord|-13.233|48.867|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857627|Antsaravibe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030842|Ambilobe]]'' | {{Coord|-13.05|49.017|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857656|Antsohimbondrona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030842|Ambilobe]]''<br/>''[[:d:Q1143947|Diana Region]]'' | {{Coord|-13.083|48.85|display=inline}} | | [[Fáìlì:Madagascar map.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2896864|Beramanja]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030842|Ambilobe]]'' | {{Coord|-13.333|48.867|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285204|Manambato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030842|Ambilobe]]'' | {{Coord|-13.876111|49.158056|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3286602|Mantaly]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030842|Ambilobe]]'' | {{Coord|-13.167|48.967|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3514953|Tanambao Marivorahona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030842|Ambilobe]]'' | {{Coord|-13.083|49.083|display=inline}} | [[Fáìlì:La mairie -Tanambao Marivorahona Ambilobe 01.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q109918210|Antanambe, Diana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030842|Ambilobe]]'' | | | |- | ''[[:d:Q109918211|Sirama Ankaragna]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030842|Ambilobe]]'' | {{Coord|-13.08333|48.91667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138589453|Antanabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030842|Ambilobe]]'' | {{Coord|-13.2647|49.1096|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q458067|Amboasary Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030844|Amboasary Sud District]]'' | {{Coord|-25.04|46.3833|display=inline}} | [[Fáìlì:Madagascar RN13 near Berenty.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2893874|Behara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030844|Amboasary Sud District]]'' | {{Coord|-24.95|46.3833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3046793|Ebelo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030844|Amboasary Sud District]]'' | {{Coord|-24.4833|46.0333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3051647|Elonty]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030844|Amboasary Sud District]]'' | {{Coord|-24.0333|46.2167|display=inline}} | [[Fáìlì:Mairie de la Commune d'Elonty.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3058049|Esira]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030844|Amboasary Sud District]]'' | {{Coord|-24.3333|46.7|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3148106|Ifotaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030844|Amboasary Sud District]]'' | {{Coord|-24.8|46.1333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277539|Mahaly]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030844|Amboasary Sud District]]'' | {{Coord|-24.1667|46.35|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285656|Manevy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030844|Amboasary Sud District]]'' | {{Coord|-24.3833|46.8|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294597|Maromby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030844|Amboasary Sud District]]'' | {{Coord|-24.35|46.5667|display=inline}} | [[Fáìlì:Thorianite-729924.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3294638|Marotsiraka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030844|Amboasary Sud District]]'' | {{Coord|-24.2833|45.9833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3470930|Sampona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030844|Amboasary Sud District]]'' | {{Coord|-25.15|46.3167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3514966|Tanandava Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030844|Amboasary Sud District]]'' | {{Coord|-25.1333|46.45|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3537303|Tranomaro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030844|Amboasary Sud District]]'' | {{Coord|-24.6|46.4667|display=inline}} | [[Fáìlì:Grandidierite.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3541601|Tsivory]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030844|Amboasary Sud District]]'' | {{Coord|-24.0683|46.0756|display=inline}} | [[Fáìlì:FLM Tsivory 003.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q137608322|Berano Ville]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030844|Amboasary Sud District]]'' | {{Coord|-25.12213|46.41895|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137608488|Mahabo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030844|Amboasary Sud District]]'' | {{Coord|-24.60042|46.25944|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137608596|Ranobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030844|Amboasary Sud District]]'' | {{Coord|-24.4907|46.2077|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137608625|Tomboarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030844|Amboasary Sud District]]'' | {{Coord|-24.2056|45.8968|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841926|Ambatolampy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.845|47.487|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842212|Ambohidratrimo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.47|47.28|display=inline}} | [[Fáìlì:Rova Ambohidratrimo.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3156271|Ivato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.47|47.28|display=inline}} | [[Fáìlì:Ivato Tananarive.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q13105640|Ambohimanjaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.70849|47.43768|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q13105641|Ambohitrimanjaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.8508|47.4468|display=inline}} | [[Fáìlì:La ruelle vers Ambohitrimanjaka.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q13105642|Ambohipihaonana, Ambohidratrimo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.69471|47.57714|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q13105645|Ampangabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-19.11639|47.51694|display=inline}} | [[Fáìlì:The sunset in Ampangabe.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q13105737|Avaratsena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.6368|47.6031|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q13106606|Iarinarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.82905|47.40335|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q13108332|Mananjara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.75063|47.31777|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q19948195|Antanetibe, Ambohidratrimo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.6666|47.3929|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20570978|Ampanotokana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.7188|47.3085|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20571020|Anjanadoria]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.6079|47.3854|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q21538627|Mahitsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.7484|47.3473|display=inline}} | [[Fáìlì:Mahitsy.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q21538630|Manjakavaradrano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.69568|47.48755|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q21538633|Ambato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q21538636|Anosiala, Ambohidratrimo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.78493|47.41785|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q21538639|Antehiroka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.83282|47.49229|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q21538640|Antsahafilo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.6636|47.5449|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q21538641|Fiadanana, Ambohidratrimo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.89808|47.40902|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q21538642|Fitsinjovana Bakaro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-19.4067|47.7315|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q21538643|Ivato Aeroport]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q21538644|Ivato Firaisana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q21538645|Mahabo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.6524|47.3322|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q21538646|Mahereza]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.89321|47.35588|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q21538649|Merimandroso]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.75421|47.50832|display=inline}} | [[Fáìlì:Nature, Merimandroso Madagascar (34889).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q21538650|Sabotsy Ambohitromby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-19.2288|47.5986|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q21538652|Talatamaty]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.829167|47.456667|display=inline}} | [[Fáìlì:Antanifotsy Imerinafovoany.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q65309138|Ambato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q15304845|Ambohidratrimo District]]'' | {{Coord|-18.559|47.4026|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q426728|Ambalakindresy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2363364|Ambohimahasoa]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.1635|47.3237|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q671278|Befeta]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2363364|Ambohimahasoa]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.232|47.048|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2390508|Camp Robin]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2363364|Ambohimahasoa]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-20.917|47.133|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2778665|Ambohimahasoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2363364|Ambohimahasoa]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.1065|47.216|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambohimahasoa Madagascar.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841979|Ambatosoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2363364|Ambohimahasoa]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21|47.283|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842263|Ambohinamboarina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2363364|Ambohimahasoa]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.033|47.05|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844443|Ampitana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2363364|Ambohimahasoa]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.133|47.217|display=inline}} | [[Fáìlì:Kaominina ambanivohitra Ampitana.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2850270|Ankafina-Tsarafidy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2363364|Ambohimahasoa]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.2|47.25|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850315|Ankerana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2363364|Ambohimahasoa]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.033|47.117|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3071094|Fiadanana, Ambohimahasoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2363364|Ambohimahasoa]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-20.867|47.183|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3192089|Kalalao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2363364|Ambohimahasoa]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.183|47.1|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285232|Manandroy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2363364|Ambohimahasoa]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.1355|47.2667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3323682|Morafeno, Ambohimahasoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2363364|Ambohimahasoa]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.2|47.283|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3461528|Sahatona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2363364|Ambohimahasoa]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-20.963|47.1|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3461531|Sahave]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2363364|Ambohimahasoa]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.067|47.117|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562122|Vohiposa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2363364|Ambohimahasoa]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-20.992|47.1599|display=inline}} | [[Fáìlì:RN 7 between Ambohimahasoa and Antsirabe 6.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q458440|Ambositra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.516667|47.25|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambositra.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2830425|Alakamisy Ambohijato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.573889|47.35|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841520|Ambalamanakana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.74|47.1833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841915|Ambatofitorahana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.8167|47.1833|display=inline}} | [[Fáìlì:Celidota splendens (from projects.biodiversity.be) ID-2117.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842077|Ambinanindrano, Ambositra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.6833|47.5667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842258|Ambohimitombo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.7167|47.4333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850299|Ankazoambo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.583|47.267|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2853428|Antoetra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.775|47.316|display=inline}} | [[Fáìlì:Front view of Antoetra.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3064467|Fahizay Ambatolahimasina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.5|47.35|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3148357|Ihadilanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.467|47.033|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3148608|Ilaka Centre]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.3333|47.15|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3149000|Imerina Imady]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.528|47.328|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3156270|Ivato, Ambositra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.625|47.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3156344|Ivony Miaramiasa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.6|47.1667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3196306|Kianjandrakefina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.633|47.367|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277649|Mahazina Ambohipierenana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.35|47.083333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294625|Marosoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.533|47.383|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3461529|Sahatsiho Ambohimanjaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.2|47.033|display=inline}} | [[Fáìlì:Mandanonite-586438.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3541467|Tsarasaotra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.433|47.233|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q15730050|Andina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.5235|47.155|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20640056|Ambositra II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.52117|47.24653|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q111942660|Vohidahy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.55902|47.55221|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136759936|Ambohimitombo II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.618337|47.444788|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136759988|Ambohiperivoana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.34141|47.2001|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136760048|Ankazotsararavina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030848|Ambositra District]]'' | {{Coord|-20.545737|47.341308|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841550|Ambanisarike]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030849|Ambovombe District]]'' | {{Coord|-24.95|45.9833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841996|Ambazoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030849|Ambovombe District]]'' | {{Coord|-25.3|45.9|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842224|Ambohimalaza, Ambovombe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030849|Ambovombe District]]'' | {{Coord|-25.25|45.9333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842312|Ambondro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030849|Ambovombe District]]'' | {{Coord|-25.215|45.82|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842314|Ambonaivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030849|Ambovombe District]]'' | {{Coord|-25.2167|45.9333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850233|Anjeky Ankilikira]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030849|Ambovombe District]]'' | {{Coord|-25.1167|46.2167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3055948|Erada]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030849|Ambovombe District]]'' | {{Coord|-25.2833|45.9333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294552|Maroalomainty]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030849|Ambovombe District]]'' | {{Coord|-25.1667|46.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294553|Maroalopoty]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030849|Ambovombe District]]'' | {{Coord|-25.115|46.192|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3483753|Sihanamaro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030849|Ambovombe District]]'' | {{Coord|-25.1833|45.7667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q31362077|Emanombo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030849|Ambovombe District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q137420131|Tsimananada]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030849|Ambovombe District]]'' | {{Coord|-25.22007|46.02448|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137420006|Analamary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q55002883|Ambovombe-Androy]]'' | {{Coord|-25.20541|45.94379|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q456709|Ambatofinandrahana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q474134|Amoron'i Mania]]'' | {{Coord|-20.552|46.803|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q646615|Gogogogo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-24.2667|44.8|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q654603|Maniry]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-24.5|44.8167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1979254|Itampolo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-24.6833|43.95|display=inline}} | [[Fáìlì:Itampolo.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842337|Amboropotsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-24.6667|44.95|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844105|Ampanihy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-24.696|44.746|display=inline}}<br/>{{Coord|-24.6937|44.74581|display=inline}} | [[Fáìlì:Madagascar affected by the worst drought in 40 years (Copernicus).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2846932|Androka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-25.1167|44.45|display=inline}} | [[Fáìlì:Outrigger canoes on shore edge of Nosy Ve-Androka National Park.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2850330|Ankiliabo, Ampanihy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-24.6833|44.7167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850339|Ankilimivory]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-24.4667|44.9667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850345|Ankilizato, Ampanihy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-24.4833|44.75|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852570|Antaly]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-24.3833|44.4|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2892810|Beahitse]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-24.1667|44.4333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2894196|Belafike]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-24.2833|44.1667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2899107|Beroy Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-23.9833|44.6667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3049550|Ejeda]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-24.35|44.5167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3079738|Fotadrevo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-24.05|45.0167|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS057-E-58929 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3562124|Vohitany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-24.1333|44.7667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109561779|Beara, Ampanihy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-24.39356|44.53455|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137756482|Agnavoha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-23.99715|44.91829|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137756540|Androimpano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030851|Ampanihy]]'' | {{Coord|-24.87871|44.05002|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q474396|Amparafaravola]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]''<br/>''[[:d:Q1352996|Alaotra-Mangoro]]'' | {{Coord|-17.5876|48.22391|display=inline}} | [[Fáìlì:Amparafaravola.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q942006|Morarano Chrome]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.75|48.1667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1759925|Ambohitrarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.4667|48.35|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841934|Ambatomainty, Amparafaravola]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.6833|48.2167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842143|Amboavory]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.3|48.5|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842215|Ambohijanahary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.4|48.3667|display=inline}} | [[Fáìlì:Lac Mamamba.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2846488|Andrebakely Est]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.687219|48.193464|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2892826|Beanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.3667|48.4333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2893578|Bedidy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.4667|48.0167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3419018|Ranomainty]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.8667|48.1167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3514956|Tanambe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.3667|48.45|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562113|Vohimena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.35114|48.60516|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562138|Vohitsara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.4|48.5|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q65309222|Ambohimandroso, Ambatondrazaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.633333|48.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107104527|Anororo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.516667|48.433333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107104541|Andrebakely Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.383333|48.633333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107104543|Andrebakely Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.3856|48.63069|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107185624|Ampasikely]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.65572|48.19067|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107366196|Andilana Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.35|48.533333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107451818|Ambodimanga, Amparafaravola]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.3|48.5|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136676774|Ambodiramo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.78992|48.17569|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136676907|Andranobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030856|Amparafaravola District]]'' | {{Coord|-17.445|48.38009|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q283495|Maromandia]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030853|Analalava District]]'' | {{Coord|-14.2167|48.0833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q484581|Analalava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030853|Analalava District]]'' | {{Coord|-14.6292|47.7636|display=inline}}<br/>{{Coord|-14.63333|47.75|display=inline}} | [[Fáìlì:Perimorphose geode.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q972441|Antonibe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030853|Analalava District]]'' | {{Coord|-15.1167|47.4|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2379816|Befotaka, Analalava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030853|Analalava District]]'' | {{Coord|-14.5333|48.0167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841545|Ambaliha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030853|Analalava District]]'' | {{Coord|-14.4667|48.3|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841561|Ambarijeby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030853|Analalava District]]'' | {{Coord|-14.9333|47.7|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846857|Andriambavontsona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030853|Analalava District]]'' | {{Coord|-15.4|47.5167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850281|Ankaramy Be]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030853|Analalava District]]'' | {{Coord|-13.9833|48.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277493|Mahadrodroka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030853|Analalava District]]'' | {{Coord|-15.3|47.2667|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS048-E-335 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3294674|Marovantaza]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030853|Analalava District]]'' | {{Coord|-15.3833|47.6667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294680|Marovatolena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030853|Analalava District]]'' | {{Coord|-15.1833|47.65|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q31362022|Ambarijeby Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030853|Analalava District]]'' | {{Coord|-14.9534|47.6463|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139041630|Ambolobozo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030853|Analalava District]]'' | {{Coord|-14.412569|47.80596|display=inline}} | [[Fáìlì:Freiberg, Terra mineralia, Augenjaspis.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q139282435|Andrevorevo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030853|Analalava District]]'' | {{Coord|-15.38116|47.71106|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139283632|Angoaka Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030853|Analalava District]]'' | {{Coord|-15.3696|47.4033|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139286822|Bejofo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030853|Analalava District]]'' | {{Coord|-14.2298|48.2842|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002216|Beronono]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q484625|Analamanga]]'' | {{Coord|-18.187778|47.516944|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q31361854|Ampanefy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q484625|Analamanga]]'' | {{Coord|-18.975|47.494444|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137304003|Sainte Marie]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q178449|Analanjirofo]]'' | {{Coord|-16.9044|49.8999|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambodifotatra.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q429116|Belaoka Marovato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030859|Andapa District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.36|49.36|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q541472|Andrakata]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030859|Andapa District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.37|49.43|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q636263|Anjialava Be]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030859|Andapa District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.2082|49.4635|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2526503|Andapa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030859|Andapa District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.65|49.65|display=inline}} | [[Fáìlì:Andapa.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841519|Ambalamanasy II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030859|Andapa District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.31|49.35|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842153|Ambodiangezoka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030859|Andapa District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.36|49.3|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842174|Ambodimanga, Andapa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030859|Andapa District]]'' | {{Coord|-14.46|49.33|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846234|Andranomena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030859|Andapa District]]'' | {{Coord|-14.36|49.33|display=inline}} | [[Fáìlì:Coucher de soleil à Andranomena. Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2850325|Ankiaka Be Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030859|Andapa District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.669206|49.605615|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852407|Anoviara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030859|Andapa District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.44|49.5|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857603|Antsahamena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030859|Andapa District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.55|49.45|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2892811|Bealampona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030859|Andapa District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.41|49.31|display=inline}} | [[Fáìlì:CSB II de Bealampona, Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2900141|Betsakotsako Andranotsara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030859|Andapa District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.38|49.38|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3033259|Doany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030859|Andapa District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.22|49.31|display=inline}} | [[Fáìlì:Marché de Doany.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3294669|Marovato, Andapa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030859|Andapa District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.36|49.38|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3299331|Matsohely]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030859|Andapa District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.37|49.34|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3514961|Tanandava, Andapa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030859|Andapa District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.38|49.34|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q284280|Marovato, Andilamena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030862|Andilamena District]]'' | {{Coord|-16.4667|48.4167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q926947|Maroadabo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030862|Andilamena District]]'' | {{Coord|-16.6333|48.3833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1099525|Andilamena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030862|Andilamena District]]'' | {{Coord|-17.0167|48.5833|display=inline}} | [[Fáìlì:Andilamena central town.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2852605|Antanimenabaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030862|Andilamena District]]'' | {{Coord|-16.9333|48.4833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2895232|Bemaitso]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030862|Andilamena District]]'' | {{Coord|-17.066694|48.5|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3278414|Maintsokely]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030862|Andilamena District]]'' | {{Coord|-16.4|48.1833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3307906|Miarinarivo, Andilamena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030862|Andilamena District]]'' | {{Coord|-16.6167|48.25|display=inline}} | [[Fáìlì:Miarinarivo (Andilamena District).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3514959|Tanananifololahy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030862|Andilamena District]]'' | {{Coord|-16.7667|48.3667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136687503|Ampondrabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030862|Andilamena District]]'' | {{Coord|-16.547|48.082|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136687528|Maitsokely]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030862|Andilamena District]]'' | {{Coord|-16.4058|48.0597|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2830706|Alatsinainy Bakaro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030857|Andramasina]]'' | {{Coord|-19.3232|47.6793|display=inline}} | [[Fáìlì:Sarivazo Alatsinainy Bakaro.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2846214|Andramasina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030857|Andramasina]]'' | {{Coord|-18.47|47.28|display=inline}} | | [[Fáìlì:Antananarivo Andramasina.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q15304862|Tankafatra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030857|Andramasina]]'' | {{Coord|-19.2969|47.7997|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q15304863|Alarobia Vatosola]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030857|Andramasina]]'' | {{Coord|-18.874|47.515|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q16526142|Abohimiadana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030857|Andramasina]]'' | {{Coord|-19.2458|47.7722|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q16528440|Andohariana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030857|Andramasina]]'' | {{Coord|-20.228|47.514|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q21538637|Anosibe Trimoloharano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030857|Andramasina]]'' | {{Coord|-19.1653|47.771|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q21538647|Mandrosoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030857|Andramasina]]'' | {{Coord|-19.1614|47.6659|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q21538651|Sabotsy Manjakavahoaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030857|Andramasina]]''<br/>''[[:d:Q484625|Analamanga]]'' | {{Coord|-19.1659|47.7514|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109536137|Anjoma Faliarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030857|Andramasina]]'' | {{Coord|-19.3288|47.7471|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109537766|Morarano Soafiraisana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030857|Andramasina]]'' | {{Coord|-19.3474|47.8146|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137561725|Anjampaly]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q218981|Androy]]'' | {{Coord|-25.49001|45.638193|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850269|Anjozorobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030861|Anjozorobe]]'' | {{Coord|-18.4|47.86667|display=inline}} | [[Fáìlì:Gare routière d'Anjozorobe.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q21538648|Marotsipoy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030861|Anjozorobe]]'' | {{Coord|-17.9284|47.6662|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002190|Amboasary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030861|Anjozorobe]]'' | {{Coord|-18.1188|47.7682|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002193|Ambohibary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030861|Anjozorobe]]'' | {{Coord|-18.217|47.625|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002204|Ambongamarina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030861|Anjozorobe]]'' | {{Coord|-18.3187|47.9402|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002206|Analaroa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030861|Anjozorobe]]'' | {{Coord|-18.408333|47.708333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002213|Antanetibe (Anjozorobe)]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030861|Anjozorobe]]'' | {{Coord|-18.3946|47.5547|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002217|Betatao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030861|Anjozorobe]]'' | {{Coord|-18.2046|47.8839|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002227|Mangamila]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030861|Anjozorobe]]'' | {{Coord|-18.56667|47.86667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109535584|Ambohimanarina Marovazaha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030861|Anjozorobe]]'' | {{Coord|-18.2274|47.8225|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109535588|Andranomisa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030861|Anjozorobe]]'' | {{Coord|-17.984|47.8111|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109536134|Androvakely]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030861|Anjozorobe]]'' | {{Coord|-18.3975|47.5138|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109536394|Tsarasaotra, Anjozorobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030861|Anjozorobe]]'' | {{Coord|-18.55986|47.94022|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109537338|Ambohimirary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030861|Anjozorobe]]'' | {{Coord|-18.334|47.7246|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109637875|Belanitra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030861|Anjozorobe]]'' | {{Coord|-18.38466|47.61595|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136817540|Amparatanjona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030861|Anjozorobe]]'' | {{Coord|-18.0793|47.8379|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q970059|Tandrano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030864|Ankazoabo District]]'' | {{Coord|-22.0833|44.6333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846224|Andranomafana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030864|Ankazoabo District]]'' | {{Coord|-22.0333|44.3333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850301|Ankazoabo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030864|Ankazoabo District]]'' | {{Coord|-22.294|44.51|display=inline}}<br/>{{Coord|-22.28333|44.51667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2897010|Berenty]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030864|Ankazoabo District]]'' | {{Coord|-22.1667|45.0667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137770470|Ambatolahy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030864|Ankazoabo District]]'' | {{Coord|-22.4491|44.2131|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137770574|Ankeriky]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030864|Ankazoabo District]]'' | {{Coord|-21.97369|44.69496|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137770763|Ankilivalokely]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030864|Ankazoabo District]]'' | {{Coord|-22.1963|44.9039|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137770801|Fotivolo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030864|Ankazoabo District]]'' | {{Coord|-22.4707|44.7089|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137770816|Ilemby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030864|Ankazoabo District]]'' | {{Coord|-22.4237|45.1057|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850305|Ankazobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030865|Ankazobe]]'' | {{Coord|-18.31|47.11|display=inline}}<br/>{{Coord|-18.31667|47.11667|display=inline}} | [[Fáìlì:Ankazobe, Madagascar - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Fáìlì:Antananarivo Ankazobe.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2857568|Antotohazo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030865|Ankazobe]]'' | {{Coord|-18.46|47.08|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002203|Ambolotarakely]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030865|Ankazobe]]'' | {{Coord|-18.26928|47.40098|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002222|Fihaonana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030865|Ankazobe]]'' | {{Coord|-18.6049|47.2072|display=inline}} | [[Fáìlì:121002 mad maki (33).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q22002225|Kiangara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030865|Ankazobe]]'' | {{Coord|-17.966667|47.033333|display=inline}} | [[Fáìlì:Eglise FJKM Mandrarahody, Madagascar (27988).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q22002226|Mahavelona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030865|Ankazobe]]'' | {{Coord|-18.5128|47.2556|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002228|Miantso]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030865|Ankazobe]]'' | {{Coord|-18.716889|47.132308|display=inline}} | [[Fáìlì:Miantso - Ankazobe.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q22002231|Talata-Angavo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030865|Ankazobe]]'' | {{Coord|-18.2059|47.0998|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002234|Tsaramasoandro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030865|Ankazobe]]'' | {{Coord|-17.983333|47.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107366174|Fiadanana, Ankazobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030865|Ankazobe]]'' | {{Coord|-18.216|46.881|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109535590|Andranomiely Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030865|Ankazobe]]'' | {{Coord|-17.8363|47.2337|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109535592|Ambohitromby, Ankazobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030865|Ankazobe]]'' | {{Coord|-18.4337|47.1722|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109537345|Marondry]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030865|Ankazobe]]'' | {{Coord|-18.4386|47.0029|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q4740981|Ambalaomby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030872|Anosibe An'ala District]]'' | {{Coord|-19.733333|47.966667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q13105646|Ampandoantraka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030872|Anosibe An'ala District]]'' | {{Coord|-19.733333|47.966667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q13105649|Ampasimaneva]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030872|Anosibe An'ala District]]'' | {{Coord|-19.683333|48.533333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q13108276|Longozabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030872|Anosibe An'ala District]]'' | {{Coord|-19.75147|48.20824|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q13108665|Niarovana Marosampanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030872|Anosibe An'ala District]]'' | {{Coord|-19.5274|48.0405|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q13109235|Tratramarina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030872|Anosibe An'ala District]]'' | {{Coord|-19.5145|48.3604|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q19948194|Antandrokomby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030872|Anosibe An'ala District]]'' | {{Coord|-18.89972|48.59987|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107451562|Ambodimerana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030872|Anosibe An'ala District]]'' | {{Coord|-19.5533|48.2506|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136692520|Ampandroantraka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030872|Anosibe An'ala District]]'' | {{Coord|-19.3928|48.3083|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q570816|Antalaha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q368066|Antalaha District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.904167|50.283333|display=inline}} | [[Fáìlì:Antalahas beach (4932556154).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q674279|Lanjarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q368066|Antalaha District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.6|50.05|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q687287|Vinanivao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q368066|Antalaha District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-15.883333|50.266667|display=inline}} | [[Fáìlì:Ratranavona.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841497|Ambalabe, Antalaha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q368066|Antalaha District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-15.1667|50.4167|display=inline}} | [[Fáìlì:Ravenala madagascariens Madagascar (cropped).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842067|Ambinanifaho]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q368066|Antalaha District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.6167|50.1333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842282|Ambohitralanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q368066|Antalaha District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-15.2333|50.45|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844078|Ampahana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q368066|Antalaha District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.75|50.216667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844465|Ampohibe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q368066|Antalaha District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-15.0333|50.3|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852585|Antananambo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q368066|Antalaha District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-15.1667|50.3667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2856985|Antombana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q368066|Antalaha District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-15|50.1667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857605|Antsahanoro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q368066|Antalaha District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.8333|50.1333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857621|Antsambalahy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q368066|Antalaha District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.7167|49.9167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294574|Marofinaritra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q368066|Antalaha District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-15.0333|50.1167|display=inline}} | [[Fáìlì:AMPOKOAFO - MADAGASCAR.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3473447|Sarahandrano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q368066|Antalaha District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.6|49.97|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852577|Antanambao Manampotsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030867|Antanambao-Manampotsy]]'' | {{Coord|-19.485|48.573889|display=inline}}<br/>{{Coord|-19.485|48.5739|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20640062|Antanandehibe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030867|Antanambao-Manampotsy]]'' | {{Coord|-19.683333|48.333333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20640067|Manakana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030867|Antanambao-Manampotsy]]'' | {{Coord|-19.768358|48.354|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20640071|Saivaza]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030867|Antanambao-Manampotsy]]'' | {{Coord|-19.666667|48.533333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109701044|Manaratsandry]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030867|Antanambao-Manampotsy]]'' | {{Coord|-19.406788|48.333357|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842219|Ambohimalaza Miray]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030868|Antananarivo-Avaradrano]]'' | {{Coord|-18.892292|47.639666|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842235|Ambohimangakely]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030868|Antananarivo-Avaradrano]]'' | {{Coord|-18.900602|47.599692|display=inline}} | [[Fáìlì:RN 65 Amoronakona.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2850267|Ankadikely Ilafy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030868|Antananarivo-Avaradrano]]''<br/>''[[:d:Q484625|Analamanga]]'' | {{Coord|-18.848142|47.552537|display=inline}} | [[Fáìlì:Ankadikely Ilafy 2.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3297263|Masindray]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030868|Antananarivo-Avaradrano]]'' | {{Coord|-18.97148|47.62882|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q10908615|Alasora]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030868|Antananarivo-Avaradrano]]'' | {{Coord|-19.0251|47.7857|display=inline}} | [[Fáìlì:Alasora sacred hill Madagascar.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q13105638|Ambohidrabiby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030868|Antananarivo-Avaradrano]]'' | {{Coord|-18.77|47.61|display=inline}} | [[Fáìlì:Le village d'Ambatomahamanina vu d'Ambohidrabiby.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q15925513|Sabotsy Namehana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030868|Antananarivo-Avaradrano]]'' | {{Coord|-18.833333|47.55|display=inline}} | [[Fáìlì:Main road Sabotsy Namehana.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q22002196|Ambohimanambola]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030868|Antananarivo-Avaradrano]]'' | {{Coord|-18.94713|47.59922|display=inline}} | [[Fáìlì:Artisan dans l'atelier de ferronnerie, Ankazobe Ambohimanambola, Antananarivo.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q22002209|Anjeva Gara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030868|Antananarivo-Avaradrano]]'' | {{Coord|-18.933333|47.666667|display=inline}} | [[Fáìlì:Anjeva.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q22002220|Fieferana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030868|Antananarivo-Avaradrano]]'' | {{Coord|-18.8301|47.64504|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q31361906|Ambohimanga Rova]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030868|Antananarivo-Avaradrano]]'' | {{Coord|-18.7664|47.56102|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107366241|Talata Volonondry]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030868|Antananarivo-Avaradrano]]'' | {{Coord|-18.7409|47.6184|display=inline}} | [[Fáìlì:Village de Talata ny Volonondry.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q109535626|Anosy Avaratra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030868|Antananarivo-Avaradrano]]'' | {{Coord|-18.81876|47.56261|display=inline}} | [[Fáìlì:Hopitaly Anosy Avaratra.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q109535633|Viliahazo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030868|Antananarivo-Avaradrano]]'' | {{Coord|-18.81005|47.667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109667654|Manandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030868|Antananarivo-Avaradrano]]'' | {{Coord|-18.80898|47.5914|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20973448|Belanitra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q489821|Antananarivo Province]]''<br/>''[[:d:Q3031860|Soavinandriana]]'' | {{Coord|-19.183293|46.66534|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002186|Ambalavao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q489821|Antananarivo Province]]''<br/>''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-19.09627|47.52996|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002211|Ankaraobato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q489821|Antananarivo Province]]'' | {{Coord|-18.9|47.466667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3487313|Soavina, Analamanga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-18.95931|47.50328|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q16303464|Ambohijanaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-18.9998|47.5639|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20570986|Andoharanofotsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-18.97903|47.53329|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002188|Ambatofahavalo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-19.116667|47.616667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002195|Ambohidrapeto]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-18.9|47.466667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002205|Ampitatafika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-18.937|47.47838|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002207|Andranonahoatra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-18.9|46.875|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002208|Androhibe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-18.99712|47.46609|display=inline}} | [[Fáìlì:Temple FJKM Antsahadinta vaovao sis sur la colline royale d'Antsahadinta.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q22002214|Antanetikely]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-19.06314|47.48535|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002215|Bemasoandro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-18.916667|47.483333|display=inline}} | [[Fáìlì:Bemasoandro.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q22002219|Fenoarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-18.933|47.43543|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambohijatovo, Antananarivo.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q22002223|Itaosy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-18.916667|47.466667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002230|Soalandy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-18.9997|47.4984|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002233|Tanjombato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-18.95|47.516667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002236|Tsiafahy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-19.068784|47.550897|display=inline}} | [[Fáìlì:Parc Gasikara, Le Carat Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q107404615|Ambavahaditokana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-18.92378|47.46175|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107404639|Alakamisy Fenoarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-18.94029|47.42497|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107404653|Fiombonana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-18.89531|47.476418|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107404662|Bongatsara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-19.032443|47.543905|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107404670|Ampahitrosy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-19.0272|47.49215|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109536390|Ankadimanga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-18.892654|47.458706|display=inline}} | [[Fáìlì:Ankadimanga.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q109536392|Anosizato Andrefana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030869|Antananarivo-Atsimondrano]]'' | {{Coord|-18.93913|47.49712|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q65309340|Ankadinandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030871|Antananarivo-Renivohitra District]]'' | {{Coord|-18.928453|47.533677|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841922|Ambatolahy, Antanifotsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030873|Antanifotsy District]]'' | {{Coord|-19.7333|47.2833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841957|Ambatomiady]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030873|Antanifotsy District]]'' | {{Coord|-19.6833|47.4167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841982|Ambatotsipihina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030873|Antanifotsy District]]'' | {{Coord|-19.6333|47.75|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842187|Ambodiriana, Antanifotsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030873|Antanifotsy District]]'' | {{Coord|-19.5833|47.5333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842234|Ambohimandroso, Antanifotsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030873|Antanifotsy District]]'' | {{Coord|-19.5167|47.4167|display=inline}} | [[Fáìlì:Fasana Ramarovahoaka Miadanimerina.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842279|Ambohitompoina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030873|Antanifotsy District]]'' | {{Coord|-19.75|47.5667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844444|Ampitatafika, Antanifotsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030873|Antanifotsy District]]'' | {{Coord|-19.5667|47.35|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846221|Andranofito]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030873|Antanifotsy District]]'' | {{Coord|-19.7833|47.4333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857600|Antsahalava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030873|Antanifotsy District]]'' | {{Coord|-19.5833|47.4667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857624|Antsampandrano, Antanifotsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030873|Antanifotsy District]]'' | {{Coord|-19.9167|47.5667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107451876|Soamanandrariny]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030873|Antanifotsy District]]'' | {{Coord|-19.65172|47.25151|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107451880|Anjamanga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030873|Antanifotsy District]]'' | {{Coord|-19.7564|47.4851|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136764014|Belanitra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030873|Antanifotsy District]]'' | {{Coord|-19.85|47.216667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q589017|Marovato Befeno]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q126597869|Antanimora Atsimo]]'' | {{Coord|-25.1333|45.6833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844081|Ampamata]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q126597869|Antanimora Atsimo]]'' | {{Coord|-24.55|45.6833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846065|Andalatanosy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q126597869|Antanimora Atsimo]]'' | {{Coord|-24.6667|45.6|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852609|Antanimora Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q126597869|Antanimora Atsimo]]'' | {{Coord|-24.8167|45.6667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3148955|Imanombo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q126597869|Antanimora Atsimo]]'' | {{Coord|-24.4333|45.8167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3160443|Jafaro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q126597869|Antanimora Atsimo]]'' | {{Coord|-24.9167|45.5167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137420082|Andoharano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q126597869|Antanimora Atsimo]]'' | {{Coord|-24.61143|45.71099|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137420096|Andragnanivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q126597869|Antanimora Atsimo]]'' | {{Coord|-25.0346|45.5905|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1089614|Antsalova]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030881|Antsalova District]]'' | {{Coord|-18.666667|44.616667|display=inline}}<br/>{{Coord|-18.4|44.37|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2894115|Bekopaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030881|Antsalova District]]'' | {{Coord|-19.1|44.51|display=inline}} | [[Fáìlì:Manambolorivier 01.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3297300|Masoarivo, Antsalova]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030881|Antsalova District]]'' | {{Coord|-19.033333|44.333333|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS008-E-18563 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3487274|Soahany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030881|Antsalova District]]'' | {{Coord|-18.4|44.13|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3537299|Trangahy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030881|Antsalova District]]'' | {{Coord|-19.12871|44.55789|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS019-E-21652 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q109535805|Bemaraha Atsinanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030881|Antsalova District]]'' | {{Coord|-18.72495|44.9279|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q456630|Ambano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-19.8|47.0333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q965181|Tsarahonenana Sahanivotry]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-19.9833|47.3167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2830424|Alakamisy, Antsirabe II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-20.2|47.3167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841956|Ambatomena, Antsirabe II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-19.85|47.25|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842197|Ambohibary, Antsirabe II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-19.6167|47.15|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambohibary - Ampanotokana (RN4).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842203|Ambohidranandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-19.8833|47.15|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842247|Ambohimiarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-19.85|47.15|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842298|Ambohitsimanova]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-19.95|47.1167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846229|Andranomanelatra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-19.7833|47.1|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852576|Antanambao, Antsirabe II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-19.6667|47.3333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852599|Antanimandry]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-19.841917|46.957194|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857652|Antsoatany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-19.7|47.1667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2894253|Belazao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-19.8833|46.9667|display=inline}} | [[Fáìlì:Belazao 01.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3147429|Ibity]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-20.1167|47.0167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285230|Manandoana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-20.05|47.0667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285600|Mandrosohasina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-19.5833|47.1667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285721|Mangatano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-19.95|46.9667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3461500|Sahanivotry Manandona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-20.1167|47.0833|display=inline}} | [[Fáìlì:Almandine-Spessartine-Series-157175.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3487301|Soanindrariny]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-19.9|47.2333|display=inline}} | [[Fáìlì:Soanindrariny vu du Sud.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3559399|Vinaninkarena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030878|Antsirabe II District]]'' | {{Coord|-19.95|47.05|display=inline}} | [[Fáìlì:Fig.58-région des Tapias (Chryosopia macrophylla) à Madagascar, entre Vinaninkarena et Itaka - p. 215.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q427796|Ankarangona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.65|49.433|display=inline}}<br/>{{Coord|-12.661197|49.436808|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q544604|Joffreville]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.49275|49.206972|display=inline}} | [[Fáìlì:Joffreville-Mairie.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q593340|Antsahampano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.317|49.183|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q963984|Mangaoka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.3|49.117|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842319|Ambondrona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]''<br/>''[[:d:Q1143947|Diana Region]]'' | {{Coord|-21.267191|46.993801|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846201|Andrafiabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]''<br/>''[[:d:Q1143947|Diana Region]]'' | {{Coord|-12.517|49.4|display=inline}} | [[Fáìlì:Andrafiabe, Diana.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2846219|Andranofanjava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.467|49.033|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846243|Andranovondronina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.05|49.233|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850203|Anivorano Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.733|49.233|display=inline}} | [[Fáìlì:Anivorano-Nord, Diana, RN6.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2850321|Anketrakabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.55|49.333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857618|Antsalaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.633|49.25|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2907913|Bobasakoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.8|48.95|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277535|Mahalina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.533333|48.816667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277631|Mahavanona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.45|49.367|display=inline}} | [[Fáìlì:La commune rurale Mahavanona.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3324831|Mosorolava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.733|48.967|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3418455|Ramena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]''<br/>''[[:d:Q1143947|Diana Region]]'' | {{Coord|-12.733|48.967|display=inline}} | [[Fáìlì:La plage de Ramena à 20km d'Antsiranana 02.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3461150|Sadjoavato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.617|49.35|display=inline}}<br/>{{Coord|-12.61667|49.35|display=inline}} | [[Fáìlì:Sadjoavato-RN6.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q16829073|Antsakoabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.6694|49.46|display=inline}} | [[Fáìlì:Antsakoabe, RN6.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q31362099|Joffre-ville]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59629059|Bobakilandy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|12.18|49.07|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q59630728|Sakaramy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.4475|49.251111|display=inline}} | [[Fáìlì:Diego Suarez - Voiture Postale - Station de Sakaramy (cropped).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q111942116|Antanamitarana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.233333|49.183333|display=inline}} | [[Fáìlì:Bureau commune Antanamitarana-Antsiranana II Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q138603898|Antsoha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.6892|49.3152|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138604208|Nosy-Be]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-13.3495|48.2595|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q609567|Antsohihy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030879|Antsohihy]]'' | {{Coord|-14.883333|47.983333|display=inline}} | [[Fáìlì:Lapan'ny.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842063|Ambimadiro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030879|Antsohihy]]'' | {{Coord|-14.6|48.0833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842169|Ambodimanary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030879|Antsohihy]]'' | {{Coord|-15.2167|48.0833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842170|Ambodimandresy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030879|Antsohihy]]'' | {{Coord|-14.7833|48.0833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844090|Ampandriakalindy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030879|Antsohihy]]'' | {{Coord|-14.9667|48.05|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2845125|Anahidrano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030879|Antsohihy]]'' | {{Coord|-15.0833|47.9333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846490|Andreba]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030879|Antsohihy]]'' | {{Coord|-14.5833|48.1833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850224|Anjalazala]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030879|Antsohihy]]'' | {{Coord|-15.0167|48.1833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850247|Anjiamangirana I]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030879|Antsohihy]]'' | {{Coord|-15.1667|47.7833|display=inline}} | [[Fáìlì:Anjiamangirana I 02.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2850316|Ankerika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030879|Antsohihy]]'' | {{Coord|-14.9167|47.85|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857601|Antsahabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030879|Antsohihy]]'' | {{Coord|-14.8|48.3833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294551|Maroala]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030879|Antsohihy]]'' | {{Coord|-15.3833|47.9833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139297427|Ambalafaminty]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030879|Antsohihy]]'' | {{Coord|-15.33795|47.80516|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846865|Andriandampy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q16045730|Anôsy]]'' | {{Coord|-22.7667|45.6667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q975820|Amboanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-19.1357|47.1717|display=inline}} | [[Fáìlì:Amboanana.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q1820954|Arivonimamo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-19.016667|47.183333|display=inline}} | [[Fáìlì:Paysage d'arivonimamo.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2837356|Alkamisikely]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-19.13|47.11|display=inline}} | [[Fáìlì:Alakamisikely tanana.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841951|Ambatomanga, Arivonimamo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-18.44|47.27|display=inline}} | [[Fáìlì:Panoramique+Ambatomanga (25465165243).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841966|Ambatomirahavavy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-18.9333|47.3833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842238|Ambohimandry]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-19.0944|47.3723|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842244|Ambohimasina, Arivonimamo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-18.8|47.2333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842268|Ambohipandrano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-19.15|47.3667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842290|Ambohitrambo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-18.9167|47.1833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844076|Ampahimanga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-19.1047|47.199|display=inline}} | [[Fáìlì:Ampahimanga - Arivonimamo - panoramio.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2846239|Andranomiely]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-19.3333|47.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852572|Antambolo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-18.8333|47.3333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852671|Antenimbe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-19.2|47.1|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2861445|Arivonimamo II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-18.9667|47.1833|display=inline}} | [[Fáìlì:Tapia Uapaca bojeri Itremo 1.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3149001|Imerintsitosika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-18.9833|47.3167|display=inline}} | [[Fáìlì:Sur la route d'Imerintsiatosika.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3277622|Mahatsinjo Est]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-19.2833|47.2167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285199|Manalalondo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-19.25|47.1167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3307896|Miantsoarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-19.2|47.4|display=inline}} | [[Fáìlì:Miantsoarivo.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3323681|Morafeno, Arivonimamo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-19.0833|47.1|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3323747|Morarano, Arivonimamo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-18.9|47.3167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107451849|Talata Tsimadilo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-18.766667|47.133333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138718488|Miandrandra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030890|Arivonimamo]]'' | {{Coord|-19.222|47.3209|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q824043|Toliara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q757781|Atsimo-Andrefana]]'' | {{Coord|-23.35|43.666667|display=inline}} | [[Fáìlì:City Centre Toliara 2007.jpg|center|128px]] | [[Fáìlì:MG-Toliary.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q97255171|Sakamasay]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q757781|Atsimo-Andrefana]]'' | {{Coord|-23.87395|44.64946|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q130719853|Betsinjaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q757781|Atsimo-Andrefana]]'' | {{Coord|-23.364007|43.708675|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q15181058|Andranolalina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q757782|Atsimo-Atsinanana]]'' | {{Coord|-23.513889|46.981944|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q15228992|Ivondro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q757782|Atsimo-Atsinanana]]'' | {{Coord|-22.916667|47.1|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q15278317|Soakibany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q757782|Atsimo-Atsinanana]]'' | {{Coord|-22.916667|47.1|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q17107874|Zara Maliorano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q757782|Atsimo-Atsinanana]]'' | {{Coord|-23.399|46.9535|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q178067|Toamasina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q757783|Atsinanana]]'' | {{Coord|-18.155|49.41|display=inline}} | [[Fáìlì:Tamatave - panoramio.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q20640063|Fanasana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q757783|Atsinanana]]'' | {{Coord|-18.836111|48.787222|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20640076|Mahela]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q757783|Atsinanana]]''<br/>''[[:d:Q3030867|Antanambao-Manampotsy]]'' | {{Coord|-19.483333|48.483333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746458|Lohavanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q757783|Atsinanana]]'' | {{Coord|-19.866667|48.033333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746529|Sahakevo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q757783|Atsinanana]]'' | {{Coord|-20.2713|47.8503|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841536|Ambalaromba]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.6667|49.3333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841976|Ambatoriha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.5|48.95|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841978|Ambatosia]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.6667|48.65|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842145|Ambodiadabo, Bealanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.75|48.9833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842188|Ambodisikidy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.2333|48.4833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842323|Ambonomby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.3667|49.05|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2845170|Analila]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.45|49.05|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852586|Antananivo Haut]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.2833|48.6167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857619|Antsamaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.5833|48.6333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2892817|Bealanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.54329|48.74981|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2892824|Beandrarezona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.4833|48.6833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285755|Mangidrano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.2833|48.9667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294637|Marotolana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.65|48.9833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139328499|Ambararata Sofia]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.80645|48.81246|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139328516|Ambararatabe Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.3878|48.8559|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139328554|Ambodiampana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.64122|48.67244|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139328574|Ambohimisondrotra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.80551|49.01995|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139328626|Anjozoromadosy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.439|49.1446|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139328656|Ankazotokana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.5624|49.12794|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139328784|Antsiradava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030990|Bealanana District]]'' | {{Coord|-14.69617|49.19686|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q629531|Matsondana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030998|Befandriana-Nord District]]'' | {{Coord|-14.9667|49.25|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1099542|Befandriana-Avaratra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030998|Befandriana-Nord District]]'' | {{Coord|-15.2667|48.5333|display=inline}} | [[Fáìlì:Commune Urbaine de Befandriana.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841556|Ambararata]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030998|Befandriana-Nord District]]'' | {{Coord|-15.0167|48.6333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842182|Ambodimotso Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030998|Befandriana-Nord District]]'' | {{Coord|-15.3833|48.6|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842300|Ambolidibe Est]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030998|Befandriana-Nord District]]'' | {{Coord|-15.1|48.8|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850295|Ankarongana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030998|Befandriana-Nord District]]'' | {{Coord|-15.4167|48.9167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857614|Antsakabary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030998|Befandriana-Nord District]]'' | {{Coord|-15.05|48.9333|display=inline}} | [[Fáìlì:Carte bassin Sofia.svg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2857617|Antsakanalabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030998|Befandriana-Nord District]]'' | {{Coord|-15.4167|48.2833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277529|Mahalaza-Fanimana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030998|Befandriana-Nord District]]'' | {{Coord|-15.3933|48.5853|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294555|Maroamalona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030998|Befandriana-Nord District]]'' | {{Coord|-15.3|48.6667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3323689|Morafeno, Befandriana-Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030998|Befandriana-Nord District]]'' | {{Coord|-15.4833|48.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541455|Tsarahonenana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030998|Befandriana-Nord District]]'' | {{Coord|-15.4833|48.4833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541547|Tsiamalao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030998|Befandriana-Nord District]]'' | {{Coord|-15.05|48.45|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139376362|Ambodimotso Haut]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030998|Befandriana-Nord District]]'' | {{Coord|-15.1891|48.4109|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139376493|Belalona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030998|Befandriana-Nord District]]'' | {{Coord|-14.87122|49.35548|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2893789|Befotaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031000|Befotaka Sud District]]'' | {{Coord|-23.825|46.978889|display=inline}} | [[Fáìlì:Celestite crystal crust.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q15181316|Antaninarenina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031000|Befotaka Sud District]]'' | {{Coord|-23.9333|46.9333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q15181910|Antondabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031000|Befotaka Sud District]]'' | {{Coord|-23.829|47.093|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q15198107|Beharena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031000|Befotaka Sud District]]'' | {{Coord|-23.518333|47.066667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q15248582|Marovitsika Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031000|Befotaka Sud District]]'' | {{Coord|-24.021389|46.968611|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q15271835|Ranotsara Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031000|Befotaka Sud District]]'' | {{Coord|-23.794|46.5955|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q56060173|Marovitsika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031000|Befotaka Sud District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113002905|Bekofafa Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031000|Befotaka Sud District]]'' | {{Coord|-23.830017|46.409884|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137857412|Antokoboritelo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031000|Befotaka Sud District]]'' | {{Coord|-23.9812|46.7513|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137857527|Inosy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031000|Befotaka Sud District]]'' | {{Coord|-23.6753|46.6665|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2399230|Antsakoamaro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.25|45.1833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841484|Ambahita]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24|45.2667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841980|Ambatosola]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.05|45.45|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850204|Anivorano Mitsinjo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.4|45.65|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850215|Anja Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.25|45.2667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850288|Ankaranabo Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.1833|45.2833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2894101|Bekitro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.55|45.3|display=inline}}<br/>{{Coord|-24.5333|45.3167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2894506|Belindo Mahasoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.4833|45.4167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2896856|Beraketa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.1833|45.6833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2900064|Beteza]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.45|45.1167|display=inline}}<br/>{{Coord|-24.45|45.11667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2900410|Bevitiky]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.6|45.3833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285197|Manakompy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.3|45.3833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294682|Maroviro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-23.848389|45.351528|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3323700|Morafeno Bekily]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.221944|45.313889|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3514954|Tanambao Tsirandrana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.2333|45.55|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3514964|Tanandava, Bekily]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.3167|45.55|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541563|Tsikolaky]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.3333|45.2167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562099|Vohimanga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.05|45.5667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137453487|Besakoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.1564|45.256|display=inline}} | [[Fáìlì:Reboisement besakoa.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q137453883|Mikaikarivo Ambatomainty]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.16101|45.15363|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137453980|Tsirandrany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031002|Bekily District]]'' | {{Coord|-24.1282|45.358|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q528817|Beroboka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031011|Belon'i Tsiribihina]]'' | {{Coord|-19.9833|44.6|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS009-E-15742 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2204070|Belon'i Tsiribihina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031011|Belon'i Tsiribihina]]'' | {{Coord|-19.7|44.55|display=inline}} | [[Fáìlì:Belon'i Tsiribihina.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842055|Ambiky]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031011|Belon'i Tsiribihina]]'' | {{Coord|-19.45|44.95|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842135|Amboalimena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031011|Belon'i Tsiribihina]]'' | {{Coord|-19.2667|44.45|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846156|Andimaky Manambolo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031011|Belon'i Tsiribihina]]'' | {{Coord|-19.4167|44.7833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850273|Ankalalobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031011|Belon'i Tsiribihina]]'' | {{Coord|-19.6333|44.9833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850340|Ankiliroroka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031011|Belon'i Tsiribihina]]'' | {{Coord|-19.8333|45.15|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850348|Ankirondro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031011|Belon'i Tsiribihina]]'' | {{Coord|-19.6333|44.6|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857649|Antsoha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031011|Belon'i Tsiribihina]]'' | {{Coord|-19.9167|44.8667|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS009-E-15760 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2894512|Belinta]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031011|Belon'i Tsiribihina]]'' | {{Coord|-19.95|45.1167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2897033|Berevo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031011|Belon'i Tsiribihina]]'' | {{Coord|-19.7333|44.9667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3297302|Masoarivo, Belo sur Tsiribihina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031011|Belon'i Tsiribihina]]'' | {{Coord|-19.65|44.7333|display=inline}} | [[Fáìlì:Hima lake.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3541460|Tsaraotana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031011|Belon'i Tsiribihina]]'' | {{Coord|-19.7667|44.8333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541572|Tsimafana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031011|Belon'i Tsiribihina]]'' | {{Coord|-19.7167|44.5833|display=inline}} | [[Fáìlì:Kimanaomby.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q31362047|Belo-Tsiribihina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031011|Belon'i Tsiribihina]]'' | {{Coord|-19.701444|44.548355|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138828364|Delta]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031011|Belon'i Tsiribihina]]'' | {{Coord|-19.6474|44.4236|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2895057|Beloha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031008|Beloha]]'' | {{Coord|-20.266667|48.483333|display=inline}}<br/>{{Coord|-25.1739|45.06|display=inline}}<br/>{{Coord|-25.16667|45.05|display=inline}} | [[Fáìlì:Zebu of Madagascar 001.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3294593|Marolinta]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031008|Beloha]]'' | {{Coord|-25.1|44.6167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3537304|Tranoroa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031008|Beloha]]'' | {{Coord|-24.7|45.0667|display=inline}} | [[Fáìlì:Paroedura guibeae ZSM 189 2004.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3537306|Tranovaho]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031008|Beloha]]'' | {{Coord|-25.3|44.9667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137524717|Ambatotsivala]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031008|Beloha]]'' | {{Coord|-24.8064|45.5373|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137524752|Behabobo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031008|Beloha]]'' | {{Coord|-24.894751|45.307354|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137527081|Mahaenegne]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031008|Beloha]]'' | {{Coord|-24.9885|45.1085|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2895780|Benenitra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031013|Benenitra]]'' | {{Coord|-23.452222|45.078056|display=inline}} | [[Fáìlì:Toliara Benenitra.png|center|128px]] | [[Fáìlì:Toliara Benenitra.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3049277|Ehara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031013|Benenitra]]'' | {{Coord|-23.4833|44.8333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3147345|Ianapera]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031013|Benenitra]]'' | {{Coord|-23.6167|45.1333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107377290|Ankilimary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031013|Benenitra]]'' | {{Coord|-23.41899|45.00875|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137787488|Ambalavato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031013|Benenitra]]'' | {{Coord|-23.5748|45.3252|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137787516|Benonoky]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031013|Benenitra]]'' | {{Coord|-23.821|45.157|display=inline}} | [[Fáìlì:Spectrolite (gem-quality labradorite plagioclase feldspar).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2411046|Beroroha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031018|Beroroha]]'' | {{Coord|-21.678611|45.173056|display=inline}}<br/>{{Coord|-21.66667|45.16667|display=inline}} | [[Fáìlì:Beroroha sept 09 hoveraid hovercraft.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2893905|Behisatra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031018|Beroroha]]'' | {{Coord|-21.8|45.1167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3066416|Fanjakana, Beroroha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031018|Beroroha]]'' | {{Coord|-21.6833|45.1167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285599|Mandronarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031018|Beroroha]]'' | {{Coord|-21.1167|45.6333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3290423|Marerano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031018|Beroroha]]'' | {{Coord|-21.3667|44.8667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q17621944|Bemavo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031018|Beroroha]]'' | {{Coord|-21.629059|45.36457|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137792054|Sakena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031018|Beroroha]]'' | {{Coord|-21.5578|44.8915|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137792101|Tanamary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031018|Beroroha]]'' | {{Coord|-22.39939|45.61079|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137793636|Tanandava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031018|Beroroha]]'' | {{Coord|-21.712956|45.0925|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q729944|Marovoay Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031024|Besalampy District]]'' | {{Coord|-17.109|44.679|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1099539|Besalampy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031024|Besalampy District]]'' | {{Coord|-16.75|44.4833|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS023-E-29498 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842302|Ambolodia Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031024|Besalampy District]]'' | {{Coord|-17.11|44.58|display=inline}}<br/>{{Coord|-17.183333|44.966667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2894111|Bekodoka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031024|Besalampy District]]'' | {{Coord|-16.58|45.6|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277474|Mahabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031024|Besalampy District]]'' | {{Coord|-17.5|45.2|display=inline}}<br/>{{Coord|-17.08333|45.33333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3487297|Soanenga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031024|Besalampy District]]'' | {{Coord|-16.5|44.6|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q111942156|Ankasakasa Tsibiray]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031024|Besalampy District]]'' | {{Coord|-16.5348|44.8819|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138820284|Ampako]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031024|Besalampy District]]'' | {{Coord|-16.7299|44.8016|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138820319|Antsirasira]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031024|Besalampy District]]'' | {{Coord|-16.7937|45.1868|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q167181|Betafo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031026|Betafo District]]'' | {{Coord|-19.84|46.855|display=inline}} | [[Fáìlì:Rizières Betafo 3.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2830431|Alakamisy Antivato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031026|Betafo District]]'' | {{Coord|-19.8833|46.9|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2830667|Alarobia Bemaha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031026|Betafo District]]'' | {{Coord|-20.2|46.8833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841973|Ambatonikonilahy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031026|Betafo District]]'' | {{Coord|-19.7167|46.9333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842230|Ambohimanambola, Betafo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031026|Betafo District]]'' | {{Coord|-19.8|46.6167|display=inline}} | [[Fáìlì:Liddicoatite-68003.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842245|Ambohimasina, Betafo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031026|Betafo District]]'' | {{Coord|-19.65|46.7333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846525|Andrembesoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031026|Betafo District]]'' | {{Coord|-20.15|46.65|display=inline}} | [[Fáìlì:Les paysans enclavés 2.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2857659|Antsotso]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031026|Betafo District]]'' | {{Coord|-19.8167|46.8667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3149782|Inanantona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031026|Betafo District]]'' | {{Coord|-19.65|46.6167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277504|Mahaiza]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031026|Betafo District]]'' | {{Coord|-19.9|46.8167|display=inline}} | [[Fáìlì:Columbite-(Fe)-27449.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3285589|Mandritsara, Betafo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031026|Betafo District]]'' | {{Coord|-19.55|47.05|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3487316|Soavina, Betafo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031026|Betafo District]]'' | {{Coord|-19.8|46.7333|display=inline}} | [[Fáìlì:En kortfattet Oversigt over Madagascar, dets Folk og Mission - no-nb digibok 2012020608017-119.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3539708|Tritriva]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031026|Betafo District]]'' | {{Coord|-19.9167|46.9333|display=inline}} | [[Fáìlì:Lac Tritriva.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q107360576|Antohobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031026|Betafo District]]'' | {{Coord|-19.766667|46.183333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107360583|Manohisoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031026|Betafo District]]'' | {{Coord|-19.783333|46.766667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107360596|Alakamisy Marososona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031026|Betafo District]]'' | {{Coord|-19.716667|46.75|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107360602|Anosiarivo Manapa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031026|Betafo District]]'' | {{Coord|-19.916667|47.033333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139770446|Andranomafana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031026|Betafo District]]'' | {{Coord|-19.830387|46.825884|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q511200|Tongobory]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.5167|44.3333|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS012-E-11224 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q745117|Masiaboay]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.9|44.4667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q831450|Betioky]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-24.603889|44.765556|display=inline}} | [[Fáìlì:Lake Tsimanampetsotsa, south-western Madagascar (4315971898).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2846231|Andranomangatsiaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.3167|44.5833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2853431|Antohabato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.55|44.45|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2892834|Beantake]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.8|44.3|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2893393|Beavoha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.5833|44.7|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2894212|Belamoty]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.55|44.8|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2900514|Bezaha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.5|44.5|display=inline}} | [[Fáìlì:COLLECTIE TROPENMUSEUM Messingen oorbel in de vorm van een ster TMnr 2739-36a.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3068389|Fenoandala]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.5333|44.6833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3220040|Lazarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.9|44.95|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285203|Manalobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.4333|44.55|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3322780|Montifeno]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.4833|44.7667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3470034|Salobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.5333|44.7167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3487285|Soamanonga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.8667|44.7833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3487309|Soaserana, Betioky Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.8833|44.9|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3514782|Tameantsoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.5333|44.3|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3514949|Tanambao Ambony]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.55346|44.76558|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3555035|Vatolatsaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.3|44.3|display=inline}} | [[Fáìlì:JNB-MRU 22.08.2009 13-20-05.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q31362041|Motofeno]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q100948815|Ankazombalala]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.6848|44.5791|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q113002899|Maroarivo Ankazomanga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.921109|43.767384|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q113158814|Ambatry Mitsinjo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.85248|44.40914|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137802496|Ankazomanga Ouest]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.6779|44.2619|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137803167|Ankilivalo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.300358|44.444032|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137803196|Antsavoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.231538|44.520461|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137803256|Beora]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.878449|44.635959|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137803302|Besely]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.70862|44.413475|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137803348|Marosavoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.87501|44.86885|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137803373|Savazy II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.57904|44.79627|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137803607|Vohimary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031023|Betioky District]]'' | {{Coord|-23.77184|44.97777|display=inline}} | [[Fáìlì:Aulacotoma tenuelimbata (from projects.biodiversity.be) ID-1248.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q508148|Ambalasoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-23.1167|46|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q736306|Ivahona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-23.45|46.1667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q748440|Isoanala]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-23.8333|45.7167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841968|Ambatomivary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-23.8333|45.5667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2845147|Analamary, Betroka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-23.2167|45.85|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2892837|Beapombo II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-23.6167|45.5333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2892838|Beapombo I]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-23.0667|45.6333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2894123|Bekorobo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-23.8|45.9|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2895663|Benato-Toby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-23.0833|45.8667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2900147|Betroka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-23.268333|46.104444|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3147186|Iaborotra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-23.2167|45.55|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3147343|Ianabinda]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-23.5|45.95|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3147344|Ianakafy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-23.35|45.45|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3161949|Jangany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-22.85|45.7833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277477|Mahabo, Betroka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-23.65|46.133333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277597|Mahasoa Est]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-22.1|44.983333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3335102|Nagnarena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-23.562984|45.769368|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3335663|Naninora]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-23.2167|46.0833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541458|Tsaraitso]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-23.25|46.2667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q31362085|Ianabinoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | | | |- | ''[[:d:Q137641329|Kelivaho]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-22.9167|46.1484|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137641420|Sakamahily]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031025|Betroka]]'' | {{Coord|-22.7961|45.7333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1328830|Maevatanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q832223|Betsiboka]]'' | {{Coord|-16.95|46.8333|display=inline}} | [[Fáìlì:Prise de la ville de Mavatanana.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q218753|Mahajanga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q740164|Boeny]]'' | {{Coord|-15.716667|46.316667|display=inline}} | [[Fáìlì:Mahajanga Corniche.jpg|center|128px]] | [[Fáìlì:MG-Mahajanga.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4741163|Ambatoboeny]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q740164|Boeny]]'' | {{Coord|-16.4544|46.7161|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136440375|Ambatoboeny]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q740164|Boeny]]'' | | | |- | ''[[:d:Q617235|Ambodisakoana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031037|Boriziny-Vaovao]]'' | {{Coord|-15.4167|47.9333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841551|Ambanjabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031037|Boriziny-Vaovao]]'' | {{Coord|-15.6333|47.7|display=inline}} | [[Fáìlì:Education environnementale Ambanjabe.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842168|Ambodimahabibo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031037|Boriziny-Vaovao]]'' | {{Coord|-15.7333|48.0833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842195|Ambodivongo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031037|Boriziny-Vaovao]]'' | {{Coord|-15.65|48.2167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844109|Amparihy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031037|Boriziny-Vaovao]]'' | {{Coord|-15.6667|47.1167|display=inline}}<br/>{{Coord|-15.666667|47.116667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846236|Andranomeva]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031037|Boriziny-Vaovao]]'' | {{Coord|-15.8|47.766667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2911075|Boriziny]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031037|Boriziny-Vaovao]]'' | {{Coord|-15.55|47.666667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3228656|Leanja]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031037|Boriziny-Vaovao]]'' | {{Coord|-15.55|47.9333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3276431|Maevaranohely]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031037|Boriziny-Vaovao]]'' | {{Coord|-15.85|47.3|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294677|Marovato, Boriziny]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031037|Boriziny-Vaovao]]'' | {{Coord|-15.9|48.05|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541453|Tsarahasina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031037|Boriziny-Vaovao]]'' | {{Coord|-15.7667|47.5833|display=inline}} | [[Fáìlì:Canoe pour le reliement Tsarahasina RN6.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3541469|Tsaratanana, Boriziny]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031037|Boriziny-Vaovao]]'' | {{Coord|-15.65|47.85|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541588|Tsiningia]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031037|Boriziny-Vaovao]]'' | {{Coord|-15.4833|47.45|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541589|Tsinjomitondraka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031037|Boriziny-Vaovao]]'' | {{Coord|-15.6667|47.1333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q24004292|Boriziny II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031037|Boriziny-Vaovao]]'' | {{Coord|-15.567399|47.620853|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139568015|Ambatomilahatrano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031037|Boriziny-Vaovao]]'' | {{Coord|-15.8497|47.748|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139568067|Andranomena I]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031037|Boriziny-Vaovao]]'' | {{Coord|-15.59|47.554|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139568087|Ihobaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031037|Boriziny-Vaovao]]'' | {{Coord|-15.8134|48.1675|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q218928|Antsiranana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1143947|Diana Region]]'' | {{Coord|-12.322444|49.295|display=inline}} | [[Fáìlì:Antsiranana Diego Suarez typical Arab-influenced architecture Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q457534|Ambilobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1143947|Diana Region]]'' | {{Coord|-13.2|49.05|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambilobe, Diana.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q124537759|Ambolobozobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1143947|Diana Region]]''<br/>''[[:d:Q3030876|Antsiranana II]]'' | {{Coord|-12.5167|49.5333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q728671|Tsarazaza]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031226|Fandriana District]]'' | {{Coord|-20.1333|47.2333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1395492|Fandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031226|Fandriana District]]'' | {{Coord|-20.2333|47.375|display=inline}}<br/>{{Coord|-20.23333|47.38333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2830428|Alakamisy Ambohimahazo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031226|Fandriana District]]'' | {{Coord|-20.4|47.35|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850294|Ankarinoro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031226|Fandriana District]]'' | {{Coord|-20.317|47.483|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2900153|Betsimisotra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031226|Fandriana District]]'' | {{Coord|-20.25|47.617|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3071095|Fiadanana, Fandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031226|Fandriana District]]'' | {{Coord|-20.3333|47.41|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3149015|Imito]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031226|Fandriana District]]'' | {{Coord|-20.4167|47.311|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277651|Mahazoarivo, Fandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031226|Fandriana District]]'' | {{Coord|-20.3833|47.4333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3307911|Miarinavaratra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031226|Fandriana District]]'' | {{Coord|-20.2167|47.5|display=inline}} | [[Fáìlì:Miarinavaratra Main Street.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3313852|Milamaina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031226|Fandriana District]]'' | {{Coord|-20.267|47.4|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3461493|Sahamadio, Fandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031226|Fandriana District]]'' | {{Coord|-20.3|47.403|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3471961|Sandrandahy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031226|Fandriana District]]'' | {{Coord|-20.35|47.295|display=inline}} | [[Fáìlì:Madagascar RN41.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3516008|Tatamalaza]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031226|Fandriana District]]'' | {{Coord|-20.2|47.4667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q65309591|Mahazoarivo]]'' | | | ''[[:d:Q3031226|Fandriana District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q136772433|Isandrandahy Ambony]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031226|Fandriana District]]'' | {{Coord|-20.44278|47.42094|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136772465|Soanakambana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031226|Fandriana District]]'' | {{Coord|-20.10124|47.44841|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q775197|Efatsy Anandroza]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-23.1167|47.6|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q965708|Amporoforo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.4667|47.8|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1006566|Farafangana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.816667|47.816667|display=inline}} | [[Fáìlì:Farafangana map 1.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2400939|Iabohazo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.8833|47.7333|display=inline}} | [[Fáìlì:Tropidophora bathiei (MNHN-IM-2000-5484).jpeg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841540|Ambalatany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.5333|47.6|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841542|Ambalavato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.9667|47.4667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842214|Ambohigogo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.7667|47.5833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842237|Ambohimandroso, Farafangana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.763481|47.518398|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850283|Ankarana Miraihina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-23.0833|47.6333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852336|Anosivelo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.7333|47.7667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852343|Anosy Tsararafa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.7333|47.8167|display=inline}} | [[Fáìlì:Fleuve du Manampatrana.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2857648|Antsiranambe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-23.15|47.7|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2897017|Beretra Bevoay]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.7167|47.6167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3059374|Etrotroka Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.891346|47.58812|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3061353|Evato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.6|47.6833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3068390|Fenoarivo, Farafangana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-23.1167|47.5667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3148364|Ihorombe, Farafangana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-23|47.5333|display=inline}} | [[Fáìlì:Ihosy.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3156233|Ivandrika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.8667|47.7333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277481|Mahabo Mananivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-23.183333|47.683333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277501|Mahafasa Centre]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.6667|47.65|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277642|Mahavelo, Farafangana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.7|47.7|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277700|Maheriraty]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.7333|47.6167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285216|Manambotra Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.9167|47.8167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294672|Marovandrika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.5167|47.6667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3461495|Sahamadio, Farafangana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.5167|47.5667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3515066|Tangainony]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.7|47.75|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3535925|Tovona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.9167|47.6333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562095|Vohilengo, Farafangana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.5333|47.6833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562110|Vohimasy, Farafangana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.8167|47.75|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562132|Vohitromby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.8667|47.7667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137874918|Ambalavato Antevato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.997848|47.375602|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137883000|Namohora Iaborano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-22.62585|47.64007|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137883012|Vohilavan'i Manampatrana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031227|Farafangana]]'' | {{Coord|-23.08183|47.61799|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q731243|Vinaninony-Atsimo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1779331|Faratsiho District]]'' | {{Coord|-19.5333|46.95|display=inline}} | [[Fáìlì:ANKARARANA - panoramio.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q1343729|Faratsiho]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1779331|Faratsiho District]]'' | {{Coord|-19.399722|46.95|display=inline}} | [[Fáìlì:Statut de la vierge Marie, Faratsiho, RN 43, Region Vakinankaratra, Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842202|Ambohiborona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1779331|Faratsiho District]]'' | {{Coord|-19.4|47.1167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846237|Andranomiady]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1779331|Faratsiho District]]'' | {{Coord|-19.2333|46.9833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857628|Antsapanimahazo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1779331|Faratsiho District]]'' | {{Coord|-19.64|47.158|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3307890|Miandrarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1779331|Faratsiho District]]'' | {{Coord|-19.4333|46.75|display=inline}}<br/>{{Coord|-19.43333|46.75|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3418349|Ramainandro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1779331|Faratsiho District]]'' | {{Coord|-19.3|47|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3553466|Valabetokana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1779331|Faratsiho District]]'' | {{Coord|-19.3333|46.7667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3559400|Vinaninony Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1779331|Faratsiho District]]'' | {{Coord|-19.4833|47.0167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1404813|Fenoarivo Atsinanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031231|Fenoarivo-Atsinanana]]'' | {{Coord|-17.22|49.25|display=inline}} | [[Fáìlì:Fénérive-Est.Monument.2015.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841919|Ambatoharanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031231|Fenoarivo-Atsinanana]]'' | {{Coord|-17.3167|49.2833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842178|Ambodimanga II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031231|Fenoarivo-Atsinanana]]'' | {{Coord|-17.2667|49.1667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844136|Ampasimbe Manantsatrana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031231|Fenoarivo-Atsinanana]]'' | {{Coord|-17.1|49.4333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844140|Ampasina Maningory]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031231|Fenoarivo-Atsinanana]]'' | {{Coord|-17.2167|49.4167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857639|Antsiatsiaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031231|Fenoarivo-Atsinanana]]'' | {{Coord|-17|49.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277563|Mahambo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031231|Fenoarivo-Atsinanana]]'' | {{Coord|-17.4833|49.4667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3315709|Miorimivalana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031231|Fenoarivo-Atsinanana]]'' | {{Coord|-17.2167|49.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3473456|Saranambana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031231|Fenoarivo-Atsinanana]]'' | {{Coord|-17.25|49.1833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562096|Vohilengo, Fenoarivo Atsinanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031231|Fenoarivo-Atsinanana]]'' | {{Coord|-17.3|49.4167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562121|Vohipeno, Fenoarivo Atsinanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031231|Fenoarivo-Atsinanana]]'' | {{Coord|-17.1667|49.3|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746517|Betampona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031231|Fenoarivo-Atsinanana]]'' | {{Coord|-21.29689|47.50566|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107185593|Ambanjan’i Sahalava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031231|Fenoarivo-Atsinanana]]'' | {{Coord|-17.348|49.3163|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107451842|Mahanoro, Fenoarivo Atsinanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031231|Fenoarivo-Atsinanana]]'' | {{Coord|-17.35|49.3167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2834496|Fenoarivobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031233|Fenoarivobe]]'' | {{Coord|-18.449722|46.561667|display=inline}}<br/>{{Coord|-18.433333|46.566667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841941|Ambatomainty Atsimo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031233|Fenoarivobe]]'' | {{Coord|-18.278733|46.330271|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842286|Ambohitromby, Fenoarivobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031233|Fenoarivobe]]'' | {{Coord|-17.965|46.32|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3072762|Firavahana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031233|Fenoarivobe]]'' | {{Coord|-18.6333|46.8667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3197306|Kiranomena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031233|Fenoarivobe]]'' | {{Coord|-18.2833|46.05|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3293740|Maritampona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031233|Fenoarivobe]]'' | {{Coord|-18.7833|46.6|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q56092344|Tsinjoarivo 22]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031233|Fenoarivobe]]'' | {{Coord|-18.34866|45.84828|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107144053|Mahajeby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031233|Fenoarivobe]]'' | {{Coord|-18.05|46|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138504620|Andriampotsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031233|Fenoarivobe]]'' | {{Coord|-18.58752|46.41809|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138504670|Mangatany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031233|Fenoarivobe]]'' | {{Coord|-18.5799|46.7558|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q254409|Talata Ampano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725841|Vohibato]]'' | {{Coord|-21.56|47.037|display=inline}} | [[Fáìlì:Talata-Ampano street.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q527441|Fianarantsoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725839|Fianarantsoa]]'' | {{Coord|-21.433333|47.083333|display=inline}} | [[Fáìlì:Vue globale de la ville Fianarantsoa 2.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2092364|Ambalavao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]'' | {{Coord|-21.84|46.94|display=inline}} | [[Fáìlì:Town Centre Ambalavao Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841516|Ambalamahasoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725840|Lalangina]]'' | {{Coord|-21.23|47.1164|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841525|Ambalamidera II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725838|Isandra]]'' | {{Coord|-21.333|46.867|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850293|Ankarinarivo Manirisoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725838|Isandra]]'' | {{Coord|-21.417|47.067|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3147378|Iavinomby-Vohibola]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725838|Isandra]]'' | {{Coord|-21.333|47.083|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3155110|Isaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q2363364|Ambohimahasoa]]'' | {{Coord|-21.143889|47.015|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3156333|Ivoamba]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725840|Lalangina]]'' | {{Coord|-21.4|47.1667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277652|Mahazoarivo, Fianarantsoa II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725838|Isandra]]'' | {{Coord|-21.367|46.817|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285655|Maneva]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725841|Vohibato]]'' | {{Coord|-20.883|47.233|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3487272|Soaindrana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725841|Vohibato]]'' | {{Coord|-21.517|47.033|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3514044|Taindambo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725840|Lalangina]]'' | {{Coord|-21.467|47.15|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3514944|Tanamarina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q3030936|Ikalamavony]]'' | {{Coord|-21.573056|45.94|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3559401|Vinanitelo, Fianarantsoa II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725841|Vohibato]]'' | {{Coord|-21.717|47.267|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107185581|Tanamarina Sakay]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q3030936|Ikalamavony]]'' | {{Coord|-22.466667|46.616667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107366442|Vohimarina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725841|Vohibato]]'' | {{Coord|-21.64|46.898889|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107389209|Ambalamidera Ambohimanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725838|Isandra]]'' | {{Coord|-21.4381|46.8792|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107389211|Andreamalama]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725838|Isandra]]'' | {{Coord|-21.14|46.91|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107389212|Ihazoara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725841|Vohibato]]'' | {{Coord|-21.5855|47.271|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107389213|Ankaromalaza Mifanasoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725841|Vohibato]]'' | {{Coord|-21.7343|47.1536|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107389214|Vohibato Ouest]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725841|Vohibato]]'' | {{Coord|-21.6041|47.1253|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107389225|Andrainjato Est]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725840|Lalangina]]'' | {{Coord|-21.54|47.18|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107389265|Lamosina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725841|Vohibato]]'' | {{Coord|-21.64|46.898889|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q124736022|Ampatsy Ampangabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725840|Lalangina]]'' | {{Coord|-21.58|47.34|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q124807332|Sahafata]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725840|Lalangina]]'' | {{Coord|-21.26|47.15|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q124809193|Vohitrarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q2363364|Ambohimahasoa]]'' | {{Coord|-21.09|46.96|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q124809235|Volamena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]'' | {{Coord|-21.79|46.71|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q124809329|Vinaninoro Andrefana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725840|Lalangina]]'' | {{Coord|-21.3863|47.0819|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q124958730|Anjanomanana Tsimiavaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725841|Vohibato]]'' | {{Coord|-21.7047|47.106|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q125585035|Namoly]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q3030834|Ambalavao District]]'' | {{Coord|-22.12|46.92|display=inline}} | [[Fáìlì:Andringitra, Madagascar by Effervescing Elephant-11.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q125860374|Ambondrona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]''<br/>''[[:d:Q20725838|Isandra]]'' | {{Coord|-21.2772|46.998|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2893832|Begogo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030935|Iakora]]'' | {{Coord|-23.29|46.43|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3147205|Iakora]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030935|Iakora]]'' | {{Coord|-23.1|46.65|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3419021|Ranotsara Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030935|Iakora]]'' | {{Coord|-22.47|46.35|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q65298455|Volambita]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030935|Iakora]]'' | {{Coord|-22.977|46.761|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107451770|Andranombao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030935|Iakora]]'' | {{Coord|-22.766667|46.766667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1099548|Ifanadiana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030933|Ifanadiana]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.3|47.6333|display=inline}} | [[Fáìlì:Pont d'Ifanadiana.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842240|Ambohimanga Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030933|Ifanadiana]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.8667|47.6|display=inline}} | [[Fáìlì:Madagascar. Briquetterie à Ambohimanga.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842252|Ambohimiera]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030933|Ifanadiana]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.05|47.5|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2845153|Analampasina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030933|Ifanadiana]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.8333|47.55|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846958|Androrangavola, Ifanadiana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030933|Ifanadiana]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.5|47.7167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852634|Antaretra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030933|Ifanadiana]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.0667|47.85|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857641|Antsindra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030933|Ifanadiana]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.9833|47.7333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3067078|Fasintsara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030933|Ifanadiana]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.7|47.7|display=inline}} | [[Fáìlì:Fasintsara.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3194858|Kelilalina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030933|Ifanadiana]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.2833|47.55|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294582|Maroharatra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030933|Ifanadiana]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.7333|47.7667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294631|Marotoko]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030933|Ifanadiana]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.5833|47.7667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3419015|Ranomafana, Ifanadiana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030933|Ifanadiana]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.25|47.45|display=inline}} | [[Fáìlì:Ranomafana 2015 07.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3541470|Tsaratanana, Ifanadiana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030933|Ifanadiana]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.1833|47.6333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q65309320|Androrangavola]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030933|Ifanadiana]]'' | {{Coord|-21.5|47.71667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107394935|Ambiabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030933|Ifanadiana]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.40136|47.60883|display=inline}} | [[Fáìlì:RN 14 Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q1657947|Ihosy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1513970|Ihorombe]]'' | {{Coord|-22.4036|46.1258|display=inline}}<br/>{{Coord|-22.40293|46.12576|display=inline}} | [[Fáìlì:Ihosy.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841923|Ambatolahy, Ihosy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030937|Ihosy District]]'' | {{Coord|-22.32|46|display=inline}} | [[Fáìlì:Boophis bottae 01.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842037|Ambia, Ihosy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030937|Ihosy District]]'' | {{Coord|-22.22|46.11|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2845144|Analaliry]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030937|Ihosy District]]'' | {{Coord|-22.47|46.15|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2845158|Analavoka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030937|Ihosy District]]'' | {{Coord|-22.32|46.3|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846158|Andiolava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030937|Ihosy District]]'' | {{Coord|-22.31|45.36|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850347|Ankily]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030937|Ihosy District]]'' | {{Coord|-22.31|45.36|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3108180|Ilakaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030937|Ihosy District]]'' | {{Coord|-22.68|45.21|display=inline}} | [[Fáìlì:Ilakaka.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3113216|Ranohira]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030937|Ihosy District]]'' | {{Coord|-22.26|45.21|display=inline}}<br/>{{Coord|-22.48333|45.4|display=inline}} | [[Fáìlì:RanohiraGrandRueGeschäfte.jpg|center|128px]] | [[Fáìlì:Ranohira.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3154360|Irina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030937|Ihosy District]]'' | {{Coord|-22.26|46.6|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277593|Mahasoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030937|Ihosy District]]'' | {{Coord|-21.59|45.57|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3305725|Menamaty Iloto]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030937|Ihosy District]]'' | {{Coord|-21.57|45.24|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3461497|Sahambano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030937|Ihosy District]]'' | {{Coord|-22.29|46.17|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3469351|Sakalalina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030937|Ihosy District]]'' | {{Coord|-22.29|46.17|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3473996|Satrokala]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030937|Ihosy District]]'' | {{Coord|-22.3|45.37|display=inline}} | [[Fáìlì:Tozzi Green Satrokala Ihorombe.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3574968|Zazafotsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030937|Ihosy District]]'' | {{Coord|-22.12|46.21|display=inline}} | [[Fáìlì:Corundum-274988.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q65307820|Antsoha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030937|Ihosy District]]'' | {{Coord|-21.89|46.134|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107418228|Tolohomiady]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030937|Ihosy District]]'' | {{Coord|-22.2|46.35|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107418254|Andohan'Ilakaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030937|Ihosy District]]'' | {{Coord|-22.2|46.35|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841940|Ambatomainty, Ikalamavony]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030936|Ikalamavony]]'' | {{Coord|-20.9|46.45|display=inline}} | [[Fáìlì:Juvenile Paroedura rennerae.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2877839|Babetville]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030936|Ikalamavony]]'' | {{Coord|-21.57|46.55|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3073069|Fitampito]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030936|Ikalamavony]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-20.973|46.3167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3148385|Ikalamavony]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030936|Ikalamavony]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.168|46.6|display=inline}} | [[Fáìlì:Ikalamavony.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3285756|Mangidy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030936|Ikalamavony]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.25|46.8|display=inline}} | [[Fáìlì:Anosivola overview.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3489484|Solila]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030936|Ikalamavony]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.4167|46.6167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541594|Tsitondroina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030936|Ikalamavony]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.315|45.99|display=inline}} | [[Fáìlì:Améthyste sceptre (Madagascar) 1.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q285251|Manampatrana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2413391|Ikongo District]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.65|47.5833|display=inline}} | [[Fáìlì:Manampatrana - railroad station.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q1025754|Ikongo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2413391|Ikongo District]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.8831|47.4331|display=inline}} | [[Fáìlì:Vue sur Ikongo.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841917|Ambatofotsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2413391|Ikongo District]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.75|47.4833|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambatofotsy.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842255|Ambohimisafy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2413391|Ikongo District]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.5167|47.5333|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambohimisafy.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842305|Ambolomadinika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2413391|Ikongo District]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.95|47.4333|display=inline}} | [[Fáìlì:Sandrananta Ambolomadinika.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2850292|Ankarimbelo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2413391|Ikongo District]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.1333|47.3333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2894296|Belemoka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2413391|Ikongo District]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.7833|47.6167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3148085|Ifanirea]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2413391|Ikongo District]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.1833|47.4667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3192078|Kalafotsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2413391|Ikongo District]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.2833|47.3167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294598|Maromiandra, Ikongo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2413391|Ikongo District]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.6833|47.5167|display=inline}} | [[Fáìlì:Maromiandra.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3461488|Sahalanona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2413391|Ikongo District]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.05|47.6167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3514939|Tanakambana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2413391|Ikongo District]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.05|47.4833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3530611|Tolongoina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2413391|Ikongo District]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.55|47.5167|display=inline}} | [[Fáìlì:Tolongoina.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q107427309|Tsifenokataka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2413391|Ikongo District]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.79|47.67|display=inline}} | [[Fáìlì:Tsifenokataka.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q107427315|Andefapony]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2413391|Ikongo District]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.47288|47.54214|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107427322|Antodinga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2413391|Ikongo District]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.14791|47.42025|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107427330|Ambinanitromby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2413391|Ikongo District]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.6729|47.5236|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambinanitromby.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q507008|Anjoma Itsara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725838|Isandra]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.217|46.917|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2399936|Soatanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725838|Isandra]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.388|46.9167|display=inline}} | [[Fáìlì:Soatanana 001.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2846172|Andoharanomaintso]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725838|Isandra]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.4699|46.95|display=inline}} | [[Fáìlì:Clos Malaza - vue générale.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3066417|Fanjakana, Fianarantsoa II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725838|Isandra]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.1833|46.89|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3155608|Isorana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725838|Isandra]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.317|46.933|display=inline}} | [[Fáìlì:Cliff Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3336167|Nasandratrony]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725838|Isandra]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.717|46.933|display=inline}} | | [[Fáìlì:Nasandratrony commune boundaries.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3294570|Marofangady]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q573931|Itasy]]'' | {{Coord|-19.3167|47.0833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q539522|Antambohobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030944|Ivohibe District]]'' | {{Coord|-22.18|46.46|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3156334|Ivohibe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030944|Ivohibe District]]'' | {{Coord|-22.18|46.46|display=inline}} | [[Fáìlì:Madagascar74.158.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3156343|Ivongo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030944|Ivohibe District]]'' | {{Coord|-22.3|47.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294621|Maropaika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030944|Ivohibe District]]'' | {{Coord|-22.42|46.59|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3487288|Soamatasy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030944|Ivohibe District]]'' | {{Coord|-22.29|46.17|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109827187|Kotipa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3030944|Ivohibe District]]'' | {{Coord|-22.33|46.607|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q15233454|Kandreho]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031322|Kandreho]]'' | {{Coord|-17.483333|46.1|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q23213980|Betaimboay]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031322|Kandreho]]'' | {{Coord|-17.769626|46.125109|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q23301507|Antanimbaribe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031322|Kandreho]]'' | {{Coord|-17.5665|47.6989|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q23304820|Andasibe, Kandreho]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031322|Kandreho]]'' | {{Coord|-17.66029|46.23368|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q113288906|Behazomaty]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031322|Kandreho]]'' | {{Coord|-17.475247|46.234044|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138076455|Ambaliha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031322|Kandreho]]'' | {{Coord|-17.44998|45.9897|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138077599|Mahatsinjo Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031322|Kandreho]]'' | {{Coord|-17.603577|46.155273|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q550422|Sahambavy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725840|Lalangina]]'' | {{Coord|-21.433|47.283|display=inline}} | [[Fáìlì:Hameau betsileo Sahambavy.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2830426|Alakamisy Ambohimaha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725840|Lalangina]]'' | {{Coord|-21.32|47.225|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambohima01.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2830710|Alatsinainy Ialamarina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725840|Lalangina]]'' | {{Coord|-21.5333|47.3|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841509|Ambalakely]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725840|Lalangina]]'' | {{Coord|-21.4167|47.1667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846210|Andrainjato Centre]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725840|Lalangina]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.47|47.09|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846979|Androy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725840|Lalangina]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.335117|47.277419|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3066351|Fandrandava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725840|Lalangina]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.5167|47.25|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277624|Mahatsinjony]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725840|Lalangina]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.419|47.207|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q56227103|Ialananindro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725840|Lalangina]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.42921|47.14607|display=inline}} | [[Fáìlì:Ialananindro depuis l'est.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q458507|Ambovombe-Androy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | [[Madagásíkà|Madagáskàr]]<br/>''[[:d:Q55002883|Ambovombe-Androy]]'' | {{Coord|-25.176944|46.086944|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q125931154|Ampasinambo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | {{Coord|-20.61|47.684|display=inline}} | [[Fáìlì:Ampasinambo (Ifanadiana).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q582955|Mangabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031433|Maevatanana]]'' | {{Coord|-16.7167|46.8167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2370160|Morafeno, Maevatanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031433|Maevatanana]]'' | {{Coord|-17.6|47.25|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841507|Ambalajia]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031433|Maevatanana]]'' | {{Coord|-17.4833|46.1167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841530|Ambalanjanakomby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031433|Maevatanana]]'' | {{Coord|-16.7|47.0833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846871|Andriba]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031433|Maevatanana]]'' | {{Coord|-17.5833|46.9333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852603|Antanimbary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031433|Maevatanana]]'' | {{Coord|-17.1833|46.85|display=inline}} | [[Fáìlì:Aomby antanimbary.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2857638|Antsiafabositra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031433|Maevatanana]]'' | {{Coord|-17.3|46.95|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2895270|Bemokotra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031433|Maevatanana]]'' | {{Coord|-17.05|46.7|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2896887|Beratsimanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031433|Maevatanana]]'' | {{Coord|-16.8833|46.8833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3276105|Madiromirafy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031433|Maevatanana]]'' | {{Coord|-16.8333|46.8333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3276434|Maevatanana II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031433|Maevatanana]]'' | {{Coord|-16.95|46.8333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277616|Mahatsinjo, Maevatanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031433|Maevatanana]]'' | {{Coord|-17.7333|47.0333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277660|Mahazoma]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031433|Maevatanana]]'' | {{Coord|-17.1667|46.5667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3290873|Maria, Maevatanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031433|Maevatanana]]'' | {{Coord|-17.2833|46.4333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541461|Tsararano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031433|Maevatanana]]'' | {{Coord|-17.3333|46.35|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109801887|Berivotra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031433|Maevatanana]]'' | {{Coord|-16.77323|47.0208|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q113288918|Beanana, Maevatanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031433|Maevatanana]]'' | {{Coord|-17.05163|46.81038|display=inline}} | [[Fáìlì:Andranobevava, Madagascar (57962).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q138124224|Marokoro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031433|Maevatanana]]'' | {{Coord|-16.93944|47.24517|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q660109|Ambia, Mahabo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031436|Mahabo]]'' | {{Coord|-20.6167|45.0333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q927237|Ankilizato, Mahabo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031436|Mahabo]]'' | {{Coord|-20.4|45.05|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1099449|Mandabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031436|Mahabo]]'' | {{Coord|-21.05|44.9333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1099535|Malaimbandy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031436|Mahabo]]'' | {{Coord|-20.3333|45.6|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844099|Ampanihy, Mahabo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031436|Mahabo]]'' | {{Coord|-20.5833|44.7333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2845151|Analamitsivala]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031436|Mahabo]]'' | {{Coord|-20.3167|44.6833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850342|Ankilivalo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031436|Mahabo]]'' | {{Coord|-20.2833|44.6333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2893790|Befotaka, Mahabo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031436|Mahabo]]'' | {{Coord|-20.8333|45.6667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2899102|Beronono, Mahabo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031436|Mahabo]]'' | {{Coord|-20.9|45.05|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541575|Tsimazava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031436|Mahabo]]'' | {{Coord|-20.6833|45.7|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q135179377|Bezezika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031436|Mahabo]]'' | {{Coord|-20.333333|44.633333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841502|Ambalabe Befanjava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031439|Mahajanga II]]'' | {{Coord|-15.85|47.0333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841512|Ambalakida]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031439|Mahajanga II]]'' | {{Coord|-15.7833|46.5833|display=inline}} | [[Fáìlì:Site de reboisement Marohogo.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2846220|Andranoboka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031439|Mahajanga II]]'' | {{Coord|-15.6333|46.8833|display=inline}} | [[Fáìlì:Association des femmes Andranoboka Region Boeny.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2894113|Bekobay]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031439|Mahajanga II]]'' | {{Coord|-15.8167|46.9333|display=inline}} | [[Fáìlì:Paysage sur la mer d'Ampapamena.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2895050|Belobaka, Mahajanga II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031439|Mahajanga II]]'' | {{Coord|-15.6833|46.4167|display=inline}} | [[Fáìlì:Bureau de service Commune rurale Belobaka.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2900140|Betsako]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031439|Mahajanga II]]'' | {{Coord|-15.6167|46.5833|display=inline}} | [[Fáìlì:Betsako Center 17 May 2019.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2907525|Boanamary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031439|Mahajanga II]]'' | {{Coord|-15.833333|46.316667|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS050-E-56682 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3277509|Mahajamba Usine]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031439|Mahajanga II]]'' | {{Coord|-15.7|47.1|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3291409|Mariarano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031439|Mahajanga II]]'' | {{Coord|-15.4833|46.7|display=inline}} | [[Fáìlì:Une escalier observé dans la grotte.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2480166|Mahanoro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031441|Mahanoro]]'' | {{Coord|-19.9|48.8|display=inline}}<br/>{{Coord|-19.898889|48.811389|display=inline}} | [[Fáìlì:Canal des Pangalanes - Nosy Varika - Mahanoro (4).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q6783504|Masomeloka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031441|Mahanoro]]'' | {{Coord|-20.279911|48.625825|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q15179688|Ambodiharina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031441|Mahanoro]]''<br/>''[[:d:Q757783|Atsinanana]]'' | {{Coord|-20.012872|48.76865|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS021-E-5436 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q20746489|Ambinanidilana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031441|Mahanoro]]'' | {{Coord|-19.8933|48.4428|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746491|Ambinanindrano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031441|Mahanoro]]'' | {{Coord|-20.1011|48.3392|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambinanindrano.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q20746494|Ambodibonara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031441|Mahanoro]]'' | {{Coord|-20.3388|48.5177|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746510|Ankazotsifantatra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031441|Mahanoro]]'' | {{Coord|-19.9934|48.493|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746515|Befotaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031441|Mahanoro]]'' | {{Coord|-20.2458|48.3271|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746518|Betsizaraina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031441|Mahanoro]]'' | {{Coord|-19.9617|48.7628|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746524|Manjakandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031441|Mahanoro]]'' | {{Coord|-19.8048|48.5548|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746535|Tsaravinany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031441|Mahanoro]]'' | {{Coord|-19.7379|48.7206|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109905513|Andranambomaro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031441|Mahanoro]]'' | {{Coord|-20.14912|48.582632|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137997742|Tsaravinany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031441|Mahanoro]]'' | {{Coord|-19.7325|48.7257|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q742869|Andranovao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031446|Maintirano District]]'' | {{Coord|-17.6167|44.0667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1100822|Tambohorano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031446|Maintirano District]]'' | {{Coord|-17.5067|43.9522|display=inline}} | [[Fáìlì:Mandrozo lake.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2404468|Maromavo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031446|Maintirano District]]'' | {{Coord|-17.5667|44.3|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846049|Andabotoka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031446|Maintirano District]]'' | {{Coord|-18.1|44.1333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850351|Ankisatra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031446|Maintirano District]]'' | {{Coord|-18.2333|44.15|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857613|Antsahidoha Bebao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031446|Maintirano District]]'' | {{Coord|-17.3667|44.55|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857658|Antsondrodava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031446|Maintirano District]]'' | {{Coord|-18.4|44.3667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2893395|Bebakony Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031446|Maintirano District]]'' | {{Coord|-17.1|44.3667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2897034|Berevo-Ranobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031446|Maintirano District]]'' | {{Coord|-17.2167|44.2833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2900040|Betanatanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031446|Maintirano District]]'' | {{Coord|-18.1833|44.2333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3276441|Mafaijijo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031446|Maintirano District]]'' | {{Coord|-18.05|44.25|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294583|Marohazo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031446|Maintirano District]]'' | {{Coord|-17.7333|44.4333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3556021|Veromanga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031446|Maintirano District]]'' | {{Coord|-17.4667|44.2333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q100923377|Belitsaky]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031446|Maintirano District]]'' | {{Coord|-17.98006|44.43173|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q100947851|Bemokotra Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031446|Maintirano District]]'' | {{Coord|-17.306389|44.1375|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109535830|Andrea, Melaky]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031446|Maintirano District]]'' | {{Coord|-17.8575|44.1324|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1099436|Mampikony]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031448|Mampikony District]]'' | {{Coord|-16.1|47.6333|display=inline}} | [[Fáìlì:Carte bassin Sofia.svg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842275|Ambohitoaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031448|Mampikony District]]'' | {{Coord|-16.0167|47.65|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844133|Ampasimatera]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031448|Mampikony District]]'' | {{Coord|-15.9333|47.75|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2894120|Bekoratsaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031448|Mampikony District]]'' | {{Coord|-16.1|47.5|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3198509|Komajia]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031448|Mampikony District]]'' | {{Coord|-16.2|47.7833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285076|Mampikony II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031448|Mampikony District]]'' | {{Coord|-16.3|47.6833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139384238|Ambodihazoambo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031448|Mampikony District]]'' | {{Coord|-16.124|47.9206|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139384251|Ankiririky]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031448|Mampikony District]]'' | {{Coord|-15.86096|47.63489|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139384263|Anovilava Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031448|Mampikony District]]'' | {{Coord|-16.1448|47.9629|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139384280|Betaramahamay]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031448|Mampikony District]]'' | {{Coord|-15.9369|47.5715|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139384318|Malakialina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031448|Mampikony District]]'' | {{Coord|-16.2786|47.4129|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q547003|Anosiala, Manakara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.039439|48.029373|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q991066|Manakara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.15|48|display=inline}} | [[Fáìlì:Manakara Be - south.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841476|Ambahatrazo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.8667|47.95|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambahatrazo.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841486|Ambahive]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.2|47.7167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841533|Ambalaroka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.1333|47.7333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841543|Ambalavero]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.8|47.7833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842057|Ambila]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.9833|47.95|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842137|Amboanjo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22|47.85|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842293|Ambohitsara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.85|47.8167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842334|Amborondra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.9167|47.7667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842338|Ambotaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.75|48.05|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844132|Ampasimanjeva]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.7333|48.0333|display=inline}} | [[Fáìlì:Ampasimanjeva.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2844137|Ampasimboraka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.6667|47.6333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844143|Ampasipotsy, Manakara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.95|47.7333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2845159|Analavory, Manakara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.7|47.95|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852326|Anorombato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.0167|47.7833|display=inline}} | [[Fáìlì:Anorombato (Manakara).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2852718|Anteza]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.6667|47.85|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2894085|Bekatra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.1|47.7167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3068399|Fenomby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.7667|47.7833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3258730|Lokomby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.1833|47.75|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277470|Mahabako]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.75|47.7167|display=inline}} | [[Fáìlì:Gare de Mahabako.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3277549|Mahamaibe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.75|47.8833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285727|Mangatsiotra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.2833|47.95|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294572|Marofarihy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.0333|48|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3301951|Mavorano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.7833|47.9333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3317053|Mitanty]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.73|48|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3317335|Mizilo Gara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22|47.95|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3341452|Nihaonana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.771111|47.891111|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3352730|Onilahy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.715|47.63|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3461499|Sahanambohitra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.8667|47.8|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3461514|Saharefo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.6667|47.6833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3461523|Sahasinaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.8|47.8333|display=inline}} | [[Fáìlì:Faraony.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3469397|Sakoana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.2|47.8333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3491256|Sorombo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.1|47.9167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3516005|Tataho]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.2167|47.9667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3555017|Vatana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.2167|47.75|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3559402|Vinanitelo, Manakara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.0167|47.7333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562093|Vohilava, Manakara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.7667|47.9167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562102|Vohimanitra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.7|47.7|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562106|Vohimasina Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.7333|48.1333|display=inline}} | [[Fáìlì:Vohimasina Nord.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3562108|Vohimasina Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.85|48.05|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562111|Vohimasy, Manakara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.1|47.7833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109561863|Ambohitrova]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.15903|47.73439|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q130466925|Betampona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.75057|48.07137|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q130466926|Kianjanomby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.73718|47.80804|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q130466927|Manjarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.73399|47.84091|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138648145|Ambandrika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]'' | {{Coord|-22.21633|47.72684|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138651824|Nosiala]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031450|Manakara]]'' | {{Coord|-22.08651|47.97154|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q266692|Ambatoharanana, Mananara Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031453|Mananara Nord District]]'' | {{Coord|-16.4333|49.5833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q657286|Mananara Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031453|Mananara Nord District]]'' | {{Coord|-16.1667|49.7667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842150|Ambodiampana, Mananara Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031453|Mananara Nord District]]'' | {{Coord|-16.1|49.6167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842190|Ambodivoanio]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031453|Mananara Nord District]]'' | {{Coord|-16.1833|49.6667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852579|Antanambaobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031453|Mananara Nord District]]'' | {{Coord|-16.25|49.6667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852581|Antanambe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031453|Mananara Nord District]]'' | {{Coord|-16.4333|49.85|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285214|Manambolosy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031453|Mananara Nord District]]'' | {{Coord|-16.0333|49.6667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3471960|Sandrakatsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031453|Mananara Nord District]]'' | {{Coord|-16.3333|49.6167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3473677|Saromaona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031453|Mananara Nord District]]'' | {{Coord|-16.15|49.3167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3515190|Tanibe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031453|Mananara Nord District]]'' | {{Coord|-16.4|49.4167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107185574|Mahanoro, Mananara Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031453|Mananara Nord District]]'' | {{Coord|-16.033333|49.366667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107185577|Antanananivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031453|Mananara Nord District]]'' | {{Coord|-16.283333|49.716667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107185590|Imorona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031453|Mananara Nord District]]'' | {{Coord|-16.2|49.833333|display=inline}} | [[Fáìlì:RN5 IVONTAKA.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3554634|Vanono]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q657286|Mananara Nord]]'' | {{Coord|-16.0333|49.45|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q633366|Andakatany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031454|Manandriana District]]'' | {{Coord|-20.1|46.4|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841954|Ambatomarina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031454|Manandriana District]]'' | {{Coord|-20.583|47.017|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842222|Ambohimahazo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031454|Manandriana District]]'' | {{Coord|-20.6667|47.0833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842253|Ambohimilanja, Manandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031454|Manandriana District]]'' | {{Coord|-20.7|47.017|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842273|Ambohipo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031454|Manandriana District]]'' | {{Coord|-20.85|47.0167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842343|Ambovombe Afovoany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031454|Manandriana District]]'' | {{Coord|-20.779|47.077|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846058|Andakatanikely]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031454|Manandriana District]]'' | {{Coord|-20.64237|47.049424|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850250|Anjoma Nandihizana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031454|Manandriana District]]'' | {{Coord|-20.834625|47.143543|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3514438|Talata Vohimena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031454|Manandriana District]]'' | {{Coord|-20.85|46.9667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20202104|Anjoman'ankona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031454|Manandriana District]]'' | {{Coord|-20.6529|47.1042|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q31361960|Ambovobe Afovoany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031454|Manandriana District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q136772514|Ilanjana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031454|Manandriana District]]'' | {{Coord|-20.61796|47.02655|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136772519|Soatanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031454|Manandriana District]]'' | {{Coord|-20.67043|47.06468|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q654408|Vohilava, Mananjary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.0667|48|display=inline}} | [[Fáìlì:Vohilava (Mananjary).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2409463|Mahavoky Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.8333|48.3|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2423152|Mananjary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.231111|48.341944|display=inline}} | [[Fáìlì:Mananjary - house.jpg|center|128px]] | [[Fáìlì:MG-Mananjary.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2841505|Ambalahosy Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.3|47.8833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842185|Ambodinonoka, Mananjary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.9833|47.8833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842246|Ambohimiarina II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.3333|48|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842264|Ambohinihaonana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.2|47.9167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846180|Andonabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.4667|47.95|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846213|Andranambolava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.9|48.2667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852333|Anosimparihy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.5|47.9833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857636|Antsenavolo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.4|48.05|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3196307|Kianjavato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.3667|47.8667|display=inline}} | [[Fáìlì:Tropidophora tricarinata kianjavatoi (MNHN-IM-2000-5587).jpeg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3277496|Mahaela]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.966667|48.45|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277610|Mahatsara Iefaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.1165|48.3308|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277614|Mahatsara Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.1229|48.3427|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285192|Manakana Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.3167|47.85|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294575|Marofototra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.8667|48.1667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294591|Marokarima]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.2167|48.1333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294622|Marosangy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21|48.3|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3323695|Morafeno, Mananjary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.1|48.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3335482|Namorona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q3031450|Manakara]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-21.65|48.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3472059|Sandrohy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.6|47.9|display=inline}} | [[Fáìlì:Village de Sandrohy.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3541474|Tsaravary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.25|48.3|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541557|Tsiatosika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.2|48.2333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3555033|Vatohandrina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031457|Mananjary]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-21.55|47.8333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850254|Anjoma Ramartina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q21008329|Mandoto]]'' | {{Coord|-19.6333|45.9667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850306|Ankazomiriotra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q21008329|Mandoto]]'' | {{Coord|-19.65|46.5|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3071458|Fidirana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q21008329|Mandoto]]'' | {{Coord|-19.5|46.5667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285551|Mandoto]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q21008329|Mandoto]]'' | {{Coord|-19.5667|46.2833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3554906|Vasiana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q21008329|Mandoto]]'' | {{Coord|-19.6333|46.2333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q56300067|Vinany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q21008329|Mandoto]]'' | {{Coord|-19.616667|46.483333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107360569|Ananambao Ambary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q21008329|Mandoto]]'' | {{Coord|-19.59425|46.21274|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107360571|Besohana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q21008329|Mandoto]]'' | {{Coord|-19.407|46.5175|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q108739671|Maromandray]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q21008329|Mandoto]]'' | {{Coord|-19.583333|46.416667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q290448|Ampatakamaroreny]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-16.4833|48.8|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q456635|Ambarikorano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.8833|48.9667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1028283|Mandritsara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.8333|48.8167|display=inline}} | [[Fáìlì:Couchée de soleil à Mandritsara.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841513|Ambalakirajy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.8333|48.5|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841565|Ambaripaika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.9167|48.9667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842061|Ambilombe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.5333|49.0333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842132|Amboaboa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.9333|48.7167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842147|Ambodiadabo, Mandritsara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-16.11667|48.53305|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842274|Ambohisoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.9833|48.3667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842333|Amborondolo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-16.1|48.4833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846173|Andohajango]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.9|48.5|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850237|Anjiabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.65|48.3333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850326|Ankiabe Salohy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.6|48.7167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852580|Antanambaon'amberina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-16.4167|49.1167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852583|Antananadava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.85|48.8167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857630|Antsatramidoladola]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.6333|48.9667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857646|Antsirabe Afovoany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.95|48.9667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857651|Antsoha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.7667|48.85|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3192110|Kalandy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.75|48.7333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285220|Manampaneva]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-16.05|48.6833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294626|Marotandrano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-16.1667|48.8333|display=inline}} | [[Fáìlì:Jiro (lumière) à Marotandrano. Lever du jour sur un tombeau malgache - btv1b10111737m.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3541472|Tsaratanana, Mandritsara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.95|48.85|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139552456|Ambinanifango]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.7827|48.8068|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139552497|Ambodiamontana Kianga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.7579|48.9784|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139552566|Andratamarina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.857|49.0505|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139552582|Ankiakabe Fonoko]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.8411|49.0691|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139552771|Antanandava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.72749|48.71836|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139552793|Antsiatsiaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-16.06004|49.10977|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139553098|Pont Sofia]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.49693|48.61531|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139553134|Tsarajomoka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1306995|Mandritsara District]]'' | {{Coord|-15.7724|48.6227|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846240|Andranopasy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031460|Manja]]'' | {{Coord|-21.2833|43.7333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850331|Ankiliabo, Manja]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031460|Manja]]'' | {{Coord|-21.7|43.9|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852307|Anontsibe Centre]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031460|Manja]]'' | {{Coord|-21.3667|44.4667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2893878|Beharona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031460|Manja]]'' | {{Coord|-21.5167|44.3|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3123057|Manja]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031460|Manja]]'' | {{Coord|-21.4333|44.3333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q7549870|Soaserana, Manja]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031460|Manja]]'' | {{Coord|-21.1167|44.2167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138840737|Betsioky]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031460|Manja]]'' | {{Coord|-21.4192|44.5811|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1523009|Manjakandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.916667|47.799722|display=inline}} | [[Fáìlì:Station Manjakandriana 04.JPG|center|128px]] | [[Fáìlì:Antananarivo Manjakandriana.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2841938|Ambatomanga, Manjakandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.966667|47.75|display=inline}} | [[Fáìlì:Panorama du village d'Ambatomanga.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842288|Ambohitseheno]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.783333|47.8|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q4708396|Alarobia]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.966667|47.733333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q4741008|Ambanitsena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.866667|47.683333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q4741164|Ambatolaona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.933333|47.9|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q4741167|Ambatomena, Manjakandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.783333|47.766667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q4741658|Ambohibary, Manjakandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.866667|47.8|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q4741660|Ambohitrandriamanitra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-19.083333|47.783333|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambohitrandriamanitra city - .jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q4741661|Ambohitrolomahitsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.7|47.683333|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambohitrolomahitsy.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q4741663|Ambohitrony]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.75|47.76667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q4765801|Anjepy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.85|47.716667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q4765853|Anjoma Betoho]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.816667|47.716667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q4766001|Ankazondandy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.683333|47.816667|display=inline}} | [[Fáìlì:Produits agricoles, Ankazondandy Madagascar (75691).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q4777389|Antsahalalina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.733333|47.9|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q6751996|Mantasoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-19.016667|47.833333|display=inline}} | [[Fáìlì:Village de Mantasoa.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q6819425|Merikanjaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-19.133333|47.85|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q6827186|Miadanandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-19.033333|47.783333|display=inline}} | [[Fáìlì:Angavobe depuis l'est.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q6963313|Nandihizana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.767|46.8691|display=inline}} | [[Fáìlì:Nandihizana.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q7293427|Ranovao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.816667|47.85|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q7397489|Sadabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.633333|47.7|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q7408981|Sambaina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.9|47.783333|display=inline}} | [[Fáìlì:Sambaina.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q7549876|Soavinandriana, Manjakandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.7|47.883333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137212762|Ambohibao Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.74755|47.7489|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137212803|Ampaneva]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031461|Manjakandriana District]]'' | {{Coord|-18.76429|47.69259|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q7849652|Tsifota]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3047044|Manombo Sud]]'' | {{Coord|-22.8233|43.3642|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118175|Maroantsetra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.433333|49.75|display=inline}} | [[Fáìlì:MAROANTSETRA.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q542012|Ankofa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.4|49.65|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q734228|Antsirabe Sahatany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.4|49.35|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2384559|Anjanazana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.38699|49.75378|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2403574|Ambanizana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.625656|49.966774|display=inline}}<br/>{{Coord|-15.61667|49.96667|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambanizana plage.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842083|Ambinanitelo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.35|49.5833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846223|Andranofotsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.4333|49.8|display=inline}} | [[Fáìlì:Parcelle d'agroforesterie Ambodivoangy.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2846956|Androndrono]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.75|49.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852555|Antakotako]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.3167|49.8|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857607|Antsahana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.466667|50.266667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285211|Manambolo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.2833|49.7|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3419032|Rantabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.7|49.65|display=inline}} | [[Fáìlì:Illegal rosewood stockpiles 005.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3562938|Voloina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.5667|49.6167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107354760|Ambodimanga Rantabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.483333|49.916667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107354789|Anandrivola]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.816667|49.683333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107360526|Morafeno, Maroantsetra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.766667|49.433333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107360565|Mariarano, Maroantsetra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.35|49.65|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107360568|Ankofabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.5|49.616667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107451875|Sahasindro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.383333|49.683333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136721303|Androndrona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-16.0168|49.2599|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136721309|Anjahana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.40967|49.87937|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136721330|Mahalevona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031469|Maroantsetra]]'' | {{Coord|-15.41316|49.91442|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294590|Marolambo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031468|Marolambo]]'' | {{Coord|-20.05|48.1167|display=inline}} | [[Fáìlì:Tropidophora soulaiana (MNHN-IM-2000-5575).jpeg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q20746457|Ambalapaiso II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031468|Marolambo]]'' | {{Coord|-20.0069|47.8427|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746493|Amboasary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031468|Marolambo]]'' | {{Coord|-19.7951|47.9869|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746497|Ambodinonoka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031468|Marolambo]]'' | {{Coord|-20.98333|47.88333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746501|Ambohimilanja]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031468|Marolambo]]'' | {{Coord|-19.93066|47.97887|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746504|Ambatofisaka II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031468|Marolambo]]'' | {{Coord|-20.083333|47.9|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746505|Andonabe Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031468|Marolambo]]'' | {{Coord|-19.926769|48.189251|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746508|Androrangavola]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031468|Marolambo]]'' | {{Coord|-20.266667|47.15|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746512|Anosiarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031468|Marolambo]]'' | {{Coord|-20.20132|47.90047|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q108619528|Betampona, Marolambo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031468|Marolambo]]'' | {{Coord|-20.20707|48.06684|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138004369|Ambodivoahangy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031468|Marolambo]]'' | {{Coord|-20.01497|47.85971|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138004550|Maromitety I]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031468|Marolambo]]'' | {{Coord|-20.13038|47.93259|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138004578|Tanambao Rabemanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031468|Marolambo]]'' | {{Coord|-20.3421|47.9835|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q614364|Ankaraobato, Marovoay]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031473|Marovoay District]]'' | {{Coord|-16.35|46.1833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q960509|Antanambao Andranolava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031473|Marovoay District]]'' | {{Coord|-15.9667|46.6833|display=inline}} | [[Fáìlì:La rizière d'Antanambao Andranolava.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q1902425|Marovoay]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031473|Marovoay District]]'' | {{Coord|-16.111111|46.643889|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842306|Ambolomoty]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031473|Marovoay District]]'' | {{Coord|-16.1667|46.7|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850303|Ankazomborona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031473|Marovoay District]]'' | {{Coord|-16.1167|46.75|display=inline}} | [[Fáìlì:Arbetsbordet på vår veranda. S-te Marie de Marovoay. Madagaskar - SMVK - 021938.tif|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2852334|Anosinalainolona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031473|Marovoay District]]'' | {{Coord|-16.1833|46.6333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852601|Antanimasaka, Marovoay]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031473|Marovoay District]]'' | {{Coord|-16.2333|46.5167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2895216|Bemaharivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031473|Marovoay District]]'' | {{Coord|-16.1333|46.4|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285245|Manaratsandry]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031473|Marovoay District]]'' | {{Coord|-16.1833|46.5|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294623|Marosakoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031473|Marovoay District]]'' | {{Coord|-16.2333|46.8333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294685|Marovoay Banlieue]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031473|Marovoay District]]'' | {{Coord|-15.9833|46.6|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541464|Tsararano, Marovoay]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031473|Marovoay District]]'' | {{Coord|-16.1667|46.6667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138474307|Ankaboka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031473|Marovoay District]]'' | {{Coord|-16.097554|46.539544|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS048-E-347 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2531012|Maintirano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1514040|Melaky]]'' | {{Coord|-18.4|44.1|display=inline}}<br/>{{Coord|-18.06354|44.02951|display=inline}} | [[Fáìlì:Le port de Maintirano.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q864109|Morondava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1344087|Menabe]]'' | {{Coord|-20.284722|44.3175|display=inline}} | [[Fáìlì:Strada di Morondava.jpg|center|128px]] | [[Fáìlì:MG-Morondava.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3123066|Mahabo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1344087|Menabe]]'' | {{Coord|-20.383333|44.666667|display=inline}} | [[Fáìlì:Merops superciliosus, Mahabo, Madagascar 1.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2573754|Miandrivazo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031493|Miandrivazo]]'' | {{Coord|-19.5556|45.4508|display=inline}} | [[Fáìlì:Miandrivazo.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2844101|Ampanihy, Miandrivazo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031493|Miandrivazo]]'' | {{Coord|-19.488413|45.386389|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852332|Anosimena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031493|Miandrivazo]]'' | {{Coord|-19.6667|45.4|display=inline}} | [[Fáìlì:Mania oli 2017082 (Tsiribihina).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3285209|Manambina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031493|Miandrivazo]]'' | {{Coord|-20.0833|45.4833|display=inline}} | [[Fáìlì:Eichhornia crassipes in Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q138844854|Andranomainty]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2573754|Miandrivazo]]'' | {{Coord|-19.65469|45.46707|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q155530|Miarinarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031496|Miarinarivo]]'' | {{Coord|-18.960833|46.903611|display=inline}} | [[Fáìlì:Itasy lake.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q385368|Manazary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031496|Miarinarivo]]'' | {{Coord|-19.3|46.52|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841952|Ambatomanjaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031496|Miarinarivo]]'' | {{Coord|-18.53|46.52|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2845161|Analavory, Miarinarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031496|Miarinarivo]]'' | {{Coord|-18.58|46.43|display=inline}} | [[Fáìlì:Analavory geyser near hot springs at Ampefy in Itasy - Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2846175|Andolofotsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031496|Miarinarivo]]'' | {{Coord|-18.45|46.38|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852329|Anosibe Ifanja]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031496|Miarinarivo]]'' | {{Coord|-18.52|46.45|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2853425|Antoby Est]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031496|Miarinarivo]]'' | {{Coord|-19.072765|46.921887|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285502|Mandiavato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031496|Miarinarivo]]'' | {{Coord|-19.5|47.1|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3473670|Sarobaratra Ifanja]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031496|Miarinarivo]]'' | {{Coord|-18.48|46.44|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3487282|Soamahamanina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031496|Miarinarivo]]'' | {{Coord|-18.59|47.1|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3487314|Soavimbahoaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031496|Miarinarivo]]'' | {{Coord|-18.41|46.06|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3575707|Zoma Bealoka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031496|Miarinarivo]]'' | {{Coord|-18.51|47.3|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q22002229|Miarinarivo II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031496|Miarinarivo]]'' | {{Coord|-21.89803|47.67414|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138736796|Alatsinainikely]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031496|Miarinarivo]]'' | {{Coord|-18.9518|46.5463|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q15181217|Ankazovelo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031497|Midongy-Atsimo]]'' | {{Coord|-23.633056|47|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q15262610|Nosifeno]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031497|Midongy-Atsimo]]'' | {{Coord|-23.583333|47.016667|display=inline}} | [[Fáìlì:Tropidophora tricarinata subdygana (MNHN-IM-2000-5534).jpeg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q137887031|Bevaho]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031497|Midongy-Atsimo]]'' | {{Coord|-23.4737|47.14156|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1099442|Mitsinjo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031506|Mitsinjo District]]'' | {{Coord|-16|45.8667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841562|Ambarimaninga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031506|Mitsinjo District]]'' | {{Coord|-16.5|46|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857067|Antongomena Bevary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031506|Mitsinjo District]]'' | {{Coord|-15.95|45.9333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857637|Antseza]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031506|Mitsinjo District]]'' | {{Coord|-16.2167|45.8667|display=inline}} | [[Fáìlì:Village d'Ambararatabe, Complexe-Mahavavy-Kinkony, Boeny, Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2894095|Bekipay]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031506|Mitsinjo District]]'' | {{Coord|-16.25|46.1333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3194218|Katsepy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031506|Mitsinjo District]]'' | {{Coord|-15.7667|46.2333|display=inline}} | [[Fáìlì:Debarquadaire de Katsepy.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3299328|Matsakabanja]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031506|Mitsinjo District]]'' | {{Coord|-15.9167|45.8333|display=inline}} | [[Fáìlì:PRIORI Madagascar 20190830 093116.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2846212|Andramy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031551|Morafenobe District]]'' | {{Coord|-17.963536|44.785535|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2896885|Beravina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031551|Morafenobe District]]'' | {{Coord|-18.1|45.13|display=inline}} | [[Fáìlì:Route Beravina.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3323702|Morafenobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031551|Morafenobe District]]'' | {{Coord|-17.819306|44.925167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q111941481|Antranokoaky]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031551|Morafenobe District]]'' | {{Coord|-18.1|44.666667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2007666|Andasibe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]''<br/>''[[:d:Q1352996|Alaotra-Mangoro]]'' | {{Coord|-18.9333|48.4167|display=inline}}<br/>{{Coord|-18.916667|48.416667|display=inline}} | [[Fáìlì:Andasibe National Park, Madagascar (4027581120).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2412559|Amboasary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-18.4333|48.2667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2423165|Moramanga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-19.583333|48.383333|display=inline}} | [[Fáìlì:Moramanga - marketplace.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841989|Ambatovola]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-18.8833|48.5667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842211|Ambohidronono]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-18.75|48.0333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844146|Ampasipotsy Mandialaza]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-18.9667|48.34|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844147|Ampasipotsy Gare]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-18.9667|48.35|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846055|Andaingo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-18.2|48.2833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852331|Anosibe Ifody]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-18.9167|48.05|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852587|Antanandava, Moramanga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-19.0833|47.95|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852596|Antaniditra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-18.85|48.3667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2893788|Beforona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-18.9667|48.5833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2894239|Belavabary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-18.8333|48|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2896840|Beparasy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-19.1667|48.0333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3071547|Fierenana, Moramanga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-18.4833|48.4|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3216445|Lakato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-19.1833|48.4333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285504|Mandialaza]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-18.6167|48.0333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3323727|Moramanga Suburbaine]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-18.94|48.23|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3323749|Morarano Gare]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-18.71|48.27|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3460686|Sabotsy Anjiro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-18.8833|47.9667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562050|Vodiriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-19.1667|48.5667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q31361989|Ampasipotsy Gara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q107389269|Ambohibary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-18.91323|48.22846|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136705423|Analasoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-18.94749|48.22577|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136705453|Bembary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031553|Moramanga District]]'' | {{Coord|-18.28111|48.26791|display=inline}} | [[Fáìlì:Fleuve Mangoro Bembary.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q733702|Antongo Vaovao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031550|Morombe]]'' | {{Coord|-21.4|43.5833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1028252|Morombe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031550|Morombe]]'' | {{Coord|-21.748889|43.363056|display=inline}} | [[Fáìlì:Three Brothers Baobab Andombiry Morombe Madagascar - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Fáìlì:Toliara Morombe.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2841482|Ambahikily]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031550|Morombe]]'' | {{Coord|-21.607964|43.675563|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852607|Antanimeva]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031550|Morombe]]'' | {{Coord|-22.2333|43.7667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2886776|Basibasy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031550|Morombe]]'' | {{Coord|-22.1667|43.65|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2893727|Befandefa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031550|Morombe]]'' | {{Coord|-22.1333|43.3|display=inline}} | [[Fáìlì:Andavadoaka 09.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2893728|Befandriana Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031550|Morombe]]'' | {{Coord|-22.1|43.8833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3344385|Nosy Ambositra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031550|Morombe]]'' | {{Coord|-21.9167|43.9667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q19765998|Ankatsakatsa Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031550|Morombe]]'' | {{Coord|-21.88187|43.89502|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137824722|Tanandava Station]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031550|Morombe]]'' | {{Coord|-21.70662|43.74294|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q589159|Ankotrofotsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031555|Morondava District]]'' | {{Coord|-19.8|45.5167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1099530|Ankavandra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031555|Morondava District]]'' | {{Coord|-18.7667|45.3|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841928|Ambatolahy, Miandrivazo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031555|Morondava District]]'' | {{Coord|-20|45.5333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2845140|Analaiva]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031555|Morondava District]]'' | {{Coord|-20.3333|44.5|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850358|Ankondromena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031555|Morondava District]]'' | {{Coord|-18.3833|45.05|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2893730|Befasy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031555|Morondava District]]'' | {{Coord|-20.5667|44.3667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2895044|Belo sur Mer]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031555|Morondava District]]'' | {{Coord|-20.733333|44|display=inline}} | [[Fáìlì:Rue principale de Belo sur Mer - Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2895221|Bemahatazana, Miandrivazo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031555|Morondava District]]'' | {{Coord|-19.5333|45.4|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2895242|Bemanonga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031555|Morondava District]]'' | {{Coord|-20.2833|44.35|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2900156|Betsipolitra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031555|Morondava District]]'' | {{Coord|-18.7|45.15|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3011606|Dabolava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031555|Morondava District]]'' | {{Coord|-19.6333|45.7|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3155121|Isalo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031555|Morondava District]]'' | {{Coord|-19.7333|45.4333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3155983|Itondy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031555|Morondava District]]'' | {{Coord|-19.05|45.35|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285229|Manandaza]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031555|Morondava District]]'' | {{Coord|-19.3167|45.4167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3487281|Soaloka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031555|Morondava District]]'' | {{Coord|-18.5333|45.25|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138827357|Marofandilia]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031555|Morondava District]]'' | {{Coord|-20.133466|44.547668|display=inline}} | [[Fáìlì:Furcifer oustaleti.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841487|Ambahy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.775|48.475|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842163|Ambodilafa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.5|48.1833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844141|Ampasinambo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.5167|48|display=inline}} | [[Fáìlì:Sakaleona à Ambalahasina.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2846967|Androrangovola]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.5167|48.2333|display=inline}} | [[Fáìlì:Androrangavola (Nosy Varika).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2893765|Befody]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.7667|47.9333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3071096|Fiadanana, Nosy Varika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.4333|48.3833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3461530|Sahavato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.6|48.3333|display=inline}}<br/>{{Coord|-20.6|48.33333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3487318|Soavina Est]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.3833|48.3|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562091|Vohilava, Nosy Varika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.7|48.35|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562117|Vohindroa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.6758|48.1912|display=inline}} | [[Fáìlì:Fleuve Sakaleona.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3562130|Vohitrandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.75|48.2667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107427324|Fanivelona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]''<br/>''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]'' | {{Coord|-20.606|48.438|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q617831|Andranolava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031797|Sakaraha]]'' | {{Coord|-22.65|44.6833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2762606|Sakaraha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031797|Sakaraha]]'' | {{Coord|-22.916667|44.549722|display=inline}} | [[Fáìlì:Sakaraha.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842088|Ambinany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031797|Sakaraha]]'' | {{Coord|-22.6167|44.85|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842330|Amboronabo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031797|Sakaraha]]'' | {{Coord|-22.6667|44.4|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846061|Andalamasina Vineta]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031797|Sakaraha]]'' | {{Coord|-23.0167|44.2667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2896998|Bereketa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031797|Sakaraha]]'' | {{Coord|-23.1167|44.4|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277486|Mahaboboka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031797|Sakaraha]]'' | {{Coord|-22.9|44.3333|display=inline}} | [[Fáìlì:Mahaboboka Fiangonana Ôrtôdôksa.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3307919|Miary Lamatihy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031797|Sakaraha]]'' | {{Coord|-22.8667|44.4667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3307921|Miary Taheza]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031797|Sakaraha]]'' | {{Coord|-23.1333|44.6167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3313070|Mihavatsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031797|Sakaraha]]'' | {{Coord|-22.9|44.1333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3313784|Mikoboka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031797|Sakaraha]]'' | {{Coord|-22.75|44.0667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109561691|Mitsinjo, Sakaraha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031797|Sakaraha]]'' | {{Coord|-22.812|43.827|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2378878|Analamaho]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.2|49.95|display=inline}} | [[Fáìlì:Tropidophora soulaiana (MNHN-IM-2000-5574).jpeg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2397855|Bevonotra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.05|49.6167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841911|Ambatoafo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.1167|49.6833|display=inline}} | [[Fáìlì:Neonauclea foveolata Capuron (P00553250).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842139|Amboangibe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.1333|49.8167|display=inline}} | [[Fáìlì:Case de santé Mandritsarabe.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842151|Ambodiampana, Sambava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.5333|49.8667|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambodiampana Lokoho.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842191|Ambodivoara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.4|49.95|display=inline}} | [[Fáìlì:CSB I Tsaratanana Ambodivoara.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842225|Ambohimalaza, Sambava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.3167|50.05|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambariomiambana - chutes Andriagnambo 1.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842256|Ambohimitsinjo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.3|49.9|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846206|Andrahanjo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.3|49.8167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846251|Andratamarina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.35|49.9167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850230|Anjangoveratra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.1333|50.0833|display=inline}} | [[Fáìlì:Rue centrale Antanandava.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2850242|Anjialava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.0667|49.7333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850246|Anjinjaomby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.3|49.9833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2853299|Antindra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.1333|49.8167|display=inline}} | [[Fáìlì:Antindra.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2857602|Antsahambaharo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.5333|49.95|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857611|Antsahavaribe, Sambava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.9833|49.6167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2895234|Bemanevika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.1167|50.1|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3047037|Marojala]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.47|50.0333|display=inline}} | [[Fáìlì:Bingiza 2011-02-10 1200Z.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3066768|Farahalana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.45|50.155|display=inline}} | [[Fáìlì:Maison traditionnelle Andranovato.jpg|center|128px]] | [[Fáìlì:Madagascar location map.svg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3294557|Maroambiny]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.4667|49.7667|display=inline}} | [[Fáìlì:EPP Ambohimanarina Maroambihy Sambava.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3294580|Marogaona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.1833|49.8833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3323694|Morafeno, Sambava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.4|50.0333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3344352|Nosiarina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-14.2167|50.05|display=inline}} | [[Fáìlì:Bemarivo.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3514951|Tanambao Daoud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031808|Sambava District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.9833|50.1333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q254480|Sambava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1143915|Sava Region]]''<br/>''[[:d:Q3031808|Sambava District]]'' | {{Coord|-14.266667|50.166667|display=inline}} | [[Fáìlì:Sambava, rue du marché.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q55532746|Ampanavoana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1143915|Sava Region]]''<br/>''[[:d:Q368066|Antalaha District]]'' | {{Coord|-15.68333|50.36667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109535809|Manakambahiny Ankavia]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1143915|Sava Region]]''<br/>''[[:d:Q368066|Antalaha District]]'' | {{Coord|-15.2749|50.0704|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109535810|Sahantaha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1143915|Sava Region]]''<br/>''[[:d:Q368066|Antalaha District]]'' | {{Coord|-15.0416|50.3459|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109743324|Andampy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1143915|Sava Region]]''<br/>''[[:d:Q368066|Antalaha District]]'' | {{Coord|-14.9398|49.9121|display=inline}} | [[Fáìlì:Forêt secondaire d'Andampy.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q126455005|Ambalavelona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1143915|Sava Region]]''<br/>''[[:d:Q3030859|Andapa District]]'' | {{Coord|-14.7052|49.7529|display=inline}} | [[Fáìlì:Ambalavelona (Andapa).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q126455007|Ambodidivaina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1143915|Sava Region]]''<br/>''[[:d:Q3030859|Andapa District]]'' | {{Coord|-14.6112|49.4298|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q126455011|Andasibe Kobahina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1143915|Sava Region]]''<br/>''[[:d:Q3030859|Andapa District]]'' | {{Coord|-14.55851|49.60543|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q126455013|Andranomena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1143915|Sava Region]]''<br/>''[[:d:Q3030859|Andapa District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q126455017|Belaoka Lokoho]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1143915|Sava Region]]''<br/>''[[:d:Q3030859|Andapa District]]'' | {{Coord|-14.5598|49.7334|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q126455019|Andapabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1143915|Sava Region]]''<br/>''[[:d:Q3031808|Sambava District]]'' | {{Coord|-14.2319|49.6515|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q126455021|Andrembona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1143915|Sava Region]]''<br/>''[[:d:Q3031808|Sambava District]]'' | {{Coord|-14.20182|49.79012|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q126455023|Mahasoa Antindra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1143915|Sava Region]]''<br/>''[[:d:Q3031808|Sambava District]]'' | {{Coord|-14.0613|49.7976|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2480172|Soalala]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031857|Soalala District]]'' | {{Coord|-16.1|45.316667|display=inline}} | [[Fáìlì:Namoroka Tsingy.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842266|Ambohipaky]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031857|Soalala District]]'' | {{Coord|-16.4167|44.9667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846233|Andranomavo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031857|Soalala District]]'' | {{Coord|-16.5667|45.5833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138496974|Antsakoamileka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031857|Soalala District]]'' | {{Coord|-16.1161|45.4195|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2387366|Soanierana Ivongo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031859|Soanierana-Ivongo]]'' | {{Coord|-16.9167|49.5833|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS066-E-155273 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841489|Ambahoabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031859|Soanierana-Ivongo]]'' | {{Coord|-16.7667|49.5|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842155|Ambodiampana, Soanierana Ivongo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031859|Soanierana-Ivongo]]'' | {{Coord|-16.8167|49.5667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846072|Andapafito]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031859|Soanierana-Ivongo]]'' | {{Coord|-16.9167|49.3833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852597|Antanifotsy, Soanierana Ivongo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031859|Soanierana-Ivongo]]'' | {{Coord|-16.8667|49.6333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852676|Antenina, Soanierana Ivongo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031859|Soanierana-Ivongo]]'' | {{Coord|-16.5667|49.25|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3079761|Fotsialanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031859|Soanierana-Ivongo]]'' | {{Coord|-16.9333|49.4833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3286442|Manompana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031859|Soanierana-Ivongo]]'' | {{Coord|-16.6833|49.7333|display=inline}} | [[Fáìlì:Longhorn Beetle (Phryneta marmorea) (8560514956).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q107451896|Ambinanisakana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q107185603|Soanierana Ivongo District]]'' | {{Coord|-16.95|49.583333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q474439|Ampefy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031860|Soavinandriana]]'' | {{Coord|-19.3|46.44|display=inline}} | [[Fáìlì:Chute de la Lili.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841913|Ambatoasana Centre]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031860|Soavinandriana]]'' | {{Coord|-19.3|46.44|display=inline}}<br/>{{Coord|-19.05|46.733333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842035|Amberomanga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031860|Soavinandriana]]'' | {{Coord|-19.15|46.37|display=inline}} | [[Fáìlì:TErroir d'Amberomanga, Ankazobe Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2844107|Amparaky]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031860|Soavinandriana]]'' | {{Coord|-19.19|46.38|display=inline}}<br/>{{Coord|-19.316667|46.633333|display=inline}} | [[Fáìlì:Amparaky Geyser.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2844120|Ampary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031860|Soavinandriana]]'' | {{Coord|-19.11|46.35|display=inline}} | [[Fáìlì:Fabrication de brique Ampary.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2850289|Ankaranana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031860|Soavinandriana]]'' | {{Coord|-19.3|46.37|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850349|Ankisabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031860|Soavinandriana]]'' | {{Coord|-19.17|46.29|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852594|Antanetibe, Soavinandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031860|Soavinandriana]]'' | {{Coord|-19.7|46.5|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3036250|Dondona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031860|Soavinandriana]]'' | {{Coord|-19.19997|46.87506|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3117789|Soavinandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031860|Soavinandriana]]'' | {{Coord|-19.166667|46.733056|display=inline}} | [[Fáìlì:Culture de maïs à Soavinandriana Itasy (45178).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3277645|Mahavelona, Soavinandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031860|Soavinandriana]]'' | {{Coord|-19.1|46.31|display=inline}} | [[Fáìlì:Thorianite-54888.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3285228|Mananasy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031860|Soavinandriana]]'' | {{Coord|-19.9|46.39|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3297267|Masindray, Soavinandriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031860|Soavinandriana]]'' | {{Coord|-19.16|46.44|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3514877|Tamponala]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031860|Soavinandriana]]'' | {{Coord|-19.18|46.23|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107451869|Ambohidanerana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031860|Soavinandriana]]'' | {{Coord|-19.20534|46.78751|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138748752|Amparibohitra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031860|Soavinandriana]]'' | {{Coord|-19.2661|46.69945|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746496|Ambodimanga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031888|Toamasina I]]'' | | | |- | ''[[:d:Q20746511|Ankirihiry]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031888|Toamasina I]]'' | | | |- | ''[[:d:Q20746521|Firaisana Anjoma]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031888|Toamasina I]]'' | | | |- | ''[[:d:Q20746525|Morarano (Tamatave I)]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031888|Toamasina I]]'' | | | |- | ''[[:d:Q20746532|Tanambao 5]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031888|Toamasina I]]'' | | | |- | ''[[:d:Q3079900|Mahavelona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031893|Toamasina II]]'' | {{Coord|-17.686111|49.518333|display=inline}} | [[Fáìlì:Foulpointe.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q20746495|Ambodilazana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031893|Toamasina II]]'' | {{Coord|-18.12006|49.12161|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746498|Ambodiriana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031893|Toamasina II]]'' | {{Coord|-17.92201|49.26703|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746502|Ampasibe Onibe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031893|Toamasina II]]'' | {{Coord|-17.62436|49.34922|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746503|Ampasimadinika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031893|Toamasina II]]'' | {{Coord|-18.4165|49.16741|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746506|Andondabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031893|Toamasina II]]'' | {{Coord|-17.766|49.3866|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746507|Andranobolaha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031893|Toamasina II]]'' | {{Coord|-18.29094|49.05423|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746513|Antenina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031893|Toamasina II]]'' | {{Coord|-17.82259|48.95657|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746514|Antetezambaro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031893|Toamasina II]]'' | {{Coord|-18.0133|49.3997|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746520|Fanandrana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031893|Toamasina II]]'' | {{Coord|-18.252778|49.2675|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746523|Mangabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031893|Toamasina II]]'' | {{Coord|-17.7915|49.20834|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746531|Sahambala]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031893|Toamasina II]]'' | {{Coord|-17.94122|49.11125|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746534|Toamasina suburbaine]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031893|Toamasina II]]'' | {{Coord|-18.12623|49.31913|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20991301|Ifito]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031893|Toamasina II]]'' | {{Coord|-18.0799|48.9132|display=inline}} | [[Fáìlì:Paysage dans la côte Est de Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q56246934|Amboditandroho]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031893|Toamasina II]]'' | {{Coord|-18.31487|49.32319|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q108672896|Amporoforo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031893|Toamasina II]]'' | {{Coord|-17.8566|49.1515|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q108672978|Satrandroy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031893|Toamasina II]]'' | {{Coord|-18.083333|48.983333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138010360|Ampisokina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031893|Toamasina II]]'' | {{Coord|-17.7336|49.2682|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q458081|Ambohimahavelona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-23.4333|43.8833|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS012-E-11221 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q549286|Mandrofify]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-23.5167|43.9667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842303|Ambolofoty]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-23.5333|43.8667|display=inline}} | [[Fáìlì:Anakao South of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2845132|Anakao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-23.6667|43.65|display=inline}} | [[Fáìlì:Anakao South of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2845150|Analamisampy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-22.4667|43.65|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846248|Andranovory]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-23.1333|44.1333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850332|Ankililoake]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-22.7667|43.6167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850336|Ankilimalinike]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-22.95|43.5667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852604|Antanimena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-23.55|44.1|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS012-E-11222 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2893881|Beheloke]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-23.901666|43.763535|display=inline}} | [[Fáìlì:Annales du Muse colonial de Marseille (1907-1954) (18405543112).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2893919|Behompy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-23.25|43.85|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2894208|Belalanda]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-23.2833|43.65|display=inline}} | [[Fáìlì:Beach Ifaty II.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3047044|Manombo Sud]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-22.95|43.4667|display=inline}} | [[Fáìlì:Manombo.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3294577|Marofoty]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-22.9333|43.5667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294601|Maromiandra, Toliara II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-23.2667|43.7|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3307918|Miary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-23.3|43.7333|display=inline}} | [[Fáìlì:JMLeb 1988 Mad Fiherena 24.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3314057|Milenaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-22.8333|43.5833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3461830|Saint Augustin]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-23.55|43.7667|display=inline}}<br/>{{Coord|-23.55|43.77|display=inline}} | [[Fáìlì:JMLEB 002 StAugustin.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3487277|Soalara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-23.59632|43.71305|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS012-E-11219 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3541549|Tsianisiha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-22.9|43.5833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q5347552|Efoetsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-24.078056|43.698611|display=inline}} | [[Fáìlì:Lake Tsimanampetsotsa, south-western Madagascar (4315971898).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q135962743|Andranohinaly]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-23.35152|43.96298|display=inline}} | [[Fáìlì:JNB-MRU 22.08.2009 13-18-43.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q137844754|Soahazo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031916|Toliara II]]'' | {{Coord|-22.4618|43.67722|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3198865|Kopoky]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q162020|Toliara Province]]'' | {{Coord|-25.2|45.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q611106|Sarobaratra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031933|Tsaratanana]]'' | {{Coord|-16.45|47.3333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2638514|Tsaratanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031933|Tsaratanana]]'' | {{Coord|-16.7972|47.6528|display=inline}}<br/>{{Coord|-16.79706|47.65165|display=inline}} | [[Fáìlì:Eglise de Tsaratanana.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841494|Ambakireny]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031933|Tsaratanana]]'' | {{Coord|-17.6667|47.85|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846860|Andriamena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031933|Tsaratanana]]'' | {{Coord|-17.4333|47.5|display=inline}} | [[Fáìlì:Andriamena village entrance.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2894080|Bekapaika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031933|Tsaratanana]]'' | {{Coord|-16.75|47.5667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2900131|Betrandraka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031933|Tsaratanana]]'' | {{Coord|-17.0333|47.55|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2925205|Brieville]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031933|Tsaratanana]]'' | {{Coord|-17.5667|47.6667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3194860|Keliloha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031933|Tsaratanana]]'' | {{Coord|-17.2667|47.6667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285190|Manakana, Tsaratanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031933|Tsaratanana]]'' | {{Coord|-17.75|47.5167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541466|Tsararova]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031933|Tsaratanana]]'' | {{Coord|-16.7|47.6667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q113288894|Sakoamadinika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031933|Tsaratanana]]'' | {{Coord|-17.19748|48.03389|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q113450176|Isinko]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031933|Tsaratanana]]'' | {{Coord|-17.0848|47.24405|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138139138|Ampandrana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031933|Tsaratanana]]'' | {{Coord|-17.31149|47.84004|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852635|Antaritarika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031931|Tsihombe]]'' | {{Coord|-25.4|45.75|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3067590|Faux Cap]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031931|Tsihombe]]'' | {{Coord|-25.5667|45.5167|display=inline}} | [[Fáìlì:Madagascar74.135.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3149158|Imongy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031931|Tsihombe]]'' | {{Coord|-25.3167|45.7333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294675|Marovato, Tsiombe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031931|Tsihombe]]'' | {{Coord|-25.3167|45.7333|display=inline}}<br/>{{Coord|-25.533333|45.266667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541560|Tsiombe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031931|Tsihombe]]'' | {{Coord|-25.317|45.485|display=inline}} | | [[Fáìlì:Toliara Tsiombe.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q137561752|Ankilivalo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031931|Tsihombe]]'' | {{Coord|-24.39893|45.0836|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137561825|Behazomanga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031931|Tsihombe]]'' | {{Coord|-25.1863|45.368|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137562546|Nikoly]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031931|Tsihombe]]'' | {{Coord|-25.387884|45.43066|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q672726|Ankadinondry Sakay]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-18.9667|46.45|display=inline}} | [[Fáìlì:2009 11 25 Madagascar Ankadinondry-Sakay.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q928527|Tsiroanomandidy Fihaonana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-18.7|45.9167|display=inline}} | [[Fáìlì:Madagascar families by region Ankaditapaka 058.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q1649287|Tsiroanomandidy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-18.7698|46.05|display=inline}} | [[Fáìlì:Rue principale de Tsiroanomandidy.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841529|Ambalanirana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-18.75|46.5|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841558|Ambararatabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-18.99|46.19|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841932|Ambatolampy, Tsiroanomandidy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-18.9|46.1167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850317|Ankerana Avaratra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-18.5833|46.1167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2852341|Anosy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-18.7333|46.4167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2895053|Belobaka, Tsiroanomandidy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-18.993972|45.692833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2895228|Bemahatazana, Tsiroanomandidy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-19.35|46|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2900376|Bevato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-18.6833|46.25|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3071542|Fierenana, Tsiroanomandidy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-18.545|45.847|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277601|Mahasolo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-19.1167|46.3667|display=inline}} | [[Fáìlì:Photobongolava.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3294581|Maroharana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-19.2833|46.1667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3307889|Miandanarivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-18.9167|45.9333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3487300|Soanierana, Tsiroanomandidy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-20.629|47.345|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541587|Tsinjoarivo, Tsiroanomandidy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-18.9333|46.3167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138507006|Antsahalava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-18.78955|46.4624|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138507110|Fiadanantsoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-19.10389|46.35969|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138507184|Maritampona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031930|Tsiroanomandidy]]'' | {{Coord|-19.03767|46.11521|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q649284|Mandromodromotra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.9167|47.0333|display=inline}} | [[Fáìlì:Evatra walk II.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q780837|Mandiso]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.8833|46.8167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q985492|Manantenina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.283333|47.316667|display=inline}} | [[Fáìlì:Manantenina street view.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2421265|Ranopiso]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-25.05|46.6667|display=inline}} | [[Fáìlì:Grandidierite-169886.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841910|Ambatoabo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.85|46.6833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844138|Ampasimena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.3667|47.1667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844150|Ampasy Nahampoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.9667|46.9833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2845148|Analamary, Taolanaro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.2333|47.2167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2845155|Analapatsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.25|47.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846235|Andranombory]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-25.1167|46.5167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850282|Ankaramena, Taolanaro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-25.0167|46.75|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2900412|Bevoay]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.4833|47.0167|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS009-E-15751 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3053691|Enakara-Haut]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.608796|46.702528|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3053697|Enaniliha]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.65|46.8667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3068398|Fenoevo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.6833|46.8833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3147185|Iabakoho]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.6|47.2167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3148083|Ifarantsa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.9333|46.85|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3155112|Isaka-Ivondro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.8|46.85|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277605|Mahatalaky]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.7833|47.0833|display=inline}} | [[Fáìlì:Madagascar74.101.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3285205|Manambaro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-25.0333|46.8167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3419016|Ranomafana, Taolanaro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.5667|46.9667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3473471|Sarasambo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-25.1|46.7833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3487298|Soanierana, Taolanaro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-25|46.8833|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS066-E-155273 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q31362060|Sarisambo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-25.0975|46.7951|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q31362061|Iaboakoho]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.6099|47.1823|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137643651|Ankariera]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.9994|46.6065|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137643663|Ankilivalo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.975309|46.639755|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137643753|Emagnobo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.6224|47.0026|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137643841|Soavary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.1805|47.3232|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137643852|Tanandava Mandrare]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031894|Tôlanaro]]'' | {{Coord|-24.41011|46.99865|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q571099|Antanifotsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1463029|Vakinankaratra]]'' | {{Coord|-20.133333|47.55|display=inline}}<br/>{{Coord|-19.65|47.31667|display=inline}} | [[Fáìlì:Church Notre Dame de la Salette Antanifotsy.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q583184|Antsirabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q1463029|Vakinankaratra]]'' | {{Coord|-19.866667|47.033333|display=inline}} | [[Fáìlì:Antsirabe - rue principale02.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q266154|Ranomena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.42|47.264|display=inline}} | [[Fáìlì:Ranomena, district de Vangaindrano.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q338376|Ambatolava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.5667|47.3|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q684240|Isahara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.7167|47.35|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q974789|Manambondro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.8|47.55|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS066-E-155549 - View of Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2842322|Ambongo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.45|47.2667|display=inline}} | [[Fáìlì:Tropidophora bemaraensis (MNHN-IM-2000-5433).jpeg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2844113|Amparihy Est]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.98|47.324|display=inline}}<br/>{{Coord|-23.95|47.033333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844121|Ampasimalemy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.342166|47.578477|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844151|Ampataka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.24|47.72|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2849972|Anilobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.1833|47.4667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2894087|Bekaraoka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.4667|47.6167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2895214|Bema]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.16354|47.552|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2900375|Bevata]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.283|47.283|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3047030|Vangaindrano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.35|47.605|display=inline}}<br/>{{Coord|-23.35|47.61|display=inline}} | [[Fáìlì:Vangaindrano.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3068385|Fenoambany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.8167|47.55|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3147358|Iara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.083|47.433|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3193238|Karimbary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.3|47.583|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3258088|Lohafary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.25|47.433|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3259285|Lopary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.197|47.674|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294592|Marokibo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.683|47.55|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3297265|Masianaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.583333|47.583333|display=inline}} | [[Fáìlì:Lagoon Masihanaka.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3298217|Matanga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.5167|47.55|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3471964|Sandravinany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-24.033|47.433|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3487287|Soamanova]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.2833|47.6|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541551|Tsianofana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.38625|47.54198|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541552|Tsiately]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.317|47.617|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3555019|Vatanato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.667|47.25|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562098|Vohimalaza]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.717|47.45|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562120|Vohipaho]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.55|47.5|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562129|Vohitrambo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.3|47.533|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137910679|Fonilaza]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.30347|47.55438|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137913221|Mahabe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031946|Vangaindrano]]'' | {{Coord|-23.74132|47.55988|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746530|Sahamatevina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q2638549|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.271|48.9185|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2638549|Vatomandry]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.330833|48.978056|display=inline}} | [[Fáìlì:Vatomandry-plage.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841496|Ambalabe, Vatomandry]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.235436|48.641407|display=inline}}<br/>{{Coord|-19.1994|48.6199|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q6736825|Maintinandry]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.43|48.930833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746522|Ilaka Est]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.5478|48.8493|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746527|Nierenana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.0878|48.8493|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746533|Tanambao Vahatrakaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.4339|48.8123|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746536|Tsivangiana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.6526|48.7793|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20967403|Ambodivoananto]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.3317|48.918|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20968458|Ifasina II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.3167|48.6104|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20970634|Amboditavolo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.1747|48.8825|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20970732|Ampasimazava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.6604|48.6605|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20970733|Ambalavolo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.2178|48.7884|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20991238|Antanambao Mahatsara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.3128|48.7618|display=inline}} | [[Fáìlì:Cascade à Antanambao Mahatsara.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q21004612|Ampasimadinika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.5381|48.6859|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q21004639|Ifasina I]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.4216|48.6869|display=inline}} | [[Fáìlì:Ifasina 01.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q108649570|Niarovana Caroline]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.575278|48.798056|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q108672835|Ambodinonoka Rangalana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.2503|48.95843|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109905529|Ifasina III]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.3656|48.5956|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138019910|Iamborano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.3924|48.7701|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138020026|Tsarasambo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031949|Vatomandry]]'' | {{Coord|-19.4138|48.8706|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q736946|Nosy Varika]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]''<br/>''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]'' | {{Coord|-20.583333|48.533333|display=inline}} | [[Fáìlì:Nosy Varika - bridge (1).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q107439674|Ambakobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]''<br/>''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]'' | {{Coord|-20.6807|48.1072|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107439702|Ambodiara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]''<br/>''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]'' | {{Coord|-20.6506|47.9788|display=inline}} | [[Fáìlì:Tropidophora tricarinata ambodiarensis (MNHN-IM-2000-5598).jpeg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q125379145|Antaretra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]''<br/>''[[:d:Q3031457|Mananjary]]'' | {{Coord|-21.076|47.845|display=inline}} | [[Fáìlì:Antaretra (Mananjary).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q126094239|Ambohitsara Est]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]''<br/>''[[:d:Q3031457|Mananjary]]'' | {{Coord|-20.8712|48.4139|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q126094240|Andranomavo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]''<br/>''[[:d:Q3031457|Mananjary]]'' | {{Coord|-20.9188|48.1366|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q126094241|Ankatafana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]''<br/>''[[:d:Q3031457|Mananjary]]'' | {{Coord|-21.3648|48.2546|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q126094244|Marofody]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]''<br/>''[[:d:Q3031457|Mananjary]]'' | {{Coord|-21.27002|48.26811|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q126094246|Tsarahafatra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]''<br/>''[[:d:Q3031457|Mananjary]]'' | {{Coord|-21.2529|48.2113|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q126094247|Ambodirian'i Sahafary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]''<br/>''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]'' | {{Coord|-20.4956|48.4418|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q126094248|Andara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]''<br/>''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]'' | {{Coord|-20.7965|48.4029|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q126094250|Angodongodona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]''<br/>''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]'' | {{Coord|-20.5261|47.7536|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q126094251|Antanambao]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q107377358|Vatovavy]]''<br/>''[[:d:Q946166|Nosy Varika]]'' | {{Coord|-20.5467|47.875|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q1939515|Vavatenina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031958|Vavatenina]]'' | {{Coord|-17.4667|49.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2841921|Ambatoharanana, Vavatenina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031958|Vavatenina]]'' | {{Coord|-17.3|49.1167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842180|Ambodimangavalo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031958|Vavatenina]]'' | {{Coord|-17.5167|48.95|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842200|Ambohibe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031958|Vavatenina]]'' | {{Coord|-17.45|49.1167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844135|Ampasimazava, Vavatenina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031958|Vavatenina]]'' | {{Coord|-17.6667|49.1333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846079|Andasibe, Vavatenina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031958|Vavatenina]]'' | {{Coord|-17.3333|48.9|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2850222|Anjahambe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031958|Vavatenina]]'' | {{Coord|-17.3833|49.1333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294603|Maromitety]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031958|Vavatenina]]'' | {{Coord|-17.4833|49.2833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3307910|Miarinarivo, Vavatenina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031958|Vavatenina]]'' | {{Coord|-17.65|49.1|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3461526|Sahatavy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031958|Vavatenina]]'' | {{Coord|-17.45|49|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107451898|Tanamarina, Vavatenina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031958|Vavatenina]]'' | {{Coord|-17.51816|49.19425|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q218954|Vohemar]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.375|50.01|display=inline}} | [[Fáìlì:Vohemar, port et plage.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2416056|Ampisikina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-12.9333|49.8|display=inline}} | [[Fáìlì:ISS048-E-58900 - View of Earth.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2841539|Ambalasatrana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.7333|49.7|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842069|Ambinanin'andravory]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.7667|49.75|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842327|Amboriala]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.7833|49.4667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2844097|Ampanefena]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.8667|49.9667|display=inline}} | [[Fáìlì:Ampanefena, Sava.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2844468|Ampondra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.4167|49.95|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846203|Andrafainkona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.7333|49.4667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846254|Andravory]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.7833|49.7|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857612|Antsahavaribe, Vohemar]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.85|49.8667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2857647|Antsirabe Nord]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.9667|49.9667|display=inline}} | [[Fáìlì:Antsirabe-Nord, (Sava).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2894211|Belambo, Vohemar]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.95|49.8167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2907901|Bobakindro]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.4667|49.6833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3015981|Daraina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.2|49.6667|display=inline}} | [[Fáìlì:Daraina, Sava.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3066321|Fanambana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.55|49.9833|display=inline}} | [[Fáìlì:Fanambana, Sava (ville).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3294604|Maromokotra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-12.95|49.5667|display=inline}} | [[Fáìlì:Le fleuve Loky-à-Maromokotra-SAVA-Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3314015|Milanoa]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.5833|49.7833|display=inline}}<br/>{{Coord|-13.58333|49.78333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3344354|Nosibe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.15|49.8|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3541454|Tsarabaria]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031984|Vohemar District]]''<br/>''[[:d:Q1143915|Sava Region]]'' | {{Coord|-13.75|49.95|display=inline}} | [[Fáìlì:Tsarabaria.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q1453804|Mahasoabe, Fianarantsoa II]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725841|Vohibato]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.59|47.2167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2830432|Alakamisy Itenina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725841|Vohibato]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.644|47.161|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846238|Andranomiditra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725841|Vohibato]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.667|47.317|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846246|Andranovorivato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725841|Vohibato]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.63|46.988|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277490|Mahaditra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725841|Vohibato]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.75|47.1|display=inline}} | [[Fáìlì:Campaign in Madagascar.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3562103|Vohimarina Lamosina]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725841|Vohibato]]'' | {{Coord|-21.64|46.898889|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562125|Vohitrafeno]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q20725841|Vohibato]]''<br/>''[[:d:Q1440747|Haute Matsiatra]]'' | {{Coord|-21.667|47.217|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q474422|Brickaville]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031055|Vohibinany]]'' | {{Coord|-18.819444|49.073611|display=inline}} | [[Fáìlì:Zuckerrohrfabrik Brickaville.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q4777391|Antsampanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031055|Vohibinany]]'' | {{Coord|-18.981111|48.941944|display=inline}} | [[Fáìlì:AntsampananaHauptstr.Moschee.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q13105654|Andevoranto]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031055|Vohibinany]]'' | {{Coord|-18.954444|49.109444|display=inline}} | [[Fáìlì:Madagascar74.096.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q20640057|Ampasimbe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031055|Vohibinany]]'' | {{Coord|-19|48.7133|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20640058|Andekaleka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031055|Vohibinany]]'' | {{Coord|-18.681|48.5729|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20640059|Anivorano Est]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031055|Vohibinany]]'' | {{Coord|-18.7327|48.97|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20640061|Anjahamana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031055|Vohibinany]]'' | {{Coord|-18.3272|48.9153|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20640064|Fetraomby]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031055|Vohibinany]]'' | {{Coord|-18.633333|48.9|display=inline}} | [[Fáìlì:Lohariendava (Île de Madagascar). Les travaux en tranchée. Chemin de fer. Tournée d'Antsirabé du général Gallieni (1903).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q20640065|Lohariandava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031055|Vohibinany]]'' | {{Coord|-18.7703|48.7029|display=inline}} | [[Fáìlì:Lohariendava (Madagaskar), Formation d'un train de transit. Chemin de fer de Tananarive a la Cote-Orientale.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q20640066|Mahatsara]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031055|Vohibinany]]'' | {{Coord|-18.95|49.016667|display=inline}} | [[Fáìlì:Maisons traditionnelles du village de Mahatsara, au nord de Fasintsara.JPG|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q20640068|Maroseranana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031055|Vohibinany]]'' | {{Coord|-18.373|48.778|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20640069|Ranomafana Est]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031055|Vohibinany]]'' | {{Coord|-18.9641|48.8445|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20640070|Razanaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031055|Vohibinany]]'' | {{Coord|-18.769444|48.881667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20640072|Vohitranivona]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031055|Vohibinany]]'' | {{Coord|-18.75714|49.15154|display=inline}} | [[Fáìlì:Paysage Madagascar, Manambato.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q20706293|Ambinaninony]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031055|Vohibinany]]'' | {{Coord|-18.561278|49.171|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746485|Ambohimanana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031055|Vohibinany]]'' | {{Coord|-18.4948|48.6409|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20746488|Ambalarondra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031055|Vohibinany]]'' | {{Coord|-18.4856|49.0264|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q648288|Lanivo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.2833|47.8167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q658939|Andemaka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]'' | {{Coord|-22.3|47.75|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2638540|Vohipeno]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]'' | {{Coord|-22.35|47.8333|display=inline}} | [[Fáìlì:CSB I Tamboholava.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q2850291|Ankarimbary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]'' | {{Coord|-22.4167|47.8833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3047048|Savana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]'' | {{Coord|-22.3833|47.9|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3148087|Ifatsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.4|47.75|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3148609|Ilakatra]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.35|47.6667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3156272|Ivato, Vohipeno]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]'' | {{Coord|-22.388|47.867639|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277479|Mahabo, Vohipeno]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]'' | {{Coord|-22.3333|47.7667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277599|Mahasoabe, Vohipeno]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]'' | {{Coord|-22.2667|47.7667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277655|Mahazoarivo, Vohipeno]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]'' | {{Coord|-22.3167|47.5833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3337030|Nato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]'' | {{Coord|-22.3|47.8167|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3352746|Onjatsy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.4|47.9|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3461489|Sahalava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.2667|47.65|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562089|Vohilany]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.40658|47.88168|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562115|Vohindava]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]'' | {{Coord|-22.4167|47.8667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562131|Vohitrindry]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]''<br/>''[[:d:Q109313604|Fitovinany]]'' | {{Coord|-22.3833|47.85|display=inline}} | [[Fáìlì:Fleuve du Matitanana.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q109561791|Zafindrafady]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]'' | {{Coord|-22.4044|47.6007|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q109561862|Amborobe]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]'' | {{Coord|-22.266667|47.866667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q117475036|Antananabo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]'' | {{Coord|-22.424444|47.726111|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q130466930|Anoloka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031980|Vohipeno]]'' | {{Coord|-22.3641|47.89708|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q610203|Vondrozo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031983|Vondrozo]]'' | {{Coord|-22.82|47.32|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2842228|Ambohimana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031983|Vondrozo]]'' | {{Coord|-22.533|47.267|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2845319|Anandravy]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031983|Vondrozo]]'' | {{Coord|-22.9|47.367|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2846057|Andakana]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031983|Vondrozo]]'' | {{Coord|-22.517|47.45|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q2856984|Antokonala]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031983|Vondrozo]]'' | {{Coord|-23|47.367|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3147224|Iamonta]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031983|Vondrozo]]'' | {{Coord|-22.683|47.433|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3156274|Ivato, Vondrozo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031983|Vondrozo]]'' | {{Coord|-22.4167|47.2667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3193161|Karianga]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031983|Vondrozo]]'' | {{Coord|-22.4167|47.3667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277620|Mahatsinjo, Vondrozo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031983|Vondrozo]]'' | {{Coord|-22.815|47.453|display=inline}} | [[Fáìlì:Eucamptognathus laferti (from projects.biodiversity.be) ID-380.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3277643|Mahavelo, Vondrozo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031983|Vondrozo]]'' | {{Coord|-22.3667|47.3667|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3277656|Mahazoarivo, Vondrozo]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031983|Vondrozo]]'' | {{Coord|-22.65|47.2833|display=inline}} | [[Fáìlì:Cooking bread fruit.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q3285208|Manambidala]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031983|Vondrozo]]'' | {{Coord|-22.75|47.267|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3285277|Manato]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031983|Vondrozo]]'' | {{Coord|-22.4|47.483|display=inline}}<br/>{{Coord|-22.4|47.48333|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3294628|Maroteza]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031983|Vondrozo]]'' | {{Coord|-22.3|47.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562087|Vohiboreka]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031983|Vondrozo]]'' | {{Coord|-22.3167|47.2833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q3562105|Vohimary]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031983|Vondrozo]]'' | {{Coord|-22.9667|47.2833|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137915695|Ambodirano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031983|Vondrozo]]'' | {{Coord|-22.721115|47.429115|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q137915718|Andoharano]]'' | | [[Madagásíkà|Madagáskàr]] | ''[[:d:Q3031983|Vondrozo]]'' | {{Coord|-22.866071|47.337639|display=inline}} | | |} {{Wikidata list end}} asjcd4yw1u9brso9tudlnoys715espk Oníṣe:GerardM/Fellows of the African Academy of Sciences 2 67927 638068 637683 2026-09-26T13:50:45Z ListeriaBot 17294 Wikidata list updated [V2] 638068 wikitext text/x-wiki [https://tools.wmflabs.org/reasonator/?q=Q63208574 Fellows of the African Academy of Sciences] {{Wikidata list |sparql= SELECT DISTINCT ?item (COUNT(DISTINCT ?publications) AS ?count) (REPLACE(STR(?item), ".*Q", "Q") AS ?qid) (CONCAT( "[[toolforge:scholia/author/", ?qid , "|", ENCODE_FOR_URI(?count), "]] / ", "[[toolforge:scholia/author/", ?qid , "/missing{{!}}📖]]") AS ?scholia) WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q63208574 . OPTIONAL { ?publications wdt:P50 ?item } } GROUP BY ?item|section= |sort=P166/Q63208574/P585 |sort_order=desc |columns=label:Article,P106,P496,P1960,P214,P166/Q63208574/P585:Date conferred,P18:Image,?scholia:Publications (known/missing) |thumb=128 |min_section=2 }} {| class='wikitable sortable' ! Article ! iṣẹ́ oòjọ́ rẹ̀ ! ORCID iD ! Google Scholar author ID ! VIAF ID ! Date conferred ! Image ! Publications (known/missing) |- | ''[[:d:Q29266713|Jinde Cao]]'' | ''[[:d:Q81096|engineer]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-3133-7119 0000-0003-3133-7119] | [https://scholar.google.com/citations?user=8_ffELYAAAAJ 8_ffELYAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/305757435 305757435] | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q29266713|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q29266713/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q56371767|Gilbert Kokwaro]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/187460259 187460259] | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q56371767|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q56371767/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q5479986|Francis Allotey]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>''[[:d:Q169470|physicist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/21408100 21408100] | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q5479986|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q5479986/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q58967151|Hussein Shimelis]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q2374149|botanist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-2793-8392 0000-0003-2793-8392] | | [https://viaf.org/en/viaf/5611165573930937800007 5611165573930937800007] | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q58967151|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q58967151/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q75114791|Richard Adebayo Adegbola]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q75114791|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q75114791/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71654754|Andries Johannes van der Walt]]'' | ''[[:d:Q2325224|constitutional lawyer]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q185351|jurist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/58628637 58628637] | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q71654754|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71654754/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71655038|Thomas Eugene Cloete]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q71655038|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71655038/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72375958|Anthony Okon Nyong]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q72375958|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72375958/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q66753472|Nelson Torto]]'' | | | [https://scholar.google.com/citations?user=AsEAq6gAAAAJ AsEAq6gAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/206679357 206679357] | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q66753472|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q66753472/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72664550|Trebi Ollenu]]'' | ''[[:d:Q81096|engineer]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q72664550|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72664550/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72664996|Mohammed Kamel Mahmoud]]'' | ''[[:d:Q83042|neurology]]'' | | | | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q72664996|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72664996/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q64159003|Musa W. Dube]]'' | ''[[:d:Q1234713|theologian]]''<br/>''[[:d:Q66780166|New Testament scholar]]''<br/>''[[:d:Q19829990|biblical scholar]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-3073-6364 0000-0002-3073-6364] | | [https://viaf.org/en/viaf/79179401 79179401] | 2023 | [[Fáìlì:Prof. Musa Dube.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q64159003|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q64159003/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72665654|Anthony Youdeowei]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/18554459 18554459] | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q72665654|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q72665654/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72233334|Mohamed El-Fouly]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4179-1665 0000-0003-4179-1665] | | | 1993 | | [[toolforge:scholia/author/Q72233334|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72233334/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q48012782|Mohamed H. Alkordi]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-1807-748X 0000-0003-1807-748X] | [https://scholar.google.com/citations?user=_OagxjgAAAAJ _OagxjgAAAAJ] | | | [[Fáìlì:Alkordi Profile 2023.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q48012782|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q48012782/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72666358|Robert Butler]]'' | | | | | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q72666358|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72666358/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71945590|Rufus O. Adegboye]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1989 | | [[toolforge:scholia/author/Q71945590|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71945590/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71225040|Solomon Habtemariam]]'' | ''[[:d:Q2114605|pharmacologist]]''<br/>''[[:d:Q864503|biologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-6743-2244 0000-0001-6743-2244] | [https://scholar.google.com/citations?user=uzkjFrkAAAAJ uzkjFrkAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/10152986632412671612 10152986632412671612] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q71225040|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71225040/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q90832458|Nelly Mugo]]'' | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-2347-006X 0000-0002-2347-006X] | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q90832458|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q90832458/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q2024682|Ben-Erik van Wyk]]'' | ''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q864503|biologist]]''<br/>''[[:d:Q2083925|botanical collector]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-0306-8193 0000-0003-0306-8193] | [https://scholar.google.com/citations?user=fMI1OlIAAAAJ fMI1OlIAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/1092541 1092541] | 2013 | [[Fáìlì:BenErikVanWykFotoThalerTamas.JPG|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q2024682|2]] / [[toolforge:scholia/author/Q2024682/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q50610797|Mohamed Farhat O. Hameed]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-5677-7685 0000-0001-5677-7685] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q50610797|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q50610797/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71371411|Bernard Lategan]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q71371411|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71371411/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71804243|Bede Nwoye Okigbo]]'' | ''[[:d:Q1781198|agronomist]]''<br/>''[[:d:Q3746192|phytopathologist]]''<br/>''[[:d:Q7201517|plant geneticist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/31022139 31022139] | 1989 | | [[toolforge:scholia/author/Q71804243|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71804243/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q69785950|Ambaliou Sanni]]'' | | | [https://scholar.google.com/citations?user=emtItOoAAAAJ emtItOoAAAAJ] | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q69785950|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69785950/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q2747148|Henri Hogbe Nlend]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>[[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q83307|minister]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/27586482 27586482] | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q2747148|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q2747148/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q16731804|Thuli Madonsela]]'' | [[amòfin]]<br/>[[olóṣèlú]] | | | [https://viaf.org/en/viaf/309897588 309897588] | 2019 | [[Fáìlì:Thuli Madonsela April 2014.png|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q16731804|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q16731804/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q34176386|Jacques Simpore]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-0415-9161 0000-0002-0415-9161] | [https://scholar.google.com/citations?user=IhV_bywAAAAJ IhV_bywAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/46206610 46206610] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q34176386|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q34176386/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72381742|Hassan M. Abdelaal]]'' | ''[[:d:Q2487799|mycologist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q72381742|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72381742/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q89538169|Rufus O Akinyemi]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-5286-428X 0000-0001-5286-428X] | | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q89538169|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q89538169/missing|📖]] |- | [[Djeffal Fayçal]] | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=e6DPr20AAAAJ e6DPr20AAAAJ] | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q71372771|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71372771/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q16732954|Peter Mugyenyi]]'' | [[oníṣègùn]]<br/>''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-9183-9973 0000-0002-9183-9973] | | | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q16732954|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q16732954/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71661709|Yunus Daud Mgaya]]'' | ''[[:d:Q864503|biologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-9592-4913 0000-0002-9592-4913] | | [https://viaf.org/en/viaf/26656867 26656867] | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71661709|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71661709/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q153540|Gebisa Ejeta]]'' | ''[[:d:Q3126128|geneticist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-1109-153X 0000-0002-1109-153X] | | | 2013 | [[Fáìlì:Gebisa Ejeta (26420838105).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q153540|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q153540/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71806196|Abdel-Rhaman H. S. Salama]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1989 | | [[toolforge:scholia/author/Q71806196|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71806196/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q43549311|Olanike Adeyemo]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q202883|veterinarian]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-3404-5090 0000-0003-3404-5090] | [https://scholar.google.com/citations?user=AbsyqJgAAAAJ AbsyqJgAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/305638553 305638553] | 2012 | [[Fáìlì:Prof Olanike Adeyemo portrait .jpeg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q43549311|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q43549311/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71662525|Dominic W. Makawiti]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71662525|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71662525/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q43549557|Hubertine Rose Éholie]]'' | ''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q593644|chemist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/194119345 194119345] | 1988 | | [[toolforge:scholia/author/Q43549557|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q43549557/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q98190343|Segun Fatumo]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4525-3362 0000-0003-4525-3362] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q98190343|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q98190343/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q5345157|Edward S. Ayensu]]'' | ''[[:d:Q188094|economist]]''<br/>''[[:d:Q864503|biologist]]''<br/>''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q104188750|life scientist]]''<br/>''[[:d:Q1345663|development worker]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=sTCOg4EAAAAJ sTCOg4EAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/66555068 66555068] | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q5345157|3]] / [[toolforge:scholia/author/Q5345157/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q1452770|Ogunlade Davidson]]'' | ''[[:d:Q1113838|climatologist]]''<br/>''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]''<br/>[[olóṣèlú]] | | | [https://viaf.org/en/viaf/18584290 18584290] | 1990 | | [[toolforge:scholia/author/Q1452770|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q1452770/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q42252920|Collet Dandara]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-5925-4895 0000-0002-5925-4895] | [https://scholar.google.com/citations?user=tC8JRhYAAAAJ tC8JRhYAAAAJ] | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q42252920|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42252920/missing|📖]] |- | [[Francisca Nneka Okeke]] | ''[[:d:Q169470|physicist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/182166797 182166797] | 2013 | [[Fáìlì:Prof. Francisca Okeke.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q15725998|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q15725998/missing|📖]] |- | [[Amina Abubakar]] | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-3686-7904 0000-0002-3686-7904] | [https://scholar.google.com/citations?user=3M2KYN4AAAAJ 3M2KYN4AAAAJ] | | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q53498731|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q53498731/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72385148|Khalil Ezzinbi]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q72385148|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72385148/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72385528|Eid Hassan Doha]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q72385528|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72385528/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q79450846|Amos A. Fatokun]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-5183-7589 0000-0001-5183-7589] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q79450846|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q79450846/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q21062369|Isa Marte Hussaini]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q21062369|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q21062369/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q43697544|Anthony I. Okoh]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-9770-085X 0000-0002-9770-085X] | | | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q43697544|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q43697544/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q46004572|Félix Malu wa Kalenga]]'' | ''[[:d:Q169470|physicist]]''<br/>''[[:d:Q81096|engineer]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/26011339 26011339] | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q46004572|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q46004572/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q42544531|Roseanne Diab]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-3564-8320 0000-0002-3564-8320] | [https://scholar.google.com/citations?user=RAEK2eEAAAAJ RAEK2eEAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/55645762 55645762] | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q42544531|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42544531/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q53934170|Mahamadou A. Thera]]'' | ''[[:d:Q12773412|parasitologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-2679-035X 0000-0002-2679-035X] | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q53934170|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q53934170/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q111602308|Samuel B. Mukasa]]'' | ''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-2198-1683 0000-0002-2198-1683] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q111602308|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q111602308/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71811551|O. S. Adegoke]]'' | ''[[:d:Q520549|geologist]]''<br/>''[[:d:Q1662561|paleontologist]]''<br/>''[[:d:Q30059961|paleobotanist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/161366269 161366269] | 1989 | | [[toolforge:scholia/author/Q71811551|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71811551/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q42545058|Nancy Phaswana-Mafuya]]'' | ''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]''<br/>''[[:d:Q24017732|public health scientist]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-9387-0432 0000-0001-9387-0432] | [https://scholar.google.com/citations?user=NnJPZuQAAAAJ NnJPZuQAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/169009503 169009503] | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q42545058|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42545058/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71523375|Mohamed El-Amin Ahmed El-Tom]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>''[[:d:Q13423598|education expert]]''<br/>[[olóṣèlú]] | | | [https://viaf.org/en/viaf/109655915 109655915] | 1986 | | [[toolforge:scholia/author/Q71523375|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71523375/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q37643684|Adrienne L. Edkins]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q2919046|biochemist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-3615-6651 0000-0002-3615-6651] | | [https://viaf.org/en/viaf/314901582 314901582] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q37643684|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q37643684/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72244805|Mouhamadour Bassir Diop]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q72244805|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72244805/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q61144102|Victor O. Lasebikan]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-5834-9190 0000-0001-5834-9190] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q61144102|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61144102/missing|📖]] |- | [[Oluwatoyin Ogundipe]] | ''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]''<br/>''[[:d:Q1569495|ọ̀gá akẹ́ẹ̀kọ́]]''<br/>''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q12416358|vice-chancellor]]''<br/>''[[:d:Q723682|dean]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/219152138567310980964 219152138567310980964] | 2017 | [[Fáìlì:Prof Ogundipe.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q50331388|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q50331388/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q64748489|Donald Efiong Udo Ekong]]'' | ''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/84158185823020062190 84158185823020062190] | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q64748489|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q64748489/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q43267916|Susan A. Bourne]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-2491-2843 0000-0002-2491-2843] | [https://scholar.google.com/citations?user=OlFQMW4AAAAJ OlFQMW4AAAAJ] | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q43267916|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q43267916/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q93006646|Yonghui Song]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4250-8382 0000-0003-4250-8382] | | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q93006646|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q93006646/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72678715|Awadh S. Mawenya]]'' | | | | | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q72678715|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72678715/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q69507042|Leslie Felicia Petrik]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q16529590|environmental scientist]]''<br/>''[[:d:Q593644|chemist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-2049-1551 0000-0002-2049-1551] | [https://scholar.google.com/citations?user=ebwaE-kAAAAJ ebwaE-kAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/21941271 21941271] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q69507042|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69507042/missing|📖]] |- | [[Ijeoma Uchegbu]] | ''[[:d:Q105570105|pharmaceutical scientist]]''<br/>''[[:d:Q15143191|science communicator]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-9586-6867 0000-0001-9586-6867] | [https://scholar.google.com/citations?user=Fx0BrQwAAAAJ Fx0BrQwAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/56161724 56161724] | 2019 | [[Fáìlì:Ijeoma Uchegbu at the Oxford Union Science Debate 2018.png|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q51629999|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q51629999/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72679187|Raoelina Andriambololona]]'' | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=rupM6_0AAAAJ rupM6_0AAAAJ] | | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q72679187|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72679187/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q43124716|Ikeoluwapo Ajayi]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7719-8746 0000-0001-7719-8746] | | | 2020 | | [[toolforge:scholia/author/Q43124716|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q43124716/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q73256403|Isoken Igbinosa]]'' | ''[[:d:Q30093119|Head of Structural Biology]]''<br/>''[[:d:Q3779582|microbiologist]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4469-5695 0000-0003-4469-5695] | [https://scholar.google.com/citations?user=VLWxZYMAAAAJ VLWxZYMAAAAJ] | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q73256403|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q73256403/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q53217125|Alfred Amambua-Ngwa]]'' | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4478-3601 0000-0003-4478-3601] | | | 2023 | [[Fáìlì:Alfred Amambua-Ngwa.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q53217125|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q53217125/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72391850|Hippolyte L. Fofack]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q188094|economist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/55384499 55384499] | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q72391850|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72391850/missing|📖]] |- | [[Mohamed Thameur Chaibi]] | ''[[:d:Q3400985|academic]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4086-6901 0000-0003-4086-6901] | [https://scholar.google.com/citations?user=wUbMlDsAAAAJ wUbMlDsAAAAJ] | | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q72392056|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72392056/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72392237|Demel Teketay Fanta]]'' | ''[[:d:Q21244999|forestry scientist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-6716-6975 0000-0002-6716-6975] | [https://scholar.google.com/citations?user=itoxUrgAAAAJ itoxUrgAAAAJ] | | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q72392237|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72392237/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72392899|Gaston M. N'gurekata]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q72392899|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72392899/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q21933512|Friday E. Okonofua]]'' | ''[[:d:Q2640827|gynecologist]]''<br/>''[[:d:Q13638192|obstetrician]]''<br/>''[[:d:Q21281706|academic administrator]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-8777-2606 0000-0002-8777-2606] | [https://scholar.google.com/citations?user=lWa_57sAAAAJ lWa_57sAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/31975441 31975441]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/46200996 46200996] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q21933512|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q21933512/missing|📖]] |- | [[Rajaona Andriamananjara]] | ''[[:d:Q188094|economist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/77907530 77907530] | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q72393574|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72393574/missing|📖]] |- | [[Babalola Chinedum Peace]] | ''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q12416358|vice-chancellor]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-9173-8032 0000-0001-9173-8032] | [https://scholar.google.com/citations?user=Lvw32FsAAAAJ Lvw32FsAAAAJ] | | 2012 | [[Fáìlì:Professor Babalola Chinedum Peace.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q21934164|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q21934164/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72393916|George Albert Magoha]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q72393916|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72393916/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q135685060|Bolanle Otegbayo]]'' | ''[[:d:Q12304425|food scientist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-8672-1479 0000-0002-8672-1479] | [https://scholar.google.com/citations?user=XC4aXDwAAAAJ XC4aXDwAAAAJ] | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q135685060|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q135685060/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72394455|Elly N. Sabiiti]]'' | ''[[:d:Q126368762|agricultural scientist]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q72394455|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72394455/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70376235|Carolyn Williamson]]'' | ''[[:d:Q15634281|virologist]]''<br/>''[[:d:Q3779582|microbiologist]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=3pcRNQYAAAAJ 3pcRNQYAAAAJ] | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q70376235|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70376235/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q454139|Meave Leakey]]'' | ''[[:d:Q1662561|paleontologist]]''<br/>''[[:d:Q21272406|paleoanthropologist]]''<br/>''[[:d:Q16063497|evolutionary biologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/17245618 17245618] | 2012 | [[Fáìlì:Meave Leakey at Toulouse City Hall - 2014.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q454139|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q454139/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71530005|A. Lemma]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1986 | | [[toolforge:scholia/author/Q71530005|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71530005/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72395508|Stephen Gaya Agong]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/187713604 187713604]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7154500130539091587 7154500130539091587] | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q72395508|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72395508/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70377150|Lynn Morris]]'' | ''[[:d:Q15634281|virologist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-1836-8415 0000-0002-1836-8415]<br/>[https://orcid.org/0000-0003-3961-7828 0000-0003-3961-7828] | [https://scholar.google.com/citations?user=atnn-0AAAAAJ atnn-0AAAAAJ] | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q70377150|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70377150/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70377474|Alinah Kelo Segobye]]'' | ''[[:d:Q3621491|archaeologist]]''<br/>''[[:d:Q15253558|activist]]''<br/>''[[:d:Q1055894|deputy]]''<br/>[[Ààrẹ]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/274306537 274306537] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q70377474|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70377474/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70954705|Stephen E. Mshana]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-7526-6271 0000-0002-7526-6271] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q70954705|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70954705/missing|📖]] |- | [[Driss Bensari]] | ''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/2145910126827022051 2145910126827022051]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/22427215 22427215] | 1987 | | [[toolforge:scholia/author/Q115647655|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q115647655/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70378516|Crain Arthur Soudien]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q1231865|ọ̀gá akẹ́ẹ̀kọ́]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-9934-6532 0000-0002-9934-6532] | [https://scholar.google.com/citations?user=i8djXlYAAAAJ i8djXlYAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/61677562 61677562] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q70378516|3]] / [[toolforge:scholia/author/Q70378516/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q5213742|Dan J. Stein]]'' | ''[[:d:Q211346|psychiatrist]]''<br/>''[[:d:Q121594|professor]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>[[oníṣègùn]] | [https://orcid.org/0000-0001-7218-7810 0000-0001-7218-7810] | [https://scholar.google.com/citations?user=LOHkEw8AAAAJ LOHkEw8AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/39468370 39468370] | 2023 | [[Fáìlì:Dan-Stein-20130904.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q5213742|29]] / [[toolforge:scholia/author/Q5213742/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q89120726|Nagwa El-Badri]]'' | ''[[:d:Q4915128|biomedical scientist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-1965-611X 0000-0002-1965-611X] | | [https://viaf.org/en/viaf/1817148997631359870006 1817148997631359870006] | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q89120726|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q89120726/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q17612495|Quarraisha Karim]]'' | ''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-0985-477X 0000-0002-0985-477X] | [https://scholar.google.com/citations?user=ARaZ9-MAAAAJ ARaZ9-MAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/24336962 24336962] | 2011 | [[Fáìlì:Quarraisha Abdool Karim.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q17612495|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q17612495/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71388303|John Nkoma]]'' | ''[[:d:Q169470|physicist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/22156312335502080256 22156312335502080256] | 1986 | | [[toolforge:scholia/author/Q71388303|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71388303/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71100029|Ebenezer Olatunde Farombi]]'' | ''[[:d:Q2919046|biochemist]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/54152682509123311242 54152682509123311242] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q71100029|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71100029/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q168517|Ismail Serageldin]]'' | ''[[:d:Q182436|librarian]]''<br/>''[[:d:Q188094|economist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>[[olóṣèlú]] | [https://orcid.org/0000-0002-4090-4931 0000-0002-4090-4931] | | [https://viaf.org/en/viaf/95308382 95308382] | 2006 | [[Fáìlì:Ismaïl Serageldin, 2016 (cropped).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q168517|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q168517/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72542074|Vincent P. K. Titanji]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q2919046|biochemist]]''<br/>''[[:d:Q864835|biotechnologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7204-8562 0000-0001-7204-8562] | | [https://viaf.org/en/viaf/14165809347258971900 14165809347258971900] | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q72542074|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72542074/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72542276|Abdelaziz Daoud]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=xpAeECIAAAAJ xpAeECIAAAAJ] | | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q72542276|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72542276/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72542478|Shem Oyoo Wandiga]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q72542478|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72542478/missing|📖]] |- | [[Tarek Sobh]] | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q81096|engineer]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7141-9990 0000-0001-7141-9990] | [https://scholar.google.com/citations?user=nJtI9x0AAAAJ nJtI9x0AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/33866956 33866956] | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q42411151|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42411151/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72542674|Samuel Yeboah Mensah]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2004 | | [[toolforge:scholia/author/Q72542674|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72542674/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71533626|Ibrahim Abdel-Razag Eltayeb]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7909-1483 0000-0001-7909-1483] | [https://scholar.google.com/citations?user=ycFW4t8AAAAJ ycFW4t8AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/85197286 85197286] | 1986 | | [[toolforge:scholia/author/Q71533626|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71533626/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71533895|Mutuku J. Mutinga]]'' | ''[[:d:Q12773412|parasitologist]]''<br/>''[[:d:Q3055126|entomologist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/160042336 160042336] | 1987 | | [[toolforge:scholia/author/Q71533895|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71533895/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q69948069|Boitumelo Kgarebe]]'' | ''[[:d:Q43668003|analytical chemist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q69948069|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69948069/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71534114|Abdellattif Benachenhou]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1987 | | [[toolforge:scholia/author/Q71534114|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71534114/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q102386503|Charles Alexander Kenmogne Kamhoua]]'' | ''[[:d:Q1326886|electrical engineer]]''<br/>''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-2169-5975 0000-0003-2169-5975] | | [https://viaf.org/en/viaf/10152820090000680990 10152820090000680990] | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q102386503|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q102386503/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72543404|Joseph Otieno Malo]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2004 | | [[toolforge:scholia/author/Q72543404|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72543404/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q56973143|Sreekantha B Jonnalagadda]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-6501-8875 0000-0001-6501-8875] | | | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q56973143|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q56973143/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72543749|Geoffrey M. Maloiy]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2004 | | [[toolforge:scholia/author/Q72543749|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72543749/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q42412314|Iruka Okeke]]'' | ''[[:d:Q3779582|microbiologist]]''<br/>''[[:d:Q864503|biologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-1694-7587 0000-0002-1694-7587] | [https://scholar.google.com/citations?user=KCc3tdAAAAAJ KCc3tdAAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/124748506 124748506] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q42412314|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q42412314/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72544202|Guiguemde Robert Tinga]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2004 | | [[toolforge:scholia/author/Q72544202|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72544202/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q69949205|Judy Omumbo]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q2462658|manager]]''<br/>''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-9475-9346 0000-0002-9475-9346] | | [https://viaf.org/en/viaf/297748857 297748857] | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q69949205|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69949205/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72544386|El Hadji Ibrahima Diop]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2004 | | [[toolforge:scholia/author/Q72544386|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72544386/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q10263918|Daniel Bekoe]]'' | ''[[:d:Q593644|chemist]]'' | | | | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q10263918|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q10263918/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72545465|Shoukry Sayed Hassan]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2004 | | [[toolforge:scholia/author/Q72545465|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72545465/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q46307003|Baldwyn Torto]]'' | ''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>''[[:d:Q2919046|biochemist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-5080-9903 0000-0002-5080-9903] | | | 2013 | [[Fáìlì:Baldwyn Torto.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q46307003|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q46307003/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71680967|Richard Tuyee Awuah]]'' | ''[[:d:Q3746192|phytopathologist]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71680967|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71680967/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71104683|Willem Albert Hanekom]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-6788-1645 0000-0002-6788-1645] | [https://scholar.google.com/citations?user=GNFho0kAAAAJ GNFho0kAAAAJ] | | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q71104683|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71104683/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72546417|Samuel Ochieng Akatch]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2004 | | [[toolforge:scholia/author/Q72546417|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72546417/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71105045|Kenneth Ikechukwu Ozoemena]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q21329070|materials scientist]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7107-7003 0000-0001-7107-7003] | [https://scholar.google.com/citations?user=C_DBAdcAAAAJ C_DBAdcAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/92148449719715690983 92148449719715690983] | 2015 | [[Fáìlì:Kenneth Ikechukwu Ozoemena1.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q71105045|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71105045/missing|📖]] |- | [[Wafaa El-Sadr]] | [[oníṣègùn]]<br/>''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-3735-9781 0000-0003-3735-9781] | | [https://viaf.org/en/viaf/16610624 16610624] | 2018 | [[Fáìlì:Wafaa El-Sadr.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q7959409|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q7959409/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q4355545|Ali Mazrui]]'' | ''[[:d:Q16947320|geopolitical analyst]]''<br/>''[[:d:Q4964182|philosopher]]''<br/>''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]''<br/>''[[:d:Q15936497|Africanist]]''<br/>''[[:d:Q201788|historian]]''<br/>''[[:d:Q121594|professor]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/170748029 170748029] | 1988 | [[Fáìlì:MazruiAlihs6283.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q4355545|3]] / [[toolforge:scholia/author/Q4355545/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70962238|Paco Sereme]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/313544860 313544860] | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q70962238|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70962238/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q318960|Richard Leakey]]'' | ''[[:d:Q21272406|paleoanthropologist]]''<br/>[[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q16060693|conservationist]]''<br/>''[[:d:Q3578589|environmentalist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q18814623|autobiographer]]''<br/>''[[:d:Q1662561|paleontologist]]''<br/>''[[:d:Q4773904|anthropologist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/99598525 99598525] | 2019 | [[Fáìlì:Richard Leakey (1986).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q318960|2]] / [[toolforge:scholia/author/Q318960/missing|📖]] |- | [[Omowunmi Sadik]] | ''[[:d:Q37226|ọ̀gá akẹ́ẹ̀kọ́]]''<br/>''[[:d:Q205375|inventor]]''<br/>''[[:d:Q593644|chemist]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-8514-0608 0000-0001-8514-0608] | | [https://viaf.org/en/viaf/65232320 65232320] | 2018 | [[Fáìlì:Omowunmi Sadik Speaker at Innovation Day 2010backlit.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q22088836|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q22088836/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72404892|Joseph Massaquoi]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q72404892|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72404892/missing|📖]] |- | [[Ahmed Gomaa Ahmed Radwan]] | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]''<br/>''[[:d:Q81096|engineer]]''<br/>''[[:d:Q121594|professor]]'' | | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q100229892|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q100229892/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72693657|Attia Ashour]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/119189351 119189351] | 1985 | [[Fáìlì:Attia Ashour 1960.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q72693657|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q72693657/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72405451|Bhen Sikina Toguebaye]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q2374149|botanist]]'' | | | | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q72405451|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72405451/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q100230371|Mathew D. Esona]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4069-947X 0000-0003-4069-947X] | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q100230371|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q100230371/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71685030|Aggrey J. D. Ambali]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71685030|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71685030/missing|📖]] |- | [[Eliane Ubalijoro]] | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q1210069|general manager]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-4575-9454 0000-0002-4575-9454] | | | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q69666729|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69666729/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71396915|O. Williams]]'' | | | | | 1986 | | [[toolforge:scholia/author/Q71396915|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71396915/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71685304|Theonest K. Mutabingwa]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/288019197 288019197] | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71685304|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71685304/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71397225|Ahmed Hassanali]]'' | ''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/68460170 68460170] | 1986 | | [[toolforge:scholia/author/Q71397225|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71397225/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72406627|Steven Odi-Owei]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q72406627|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72406627/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q55539279|Jacobus N. Eloff]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-1494-9842 0000-0003-1494-9842] | | [https://viaf.org/en/viaf/63822206 63822206] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q55539279|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q55539279/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q3349810|Ogobara K. Doumbo]]'' | [[oníṣègùn]]<br/>''[[:d:Q15401884|medical researcher]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-8445-9641 0000-0001-8445-9641] | | [https://viaf.org/en/viaf/208871310 208871310] | 2016 | [[Fáìlì:Ogobara Doumbo, Réseau GABRIEL.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q3349810|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q3349810/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q42420373|Guy F. Midgley]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-8264-0869 0000-0001-8264-0869] | | [https://viaf.org/en/viaf/53146094231500331476 53146094231500331476] | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q42420373|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42420373/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71686881|John Ouma-Mugabe]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-7076-014X 0000-0002-7076-014X] | [https://scholar.google.com/citations?user=gFQYEK0AAAAJ gFQYEK0AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/63265255 63265255] | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71686881|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71686881/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q58134957|Makaiko Chithambo]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-9720-2412 0000-0002-9720-2412] | | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q58134957|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q58134957/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71542898|Christophe Bouramoue]]'' | [[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/66513025 66513025] | 1987 | | [[toolforge:scholia/author/Q71542898|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71542898/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q89996769|Sanjay Mathur]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-2765-2693 0000-0003-2765-2693] | | [https://viaf.org/en/viaf/36448767 36448767] | 2023 | [[Fáìlì:Prof. Dr. Sanjay Mathur.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q89996769|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q89996769/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70966530|John Akintayo Adedoyin]]'' | ''[[:d:Q91006792|atmospheric physicist]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q70966530|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70966530/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q22237142|Mary Chinery-Hesse]]'' | [[Adájọ́]]<br/>''[[:d:Q212238|civil servant]]''<br/>[[Gíwá yunifásítì]]<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2019 | [[Fáìlì:Chancellors office new.png|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q22237142|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q22237142/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71543347|Suzanne Urverg-Ratsimamanga]]'' | ''[[:d:Q2919046|biochemist]]''<br/>''[[:d:Q1706722|research fellow]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/19020784 19020784] | 1987 | [[Fáìlì:Albert and Suzanne Ratsimamanga in China in 1972.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q71543347|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71543347/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q60731179|Mark Woolhouse]]'' | ''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-3765-8167 0000-0003-3765-8167] | | [https://viaf.org/en/viaf/104638338 104638338]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/55979521 55979521] | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q60731179|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q60731179/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q100233959|Grace Olusola Gbotosho]]'' | ''[[:d:Q2114605|pharmacologist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q100233959|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q100233959/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q62749815|Albertus Viljoen]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-8949-7401 0000-0001-8949-7401] | | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q62749815|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q62749815/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q61164129|Mohey M Elmazar]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-5076-9817 0000-0002-5076-9817] | [https://scholar.google.com/citations?user=A13929kAAAAJ A13929kAAAAJ] | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q61164129|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61164129/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q21517424|David Kenfack]]'' | ''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q2083925|botanical collector]]''<br/>''[[:d:Q98544732|scientific collector]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-8208-3388 0000-0001-8208-3388] | [https://scholar.google.com/citations?user=rHikh2wAAAAJ rHikh2wAAAAJ] | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q21517424|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q21517424/missing|📖]] |- | [[Kawango Agot]] | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-0475-6951 0000-0002-0475-6951] | | [https://viaf.org/en/viaf/61206910 61206910] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q6379652|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q6379652/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q18201851|Romain Murenzi]]'' | ''[[:d:Q212238|civil servant]]''<br/>[[olóṣèlú]] | | | | 2011 | | [[toolforge:scholia/author/Q18201851|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q18201851/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q115805249|Ashraf Mansour]]'' | ''[[:d:Q169470|physicist]]''<br/>[[olóṣèlú]] | | | | 2014 | [[Fáìlì:Ashraf Mansour.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q115805249|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q115805249/missing|📖]] |- | [[Alash'le abimiku]] | ''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-2213-0204 0000-0003-2213-0204] | | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q69526753|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69526753/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q69526781|Margaret Okomo Adhiambo]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-0415-8916 0000-0003-0415-8916] | | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q69526781|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69526781/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q69526864|Lise Korsten]]'' | ''[[:d:Q3746192|phytopathologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-0232-7659 0000-0003-0232-7659] | [https://scholar.google.com/citations?user=N5Xy6m4AAAAJ N5Xy6m4AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/6903149296167980670000 6903149296167980670000] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q69526864|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69526864/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q69526970|Chantal Yvette Zoungrana]]'' | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]''<br/>''[[:d:Q4764960|animal nutritionist]]'' | | | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q69526970|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69526970/missing|📖]] |- | [[Kayode Oyebode Adebowale]] | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]''<br/>''[[:d:Q21281706|academic administrator]]'' | | | | 2019 | [[Fáìlì:IMG-20230611-WA0020.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q75149847|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q75149847/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71834136|Hassan Hassan]]'' | | | | | 1989 | | [[toolforge:scholia/author/Q71834136|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71834136/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q24690765|Papa Abdoulaye Seck]]'' | [[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q83307|minister]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/2609724 2609724] | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q24690765|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q24690765/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q57850372|Michele Zema]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-6950-3122 0000-0001-6950-3122] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q57850372|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q57850372/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72556051|Timothy Olurotimi Tayo]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | | 2001 | | [[toolforge:scholia/author/Q72556051|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72556051/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72700522|Samson Gombe]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | | 1985 | [[Fáìlì:Gombe.png|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q72700522|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72700522/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72556770|Paulus Pierre Gerdes]]'' | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]'' | | | | 2001 | | [[toolforge:scholia/author/Q72556770|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72556770/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q73133547|Christian Happi]]'' | ''[[:d:Q15839206|molecular biologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-3056-6705 0000-0002-3056-6705] | | | 2023 | [[Fáìlì:Christian Happi - 2021 (cropped).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q73133547|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q73133547/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q65925115|Collins Ouma]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-8205-8887 0000-0001-8205-8887] | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q65925115|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q65925115/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q45453026|Newton Kumwenda]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-2622-4339 0000-0003-2622-4339] | | | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q45453026|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q45453026/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72556982|Mustapha Benmouna]]'' | ''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/166972430 166972430] | 2001 | | [[toolforge:scholia/author/Q72556982|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72556982/missing|📖]] |- | [[Mohamed T. El-Ashry]] | ''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/18651968 18651968] | 2001 | | [[toolforge:scholia/author/Q72557259|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72557259/missing|📖]] |- | [[Tal-hatu Hamzat]] | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]''<br/>''[[:d:Q783906|neurologist]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q694748|physiotherapist]]''<br/>''[[:d:Q702269|professional]]''<br/>''[[:d:Q2994387|adviser]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4558-7565 0000-0003-4558-7565] | [https://scholar.google.com/citations?user=rjr_1G4AAAAJ rjr_1G4AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/310715430 310715430] | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q48336788|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q48336788/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72557486|Julius Amioba Okojie]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2001 | | [[toolforge:scholia/author/Q72557486|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72557486/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q20656400|Hoosen Coovadia]]'' | [[oníṣègùn]]<br/>''[[:d:Q134284649|anti-apartheid activist]]'' | | | | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q20656400|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q20656400/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70827557|Simon Henry Connell]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-6000-7245 0000-0001-6000-7245] | [https://scholar.google.com/citations?user=pVS2ZiMAAAAJ pVS2ZiMAAAAJ] | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q70827557|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70827557/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72557853|Juma Shabani]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2001 | | [[toolforge:scholia/author/Q72557853|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72557853/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q44156522|Wilfred Fomban Mbacham]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-3934-3233 0000-0002-3934-3233] | | [https://viaf.org/en/viaf/122013263 122013263] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q44156522|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q44156522/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72558052|Mohamed Dachraoui]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/203208984 203208984] | 1999 | | [[toolforge:scholia/author/Q72558052|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72558052/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72558558|Nduka Okafor]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1999 | | [[toolforge:scholia/author/Q72558558|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72558558/missing|📖]] |- | [[Adebayo Adedeji]] | ''[[:d:Q19822359|member of the Senate of Nigeria]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q188094|economist]]''<br/>[[olóṣèlú]] | [https://orcid.org/0000-0002-2399-9633 0000-0002-2399-9633] | | [https://viaf.org/en/viaf/13108322 13108322] | 1991 | [[Fáìlì:Adebayo Adedeji (1986).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q185574|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q185574/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71405575|Luna Kamau]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-2186-0283 0000-0002-2186-0283] | [https://scholar.google.com/citations?user=muBMcLuwd98C muBMcLuwd98C] | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q71405575|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71405575/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71694307|Mahmoud Mamdani]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1988 | | [[toolforge:scholia/author/Q71694307|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71694307/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72559324|Emmanuel M.K.A. Edee]]'' | ''[[:d:Q14906342|biophysicist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1999 | | [[toolforge:scholia/author/Q72559324|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72559324/missing|📖]] |- | [[Rose Leke]] | ''[[:d:Q12119633|immunologist]]''<br/>''[[:d:Q12773412|parasitologist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/122064414 122064414] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q69675936|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69675936/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q91445643|Emiru Birhane]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-8644-5961 0000-0002-8644-5961] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q91445643|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q91445643/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71694570|Joseph Ibomein Okogun]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1988 | | [[toolforge:scholia/author/Q71694570|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71694570/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72271279|Fredrick I. B. Kayanja]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1988 | | [[toolforge:scholia/author/Q72271279|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72271279/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q133255355|Amany Fekry]]'' | ''[[:d:Q16744668|physical chemist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-9084-9275 0000-0001-9084-9275] | [https://scholar.google.com/citations?user=tWfLr34AAAAJ tWfLr34AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/68170344568652342866 68170344568652342866] | 2020 | | [[toolforge:scholia/author/Q133255355|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q133255355/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71694808|Mohamed Hilmy Elnagdi]]'' | ''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7787-0870 0000-0001-7787-0870] | | [https://viaf.org/en/viaf/316556642 316556642] | 1988 | | [[toolforge:scholia/author/Q71694808|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71694808/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72271655|Mohmoud Hafez]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1988 | | [[toolforge:scholia/author/Q72271655|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72271655/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q42572827|Priscilla Baker]]'' | ''[[:d:Q43668003|analytical chemist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-8878-2670 0000-0002-8878-2670] | | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q42572827|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42572827/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71262696|Aberra Mogessie]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q13416354|mineralogist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q520549|geologist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/35647551 35647551] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q71262696|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71262696/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q59296715|Yacob Mulugetta]]'' | ''[[:d:Q1113838|climatologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-3191-8896 0000-0003-3191-8896] | | [https://viaf.org/en/viaf/270613561 270613561] | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q59296715|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q59296715/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70830404|Simeon Materechera]]'' | | [https://orcid.org/0000-0001-7440-6765 0000-0001-7440-6765] | [https://scholar.google.com/citations?user=BFG0EWgAAAAJ BFG0EWgAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/104729116 104729116] | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q70830404|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q70830404/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72705162|M. Saydil Toure]]'' | | | | [https://viaf.org/en/viaf/290973541 290973541] | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q72705162|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72705162/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q60018263|Chérif F. Matta]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-8397-5353 0000-0001-8397-5353] | [https://scholar.google.com/citations?user=dewOps8AAAAJ dewOps8AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/23310006 23310006] | 2021 | | [[toolforge:scholia/author/Q60018263|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q60018263/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72705784|Jerome Dinga-Reassi]]'' | | | | | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q72705784|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72705784/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q18209595|Oyewusi Ibidapo Obe]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>[[onímọ̀ ìsirò]] | | | | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q18209595|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q18209595/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q46611709|Namrita Lall]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q2114605|pharmacologist]]''<br/>''[[:d:Q15816836|bacteriologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-3242-3476 0000-0002-3242-3476] | [https://scholar.google.com/citations?user=dXWjuV4AAAAJ dXWjuV4AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/5151776719418010841 5151776719418010841] | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q46611709|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q46611709/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q42719502|Hussein I. El-Subbagh]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-5891-9883 0000-0002-5891-9883] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q42719502|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42719502/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q69679368|Isabella Akyinbah Quakyi]]'' | ''[[:d:Q121594|professor]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=9csuOUAAAAAJ 9csuOUAAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/317185589 317185589] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q69679368|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69679368/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q60885159|Sassy Molyneux]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-9522-416X 0000-0001-9522-416X] | | [https://viaf.org/en/viaf/170999118 170999118] | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q60885159|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q60885159/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q66940683|Charles O. Wambebe]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q1627196|Pharmazeut]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-7231-1874 0000-0002-7231-1874] | | [https://viaf.org/en/viaf/68669936 68669936] | | | [[toolforge:scholia/author/Q66940683|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q66940683/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71842546|Hassan Mohamed Talaat]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71842546|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71842546/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71842769|Shaukat Abdulrazak]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71842769|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71842769/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70112908|Moffat Nyirenda]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-2120-4806 0000-0003-2120-4806] | | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q70112908|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70112908/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q83809390|Abiodun Humphrey Adebayo]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q12416358|vice-chancellor]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-5135-064X 0000-0001-5135-064X] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q83809390|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q83809390/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q54254936|Kelly Chibale]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-4541-646X 0000-0002-4541-646X] | [https://scholar.google.com/citations?user=BAk6GbcAAAAJ BAk6GbcAAAAJ] | | 2018 | [[Fáìlì:2025UniLeiden450-4.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q54254936|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q54254936/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72276510|Paul Nchoji Nkwi]]'' | ''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q15936497|Africanist]]''<br/>''[[:d:Q2306091|sociologist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/93078774 93078774] | 1988 | | [[toolforge:scholia/author/Q72276510|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q72276510/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71267784|Deresh Ramjugernath]]'' | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-3447-7846 0000-0003-3447-7846] | [https://scholar.google.com/citations?user=1AIPLBYAAAAJ 1AIPLBYAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/109148449566415690155 109148449566415690155] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q71267784|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71267784/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q90009912|Zouheir Sekkat]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q169470|physicist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-2808-829X 0000-0002-2808-829X] | | [https://viaf.org/en/viaf/56853523 56853523] | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q90009912|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q90009912/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q42145855|Jane Catherine Ngila]]'' | ''[[:d:Q593644|chemist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-0121-4567 0000-0002-0121-4567] | [https://scholar.google.com/citations?user=NNc4NEYAAAAJ NNc4NEYAAAAJ] | | 2018 | [[Fáìlì:Jane Catherine Ngila World Intellectual Property Day 2023 "Women in Science – Shaping the Future" Roundtable (52853221649).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q42145855|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42145855/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71845035|Burton L.M. Mwamila]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71845035|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71845035/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71845450|Barthelemy Nyasse]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71845450|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71845450/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q16628806|Dieudonné Gumedzoé]]'' | ''[[:d:Q1781198|agronomist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/104642336 104642336]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/104745518 104745518]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/29151110619437060337 29151110619437060337] | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q16628806|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q16628806/missing|📖]] |- | [[Khaled Elleithy]] | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-9239-5035 0000-0001-9239-5035] | [https://scholar.google.com/citations?user=6I7zOqYAAAAJ 6I7zOqYAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/173154329 173154329] | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q40272844|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q40272844/missing|📖]] |- | [[Yehia Bahei El-Din]] | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-9324-1011 0000-0001-9324-1011] | [https://scholar.google.com/citations?user=3pg7TEkAAAAJ 3pg7TEkAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/40741460 40741460] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q70116565|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70116565/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q48923762|Rashid Hassan]]'' | ''[[:d:Q188094|economist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-5287-9617 0000-0001-5287-9617] | [https://scholar.google.com/citations?user=B9BihLsAAAAJ B9BihLsAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/74908770 74908770] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q48923762|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q48923762/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q4664658|Abdallah Daar]]'' | ''[[:d:Q774306|surgeon]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/171083594 171083594] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q4664658|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q4664658/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71848113|Driss Aboutajdine]]'' | ''[[:d:Q121594|professor]]''<br/>''[[:d:Q60461982|information engineer]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=34p8BGQAAAAJ 34p8BGQAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/91147663165260552855 91147663165260552855] | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71848113|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71848113/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q4664945|Abdi Ismail Samatar]]'' | ''[[:d:Q901402|geographer]]''<br/>''[[:d:Q201788|historian]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/223814927 223814927] | 2013 | [[Fáìlì:Professor Abdi Samatar.png|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q4664945|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q4664945/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q69685837|Rosemary Chepkorir Sang]]'' | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]''<br/>''[[:d:Q15634281|virologist]]''<br/>''[[:d:Q350979|zoologist]]''<br/>''[[:d:Q3055126|entomologist]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q1113838|climatologist]]'' | | | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q69685837|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69685837/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71271725|Oliver Ibe]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q1326886|electrical engineer]]''<br/>''[[:d:Q81096|engineer]]''<br/>''[[:d:Q82594|computer scientist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-5755-1992 0000-0002-5755-1992] | [https://scholar.google.com/citations?user=lM4TE0sAAAAJ lM4TE0sAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/54396218 54396218] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q71271725|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71271725/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q63198293|Gisèle Mophou]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q102038373|applied mathematician]]''<br/>''[[:d:Q48999002|numerical analyst]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7949-8152 0000-0001-7949-8152] | | [https://viaf.org/en/viaf/307501118 307501118] | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q63198293|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q63198293/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q59306043|Tumani Corrah]]'' | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]'' | | | | 2016 | [[Fáìlì:Professor Tumani Corrah CBE MRG.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q59306043|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q59306043/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q19947657|Rajaâ Cherkaoui El Moursli]]'' | ''[[:d:Q169470|physicist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q16742096|nuclear physicist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-5842-2818 0000-0002-5842-2818] | | [https://viaf.org/en/viaf/55147266671935481200 55147266671935481200] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q19947657|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q19947657/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71993221|Demissie Habte]]'' | ''[[:d:Q1919436|pediatrician]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/51022274 51022274] | 1988 | | [[toolforge:scholia/author/Q71993221|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71993221/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q56999820|Olubukola O Babalola]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q1569495|ọ̀gá akẹ́ẹ̀kọ́]]''<br/>''[[:d:Q15253558|activist]]''<br/>''[[:d:Q17989045|vice president]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4344-1909 0000-0003-4344-1909] | [https://scholar.google.com/citations?user=rmHHG2UAAAAJ rmHHG2UAAAAJ] | | 2021 | | [[toolforge:scholia/author/Q56999820|2]] / [[toolforge:scholia/author/Q56999820/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q27445659|Francine Ntoumi]]'' | ''[[:d:Q12119633|immunologist]]''<br/>''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]''<br/>''[[:d:Q12773412|parasitologist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q15839206|molecular biologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4748-050X 0000-0003-4748-050X] | | [https://viaf.org/en/viaf/190588346 190588346] | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q27445659|2]] / [[toolforge:scholia/author/Q27445659/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71850422|James Darkwa]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71850422|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71850422/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72571286|Fredrick Owino]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1999 | | [[toolforge:scholia/author/Q72571286|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72571286/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q57000984|Fa-tang Li]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-8777-090X 0000-0002-8777-090X] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q57000984|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q57000984/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71273871|Peter Christophe Vale]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q71273871|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71273871/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72571407|Ahmed Amin Hamza]]'' | ''[[:d:Q169470|physicist]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | | 1995 | | [[toolforge:scholia/author/Q72571407|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72571407/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70121060|Abdel Karim Koumare]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/4257307 4257307] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q70121060|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70121060/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71274564|Fazal Mahmood Mahomed]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q71274564|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71274564/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71419393|Odidi Charles Okidi]]'' | ''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]''<br/>''[[:d:Q1607826|editor]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=c4yg2ZgAAAAJ c4yg2ZgAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/166891565 166891565] | 1986 | | [[toolforge:scholia/author/Q71419393|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71419393/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71275420|Masresha Fetene]]'' | ''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=Lf4k8zAAAAAJ Lf4k8zAAAAAJ] | | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q71275420|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71275420/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q22113536|Sunday Ekesi]]'' | ''[[:d:Q3055126|entomologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-9787-1360 0000-0001-9787-1360] | | | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q22113536|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q22113536/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70122331|Paramu Mafongoya]]'' | ''[[:d:Q1781198|agronomist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-2918-7767 0000-0002-2918-7767] | [https://scholar.google.com/citations?user=Jam6-qsAAAAJ Jam6-qsAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/13524668 13524668] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q70122331|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70122331/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q12887060|Aderemi Kuku]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]] | | | [https://viaf.org/en/viaf/111184030 111184030] | 1986 | | [[toolforge:scholia/author/Q12887060|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q12887060/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q12887129|Aissa Wade]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-8441-9663 0000-0002-8441-9663] | | | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q12887129|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q12887129/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71996907|Rashad Kebeasy]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1988 | | [[toolforge:scholia/author/Q71996907|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71996907/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71276260|Assan Jaye]]'' | | [https://orcid.org/0000-0003-0294-3179 0000-0003-0294-3179] | | | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q71276260|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71276260/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q53687705|Abiy Yenesew]]'' | ''[[:d:Q593644|chemist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-1123-3200 0000-0002-1123-3200] | | [https://viaf.org/en/viaf/145667460 145667460] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q53687705|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q53687705/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q37829835|Brett Pletschke]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-8117-1730 0000-0001-8117-1730] | [https://scholar.google.com/citations?user=b9vzh4YAAAAJ b9vzh4YAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/41619427 41619427] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q37829835|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q37829835/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q59167174|David Mba]]'' | ''[[:d:Q81096|engineer]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7278-4623 0000-0001-7278-4623] | [https://scholar.google.com/citations?user=V9tO4J8AAAAJ V9tO4J8AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/46290755 46290755] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q59167174|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q59167174/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q56860561|Rasheed A. Adeleke]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-8974-422X 0000-0002-8974-422X] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q56860561|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q56860561/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q85982922|Lynn Zijenah]]'' | [[olùkọ̀wé]]<br/>''[[:d:Q12119633|immunologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-0090-896X 0000-0003-0090-896X] | [https://scholar.google.com/citations?user=chwzRmIAAAAJ chwzRmIAAAAJ] | | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q85982922|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q85982922/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q57869901|Gary Stevens]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-1593-9419 0000-0003-1593-9419] | | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q57869901|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q57869901/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72431102|Joash Ronald Aluoch]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q72431102|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72431102/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q56428259|Leena Tripathi]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q100985908|plant molecular biologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-5723-4981 0000-0001-5723-4981] | [https://scholar.google.com/citations?user=WEKeiEYAAAAJ WEKeiEYAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/58505887 58505887] | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q56428259|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q56428259/missing|📖]] |- | [[Abba Gumel]] | [[onímọ̀ ìsirò]] | [https://orcid.org/0000-0002-8413-1248 0000-0002-8413-1248] | [https://scholar.google.com/citations?user=MpJ7daYAAAAJ MpJ7daYAAAAJ]<br/>[https://scholar.google.com/citations?user=nEZt41cAAAAJ nEZt41cAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/68352879 68352879] | 2009 | [[Fáìlì:Gumel-May2022.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q19664934|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q19664934/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72431255|Ikenna Onyido]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q72431255|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72431255/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q12889407|David Bekolle]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]] | | | | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q12889407|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q12889407/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71999343|Gideon B. A. Okelo]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/6533462 6533462] | 1988 | | [[toolforge:scholia/author/Q71999343|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71999343/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q12889841|Godwin Osakpemwoya Samuel Ekhaguere]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q12889841|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q12889841/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q62051812|Hichem Eleuch]]'' | ''[[:d:Q16745601|quantum physicist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-4596-137X 0000-0002-4596-137X]<br/>[https://orcid.org/0000-0002-6836-114X 0000-0002-6836-114X] | [https://scholar.google.com/citations?user=xnUL1qYAAAAJ xnUL1qYAAAAJ] | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q62051812|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q62051812/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72576319|Laban Ayieko Ogallo]]'' | ''[[:d:Q2310145|meteorologist]]'' | | | | 1995 | | [[toolforge:scholia/author/Q72576319|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72576319/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q20676572|Etim Moses Essien]]'' | ''[[:d:Q3144914|hematologist]]'' | | | | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q20676572|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q20676572/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q781127|Augustin Banyaga]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>''[[:d:Q18663426|topologist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/60823261 60823261] | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q781127|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q781127/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q12891811|James O. C. Ezeilo]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]] | | [https://scholar.google.com/citations?user=JCLL7-sAAAAJ JCLL7-sAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/2919173973177923810006 2919173973177923810006] | 1988 | | [[toolforge:scholia/author/Q12891811|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q12891811/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72578352|John Ong'ayo Kokwaro]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1995 | | [[toolforge:scholia/author/Q72578352|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72578352/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72578525|Nayel Barakat]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1995 | | [[toolforge:scholia/author/Q72578525|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72578525/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71281142|Godfrey Banyuy Tangwa]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q71281142|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71281142/missing|📖]] |- | [[Abdellatif Berbich]] | [[oníṣègùn]] | | | [https://viaf.org/en/viaf/281847500 281847500] | 1986 | | [[toolforge:scholia/author/Q65659104|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q65659104/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q61046066|B. Daya Reddy]]'' | ''[[:d:Q81096|engineer]]''<br/>[[onímọ̀ ìsirò]] | [https://orcid.org/0000-0002-8250-4821 0000-0002-8250-4821] | [https://scholar.google.com/citations?user=CWYli-kAAAAJ CWYli-kAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/108617120 108617120] | 2006 | [[Fáìlì:Daya Reddy 2018.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q61046066|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61046066/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q20679495|Victor Adenuga Oyenuga]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/190682891 190682891] | 1995 | | [[toolforge:scholia/author/Q20679495|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q20679495/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q5397944|Esi Awuah]]'' | ''[[:d:Q12416358|vice-chancellor]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/24126225 24126225] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q5397944|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q5397944/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q12894830|Mahouton Norbert Hounkonnou]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]] | [https://orcid.org/0000-0002-6231-4975 0000-0002-6231-4975] | [https://scholar.google.com/citations?user=xt6cFe0AAAAJ xt6cFe0AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/660152636065620050259 660152636065620050259] | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q12894830|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q12894830/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q92620940|Willie T. Chinyamurindi]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-4139-4224 0000-0002-4139-4224] | | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q92620940|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q92620940/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q89449484|Angela J Woodiwiss]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q2055046|physiologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-2555-4125 0000-0003-2555-4125] | | | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q89449484|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q89449484/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q7849622|Tshilidzi Marwala]]'' | ''[[:d:Q81096|engineer]]''<br/>''[[:d:Q82594|computer scientist]]''<br/>''[[:d:Q1906857|mechanical engineer]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7372-5510 0000-0001-7372-5510] | [https://scholar.google.com/citations?user=BTVVLk0AAAAJ BTVVLk0AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/6459149068376565730001 6459149068376565730001] | 2012 | [[Fáìlì:Tshilidzi Marwala 20230801.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q7849622|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q7849622/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70707752|Justin Mbaya Kankwenda]]'' | ''[[:d:Q188094|economist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/17232463 17232463] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q70707752|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70707752/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q92621619|Saliou Niassy]]'' | ''[[:d:Q3055126|entomologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-1061-4041 0000-0003-1061-4041] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q92621619|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q92621619/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72005419|Najia Kbir-Ariguib]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/7435369 7435369] | 1988 | | [[toolforge:scholia/author/Q72005419|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72005419/missing|📖]] |- | [[Edemariam Tsega]] | [[oníṣègùn]] | | | [https://viaf.org/en/viaf/60591861 60591861] | 1988 | | [[toolforge:scholia/author/Q72005621|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72005621/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q98388757|Fabian I. Ezema]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-4633-1417 0000-0002-4633-1417] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q98388757|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q98388757/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70708375|Kanigula Mubagwa]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q2055046|physiologist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/192147223 192147223] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q70708375|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70708375/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72006112|Georges Nzongola-Ntalaja]]'' | ''[[:d:Q1238570|political scientist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q193391|diplomat]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/22366073 22366073] | 1988 | [[Fáìlì:Georges Nzongola-Ntalaja in 1967.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q72006112|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q72006112/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q3525519|Thomas Risley Odhiambo]]'' | ''[[:d:Q864503|biologist]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/73933692 73933692] | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q3525519|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q3525519/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q4679172|Adam Habib]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q222344|cinematographer]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/270259342 270259342] | 2015 | [[Fáìlì:Dr. Adam Habib, University of Natal.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q4679172|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q4679172/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q41587032|Emmanuel I Iwuoha]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-6102-0433 0000-0001-6102-0433] | | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q41587032|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q41587032/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q5112093|Christopher Chetsanga]]'' | ''[[:d:Q2919046|biochemist]]'' | | | | 1986 | [[Fáìlì:Christopher Chetsanga.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q5112093|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q5112093/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q61050066|Adel Belouchrani]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-4579-7346 0000-0002-4579-7346] | [https://scholar.google.com/citations?user=xMg-DccAAAAJ xMg-DccAAAAJ] | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q61050066|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61050066/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q69988844|Jean M.S. Lubuma]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q69988844|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69988844/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72584189|Abdelkader Gaid]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1993 | | [[toolforge:scholia/author/Q72584189|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72584189/missing|📖]] |- | [[Faith Osier]] | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q12119633|immunologist]]''<br/>[[oníṣègùn]]<br/>''[[:d:Q864503|biologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7133-5375 0000-0001-7133-5375] | [https://scholar.google.com/citations?user=w_WSUQMAAAAJ w_WSUQMAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/4950153532468948820000 4950153532468948820000] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q21259711|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q21259711/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q7563912|Sospeter Muhongo]]'' | ''[[:d:Q520549|geologist]]''<br/>[[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q83307|minister]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/306102304 306102304] | 2006 | [[Fáìlì:Sospeter Muhongo IAEA.png|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q7563912|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q7563912/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q7563919|Sossina M. Haile]]'' | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]''<br/>''[[:d:Q81096|engineer]]''<br/>''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-5293-6252 0000-0002-5293-6252] | | [https://viaf.org/en/viaf/186944228 186944228] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q7563919|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q7563919/missing|📖]] |- | [[Wandera Ogana]] | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q1569495|ọ̀gá akẹ́ẹ̀kọ́]]'' | | | | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q12898252|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q12898252/missing|📖]] |- | [[Abdin Mohamed Ali Salih]] | ''[[:d:Q121594|professor]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | | 1993 | | [[toolforge:scholia/author/Q72584630|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72584630/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q69990468|Asinisi Fina Opio]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q69990468|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69990468/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71576562|Neil John Coville]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q593644|chemist]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-5370-1386 0000-0001-5370-1386] | | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q71576562|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71576562/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q20685033|Cyril Agodi Onwumechili]]'' | ''[[:d:Q169470|physicist]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | | 1987 | [[Fáìlì:Onwumechili wiki pix.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q20685033|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q20685033/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q53700005|Kogieleum Naidoo]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-8874-6661 0000-0002-8874-6661] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q53700005|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q53700005/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q61773631|Bruce Ovbiagele]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>[[oníṣègùn]]<br/>''[[:d:Q783906|neurologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-9958-0644 0000-0002-9958-0644] | | [https://viaf.org/en/viaf/315219302 315219302] | 2018 | [[Fáìlì:Bruce Ovbiagele in Official Veterans Health Affairs Photograph.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q61773631|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61773631/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71577436|Michael Ian Cherry]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q350979|zoologist]]'' | | | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q71577436|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71577436/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72587424|David Tinakpoewan Okpako]]'' | ''[[:d:Q2114605|pharmacologist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/60630064 60630064] | 1993 | | [[toolforge:scholia/author/Q72587424|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72587424/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q74173507|Djodji Akoly Nyatepe-Coo]]'' | [[akọ̀ròyìn]] | | | | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q74173507|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q74173507/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q6990732|Nelson Sewankambo]]'' | [[oníṣègùn]]<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q913404|Doctor of Medicine]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-9362-053X 0000-0001-9362-053X] | | | 2015 | [[Fáìlì:Fogarty-nih-50th-symposium-speaker-nelson-sewankambo (41746078365).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q6990732|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q6990732/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72588073|Abed Muhammad Peerally]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1993 | | [[toolforge:scholia/author/Q72588073|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72588073/missing|📖]] |- | [[Salah Obaya]] | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=LufGKs4AAAAJ LufGKs4AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/121088904 121088904] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q70425789|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70425789/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72588460|Mohamed Osman Khidir]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1990 | | [[toolforge:scholia/author/Q72588460|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72588460/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q50242187|Martin Mwangi Thuo]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-3448-8027 0000-0003-3448-8027] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q50242187|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q50242187/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q56441710|Tolu Oni]]'' | ''[[:d:Q24017732|public health scientist]]''<br/>''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4499-1910 0000-0003-4499-1910] | [https://scholar.google.com/citations?user=oMBCh6QAAAAJ oMBCh6QAAAAJ] | | 2018 | [[Fáìlì:Tolu Oni at World Economic Forum.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q56441710|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q56441710/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q92052093|Fathiya Khamis]]'' | ''[[:d:Q15839206|molecular biologist]]''<br/>''[[:d:Q864503|biologist]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q3055126|entomologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-9593-9525 0000-0002-9593-9525] | [https://scholar.google.com/citations?user=c8zsN9oAAAAJ c8zsN9oAAAAJ] | | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q92052093|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q92052093/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q102144105|Luc S Djogbenou]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q12773412|parasitologist]]''<br/>''[[:d:Q107292086|medical entomologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-7381-6321 0000-0002-7381-6321] | | [https://viaf.org/en/viaf/214361553 214361553] | 2020 | | [[toolforge:scholia/author/Q102144105|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q102144105/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70426777|Jean Nachega]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-2862-4443 0000-0002-2862-4443] | | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q70426777|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70426777/missing|📖]] |- | [[Christopher Magadza]] | ''[[:d:Q17269204|limnologist]]''<br/>''[[:d:Q49757|poet]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=wCXwlXMAAAAJ wCXwlXMAAAAJ] | | 1985 | [[Fáìlì:Christopher Magadza.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q74175287|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q74175287/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72301483|Raphael Munavu]]'' | ''[[:d:Q593644|chemist]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=zhsL4tcAAAAJ zhsL4tcAAAAJ] | | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q72301483|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72301483/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q74176044|Moctar Toure]]'' | | | | [https://viaf.org/en/viaf/106583276 106583276] | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q74176044|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q74176044/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q42314586|Nicola Mulder]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q15709480|computational biologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4905-0941 0000-0003-4905-0941] | | [https://viaf.org/en/viaf/70810268 70810268] | 2018 | [[Fáìlì:Nicola Mulder 2019.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q42314586|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42314586/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q47504896|Blandina Theophil Mmbaga]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q1919436|pediatrician]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-5550-1916 0000-0002-5550-1916] | [https://scholar.google.com/citations?user=LaPZzyQAAAAJ LaPZzyQAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/304202652 304202652] | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q47504896|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q47504896/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q74176344|Victor Doulou]]'' | | | | [https://viaf.org/en/viaf/45884414 45884414] | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q74176344|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q74176344/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71725525|Ermias Dagne]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71725525|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71725525/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70716519|Tumani Prince Corrah]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q70716519|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70716519/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71725866|Hafida Merzouk]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-5081-3358 0000-0001-5081-3358] | [https://scholar.google.com/citations?user=4_tTZOoAAAAJ 4_tTZOoAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/449149719127711130009 449149719127711130009] | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71725866|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71725866/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70428930|Youba Sokona]]'' | [[olóṣèlú]] | [https://orcid.org/0000-0001-6981-6401 0000-0001-6981-6401] | [https://scholar.google.com/citations?user=6FYIdSQAAAAJ 6FYIdSQAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/115321035 115321035] | 2018 | [[Fáìlì:Youba Sokona cropped.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q70428930|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70428930/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q74177459|Yahyia Abdel Mageed]]'' | [[olóṣèlú]] | | | | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q74177459|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q74177459/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70717390|Olukayode Oladipo Amund]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=i3EyYBMAAAAJ i3EyYBMAAAAJ] | | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q70717390|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70717390/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70717704|Hilary Inyang]]'' | | [https://orcid.org/0000-0001-6721-1134 0000-0001-6721-1134] | [https://scholar.google.com/citations?user=aCoXJPEAAAAJ aCoXJPEAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/85776830 85776830] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q70717704|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70717704/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72591994|Shem Arungu-Olende]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1990 | | [[toolforge:scholia/author/Q72591994|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72591994/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72592116|Eugene O Ogunba]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1990 | | [[toolforge:scholia/author/Q72592116|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72592116/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q74178446|Fred Wangati]]'' | | | | | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q74178446|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q74178446/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72592578|Dharam Pal Ghai]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/7439507 7439507] | 1990 | | [[toolforge:scholia/author/Q72592578|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72592578/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q75043478|Matthew Olusoji Ilori]]'' | ''[[:d:Q414528|academician]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-1675-0047 0000-0002-1675-0047] | [https://scholar.google.com/citations?user=Tf4RNV4AAAAJ Tf4RNV4AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/30157412214616050053 30157412214616050053] | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q75043478|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q75043478/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71727708|Timothy U. Obi]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71727708|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71727708/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q69997799|Kamal Batanouny]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q15839134|ecologist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/94817139 94817139] | 2004 | | [[toolforge:scholia/author/Q69997799|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69997799/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72593060|Stephen M. Lawani]]'' | | | | | 1990 | | [[toolforge:scholia/author/Q72593060|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72593060/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q6707655|Lydia Makhubu]]'' | ''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/105941756 105941756]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/194098050 194098050]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/30911288 30911288] | 1986 | | [[toolforge:scholia/author/Q6707655|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q6707655/missing|📖]] |- | [[Charles Rotimi]] | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>[[oníṣègùn]]<br/>''[[:d:Q593644|chemist]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-5759-053X 0000-0001-5759-053X] | | [https://viaf.org/en/viaf/24361648 24361648] | 2018 | [[Fáìlì:Charles Rotimi in NHGRI's Oral History Collection.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q57888622|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q57888622/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71440897|Wentzel Christoffel Andreas Gelderblom]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q71440897|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71440897/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q57889447|Shane A Norris]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7124-3788 0000-0001-7124-3788] | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q57889447|12]] / [[toolforge:scholia/author/Q57889447/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70720643|Mike Wingfield]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q2487799|mycologist]]''<br/>''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q864503|biologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-9346-2009 0000-0001-9346-2009] | [https://scholar.google.com/citations?user=wT4V7isAAAAJ wT4V7isAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/14989035 14989035]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/22155914471039401883 22155914471039401883] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q70720643|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70720643/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q7285945|Rajeev Kumar Varshney]]'' | ''[[:d:Q3126128|geneticist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q2374149|botanist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-4562-9131 0000-0002-4562-9131] | [https://scholar.google.com/citations?user=Kdmxy8EAAAAJ Kdmxy8EAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/12590879 12590879] | 2020 | [[Fáìlì:Rajeev kumar varshney (reupload).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q7285945|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q7285945/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70576616|Oluyede Ajayi]]'' | | | | [https://viaf.org/en/viaf/8276263 8276263] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q70576616|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70576616/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q58754845|Thomas Kariuki]]'' | ''[[:d:Q12119633|immunologist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/53407323 53407323] | 2009 | [[Fáìlì:Thomas Kariuki.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q58754845|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q58754845/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70721384|Jacek Banasiak]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]] | [https://orcid.org/0000-0003-3381-0774 0000-0003-3381-0774] | [https://scholar.google.com/citations?user=NNmEQjQAAAAJ NNmEQjQAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/51985030 51985030] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q70721384|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70721384/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72595668|Crossley C. Mjojo]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1990 | | [[toolforge:scholia/author/Q72595668|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72595668/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q1952473|Thumbi Ndung'u]]'' | ''[[:d:Q15634281|virologist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-2962-3992 0000-0003-2962-3992] | [https://scholar.google.com/citations?user=bVCgcb8AAAAJ bVCgcb8AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/306421897 306421897] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q1952473|11]] / [[toolforge:scholia/author/Q1952473/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q16946442|Hamet Seydi]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/27146029650535822620 27146029650535822620] | 1987 | | [[toolforge:scholia/author/Q16946442|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q16946442/missing|📖]] |- | [[Hamidou Toure]] | [[onímọ̀ ìsirò]] | | | [https://viaf.org/en/viaf/198994396 198994396] | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q16946444|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q16946444/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q65964562|David Dodoo-Arhin]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-9657-2489 0000-0002-9657-2489] | [https://scholar.google.com/citations?user=L7KmQ14AAAAJ L7KmQ14AAAAJ] | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q65964562|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q65964562/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q57026179|Ali A Hebeish]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q593644|chemist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-3387-5228 0000-0003-3387-5228] | [https://scholar.google.com/citations?user=aLF_irsAAAAJ aLF_irsAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/113370541 113370541] | 1988 | | [[toolforge:scholia/author/Q57026179|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q57026179/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70722412|Solomon Nwaka]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q15839206|molecular biologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7177-5290 0000-0001-7177-5290] | | [https://viaf.org/en/viaf/1415163813714139110007 1415163813714139110007] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q70722412|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70722412/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q4693015|Agnes Binagwaho]]'' | [[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q1919436|pediatrician]]''<br/>''[[:d:Q12416358|vice-chancellor]]''<br/>''[[:d:Q83307|minister]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-6779-3151 0000-0002-6779-3151] | | [https://viaf.org/en/viaf/277691947 277691947] | 2017 | [[Fáìlì:Dr. Agnes-Binagwaho.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q4693015|2]] / [[toolforge:scholia/author/Q4693015/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70578789|Sam Kariuki]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q70578789|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70578789/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q28913759|Abdoulaye A. Djimde]]'' | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-0062-2283 0000-0003-0062-2283] | [https://scholar.google.com/citations?user=Bo9WHSAAAAAJ Bo9WHSAAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/35153061219519200437 35153061219519200437] | 2016 | [[Fáìlì:Abdoulaye Djimde.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q28913759|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q28913759/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q28913762|Jean-Bosco Ouedraogo]]'' | ''[[:d:Q12773412|parasitologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-0412-8733 0000-0003-0412-8733] | [https://scholar.google.com/citations?user=J36LQBgAAAAJ J36LQBgAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/2333147665812160670008 2333147665812160670008] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q28913762|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q28913762/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q28913763|Alexis Nzila]]'' | ''[[:d:Q15401884|medical researcher]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-0148-7063 0000-0002-0148-7063] | | | 2009 | [[Fáìlì:Alexis Nzila.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q28913763|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q28913763/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q52701989|Robin M Crewe]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q3055126|entomologist]]''<br/>''[[:d:Q864503|biologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4398-8250 0000-0003-4398-8250] | | [https://viaf.org/en/viaf/172379736 172379736] | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q52701989|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q52701989/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71444596|Ahmed Faheem Zobaa]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q71444596|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71444596/missing|📖]] |- | [[Wọlé Sóyinká|Wole Soyinka]] | ''[[:d:Q214917|playwright]]''<br/>''[[:d:Q49757|poet]]''<br/>''[[:d:Q333634|translator]]''<br/>''[[:d:Q6625963|novelist]]''<br/>''[[:d:Q4964182|philosopher]]''<br/>''[[:d:Q11774202|essayist]]''<br/>''[[:d:Q121594|professor]]''<br/>''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]''<br/>''[[:d:Q140197632|satirical novelist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/105939176 105939176] | 1991 | [[Fáìlì:WoleSoyinka2015 (cropped).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q41488|78]] / [[toolforge:scholia/author/Q41488/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q6712712|M. Jamal Deen]]'' | ''[[:d:Q169470|physicist]]''<br/>''[[:d:Q81096|engineer]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-6390-0933 0000-0002-6390-0933] | [https://scholar.google.com/citations?user=c8qsopcAAAAJ c8qsopcAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/55921219 55921219] | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q6712712|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q6712712/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q60489118|Elizabeth Bukusi]]'' | [[oníṣègùn]] | [https://orcid.org/0000-0002-2031-2808 0000-0002-2031-2808] | | [https://viaf.org/en/viaf/12079824 12079824] | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q60489118|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q60489118/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30069554|John G. Hildebrand]]'' | ''[[:d:Q6337803|neuroscientist]]''<br/>''[[:d:Q864503|biologist]]''<br/>''[[:d:Q16831721|ethologist]]''<br/>''[[:d:Q2055046|physiologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q30069554|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q30069554/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q4695660|Ahmadou Lamine Ndiaye]]'' | ''[[:d:Q202883|veterinarian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | | 1999 | | [[toolforge:scholia/author/Q4695660|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q4695660/missing|📖]] |- | [[Desmond Tutu]] | ''[[:d:Q3409375|Anglican priest]]''<br/>''[[:d:Q1476215|human rights defender]]''<br/>''[[:d:Q15980158|non-fiction writer]]''<br/>''[[:d:Q98833883|Protestant theologian]]''<br/>''[[:d:Q49476|archbishop]]''<br/>''[[:d:Q11499147|political activist]]''<br/>''[[:d:Q134284649|anti-apartheid activist]]''<br/>''[[:d:Q137178813|protestant clergyman]]''<br/>''[[:d:Q2259532|cleric]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/4942398 4942398] | 1991 | [[Fáìlì:Archbishop-Tutu-medium.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q43033|9]] / [[toolforge:scholia/author/Q43033/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q87305323|Anis Allagui]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-6044-9158 0000-0001-6044-9158] | | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q87305323|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q87305323/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q89468685|Wael Mamdouh]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-0642-1992 0000-0003-0642-1992] | | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q89468685|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q89468685/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q83990352|A-S F Obada]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-5862-7365 0000-0001-5862-7365] | | | 2001 | | [[toolforge:scholia/author/Q83990352|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q83990352/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72601343|Charles O. Nwachuku]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1990 | | [[toolforge:scholia/author/Q72601343|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72601343/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q124646921|Michael R. Templeton]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-1097-4805 0000-0003-1097-4805] | [https://scholar.google.com/citations?user=I8V8rv8AAAAJ I8V8rv8AAAAJ] | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q124646921|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q124646921/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q42181924|Viness Pillay]]'' | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-8119-3347 0000-0002-8119-3347] | [https://scholar.google.com/citations?user=RSfUGncAAAAJ RSfUGncAAAAJ] | | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q42181924|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42181924/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72602116|Jacob Assam Ayuk-Takem]]'' | [[olóṣèlú]] | | | | 1990 | | [[toolforge:scholia/author/Q72602116|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72602116/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72602593|Thomas Silou]]'' | ''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1990 | | [[toolforge:scholia/author/Q72602593|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72602593/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q47805453|Catherine Kyobutungi]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-5344-5631 0000-0002-5344-5631] | [https://scholar.google.com/citations?user=lFQmAFgAAAAJ lFQmAFgAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/15908070 15908070] | 2018 | [[Fáìlì:Catherine Kyobutungi by Billy Miaron 3-4 view (sq cropped).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q47805453|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q47805453/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72602959|Stephen K. Chandiwana]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1990 | | [[toolforge:scholia/author/Q72602959|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72602959/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71882431|Collen Masimirembwa]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/306128234 306128234] | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q71882431|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71882431/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72603817|Eugene Robert Terry]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/45631263 45631263] | 1990 | | [[toolforge:scholia/author/Q72603817|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72603817/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q65683788|Thokozani Majozi]]'' | ''[[:d:Q71368126|process engineer]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-0864-2393 0000-0003-0864-2393] | [https://scholar.google.com/citations?user=hIbgAsMAAAAJ hIbgAsMAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/120534056 120534056] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q65683788|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q65683788/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q35985013|Sekazi Mtingwa]]'' | ''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q169470|physicist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/1754150688322812660002 1754150688322812660002] | 2023 | [[Fáìlì:Sekazi Mtingwa at the 2012 Ford Fellows Conference.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q35985013|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q35985013/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70585898|Yinsuo Jia]]'' | | | | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q70585898|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70585898/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q47807126|Eric Y. Tenkorang]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-6127-3799 0000-0001-6127-3799] | | [https://viaf.org/en/viaf/281743522 281743522] | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q47807126|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q47807126/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q57467135|Chedly Abdelly]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-2249-1130 0000-0003-2249-1130] | | [https://viaf.org/en/viaf/207239439 207239439] | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q57467135|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q57467135/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q57899756|Eugenie Kayitesi]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-1808-763X 0000-0002-1808-763X] | [https://scholar.google.com/citations?user=HpMhv10AAAAJ HpMhv10AAAAJ] | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q57899756|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q57899756/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72605787|Soodursun Jugessur]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1989 | | [[toolforge:scholia/author/Q72605787|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72605787/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q112541021|Pádraig Risteard Carmody]]'' | ''[[:d:Q901402|geographer]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-8699-703X 0000-0001-8699-703X] | [https://scholar.google.com/citations?user=ifK-1CIAAAAJ ifK-1CIAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/48865742 48865742] | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q112541021|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q112541021/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q88176339|Dora Mbanya]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q3144914|hematologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7705-8081 0000-0001-7705-8081] | | [https://viaf.org/en/viaf/16145602337101360276 16145602337101360276] | 2020 | | [[toolforge:scholia/author/Q88176339|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q88176339/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72606039|Olusegun O. Dipeolu]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1989 | | [[toolforge:scholia/author/Q72606039|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72606039/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72606263|Samba Diallo]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1989 | | [[toolforge:scholia/author/Q72606263|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72606263/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72606389|Turner T. Isoun]]'' | [[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q83307|minister]]''<br/>''[[:d:Q121594|professor]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/31069080 31069080] | 1989 | | [[toolforge:scholia/author/Q72606389|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72606389/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q89907168|Ibrahim M El-Sherbiny]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-8179-437X 0000-0002-8179-437X] | [https://scholar.google.com/citations?user=YkQjnu4AAAAJ YkQjnu4AAAAJ] | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q89907168|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q89907168/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q20562459|Samuel Akindiji Ilori]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q20562459|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q20562459/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q20562706|Shiferaw Berhanu]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/58501730 58501730] | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q20562706|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q20562706/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72608303|E. Evans-Anfomie]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q72608303|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72608303/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q20563361|Timoleon Crepin Kofane]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]] | | [https://scholar.google.com/citations?user=TH3a8EAAAAAJ TH3a8EAAAAAJ] | | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q20563361|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q20563361/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q41900805|Oluwatoyin A. Odeku]]'' | ''[[:d:Q105186|pharmacist]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q16515647|mentor]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-0732-1304 0000-0002-0732-1304] | [https://scholar.google.com/citations?user=Ti-T_nsAAAAJ Ti-T_nsAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/302282669 302282669] | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q41900805|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q41900805/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q38296739|Kunle Odunsi]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=UvBdM1wAAAAJ UvBdM1wAAAAJ] | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q38296739|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q38296739/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q2831487|Albert Rakoto Ratsimamanga]]'' | [[oníṣègùn]]<br/>''[[:d:Q193391|diplomat]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/76379288 76379288] | 1985 | [[Fáìlì:Ratsimamanga in China in 1972.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q2831487|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q2831487/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q60788253|Brian K. Arbic]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-7969-2294 0000-0002-7969-2294] | [https://scholar.google.com/citations?user=vFR7XYIAAAAJ vFR7XYIAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/78165747135653931866 78165747135653931866] | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q60788253|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q60788253/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q22006961|Valerie Mizrahi]]'' | ''[[:d:Q864503|biologist]]''<br/>''[[:d:Q15839206|molecular biologist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4824-9115 0000-0003-4824-9115] | [https://scholar.google.com/citations?user=apDyKMgAAAAJ apDyKMgAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/8150380426913370197 8150380426913370197] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q22006961|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q22006961/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30224837|Berhanu M. Abegaz]]'' | ''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q30224837|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q30224837/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30224861|Philippe Rasoanaivo]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q30224861|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q30224861/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30224885|Maurice Tchuenté]]'' | ''[[:d:Q82594|computer scientist]]''<br/>[[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q83307|minister]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/35981192 35981192] | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q30224885|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q30224885/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30224903|Akissa Bahri]]'' | ''[[:d:Q10272925|agricultural engineer]]''<br/>[[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=PDE-nSkAAAAJ PDE-nSkAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/34099834 34099834] | 2006 | [[Fáìlì:Akissa Bahri - Sustainable Development Goal 6 - Panel 2018.png|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q30224903|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q30224903/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72611028|L. K. Shayo]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/33405541 33405541] | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q72611028|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72611028/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30225478|Nabila Bouatia-Naji]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-5424-2134 0000-0001-5424-2134] | | [https://viaf.org/en/viaf/198851534 198851534] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q30225478|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q30225478/missing|📖]] |- | [[Godwin Obasi]] | ''[[:d:Q2310145|meteorologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/6745152381794201950007 6745152381794201950007] | 1995 | [[Fáìlì:Godwin Olu Patrick Obasi.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q17106223|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q17106223/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72611823|Itai Chiri]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q72611823|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72611823/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q56753367|Stella Ifeanyi Smith]]'' | ''[[:d:Q864835|biotechnologist]]''<br/>''[[:d:Q15401884|medical researcher]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-2163-1189 0000-0003-2163-1189] | [https://scholar.google.com/citations?user=szjhfkcAAAAJ szjhfkcAAAAJ] | | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q56753367|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q56753367/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70593706|Effiom Edem Antia]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q70593706|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70593706/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q86776456|Laila Mandi]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q1569495|ọ̀gá akẹ́ẹ̀kọ́]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-4874-8531 0000-0002-4874-8531] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q86776456|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86776456/missing|📖]] |- | [[Aster Gebrekirstos]] | ''[[:d:Q112118046|dendrochronologist]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=etG2BlkAAAAJ etG2BlkAAAAJ] | | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q69620911|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69620911/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q136804214|Robert Clement Abaidoo]]'' | ''[[:d:Q126368762|agricultural scientist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-1235-2252 0000-0002-1235-2252] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q136804214|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136804214/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q136804230|Eric Garfunkel]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q136804230|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136804230/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q64863784|Kétévi Adiklè Assamagan]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q169470|physicist]]''<br/>''[[:d:Q81096|engineer]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-4826-2662 0000-0002-4826-2662] | [https://scholar.google.com/citations?user=CAIzkM4AAAAJ CAIzkM4AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/7912150325550710090000 7912150325550710090000] | 2019 | [[Fáìlì:Assamagan's inspiration in chalk.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q64863784|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q64863784/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q136804979|Eyassu Seifu]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-0700-4648 0000-0003-0700-4648] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q136804979|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136804979/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q136804985|Gulelat D. Haki]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-7147-3767 0000-0002-7147-3767] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q136804985|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136804985/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q136805000|Karimbhai Maredia]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-8966-6674 0000-0001-8966-6674] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q136805000|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136805000/missing|📖]] |- | [[Violet Naanyu]] | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q15319501|social scientist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-0182-1719 0000-0003-0182-1719] | [https://scholar.google.com/citations?user=h7R4n18AAAAJ h7R4n18AAAAJ] | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q90670625|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q90670625/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q136805035|George Armah]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q136805035|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136805035/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q59818338|Daniel O. Olago]]'' | ''[[:d:Q16335312|geochemist]]''<br/>''[[:d:Q1113838|climatologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-6080-5802 0000-0001-6080-5802] | [https://scholar.google.com/citations?user=OVcYkjsAAAAJ OVcYkjsAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/36271982 36271982] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q59818338|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q59818338/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q36606980|Keto E. Mshigeni]]'' | ''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/270041191 270041191] | 1988 | | [[toolforge:scholia/author/Q36606980|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q36606980/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q136805530|Wanangwa Paxie Chirwa]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-7544-973X 0000-0002-7544-973X] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q136805530|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136805530/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q136805547|Donald Rugira Kugonza]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-4873-6637 0000-0002-4873-6637] | [https://scholar.google.com/citations?user=8yxmUV4AAAAJ 8yxmUV4AAAAJ] | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q136805547|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136805547/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q136805575|Abidemi J. Akindele]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-9007-0437 0000-0002-9007-0437] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q136805575|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136805575/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q136805659|Mona K. Marei]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-9104-3767 0000-0001-9104-3767] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q136805659|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136805659/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q136805853|Silvanus Anika]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0009-0004-1953-5889 0009-0004-1953-5889] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q136805853|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136805853/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q28822985|Helen Rees]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-1442-6734 0000-0003-1442-6734] | [https://scholar.google.com/citations?user=Zoi9JkkAAAAJ Zoi9JkkAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/306342322 306342322] | 2023 | [[Fáìlì:AP 150814 013(1).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q28822985|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q28822985/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q4891228|Bereket Selassie]]'' | ''[[:d:Q185351|jurist]]''<br/>[[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/51733223 51733223] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q4891228|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q4891228/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q32860776|Felix Dapare Dakora]]'' | ''[[:d:Q2374149|botanist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-9070-6896 0000-0002-9070-6896] | [https://scholar.google.com/citations?user=DW22bZEAAAAJ DW22bZEAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/9379653 9379653] | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q32860776|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q32860776/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q100188207|Ali Hadi]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=-8xAh5IAAAAJ -8xAh5IAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/51872077 51872077] | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q100188207|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q100188207/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q55207785|Mohamed-Slim Alouini]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q1326886|electrical engineer]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4827-1793 0000-0003-4827-1793] | [https://scholar.google.com/citations?user=HqIyyXcAAAAJ HqIyyXcAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/68263440 68263440] | 2018 | [[Fáìlì:ProfessorMohamedSlimAlouini.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q55207785|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q55207785/missing|📖]] |- | [[Glenda Gray]] | [[oníṣègùn]]<br/>''[[:d:Q1919436|pediatrician]]''<br/>''[[:d:Q3779582|microbiologist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-9510-5774 0000-0002-9510-5774]<br/>[https://orcid.org/0000-0003-4649-1477 0000-0003-4649-1477] | | [https://viaf.org/en/viaf/7933149919450906650009 7933149919450906650009] | 2015 | [[Fáìlì:Glenda Gray SA.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q17579989|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q17579989/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70058215|Ekundayo E. Balogun]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2001 | | [[toolforge:scholia/author/Q70058215|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70058215/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q55209372|Christian Pirk]]'' | ''[[:d:Q3055126|entomologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-6821-7044 0000-0001-6821-7044] | [https://scholar.google.com/citations?user=gmvFylEAAAAJ gmvFylEAAAAJ] | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q55209372|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q55209372/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q66310471|Balla D. Ngom]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-2113-6057 0000-0003-2113-6057] | [https://scholar.google.com/citations?user=2LdAXvwAAAAJ 2LdAXvwAAAAJ] | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q66310471|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q66310471/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72365884|Shabaan Khalil]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q72365884|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72365884/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q60976859|Tito Fernandes]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-6841-386X 0000-0002-6841-386X] | | [https://viaf.org/en/viaf/99247123 99247123] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q60976859|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q60976859/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q43099801|Daniel K. Masiga]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7513-0887 0000-0001-7513-0887] | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q43099801|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q43099801/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q133783051|John Stephen Balirwa]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/51320728 51320728] | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q133783051|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q133783051/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q50308829|Adolé Isabelle Glitho-Akueson]]'' | ''[[:d:Q864503|biologist]]''<br/>''[[:d:Q1569495|ọ̀gá akẹ́ẹ̀kọ́]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q3055126|entomologist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/207317995 207317995]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9501701 9501701] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q50308829|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q50308829/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72367389|Salif E. Diop]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]'' | | | | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q72367389|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72367389/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72367795|Malik Maaza]]'' | ''[[:d:Q21329070|materials scientist]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=e6kaeYMAAAAJ e6kaeYMAAAAJ] | | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q72367795|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72367795/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q102067042|Pius Tshimankinda Mpiana]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-8590-6017 0000-0002-8590-6017] | | [https://viaf.org/en/viaf/169173484274547231581 169173484274547231581] | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q102067042|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q102067042/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71935566|Moustapha Bousmina]]'' | ''[[:d:Q1501800|director general]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q71935566|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71935566/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72368401|Philip Okinda Owuor]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q72368401|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72368401/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q2879326|Bahru Zewde]]'' | ''[[:d:Q201788|historian]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/32079815 32079815] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q2879326|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q2879326/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q18161438|Salim Abdool Karim]]'' | ''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-4986-2133 0000-0002-4986-2133] | [https://scholar.google.com/citations?user=Xh1qaJ4AAAAJ Xh1qaJ4AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/273180719 273180719] | 2011 | [[Fáìlì:Slim portrait 2020.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q18161438|2]] / [[toolforge:scholia/author/Q18161438/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71648650|Salim A. Messaoudi]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q71648650|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71648650/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71937445|Oluwole Daniel Makinde]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q71937445|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71937445/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q89958961|Kenneth Ngure]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-8062-0933 0000-0002-8062-0933] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q89958961|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q89958961/missing|📖]] |- | [[Francis B. Nyamnjoh]] | ''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q4773904|anthropologist]]''<br/>''[[:d:Q2306091|sociologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-4702-8874 0000-0002-4702-8874] | [https://scholar.google.com/citations?user=Ohr8cwUAAAAJ Ohr8cwUAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/1454149198360374940001 1454149198360374940001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/19657109 19657109] | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q71649506|10]] / [[toolforge:scholia/author/Q71649506/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72370801|Toka Diagana]]'' | ''[[:d:Q102038373|applied mathematician]]''<br/>[[onímọ̀ ìsirò]] | [https://orcid.org/0000-0003-2589-2810 0000-0003-2589-2810] | [https://scholar.google.com/citations?user=wCDdpqIAAAAJ wCDdpqIAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/316021122 316021122] | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q72370801|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72370801/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q3169275|Jean-Pierre Ezin]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]] | | | [https://viaf.org/en/viaf/66314389 66314389] | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q3169275|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q3169275/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72371351|Georges-Ivo E. Ekosse]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q72371351|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72371351/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71650707|Hendrik B. Geyer]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q71650707|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71650707/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q59684910|Mamoudou Sétamou]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-4777-4826 0000-0002-4777-4826] | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q59684910|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q59684910/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71939470|Tsehaie Woldai]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q71939470|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71939470/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71651436|Sami Ahmed Khalid]]'' | ''[[:d:Q114355509|pharmacognosist]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=vRcHHLwAAAAJ vRcHHLwAAAAJ] | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q71651436|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71651436/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71651888|David Justin Bakibinga]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q71651888|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71651888/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q39790371|Gordon S. Shephard]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-1267-9036 0000-0002-1267-9036] | | | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q39790371|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q39790371/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q20710976|Segenet Kelemu]]'' | ''[[:d:Q2374149|botanist]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=ePmAUaEAAAAJ ePmAUaEAAAAJ] | | 2013 | [[Fáìlì:Segenet Kelemu 2010 (cropped).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q20710976|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q20710976/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q102311298|James J. Cochran]]'' | ''[[:d:Q2732142|statistician]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-8632-8909 0000-0002-8632-8909] | [https://scholar.google.com/citations?user=_zYYctQAAAAJ _zYYctQAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/1742159474071627660455 1742159474071627660455] | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q102311298|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q102311298/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q239105|Graça Machel]]'' | ''[[:d:Q37226|ọ̀gá akẹ́ẹ̀kọ́]]''<br/>[[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q83307|minister]]''<br/>''[[:d:Q8359428|social activist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/75572506 75572506] | 2019 | [[Fáìlì:Graça Machel.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q239105|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q239105/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72613368|Jean Nya-Ngatchou]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q72613368|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72613368/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q43780295|Chibuike C. Udenigwe]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-8802-7707 0000-0001-8802-7707] | | [https://viaf.org/en/viaf/73166596749217591273 73166596749217591273] | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q43780295|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q43780295/missing|📖]] |- | [[Winston Wole Soboyejo]] | ''[[:d:Q10497074|military flight engineer]]''<br/>''[[:d:Q81096|engineer]]'' | | | | 2016 | [[Fáìlì:Winston Soboyejo.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q8026145|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q8026145/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q98565719|Adekunle A. Bakare]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-9829-1587 0000-0001-9829-1587] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q98565719|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q98565719/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q48106268|Isaac Luginaah]]'' | ''[[:d:Q901402|geographer]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7858-3048 0000-0001-7858-3048] | [https://scholar.google.com/citations?user=vmFa_KYAAAAJ vmFa_KYAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/106808643 106808643] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q48106268|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q48106268/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q5720588|Heneri Dzinotyiweyi]]'' | [[olóṣèlú]]<br/>[[onímọ̀ ìsirò]] | | | [https://viaf.org/en/viaf/94688028 94688028] | 1988 | | [[toolforge:scholia/author/Q5720588|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q5720588/missing|📖]] |- | [[Thomas Adeoye Lambo]] | ''[[:d:Q211346|psychiatrist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/51762100 51762100] | 1985 | [[Fáìlì:Professor Thomas Lambo, Psychiatrist and Deputy Director-General of the World Health Organisation (WHO) on the 28th of November, 1997.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q3990566|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q3990566/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q61083095|Yahya E Choonara]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-3889-1529 0000-0002-3889-1529] | [https://scholar.google.com/citations?user=CjSwcTAAAAAJ CjSwcTAAAAAJ] | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q61083095|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61083095/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q43927578|Eleni Aklillu]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q3126128|geneticist]]''<br/>''[[:d:Q2114605|pharmacologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-9788-0790 0000-0002-9788-0790] | | [https://viaf.org/en/viaf/731153775038961550002 731153775038961550002] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q43927578|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q43927578/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q57624095|Said Kenai]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q57624095|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q57624095/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q55174838|Lars Hviid]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-1698-4927 0000-0002-1698-4927] | | [https://viaf.org/en/viaf/31781439 31781439] | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q55174838|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q55174838/missing|📖]] |- | [[Jubril Aminu|Jibril Aminu]] | [[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q193391|diplomat]]''<br/>''[[:d:Q3264451|cardiologist]]''<br/>''[[:d:Q83307|minister]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>[[olùkọ̀wé]] | | | [https://viaf.org/en/viaf/72930256 72930256] | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q6301957|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q6301957/missing|📖]] |- | [[Catherine Falade]] | [[oníṣègùn]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4755-6033 0000-0003-4755-6033] | | [https://viaf.org/en/viaf/316552768 316552768] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q55176086|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q55176086/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70602296|David Olaleye]]'' | ''[[:d:Q15634281|virologist]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=prVk8WkAAAAJ prVk8WkAAAAJ] | | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q70602296|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70602296/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72044358|Bonaventure Tchaleu Ngadjui]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q72044358|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72044358/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q69449514|Mary Scholes]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q60244908|plant physiologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-5762-9537 0000-0001-5762-9537] | [https://scholar.google.com/citations?user=qNlkIIMAAAAJ qNlkIIMAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/177145857889223021078 177145857889223021078] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q69449514|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69449514/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q65557356|Romain Lucas Glèlè Kakaï]]'' | ''[[:d:Q2732142|statistician]]''<br/>''[[:d:Q61791734|biomathematician]]''<br/>''[[:d:Q10272925|agricultural engineer]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-6965-4331 0000-0002-6965-4331] | [https://scholar.google.com/citations?user=FwpDoXMAAAAJ FwpDoXMAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/2001159234129003370886 2001159234129003370886] | 2023 | [[Fáìlì:Photo Prof Glèlè Kakaï.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q65557356|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q65557356/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70170830|Andrew Anthony Adjei]]'' | | | [https://scholar.google.com/citations?user=YZ2luxAAAAAJ YZ2luxAAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/317185588 317185588] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q70170830|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70170830/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71756807|Pieter Streicher Steyn]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71756807|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71756807/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71036026|Mohamed Iqbal Parker]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q71036026|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71036026/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q69450361|Janice Limson]]'' | ''[[:d:Q864835|biotechnologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/289624965 289624965] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q69450361|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69450361/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71757817|Kevin Urama]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71757817|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71757817/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q3277673|Mahdi Elmandjra]]'' | ''[[:d:Q188094|economist]]''<br/>''[[:d:Q2306091|sociologist]]''<br/>''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]''<br/>''[[:d:Q1238570|political scientist]]''<br/>''[[:d:Q58968|intellectual]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/97018254 97018254] | 1985 | [[Fáìlì:Elmandjra.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q3277673|6]] / [[toolforge:scholia/author/Q3277673/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71758427|Felix S. Toteu]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q11424604|earth scientist]]'' | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71758427|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71758427/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q55323668|Melodie McGeoch]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q15839134|ecologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-3388-2241 0000-0003-3388-2241] | [https://scholar.google.com/citations?user=mawTsz4AAAAJ mawTsz4AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/103515359 103515359] | 2021 | | [[toolforge:scholia/author/Q55323668|6]] / [[toolforge:scholia/author/Q55323668/missing|📖]] |- | [[Ahmed Zewail]] | ''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q205375|inventor]]''<br/>''[[:d:Q169470|physicist]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=DFhJDHYAAAAJ DFhJDHYAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/95254701 95254701] | 2001 | [[Fáìlì:Ahmed Zewail HD2009 Othmer Gold Medal portrait.JPG|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q106624|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q106624/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q6450337|Kwesi Akwansah Andam]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/93784088 93784088] | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q6450337|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q6450337/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q38601327|Lewis R. Roberts]]'' | ''[[:d:Q30086937|cancer researcher]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7885-8574 0000-0001-7885-8574] | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q38601327|7]] / [[toolforge:scholia/author/Q38601327/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q69742049|Sellama Nadifi]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-4272-1506 0000-0002-4272-1506] | | [https://viaf.org/en/viaf/1605159234656803372307 1605159234656803372307] | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q69742049|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69742049/missing|📖]] |- | [[Mary Abukutsa-Onyango]] | ''[[:d:Q3140857|horticulturist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-4693-3637 0000-0002-4693-3637] | [https://scholar.google.com/citations?user=jCVOGb4AAAAJ jCVOGb4AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/186968571 186968571] | 2017 | [[Fáìlì:Prof. Mary Abukutsa-Onyango in 2010.png|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q26923625|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q26923625/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q32978880|Ebenezer Laing]]'' | ''[[:d:Q2374149|botanist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/92014961 92014961] | 1985 | | [[toolforge:scholia/author/Q32978880|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q32978880/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71039832|Ghirmai Negash]]'' | ''[[:d:Q1569495|ọ̀gá akẹ́ẹ̀kọ́]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q17167049|literary scholar]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/264042026 264042026] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q71039832|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71039832/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q7172546|Peter Anyang' Nyong'o]]'' | [[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q83307|minister]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/41874140 41874140] | 1986 | [[Fáìlì:Kisumu Governor Anyang Nyong'o giving speech.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q7172546|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q7172546/missing|📖]] |- | [[Eunice Sahle]] | ''[[:d:Q1238570|political scientist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/43656172 43656172] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q71040152|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71040152/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70607931|Nicholas Biekpe]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q70607931|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70607931/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q56046785|Ahmed Hassan Fahal]]'' | ''[[:d:Q774306|surgeon]]''<br/>''[[:d:Q3779582|microbiologist]]''<br/>''[[:d:Q2487799|mycologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4922-7321 0000-0003-4922-7321] | [https://scholar.google.com/citations?user=P0kUeP0AAAAJ P0kUeP0AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/32146331908718691841 32146331908718691841] | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q56046785|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q56046785/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71041270|Desta Mebratu]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q71041270|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71041270/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q42784019|Kevin J. Naidoo]]'' | ''[[:d:Q593644|chemist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-9898-3708 0000-0002-9898-3708] | [https://scholar.google.com/citations?user=sGaDPpQAAAAJ sGaDPpQAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/65994373 65994373] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q42784019|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42784019/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q58066090|Asfawossen Asrat]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-6312-8082 0000-0002-6312-8082] | | [https://viaf.org/en/viaf/179145304390078570215 179145304390078570215] | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q58066090|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q58066090/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q57777886|Michael Meadows]]'' | ''[[:d:Q2560911|physical geographer]]''<br/>''[[:d:Q333634|translator]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-8322-3055 0000-0001-8322-3055] | [https://scholar.google.com/citations?user=EufqPQMAAAAJ EufqPQMAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/78996 78996] | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q57777886|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q57777886/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71041558|Nigel Charles Bennett]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q71041558|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71041558/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q58066291|Harald Winkler]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q188094|economist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-5826-4071 0000-0002-5826-4071] | [https://scholar.google.com/citations?user=dSxrBsMAAAAJ dSxrBsMAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/292276827 292276827] | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q58066291|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q58066291/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72195032|Frederick Alfred Ochieng Otieno]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q72195032|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72195032/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q88342374|Hai Nian]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-0227-2045 0000-0003-0227-2045] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q88342374|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q88342374/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70321252|Abdel-Aziz El-Shemy Hany]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q70321252|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70321252/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q21448010|Tebello Nyokong]]'' | ''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>''[[:d:Q121594|professor]]''<br/>''[[:d:Q1162163|olùdarí]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-4590-9926 0000-0002-4590-9926] | [https://scholar.google.com/citations?user=QUpAXHcAAAAJ QUpAXHcAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/6031160486121605180005 6031160486121605180005] | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q21448010|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q21448010/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q131161416|Tamer Elbatt]]'' | | [https://orcid.org/0000-0002-1081-9576 0000-0002-1081-9576] | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q131161416|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q131161416/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q832747|Monty Jones]]'' | ''[[:d:Q1781198|agronomist]]''<br/>[[olóṣèlú]] | | | | 2005 | [[Fáìlì:Monty Jones visits AfricaRice.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q832747|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q832747/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q61816890|Lisa C du Toit]]'' | ''[[:d:Q2114605|pharmacologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-2042-6338 0000-0002-2042-6338] | [https://scholar.google.com/citations?user=ZziyYnsAAAAJ ZziyYnsAAAAJ] | | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q61816890|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61816890/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q113141642|Lateef Sanni]]'' | ''[[:d:Q1781198|agronomist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-3363-6091 0000-0003-3363-6091] | [https://scholar.google.com/citations?user=Q3H6FEMAAAAJ Q3H6FEMAAAAJ] | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q113141642|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q113141642/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q69890719|Balkiss Bouhaouala-Zahar]]'' | ''[[:d:Q2919046|biochemist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-3147-245X 0000-0003-3147-245X] | [https://scholar.google.com/citations?user=no7Uv1sAAAAJ no7Uv1sAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/313558533 313558533] | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q69890719|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69890719/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q46535610|Koleka Mlisana]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q3779582|microbiologist]]''<br/>''[[:d:Q3368718|pathologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-8436-3268 0000-0002-8436-3268] | [https://scholar.google.com/citations?user=BLs8bcIAAAAJ BLs8bcIAAAAJ] | | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q46535610|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q46535610/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q4726678|Alimuddin Zumla]]'' | [[oníṣègùn]]<br/>''[[:d:Q3368718|pathologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-5111-5735 0000-0002-5111-5735] | [https://scholar.google.com/citations?user=4_DvHm0AAAAJ 4_DvHm0AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/41995147 41995147] | 2016 | [[Fáìlì:Prof Alimuddin Zumla 2.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q4726678|4]] / [[toolforge:scholia/author/Q4726678/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q6745901|Mamokgethi Phakeng]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-8911-0403 0000-0002-8911-0403] | [https://scholar.google.com/citations?user=NVTI58wAAAAJ NVTI58wAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/21621571 21621571] | 2018 | [[Fáìlì:Mamokgethi Phakeng - Kgethi.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q6745901|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q6745901/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q67874262|Abdisalan M. Noor]]'' | | | [https://scholar.google.com/citations?user=bBYdXc8AAAAJ bBYdXc8AAAAJ] | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q67874262|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q67874262/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q135778377|Najet Srairi-Abid]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-1296-0909 0000-0003-1296-0909] | [https://scholar.google.com/citations?user=7oT6L8IAAAAJ 7oT6L8IAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/726160483742104991077 726160483742104991077] | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q135778377|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q135778377/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q135778406|Hanadi G. Salem]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q121594|professor]]''<br/>''[[:d:Q21002332|materials engineer]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-3455-1658 0000-0002-3455-1658] | [https://scholar.google.com/citations?user=I7k0_tcAAAAJ I7k0_tcAAAAJ] | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q135778406|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q135778406/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q135778448|Mmantsae Diale]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-6035-6688 0000-0002-6035-6688] | [https://scholar.google.com/citations?user=lcfMNb8AAAAJ lcfMNb8AAAAJ] | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q135778448|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q135778448/missing|📖]] |- | [[Reneé Anne Street]] | ''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=d1D0sQcAAAAJ d1D0sQcAAAAJ] | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q135778620|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q135778620/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q100168902|Sileshi Gudeta Weldesemayat]]'' | ''[[:d:Q15839134|ecologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q100168902|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q100168902/missing|📖]] |- | [[Mohamed Hag Ali Hassan]] | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>''[[:d:Q169470|physicist]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=2nelb8UAAAAJ 2nelb8UAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/66532716 66532716] | 1985 | [[Fáìlì:Mohamed H.A. Hassan.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q6891212|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q6891212/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q3575692|Zohra Ben Lakhdar Akrout]]'' | ''[[:d:Q169470|physicist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/66772213 66772213] | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q3575692|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q3575692/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70615870|Evance Kalula]]'' | | [https://orcid.org/0000-0003-2299-3093 0000-0003-2299-3093] | | | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q70615870|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70615870/missing|📖]] |- | [[Olugbemiro Jegede]] | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q1231865|ọ̀gá akẹ́ẹ̀kọ́]]''<br/>''[[:d:Q2994387|adviser]]''<br/>''[[:d:Q599151|official]]''<br/>''[[:d:Q12416358|vice-chancellor]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/306337814 306337814] | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q69895161|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69895161/missing|📖]] |- | [[Mahmoud Abdel-Aty]] | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>''[[:d:Q29169143|data scientist]]''<br/>''[[:d:Q121594|professor]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-8841-3165 0000-0001-8841-3165] | [https://scholar.google.com/citations?user=gTzyb78AAAAJ gTzyb78AAAAJ] | | 2012 | [[Fáìlì:Mahmoud Abdel-Aty 2023.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q59515097|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q59515097/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q7037244|Nils Christian Stenseth]]'' | ''[[:d:Q121594|professor]]''<br/>''[[:d:Q15839134|ecologist]]''<br/>''[[:d:Q350979|zoologist]]''<br/>''[[:d:Q16831394|mammalogist]]''<br/>''[[:d:Q864503|biologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-1591-5399 0000-0002-1591-5399] | [https://scholar.google.com/citations?user=GILt45oAAAAJ GILt45oAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/23633896 23633896] | 2024 | [[Fáìlì:Nils Christian Stenseth 2014.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q7037244|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q7037244/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q26211942|Catherine Odora Hoppers]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-5324-7371 0000-0001-5324-7371] | [https://scholar.google.com/citations?user=qWEKG-QAAAAJ qWEKG-QAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/23844553 23844553] | 2012 | [[Fáìlì:Catherine Odora-Hoppers in 2015 (cropped).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q26211942|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q26211942/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72202313|Samuel N.C. Okonkwo]]'' | ''[[:d:Q126368762|agricultural scientist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/78353836 78353836] | 2011 | | [[toolforge:scholia/author/Q72202313|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72202313/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70616668|Kwadwo Ansah Koram]]'' | ''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4274-6516 0000-0003-4274-6516] | | | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q70616668|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70616668/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72202604|Joseph Obua]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q72202604|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72202604/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q5019535|Calestous Juma]]'' | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/71462064 71462064] | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q5019535|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q5019535/missing|📖]] |- | [[Fakiha Heakal]] | ''[[:d:Q16744668|physical chemist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-4398-6194 0000-0002-4398-6194] | [https://scholar.google.com/citations?user=KC_2T8oAAAAJ KC_2T8oAAAAJ] | | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q133042898|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q133042898/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q133043195|Rose Osuji]]'' | ''[[:d:Q169470|physicist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-0713-2490 0000-0002-0713-2490] | [https://scholar.google.com/citations?user=-zmTOcYAAAAJ -zmTOcYAAAAJ] | | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q133043195|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q133043195/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71050174|Zeblon Vilakazi]]'' | ''[[:d:Q16742096|nuclear physicist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/41574105 41574105] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q71050174|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71050174/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q133043441|Susan J. Elliott]]'' | ''[[:d:Q901402|geographer]]''<br/>''[[:d:Q24017732|public health scientist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-5514-1116 0000-0001-5514-1116] | [https://scholar.google.com/citations?user=HdTGYhoAAAAJ HdTGYhoAAAAJ] | | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q133043441|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q133043441/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70906872|Jonah Ratsimbazafy]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-7629-0476 0000-0002-7629-0476] | | | 2017 | [[Fáìlì:Jonah buste.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q70906872|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70906872/missing|📖]] |- | [[Pius N. Okeke]] | ''[[:d:Q121594|professor]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=ApO-U6cAAAAJ ApO-U6cAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/271139961 271139961] | 2017 | [[Fáìlì:PROF. PN OKEKE AS PROF. EMERITUS- 2015.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q70618710|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70618710/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q61103748|Yuping Wu]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-0833-1205 0000-0002-0833-1205] | | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q61103748|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61103748/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70618973|Paul-Kingsley Buah-Bassuah]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-9831-2691 0000-0001-9831-2691] | [https://scholar.google.com/citations?user=jNVeQjMAAAAJ jNVeQjMAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/30150380436513370888 30150380436513370888] | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q70618973|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70618973/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72204932|Seth Kofi Akyea Danso]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q72204932|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q72204932/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70622164|Philip Nyeko]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q70622164|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70622164/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q136796349|Davie M. Kadyampakeni]]'' | | [https://orcid.org/0000-0002-5034-8190 0000-0002-5034-8190] | | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q136796349|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136796349/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q57648099|Lydia Roos]]'' | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]''<br/>''[[:d:Q169470|physicist]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7151-9983 0000-0001-7151-9983] | | [https://viaf.org/en/viaf/202134484 202134484] | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q57648099|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q57648099/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71776876|Muchie Mammo]]'' | ''[[:d:Q105572010|political economist]]''<br/>''[[:d:Q18805|naturalist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4831-3113 0000-0003-4831-3113] | | [https://viaf.org/en/viaf/4877592 4877592] | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q71776876|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71776876/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q136798885|Ahmed ElSayed]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q136798885|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136798885/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q136798912|Ene I. Ette]]'' | | [https://orcid.org/0000-0003-3227-0454 0000-0003-3227-0454] | | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q136798912|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136798912/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q73508371|Nicki Tiffin]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-5083-2735 0000-0001-5083-2735] | [https://scholar.google.com/citations?user=5ksS5OgAAAAJ 5ksS5OgAAAAJ] | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q73508371|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q73508371/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q136799528|Ademola Adelowo Adenle]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-9429-7073 0000-0002-9429-7073] | | [https://viaf.org/en/viaf/56148570593024311615 56148570593024311615] | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q136799528|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136799528/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q136799545|Nicholas Ozor]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q136799545|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136799545/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q28817248|Francisca Mutapi]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-2537-3466 0000-0002-2537-3466] | | | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q28817248|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q28817248/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q20022984|Ameenah Gurib-Fakim]]'' | [[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>''[[:d:Q2374149|botanist]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=j6mTvfcAAAAJ j6mTvfcAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/51808329 51808329] | 2012 | [[Fáìlì:Ameenah Gurib-Fakim.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q20022984|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q20022984/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q56786682|Bassirou Bonfoh]]'' | ''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4190-8202 0000-0003-4190-8202] | [https://scholar.google.com/citations?user=n0jAxlEAAAAJ n0jAxlEAAAAJ] | | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q56786682|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q56786682/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70915482|Kojo Mensa-Wilmot]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q70915482|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70915482/missing|📖]] |- | [[Archie Mafẹje]] | ''[[:d:Q4773904|anthropologist]]''<br/>''[[:d:Q2306091|sociologist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/14782628 14782628] | 1986 | [[Fáìlì:Archie Mafeje in Cape Town, August 1961 (cropped).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q59526425|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q59526425/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q86919309|Chidi Oguamanam]]'' | ''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q185351|jurist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4301-9388 0000-0003-4301-9388] | [https://scholar.google.com/citations?user=d6kPDLMAAAAJ d6kPDLMAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/16659891 16659891] | 2024 | [[Fáìlì:Chidi Oguamanam - 2016.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q86919309|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86919309/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q78701944|Dumitru Baleanu]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q16742096|nuclear physicist]]''<br/>''[[:d:Q169470|physicist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-0286-7244 0000-0002-0286-7244] | [https://scholar.google.com/citations?user=EFO9iO4AAAAJ EFO9iO4AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/317140919 317140919] | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q78701944|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q78701944/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70917210|Emmanuel Kasimbazi]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-6770-6740 0000-0002-6770-6740] | | [https://viaf.org/en/viaf/276472921 276472921] | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q70917210|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70917210/missing|📖]] |} {{Wikidata list end}} hxxu51t8xbbl0k1tcxekiz5ramk8zdu Oníṣe:GerardM/Kenyan universities et al 2 68357 638067 637682 2026-09-26T13:00:17Z ListeriaBot 17294 Wikidata list updated [V2] 638067 wikitext text/x-wiki The [https://tools.wmflabs.org/scholia/country/Q114 Scholia for Kenya] {{Wikidata list |sparql= SELECT ?number_of_authors ?number_of_works ?item (REPLACE(STR(?item), ".*Q", "Q") AS ?qid) (CONCAT( "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "|", ENCODE_FOR_URI(?number_of_works), "]] / ", "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "/missing|📖]]") AS ?scholia) WITH { SELECT ?item (COUNT(DISTINCT ?author) AS ?number_of_authors) (COUNT(DISTINCT ?work) AS ?number_of_works) WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q114 . ?author wdt:P108 {{!}} wdt:P463 {{!}} wdt:P1416/wdt:P361* ?item . ?work wdt:P50 ?author . } GROUP BY ?item } AS %results WHERE { INCLUDE %results SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,da,es,fr,jp,nl,no,ru,sv,zh". } } ORDER BY DESC(?number_of_authors) DESC(?number_of_works) ?item ?qid ?scholia |columns=label:Organization,?number_of_authors:Number of authors,?scholia:Publications (known/missing) }} {| class='wikitable sortable' ! Organization ! Number of authors ! Publications (known/missing) |- | ''[[:d:Q6049130|International Centre of Insect Physiology and Ecology]]'' | 11 | [[toolforge:scholia/organization/Q6049130|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q6049130/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q1666743|International Livestock Research Institute]]'' | 8 | [[toolforge:scholia/organization/Q1666743|15]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1666743/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q6392601|Kenya Medical Research Institute]]'' | 8 | [[toolforge:scholia/organization/Q6392601|7]] / [[toolforge:scholia/organization/Q6392601/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q649998|University of Nairobi]]'' | 7 | [[toolforge:scholia/organization/Q649998|61]] / [[toolforge:scholia/organization/Q649998/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q1362380|World Agroforestry Centre]]'' | 6 | [[toolforge:scholia/organization/Q1362380|10]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1362380/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q3330879|National Museums of Kenya]]'' | 5 | [[toolforge:scholia/organization/Q3330879|11]] / [[toolforge:scholia/organization/Q3330879/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q182016|United Nations Environment Programme]]'' | 4 | [[toolforge:scholia/organization/Q182016|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q182016/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q50828855|African Continental Free Trade Area]]'' | 4 | [[toolforge:scholia/organization/Q50828855|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q50828855/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q13122809|Moi University]]'' | 3 | [[toolforge:scholia/organization/Q13122809|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q13122809/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q1702696|Jomo Kenyatta University of Agriculture and Technology]]'' | 3 | [[toolforge:scholia/organization/Q1702696|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1702696/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q4689656|African Academy of Sciences]]'' | 2 | [[toolforge:scholia/organization/Q4689656|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4689656/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30281921|Institute of Primate Research]]'' | 2 | [[toolforge:scholia/organization/Q30281921|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30281921/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30282239|Kenya Agricultural Research Institute]]'' | 2 | [[toolforge:scholia/organization/Q30282239|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30282239/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q46756|Kenyatta University]]'' | 2 | [[toolforge:scholia/organization/Q46756|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q46756/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q42309838|Aga Khan University]]'' | 2 | [[toolforge:scholia/organization/Q42309838|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q42309838/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q1478665|Kenya Wildlife Service]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q1478665|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1478665/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q4677045|ActionAid Kenya]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q4677045|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4677045/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q60520642|Kenya Institute of Management]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q60520642|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q60520642/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q6392674|Kenya National Theatre]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q6392674|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q6392674/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30254279|Kijabe Hospital]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q30254279|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30254279/missing|📖]] |- | [[United Nations Human Settlements Programme]] | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q487883|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q487883/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30262004|Nyanza Reproductive Health Society]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q30262004|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30262004/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q4732310|Alliance Girls High School]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q4732310|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4732310/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q66573048|Coryndon Museum]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q66573048|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q66573048/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q13123010|Moi Teaching and Referral Hospital]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q13123010|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q13123010/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q1665444|The New Humanitarian]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q1665444|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1665444/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q17110774|Pwani University]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q17110774|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q17110774/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q19595548|Evangelical Lutheran Church in Kenya]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q19595548|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q19595548/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q21022441|Government of Kenya]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q21022441|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q21022441/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q24236287|Scott Christian University]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q24236287|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q24236287/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q25182829|Ministry of Health]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q25182829|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q25182829/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q27825700|French Institute for Research in Africa]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q27825700|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q27825700/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30266902|Mpala Research Center and Wildlife Foundation]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q30266902|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30266902/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30295027|British Institute in Eastern Africa]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q30295027|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30295027/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q3551629|Maseno University]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q3551629|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q3551629/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q5243437|Daystar University]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q5243437|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q5243437/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q6970049|Nation Media Group]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q6970049|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q6970049/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q954747|East African Airways]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q954747|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q954747/missing|📖]] |} {{Wikidata list end}} foygfrowstle36jn7odx9zvku9303o1 Oníṣe:GerardM/Ghanese hospitals 2 69550 638074 630373 2026-09-26T15:46:13Z ListeriaBot 17294 Wikidata list updated [V2] 638074 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q16917; wdt:P17 wd:Q117. } |section= |sort=P131 |sort_order=asca |columns=label:Article,description,P17:Country,P131:In administrative entity,P625:Geo Coordinate,P18:Image,P242:Locator map image |thumb=128 |min_section=2 }} {| class='wikitable sortable' ! Article ! description ! Country ! In administrative entity ! Geo Coordinate ! Image ! Locator map image |- | ''[[:d:Q5061762|Central Regional Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | {{Coord|5.133201|-1.266|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q7309070|Wa Regional Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | {{Coord|10.087306|-2.5215|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q7309217|Regional hospitals of Ghana]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q30279986|Holy Family Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q64576107|sanatorium in Ghana]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q64576134|Gold Coast Hospital, Accra]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q64576135|Aburi sanatorium]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q64576174|Colonial hospital, Accra]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q64576176|District Hospital Akatsi]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | {{Coord|6.128802|0.798548|display=inline}} | [[Fáìlì:Akatsi District Hospital 1.jpeg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q64576181|Maamobi Polyclinic]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | {{Coord|5.59143|-0.19903|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q107733791|Accra Medical Centre]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | {{Coord|5.56887|-0.185997|display=inline}} | [[Fáìlì:Accra Medical Centre 8.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q107734363|Police Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | {{Coord|5.568731|-0.181614|display=inline}} | [[Fáìlì:Police Hospital 3.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q110751910|Holy Family Teaching Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | {{Coord|7.618345|-1.933855|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110894332|West Mamprusi District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q110894386|Karaga District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q110894436|Lawra Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q115023837|St. Gregory's Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q115907502|Abana hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q116234577|Nanumba North District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | {{Coord|8.85797|0.05519|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118742058|Ellembelle District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118742112|Nsoatre District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118742475|Bunkpurugu-Nanton District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118742530|Jomoro District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118742839|Atwima mponua District hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118742947|Brong Ahafo Regional Psychiatric Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118743033|Kintampo south District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118743153|Manhyia Palace Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118743166|St. Peter's Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | {{Coord|6.349471|-1.673681|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118743267|Nkoranza North District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118743498|Dormaa Municipal hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118743507|Pru East District hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118743729|Atwima kwanwoma district hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118743731|Berekum Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118743778|Pru West District hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118743806|Brong Ahafo Regional eye clinic]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744003|Jaman North District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744054|Sene Wast District hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744065|Jaman South District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744080|St. Francis Xavier Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744085|Holy Family Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744097|Sene East District hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744105|Tano North District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744108|Calvary Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744139|Ridge Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744152|Nhyiaeso Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744160|Q118744160]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744164|Lighthouse Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744171|Faith Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744176|Nalerigu teaching hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744220|Herbal Technology Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744235|Offinso Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744249|Bengali Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | {{Coord|5.66734|-0.019579|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118744258|Sissala East District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744265|Jomoro polyclinic]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744272|Sissala West District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744279|Builsa South District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744289|Aflao Government Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744291|Hohoe Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744304|Keta Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744351|Sissala West District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744361|Vhedzi Traditional Council Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744396|Nkoranza North Municipal Hosp]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744438|Zabzugu District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744475|Daffiama -Bussie-Issa District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744506|Tolon District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744525|Nadowli District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744621|Kumbungu District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744822|Nanumba South District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744848|Gushiegu District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744850|Jirapa District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744872|Nanumba North District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744889|East Mamprusi District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744959|Nandom District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118744985|East Gonja District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118745011|Sawla-Tuna-Kalba District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118745255|Bunkpurugu-Yunyoo District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118746631|Twifo-Herman-Lower Denkyira Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118746647|Mfantsiman Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118746662|Gino’s East Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118746678|Asikuma-Odoben-Brakwa Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118746699|Gomoa West Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118746714|Nkoranza Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118749089|Takoradi Pharmacy]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118749463|Sekondi Pharmacy]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118749821|Axim Pharmacy]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118770437|Wassa Amenfi East Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118772064|Wassa Amenfi Central Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118773292|Sekondi Takoradi Metropolitan Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118774593|Takoradi Teaching Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118779714|Ekumfi Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118779741|Abura-Asebu-kwamankese District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118779812|Asunafo North Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118779819|Catholic Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118779846|Evangelical Presbyterian Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118779851|Sutifi North District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118779881|Lifeline Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118779916|At.Francis Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118792974|Wassa Amenfi West Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118793148|Ellembelle Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118793174|Koforidua Teaching Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118793181|Akim Oda Government Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118793293|Vivian I-Anhwiaso-Bekwai Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118793297|Tarkwa Nsuaem Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118798649|Yendi Government Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118802857|Birim Central Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118803453|Yilo Krobo Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118803834|Asuogyaman Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118804134|Akuapim North Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118804416|Akuapim South Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118804930|Atiwa District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118829405|Kwahu East District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118829965|Kwahu West District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118830530|Akyem Abuakwa South District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118839148|Salaga District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118847690|Bibiani -Anhwiaso-Bekwai Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118850653|Wast Gonja District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118877699|Twifo-Heman-Lower Denkyira Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118877768|Gomoa East Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q118958757|Asutifi North District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | | | |- | ''[[:d:Q120061551|University of Education, Winneba, hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | {{Coord|5.370284|-0.629565|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q121359412|Weta District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | {{Coord|6.100901|0.976224|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q130457581|Bawjiase Polyclinic]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | | {{Coord|5.685462|-0.551745|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q140450405|St. Martin's Memorial Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q55566711|Ablekuma North Municipal District]]'' | {{Coord|5.57936|-0.273375|display=inline}} | [[Fáìlì:St. Martins Memorial Hospital, Odorkor (IMG 7111).jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q6432357|Korle - Bu Teaching Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Aakrá|Accra]]<br/>''[[:d:Q4668085|Ablekuma South]]'' | {{Coord|5.537833|-0.227408|display=inline}} | [[Fáìlì:Korle-Bu hospital.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q118780449|Q118780449]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Aakrá|Accra]] | | | |- | ''[[:d:Q118854293|Vicom specialist hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Aakrá|Accra]] | {{Coord|5.551118|-0.265573|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118878154|Yeboah hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Aakrá|Accra]] | {{Coord|5.63257|-0.152271|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118900005|Otobia memorial hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Aakrá|Accra]] | {{Coord|5.612562|-0.224963|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118900746|OEL International hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Aakrá|Accra]] | | | |- | ''[[:d:Q118901119|Kind David hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Aakrá|Accra]] | {{Coord|5.593567|-0.206099|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118901424|Methedist hospital,ankaase]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Aakrá|Accra]] | {{Coord|6.848151|-1.549431|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118902557|True vine hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Aakrá|Accra]] | {{Coord|6.66687|-1.616303|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20088939|Greater Accra Regional Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q284556|Accra Metropolitan District]]''<br/>''[[:d:Q431729|Greater Accra Region]]'' | {{Coord|5.561618|-0.198676|display=inline}} | [[Fáìlì:Ridge Hospital Accra.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q110555349|The Trust Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q284556|Accra Metropolitan District]]'' | {{Coord|5.560995|-0.187143|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110826752|Impact Medical and Diagnostic Centre]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q284556|Accra Metropolitan District]]'' | {{Coord|5.570643|-0.201514|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110826994|Achimota Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q284556|Accra Metropolitan District]]''<br/>''[[:d:Q106638847|Okaikwei North Municipal District]]'' | {{Coord|5.629758|-0.217016|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110827041|Hill Top Surgical Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q284556|Accra Metropolitan District]]'' | {{Coord|5.611566|-0.299557|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110827051|Airport Women's Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q284556|Accra Metropolitan District]]'' | {{Coord|5.617884|-0.178866|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110843840|C&J General Hospital (Ghana)]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q284556|Accra Metropolitan District]]'' | {{Coord|5.629983|-0.06814|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110844165|Prime Care Medical Centre]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q284556|Accra Metropolitan District]]''<br/>[[Aakrá|Accra]] | {{Coord|5.561156|-0.246771|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110845821|Justab Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q284556|Accra Metropolitan District]]'' | {{Coord|5.533593|-0.429337|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110845868|Atta Quarshie Memorial Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q284556|Accra Metropolitan District]]'' | {{Coord|5.55963|-0.212851|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110845914|Efah Victory Clinic]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q284556|Accra Metropolitan District]]'' | {{Coord|5.630925|-0.091767|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110845936|North Legon Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q284556|Accra Metropolitan District]]'' | {{Coord|5.669442|-0.182474|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110867752|Bemuah Royal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q284556|Accra Metropolitan District]]'' | {{Coord|5.645967|-0.156963|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q138839902|Accra Psychiatric Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q284556|Accra Metropolitan District]]''<br/>''[[:d:Q431729|Greater Accra Region]]'' | {{Coord|5.56334|-0.20459|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q30688554|Kumasi Military Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q30688556|Afari]]'' | {{Coord|6.684806|-1.789677|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q141556025|St John of God hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q48804007|Agbegbe Ahafo]]''<br/>''[[:d:Q373327|Tano North Municipal District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q20047291|Tetteh Quarshie Memorial Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q4701922|Akuapim-Mampong]]'' | {{Coord|5.9216|-0.133|display=inline}} | [[Fáìlì:TQuarshieMemHospSouthWest.png|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q110659130|Akormaa Memorial SDA Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q425533|Amansie West District]]'' | {{Coord|6.439755|-1.538422|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110931071|Father Thomas Alan Rooney Memorial Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q765209|Amenfi West Municipal District]]'' | {{Coord|5.641|-2.3814|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110659581|Juaso District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q720966|Asante Akim South District]]'' | {{Coord|6.592549|-1.121253|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q6428308|Komfo Anokye Teaching Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Agbègbè Ashanti|Ashanti Region]]<br/>''[[:d:Q740294|Kumasi Metropolitan District]]'' | {{Coord|6.697479|-1.63169|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110659075|SDA Hospital-Wiamoase]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Agbègbè Ashanti|Ashanti Region]] | {{Coord|7.052414|-1.518659|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110659198|Asafo-Agyei Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Agbègbè Ashanti|Ashanti Region]] | {{Coord|6.641984|-1.618906|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118742321|Okomfo Anokye Teaching Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Agbègbè Ashanti|Ashanti Region]] | | | |- | ''[[:d:Q118743480|Kumasi South Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Agbègbè Ashanti|Ashanti Region]] | | | |- | ''[[:d:Q118744112|Kwame Nkrumah University of Science and technology Medical Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Agbègbè Ashanti|Ashanti Region]] | | | |- | ''[[:d:Q118744117|Nsuta hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Agbègbè Ashanti|Ashanti Region]]<br/>''[[:d:Q15045457|Nsuta]]'' | | | |- | ''[[:d:Q118744148|OKomfo Anokye Teaching Hospital Plyclinic]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Agbègbè Ashanti|Ashanti Region]] | | | |- | ''[[:d:Q118744169|St.Patrick's Hospital Polyclinic]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Agbègbè Ashanti|Ashanti Region]] | | | |- | ''[[:d:Q118744185|Kwame Nkrumah University of Science and technology Polyclinic]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Agbègbè Ashanti|Ashanti Region]] | | | |- | ''[[:d:Q118744201|Manhyia Palace Hospital Polyclinic]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Agbègbè Ashanti|Ashanti Region]] | | | |- | ''[[:d:Q120646982|Aburaso Methodist Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Agbègbè Ashanti|Ashanti Region]] | {{Coord|6.665091|-1.673065|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q120648387|Royal Ash Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Agbègbè Ashanti|Ashanti Region]] | {{Coord|6.664908|-1.672747|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q140345057|Mampong Government Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Agbègbè Ashanti|Ashanti Region]]<br/>''[[:d:Q1785381|Mampong Municipal District]]'' | {{Coord|7.04228|-1.40652|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110826088|Sankore Health Centre]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q752420|Asunafo South District]]'' | {{Coord|6.503081|-2.501657|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110826061|Acherensua Government Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q752527|Asutifi District]]'' | {{Coord|6.980282|-2.29694|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110826697|Kwahu Government Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q4815760|Atibie]]'' | {{Coord|6.580094|-0.733637|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110659360|Frimpong-Boateng Medical Center]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q2646829|Atwima Nwabiagya Municipal District]]'' | {{Coord|6.661502|-1.820525|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q139957457|Mother and Child Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q55604571|Awutu Senya East Municipal District]]''<br/>''[[:d:Q846323|Central Region]]'' | {{Coord|5.61606|-0.773686|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q64548970|Hospital in Ghana]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q792509|Axim]]'' | | | |- | ''[[:d:Q16733301|37 Military Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Ayawaso East Municipal Assembly|Ayawaso East Municipal District]] | {{Coord|5.58858|-0.183246|display=inline}} | [[Fáìlì:37 Military Hospital Sign Post.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q55636721|University of Ghana Medical Centre]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Ayawaso West Municipal Assembly|Ayawaso West Municipal District]] | {{Coord|5.63247|-0.18546|display=inline}} | [[Fáìlì:University of Ghana Medical Centre 07.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q122871962|Bawku Presby Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q812036|Bawku]]''<br/>''[[:d:Q477813|Bawku Municipal District]]'' | {{Coord|11.060126|-0.232968|display=inline}} | [[Fáìlì:Bawku, Ghana - panoramio.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q110894407|Zebilla Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q107622257|Bawku West]]'' | {{Coord|10.93757|-0.474938|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110929982|Bibiani Government Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q856281|Bibiani/Anhwiaso/Bekwai Municipal Assembly]]'' | {{Coord|6.2752|-2.263|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q140344262|Holy Family Hospital Techiman]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q60764358|Bono East Region]]'' | {{Coord|7.58271|-1.93382|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110894400|Sandema Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q15620043|Builsa]]'' | {{Coord|10.733428|-1.287881|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110868227|Binde Medical Centre]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q631255|Bunkpurugu-Yunyoo District]]'' | {{Coord|10.565574|-0.02901|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q16734213|University of Cape Coast Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q221283|Cape Coast]]'' | {{Coord|5.105335|-1.282972|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q140918992|Ewim Government Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q221283|Cape Coast]]'' | | | |- | ''[[:d:Q110826684|Pakphase Medical Center]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q922863|Cape Coast Metropolitan District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q140332077|St. Gregory Catholic Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q846323|Central Region]]'' | {{Coord|5.523889|-0.475278|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q140334410|Our Lady of Grace Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q846323|Central Region]]'' | {{Coord|5.58053|-0.99615|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q115907448|Chereponi hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q5091888|Chereponi Disruct]]'' | {{Coord|10.130871|0.286627|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q112033217|Dallung clinic]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q68653366|Dallung Community Library]]'' | {{Coord|9.630422|-1.009268|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110827072|Dodowa District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q104901433|Dangme West District]]'' | {{Coord|5.886222|-0.092757|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110931396|Nana Hima Dekyi Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q1231673|Dixcove]]'' | {{Coord|4.849|-2.0273|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118742838|Euracare Diagnostic and Heart Centre]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q20630214|East Legon]]'' | {{Coord|5.570688|-0.176503|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118743487|Cocos Orthopaedics]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q20630214|East Legon]]'' | | | |- | ''[[:d:Q124334647|St. Dominic Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q405670|Eastern Region]]''<br/>''[[:d:Q55561076|Denkyembour District]]'' | {{Coord|6.047656|-0.798456|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110659497|Janie Speaks AME Zion Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q688682|Edwinase District]]'' | {{Coord|7.408116|-1.962386|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q7590037|St. Martin Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q5349276|Eikwe]]'' | {{Coord|4.965213|-2.469751|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110659327|Ejisu Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q1321974|Ejisu-Juaben Municipal District]]'' | {{Coord|6.720961|-1.470349|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110659353|Ejura Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q688667|Ejura/Sekyedumase Municipal District]]'' | {{Coord|7.389292|-1.351032|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110843719|Abokobi District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q2553691|Ga East Municipal District]]'' | {{Coord|5.733333|-0.2|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110846215|New Ashongman Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q2553691|Ga East Municipal District]]'' | {{Coord|5.685473|-0.231491|display=inline}} | [[Fáìlì:The Community Hospital, Ashongman Estate.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q110867839|A&A Medlove Medical Centre]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q2553691|Ga East Municipal District]]'' | {{Coord|5.71551|-0.204422|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q140164654|Ga East Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q2553691|Ga East Municipal District]]'' | {{Coord|5.673171|-0.229254|display=inline}} | [[Fáìlì:Ga East Municipal Hospital- Entrance.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q110845998|St John's Hospital & Fertility Centre]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q65121877|Ga North Municipal District]]''<br/>''[[:d:Q431729|Greater Accra Region]]'' | {{Coord|5.645578|-0.247606|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110843639|Finney Hospital and Fertility Centre]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q5515198|Ga South Municipal District]]'' | {{Coord|5.550631|-0.355719|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110868213|Aneeja Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q2553740|Ga West Municipal District]]'' | {{Coord|5.641741|-0.259927|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q20538207|University of Ghana Teaching Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q431729|Greater Accra Region]]'' | {{Coord|5.632335|-0.185922|display=inline}} | [[Fáìlì:Emergency Center - UGMC.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q59938292|Manna Mission Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q431729|Greater Accra Region]]'' | {{Coord|5.6071|-0.1087|display=inline}} | [[Fáìlì:Manna Mission Hospital.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q107142333|Nyaho Medical Centre]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q431729|Greater Accra Region]]'' | {{Coord|5.618083|-0.186041|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q135233435|Oduman Polyclinic]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q431729|Greater Accra Region]]'' | {{Coord|5.641806|-0.330389|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q140267697|Tema Women’s Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q431729|Greater Accra Region]]''<br/>''[[:d:Q2723511|Tema Metropolitan District]]'' | {{Coord|5.654|0.018|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q140267999|Pentecost Hospital Madina]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q431729|Greater Accra Region]]'' | {{Coord|5.66415|-0.15719|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q140288289|Cocoa Clinic]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q431729|Greater Accra Region]]'' | {{Coord|5.571944|-0.236389|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q7309069|Ho Teaching Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q615006|Ho]]'' | {{Coord|6.60126|0.48404|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110916023|Hohoe District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q2314574|Hohoe Municipal District]]'' | {{Coord|7.0497|0.4125|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110916062|Jasikan District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q1432676|Jasikan District]]'' | {{Coord|7.4055|0.4597|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110916073|Worawora District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q1432676|Jasikan District]]'' | {{Coord|7.4055|0.4597|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118744598|Jirapa district hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q6202983|Jirapa]]'' | | | |- | ''[[:d:Q118744901|Jirapa district hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q6202983|Jirapa]]'' | | | |- | ''[[:d:Q110916028|Keta District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q1432726|Keta Municipal District]]'' | {{Coord|5.9403|0.8675|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110915876|Ketu South Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q16733720|Ketu South Municipal District]]'' | {{Coord|6.11738|1.180057|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110929921|Central Aflao Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q16733720|Ketu South Municipal District]]'' | {{Coord|6.1518|0.9821|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118743581|Akyem Abuakwa North district hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q6404011|Kibbi]]'' | | | |- | ''[[:d:Q140919004|Kibi Government Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q6404011|Kibbi]]''<br/>''[[:d:Q405670|Eastern Region]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5330410|Eastern Regional Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q406358|Koforidua]]'' | {{Coord|6.09766|-0.2572|display=inline}} | [[Fáìlì:Koforidua Central Hospital.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q118744084|Eastern Reginal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q406358|Koforidua]]'' | {{Coord|6.097557|-0.25642|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118744120|St Josephs hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q406358|Koforidua]]'' | {{Coord|6.101466|-0.272634|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110894377|Kpandai District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q6435710|Kpandai District]]'' | {{Coord|8.460167|-0.011402|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110915883|Anfoega Catholic Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q2405656|Kpando Municipal District]]'' | {{Coord|6.9906|0.2949|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110916034|Margret Marquart Catholic Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q2405656|Kpando Municipal District]]'' | {{Coord|6.9906|0.2949|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q7985093|West End Hospital, Kumasi]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Kumasi]] | {{Coord|6.683546|-1.643985|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118780362|Hospi]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Kumasi]] | | | |- | ''[[:d:Q118780631|Trinity health hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Kumasi]] | {{Coord|6.752611|-1.583471|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118780684|County hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Kumasi]] | {{Coord|6.744637|-1.660208|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118780718|City hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Kumasi]] | {{Coord|6.689917|-1.605303|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118780751|Kumasi south hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Kumasi]] | {{Coord|6.744633|-1.566255|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118854297|Tophill hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Kumasi]] | {{Coord|6.760246|-1.647226|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118854310|Global evangelical mission hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Kumasi]] | {{Coord|6.669528|-1.494354|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118876921|Mater die hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Kumasi]] | {{Coord|6.673328|-1.641662|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118878183|Tofo hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Kumasi]] | | | |- | ''[[:d:Q118878417|Meter die hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Kumasi]] | | | |- | ''[[:d:Q140438053|KNUST Teaching Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | [[Kumasi]]<br/>[[Agbègbè Ashanti|Ashanti Region]] | | | |- | ''[[:d:Q110659484|Asafo-Boakye Specialist Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q740294|Kumasi Metropolitan District]]'' | {{Coord|6.628255|-1.647859|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110659679|Kokofu Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q740294|Kumasi Metropolitan District]]'' | {{Coord|6.499092|-1.523114|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110659828|Kwame Nkrumah University of Science and Technology Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q740294|Kumasi Metropolitan District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q110751495|Pima hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q740294|Kumasi Metropolitan District]]'' | {{Coord|6.747139|-1.592472|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110751547|Suntresu Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q740294|Kumasi Metropolitan District]]'' | {{Coord|6.702622|-1.642169|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q136305115|Dalung clinic]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q20855070|Kumbungu District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q65067984|Donkorkrom Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q55565966|Kwahu Afram Plains South District]]'' | {{Coord|7.048636|-0.076785|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q59882197|La General Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q48796194|La-Dade-Kotopon Municipal District]]'' | {{Coord|5.5557|-0.1666|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q92826507|The Bank Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q48796194|La-Dade-Kotopon Municipal District]]'' | {{Coord|5.58513|-0.162|display=inline}} | [[Fáìlì:The Bank Hospital 01.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q118744547|Lawra district hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q3828119|Lawra]]'' | | | |- | ''[[:d:Q140919031|Lawra Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q55616652|Lawra Constituency]]''<br/>''[[:d:Q715805|Upper West Region]]'' | | | |- | ''[[:d:Q125464154|Atua Government Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q6693593|Lower Manya Krobo Municipal District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q125464311|St. Martin De Porres Hospital, Agormanya]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q6693593|Lower Manya Krobo Municipal District]]'' | {{Coord|6.144167|0.015|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118744094|Mampong Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q992747|Mampong]]'' | | | |- | ''[[:d:Q110657717|Mercy Women's Catholic Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q6750511|Mankessim]]''<br/>''[[:d:Q846323|Central Region]]'' | {{Coord|5.265611|-1.007694|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110894412|Ahmadiyya Muslim Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q1315544|Nadowli-Kaleo District]]'' | {{Coord|6.509933|-1.536537|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110894440|Nadowli Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q1315544|Nadowli-Kaleo District]]'' | {{Coord|10.361616|-2.657594|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110894442|Nandom Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q55579382|Nandom Municipal District]]'' | {{Coord|10.838444|-2.772294|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q125498599|Nanton Health Center]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q65121881|Nanton District]]'' | {{Coord|9.55031|-0.73087|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q125498770|Tampion Health Center]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q65121881|Nanton District]]'' | {{Coord|9.5812|-0.6764|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q125338282|Millennium Health Services]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q3335812|Nanumba North Municipal District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q118878275|St.theresa's hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q1994359|Nkoranza]]'' | {{Coord|7.691942|-1.707287|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110916011|Evangelical Presbyterian Church Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q3531554|North Tongu District]]'' | {{Coord|6.1526|0.3748|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110916051|Adidome Government Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q3531554|North Tongu District]]'' | {{Coord|6.1526|0.3748|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q64576146|Savelugu Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q502215|Northern Region]]''<br/>''[[:d:Q105473441|Savelugu Municipal District]]'' | {{Coord|9.61872|-0.8293|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q115794079|Marshal Medical Centre]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q502215|Northern Region]]''<br/>''[[:d:Q25112635|Sagnarigu Municipal District]]''<br/>''[[:d:Q24696637|Gurugu]]'' | {{Coord|9.468699|-0.871299|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118744372|Yendi municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q502215|Northern Region]]''<br/>''[[:d:Q639066|Yendi]]'' | {{Coord|9.4449|-0.0044|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110948852|Saint John of God Hospital (Ghana)]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q991487|Nzema East Municipal District]]'' | {{Coord|5.1388|-2.3814|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110659252|Ashanti Goldfields Company Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q674826|Obuasi Municipal District]]'' | {{Coord|6.195313|-1.660502|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110659295|Bryant Mission Hospital (Ghana)]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q674826|Obuasi Municipal District]]'' | {{Coord|6.192007|-1.646041|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110843885|Lapaz Community Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q106638847|Okaikwei North Municipal District]]'' | {{Coord|5.608739|-0.253726|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110894307|Saboba Medical Centre, Northeast region]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q106911478|Saboba-Chereponi District]]'' | {{Coord|9.710137|0.318611|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q116006605|Ummah Medical Centre]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q25112635|Sagnarigu Municipal District]]''<br/>''[[:d:Q502215|Northern Region]]''<br/>''[[:d:Q15229609|Jisonaayili]]'' | {{Coord|9.454216|-0.856299|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q125464662|Aisha Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q25112635|Sagnarigu Municipal District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q125467289|The Spinal Clinic]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q25112635|Sagnarigu Municipal District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q125468028|St Lucy Polyclinic]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q25112635|Sagnarigu Municipal District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q125468526|Tania Special Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q25112635|Sagnarigu Municipal District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q134379330|Tamale Technical University Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q25112635|Sagnarigu Municipal District]]'' | {{Coord|9.432345|-0.866909|display=inline}} | [[Fáìlì:Tamale Technical University Hospital.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q140333734|St. Anne's Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q60764352|Savannah Region]]''<br/>''[[:d:Q3110546|West Gonja Municipal District]]'' | {{Coord|9.0853|-1.81165|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q140353735|Salaga Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q60764352|Savannah Region]]''<br/>''[[:d:Q825097|East Gonja Municipal District]]'' | {{Coord|8.5505|-0.5197|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110894368|Savelugu Municipal Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q105473441|Savelugu Municipal District]]'' | {{Coord|9.619051|-0.829332|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110894371|Bruham Medical Centre]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q105473441|Savelugu Municipal District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q115647650|Savelugu Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q105473441|Savelugu Municipal District]]'' | {{Coord|9.61972|-0.83088|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110929963|Abdul Baki Specialist Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q7447324|Sekondi Takoradi Metropolitan District]]'' | {{Coord|4.9432|-1.7441|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110930041|Sycamore Medical Centre]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q7447324|Sekondi Takoradi Metropolitan District]]'' | {{Coord|4.9432|-1.7441|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110931053|Essikado Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q7447324|Sekondi Takoradi Metropolitan District]]'' | {{Coord|4.9432|-1.7441|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110931358|Nagel Memorial Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q7447324|Sekondi Takoradi Metropolitan District]]'' | {{Coord|5.641|-2.3814|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q5347421|Effia Nkwanta Regional Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q243293|Sekondi-Takoradi]]''<br/>''[[:d:Q7447324|Sekondi Takoradi Metropolitan District]]'' | {{Coord|4.923896|-1.744604|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110659301|Effiduase Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q745202|Sekyere East District]]'' | {{Coord|6.847931|-1.393427|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110915864|Tumu Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q1508154|Sissala East Municipal District]]'' | {{Coord|10.877805|-1.98652|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110915867|Virtue Medical Centre]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q1508154|Sissala East Municipal District]]'' | {{Coord|10.7049|-1.7539|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110916040|Peki Government Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q3019338|South Dayi District]]'' | {{Coord|6.621|0.187|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110915929|Richard Novati Catholic Hospital (Comboni Centre)]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q1433337|South Tongu District]]'' | {{Coord|6.0252|0.6394|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q130442017|Lucy Memorial Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q20986347|Sowutuom]]'' | {{Coord|5.645244|-0.276835|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110826730|Suhum Government Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q105063214|Suhum Municipal District]]'' | {{Coord|6.038169|-0.445759|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110825880|Third Medical Reception Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q1786388|Sunyani Municipal District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q110825938|Owusu Memorial Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q1786388|Sunyani Municipal District]]'' | {{Coord|7.326962|-2.332516|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q7680590|Tamale Teaching Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q217040|Tamale]]'' | {{Coord|9.3934|-0.82376|display=inline}} | [[Fáìlì:Tamale Teaching Hospital 4.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q113122586|Tamale Central Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q7680587|Tamale Central]]'' | {{Coord|9.40596|-0.83719|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110868250|Haj Adams Medical Centre]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q240319|Tamale Metropolitan District]]'' | {{Coord|9.402012|-0.846054|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110868263|Habana Medical Service]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q240319|Tamale Metropolitan District]]'' | {{Coord|9.458705|-0.842203|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q113107324|Tamale West Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q240319|Tamale Metropolitan District]]'' | {{Coord|9.40372|-0.851413|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q125338375|One-Heart Medical Center]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q240319|Tamale Metropolitan District]]'' | {{Coord|13.779837|-1.03061|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q125464469|Kabsad Scientific Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q240319|Tamale Metropolitan District]]'' | {{Coord|9.39889|-0.82742|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q125467625|Rabito Clinic]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q240319|Tamale Metropolitan District]]'' | | | |- | ''[[:d:Q110751672|Municipal Hospital, Goaso]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q752417|Tano North Municipal District]]'' | {{Coord|6.802163|-2.514834|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118744102|St. Luke's hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q995439|Tarkwa]]'' | | | |- | ''[[:d:Q110931420|Tarkwa Government Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q7686296|Tarkwa-Nsuaem Municipal District]]'' | {{Coord|5.30542|-1.97652|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q133852291|Apinto Government Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q7686296|Tarkwa-Nsuaem Municipal District]]'' | {{Coord|5.305857|-1.986278|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q59881745|Lekma Hostpital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q1062602|Tassi]]'' | {{Coord|5.6031|-0.1202|display=inline}} | [[Fáìlì:Lekma Hospital.jpg|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q30672825|list of hospitals in the Atwima Nwabiagya District]]'' | ojúewé àtojọ Wikimedia | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q964069|Techiman]]'' | | | |- | ''[[:d:Q110826108|Valley View Adventist Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q957996|Techiman Municipal Assembly]]'' | {{Coord|7.575092|-1.961386|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q98275651|Tema General Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q2723511|Tema Metropolitan District]]'' | {{Coord|5.6742|-0.0252|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110827066|Narh-Bita Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q2723511|Tema Metropolitan District]]'' | {{Coord|5.658671|-0.010748|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110845638|Provita Specialist Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q2723511|Tema Metropolitan District]]'' | {{Coord|5.652387|-0.019882|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110845753|Jubail Specialist Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q2723511|Tema Metropolitan District]]'' | {{Coord|5.625914|-0.051917|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110846082|Sakumono Community Multiplex Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q2723511|Tema Metropolitan District]]'' | {{Coord|5.591354|-0.319836|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110826406|Dunkwa Goldfields Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q15045670|Upper Denkyira West District]]'' | {{Coord|5.963653|-1.776226|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q118798652|Bawku Regional Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q712828|Upper East Region]]'' | {{Coord|11.06|-0.24|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q110931027|Christina Adcock and Sons Christian Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q2550228|Wassa Amenfi East Municipal District]]'' | {{Coord|5.8111|-1.9099|display=inline}} | | |- | ''[[:d:Q140919024|Hawa Memorial Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q1432741|West Akim Municipal District]]''<br/>''[[:d:Q405670|Eastern Region]]'' | | | |- | ''[[:d:Q110894390|Zabzugu Tatale District Hospital]]'' | | [[Gánà|Ghánà]] | ''[[:d:Q3574480|Zabzugu-Tatale District]]'' | {{Coord|5.630611|-0.176441|display=inline}} | | |} {{Wikidata list end}} fe3tvn4kj9q0ja0lxo3gt44xksaf4oj Jenna Ortega 0 74026 638089 637997 2026-09-26T19:11:50Z Agbalagba 14929 mo se atunse kekere 638089 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Jenna Ortega|image=Jenna Ortega 2022 (cropped).jpg|caption=Ortega ní ọdún 2022|birth_name=Jenna Marie Ortega|birth_date={{Birth date and age|2002|9|27}}|birth_place=[[Coachella Valley, California]], U.S.|death_date=|death_place=|occupation=Actress|years_active=2012–ìsinsìnyí|television=|awards=|module={{Infobox person|embed=yes | signature = <!-- Jenna Ortega signature.svg -- not from a reliable source --> | signature_alt = Jenna Ortega signature}}|module2={{Listen|pos=center|embed=yes|filename= Jenna Ortega vocal excerpt.ogg|title=Jenna Ortega's voice|type=speech|description=On how she made the [[Wednesday (TV series)|2022 version of ''Wednesday'']] appeal to fans of [[The Addams Family (1991 film)|the 1991 film]]<br/>Recorded December 2022}}}} '''Jenna Marie Ortega''' tí a bí ní ọjọ́ Kẹtàdínlọ́gún oṣù kẹsàn-án ọdún 2002, jẹ́ òṣèrébìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Ó bẹ̀rẹ̀ sí ń ṣeré nínú àwọn fíìmù láti ìgbà èwe rẹ̀, ó sì gbajúmọ̀ fún ipa rẹ̀ nínú eré ''[[Jane the Virgin]]'' (2014–2019). Ó gbajúmọ̀ si lọ́pọ̀lọpọ̀ nígbà tí ó ṣe [[List of Stuck in the Middle characters|Harley Diaz]] nínú [[Disney Channel|eré Disney]] kan, ''[[Stuck in the Middle (TV series)|Stuck in the Middle]]'' (2016–2018), ó sì gba àmì-ẹ̀yẹ [[Imagen Awards|Imagen Award]] fún ipa rẹ̀ nínú fíìmù yìí. Ó tún kópa [[Ellie Alves]] nínú fíìmù ''[[You (TV series)|You]]'' ní ọdún 2019 àti nínú fíìmù ''[[Yes Day]]'' (2021) tí [[Netflix]] ṣe. Ortega kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù bi ''[[The Fallout (film)|The Fallout]]'' (2021), ''[[Scream (2022 film)|Scream]]'' àti ''[[X (2022 film)|X]]'' (méjèèjì ní ọdún 2022), àti ''[[Scream VI]]'' ( ní ọdún 2023). Ní ọdún 2022, ó kópa [[Wednesday Addams]] nínú fíìmù Netflix tí àpèlé rẹ̀ jẹ́ ''[[Wednesday (TV series)|Wednesday]]'', èyí sì mú kí wọ́n yàn fún àwọn tí ó le gba àmì-ẹ̀yẹ [[Golden Globe Award for Best Actress – Television Series Musical or Comedy|Golden Globe]] àti [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Comedy Series|Screen Actors Guild Awards]]. == Ìpìlẹ̀ == Wọ́n bí Jenna Marie Ortega<ref name="DC-Instagram-JOrtega">{{Cite instagram |author=Disney Channel |user=disneychannel |postid=BHvpXM1B36M |title=Fun facts about @jennaortega! #stuckinthemiddle |url-status=live |date=2016-07-12 |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/BHvpXM1B36M |archive-date=2021-12-26 |url-access=registration |website=[[Instagram]] |access-date=2022-12-13}}{{cbignore}}</ref> ní ọjọ́ Kẹtàdínlọ́gún oṣù kẹsàn-án oṣù 2002,[[Coachella Valley]] ní California ni wọ́n bí sí, òun ni ọmọ kẹrin nínú mẹ́fà.<ref name=Bio_DisneyABCPress>{{cite web|title=Disney Channel – Stuck in the Middle – Bios |url=http://www.disneyabcpress.com/disneychannel/wp-admin/admin-ajax.php?action=dap_drawer&id=4510&type=bio |website=DisneyABCPress |access-date=April 21, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160501190048/http://www.disneyabcpress.com/disneychannel/wp-admin/admin-ajax.php?action=dap_drawer&id=4510&type=bio |archive-date=May 1, 2016 |url-status=dead }}</ref> Bàbá rẹ̀ wá láti Mexico, ìyá rẹ̀ sì jẹ́ ọmọ Mexico àti Puerto Rica.<ref name="Pop Sugar-Ortega">{{cite news|url=https://www.popsugar.com/latina/Jenna-Ortega-Her-Mexican-Puerto-Rican-Background-42227222|title=Jenna Ortega: "I Am Extremely Proud of Where I Come From"|last1=Ortega|first1=Jenna|date=October 1, 2016|work=Pop Sugar|access-date=July 29, 2017|archive-date=July 29, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145054/https://www.popsugar.com/latina/Jenna-Ortega-Her-Mexican-Puerto-Rican-Background-42227222|url-status=live}}</ref><ref name="Teen-Vogue-Leonowicz">{{cite news|url=http://www.teenvogue.com/story/jane-the-virgin-jenna-ortega-fights-anti-immigration-rhetoric|title=Jane the Virgin's Jenna Ortega Fights Anti-Immigration Rhetoric|last1=Leonowicz|first1=Rex|date=August 15, 2016|work=Teen Vogue|access-date=August 21, 2016|archive-date=August 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160829002302/http://www.teenvogue.com/story/jane-the-virgin-jenna-ortega-fights-anti-immigration-rhetoric|url-status=live}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == {{igbesiaye|2002||Ortega, Jenna}} 3hiral7nbm7iyg8imosrj4eyru43rv0 Mamadi Doumbouya 0 76429 638115 592686 2026-09-27T09:29:37Z Aboubacarkhoraa 21453 Aboubacarkhoraa ṣeyípòdà ojúewé [[Mamady Doumbouya]] sí [[Mamadi Doumbouya]]: Misspelled title 592686 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[General]] | name = Mamady Doumbouya | image = Mamadi Doumbouya 2022.jpg | caption = Doumbouya in 2022 | office = [[President of Guinea]] | status = [[Acting president|Interim]] | term_start = 1 October 2021 | term_end = | predecessor = [[Alpha Condé]] | office1 = Chairman of the [[National Committee of Reconciliation and Development]] | term_start1 = 5 September 2021 | term_end1 = | predecessor1 = ''Office established'' | spouse = [[Lauriane Doumbouya|Lauriane Darboux]] | children = 4 | birth_date = {{birth date and age|1980|03|04|df=yes}} | birth_place = [[Kankan]], Guinea | death_date = | death_place = | allegiance = {{flag|France}} (formerly)<br>{{flag|Guinea}} | branch = {{flagicon image|Flag of legion.svg}} [[French Foreign Legion]] (formerly)<br>{{army|Guinea}} | rank = [[File:Mali-Army-OF-5.svg|20px]] [[Colonel]] | primeminister = [[Mohamed Béavogui]]<br>[[Bernard Goumou]]<br>[[Bah Oury]] | native_name = {{nobold|ߡߊ߬ߡߊߘߌ߫ ߘߎ߲ߓߎߦߊ߫}} }} '''Mamady Doumbouya''' ([[N'Ko script|N'Ko]]: {{lang|nqo|ߡߊ߬ߡߊߘߌ߫ ߘߎ߲ߓߎߦߊ߫}}<!--based on equivalent entry in N'Ko Wikipedia: https://nqo.wikipedia.org/wiki/%DF%9D%DF%8A%DF%99%DF%8C%DF%B2_%DF%98%DF%8A%DF%AF%DF%95%DF%8C%DF%AE_%DF%A1%DF%8A%DF%AC%DF%A1%DF%8A%DF%98%DF%8C%DF%AB_%DF%98%DF%8E%DF%B2%DF%93%DF%8E%DF%A6%DF%8A%DF%AB-->, tí a bí ọjọ́ kẹrin oṣù kẹta ọdún 1980) jẹ́ ológun ọmọ orílẹ̀ ède Guinea, òun ni Ààrẹ orílẹ̀ ède Guinea láti ọjọ́ Kínní oṣù Kẹ̀wá ọdún 2021. Doumbouya dárí ìdìtẹ̀ gba ìjọba tí ó ṣẹlẹ̀ ní ọjọ́ Kàrún oṣù kẹsàn-án 2021 láti gba ìjọba lọ́wọ́ [[Alpha Condé]]. Ní ọjọ́ tí ìdìtẹ̀ gba ìjọba náà ṣẹlẹ̀, Doumbouya kéde lórí ẹ̀rọ aṣọ̀rọ̀-má-gbèsì pé ìjọba ti tú ìjọba tẹ́lẹ̀ ká, ó tún kéde pé òfin ìlú náà ó dúró mọ́. NÍ ọjọ́ Kínní oṣù kẹwàá 2021, á kéde Doumbouya gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ.<ref>{{Cite web |url=https://www.cnn.com/2021/10/01/africa/guinea-coup-leader-sworn-president-intl/ |title=Guinea swears in coup leader Mamady Doumbouya as interim president |work=CNN |date=October 2021 |agency=Reuters |access-date=10 August 2023 |archive-date=25 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211025160823/https://www.cnn.com/2021/10/01/africa/guinea-coup-leader-sworn-president-intl/index.html |url-status=live }}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == nhe2lwksnu1unxorjn6w57rbay4pj6q 638117 638115 2026-09-27T09:30:29Z Aboubacarkhoraa 21453 638117 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[General]] | name = Mamadi Doumbouya | image = Mamadi Doumbouya 2022.jpg | caption = Doumbouya in 2022 | office = [[President of Guinea]] | status = [[Acting president|Interim]] | term_start = 1 October 2021 | term_end = | predecessor = [[Alpha Condé]] | office1 = Chairman of the [[National Committee of Reconciliation and Development]] | term_start1 = 5 September 2021 | term_end1 = | predecessor1 = ''Office established'' | spouse = [[Lauriane Doumbouya|Lauriane Darboux]] | children = 4 | birth_date = {{birth date and age|1980|03|04|df=yes}} | birth_place = [[Kankan]], Guinea | death_date = | death_place = | allegiance = {{flag|France}} (formerly)<br>{{flag|Guinea}} | branch = {{flagicon image|Flag of legion.svg}} [[French Foreign Legion]] (formerly)<br>{{army|Guinea}} | rank = [[File:Mali-Army-OF-5.svg|20px]] [[Colonel]] | primeminister = [[Mohamed Béavogui]]<br>[[Bernard Goumou]]<br>[[Bah Oury]] | native_name = {{nobold|ߡߊ߬ߡߊߘߌ߫ ߘߎ߲ߓߎߦߊ߫}} }} '''Mamadi Doumbouya''' ([[N'Ko script|N'Ko]]: {{lang|nqo|ߡߊ߬ߡߊߘߌ߫ ߘߎ߲ߓߎߦߊ߫}}<!--based on equivalent entry in N'Ko Wikipedia: https://nqo.wikipedia.org/wiki/%DF%9D%DF%8A%DF%99%DF%8C%DF%B2_%DF%98%DF%8A%DF%AF%DF%95%DF%8C%DF%AE_%DF%A1%DF%8A%DF%AC%DF%A1%DF%8A%DF%98%DF%8C%DF%AB_%DF%98%DF%8E%DF%B2%DF%93%DF%8E%DF%A6%DF%8A%DF%AB-->, tí a bí ọjọ́ kẹrin oṣù kẹta ọdún 1980) jẹ́ ológun ọmọ orílẹ̀ ède Guinea, òun ni Ààrẹ orílẹ̀ ède Guinea láti ọjọ́ Kínní oṣù Kẹ̀wá ọdún 2021. Doumbouya dárí ìdìtẹ̀ gba ìjọba tí ó ṣẹlẹ̀ ní ọjọ́ Kàrún oṣù kẹsàn-án 2021 láti gba ìjọba lọ́wọ́ [[Alpha Condé]]. Ní ọjọ́ tí ìdìtẹ̀ gba ìjọba náà ṣẹlẹ̀, Doumbouya kéde lórí ẹ̀rọ aṣọ̀rọ̀-má-gbèsì pé ìjọba ti tú ìjọba tẹ́lẹ̀ ká, ó tún kéde pé òfin ìlú náà ó dúró mọ́. NÍ ọjọ́ Kínní oṣù kẹwàá 2021, á kéde Doumbouya gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ.<ref>{{Cite web |url=https://www.cnn.com/2021/10/01/africa/guinea-coup-leader-sworn-president-intl/ |title=Guinea swears in coup leader Mamady Doumbouya as interim president |work=CNN |date=October 2021 |agency=Reuters |access-date=10 August 2023 |archive-date=25 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211025160823/https://www.cnn.com/2021/10/01/africa/guinea-coup-leader-sworn-president-intl/index.html |url-status=live }}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == 8jy909k2gptythofxkhvmn2kj9nrvyw Mosunmola Filani 0 78442 638111 630520 2026-09-26T21:14:11Z Andre Engels 24 Ti ṣàtunjúwe ojúewé sí [[Mọsún Fìlání]] 638111 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mọsún Fìlání]] ku4sash28ug654odiqus5v9hn2rh7kb Awọn ẹtọ idibo ni Naijiria 0 83021 638108 633592 2026-09-26T19:30:51Z InternetArchiveBot 22272 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638108 wikitext text/x-wiki [[Fáìlì:NigeriaNumbered.png|thumb| Àwọn ìpínlẹ̀ Nàìjíríà ni wọ́n fi nọ́mbà sí]] Ìtàn '''ẹ̀tọ́ ìdìbò ní [[Nàìjíríà]]''' fi bí orílẹ̀-èdè náà ṣe díjú tó hàn. <ref name=":3">{{Cite journal|last=Azinge|first=Epiphany|date=1994|title=The Right to Vote in Nigeria: A Critical Commentary on the Open Ballot System|url=http://dx.doi.org/10.1017/s0021855300005507|journal=Journal of African Law|volume=38|issue=2|pages=173–180|doi=10.1017/s0021855300005507|issn=0021-8553}}</ref> Láti [[Nàìjíríà Alámùúsìn|ìgbà ìjọba amúnisìn orílẹ̀-èdè]] náà, ìdìbò bẹ̀rẹ̀ ní Nàìjíríà ní ọdún '''ọdún ẹgbẹ̀rún kan ẹgbẹ̀rẹ́rin dín lọ́gọ́rùn-ún àti ogún lé mẹ́ta''' nípasẹ̀ ìtọ́sọ́nà olùṣàkóso ìjọba amúnisìn ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì , Hugh Clifford nípasẹ̀ òfin ìgbìmọ̀ aṣòfin tí a mọ̀ sí [[Nàìjíríà Alámùúsìn|Ìwé Òfin Clifford]] . <ref name=":9">{{Cite journal|title=Governor Clifford and Representative Government|url=http://www.jstor.org/stable/41971203}}</ref> Síbẹ̀síbẹ̀, ní àfihàn oríṣiríṣi àwọn ènìyàn àti àṣà tó yàtọ̀ síra tí wọ́n wà ní ààlà orílẹ̀-èdè náà, àwọn ẹgbẹ́ èdè àti àwọn aláṣẹ ìjọba amúnisìn tí wọ́n jẹ gàba ní agbègbè àríwá, ìlà-oòrùn, àti ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà (èyí ni, àwọn Hausa-Fulani, [[Àwọn ọmọ Ígbò|Igbo]], àti àwọn [[Ìran Yorùbá|Yorùbá]] lẹ́sẹẹsẹ) sábà máa ń fúnni ní èrò tó yàtọ̀ síra nípa àwọn ìpele ìdìbò—ní pàtàkì pẹ̀lú ìyàtọ̀ nínú abo, orílẹ̀-èdè, ibùgbé, ọjọ́-orí, owó-orí, àti àwọn ohun tí owó-orí ń béèrè fún—ní àwọn ọdún ìbẹ̀rẹ̀ Nàìjíríà. <ref name=":3" /> Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìwé ẹ̀rí tó dájú pé àwọn ẹ̀tọ́ ìdìbò ló wà lábẹ́ [[Òfin-ìbágbé Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà|òfin àpapọ̀ ti Nàìjíríà ti ọdún ẹgbẹrun kan ẹjọ́ din ni irinwo]], ní kété tí wọ́n ti ṣàlàyé ẹ̀tọ́ ìdìbò, wọ́n fagilé wọn pátápátá ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀pọ̀ ìdìbò ológun tó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún '''ẹgbẹ̀rún kan ẹgbẹ̀rọ́n mẹ́wàá dín ní irinwo'''tí ó sì wà títí di ọdún ẹgbẹ̀rì-kejì dín ní ọ̀kan Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìjọba olóṣèlú olóṣèlú ló wà láàárín àkókò kan, ìdìbò mẹ́rin péré ló wáyé láti ọdún '''ẹgbẹ̀rún kan ẹgbẹ̀rọ́n mẹ́wàá dín ní irinwo''' síẹgbẹ̀rì-kejì dín ní ọ̀kan. <ref name=":10">{{Cite journal|title=Academics and Election Administration in Nigeria|url=http://dx.doi.org/10.1002/jid.3506}}</ref> Ilana idibo ti yatọ laarin ọpọlọpọ awọn ijọba ti itan-akọọlẹ Naijiria ati awọn ofin wọn ti o baamu. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn obìnrin láti agbègbè gúúsù àti ìlà-oòrùn orílẹ̀-èdè náà ní ẹ̀tọ́ ìdìbò wọn ní ọdúnẹgbẹ̀rún lọ́nà mẹ́wàá, àwọn obìnrin láti agbègbè àríwá Nàìjíríà ní ẹ̀tọ́ láti dìbò ní ọdún ẹgbẹ̀rún kan ó lé ẹ́gọ́rin dín ní ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀rin. <ref>{{Cite journal|last=Azinge|first=Epiphany|date=October 1994|title=The Right to Vote in Nigeria: A Critical Commentary on the Open Ballot System|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-african-law/article/abs/right-to-vote-in-nigeria-a-critical-commentary-on-the-open-ballot-system/516BE38C89A9E191FBD11783A518DF6E|language=en}}</ref> Àwọn ẹgbẹ́ bíi [[Women's Movement of Nigeria]] àti [[Action Group]] ló darí ẹgbẹ́ ìdìbò náà. <ref>{{Cite web|archivedate=2023-09-22}}</ref> Lọ́wọ́lọ́wọ́, ìjàkadì ń lọ lọ́wọ́ nípa ipa tí àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè mìíràn ń kó nínú àwọn ìlànà ìdìbò. <ref name=":7">{{Cite journal|last=Iheduru|first=Okechukwu C.|date=2011|title=African states, global migration, and transformations in citizenship politics|url=http://dx.doi.org/10.1080/13621025.2011.549707}}</ref> Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbésẹ̀ ni a ti ṣe ní ìrísí àwọn òfin tí a gbé kalẹ̀ ní Ilé Ààfin àti Ilé Àṣòfin, kò sí àṣeyọrí gidi kankan tí a ti ṣe. <ref name=":8">{{Cite journal|last=Ogbonnaya|first=Ufiem Maurice|date=2013|title=Absentee Voting Rights: The Case of Nigeria|url=https://commentary.canlii.org/w/canlii/2013CanLIIDocs359-en?zoupio-debug#!fragment/zoupio-_Toc3Page1/(hash:(chunk:(anchorText:zoupio-_Toc3Page1),notesQuery:'',scrollChunk:!n,searchQuery:'',searchSortBy:RELEVANCE,tab:search))}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Awọn ipa pataki ti awọn iyipada ẹtọ idibo orilẹ-ede == * ẹgbẹ̀rún kan àti ọgọ́rùn-ún mẹ́sàn-án àti mẹ́tàdínlógún: Àwọn ọkùnrin àgbàlagbà tí wọ́n kó owó tí ó kéré jù '''ọgọrùn-ún pọ́n-ùn''' jọ ní ọdún tó ṣáájú ìdìbò, tí wọ́n jẹ́ olùgbé ìlú Èkó tàbí Calabar fún ó kéré tán ọdún kan, tí wọ́n ju ọmọ ọdúnmọ́kànlélógún lọ, tí wọ́n sì jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tàbí ọmọ ìbílẹ̀ ní Nàìjíríà ni wọ́n fún ní àṣẹ láti di olóòtú lábẹ́ òfin Clifford. <ref name=":0">{{Cite journal|last=Ayoade|first=John A. A.|date=1980|title=Electoral Laws and National Unity in Nigeria|url=http://dx.doi.org/10.2307/523440}}</ref> * Ẹgbẹ̀rún kanẹ̀mẹ̀dọ́gbọ̀n: Àwọn ọkùnrin àgbàlagbà tí wọ́n ní '''poun aadota''' ní ilẹ̀, tí wọ́n jẹ́ olùgbé ìlú Èkó tàbí Calabar fún ó kéré tán ọdún kan, tí wọ́n ju ọmọ ọdún ọdúnmọ́kànlélógún lọ, tí wọ́n sì jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tàbí ọmọ ìbílẹ̀ ní Nàìjíríà ni wọ́n fún ní àṣẹ láti di ọmọ ìlú lábẹ́ òfin Richards. <ref name=":0" /> * '''ọdún ẹgbẹ̀rún kan àti ẹ́ẹ̀gbẹ̀rẹfà àti àádọ́ta àti ọ̀kan''': Àwọn ọkùnrin àgbàlagbà tí wọ́n ti san owó orí ní ibìkan ní Nàìjíríà láàrín ọdún tó ṣáájú ìdìbò náà, tí wọ́n ti gbé ní agbègbè ìdìbò níbi tí wọ́n ti fẹ́ dìbò fún ó kéré tán ọdún kan, tí wọ́n ju ọmọ ọdún ọdúnmọ́kànlélógún lọ, tí wọ́n sì jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tàbí ọmọ ìbílẹ̀ ní Nàìjíríà ni a fún ní àṣẹ láti dìbò lábẹ́ òfin Macpherson.{{Citation needed|date=July 2022}} * ẹgbẹ̀rún kan, ẹ́ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀rẹ̀rin dín ní irinwó: Àwọn obìnrin ni a fún ní àṣẹ láti di olóòtú lábẹ́ òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà (ẹgbẹ̀rún kan, ẹ́ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀rẹ̀rin dín ní irinwó). <ref name=":3" /> A ti dinku ọjọ-ori idibo si ọdun 18 ati pe awọn ara ilu wa ninu awọn idibo aarẹ. == Sáà ìjọba amúnisìn == Ẹ̀tọ́ láti dìbò ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà nínú [[Ìtàn ilẹ̀ Nàìjíríà|ìtàn Nàìjíríà]] . Láàárín ọdún ẹgbẹ̀rún kan àti ẹgbẹ̀rẹ́ ọgọ́rùn-ún àti ogún méjì síẹgbẹ̀rún kan àti ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀rún àti àadọ́ta <ref name=":0" /> lábẹ́ èyí tí wọ́n gbé [[Nàìjíríà Alámùúsìn|Òfin Clifford]] ti ọdún ẹgbẹ̀rún kan àti ẹgbẹ̀rẹ́ ọgọ́rùn-ún àti ogún méjì àti [[Òfin-ìbágbé Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà|Òfin Richards]] ti ọdún '''Ẹgbẹrun mẹ́kàndínlógún àti ọgọ́rùn-ún mẹ́fà àti ogójì àti mẹ́fà''' kalẹ̀, wọ́n fún àwọn olùgbé [[Èkó|ìlú Èkó]] àti [[Calabar]] ní gúúsù ní ẹ̀tọ́ láti dìbò fún àwọn ọmọ ìgbìmọ̀ aṣòfin ní ẹ̀tọ́ láti dìbò fún wọn. <ref name=":0" /> Lábẹ́ Gómìnà Hugh Clifford, àwọn ọmọ ìbílẹ̀ Nàìjíríà ni wọ́n kọ́kọ́ fún ní ẹ̀tọ́ láti yan àwọn aṣojú wọn sínú Ìgbìmọ̀ Aṣòfin ti àwọn ìlú tí a mẹ́nu kàn tẹ́lẹ̀. <ref name=":9" /> Ẹ̀tọ́ yìí, tí a pè ní [[Òfin-ìbágbé Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà|ìlànà ìyan]], tẹnumọ́ pé àwọn ọmọ ìbílẹ̀ gbọ́dọ̀ yan mẹ́rin nínú àwọn ọmọ ìgbìmọ̀ aṣòfin mẹ́rìndínlógójì. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọn kò fún àwọn ará àríwá ní ẹ̀tọ́ láti dìbò, pẹ̀lú ìgbékalẹ̀ ìwé òfin Richards, a so Nàìjíríà pọ̀ mọ́ ìgbìmọ̀ gbogbogbò kan pẹ̀lú àwọn ìgbìmọ̀ agbègbè mẹ́ta ní àríwá, ìwọ̀ oòrùn, àti ìlà-oòrùn. <ref name=":0" /> Àwọn ẹ̀tọ́ ìdìbò ní Èkó àti Ṣálábà ní ààlà sí ìbálòpọ̀, orílẹ̀-èdè, ibùgbé, ọjọ́-orí, àti owó tí a nílò. <ref name=":0" /> Àwọn tí wọ́n jẹ́ ọkùnrin, ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tàbí ọmọ ìbílẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, àwọn tí wọ́n ń gbé ní agbègbè Èkó tàbí Calabar fún ó kéré tán ọdún kan, ó kéré tán ọmọ ọdún mọ́kànlélógún, àti àwọn tí wọ́n ń gba owó oṣù tó kéré tán '''ọgọ́rùn-ún pọ́n-ùn''' ní ọdún tó ṣáájú ìdìbò náà. <ref name=":0" /> Lábẹ́ àwọn ètò wọ̀nyí, ẹgbẹ̀rún mẹ́ta péré nínú iye ènìyàn tó tó ẹgbẹ̀rún mẹ́rin (ọ̀kẹ́ méjì) ló yẹ́ kí wọ́n tóótun ní ìlú Èkó, ẹgbẹ̀rún kan (ẹgbẹ̀rún kan) péré nínú iye ènìyàn tó tó ẹgbẹ̀rún mẹ́wàá (ẹgbẹ̀rún-ún mẹ́wàá) ló yẹ́ kí wọ́n tóótun ní ìlú Calabar. <ref name=":1" /> Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìdìbò wáyé ní ọdún Ẹgbẹ̀rún kan dídín nígba ó dín méje àtiantajì dín mẹ́ta, Ẹgbẹ̀rún kan ólélọ́gósàn-án ólélẹ́wàádínlọ́gbọ̀n, Ẹgbẹ̀rún kan ólélọ́gósàn-án ólélẹ́tàdínlọ́gọ́ta, Ẹgbẹ̀rún kan ólélọ́gósàn-án ólélárùndínlọ́gọ́ta, Ẹgbẹ̀rún kan ólélọ́gósàn-án ólélẹ́tàdínláádọ́ta,Ẹgbẹ̀rún kan ólélọ́gọ́rùn-ún ólémẹ́rìndínlọ́gọ́ta,Ẹgbẹ̀rún kan ólélọ́gọ́rùn-ún ólẹ́ọ̀kàndínlọ́gọ́ta lábẹ́ [[Ilẹ̀ ọbalúayé Brítánìì|ìjọba àwọn ará Britain]], wọ́n kàn fẹ̀ sí àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní àríwá ní ọdún '''ọdún ẹgbẹ̀rún kan ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀rún ogójì méje'''. <ref name=":10" /> Láàárín ọdún ẹgbẹ̀wàá àti ọgọ́rùn-ún mẹ́wàá sí'''ẹgbẹ̀rún kan àti ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀rẹ́fà dín ogójì''', àwọn ìdìbò tó jẹ́ ti agbègbè àti ti gbogbogbòò fún ìdìbò àpapọ̀ ti gbé pọ̀ ní ààyè ìṣèlú nítorí àìsí àǹfààní láti lo ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìjẹ́rìí gbogbogbòò. [[Òfin-ìbágbé Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà|Ìwé òfin Macpherson]] tí a gbé kalẹ̀ lábẹ́ Gómìnà ìjọba amúnisìn John Macpherson ní ọdún'''ẹgbẹ̀rún kan àti ọgọ́rùn-ún mẹ́sàn-án àti àádọ́ta àti ọ̀kan'''. fẹ̀ sí ìlànà yíyàn ti Ìwé òfin Clifford nínú àwọn ìpèsè rẹ̀ fún Ilé Àwọn Aṣojú àti Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Agbègbè fún àwọn agbègbè àríwá, ìwọ̀-oòrùn, àti ìlà-oòrùn. <ref name=":1" /> [[Òfin-ìbágbé Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà|Ìwé òfin Lyttleton]] ti ọdún 1954 tí a gbé kalẹ̀ lábẹ́ Gómìnà àwọn aráàlú Oliver Lyttleton fún agbègbè kọ̀ọ̀kan ní agbára púpọ̀ nípa yíyí ètò ìṣọ̀kan ti Nàìjíríà tẹ́lẹ̀ padà sí ètò ìjọba àpapọ̀. <ref name=":12">{{Cite book|last=Falola|first=Toyin|title=Economic Reforms and Modernization in Nigeria, 1945–1965|year=2004|url=https://archive.org/details/economicreformsm0000falo}}</ref> Síbẹ̀síbẹ̀, nígbà tí wọ́n ń dìbò fún àwọn ọmọ ẹgbẹ́ tí wọ́n nílò láti kún iye àwọn ìjókòó tí a yàn fún wọn, àwọn ìlànà pàtó kan ló darí ìlànà ìdìbò àti ìdìbò ní agbègbè kọ̀ọ̀kan. <ref name=":12" /> Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìjọba àpapọ̀ ló ṣe àwọn ìlànà pàtó náà, wọ́n ṣe àtúnṣe wọn láti bá àwọn àṣà ìbílẹ̀ ìpínlẹ̀ kọ̀ọ̀kan mu. <ref name=":0" /> Fún àpẹẹrẹ, ní gbogbo agbègbè àyàfi ní ìlú Èkó ní nǹkan bí ọdún 1951, gbogbo àwọn olùdìbò gbọ́dọ̀ san owó orí ní ibìkan ní Nàìjíríà láàrín ọdún kan lẹ́yìn ìdìbò náà. Wọ́n dín ìbéèrè yìí kù ní ọdún 1954 níbi tí àwọn agbègbè méjì péré, títí kan Èkó ní àkókò yìí, ní àwọn ohun tí a nílò láti san owó orí fún ìdìbò agbègbè. <ref name=":0" /> Ní pàtàkì, ní agbègbè ìwọ̀-oòrùn, ìbéèrè yìí ní àwọn obìnrin nínú—ẹgbẹ́ kan tí wọ́n ti gba ìdìbò ní àwọn agbègbè ìlà-oòrùn àti ìwọ̀-oòrùn ní ọdún yẹn gan-an. <ref>{{Cite journal|last=Fadiran|first=David|date=2017|title=Measurement and Evolution of Institutions in Nigeria|url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/jdevepers.1.1-2.0001}}</ref> Ọ̀wọ̀ fún àwọn ìlànà agbègbè nípa ẹ̀tọ́ ìdìbò ló mú kí ó ṣe kedere pé ní ọdún 1954, àwọn ọkùnrin àgbàlagbà ló gba ìdìbò ní [[Agbègbè Apáàríwá Nàìjíríà|agbègbè Àríwá]], àwọn àgbàlagbà tí wọ́n ti ṣe àtúnṣe sí ìdìbò ní [[Ilẹ̀ Yorùbá|agbègbè Ìwọ̀ Oòrùn]] àti Èkó, àti [[Ẹ̀tọ́ ìbò fún gbogbo ènìyàn|ìdìbò fún àwọn àgbàlagbà gbogbogbò]] ní Ìlà Oòrùn . <ref name=":0" /> Ní fífi àpẹẹrẹ mìíràn hàn nípa àwọn ìlànà ìdìbò agbègbè tí kò báramu, ìdìbò gbogbogbòò ti ọdúnẹgbẹ̀rún kan àti ẹgbẹ̀rẹ́rin àti aadọta àti mẹ́rin jẹ́rìí sí lílo àwọn kọ́lẹ́ẹ̀jì ìdìbò ní agbègbè àríwá àti ní gúúsù Cameroon . <ref name=":1" /> Ní agbègbè àríwá, àwọn òfin ìdìbò Ilé Ààrẹ Àríwá ti ọdún 1956 tún fún àwọn ọkùnrin àjèjì ní ẹ̀tọ́ láti dìbò, àwọn ènìyàn tí a pè ní àwọn tí kì í ṣe ọmọ Nàìjíríà tí àwọn òbí wọn jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ẹ̀yà Áfíríkà èyíkéyìí. <ref name=":0" /> Àlejò náà ṣì wà lábẹ́ òfin láti gbé nílé, èyí tó mú kí ó di dandan fún ẹni tó fẹ́ di olùdìbò láti gbé ní agbègbè tí wọ́n fẹ́ dìbò fún o kere tán ọdún márùn-ún kí wọ́n tó di ìdìbò náà. <ref name=":0" /> Fún ìdìbò àwọn ọmọ ẹgbẹ́ sí àwọn ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ìpínlẹ̀, àwọn òfin pàtó kan nípa ìdìbò ni a lò láàrín ìpínlẹ̀ kọ̀ọ̀kan nìkan. <ref name=":0" /> == Ìgbésẹ̀ òmìnira àti Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àkọ́kọ́ ti Nàìjíríà (ẹgbẹ̀rún kan, ẹ́ẹ̀dẹ́gbẹ̀rún àti ogún o le méjì–mẹ́rìndínláàdọ́rin) == Bí ìjọba Nàìjíríà ṣe parí ìyípadà sí ìjọba ilé, tí wọ́n sì rí ìṣubú Orílẹ̀ [[Ìgba Òṣèlú Àkọ́kọ́ Nàìjíríà|-èdè Olómìnira Àkọ́kọ́ ti Nàìjíríà]] ní àkókò láti ọdún '''ẹgbẹ̀rún kan àti ẹ́ẹ̀dẹ́gbẹ̀rún àti àádọ́ta àti ẹ́jọ́''' sí '''ẹgbẹ̀rún kan, ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀rin, ọgọ́ta àti mẹ́fà'''., àwọn Ìlànà Ìdìbò (Ilé Àwọn Aṣojú) ti ọdún '''ẹgbẹ̀rún kan àti ẹ́ẹ̀dẹ́gbẹ̀rún àti àádọ́ta àti ẹ́jọ́'''sọ pé àwọn ìlànà ìdìbò tí ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àpapọ̀ gbé kalẹ̀ yóò kan gbogbo ìpínlẹ̀, nípa bẹ́ẹ̀ wọn yóò mú ìdàpọ̀ àwọn ìlànà pàtó àti gbogbogbòò kúrò nínú ìdìbò àpapọ̀, wọ́n sì ń fi ìdí àwọn òfin àpapọ̀ múlẹ̀. <ref name=":0" /> Láìka ìgbésẹ̀ òfin yìí sí, ìjọba àpapọ̀ ní ọ̀wọ̀ fún ẹ̀tọ́ ìdìbò agbègbè ní àwọn ipò kan. <ref name=":0" /> Èyí ni pé, bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìlànà wọ̀nyí fún àwọn àgbàlagbà láyè láti di ọmọ ẹgbẹ́ ní gbogbo agbègbè Ìlà Oòrùn àti Ìwọ̀ Oòrùn, ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àpapọ̀ bọ̀wọ̀ fún àwọn ìlànà ìbílẹ̀ tó ń mú kí àwọn ọkùnrin tó ti dàgbà di ọmọ ẹgbẹ́ ní Àríwá. <ref name=":0" /> Àwọn ìlànà ìdìbò àpapọ̀ tí a gbé kalẹ̀ lábẹ́ àwọn àkókò ìṣáájú (pẹ̀lú àwọn ìyàtọ̀ pàtàkì ti àwọn ìdènà abo ní àwọn agbègbè kan àti àwọn ìbéèrè owó orí ní gbogbo agbègbè) parapọ̀ láti ṣẹ̀dá ọ̀nà ìṣọ̀kan gbogbogbòò sí ẹ̀tọ́ ìdìbò. <ref name=":0" /> Iyatọ awọn ilana ti o kan awọn idibo ipinlẹ naa tun wa sibẹ. <ref name=":0" /> == Orílẹ̀-èdè Olómìnira Nàìjíríà Kejì (ẹgbàárún dín lẹ́gbẹ̀rin–ẹ́talelọ́gọ́rin) == Lábẹ́ [[Òfin-ìbágbé Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà|òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ti ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ẹgbẹ̀sán]], àwọn ẹ̀tọ́ ìdìbò, tàbí ẹ̀tọ́ láti forúkọ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùdìbò, ni a tàn kálẹ̀ sí gbogbo àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n ń gbé ní Nàìjíríà nígbà tí wọ́n ń forúkọ sílẹ̀ fún olùdìbò. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìdìbò gbogbogbòò tó ṣáájú nìkan ló kan ìdìbò àwọn ọmọ ẹgbẹ́ sí àwọn ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ aṣòfin, ìwé òfin ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ẹgbẹ̀sánpèsè fún ìdìbò Ààrẹ àti Igbákejì Ààrẹ láti ọwọ́ àwọn tí a fún ní agbára láti dìbò nínú ìdìbò aṣòfin. <ref name=":5" /> == Orílẹ̀-èdè Olómìnira Kẹta ti Nàìjíríà (ẹgbẹ̀rún kan lé ní irinwó dín lọ́gọ́rùn-ún àti méjìdínlọ́gọ́rùn-ún–mẹ́tàléláàdọ́rùn-ún) == [[Òfin-ìbágbé Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà|Ìwé òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ti ọdún 1993]], èyí tí a ṣe láti mú ìjọba tiwantiwa wá, kò tíì ṣiṣẹ́ dáadáa rárá. <ref name=":3" /> == Orílẹ̀-èdè Olómìnira Nàìjíríà Kẹrin (ẹgbẹ̀rún kan, ó lé ẹ̀ẹ́gẹ̀rún mẹ́rin, àádọ́rin ó lé mẹ́rìndínlógún–) == Lábẹ́ [[Òfin-ìbágbé Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà|òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ti ọdún]]'''ẹgbẹ̀rún kan, ó lé ẹ̀ẹ́gẹ̀rún mẹ́rin, àádọ́rin ó lé mẹ́rìndínlógún'''àti Òfin Ìdìbò ti ọdúnẹgbẹ̀rún méji lé mẹ́wàá, ẹ̀tọ́ ìdìbò fara wé àwọn ìlànà ti [[Ìgbà Òṣèlú Èkejì Nàìjíríà|Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà Kejì]] níbi tí gbogbo àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n ń gbé ní Nàìjíríà nígbà tí wọ́n ń forúkọ sílẹ̀ fún ìdìbò ní ẹ̀tọ́ láti forúkọ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùdìbò. === Àwọn obìnrin === Ní àkọ́kọ́, wọ́n fún àwọn obìnrin ní àṣẹ láti di olóòtọ́ ní agbègbè. <ref name=":0" /> Ní agbègbè ìlà-oòrùn tí àwọn Igbo ń ṣàkóso àti agbègbè ìwọ̀-oòrùn tí àwọn Yorùbá ń ṣàkóso, àwọn obìnrin ní ẹ̀tọ́ láti dìbò ní ọdún '''ẹgbẹ̀rún lọ́nà kan, ẹ́ẹ̀dẹ́gbẹ̀rẹ̀gbẹ̀rún''' <ref name=":0" /> Bó tilẹ̀ jẹ́ pé Òfin Ìdìbò (Ilé Àwọn Aṣojú) ti ọdúnẹgbẹ̀rún kan àti ẹẹ̀dẹgbẹ̀rún àti márùndínlógójì ṣe àgbékalẹ̀ ìpínkiri ẹ̀tọ́ ìdìbò ti ìjọba àpapọ̀ kárí orílẹ̀-èdè náà, àwọn obìnrin ní agbègbè àríwá kò lè dìbò títí di ìparí ọdún 1970. <ref name=":0" /> Nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín, wọ́n ṣe àṣeyọrí ìdìbò gbogbogbòò ní ọdún 1979 nígbà tí wọ́n fún àwọn obìnrin ní àwọn ìpínlẹ̀ àríwá ní ẹ̀tọ́ láti dìbò. <ref name=":3" /> Nàìjíríà kópa nínú ìjíròrò tó gbòòrò ní ìwọ̀ oòrùn Áfíríkà nípa ipa àwọn obìnrin nínú àwọn ìlànà ìdìbò. <ref name=":4">{{Cite journal|title=Campaigning for political rights in Nigeria: the Women Movement in the 1950s|url=https://www.cairn-int.info/journal-clio-women-gender-history-2016-1-page-174.htm|archive-date=2023-01-19|access-date=2020-11-13}}</ref> Lábẹ́ ìfúngun láti ọ̀dọ̀ àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú bíi [[Women's Movement of Nigeria]] (WM) àti ẹgbẹ́ obìnrin [[Action Group]] (AG), ìjọba ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti ti Nàìjíríà ṣe àwọn ìpàdé òfin láti mọ àwọn ọ̀nà tí wọ́n fi lè ṣe ìdìbò lẹ́yìn ìjọba ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì. <ref name=":4" /> Ìwé òfin Lyttelton ti ọdún ẹgbẹ̀rún kan àti ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀rin dín ogójì àti mẹ́rin fún àwọn obìnrin Gúúsù Nàìjíríà tí wọ́n ń san owó orí ní ẹ̀tọ́ láti dìbò àti láti di ẹni tí a yàn.  Ṣùgbọ́n, nítorí pé ọ̀pọ̀ obìnrin kò san owó orí, ìdí ìdìbò obìnrin ní ààlà púpọ̀. <ref name=":0" /> WM, pàápàá jùlọ pẹ̀lú ààrẹ wọn [[Elizabeth Adekogbe]], jiyàn fún ìdìbò gbogbogbòò láìsí ìbéèrè owó orí láti lè mú iye àwọn obìnrin tí wọ́n lè ṣe àfikún sí ìlànà ìdìbò nípa ìdìbò tàbí dídíje fún ipò pọ̀ sí i. <ref name=":4" /> Lẹ́yìn [[Àwọn ìdìtẹ̀gbàjọba àwọn ológun ní Nàìjíríà|ìdìbò ológun ti ọdún '''ẹgbẹ̀rún kan ẹgbẹ̀rọ́n mẹ́wàá dín ní irinwo'''–ẹgbẹrun kan mẹsan-an o din laaadọrin ati ẹgbẹgbẹrin o din ogun]] nìkan ni wọ́n tó gba ìdìbò gbogbogbòò lábẹ́ [[Òfin-ìbágbé Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà|òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ti ọdún]] ẹgbẹ́gbẹ́rún kan àti ẹgbẹ̀rẹ́rin === Awọn ailagbara ofin === Lábẹ́ [[Electoral Act of 1982|Òfin Ìdìbò ti ọdún '''Ẹgbẹ̀rún kan, ẹ́ẹ̀dẹ́gbẹ̀rùn-ún, ọgọ́rin àti méjì''']], àwọn tí òfin kò fún ní agbára láti dìbò, tí wọn kò sì ní àǹfààní láti dìbò, ní àwọn ènìyàn tí wọ́n jẹ́jẹ̀ẹ́ “ìdúróṣinṣin, ìgbọràn, tàbí ìfaramọ́” sí orílẹ̀-èdè mìíràn, àwọn tí wọ́n wà lábẹ́ ìdájọ́ ikú tàbí ìfipamọ́ fún ìgbà tí ó ju oṣù mẹ́fà lọ, tí wọn kò sì tíì jìyà ìjìyà tàbí gba ìdáríjì ọ̀fẹ́ ní àkókò ìdìbò, àti àwọn tí a ti yọ kúrò lábẹ́ òfin fún àwọn ẹ̀ṣẹ̀ ìdìbò mìíràn. Alága, àwọn ọmọ ẹgbẹ́ mìíràn ti Federal Electoral Commission (FEDECO), Olórí Ìdìbò Àpapọ̀, Olùrànlọ́wọ́ Olórí Ìdìbò Àpapọ̀, àwọn òṣìṣẹ́ ìdìbò, àwọn olùrànlọ́wọ́ àwọn olùdìbò, olùdarí ìdìbò àti olùrànlọ́wọ́ olùpadàbọ̀ fún gbogbo agbègbè ìdìbò, àti olórí ìgbìmọ̀ náà kò ní ẹ̀tọ́ láti dìbò lábẹ́ òfin yìí. <ref name=":6" /> [[Electoral Act of 2010|Òfin Ìdìbò ti ọdún ẹ̀gbẹ̀rún méjì lé mẹ́wàá]] tún tọ́ka sí òtítọ́ náà pé àwọn tí wọ́n wà lábẹ́ àìlera òfin “lábẹ́ òfin, òfin, tàbí ìlànà èyíkéyìí tí ó wà nílẹ̀” ní Nàìjíríà kò ní ẹ̀tọ́ láti dìbò. == Idibo awọn ara ilu okeere == Láti ìgbà kan rí, àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti àwọn ará Áfíríkà tí wọ́n wà ní orílẹ̀-èdè mìíràn kò ní ẹ̀tọ́ láti dìbò. <ref name=":7" /> Bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ti gba ẹ̀tọ́ ọmọ orílẹ̀-èdè wọn tẹ́lẹ̀, ní ọdún 1997, ìjọba àpapọ̀ fún àwọn aṣíwájú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ẹ̀tọ́ ọmọ orílẹ̀-èdè méjì. <ref name=":7" /> Lẹ́yìn tí wọ́n gba òfin àtúnṣe ìṣojú fún àwọn ènìyàn (ROPAA) ti Ghana ní ọdún ẹgbẹ̀rún lọ́nà mẹ́wàá, ọ̀pọ̀ àwọn àjọ tí wọ́n wà ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti orílẹ̀-èdè mìíràn jiyàn fún àwọn ètò kan náà nípa agbára wọn láti kópa nínú àwọn ìlànà ìdìbò. <ref name=":7" /> Ní ọdúnẹgbẹ̀rún méji lé márùn-ún, ẹgbẹ́ òṣèlú PDP ṣe ìgbọ́ran gbogbogbò nípa ìfàsẹ́yìn ẹ̀tọ́ ìdìbò fún àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè mìíràn ní Houston—ilé tí àwọn ènìyàn tó pọ̀ jùlọ nínú àwọn aṣíwájú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní Amẹ́ríkà wà. <ref name=":8" /> Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn tó wá síbi ìpàdé náà fi hàn pé àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè mìíràn lẹ́tọ̀ọ́ láti dìbò, òfin ìdìbò àwọn ará ìlú mìíràn tí wọ́n gbé kalẹ̀ ní ọdún 2005 kò kọjá ìwé àkọ́kọ́ tí wọ́n kà ní Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Orílẹ̀-èdè títí di ọdún 2007. <ref name=":8" /> Ní ọdún ẹgbẹrun méjì lé eejila, Abike Dabiri-Erewa ló ṣe olórí ìdámọ̀ràn òfin kan ní Ilé Aṣòfin Àpapọ̀ ti Nàìjíríà tí yóò fún àwọn ọmọ Nàìjíríà ní ẹ̀tọ́ ìdìbò ní ìrísí àìsí ìdìbò fún àwọn tí kò sí nílé. <ref name=":7" /> Bó tilẹ̀ jẹ́ pé òfin náà kò tíì jáde, ìbá ti ṣe àtúnṣe sí Òfin Ìdìbò ti ọdún 2010 nípa pípèsè àwọn ọ́fíìsì ti Ìgbìmọ̀ Ìdìbò Olómìnira (INEC) ní òkèèrè àti fífún Apá èjìlá(okan)(c) láti fi àwọn ọmọ Nàìjíríà tí wọ́n wà ní òkèèrè kún un dípò kí ó fi àwọn ọmọ Nàìjíríà nìkan tí wọ́n ń gbé ní Nàìjíríà kún un. <ref name=":8" /> Ní ọdún ọdún ẹgbẹ̀rún méjì ó lé ogún-kan, Mínísítà fún Àjọ Àgbáyé Zubairu Dada tún sọ èrò ìjọba láti ṣe ìdìbò fún àwọn ará ìlú mìíràn, bó tilẹ̀ jẹ́ pé kò tó àkókò fún [[Ìdìbò Gbogbogbòò Orílẹ̀-Èdè Nàìjíríà ti Ọdún 2023|ìdìbò gbogbogbòò ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdúnẸgbẹ̀rún méjì àti ogún ó lé mẹ́ta]], ó ní “ [[Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin Oníbínibí ilẹ̀ Nàìjíríà|Ìgbìmọ̀ Àgbà]] ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Ìgbìmọ̀ Ìdìbò Orílẹ̀-èdè Olómìnira (INEC) láti ṣe ọ̀nà láti mú kí àwọn ará ìlú mìíràn di olùdìbò. Mo ṣì ní ìrètí pé ní ọjọ́ iwájú tí kò jìnnà rárá, ó yẹ kí ó ṣeé ṣe fún àwọn ará ìlú láti kópa nínú ìdìbò orílẹ̀-èdè wa.” == Àwọn ìtọ́kasí == {{Africa topic|prefix=Voting rights in}} [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] 9hbve049s7yafmlf8oqkaul29c2vn42 Bert Addinall 0 83132 638103 633913 2026-09-26T19:22:20Z InternetArchiveBot 22272 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638103 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography|name=Bert Addinall|image=|caption=|fullname=Albert William Addinall|birth_date={{birth date|1921|1|30|df=y}}|birth_place=[[Marylebone]], London, England|death_date=May 2005 (aged 84)|death_place=[[Surrey]], England|height=|position=[[Forward (association football)|Centre forward]]|youthyears1=|youthclubs1=|years1=|clubs1=British Oxygen|caps1=|goals1=|years2=1943–1953|clubs2=[[Queens Park Rangers F.C.|Queens Park Rangers]]|caps2=150|goals2=59|years3=1953–1954|clubs3=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]]|caps3=60|goals3=31|years4=1954–1955|clubs4=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|caps4=12|goals4=2|years5=|clubs5=[[Snowdown Colliery Welfare F.C.|Snowdown CW]]|caps5=|goals5=}}   '''Albert William Addinall''' <ref>{{Cite book|title=The PFA & Premier League players' records 1946-1998|url=https://archive.org/details/isbn_9781852915858|author=Barry J. Hugman|year=1998|publisher=Queen Anne Press|isbn=1-85291-585-4}}</ref> (tí a bí ní ọjọ́ ọgbọ̀n oṣù kìíní ọdún 1921 – oṣù karùn-ún ọdún 2005) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù alágbàṣe ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì. Ó gba góólù méjìléláàdọ́rùn láti eré okòólénígba nínú Bọ́ọ̀lù Àfẹsẹ̀gbá ní Queens Park Rangers, Brighton &amp;amp; Hove Albion àti Crystal Palace gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù iwájú àárín . == Iṣẹ́ ọwọ́ == A bi Addinall ni Marylebone, Lọndọnu. Ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ Queens Park Rangers ní oṣù kẹrin ọdún 1945 láti British Oxygen. Ìgbà àkọ́kọ́ rẹ̀ ní ìdíje Lig ni oṣù kẹsàn-án ọdún 1946 nígbà tí wọ́n ṣẹ́gun AFC Bournemouth pẹ̀lú 3-0, ó sì gbá bọ́ọ̀lù 150 ní ìdíje Lig, ó sì gba góólù 59. Addinall fi QPR silẹ lọ si Brighton &amp;amp; Hove Albion ni Oṣu Kini ọdun 1953, nibiti o tun jẹ olubori deede. Ó kó lọ sí Crystal Palace ní oṣù Keje ọdún 1954, ó gbá bọ́ọ̀lù méjìlá ní ìdíje líìgì, <ref>{{Cite book|title=Crystal Palace: A Complete Record 1905–1989|url=https://archive.org/details/crystalpalacecom0000purk|first1=Mike|last=Purkiss|first2=Nigel|last2=Sands|year=1990|publisher=The Breedon Books Publishing Company|page=[https://archive.org/details/crystalpalacecom0000purk/page/316 316]|isbn=0907969542}}</ref> kí ó tó parí iṣẹ́ rẹ̀ ní ìdíje líìgì. Ó tẹ̀síwájú láti gbá bọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀gbá tí kìí ṣe ti League fún Ìrànlọ́wọ́ Colliery Snowdown . Addinall kú ní oṣù karùn-ún ọdún 2005. == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2005]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1921]] 3u8gohbova0w3o9yk5yfkfvl1fmhtcd Arówé 0 83409 638082 635066 2026-09-26T19:06:12Z InternetArchiveBot 22272 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638082 wikitext text/x-wiki {{Short description|àwọ̀ láàárín [[aró (blue)]] àti [[ọ̀bẹdò]] }} {{Use American English|date=June 2025}} {{About|the color||Arówé}} {{Redirect|Cyan blue<big><small> Ìkọ gbàngbà</small></big>|the album|Arówé}} {{Infobox color |title=Cyan |hex=00FFFF |image={{photomontage |photo1a=Nympheas 71293 3.jpg |photo1b=American Robin Eggs in Nest.jpg |photo1c= |photo2a=Statue of Liberty frontal 2 crop.JPG |photo2b=Uranus clouds.jpg |photo2c=Arba'een Pilgrimage - Iranian People- Shia Muslim 15 (cropped).jpg |photo3a=Victoria view from Semi-Sub asv2024-09 img6.jpg | size = 243 | color_border = #FFFFFF | color = #000000 | foot_montage =}} | caption= Clockwise, from top left:<br>''[[Water Lilies (Monet series)|Water Lilies]]'' by [[Claude Monet]]; [[American robin]]'s eggs; [[surgical mask]] and [[headscarf]] of an [[Iranian peoples|Iranian]] woman; Fish underwater near [[Victoria, Seychelles]]; the [[Statue of Liberty]]; the planet [[Uranus]]. |wavelength=490–520 |frequency=610–575 |symbolism=[[Water]] |source=CSS Color Module Level 4000<ref>[http://www.w3.org/TR/css3-color/#svg-color CSS Color Module Level 4000]</ref> |cmyk=(100, 0, 0, 0)}} '''Arówé''' ({{IPAc-en|ˈ|s|aɪ|.|ə|n|,_|-|æ|n}})<ref>{{cite OED|cyan}}</ref><ref>{{cite Dictionary.com|cyan|access-date=30 September 2014}}</ref><ref>{{Cite American Heritage Dictionary|cyan}}</ref>jẹ́ àwọ̀ tí ó wà láàárín [[àwọ̀]] [[aró (Blue)]] àti [[ọ̀bẹdò]] nínú àkójọpọ̀ àwọ̀ [[ìmọ́lẹ̀]] tí [[ojú]] [[ènìyàn]] lè rí. Ìmọ́lẹ̀ tí ó ní ìgbi tí ó gbajúmọ̀ láàárín nǹkan bí 490 sí 520 nanomita (nm) ni ń mú kí a rí arówé.<ref>{{cite Merriam-Webster|cyan|access-date=30 September 2014}}</ref><ref>{{cite book |title=Shorter Oxford English Dictionary |url=https://archive.org/details/shorteroxfordeng00will_0 |edition=5th |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2002}}</ref>Ìgbi ìmọ́lẹ̀ yìí sì wà láàárín ìgbi tí ń dá ọ̀bẹ̀dó àti aró sílẹ̀.<ref>{{cite web |url=http://physics.about.com/od/lightoptics/a/vislightspec.htm |title=Visible Light Spectrum – Overview and Chart |first=Andrew Zimmerman |last=Jones |publisher=[[About.com]] |access-date=30 September 2014 |archive-date=3 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120103185102/http://physics.about.com/od/lightoptics/a/vislightspec.htm |url-status=dead }}</ref> == Ìpìlẹ̀sẹ̀ ọ̀rọ̀ àti Ìtọ́ka pípè rẹ̀ == Orúkọ rẹ̀ jẹyọ láti inú ọ̀rọ̀ Gíríìkì Àtijọ́ [[Ancient Greek]] ''kyanos''(κύανος), tí ó túmọ̀ sí “enámẹ́lì aláwọ̀ aró [[dúdú]], àti lápìsì lázúlì.<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=cyan|title=Online Etymology Dictionary|access-date=30 September 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dku%2Fanos|title=Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, κύα^νος|access-date=30 September 2014}}</ref> Wọ́n máa ń pè é ní “cyan blue” tàbí “cyan-blue.” télẹ̀ rí <ref>{{cite book|title = The Colorist: Designed to Correct the Commonly Held Theory that Red, Yellow, and Blue are the Primary Colors and to Supply the Much Needed Easy Method of Determining Color Harmony|author = J. Arthur H. Hatt|publisher = D. Van Nostrand Company|year = 1908|url = https://archive.org/details/coloristdesigned00hatt |page = [https://archive.org/details/coloristdesigned00hatt/page/22 22]}}</ref> or cyan-blue,<ref>''Shorter Oxford English Dictionary'', 5th edition.</ref> .Ìgbà àkọ́kọ́ tí a kọ́kọ́ ṣàkọsílẹ̀ ìlò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí orúkọ àwọ̀ ní èdè [[Gẹ̀ẹ́sì]] [[English language|English]] ni [[ọdún]] 1879.<ref>Maerz and Paul ''A Dictionary of Color'' New York:1930 McGraw-Hill page 194</ref> Orísun mìíràn tí [[orúkọ]] [[àwọ̀]] náà ti lè wá ni àwọ̀ tí wọ́n ń yọ jáde láti inú [[òdòdó]] cornflower (Centaurea cyanus).<ref>''The Pigment Compendium: A Dictionary of Historical Pigments'', Nicholas Eastaugh, Valentine Walsh, Tracey Chaplin, Ruth Siddall, 2004, Routledge, {{ISBN|9781136373855}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=2OH28vpzzMsC&pg=PT395 |title=Pigment Compendium: A Dictionary of Historical Pigments |isbn=9781136373855 |access-date=30 September 2014 |last1=Eastaugh |first1=Nicholas |last2=Walsh |first2=Valentine |last3=Chaplin |first3=Tracey |last4=Siddall |first4=Ruth |date=30 March 2007 |publisher=Routledge}}</ref> == Àwọn Àwòrán Àwọ̀ Arówé == <gallery> File:Green and blue make cyan.png| File:RGB color wheel.svg| File:SubtractiveColor.svg| File:Refill Ink Kit Color crop.jpg| File:Komplementärfarben cyan auf rot.svg| File:Wham-a different corner.jpg| File:Samarkand05.jpg| File:Uranus Voyager2 color calibrated.png| File:Wirbelsäulenoperation OKM.jpg|<ref>{{cite journal |last1=Belkin |title=Surgical scrubs--where we were, where we are going. |journal=Todays Surg Nurse |date=March–April 1998 |volume=20 |issue=2 |pages=28–34 |pmid=10026627}}</ref> File:Old photo colors degredated into cyan.jpg| File:Liquid oxygen in a beaker (cropped and retouched).jpg| </gallery> == Ẹ tún wo == {{commons category}} * [[Blue–green distinction in language]] * [[New riddle of induction]] * [[Shades of cyan]] * [[Lists of colors]] == Àwọn Ìtọ́kasí == a0ydy0tvjt3syevhn0a3kc5xviktof1 Shahed Ahmed 0 83425 638101 635864 2026-09-26T19:20:22Z InternetArchiveBot 22272 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638101 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography|name=Shahed Ahmed|image=|image_size=|fullname=Shahed Ahmed<ref name="Hugman 2015">{{cite book |editor-first=Barry J. |editor-last=Hugman |title=The PFA Premier & Football League Players' Records 1946–2015 |url=https://archive.org/details/pfapremierfootba0000unse |year=2015 |publisher=G2 Entertainment Ltd |isbn=9781782811671}}</ref>|birth_date={{Birth date and age|1985|9|13|df=y}}<ref name="Hugman 2015"/>|birth_place=[[East Ham]], England|height=|position=[[Forward (association football)|Striker]]|currentclub=|clubnumber=|youthyears1=2003–2004|youthclubs1=[[Wimbledon F.C.|Wimbledon]]|years1=2004–2005|clubs1=[[Wycombe Wanderers F.C.|Wycombe Wanderers]]|caps1=4|goals1=1|years2=2005–2006|clubs2=[[Wingate & Finchley F.C.|Wingate & Finchley]]|caps2=17|goals2=0|years3=2011–2016|clubs3=[[Sporting Bengal United F.C.|Sporting Bengal United]]|caps3=|goals3=|years4=2016–2017|clubs4=[[Wadham Lodge F.C.|Wadham Lodge]]|caps4=3|goals4=0|club-update=19:36, 25 December 2025 (UTC)}}   '''Shahed Ahmed''' ( tí a bí ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kẹsàn-án ọdún 1985) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tẹ́lẹ̀ tí ó gbá bọ́ọ̀lù gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù. == Àpẹ̀rẹ̀ == A bí Ahmed ní Àwọn ilé ìṣọ́ gíga, Ìlà-Oòrùn Lọ́ndọ́nù, ó sì jẹ́ ọmọ ìdílé Bangladesh . == Iṣẹ́ eré ṣíṣe == Lẹ́yìn tí ó bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òṣèré ọ̀dọ́ ní Wimbledon, <ref name="apsafc">{{Cite web|archivedate=12 August 2009}}</ref> Ahmed fọwọ́ sí àdéhùn iṣẹ́ pẹ̀lú Àwọn Arìnrìn Àjò Wycombe ní ọdún 2004. Ó ṣe ìfarahàn mẹ́rin ní Ajumọṣe Bọ́ọ̀lù fún Wycombe, ó sì gba góólù kan nínú ìṣẹ́gun 2-0 sí Kidderminster Harriers ní oṣù kẹjọ ọdún 2004. <ref name="chairboys2" /> Ó tún farahàn ní àwọn ìdíje mìíràn, kí ó tó fi ibẹ̀ sílẹ̀ ní ọdún 2005. Lẹ́yìn náà, Ahmed gbá bọ́ọ̀lù tí kìí ṣe ti ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù pẹ̀lú Wingate àti Finchley, níbi tí ó ti ṣe àwọn ìfarahàn mẹ́tàdínlógún nínú àwọn ìdíje agbábọ́ọ̀lù. <ref name="wingatefinchley">{{Cite web|archivedate=22 May 2009}}</ref> Láti inú ìdílé Ahmed ní Bangladesh àti ibùgbé rẹ̀ ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, ó túmọ̀ sí wípé ó lè gbá bọ́ọ̀lù fún Bangladesh tàbí England . Ní oṣù kìíní ọdún 2010, ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Bangladesh ló fẹ́ ṣojú fún Bangladesh ní ìdíje Àwọn Ere Gúúsù Éṣíà ti ọdún 2010 ; kò lè ṣe bẹ́ẹ̀ nítorí ìdánwò rẹ̀. <ref name="nonleaguedaily1">{{Cite web|archivedate=3 October 2012}}</ref> Ní oṣù Kejì ọdún 2011, Ahmed dara pọ̀ mọ́ Sporting Bengal United ní Essex Ajumọṣe Bọ́ọ̀lù Àgbà <ref name="nonleaguedaily2">{{Cite web|archivedate=3 October 2012}}</ref> níbi tí ó ti di olórí ẹgbẹ́ náà lẹ́yìn náà. <ref name="kickitout">{{Cite news|url=http://www.kickitout.org/news.php/news_id/5222|title=[UK] London APSA and Sporting Bengal meet in first Essex Senior League fixture|publisher=Kick It Out|date=28 September 2011|accessdate=1 June 2013|archivedate=16 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116101238/http://www.kickitout.org/news.php/news_id/5222|deadurl=yes}}</ref> <ref name="obv">{{Cite news|url=http://www.obv.org.uk/node/5228|title=London APSA and Sporting Bengal – Battle of East London|publisher=Operation Black Vote|date=28 September 2011|accessdate=1 June 2013|archivedate=16 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116113101/http://www.obv.org.uk/node/5228|deadurl=yes}}</ref> Ahmed gbá bọ́ọ̀lù fún ẹgbẹ́ náà títí di àkókò ọdún 2015–16 . <ref>{{Cite news|url=https://fulltime.thefa.com/statsForPlayer.html?selectedSeasonID=708225201&personID=700406910&selectedStatisticDisplayMode=1&selectedOrgStatRecordingTypeID_ForSort=|title=Shahed Ahmed Player Stats|publisher=Full-Time FA|accessdate=25 December 2025|archivedate=6 January 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260106120536/https://fulltime.thefa.com/statsForPlayer.html?selectedSeasonID=708225201&personID=700406910&selectedStatisticDisplayMode=1&selectedOrgStatRecordingTypeID_ForSort=|deadurl=yes}}</ref> Lẹ́yìn náà, Ahmed gbá bọ́ọ̀lù fún Wadham Lodge . <ref>{{Cite news|url=https://fulltime.thefa.com/statsForPlayer.html?selectedSeasonID=708225201&personID=604092671&selectedStatisticDisplayMode=3&selectedOrgStatRecordingTypeID_ForSort=|title=Shahed Ahmed Player Stats|publisher=Full-Time FA|accessdate=25 December 2025|archivedate=6 January 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260106142648/https://fulltime.thefa.com/statsForPlayer.html?selectedSeasonID=708225201&personID=604092671&selectedStatisticDisplayMode=3&selectedOrgStatRecordingTypeID_ForSort=|deadurl=yes}}</ref> == Ìgbésí ayé ara ẹni == Ní ọdún 2004, nígbà tí ó kó lọ sí Wycombe, Ahmed sọ pé: “O kò rí àwọn agbábọ́ọ̀lù ará Asia púpọ̀ jù nínú bọ́ọ̀lù nítorí wọ́n nílò láti ṣe àṣeyọrí kan. Àwọn eré ìdárayá mìíràn, bíi cricket àti squash, gbajúmọ̀ jù láàárín àwùjọ àwọn ará Asia, àwọn òbí kò sì fún àwọn ọmọ wọn níṣìírí láti ṣeré àti láti wo bọ́ọ̀lù.” Ahmed jẹ́ Musulumi ó sì máa ń gbààwẹ̀ ní àkókò Ramadan . Ó tún máa ń yí oúnjẹ rẹ̀ padà, ó sì máa ń ṣe àtúnṣe ìdánrawò rẹ̀ nípa ààwẹ̀ rẹ̀. == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1985]] 2a8rh4axzspumooz6jprs3bf0cb8swq Nubia 0 83547 638081 637844 2026-09-26T19:05:31Z InternetArchiveBot 22272 Add 6 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638081 wikitext text/x-wiki {{Short description|Region in northern Sudan and southern Egypt}}{{about|the region in Africa||||Nubia (disambiguation)}}{{Use dmy dates|date=November 2025}}{{multiple image|perrow=1|total_width=270|align=right|direction=vertical|header=Nubia|image1=Rulers of Kush, Kerma Museum.jpg|caption1={{center|Statues of several Nubian rulers of the late [[25th Dynasty]]–early [[Napata|Napatan period]], 7th century BC. From left to right: [[Tantamani]], [[Taharqa]] (rear), [[Senkamanisken]], again [[Tantamani]] (rear), [[Aspelta]], [[Anlamani]], again [[Senkamanisken]]. [[Kerma Museum]].<ref>{{cite web|last1=Elshazly |first1=Hesham |title=Kerma and the royal cache |url=https://www.academia.edu/3714044 |language=en}}</ref>}}|image2=Outline of Nubia.png|caption2=Outline of Nubia|footer=|alt1=}} '''Nubia''' ({{IPAc-en|ˈ|n|j|uː|b|i|ə}} {{respell|NEW|bee|uh}}; [[Nobiin language|Nobiin]]: Nⲟ̅ⲩ̅ⲃⲁ; {{Langx|ar|النُوبَة|translit=an-Nūba}}) O jẹ agbegbe kan lẹba odò Nile ti o wa laarin ibi ti odò Blue Nile ati White Nile ti n darapọ mọ ara wọn (nitosi Khartoum ni aarin ilẹ Sudan) ati ibi ti a n pe ni 'First Cataract' (ni guusu ilu Aswan ni guusu ilẹ Egypt).[1][2][3] Agbegbe yii jẹ ibi ti ọkan ninu awọn ọlaju ti o ti pẹ julọ ni ilẹ Afirika ti igbaanni ti gbilẹ si, eyini ni ọlaju Kerma; ọlaju yii wa titi di igba ti Ijọba Egypt ti a mọ si 'New Kingdom' (labẹ aṣẹ Pharaoh Thutmose I) fi ṣẹgun wọn ni nkan bii ọdun 1500 BC. Lẹhin eyi, awọn oludari ilẹ Egypt ni wọn ṣakoso pupọ julọ agbegbe Nubia fun ọdun mẹrin-ọgọrun (400) ti o tẹle e.<ref name=":0" /> Nubia jẹ́ ibi tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìjọba ńlá ti wà, pàápàá jùlọ Ìjọba Kush. Ìjọba yìí ṣẹ́gun ilẹ̀ Egypt ní ọ̀rúndún kẹjọ ṣáájú ìgbà tí wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí ní ka ọdún ti ìgbàlódé (BC), lábẹ́ àkóso Piye, ó sì ṣe àkóso gẹ́gẹ́ bí Ìdílé Ọba (Dynasty) kẹẹdọ́gbọ̀n rẹ̀. Láti ọ̀rúndún kẹta ṣáájú ìgbà ti ìgbàlódé (BC) títí dé ọ̀rúndún kẹta lẹ́yìn ìgbà ti ìgbàlódé (AD), ilẹ̀ Egypt gba apá àríwá Nubia mọ́ra lẹ́yìn tí wọ́n ti gbógun ti ibẹ̀; nígbà yẹn, àwọn Gíríìkì ló ń ṣàkóso, tí àwọn ará Róòmù sì wá gba ipò náà mú nígbà tó yá; ní àgbègbè àwọn Gíríìkì àti Róòmù, wọ́n máa ń pe agbègbè yìí ní Dodekaschoinos.<ref name="Morris" /> Ṣáájú ìṣubú ìjọba Kush ní ọ̀rúndún kẹrin lẹ́yìn ikú Kristi, ìjọba Aksum ti gbógun ti í; lẹ́yìn náà, àwọn ìjọba Kristiani mẹ́ta—Nobatia, Makuria, àti Alodia—wá gbilẹ̀. Àwọn ìjọba Makuria àti Alodia wà fún ohun tó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ẹgbẹ̀rún ọdún kan. Bí wọ́n ṣe wá ń dínkù nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín ló fa pínpín ilẹ̀ Nubia sí méjì ní ọ̀rúndún kẹrìndínlógún—apá àríwá tí Ìjọba Ottoman gbà, àti apá gúúsù tí Ìjọba Sultanate ti Sennar gbà—pẹ̀lú bí ẹ̀sìn Islam àti àṣà àwọn ará Arabia ṣe bẹ̀rẹ̀ sí í tàn kálẹ̀ láàrín àwọn ènìyàn Nubia. Nígbà tó yá, ní ọ̀rúndún kọkàndínlógún, wọ́n tún so ilẹ̀ Nubia pọ̀ lábẹ́ ìjọba Khedivate ti ilẹ̀ Egypt. Lónìí, ilẹ̀ náà ti pín sí méjì láàrín orílẹ̀-èdè Egypt àti Sudan.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/lifestyle/travel/2025/Dec/14/the-united-colours-of-nubia|title=The United Colours of Nubia|first=Veidehi|last=Gite|date=14 December 2025|website=The New Indian Express|access-date=22 June 2026}}</ref> Awọn ara Nubia ti igijọ́un ni wọn kọ́kọ́ ṣe àwọn oògùn apani-kokoro (antibiotics), wọ́n sì tún ṣẹ̀dá ètò ìṣirò oní-ìwọ̀n (geometrics) tí ó jẹ́ ìpìlẹ̀ fún àwọn àkọ́kọ́ agogo-oòrùn. Bákan náà, àwọn ara Nubia máa ń lo ọ̀nà ìṣirò oní-igun (trigonometry) tí ó jọ èyí tí àwọn aládùúgbò wọn, ìyẹn àwọn ará Egipti, ń lò.<ref name=":1">{{Cite journal|author=Armelagos, George|date=2000|title=Take Two Beers and Call Me in 1,600 Years: Use of Tetracycline by Nubians and Ancient Egyptians|url=https://digitallibrary.amnh.org/items/482bd90a-de71-49b3-9bbc-d8ff0ab974b3|journal=Natural History|volume=109|issue=5|pages=50–3|s2cid=89542474}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Gnomons at Meroë and Early Trigonometry|first=Leo|last=Depuydt|date=1 January 1998|journal=The Journal of Egyptian Archaeology|volume=84|pages=171–180|doi=10.2307/3822211|jstor=3822211}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.archaeology.org/online/news/nubia.html|title=Neolithic Skywatchers|date=27 May 1998|first=Andrew|last=Slayman|website=Archaeology Magazine Archive|access-date=17 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605234044/http://www.archaeology.org/online/news/nubia.html|archive-date=5 June 2011|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vO5FCVIxz2YC&q=nubia&pg=PA744|title=A History of Ancient Mathematical Astronomy|last=Neugebauer|first=O.|date=2004-09-17|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-3-540-06995-9|language=en}}</ref> Ìkẹ́kọ̀ọ́ nípa ilẹ̀ Nubia ti ìgbàanì, èyí tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ẹ̀ka ìmọ̀ onírúurú bíi ìmọ̀ nípa àwọn ohun ìṣẹ̀ǹbáyé (archaeology), ìmọ̀ nípa ìtàn, àti ìmọ̀ nípa èdè àti ìwé-kíkọ (philology), ni a mọ̀ sí Nubiology.<ref name=":3" /> {{History of Nubia}} == Ẹ̀kọ́ èdè == {{Main|Nubian languages}}A ti bẹ̀rẹ̀ sí í lo ọ̀rọ̀ náà "Nubian" láti tọ́ka sí àwọn èdè kan—tó ṣeé ṣe kí wọ́n jẹ́ ara àwọn èdè Eastern Sudanic—tí wọ́n gbajúmọ̀ ní agbègbè tí a mọ̀ báyìí sí Orílẹ̀-èdè Sudan, pàápàá jùlọ ní àwọn agbègbè tí ó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ odò Nile, ní àkókò ìbẹ̀rẹ̀ àsìkò òde-òní. Ní ti ìtàn, àwọn onírúurú èdè Nubian tí wọ́n ń sọ ní agbègbè yìí pẹ̀lú Nobiin (èyí tí ó ti ara èdè Old Nubian wá), Dongolawi, àti Kenzi. Àwọn èdè Nubian mìíràn pẹ̀lú Midob, èyí tí wọ́n sábà máa ń sọ ní North Darfur; Birgid, èdè kan tí ó ti parẹ́ báyìí, tí wọ́n sì máa ń sọ ní àríwá ìlú Nyala (ní Darfur pẹ̀lú); àti àwọn onírúurú èdè Hill Nubian tí wọ́n ń sọ ní agbègbè àwọn òkè Nuba ní Sudan<ref name=":4" />. Bótilẹ̀jẹ́pé àwọn èdè Nubia ṣe pàtàkì gan-an ní agbègbè náà nígbàanì, kì í ṣe àwọn nìkan ni wọ́n ń lò, àríyànjiyàn sì wà nípa irúfẹ́ èdè tí àwọn ẹgbẹ́ ènìyàn ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí wọ́n ti gbé níbẹ̀ tẹ́lẹ̀ rí ń sọ. A kò fi ìdánilójú mọ̀ irú èdè tí àwọn ènìyàn àtijọ́ ti àṣà Kerma—tí wọ́n wà ní gúúsù àti àárín gbùngbùn Nubia (tí a tún ń pè ní Upper Nubia)—ń sọ; àwọn olùwádìí kan dámọ̀ràn pé ó jẹ́ ara ẹ̀ka èdè Cushitic lábẹ́ ìdílé èdè Afroasiatic,[1][2] bótilẹ̀jẹ́pé àwọn ìwádìí tuntun sábà máa ń tì í lẹ́yìn pé ó jẹ́ ti ẹ̀ka èdè Eastern Sudanic (èyí tí ó jẹ́ ara ìdílé èdè Nilo-Saharan). A gbàgbọ́ pé àwọn ènìyàn mìíràn ní àríwá Nubia (tí a tún ń pè ní Lower Nubia)—bíi àwọn tí wọ́n ní àṣà C-Group àti àwọn Blemmyes—ń sọ èdè Cushitic kí èdè Eastern Sudanic tó dé láti Upper Nubia.<ref name="Rilly2010">{{cite web|vauthors=Rilly C|title=Recent Research on Meroitic, the Ancient Language of Sudan|date=2010|url=http://www.ityopis.org/Issues-1_files/ITYOPIS-I-Rilly.pdf}}</ref><ref name="Rilly200162">{{cite journal|vauthors=Rilly C|title=The Wadi Howar Diaspora and its role in the spread of East Sudanic languages from the fourth to the first millennia BCE|journal=Faits de Langues|volume=47|date=January 2016|pages=151–163|url=https://brill.com/view/journals/fdl/47/1/article-p151.xml|doi=10.1163/19589514-047-01-900000010|s2cid=134352296|url-access=subscription}}</ref><ref name="Rilly2008">{{cite book|vauthors=Rilly C|title=Between the Cataracts. Proceedings of the 11th International Conference for Nubian Studies Warsaw University 27 August-2 September 2006. Part 1. Main Papers|chapter=Enemy brothers. Kinship and relationship between Meroites and Nubians (Noba)|publisher=Polish Centre for Mediterranean Archaeology|date=2008|chapter-url=https://www.academia.edu/36487671|doi=10.31338/uw.9788323533269.pp.211-226|isbn=978-83-235-3326-9}}</ref><ref name="Cooper">{{cite journal|vauthors=Cooper J|title=Toponymic Strata in Ancient Nubian placenames in the Third and Second Millennium BCE: a view from Egyptian Records|journal=Dotawo: A Journal of Nubian Studies|volume=4|date=2017|url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:7d8a387b-f850-4d56-8105-f84a30bf121a/download_file?file_format=pdf&safe_filename=Cooper%252C%2BToponymic%2BStrata%2Bin%2BAncient%2BNubian%2BPlacenames%252C%2BDotawo%2B4.pdf&type_of_work=Journal+article|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523123606/https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:7d8a387b-f850-4d56-8105-f84a30bf121a/download_file?file_format=pdf&safe_filename=Cooper%252C%2BToponymic%2BStrata%2Bin%2BAncient%2BNubian%2BPlacenames%252C%2BDotawo%2B4.pdf&type_of_work=Journal+article|archive-date=23 May 2020}}</ref> <ref>{{cite book|last1=Edwards|first1=David|title=The Nubian Past|url=https://archive.org/details/nubianpastarchae0000edwa|date=2004|publisher=Routledge|location=Oxon|isbn=978-0-415-36988-6|pages=[https://archive.org/details/nubianpastarchae0000edwa/page/2 2],90,106}}</ref>A pín Nubia sí agbègbè pàtàkì mẹ́ta: Nubia ti Oke (Upper), ti Àárín (Middle), àti ti Isàlẹ̀ (Lower), ní ìbámu pẹ̀lú ipò wọn lẹ́gbẹ̀ẹ́ odò Nile. "Isàlẹ̀" (Lower) ń tọ́ka sí àwọn agbègbè tí ó wà ní ìhà ìṣàn omi (ní ìhà àríwá), nígbà tí "Oke" (Upper) ń tọ́ka sí àwọn agbègbè tí ó wà ní ìhà òkè odò (ní ìhà gúúsù). Nubia ti Isàlẹ̀ wà láàrin ibi tí omi ti ń ṣàn pẹ̀lú agbára (cataract) àkọ́kọ́ àti èkejì, láàrin ààlà ilẹ̀ Egypt ti òde-òní; Nubia ti Àárín wà láàrin ibi tí omi ti ń ṣàn pẹ̀lú agbára kejì àti kẹta; nígbà tí Nubia ti Oke wà ní ìhà gúúsù ibi tí omi ti ń ṣàn pẹ̀lú agbára kẹta. == Ìtàn == === Prehistory (before 6000–3500 BC) === [[Fáìlì:Megaliths_Aswan_Nubia_museum.JPG|thumb|Megaliths from Nabta Playa displayed in the Aswan Nubian museum]] Àwọn ẹ̀rí láti ọ̀dọ̀ àwọn oníwádìí nípa ìtàn àtijọ́ jẹ́rìí sí ìtàn pípẹ́ ti ṣíṣe ọdẹ, pípa ẹja, àti kíkó oúnjẹ láti inú igbó, àti ti dídá ẹran nígbà tó yá, ní gbogbo agbègbè Àfonífojì Odò Nile..<ref>{{Cite book|last=Garcea|first=Elena A.A.|title=The Prehistory of the Sudan|series=SpringerBriefs in Archaeology|date=2020|url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-47185-9|language=en|doi=10.1007/978-3-030-47185-9|isbn=978-3-030-47187-3|s2cid=226447119|issn=1861-6623|url-access=subscription}}</ref> Affad 23 jẹ́ ibi ìwádìí nípa àwọn ohun ìgbàanì tí ó wà ní agbègbè Affad ní apá gúúsù Dongola Reach ní àríwá Sudan,[1] ibi tí ó ní "àwọn ìyókù ibi tí àwọn ènìyàn ti ń gbé ní àkókò ìgbàanì (àwọn ohun ìrántí ilé-àgọ́ tí a kọ́ sí gbangba tí ó ti pẹ́ jùlọ lágbàáyé) àti àwọn ibi onírúurú fún sísẹdẹ àti kíkó oúnjẹ jọ, tí wọ́n ti pé ọdún bíi 50,000.".<ref name="Osypiński II">{{cite web|last1=Osypiński|first1=Piotr|date=2020|title=Unearthing Pan-African crossroad? Significance of the middle Nile valley in prehistory|url=https://projekty.ncn.gov.pl/opisy/480275-en.pdf|publisher=National Science Centre}}</ref><ref name="Osypińska">{{cite book|last1=Osypińska|first1=Marta|title=From Faras to Soba: 60 years of Sudanese–Polish cooperation in saving the heritage of Sudan|date=2021|publisher=Polish Centre of Mediterranean Archaeology/University of Warsaw|isbn=978-83-953362-5-6|page=460|chapter=Animals in the history of the Middle Nile|oclc=1374884636|chapter-url=https://depot.ceon.pl/bitstream/handle/123456789/21580/Katalog%20wystawy%20From%20Faras%20to%20Soba%20-%20ONLINE%20o2.pdf?sequence=1&isAllowed=y}}</ref><ref name="Osypińska II">{{cite book|last1=Osypińska|first1=Marta|title=From Faras to Soba: 60 years of Sudanese–Polish cooperation in saving the heritage of Sudan|last2=Osypiński|first2=Piotr|date=2021|publisher=Polish Centre of Mediterranean Archaeology/University of Warsaw|isbn=978-83-953362-5-6|pages=187–188|chapter=Exploring the oldest huts and the first cattle keepers in Africa|oclc=1374884636|chapter-url=https://depot.ceon.pl/bitstream/handle/123456789/21580/Katalog%20wystawy%20From%20Faras%20to%20Soba%20-%20ONLINE%20o2.pdf?sequence=1&isAllowed=y}}</ref> Ni nǹkan bii ọdun 5000 BC, awọn eniyan ti wọn n gbe ni agbegbe ti a n pe ni Nubia loni kopa ninu Iyipada Neolithic. Agbegbe Sahara bẹrẹ si ni gbẹ si i, awọn eniyan si bẹrẹ si ni sin awọn ẹranko bii agutan, ewurẹ, ati malu.[1] Awọn aworan ti a ya sori apata ni Sahara fihan awọn iṣẹlẹ ti a gbagbọ pe o tọka si wiwa ẹgbẹ ẹsin ti o n bọwọ fun malu, iru eyi ti a tun ri ni awọn apakan Ila-oorun Afirika ati afonifoji Nile titi di oni.[2] Awọn aworan apata ti awọn ara Nubia fihan awọn ọdẹ ti wọn n lo ọrun ati ọfa ni akoko Neolithic; eyi si jẹ ipilẹ fun aṣa awọn ọmọ ogun ti n ta ọfa ti awọn ara Nubia ni nigba ti o ya. Awọn okuta nla ti a ri ni Nabta Playa jẹ apẹẹrẹ kutukutu ti ohun ti o dabi ọkan ninu awọn ohun-elo akọkọ agbaye fun ṣiṣe akiyesi awọn nkan oju-ọrun; wọn si ti wa ṣaaju Stonehenge pẹlu aafo ti o fẹrẹ to ẹgbẹrun meji ọdun.[1] Ipo idiju yii, gẹgẹ bi a ti ri ninu awọn ipele aṣẹ oriṣiriṣi laarin awujọ ti o wa nibẹ, ṣee ṣe ki o ti jẹ ipilẹ fun eto ti awọn awujọ mejeeji—iyẹn ni awujọ akoko Neolithic ni Nabta ati Ijọba Atijọ ti Egipti..<ref name=":5">[https://web.archive.org/web/20110806140123/http://www.comp-archaeology.org/WendorfSAA98.html Late Neolithic megalithic structures at Nabta Playa] – by Fred Wendorf (1998)</ref> Joseph Vogel, onímọ̀ nípa ẹ̀dá ènìyàn àti àṣà láti Amẹ́ríkà, kọ̀wé pé: "Àkókò tí agbègbè Áfíríkà tí ó wà ní gúúsù agbègbè Sahara ní ipa tó lágbára jùlọ lórí ilẹ̀ Egypt jẹ́ àkókò kan tí ilẹ̀ Egypt—gẹ́gẹ́ bí a ṣe mọ̀ ọ́ nípa ti àṣà—àti agbègbè Sahara—gẹ́gẹ́ bí a ṣe mọ̀ ọ́ nípa ti àyíká—kò tíì sí rárá. Àwọn ènìyàn àti àwọn àṣà tí a ń rí ní gúúsù agbègbè aṣálẹ̀ náà ní àkókò yìí máa ń rìn dé àwọn agbègbè tó jìnnà sí àríwá. A lè sọ pẹ̀lú òtítọ́ pé àṣà ilẹ̀ Egypt ti apá òkè (Upper Egypt)—èyí tí ó wá di ọ̀làjú ilẹ̀ Egypt tí ó ní ìtàn àwọn ìran ọba—jẹ́ èyí tí a gbé wá láti ilẹ̀ Sudan."<blockquote></blockquote>Basil Davidson, onímọ̀ nípa ilẹ̀ Áfíríkà láti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, ṣàlàyé pé àwọn ará Íjíbítì ìgbàanì kì í ṣe ti agbègbè kan pàtó ní Íjíbítì tàbí ti àṣà àwọn ènìyàn agbègbè "Near East" (agbègbè tí ó wà ní ìsúnmọ́ Ààrin Gbùngbùn Ìlà-oòrùn), ṣùgbọ́n wọ́n jẹ́ ara àwùjọ gbòòrò àwọn ènìyàn tí wọ́n ń gbé láàrin Òkun Pupa (Red Sea) àti Òkun Atlántíìkì; wọ́n ní àṣà kan náà tí a lè pè ní "àṣà Sahara-Sudan," wọ́n sì ń fa agbára àti ìtìlẹ́yìn láti orísun ńlá kan náà, bótilẹ̀jẹ́pé bí àkókò ti ń lọ, wọ́n tún gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn arìnrìn-àjò tí wọ́n wá láti agbègbè "Near East" sínú àwùjọ wọn.<ref>{{cite book|last1=Davidson|first1=Basil|title=Africa in history: themes and outlines|date=1991|publisher=Collier Books|location=New York|isbn=0-684-82667-4|pages=15|edition=Rev. and expanded}}</ref> Àwọn onímọ̀ nípa ẹ̀dá ènìyàn (biological anthropologists) Shomarka Keita àti A.J. Boyce ti sọ pé àwọn ìwádìí lórí àwọn agbárí láti gúúsù ilẹ̀ Íjíbítì ti àkókò ṣáájú ìgbà àwọn ìjọba aláṣẹ (àkókò ìpilẹ̀ṣẹ̀, láàrin ọdún 4000 sí 3100 B.C.) fi hàn pé wọ́n sábà máa ń jọ àwọn agbárí àwọn ará Nubia, Kush, tàbí Sahara ti ìgbàanì, tàbí ti àwọn ẹ̀yà òde-òní láti agbègbè Horn of Africa, ju bí wọ́n ṣe jọ ti àwọn ará àríwá Íjíbítì ti àkókò ìjọba aláṣẹ tàbí ti àwọn ará gúúsù Yúróòpù ti ìgbàanì tàbí ti òde-òní lọ."<ref>{{cite book|last1=Keita, Shomarka and Boyce, A.J.|title="The Geographical Origins and Population Relationships of Early Ancient Egyptians", In Egypt in Africa, Theodore Celenko (ed).|date=December 1996|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-33269-1|pages=20–33}}</ref> Àwọn ẹ̀rí láti inú iṣẹ́ ìwádìí nípa àwọn ohun ìgbàanì ti fi hàn pé àwọn ènìyàn ti ń gbé ní agbègbè Nubia láti ìgbà ayé "Late Pleistocene" àti láti ẹgbẹ̀rún ọdún karùn-ún ṣáájú àsìkò Kristi (5th millennium BC) lọ, nígbà tí kò sí ẹ̀rí rárá tàbí tí ẹ̀rí náà kéré gan-an nípa wíwà àwọn ènìyàn ní Àfonífojì Odò Naili ní ilẹ̀ Egypt láàárín àwọn àkókò wọ̀nyí; èyí sì lè jẹ́ nítorí àwọn ìṣòro tó jẹ mọ́ bí a ṣe ń tọ́jú àwọn ibi ìwádìí náà. Àwọn ọ̀mọ̀wé mélòó kan ti sọ pé ìpilẹ̀ṣẹ̀ ilẹ̀ Áfíríkà fún ọ̀làjú ilẹ̀ Egypt wá láti ọ̀dọ̀ àwọn àwùjọ olùtọ́jú ẹran tí wọ́n yọjú ní àwọn agbègbè ilẹ̀ Egypt àti Sudan ní Àfonífojì Odò Naili ní ẹgbẹ̀rún ọdún karùn-ún ṣáájú àsìkò Kristi.<ref>{{cite journal|last1=Wengrow|first1=David|last2=Dee|first2=Michael|last3=Foster|first3=Sarah|last4=Stevenson|first4=Alice|last5=Ramsey|first5=Christopher Bronk|title=Cultural convergence in the Neolithic of the Nile Valley: a prehistoric perspective on Egypt's place in Africa|url=https://archive.org/details/sim_antiquity_2014-03_88_339/page/95|journal=Antiquity|date=March 2014|volume=88|issue=339|pages=95–111|doi=10.1017/S0003598X00050249|s2cid=49229774|language=en|issn=0003-598X|doi-access=free}}</ref><ref name="academia.edu">{{cite book|last1=Smith|first1=Stuart Tyson|chapter=Gift of the Nile? Climate Change, the Origins of Egyptian Civilization and Its Interactions within Northeast Africa|title=Across the Mediterranean – Along the Nile: Studies in Egyptology, Nubiology and Late Antiquity Dedicated to László Török. Budapest|date=1 January 2018|pages=325–345|url=https://www.academia.edu/43275151}}</ref> Onímọ̀ nípa àwọn ohun ìṣẹ̀dá àtijọ́ (archaeologist), Bruce Williams, ti gbé èrò kalẹ̀ pé àwọn ọlọ́lá ilẹ̀ Nubia kópa pẹ̀lú àwọn olùṣàkóso ilẹ̀ Egypt ti ìgbàanì nínú ìdàgbàsókè ọ̀làjú àwọn Pharaoh.[1] Ní ọdún 1987, Williams tún ṣàlàyé pé ìwádìí rẹ̀ nípa ohun èlò tí wọ́n fi ń sun tùràrí ní Qustul kò túmọ̀ sí pé ó ń sọ pé ilẹ̀ Nubia ni ìjọba àwọn Pharaoh ti bẹ̀rẹ̀ tàbí pé ó ti ibẹ̀ wá; kàkà bẹ́ẹ̀, ó fi hàn pé àwọn àjọṣe àti ipa pàtàkì wà láàrin Nubia àti ìjọba yẹn.[1] Ó tẹnu mọ́ ọn pé àwọn ẹ̀rí tó péye tí wọ́n rí nípasẹ̀ ìwádìí ti fi hàn pé àwọn ibi ìsìnkú àti ibojì wà ní Qustul, ní Nubia, èyí tí wọ́n ṣàpèjúwe gẹ́gẹ́ bí èyí tí ó ní ọrọ̀ púpọ̀ tí ó sì tóbi ju àwọn ibojì ní Abydos ti àwọn olùṣàkóso ìdílé ọba àkọ́kọ́ lọ.<ref name="jstor.org">{{cite journal|last1=Williams|first1=Bruce|title=Forebears of Menes in Nubia: Myth or Reality?|journal=Journal of Near Eastern Studies|date=1987|volume=46|issue=1|pages=15–26|url=https://www.jstor.org/stable/544188|issn=0022-2968}}</ref> Dietrich Wildung (2018) ṣe àyẹ̀wò àwọn ọ̀nà ṣíṣe ohun èlò amọ̀ ní agbègbè ìlà-oòrùn Sahara àti àwọn ère òkúta ti ilẹ̀ Sudan; ó sì dámọ̀ràn pé àwọn ohun ìṣẹ̀dá wọ̀nyí kọjá gba àfonífojì odò Nile, wọ́n sì ní ipa lórí àṣà ìgbàanì ilẹ̀ Egypt (ní àkókò Neolithic) kí ìjọba àwọn Fáráò tó bẹ̀rẹ̀..<ref>{{cite book|last1=Budka|first1=Julia|last2=Pischikova|first2=Elena|last3=Griffin|first3=Kenneth|title=Thebes in the First Millennium BC: Art and Archaeology of the Kushite Period and Beyond|date=2018|location=London|isbn=978-1-906137-59-5|pages=300–380}}</ref> === Pre-Kerma; A-Group (3500-3000 BC) === [[Fáìlì:Nubian_A_group.jpg|thumb|"[[Nubian A-Group|A-Group]]" style, Nubian pottery, [[Musee du Louvre]]]] ==== Upper Nubia ==== Àṣà "pre-Kerma" tí a kò fi bẹ́ẹ̀ mọ̀ dáadáa wà ní agbègbè Upper Nubia (ní apá Gúúsù), lórí ilẹ̀ ọlọ́ràá kan ní gúúsù gan-an sí ibi tí a ń pè ní "Third Cataract" (ibi tí omi Odò Nílíì ti ń ṣàn láàárín àwọn àpáta ńlá).<ref name=":6" /> ==== Lower Nubia ==== [[Fáìlì:Qustul_Incense_Burner,_Qustal,_Nubia,_Cemetery_L,_tomb_24,_A-Group,_3200-3000_BC,_limestone_-_Oriental_Institute_Museum,_University_of_Chicago_-_DSC08007.JPG|thumb|[[Qustul]] incense burner, 3200–3000 BC]] Ni nǹkan bii ọdun 3500 BC, aṣa "Nubia" keji, ti a mọ si aṣa "Early A-Group", bẹrẹ ni agbegbe Lower Nubia.[1] Awọn eniyan Nubia ti ẹgbẹ A-Group jẹ awọn oluṣọ-agutan ti wọn maa n rin kiri lati ibi kan si ekeji, ati awọn agbe ti wọn n lo ọna ti o rọrun lati gbin irugbin; wọn tun maa n ṣe ipeja, ọdẹ, ati ikojọpọ awọn ounjẹ lati inu igbó.[2] Ẹri iṣẹ-ogbin kọkọ farahan ni akoko "Terminal A-Group", eyi ti o wa laarin ọdun 3200–3000 BC (ti o si ba akoko Naqada IIIB mu).[3][4]:6 Aṣa A-Group tun ni ibatan iṣowo pẹlu awọn ara Egipti, wọn si maa n ta wura fun wọn.[5] Awọn ẹri lati inu iwadii nipa awọn ohun atijọ (archaeology) fidi iṣowo yii mulẹ nipasẹ wiwa ọpọlọpọ awọn ọja ara Egipti ninu awọn iboji ti ẹgbẹ A-Group. Awọn ọja ti wọn gbe wọle pẹlu awọn ohun-ọṣọ wura, awọn irinṣẹ bàbà, awọn ohun-ọṣọ aabo (amulets) ati awọn ilẹkẹ ti a fi amọ pataki (faience) ṣe, awọn ami-idanimọ (seals), awọn pátákó okuta fun kikun tabi lilọ nkan, awọn ohun-elo ti a fi okuta ṣe, ati oniruuru ikoko.[6] Ni akoko yii, awọn ara Nubia bẹrẹ si ni ṣe awọn ikoko ti o ni awọ pupa ṣugbọn ti oke rẹ jẹ dudu. A ti ṣapejuwe awọn eniyan ẹgbẹ A-Group gẹgẹbi awọn ti o jọra pupọ pẹlu awọn ara Egipti ti igba atijọ (ti ṣaaju akoko awọn ijọba ọba tabi "pre-dynastic") ni ti irisi ara.<ref>{{cite book|last1=Mohktar|first1=Gamal|title=General History of Africa volume 2: Ancient Civilizations of Africa: (Unesco General History of Africa|date=1981|publisher=Heinemann Educational Books|location=London|isbn=978-0-435-94805-4|page=148}}</ref> Awọn ibugbe ti ẹgbẹ́ A-Group jẹ́ pàápàá jùlọ àwọn ilé tí a fi èèkàn tàbí koríko kọ́ àti àwọn ibi ààbò lábẹ́ àpáta; ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ibugbe wọ̀nyí sì jẹ́ irúfẹ́ ibi tí a kò dúró sí pẹ́ tàbí ibi tí a ń pàgọ́ sí.[1] Afyeh, ní agbègbè Lower Nubia, jẹ́ ibi tí ibugbe pàtàkì kan ti ẹgbẹ́ A-Group wà, níbi tí wọ́n ti rí àwọn ìyókù ilé tí wọ́n ní ìpìlẹ̀ tí a fi pátákó òkúta ṣe.<ref name=":13">{{cite book|last=Bard|first=Kathryn|url=https://books.google.com/books?id=ovU1BgAAQBAJ|title=An introduction to the archaeology of Ancient Egypt|date=2015|publisher=Blackwell|isbn=9780470673362|pages=110}}</ref><ref>{{cite journal|last=Stevenson|first=Alice|date=2012|title=Social Complexity set in Stone? The A-Group Site of Afyeh|url=https://www.academia.edu/1815892|url-status=dead|journal=Sudan & Nubia|publisher=The Sudan Archaeological Research Society|volume=16|pages=13–19|archive-url=https://web.archive.org/web/20241227151141/https://www.academia.edu/1815892|archive-date=2024-12-27|access-date=2024-02-29|archivedate=27 December 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241227151141/https://www.academia.edu/1815892|deadurl=yes}}</ref> Ni nǹkan bii ọdun 3100 BC, ẹgbẹ́ "A-group" yí láti ipele ibẹrẹ lọ sí ipele ti ó pegedé (Classical phase). "A lè sọ pé ní Qustul àti bóyá Sayala nìkan ni a ti mọ̀ nípa àwọn ibi-isinku àwọn ọba."[1]:8 Láàrin àkókò yìí, ọrọ̀ àwọn ọba ẹgbẹ́ A-group tóbi tó ti àwọn ọba ilẹ̀ Egypt. Àwọn ibi-isinku àwọn ọba ẹgbẹ́ A-group ní wúrà àti àwọn ohun èlò amọ̀ tí a fi ọgbọ́n ṣe lọ́ṣọ̀ọ́ nínú wọn.[2]:19 Àwọn ọ̀mọ̀wé kan gbàgbọ́ pé àwọn olórí ẹgbẹ́ A-Group ti Nubia àti àwọn Fáráò ilẹ̀ Egypt ti ìgbàanì lo àwọn àmì ọba tí ó jọra; àwọn ohun tí ó jọra nínú àwọn àwòrán tí a ya sára àpáta ní agbègbè A-Group ti Nubia àti ní Upper Egypt tì èrò yìí lẹ́yìn. Àwọn ọ̀mọ̀wé láti Oriental Institute ti University of Chicago ṣe iṣẹ́ àwárí ní Qustul (tó wà nítòsí Abu Simbel ní Sudan) láàrin ọdún 1960 sí 1964, wọ́n sì rí àwọn ohun ìgbàanì tí ó ní àwọn àwòrán tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn Fáráò ilẹ̀ Egypt nínú wọn.<ref name=":7" /> Onímọ̀ nípa àwọn ohun ìṣẹ̀dá àtijọ́, Bruce Williams, ṣe àyẹ̀wò àwọn ohun-ìní àtijọ́ wọ̀nyí, ó sì parí èrò sí pé "àṣà àwọn ènìyàn ilẹ̀ Egypt àti ti Nubia (tí a mọ̀ sí A-Group) jọ ní àṣà ìṣàkóso kan náà", wọ́n "kópa nínú àwọn ìdàgbàsókè ìjọba alágbára tí ó ní ìlànà dídíjú", àti pé "Nubia àti Egypt jẹ́ apá kan ìpìlẹ̀ àṣà àtijọ́ ti agbègbè Ìlà-oòrùn Áfíríkà".[1] Williams tún kọ̀wé pé ó ṣeé ṣe kí Qustul jẹ́ "ibi tí ìdílé ọba tí ó dá ìjọba Egypt sílẹ̀ ti bẹ̀rẹ̀".[2][3] David O'Connor kọ̀wé pé ohun èlò tí wọ́n fi ń sun tùràrí ní Qustul jẹ́ ẹ̀rí tó fi hàn pé àṣà àwọn ènìyàn Nubia (A-group) ní Qustul ló mú "ìyípadà pàtàkì" wá láti àkókò tí kò tíì sí ìjọba ọba sí àkókò ìjọba ọba, níbi tí wọ́n ti bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe àwọn iṣẹ́ ọnà ńláǹlà tí ó jẹ́ àmì ìjọba Egypt.[4] Síbẹ̀síbẹ̀, "púpọ̀ nínú àwọn onímọ̀ kò fara mọ́ èrò yìí",[5] nítorí pé àwọn ohun tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ rí ní Egypt fi hàn pé láti Egypt ni àwọn àmì àti àwòrán wọ̀nyí ti bẹ̀rẹ̀, kì í ṣe láti Nubia, àti pé àwọn olùṣàkóso Qustul ló gba àwọn àmì àwọn ọba Egypt (pharaohs) wọlé tàbí tí wọ́n fara wé wọn.<ref>{{cite book|author=D. Wengrow|url=https://books.google.com/books?id=W9OFBw7yGZkC&q=qustul%2C+burner&pg=PA167|title=The Archaeology of Early Egypt: Social Transformations in North-East Africa …|date=25 May 2006|isbn=978-0-521-83586-2|page=167|publisher=Cambridge University Press|author-link1=David Wengrow|access-date=28 May 2016}}</ref><ref>{{cite book|author=Peter Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=4QGV7Eiy3PsC&q=qustul%2C+baines&pg=PA69|title=African Connections: An Archaeological Perspective on Africa and the Wider World|year=2005|isbn=978-0-7591-0259-0|page=69|publisher=Rowman Altamira|access-date=28 May 2016}}</ref><ref>{{cite book|author=László Török|url=https://books.google.com/books?id=irbP2hHqDAwC&q=qustul%2C+grave&pg=PA577|title=Between Two Worlds: The Frontier Region Between Ancient Nubia and Egypt …|year=2009|isbn=978-90-04-17197-8|page=577|publisher=BRILL|access-date=28 May 2016}}</ref><ref>{{cite book|last1=Bianchi|first1=Robert Steven|url=https://books.google.com/books?id=Ui9Qwtp-LV4C&q=Qustul+burner&pg=PA38|title=Daily Life of the Nubians|year=2004|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-0-313-32501-4|access-date=28 May 2016}}</ref> Gẹ́gẹ́ bí David Wengrow ṣe sọ, a kò fi bẹ́ẹ̀ lóye ètò ìṣàkóso ti àwọn ènìyàn "A-Group" ní òpin ẹgbẹ̀rún ọdún kẹrin ṣáájú àsìkò Kristi (BC) dáadáa, nítorí pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ohun ìṣẹ̀dá àtijọ́ tí wọ́n fi sílẹ̀ ló ti wà lábẹ́ omi Adágún Nasser.[1] Frank Yurco tún ṣàkíyèsí pé àwọn àwòrán tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ọba ilẹ̀ Egypt (Pharaohs)—bíi adé ọba, ẹyẹ "falcon" tí ó dúró fún ọlọ́run Horus, àti àwọn àwòrán tí ó ṣàpèjúwe ìṣẹ́gun—wà ní pàtàkì ní agbègbè Naqada ní apá Gúúsù ilẹ̀ Egypt àti agbègbè Nubia tí àwọn ènìyàn "A-Group" ń gbé. Ó tún ṣàlàyé síwájú sí i pé, bí ètò ìkọ̀wé ilẹ̀ Egypt ṣe bẹ̀rẹ̀ ní agbègbè Naqada (ní Gúúsù Egypt) àti Nubia (níbi àwọn "A-Group" wà), dípò kí ó bẹ̀rẹ̀ ní àwọn agbègbè Delta—níbi tí wọ́n ti ní ìbáṣepọ̀ tààrà pẹ̀lú àwọn ènìyàn apá Ìwọ̀-Oòrùn ilẹ̀ Asia—ń sọ àríyànjiyàn nípa ipa tí àwọn ará Mesopotamia ní lórí wọn di asán..<ref name=":7">{{cite book|last1=Frank J.Yurco|title="The Origin and Development of Ancient Nile Valley Writing," in Egypt in Africa, Theodore Celenko (ed).|url=https://archive.org/details/egyptinafrica0000unse|date=1996|publisher=Indianapolis Museum of Art|location=Indianapolis, Ind.|isbn=0-936260-64-5|pages=34–35}}</ref> Awọn ibi-isinku ti o ni iye itan-akọọlẹ ni Qustul ko ṣee ṣe lati wa awọn ohun-elo atijọ ninu wọn mọ nitori iṣan-omi ti o bo agbegbe naa lẹhin ti a ṣẹda Adagun Nasser.[1] A ti wa awọn aworan ati aami ti o jẹ ti awọn Farao ti o si ti pẹ́ julọ jade lati Nag el-Hamdulab ni Aswan—agbegbe ti o wa ni guusu-pinnu orilẹ-ede Egypt ti o si wa ni aala pẹlu Sudan—eyiti a si ṣe iṣiro pe wọn ti wa lati igba ti o wa laarin ọdun 3200 ati 3100 BC.<ref>{{cite journal|last1=Hendrickx|first1=Stan|last2=Darnell|first2=John Coleman|author2-link=John Coleman Darnell|last3=Gatto|first3=Maria Carmela|title=The earliest representations of royal power in Egypt: the rock drawings of Nag el-Hamdulab (Aswan)|journal=[[Antiquity (journal)|Antiquity]]|date=December 2012|volume=86|issue=334|pages=1068–1083|doi=10.1017/S0003598X00048250|s2cid=53631029|url=https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/abs/earliest-representations-of-royal-power-in-egypt-the-rock-drawings-of-nag-elhamdulab-aswan/5DB2326AD5659EF652D1F77C2B713729|language=en|issn=0003-598X|url-access=subscription}}</ref> ==== Egypt and Nubia ==== Ọ̀nà ìkọ̀wé bẹ̀rẹ̀ ní ilẹ̀ Egypt ní nǹkan bí ọdún 3300 ṣááju ìgbà tí wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í ka ọdún ti ìgbà tiwa (BC). Nínú àwọn àkọsílẹ̀ wọn, àwọn ará Egypt máa ń pe ilẹ̀ Nubia ní "Ta-Seti" tàbí "Ilẹ̀ ti Ọrun" (The Land of the Bow), nítorí pé wọ́n mọ àwọn ará Nubia gẹ́gẹ́ bí àwọn tí ó ní ọgbọ́n àrà-ọ̀tọ̀ nínú lílo ọrun fún ìbọn-ọfà.[1] Àwọn ìwádìí tí ó ṣe tuntun tí ó sì ní ìbú-gbòòrò ti fi hàn pé àwọn ọ̀nà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí wọ́n fi ń ṣe àwọn ohun èlò amọ̀, àwọn ìlànà ìsìnkú tí ó yàtọ̀ síra, àwọn ohun èlò tí wọ́n máa ń fi sínú ibojì, àti bí wọ́n ṣe pín àwọn ibi tí wọ́n ti ń gbé káàkiri—gbogbo wọ̀nyí fi hàn pé àwọn ènìyàn Naqada àti àwọn ènìyàn Nubian A-Group jẹ́ àwọn tí ó wá láti inú àṣà tí ó yàtọ̀ síra..{{citation needed|reason=Which "more recent and broader studies"? You cannot reference studies and not cite.|date=August 2026}} Kathryn Bard sọ pe "awọn ibi isinku ti aṣa Naqada ko ni ọpọlọpọ awọn ọja iṣẹ-ọwọ Nubia ninu, eyi ti o fihan pe bi o tilẹ jẹ pe a n gbe awọn ọja Egipti lọ si Nubia ti a si n sin wọn pẹlu awọn oku ni awọn ibi isinku ẹgbẹ A-Group, awọn ọja ẹgbẹ A-Group ko fa ifojusi pupọ ni awọn agbegbe ti o wa ni ariwa siwaju sii."[1] Gẹgẹbi onimọ-jinlẹ nipa ẹda eniyan Jane Hill, ko si ẹri kankan ti o fihan pe awọn Farao ti Ijọba Egipti ti Akọkọ (First Dynasty), ti a sin ni Abydos, jẹ eniyan ti o wa lati Nubia.[2] Sibẹsibẹ, ọpọlọpọ awọn iwadii nipa ẹda ati ipilẹṣẹ eniyan ti fihan pe awọn eniyan Badarian ati Naqada ni ibatan to sunmọ pẹlu awọn eniyan Nubia ati awọn olugbe miiran ni agbegbe ilẹ-gbigbona ti Afirika.[3][4][5][6][7][8] Pẹlupẹlu, awọn ọba ti akoko ti o ṣaju idasile ijọba nla (proto-dynastic kings) wa lati agbegbe Naqada..<ref>{{cite book|title=The Cambridge history of Africa|url=https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_t9k4|date=1975–1986|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-22215-0|pages=[https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_t9k4/page/500 500]–509}}</ref><ref>{{cite book|title=The Oxford history of ancient Egypt|url=https://archive.org/details/oxfordhistoryofa00shaw|date=2003|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0-19-280458-8|pages=[https://archive.org/details/oxfordhistoryofa00shaw/page/479 479]|edition=New}}</ref>{{Relevance inline|date=August 2026|reason=This article is about NUBIA. Why does the reader care of the origin point of proto-dynastic [[Ancient Egypt|Egyptian]] kings?}}{{non-sequitur|date=August 2026}} Gẹ́gẹ́ bí èrò Gamal Mokhtar, tí í ṣe ọ̀mọ̀wé ọmọ ilẹ̀ Egypt àti olóòtú ìwé *UNESCO General History of Africa Volume II* (1981), àwọn agbègbè Upper Egypt àti Nubia ní "ìpìlẹ̀ ẹ̀yà tí ó jọra" pẹ̀lú àṣà ìgbésí-ayé àti àwọn ohun-ìní tí ó jọra.[1] Mokhtar ṣe àpèjúwe ìyàtọ̀ pàtàkì kan láàárín àwọn àwùjọ méjèèjì wọ̀nyí: àwọn ará Upper Egypt gba ètò ìkọ̀wé wọlé ní ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú nítorí àwọn ohun tí ó pọn dandan ní agbègbè Àfonífojì Odò Nile, nígbà tí àwọn ará Nubia kò fi bẹ́ẹ̀ ṣe bẹ́ẹ̀ nítorí pé wọ́n gbẹ́kẹ̀lé iṣẹ́ ìsìn-ẹran tí ó nílò rírìn kiri gẹ́gẹ́ bí apá pàtàkì nínú ètò ọrọ̀-ajé wọn.<ref name="unesdoc.unesco.org">{{cite book|last1=Mokhtar|first1=Gamal|title=General history of Africa, II: Ancient civilizations of Africa|pages=20–25|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184265}}</ref> === Early Kerma (3000–2400 BC) === Àṣà kan tí ó jọra láàárín àwọn olùtọ́jú ẹran tí ń ṣí kiri—tí a mọ̀ sí ẹgbẹ́ Gash—wà ní ìhà ìlà-oòrùn àti ìwọ̀-oòrùn Nubia láàárín ọdún 3000 sí 1500 ṣááju ìgbà tí wọ́n bí Kristi..<ref name="OConnor">{{cite book|last1=O'Connor|first1=David|title=Ancient Nubia: Egypt's Rival in Africa|url=https://archive.org/details/ancientnubiaegyp0000ocon|date=1993|publisher=University Museum of Archaeology and Anthropology|location=University of Pennsylvania, USA|isbn=0-924171-28-6|pages=[https://archive.org/details/ancientnubiaegyp0000ocon/page/1 1]–112}}</ref>{{rp|8}} Ni agbegbe Lower Nubia, ẹgbẹ́ "A-Group" yí padà láti ìpele "Classical" sí ìpele "Terminal". Ní àkókò yìí, ó ṣeé ṣe kí àwọn ọba ní Qustul ti máa ṣàkóso gbogbo agbegbe Lower Nubia, èyí sì fi hàn pé àwọn ará Nubia ti ní ètò ìṣàkóso kan ṣoṣo tí ó so gbogbo wọn pọ̀.[1]:21 Àṣà àti ìgbésí-ayé ẹgbẹ́ "A-Group" wá sí òpin láàárín ọdún 3100 sí 2900 BC, nígbà tí ó jọ pé àwọn olùṣàkóso ìdílé ọba àkọ́kọ́ (First Dynasty) ti ilẹ̀ Egypt pa á run.[2] Kò sí àkọsílẹ̀ kankan nípa ìgbé-ní-ibi-kan ní Lower Nubia fún ọdún 600 tí ó tẹ̀lé e. Àwọn ìdílé ọba ti àkókò "Old Kingdom" ní Egypt (láti ìdílé kẹrin sí èyí tí ó jẹ́ kẹfà) ló ṣàkóso agbegbe Lower Nubia tí kò ní olùgbé, wọ́n sì máa ń kọlu agbegbe Upper Nubia.<ref name=":8" /> === Early Kerma; C-Group (2400–1550 BC) === ==== Upper Nubia ==== [[Fáìlì:Kerma_1.jpg|thumb|Kerma style pottery (2500–1500 BC)]] Àwọn ènìyàn àkókò "pre-Kerma" (àkókò ṣáájú Kerma) wá di ẹgbẹ́ Kerma ti àkókò àárín. Àwọn ènìyàn kan láti inú ẹgbẹ́ "A-group" (tí wọ́n ń yípadà sí ẹgbẹ́ "C-group") wá tẹ̀dó sí agbègbè náà, wọ́n sì ń gbé pẹ̀lú àwọn ènìyàn ẹgbẹ́ "pre-Kerma" náà.[1]:25 Gẹ́gẹ́ bí àwọn ẹgbẹ́ mìíràn ní Nubia, àwọn ẹgbẹ́ méjèèjì yìí máa ń ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ohun èlò amọ̀ tí ó jẹ́ pupa pẹ̀lú òkè dúdú, bótilẹ̀jẹ́pé ẹgbẹ́ kọ̀ọ̀kan máa ń ṣe wọ́n ní onírúurú àpéjúwe tàbí ìrísí.[1]:29 Àwọn àmì nípa ẹgbẹ́ "C-group" ní agbègbè Upper Nubia (apá òkè Nubia) parẹ́ ní nǹkan bí ọdún 2000 BC, àṣà Kerma sì bẹ̀rẹ̀ sí ní jọba lórí agbègbè Upper Nubia.[1]:25 Agbára agbègbè Upper Nubia gẹ́gẹ́ bí ilẹ̀ tí ó dúró fúnra rẹ̀ pọ̀ sí i ní nǹkan bí ọdún 1700 BC, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣàkóso agbègbè Lower Nubia (apá ìsàlẹ̀ Nubia).[1]:25 Òṣìṣẹ́ ìjọba ilẹ̀ Egypt kan tí a ń pè ní Harkhuf sọ pé àwọn agbègbè Irtjet, Setjet, àti Wawat wá lábẹ́ àkóso ọba kan ṣoṣo. Ní ọdún 1650 BC, àwọn àkọsílẹ̀ ilẹ̀ Egypt bẹ̀rẹ̀ sí ní mẹ́nu ba ìjọba méjì péré ní Nubia: Kush àti Shaat.[1]:32,38 Ilé-iṣẹ́ pàtàkì ìjọba Kush wà ní Kerma, ti Shaat sì wà ní erékùṣù Sai.[1]:38 Bonnet sọ pé Kush ló ní agbára lórí gbogbo agbègbè Upper Nubia ní ti gidi, nítorí pé àwọn ibojì "ọba" tó wà ní Kush tóbi ju èyí tí ó wà ní Shaat lọ, àti pé àwọn àkọsílẹ̀ ilẹ̀ Egypt—yàtọ̀ sí àwọn àkọsílẹ̀ tí a mọ̀ sí "Execration lists"—kì í mẹ́nu ba nǹkan kan nípa Shaat, bí kò ṣe Kush nìkan.<ref name="OConnor" />{{rp|38–39}} ==== Lower Nubia ==== Àwọn ará Nubia ti ẹgbẹ́ "C-group" tún ibi tí a ń pè ní Lower Nubia (apá ìsàlẹ̀ Nubia) gbé ní nǹkan bí ọdún 2400 ṣááju ìgbà Kristi (BC).[1]:25 Bí òwò láàrin ilẹ̀ Egypt àti Nubia ṣe ń pọ̀ sí i, bẹ́ẹ̀ náà ni ọrọ̀ àti àlàáfíà ṣe ń pọ̀ sí i. A pín Nubia sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìjọba kékeré. Àríyànjiyàn wà nípa bóyá àwọn ènìyàn ẹgbẹ́ "C-group",[2] tí wọ́n gbilẹ̀ láàrin ọdún 2500 BC sí 1500 BC, jẹ́ àbájáde ìyípadà láti inú àwọn ènìyàn tẹ́lẹ̀ tàbí pé àwọn olùgbóguntì ni wọ́n. O'Connor sọ pé, "a lè rí ipa ọ̀nà ìyípadà láti inú ẹgbẹ́ 'A-group' lọ sí àṣà tí ó tẹ̀lé e, ìyẹn 'C-group'," àti pé àṣà "C-group" yìí jẹ́ èyí tí ó wọ́pọ̀ ní Lower Nubia láàrin ọdún 2400 sí 1650 BC.[1]:25 Bótilẹ̀jẹ́pé wọ́n ń gbé nítòsí ara wọn, àwọn ará Nubia kò gba àṣà àwọn ará Egypt mọ́ra gidigidi. Àwọn àyàfi tó ṣe pàtàkì pẹ̀lú àwọn ará Nubia ti ẹgbẹ́ "C-group" ní àkókò ìjọba "15th Dynasty", àwọn àdúgbò àwọn ará Nubia tí ó wà ní ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ní Egypt, àti àwọn àdúgbò àwọn oníta-ọfà kan.[1]:56 Àwọn ohun èlò amọ̀ ti ẹgbẹ́ "C-group" máa ń ní àwọn àpẹẹrẹ onígun tàbí onílà tí a fi nǹkan ya sí ara wọn pẹ̀lú àwọ̀ funfun nínú àwọn là wọ̀nyẹn, àti àwọn àpẹẹrẹ tí ó jọ ti iṣẹ́ híhun agbọ̀n. Ilẹ̀ Egypt ló ń ṣàkóso Lower Nubia láàrin ọdún 2000 sí 1700 BC, wọ́n sì tún ṣàkóso Upper Nubia (apá òkè Nubia) láàrin ọdún 1700 sí 1525 BC.<ref name=":5" /> Láàárín ọdún 2200 sí 1700 ṣááju Sàìkíìlì Kristi (BC), àṣà ìsìnkú tí a mọ̀ sí "Pan Grave" farahàn ní agbègbè Lower Nubia.[1]:20 Ó ṣeé ṣe kí àwọn kan lára ​​àwọn ènìyàn wọ̀nyí jẹ́ àwọn Medjay (mḏꜣ,[2]) tí wọ́n wá láti agbègbè aṣálẹ̀ ní ìhà ìlà-oòrùn odò Naili. Ọ̀kan lára ​​àwọn ànímọ́ àṣà Pan Grave ni ṣíṣe ibojì tí kò jinlẹ̀ fún òkú. Ó dájú pé àṣà Pan Grave àti ti C-Group ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ara wọn: àwọn ohun èlò amọ̀ ti Pan Grave máa ń ní àwọn líla díẹ̀ tí a fi ṣe ọ̀ṣọ́ lórí wọn (ní ìfiwéra pẹ̀lú ti C-Group), wọ́n sì sábà máa ń ní àwọn ààyè tí kò ní àwòrán tàbí ọ̀ṣọ́ kankan láàárín àwọn àpẹẹrẹ oní-ìrí (geometric schemes) tí ó wà lórí wọn..<ref>de Souza, A.M. 2019. "New Horizons: The Pan-Grave Ceramic Tradition in Context. London: Golden House"</ref> ==== Egypt in Nubia ==== {{multiple image|perrow=2|total_width=400|caption_align=center|align=right|direction=horizontal|image1=Nubian Archers.jpg|caption1=[[11th Dynasty]] model of Nubian archers in the Egyptian army, from a tomb in [[Asyut]] (c. 2130–1991 BC).|image2=Mesehtisoldiers.JPG|caption2=11th Dynasty model of Egyptian soldiers from the tomb of Mesehti.}} Ní ọdún 2300 ṣáájú Sàìkí Kristi (BC), wọ́n kọ́kọ́ mẹ́nu ba Nubia nínú àwọn àkọsílẹ̀ ti ìgbà "Old Kingdom" ní ilẹ̀ Egypt nípa àwọn ìrìn-àjò fún ète òwò. Àwọn ará Egypt máa ń pe agbègbè Lower Nubia ní Wawat, Irtjet, àti Setju, nígbà tí wọ́n sì ń pe agbègbè Upper Nubia ní Yam. Àwọn òǹkọ̀wé kan gbà gbọ́ pé ó ṣeé ṣe kí Irtjet àti Setju náà wà ní agbègbè Upper Nubia.[1]:32 Wọ́n pe àwọn ará Nubia tí wọ́n ń gbé ní etí odò—àwọn tí wọ́n ní àṣà "C-Group"—ní Nehasyu; orúkọ yìí jẹ́ èyí tí ó ṣeé ṣe kí àwọn ará C-Group fúnra wọn lò gẹ́gẹ́ bí orúkọ ìdánimọ̀ ẹ̀yà wọn, tí àwọn ará Egypt sì wá gbà á lò nígbà tó yá láti fi pe ẹnikẹ́ni tí ó ń gbé ní apá gúúsù ilẹ̀ Egypt.<ref name="OConnor" />{{rp|26}}<ref>{{cite web|url=https://digitalcommons.fairfield.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=djns|title=Toponymic Strata in Ancient Nubia Until the Common Era|author=Julien Cooper|date=2015|website=Digitalcommons.fairfield.edu|access-date=2026-06-22}}</ref> Lati Aswan, eyi ti o jẹ opin guusu agbegbe ti awọn ara Egipti n ṣakoso ni akoko yẹn, awọn ara Egipti n gbe wọle lati agbegbe ilẹ gbigbona ti Afirika nipasẹ Nubia iru awọn nkan bii wura, turari, igi dudu (ebony), bàbà, eyin erin, ati awọn ẹranko ti ko wọpọ. Ibasepo laarin awọn ara Egipti ati awọn ara Nubia fihan paṣipaarọ aṣa ni alaafia, ifowosowopo, ati igbeyawo laarin wọn. Awọn ọmọ-ogun Nubia ti wọn n ta ọfà, ti wọn si yan lati gbe ni Gebelein lakoko Akoko Aarin Akọkọ (First Intermediate Period), fẹ awọn obinrin ara Egipti, wọn si ni isinku ni ọna ti awọn ara Egipti n ṣe; nikẹhin, ko si iyatọ kankan mọ laarin wọn ati awọn ara Egipti..<ref name="OConnor" />{{rp|56}} Awọn onímọ̀ ìtàn ti sọ tẹ́lẹ̀ pé ó ṣeé ṣe kí àwọn Fáráò ilẹ̀ Íjíbítì kan ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ láti ilẹ̀ Nubia.[1][2] Richard Loban sọ èrò rẹ̀ pé Mentuhotep Kejì (Mentuhotep II) ti ìran ọba kọkànlá (11th Dynasty) "ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ ẹni tí ó ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ láti Nubia," ó sì tọ́ka sí àwọn ẹ̀rí ìtàn tí ó fi hàn pé Amenemhet Kìíní (Amenemhet I), ẹni tí ó dá ìran ọba kejìlá (12th Dynasty) sílẹ̀, "ní ìyá tí ó jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Ta Seti tàbí Nubia".[3][4][5] Dietrich Wildung ti sọ pé àwọn ànímọ́ ara àwọn ará Nubia sábà máa ń hàn nínú àwọn àwòrán àti ère àwọn ọba Íjíbítì láti ìgbà àtijọ́ kí ìjọba àwọn Fáráò tó bẹ̀rẹ̀, àti pé wọ́n fi àwọn ànímọ́ Nubia wọ̀nyí hàn nínú àwòrán àwọn Fáráò bíi Khufu àti Mentuhotep Kejì..<ref name=":6">{{cite book|last1=Wildung|first1=Dietrich|title=About the autonomy of the arts of ancient Sudan. In M. Honegger (Ed.), Nubian archaeology in the XXIst Century.|pages=105–112}}</ref> [[Fáìlì:Guardian_Figures_Middle_Kingdom_(12th_Dynasty)_ca._1919–1885_BCE._Egyptian_Museum,_Cairo,_JE_44951._Metropolitan_Museum_of_Art,_14.3.17.jpg|left|thumb|Pair of guardian statuettes, depicting Middle Kingdom pharaohs, presumably [[Senusret I]] or [[Amenemhat II]], with the white crown of Upper Egypt (left), the other with the red crown of [[Lower Egypt]].<ref>{{cite web|title=Guardian Figure|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/543864|publisher=Metropolitan Museum of Art|date=2025}}</ref> The 12th dynasty had origins in [[Ta-Seti]], Upper Egypt/[[Lower Nubia]].<ref>{{cite book|last1=Lobban|first1=Richard A. Jr.|title=Historical Dictionary of Ancient Nubia|url=https://books.google.com/books?id=pRUYEAAAQBAJ&dq=amenemhat+textual+evidence+nubian+mother&pg=PA28|publisher=Rowman & Littlefield|language=en|date=10 April 2021|isbn=9781538133392}}</ref><ref name=":0">{{cite book|last1=Van de Mieroop|first1=Marc|title=A history of ancient Egypt|date=2021|location=Chichester, West Sussex|isbn=978-1119620877|page=99|edition=Second}}</ref>]] Frank Yurco kọ̀wé pé "àwọn olùṣàkóso ilẹ̀ Egypt tí wọ́n ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ láti Nubia ti di ọmọ ilẹ̀ Egypt ní ti àṣà; gẹ́gẹ́ bí àwọn Fáráò, wọ́n máa ń hùwà bíi ti àwọn ará Egypt, wọ́n sì máa ń lo àwọn ètò ìṣàkóso tí ó wọ́pọ̀ láàrín àwọn ará Egypt." Yurco ṣàkíyèsí pé àwọn olùṣàkóso kan lákòókò 'Middle Kingdom' (Ìjọba Àárín), pàápàá jùlọ àwọn Fáráò kan láti ìran ọba kejìlá (Twelfth Dynasty), ní àwọn ànímọ́ ojú àti ara tí ó jọ ti àwọn ará Nubia gan-an; èyí sì jẹ́ nítorí pé ìran ọba yẹn bẹ̀rẹ̀ láti agbègbè Aswan ní gúúsù ilẹ̀ Egypt. Ó tún tọ́ka sí Fáráò Sequenre Tao ti ìran ọba kejìdínlógún (Seventeenth Dynasty) gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó ní àwọn ànímọ́ ará Nubia.[1] Ní àwọn ọdún àìpẹ́ yìí, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ògbógi nínú ìmọ̀ ti sọ pé ìyá Amenemhat Kìíní (Amenemhat I)—ẹni tí ó dá ìran ọba kejìlá sílẹ̀—ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ láti Nubia.<ref>{{cite book|title=General History of Africa Volume II – Ancient civilizations of Africa (ed. G Moktar)|publisher=UNESCO|page=152}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Crawford|first1=Keith W.|title=Critique of the "Black Pharaohs" Theme: Racist Perspectives of Egyptian and Kushite/Nubian Interactions in Popular Media|journal=African Archaeological Review|date=1 December 2021|volume=38|issue=4|pages=695–712|doi=10.1007/s10437-021-09453-7|s2cid=238718279|language=en|issn=1572-9842|doi-access=free}}</ref><ref name="Rowman & Littlefield">{{cite book|last1=Lobban|first1=Richard A. Jr.|title=Historical Dictionary of Ancient Nubia|url=https://books.google.com/books?id=pRUYEAAAQBAJ&dq=amenemhat+textual+evidence+nubian+mother&pg=PA28|publisher=Rowman & Littlefield|language=en|date=10 April 2021|isbn=978-1-5381-3339-2}}</ref><ref name="Morris">{{cite book|last1=Morris|first1=Ellen|title=Ancient Egyptian Imperialism|date=6 August 2018|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-3677-8|page=72|url=https://books.google.com/books?id=jyRgDwAAQBAJ&dq=Amenemhat+I+%22nubian+origin%22&pg=PA72|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Van de Mieroop|first1=Marc|title=A history of ancient Egypt|date=2021|location=Chichester, West Sussex|isbn=978-1-119-62087-7|page=99|edition=Second}}</ref><ref>{{cite book|last1=Fletcher|first1=Joann|title=The story of Egypt: the civilization that shaped the world|date=2017|location=New York|isbn=978-1-68177-456-5|pages=Chapter 12|edition=First Pegasus books paperback}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Smith|first1=Stuart Tyson|title=Ethnicity: Constructions of Self and Other in Ancient Egypt|journal=Journal of Egyptian History|date=8 October 2018|volume=11|issue=1–2|pages=113–146|doi=10.1163/18741665-12340045|s2cid=203315839|url=https://brill.com/view/journals/jeh/11/1-2/article-p113_6.xml|issn=1874-1665}}</ref> Lẹ́yìn àkókò kan tí wọ́n ti yọ́ra wọn kúrò níbẹ̀, ìjọba "Middle Kingdom" ti ilẹ̀ Egypt gba agbègbè Lower Nubia láàrín ọdún 2000 sí 1700 BC.[1]:8, 25 Ní nǹkan bí ọdún 1900 BC, Ọba Sesostris I bẹ̀rẹ̀ sí ní kọ́ àwọn ìlú ní ìsàlẹ̀ ibi tí omi Odò Nile ti ń ṣàn pẹ̀lú agbára (tí a mọ̀ sí Second Cataract); àwọn ìlú wọ̀nyí ní àwọn odi agbára gidi tí ó ní ààlà àti àwọn afárá tí a lè gbé sókè tàbí sọ̀kalẹ̀.[2]:19 Sesostris III tẹ̀síwájú láti fẹ̀ ìjọba rẹ̀ gboòrò sí agbègbè Nubia (láàrín ọdún 1866 sí 1863 BC) ó sì kọ́ àwọn odi ńlá lẹ́gbẹ̀ẹ́ odò náà—pẹ̀lú Buhen, Semna, Shalfak, àti Toshka ní Uronarti—láti lè ní àkóso tó pọ̀ sí i lórí àwọn ọ̀nà ìṣòwò ní Lower Nubia. Àwọn ibi wọ̀nyí tún fún wọn ní àǹfààní láti ṣe ìṣòwò tààrà pẹ̀lú Upper Nubia, èyí tí ó jẹ́ ilẹ̀ olómìnira tí agbára rẹ̀ sì ń pọ̀ sí i ní àkókò yẹn. Ó jọ pé àwọn ẹgbẹ́ ọmọ-ogun Egypt wọ̀nyí ń gbé ní àlàáfíà pẹ̀lú àwọn ènìyàn Nubia tí wọ́n jẹ́ ọmọ-ìbílẹ̀ ibẹ̀, bótilẹ̀jẹ́pé wọn kò fi bẹ́ẹ̀ ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú wọn.<ref name=":3">{{Cite book|last1=Hafsaas|first1=Henriette|chapter=Between Kush and Egypt: The C-Group people of Lower Nubia during the Middle Kingdom and Second Intermediate Period|chapter-url=https://www.academia.edu/2393840|title=Between the Cataracts|date=January 2010|access-date=8 June 2016}}</ref> Medjay ni orukọ ti awọn ara Egipti igbani-n-tijọ́ fi pe awọn eniyan ti n rin kiri ni agbegbe aṣálẹ́ ni apa ila-oorun Odò Nile. A lo ọrọ̀ yii ni ọpọlọpọ ọna lati tọka si ibi kan, awọn eniyan Medjay funra wọn, tabi ipa ati iṣẹ́ wọn ninu ijọba naa. Wọn kọkọ darapọ̀ mọ́ ẹka ologun Egipti gẹgẹbi awọn aṣawakiri ati awọn oṣiṣẹ ti n ṣe awọn iṣẹ́ kekere, ki wọn to di apakan kikun ti ẹgbẹ́ ọmọ-ogun Egipti. Ninu ẹgbẹ́ ọmọ-ogun naa, awọn Medjay ṣiṣẹ́ gẹgẹbi awọn ọmọ-ogun ti n ṣọ́ awọn ibi aabo Egipti ni agbegbe Nubia, wọn si n ṣọ́ aṣálẹ́ gẹgẹbi iru ẹgbẹ́ ọlọpaa pataki tabi ẹgbẹ́ aabo ti o ni agbara ologun, lati dena awọn ẹlẹgbẹ́ wọn ninu ẹya Medjay lati tẹsiwaju ninu ikọlu awọn ohun-ini Egipti ni agbegbe naa.<ref name="Wilkinson">Wilkinson, ''op.cit.'', p. 147</ref> Wọ́n sábà máa ń lo àwọn Medjay láti dáàbò bo àwọn agbègbè tí ó ṣe pàtàkì, pàápàá jùlọ àwọn àgbègbè ààfin ọba àti àwọn ibi ìjọsìn. Bótilẹ̀jẹ́pé wọ́n gbajúmọ̀ jùlọ fún iṣẹ́ ìdáàbòbò àwọn ààfin ọba àti àwọn ibi ìsìnkú ní Thebes àti àwọn agbègbè tí ó yí i ká, wọ́n lo àwọn Medjay káàkiri gbogbo agbègbè Upper Egypt àti Lower Egypt; wọ́n tilẹ̀ lò wọ́n nígbà ìpolongo ogun Kamose lòdì sí àwọn Hyksos, wọ́n sì kó ipa pàtàkì nínú sísọ ilẹ̀ Egypt di agbára ológun tí ó lágbára.[1][2] Lẹ́yìn àkókò tí a mọ̀ sí "First Intermediate Period" ní Egypt, a kò tún rí àkọsílẹ̀ kankan nípa agbègbè àwọn Medjay mọ́.<ref>Gardiner, ''op.cit.'', p. 76*</ref> === Kerma; Egyptian Empire (1550–1100 BC) === ==== Upper Nubia ==== {{Main|Kerma culture}} [[Fáìlì:Western_Deffufa_-_Kerma.jpg|right|thumb|The Western Deffufa of Sudan]] [[Fáìlì:Daggers_of_bone_and_copper,_1750-1450_BCE,_Kerma,_British_Museum_EA55442.jpg|thumb|Daggers of bone and copper, 1750–1450 BC, Kerma, British Museum EA55442]] Láti àkókò Middle Kerma, ìjọba Nubia àkọ́kọ́ tí ó ṣọ̀kan apá pàtàkì nínú agbègbè náà wá sí ìwààyè. Àṣà Classic Kerma, èyí tí a sọ lórúkọ olú-ìlú rẹ̀ ní Kerma, jẹ́ ọ̀kan lára ​​àwọn ibi tí ó ti kọ́kọ́ di ìlú ńlá ní agbègbè odò Nile, ó sì jẹ́ ìlú tí ó ti pẹ́ jùlọ ní Áfíríkà yàtọ̀ sí ti ilẹ̀ Egypt.[1][2]:50–51 Àwọn ènìyàn Kerma máa ń sọ èdè láti inú ẹ̀ka Cushitic[3][4] tàbí, gẹ́gẹ́ bí àwọn ìwádìí tuntun ṣe fi hàn, àwọn èdè Nilo-Saharan láti inú ẹ̀ka Eastern Sudanic.<ref name="Rilly2010" /><ref name="Rilly200162" /><ref name="Rilly2008" /><ref name="Cooper" /> Ni nnkan bii ọdun 1650 BC (akoko Kerma ti a mọ̀ si 'Classic Kerma'), awọn ọba Kerma ti ni agbara to lati ṣeto iṣẹ́ ikọ́ awọn odi ilu ti o tobi pupọ ati awọn ile nla ti a fi biriki amọ́ kọ́, gẹgẹbi awọn ile 'Deffufa' ti Ila-oorun ati ti Iwọ-oorun (ti wọn ni iwọn mita 50 ni gigun, 25 ni fife, ati 18 ni giga). Wọn tun ni awọn ibi-isinku ti o kun fun ọrọ̀ ati awọn ohun-ini fun aye lẹhin iku, pẹlu ṣiṣe awọn ẹbọ eniyan ti o pọ̀. George Andrew Reisner ṣe iwadii ati khai-ilẹ ni ilu ọba Kerma, o si ri awọn ọna ikọ́-ile ti o jẹ́ ti awọn ara Nubia pato, gẹgẹbi awọn ibi-isinku nla ti a fi okuta kekere bo (ti wọn ni iwọn ila-opin mita 90), ile nla kan ti o ni apẹrẹ yika, ati ile kan ti o jọ aafin ọba.[1]:41 Gẹgẹbi awọn iwe-kikọ Egipti ti a mọ̀ si 'Execration texts' ṣe fihan, awọn oludari akoko 'Classic Kerma' maa n gba ọpọlọpọ awọn ara Egipti si iṣẹ́.<ref name="OConnor" />{{rp|57}} [[Fáìlì:Exposition_Nubia,_Land_of_the_Black_Pharaohs_–_Mirror._Kerma_Period,_1700-1550_BC.jpg|thumb|Mirror. Kerma Period, 1700–1550 BC.]] Àṣà àwọn ènìyàn Kerma ní ìtẹ́tẹ̀sí sí iṣẹ́ ológun, gẹ́gẹ́ bí ó ṣe hàn nínú bí wọ́n ṣe ń sin àwọn ọ̀jáfáfá nínú lílo ọfà pẹ̀lú àwọn ọ̀bẹ tàbí idà idẹ tí wọ́n rí nínú ibojì wọn.[1]:31 Àwọn ẹ̀rí mìíràn tó fi agbára ológun Nubia hàn ni bí wọ́n ṣe máa ń lo àwọn ọmọ Nubia nínú iṣẹ́ ológun ilẹ̀ Egypt, àti bí ilẹ̀ Egypt ṣe ní láti kọ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ibi ìdáàbòbò (fortresses) láti dáàbò bo ààlà gúúsù rẹ̀ lọ́wọ́ àwọn ọmọ Nubia.[1]:31 Láìka bí wọ́n ṣe ń darapọ̀ mọ́ àwọn ará Egypt sí, àwọn ọlọ́lá ilẹ̀ Nubia ṣì máa ń ṣe ọ̀tẹ̀ nígbà tí ilẹ̀ Egypt ń ṣàkóso wọn. Àwọn ìṣọ̀tẹ̀ pọ̀ gan-an, "àwọn ìjà ológun sì máa ń wáyé lábẹ́ ìṣàkóso ọba kọ̀ọ̀kan títí dé ìgbà ìjọba ti ìran ogún (20th dynasty)".[2]:102–103 Ní àkókò kan, ilẹ̀ Kerma fẹ́rẹ̀ẹ́ ṣẹ́gun ilẹ̀ Egypt pátápátá: ilẹ̀ Egypt jìyà ìṣẹ́gun ńlá kan lọ́wọ́ Ìjọba Kush.<ref>Tomb Reveals Ancient Egypt's Humiliating Secret ''The Times'' (London, 2003)</ref><ref>{{cite news|title=Elkab's hidden treasure|url=http://weekly.ahram.org.eg/2003/649/he1.htm|newspaper=[[Al-Ahram]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090215024748/http://weekly.ahram.org.eg/2003/649/he1.htm|archive-date=15 February 2009|access-date=2 September 2026|archivedate=15 February 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090215024748/http://weekly.ahram.org.eg/2003/649/he1.htm|deadurl=yes}}</ref> Gẹ́gẹ́ bí Davies, olórí ẹgbẹ́ àjọpọ̀ àwọn oníwádìí nípa ìtàn àtijọ́ láti British Museum àti ilẹ̀ Egypt ṣe sọ, ìkọlù náà le débi pé tí àwọn ọmọ-ogun Kerma bá ti pinnu láti dúró kí wọ́n sì gba ilẹ̀ Egypt, wọ́n ìbá ti pa àwọn ará Egypt run pátápátá, tí orílẹ̀-èdè náà ìbá sì ti parẹ́ kúrò lórí ilẹ̀ ayé. Ní àkókò tí a mọ̀ sí "Second Intermediate Period" ní Egypt, àwọn ará Kush dé góńgó agbára wọn ní àsìkò "Bronze Age," wọ́n sì ní àkóso kíkún lórí iṣẹ́-òwò ní apá gúúsù ilẹ̀ Egypt.[1]:41 Wọ́n ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ará Thebes àti Hyksos títí di ìgbà tí àwọn ọba (pharaohs) ti àsìkò "New Kingdom" fi gbogbo agbègbè Nubia sábẹ́ ìṣàkóso Egypt láàárín ọdún 1500 sí 1070 BC.[1]:41 Lẹ́yìn ọdún 1070 BC, ìforígbárí tẹ̀síwájú pẹ̀lú Egypt, èyí sì mú kí àwọn ará Nubia kó ara wọn jọ sí agbègbè Upper Nubia.[1]:58 Láàárín ọdún igba (200), ìjọba àwọn ará Kush tí ó ti dúró dáadáa, tí ó sì ní olú-ìlú rẹ̀ ní Napata, bẹ̀rẹ̀ sí ní lo agbára àti ipa rẹ̀ lórí apá Gúúsù (Upper) ilẹ̀ Egypt.<ref name="OConnor" />{{rp|58–59}} ==== Lower Nubia ==== Nígbà tí àwọn ará Íjíbítì ti àsìkò "Middle Kingdom" kúrò ní agbègbè Napata ní nǹkan bí ọdún 1700 ṣáájú Sàkókò Tiwa (BC), wọ́n fi ogún àṣà tí ó wà pẹ́ títí sílẹ̀, èyí tí ó wá dàpọ̀ mọ́ àwọn àṣà àbínibí ti àwọn ènìyàn ẹgbẹ́ "C-group". Àwọn ará Íjíbítì tí wọ́n ṣẹ́kù ní àwọn ìlú ológun bẹ̀rẹ̀ sí ní dara pọ̀ mọ́ àwọn ará Nubia ti ẹgbẹ́ "C-group" ní agbègbè Lower Nubia. Àwọn ènìyàn ẹgbẹ́ "C-group" yára gba àwọn àṣà àti ìṣe àwọn ará Íjíbítì, gẹ́gẹ́ bí a ṣe lè rí nínú àwọn ibojì wọn, wọ́n sì gbé pẹ̀lú àwọn ará Íjíbítì tí wọ́n ṣẹ́kù ní àwọn ìlú ológun náà.[1]:41 Lẹ́yìn tí agbègbè Upper Nubia ti gba Lower Nubia mọ́ ara rẹ̀ ní nǹkan bí ọdún 1700 BC, Ìjọba Kush bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣàkóso agbègbè náà. Ní àkókò yìí, àwọn ará Nubia ti ẹgbẹ́ "C-group" àti àwọn ará Íjíbítì bẹ̀rẹ̀ sí ní fi hàn nínú àwọn àkọsílẹ̀ wọn pé àwọn jẹ́ olóòótọ́ sí Ọba Kush.[1]:41 Íjíbítì gba Lower Nubia àti Upper Nubia ní àárín ọdún 1500 sí 1070 BC. Síbẹ̀síbẹ̀, Ìjọba Kush pẹ́ ju Íjíbítì lọ ní àkókò ìwàláàyè rẹ̀..<ref name="Osypiński II" /> ==== Egypt in Nubia ==== [[Fáìlì:Nubian_Prince_Hekanefer_bringing_tribute_for_King_Tut,_18th_dynasty,_Tomb_of_Huy.jpg|thumb|Nubian Prince [[Heqanefer]] bringing tribute for King [[Tutankhamun]], 18th dynasty, Tomb of Huy. Circa 1342 – c. 1325 BC]] [[Fáìlì:TurinPapyrus1.jpg|right|thumb|The Turin Papyrus Map, dating to about 1160 BC]] Lẹ́yìn tí ìjọba Theban 17th ti ìjọba Íjíbítì (tó wà ní nǹkan bí ọdún 1532–1070 ṣáájú Sànmánì Kristẹni) lé àwọn ará Kénáánì Hyksos kúrò ní Íjíbítì, wọ́n yí ìfẹ́ ọkàn wọn padà sí Nubia. Nígbà tí ó fi máa di òpin ìjọba Thutmose Kìíní (ọdún 1520 ṣáájú Sànmánì Kristẹni), gbogbo ilẹ̀ Nubia ti di èyí tí a ti gbà. Lẹ́yìn ogun gígùn kan, Íjíbítì tún ṣẹ́gun ìjọba Kerma ní Upper Nubia, ó sì di agbègbè méjèèjì títí di ọdún 1070 ṣáájú Sànmánì Kristẹni.[1]:101–102[2]:25 Ìjọba Íjíbítì gbòòrò sí Cataract Kẹrin, wọ́n sì kọ́ ilé ìṣàkóṣo tuntun kan ní Napata, èyí tí ó di ibi tí wọ́n ti ń ṣe wúrà àti tùràrí.[3][4] Íjíbítì di orísun wúrà pàtàkì ní Àárín Gbùngbùn Ìlà Oòrùn. Diodorus Siculus kọ àwọn ipò iṣẹ́ ìpilẹ̀ṣẹ̀ fún àwọn ẹrú sílẹ̀.[5] Ọ̀kan lára ​​àwọn àwòrán ilẹ̀ tó pẹ́ jù tí a mọ̀ ni ti ibi ìwakùsà wúrà ní Nubia: Máàpù Turin Papyrus tó wà ní nǹkan bí ọdún 1160 ṣáájú Sànmánì Kristẹni; ó tún jẹ́ ọ̀kan lára ​​àwọn àwòrán ilẹ̀ tó pẹ́ jù lọ tí ó wà.<ref name=":4">[[James R. Akerman]]; Robert W. Karrow (2007). Maps: Finding Our Place in the World. University of Chicago Press. {{ISBN|978-0-226-01075-5}}.</ref> Àwọn ará Nubia jẹ́ apá pàtàkì nínú àwùjọ àwọn ará Egypt tí ó wà ní New Kingdom. Àwọn ọ̀mọ̀wé kan sọ pé àwọn ará Nubia wà nínú ìdílé ọba Egypt ní ọdún 18th.[1] Àwọn ọ̀mọ̀wé bíi Flinders Petrie rò pé Ahmose-Nefertari, “obìnrin tí a bọ̀wọ̀ fún jùlọ nínú ìtàn Egypt”,[2] jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nubia nítorí pé wọ́n sábà máa ń fi awọ dúdú ṣe àwòrán rẹ̀.[3][4]:17[5] Wọ́n ti ṣàpèjúwe ìyá baba Ahmose-Nefertari, Seqenenre Tao, gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó ní “irun tí ó dì, tí ó ní irun àgùntàn,” pẹ̀lú “ìrísí díẹ̀ àti àwọn ẹ̀yà ara Nubia tí ó lágbára”.[6] Àwọn ọ̀mọ̀wé òde òní kan tún gbàgbọ́ pé nínú àwọn àwòrán kan, àwọ̀ ara rẹ̀ ń fi ipa rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí abo-ọlọ́run àjíǹde, nítorí pé dúdú jẹ́ àwọ̀ ilẹ̀ ọlọ́ràá ti Íjíbítì àti ti ayé abẹ́ ilẹ̀.[7][8]:90[9][2][10]:125 Ṣùgbọ́n, kò sí àwòrán tí a mọ̀ nípa rẹ̀ nígbà ayé rẹ̀ (a fi awọ funfun kan náà ṣojú rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn mìíràn tí a ṣojú fún nínú ibojì TT15, kí ó tó di òrìṣà); àwòrán awọ dúdú àkọ́kọ́ farahàn nínú ibojì TT161, c. Ọdún 150 lẹ́yìn ikú rẹ̀.:11–12, 23, 74–5[10]:125 Onímọ̀ nípa ilẹ̀ Íjíbítì Barbara Lesko kọ̀wé ní ​​ọdún 1996 pé “àwọn ìran tó ń bọ̀ máa ń fi Ahmose-Nefertari hàn gẹ́gẹ́ bí ẹni tó jẹ́ dúdú nígbà míì, bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwòrán àpótí rẹ̀ fún un ní awọ aláwọ̀ pupa fẹ́ẹ́rẹ́fẹ́ bíi ti àwọn obìnrin.”[11] Ní ọdún 2009, onímọ̀ nípa ilẹ̀ Íjíbítì Elena Vassilika, nígbà tó ń ṣàkíyèsí pé nínú ère onígi tí wọ́n fi ṣe ayaba (tó wà ní Museo Egizio báyìí) ojú rẹ̀ dúdú ṣùgbọ́n apá àti ẹsẹ̀ rẹ̀ fúyẹ́, ó jiyàn pé ìdí tí wọ́n fi ṣe àwọ̀ dúdú náà ni ẹ̀sìn kì í ṣe ti ìran.<ref>{{cite book|last=Vassilika|first=Elena|title=I capolavori del Museo Egizio di Torino|date=2009|publisher=Fondazione Museo delle antichità egizie di Torino|isbn=978-88-8117-950-3|location=Florence|language=it}}</ref>{{rp|78–9}} [[Fáìlì:Ramses_II_charging_Nubians.jpg|right|thumb|[[Ramesses II]] in his war chariot charging into battle against the Nubians. [[New Kingdom of Egypt|New Kingdom]] reliefs as seen in Rameses II temple, [[Beit el-Wali]], represented Nubians with dark reddish brown and jet black skin tones.<ref>{{cite book|last=Emberling|first=Geoff|title=Nubia: Ancient Kingdoms of Africa|year=2011|publisher=The Institute for the Study of the Ancient World|location=New York|isbn=978-0-615-48102-9|pages=22–23, 36–37}}</ref>]] Ní ọdún 1098–1088 ṣáájú Sànmánì Kristẹni, Thebes jẹ́ “ibi tí ìjà ogun abẹ́lé ti ṣẹlẹ̀ láàárín Àlùfáà Àgbà ti Amun ti Thebes, Amenhotep àti Igbákejì Kush Panehesy (= Nubian)”. Ó jẹ́ rúdurùdu, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ibojì sì ni wọ́n kó lẹ́rù. Dípò kí wọ́n rán àwọn ọmọ ogun láti mú kí ètò padà bọ̀ sípò, Ramesses XI fi Panehesy sí àkóso ẹgbẹ́ ọmọ ogun agbègbè náà, ó sì yàn án gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Àgbà. Panehesy fi àwọn ọmọ ogun rẹ̀ sí Thebes láti dáàbò bo ìlú náà lọ́wọ́ àwọn olè, ṣùgbọ́n ó dàbí ìgbà tí wọ́n gba ìlú Thebes lọ́wọ́ Àlùfáà Àgbà, èyí tí ó yọrí sí Ogun Abẹ́lé ní Thebes lẹ́yìn náà.[1]:104–105 Nígbà tí ó fi di ọdún 1082 ṣáájú Sànmánì Kristẹni, Ramesses XI fi ìrànlọ́wọ́ ránṣẹ́ sí Àlùfáà Àgbà. Panehesy tẹ̀síwájú nínú ìṣọ̀tẹ̀ rẹ̀, ìlú Thebes sì jìyà “ogun, ìyàn, àti ìkógun” [1]:106 Panehesy kọ́kọ́ ṣe àṣeyọrí, Àlùfáà Àgbà sì sá kúrò ní Thebes. Panehesy lépa Àlùfáà Àgbà títí dé Àárín Gbùngbùn Íjíbítì kí àwọn ọmọ ogun Íjíbítì tó lé Panehesy àti àwọn ọmọ ogun rẹ̀ kúrò ní Íjíbítì sí Ìsàlẹ̀ Nubia.[1]:106 Ramesses rán àwọn olórí tuntun sí Thebes: Wọ́n pe Herihor ní Àlùfáà Àgbà tuntun ti Thebes (àti pé ó jẹ́ Ọba Gúúsù Íjíbítì) àti Paiankh ni Igbákejì tuntun ti Kush. Paiankh gba àwọn ohun ìní Íjíbítì tẹ́lẹ̀ ní Ìsàlẹ̀ Nubia títí dé ìṣàn omi Náílì kejì, ṣùgbọ́n kò lè ṣẹ́gun Panehesy ní Ìsàlẹ̀ Nubia, ẹni tí ó jọba ní agbègbè náà títí di ìgbà ikú rẹ̀.[1]:106 Àwọn ọmọ Herihor di alákòóso àwọn Ìbílẹ̀ 21 àti 22 ti Íjíbítì.<ref name="Osypiński II" /> === Napatan Empire (750–542 BC) === {{Main|Kingdom of Kush}} [[Fáìlì:Pyramids_of_Nuri_(cropped).jpg|right|thumb|Pyramids of Kushite rulers at [[Nuri]]]] [[Fáìlì:Pyramid_of_Taharqa_at_Nuri.jpg|thumb|Pyramid of Taharqa at Nuri, 51.75m in side length and possibly as much as 50m high, was the largest built in Sudan.[https://www.academia.edu/37204924/Taharqa_Routed_by_Assarhaddon_Memphis_Sacked_Kush_Ethiopia_Driven_from_Lower_Egypt_Part_VIII_2010_]]] [[Fáìlì:Pharaoh_Taharqa_of_Ancient_Egypt's_25th_Dynasty.jpg|thumb|Pharaoh Taharqa of Ancient Egypt's 25th Dynasty. Ashmolean Museum, Oxford UK]] Àwọn ẹ̀kọ́ tó ń tako ara wọn wà lórí ìpilẹ̀ṣẹ̀ àwọn ọba Kushite ti ìjọba ọba 25th:[1] àwọn ọ̀mọ̀wé kan gbàgbọ́ pé àwọn ni àwọn aláṣẹ Nubian tí wọ́n kọ́ “ìṣètò ìpele ìjọba” nípa ṣíṣàkóso Nubia tí àwọn ará Egypt ń ṣàkóso láti ọdún 1500 sí 1070 BC,[2]:59 bíi Viceroy ti Kush, Panehesy, tí ó ṣàkóso Upper Nubia àti díẹ̀ lára ​​àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Egypt lẹ́yìn tí àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Egypt ti kúrò.[3]:110 Àwọn ọ̀mọ̀wé mìíràn gbàgbọ́ pé wọ́n wá láti ìdílé àwọn ọmọ ogun Nubian ará Egypt tí wọ́n ti di ará Egypt tí àwọn àlùfáà tàbí àwọn olùgbé ilẹ̀ Egypt ń tọ́jú.[4][5][6][1] Àwọn ọmọ ìdílé Nubian tí wọ́n jẹ́ ọmọ ogun ni wọ́n rán lọ sí Íjíbítì láti kọ́ ẹ̀kọ́, lẹ́yìn náà ni wọ́n dá wọn padà sí Kush láti yan wọ́n sí ipò ìjọba láti rí i dájú pé wọ́n jẹ́ olóòótọ́. Nígbà tí àwọn ará Egypt ń ṣàkóso Nubia, àwọn ìlú tẹ́ḿpìlì wà pẹ̀lú àwọn ẹgbẹ́ ìsìn ará Egypt, ṣùgbọ́n “ìṣẹ̀dá àti pípínpín” dá lórí àwọn ètò àwùjọ onílẹ̀.<ref name="Torok">{{cite book|author=Török, László|title=The Kingdom of Kush: Handbook of the Napatan-Meroitic Civilization|publisher=BRILL|location=Leiden|year=1998|isbn=90-04-10448-8|pages=132–133, 153–184}}</ref>{{rp|111}} Ó ṣeé ṣe kí ìjọba El Kurru kó ipa pàtàkì nínú ìdàgbàsókè Ìjọba Kush nítorí wíwọlé sí àwọn agbègbè tí wọ́n ń ṣe wúrà, ìṣàkóso àwọn ipa ọ̀nà ọkọ̀ akẹ́rù,[1]:112 ilẹ̀ oko tí ó túbọ̀ dára sí i, àti ìkópa nínú ìṣòwò àgbáyé.[1]:121 "Kò sí iyèméjì pé el-Kurru ni ibi ìsìnkú àwọn baba ńlá ti Ìjọ́ba Karùndínlọ́gbọ̀n."[1]:112 Àwọn ìsìnkú el-Kurru ìṣáájú jọ àṣà Nubian Kerma/C-group (ara tí a fọwọ́ sí, àwọn ilé òkúta yíká, ìsìnkú lórí ibùsùn).[1]:121 Ṣùgbọ́n, ní ọdún 880–815 ṣáájú Sànmánì Kristẹni, ìsìnkú Nubian ní el-Kurru di àṣà àwọn ará Íjíbítì pẹ̀lú "mastabas, tàbí pírámìdì lórí mastabas, àwọn ilé ìjọsìn, àti àwọn ibi ìpamọ́ onígun mẹ́rin".[1]:117,121–122 Alara, ọmọ-aládé el-Kurru àkọ́kọ́, àti ẹni tí ó tẹ̀lé e, Kashta, ni wọ́n sin sí el-Kurru..<ref name="Torok" />{{rp|123}} Àwọn ìwé tó tẹ̀lé e mẹ́nu ba Alara gẹ́gẹ́ bí olùdásílẹ̀ Oba 25th àti “olórí ìtàn àròsọ nípa ìpilẹ̀ṣẹ̀ ìjọba náà”.[1]:124–126 Arábìnrin Alara ni àlùfáà Amun, èyí tó dá ètò ìyàsọ́tọ̀ ọba sílẹ̀ àti “èrò nípa agbára ọba níbi tí àwọn èrò àti ìṣe Kushite ti so pọ̀ mọ́ àwọn èrò ìjọba Íjíbítì òde òní”.[1]:144 Lẹ́yìn náà, wọ́n fi ọmọbìnrin Kashta, ọmọ ọba Kushite Amenirdis, jẹ aya Ọlọ́run ti Amun Elect àti lẹ́yìn náà Divine Adoratrice (tó jẹ́ gómìnà Upper Egypt), èyí tó fi hàn pé àwọn ará Kushite ṣẹ́gun àwọn ilẹ̀ Íjíbítì.<ref name="Torok" />{{rp|148}} Ilẹ̀ Ọba Napatan mú ìgbà ayé àwọn ará Íjíbítì, tàbí ìpadà sí ìtàn àtijọ́, èyí tí a fi ìsapá pàtàkì ṣe láti tún ìsìn ṣe àti láti tún àwọn ibi mímọ́ Íjíbítì ṣe.[1]:169 Piye fẹ̀ sí Tẹ́ḿpìlì Amun ní Jebel Barkal[2] nípa fífi “àgbàlá iwájú ńlá kan tí ó ní àwọn ilé ìṣọ́” kún un.[1]:163–164 Shabaka tún àwọn ohun ìrántí àti tẹ́ḿpìlì ńlá Íjíbítì ṣe, “láìdàbí àwọn tí ó ṣáájú rẹ̀ ní Libya”.[1]:167–169 Taharqa sọ Thebes di ọlọ́rọ̀ ní ìwọ̀n ńlá kan.”[1] Ní Karnak, àwọn ilé Adágún Mímọ́, kíóstì ní àgbàlá àkọ́kọ́, àti àwọn ìloro ní ẹnu ọ̀nà tẹ́ḿpìlì ni Taharqa àti Mentuemhet kọ́ gbogbo wọn. Yàtọ̀ sí àwọn ilé ìkọ́lé, àṣà Íjíbítì ní ipa lórí Ìjọba Kush gidigidi.[3][4][5] Ní ọdún 780 ṣáájú Sànmánì Kristẹni, Amun ni ọlọ́run pàtàkì ti Kush àti pé “àwọn ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Thebes” ni a ń tọ́jú.[1]:144 Kush lo àwọn ọ̀nà iṣẹ́ ọnà àti ìkọ̀wé Íjíbítì.[6] Àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n Nubian Wọ́n gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àṣà àwọn ará Íjíbítì, wọ́n sì fún àwọn ọmọ wọn ní orúkọ àwọn ará Íjíbítì. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn àṣà àti ìgbàgbọ́ àwọn ará Nubia kan (fún àpẹẹrẹ ìsìnkú) ṣì ń tẹ̀síwájú láti máa ṣe é,[1]:111 Ìsìn àwọn ará Egypt ló gbajúmọ̀ nínú àwọn èrò, ìṣe, àti àwòrán.[7] Ìsìn àwọn ará Egypt ti Nubia wà ní ipò gíga jùlọ ní àkókò Kashta àti Piye..<ref name="ReferenceA">{{Cite web|title=Nubia {{!}} Definition, History, Map, & Facts|url=https://www.britannica.com/place/Nubia|access-date=23 July 2020|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> ==== Nubia in Egypt ==== {{main|Twenty-fifth Dynasty of Egypt}} [[Fáìlì:Kushite_heartland_and_Kushite_Empire_of_the_25th_dynasty_circa_700_BCE.jpg|thumb|Kushite heartland, and Kushite Empire of the [[Twenty-fifth Dynasty of Egypt]], circa 700 BC.<ref>{{cite journal|title=Dive beneath the pyramids of Sudan's black pharaohs|journal=National Geographic|date=2 July 2019|url=https://www.nationalgeographic.com/culture/2019/07/dive-ancient-pyramid-nuri-sudan/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702180435/https://www.nationalgeographic.com/culture/2019/07/dive-ancient-pyramid-nuri-sudan/|archive-date=2 July 2019|language=en|access-date=2 September 2026|archivedate=2 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190702180435/https://www.nationalgeographic.com/culture/2019/07/dive-ancient-pyramid-nuri-sudan/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=The Kushite Conquest of Egypt|website=SudanHistory.org|date=2 July 2022|url=https://sudanhistory.org/history_06_nubconegypt.htm/|language=en}}</ref>]] [[Fáìlì:Taharqa's_kiosk._Karnak_Temple.jpg|right|thumb|Taharqa's [[kiosk]] and column, Karnak temple]] Kashta di ọba ilẹ̀ òkè àti ìsàlẹ̀ Íjíbítì ní àlàáfíà pẹ̀lú ọmọbìnrin rẹ̀ Amenirdis gẹ́gẹ́ bí Àṣà Àtọ̀runwá ti Amun ní Thebes.[1]:144–146 Àwọn alákòóso ìjọba ọba 23 kúrò ní Thebes sí Heracleopolis, èyí tí ó yẹra fún ìjà pẹ̀lú àwọn alákòóso Kushite tuntun ti Thebes. Láàárín ìjọba Kashta, àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n àti àwọn òṣìṣẹ́ Kushite di àwọn ará Íjíbítì ní pàtàkì.<ref name="Rilly2008" /> Ìlú Napata ni olú ìlú ẹ̀mí ti Kush, láti ibẹ̀ ni Piye (tí a kọ ní ìkọ̀wé Piankhi tàbí Piankhy nínú àwọn iṣẹ́ àtijọ́) ti gbógun ti Íjíbítì, tí ó sì gba ìṣàkóso rẹ̀.[1] Piye fúnra rẹ̀ ló ṣáájú ìkọlù sí Íjíbítì, ó sì kọ ìṣẹ́gun rẹ̀ sílẹ̀ nínú àwòrán gígùn kan tí a pè ní "Stéèlì Ìṣẹ́gun".[2]:166 Àṣeyọrí Piye ní ṣíṣe ìjọba méjì lẹ́yìn ìran àwọn ọmọ Kushite tí wọ́n ti ṣètò láti inú "ìfẹ́ Kushite, ọgbọ́n ìṣèlú, àti ìpinnu àwọn Theban láti tún Íjíbítì ṣe ní ọ̀nà yìí", kì í ṣe àárẹ̀ Íjíbítì, "gẹ́gẹ́ bí a ṣe sábà máa ń dámọ̀ràn nínú àwọn ìwádìí nípa Íjíbítì."[3] Nítorí ìwà àtijọ́, Piye lo orúkọ ọba Tuthmosis III, ṣùgbọ́n ó yí orúkọ Horus padà láti "Àkọ màlúù alágbára tí ó farahàn (adé) ní Thebes" sí "Àkọ màlúù alágbára tí ó farahàn ní Napata" láti kéde pé àwọn ará Kushite ti yí ìtàn padà wọ́n sì ti ṣẹ́gun àwọn ará Egypt tí wọ́n ti ṣẹ́gun Thebaid tẹ́lẹ̀.[2]:154 Ó tún mú ọ̀kan lára ​​àwọn ohun tó dára jùlọ nínú àwọn ìjọba àtijọ́ àti àárín padà: ìkọ́lé pírámìdì. Gẹ́gẹ́ bí akọ́lé alágbára, ó kọ́ pírámìdì tó pẹ́ jùlọ tí a mọ̀ ní ibi ìsìnkú ọba El-Kurru..<ref name=":2" /> Gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ ìtàn tí a tún ṣe, Shebitku “mú gbogbo Àfonífojì Náílì dé Delta lábẹ́ ìjọba Kush, wọ́n sì ‘gbà pé’ Bocchoris, ọmọ ọba Sais, ni wọ́n fi iná sun”.[1][2]:166–167 Shabaka “gbé olú ìlú lọ sí Memphis”.[2]:166 Arọ́pò Shebitku, Taharqa, ni wọ́n fi jẹ ọba ní Memphis ní ọdún 690 ṣáájú Sànmánì Kristẹni[2][3], ó sì ṣàkóso Upper àti Lower Egypt gẹ́gẹ́ bí Farao láti Tanis ní Delta.[4][1] Àwọn ìwalẹ̀ ní el-Kurru àti ìwádìí nípa egungun ẹṣin fihàn pé àwọn ẹṣin tó dára jùlọ tí wọ́n lò nínú ogun Kushite àti Assiria ni wọ́n ń gbìn síta láti Nubia. Àwọn ẹṣin àti kẹ̀kẹ́ ẹṣin ló ṣe pàtàkì nínú ẹ̀rọ ogun Kushite.<ref name="Torok" />{{rp|157–158}} Ìjọba Taharqa jẹ́ àkókò aláásìkí ní ìjọba náà, pẹ̀lú ìkún omi odò Náílì tó pọ̀ gan-an àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ èso àti wáìnì.[1][2] Àwọn àkọsílẹ̀ Taharqa fihàn pé ó fún tẹ́ḿpìlì Amun ní Kawa ní wúrà púpọ̀.[3] Ẹgbẹ́ ọmọ ogun rẹ̀ ṣe àwọn ìpolongo ológun tó yọrí sí rere, gẹ́gẹ́ bí a ti jẹ́rìí sí "àkójọ àwọn ìjọba Asia tó ṣẹ́gun" láti tẹ́ḿpìlì Mut ní Karnak àti "ó ṣẹ́gun àwọn ènìyàn àti orílẹ̀-èdè (àwọn ará Libya, àwọn ará Shasu, àwọn ará Phoenicians?, Khor ní Palestine)" láti inú àkọsílẹ̀ tẹ́ḿpìlì Sanam.[2] László Török sọ pé àṣeyọrí ológun jẹ́ nítorí ìsapá Taharqa láti fún ẹgbẹ́ ọmọ ogun lágbára nípasẹ̀ ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ojoojúmọ́ nípa sísáré ọ̀nà jíjìn àti àníyàn Assiria pẹ̀lú Bábílónì àti Élámù.[2] Taharqa tún kọ́ àwọn ibùdó ológun ní àwọn odi Semna àti Buhen àti ibi olódi Qasr Ibrim..<ref name="Torok" /> Àwọn ìfẹ́ ọkàn ìjọba ọba ti Ilẹ̀ Ọba Asiria tí ó wà ní Mesopotamia mú kí ogun pẹ̀lú Ìlú Ọba 25 jẹ́ ohun tí kò ṣeé yẹ̀ sílẹ̀. Taharqa dìtẹ̀ mọ́ àwọn ìjọba Lefi láti lòdì sí Asiria:[1] ní ọdún 701 ṣáájú Sànmánì Kristẹni, Taharqa àti àwọn ọmọ ogun rẹ̀ ran Juda àti Ọba Hesekiah lọ́wọ́ láti kojú ìdókòwò láti ọwọ́ Senakéríbù ọba Asiria (2 Àwọn Ọba 19:9; Isaiah 37:9).[2] Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn èrò ló wà (ọmọ ogun Taharqa,[3] àrùn, ìdásí àtọ̀runwá, ìyọ̀nda Hesekiah, ẹ̀kọ́ àwọn eku Herodotus) nípa ìdí tí àwọn ará Asiria fi kùnà láti gba Jerusalẹmu tí wọ́n sì sá lọ sí Asiria.[4] Àkọsílẹ̀ ìtàn Sennakéríbù ni wọ́n fipá mú Juda láti san owó orí lẹ́yìn ìdókòwò náà, Sennakéríbù sì di alákòóso agbègbè náà.[5] Ṣùgbọ́n, èyí lòdì sí lílo ètò ìwọ̀n ara Egipti nígbà gbogbo àti ìdádúró ogún ọdún nínú àpẹẹrẹ Assiria ti gbígbógun Khor leralera (gẹ́gẹ́ bí àwọn ará Assiria ti ṣe ṣáájú ọdún 701 àti lẹ́yìn ikú Sennakéríbù).[6][7] Ní ọdún 681 ṣáájú Sànmánì Kristẹni, àwọn ọmọ rẹ̀ pa Sennakéríbù ní Bábílónì.<ref name=":1" /> Ní ọdún 679 ṣáájú kí á tó bí Kristi, ọba Esarhaddon, tó gba ipò Sennakeribu, gbógun ní Khor, ó pa Sídónì run, ó sì fipá mú Tírè láti san owó orí ní ọdún 677–676 ṣáájú kí á tó bí Kristi. Esarhaddon gbógun ti Íjíbítì ní ọdún 674 ṣáájú kí á tó bí Kristi, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ Bábílónì ṣe sọ, Taharqa àti ẹgbẹ́ ọmọ ogun rẹ̀ ṣẹ́gun àwọn ará Ásíríà ní tààrà.[1] Ní ọdún 672 ṣáájú kí á tó bí Kristi, Taharqa mú àwọn ọmọ ogun ìpamọ́ wá láti Kush, gẹ́gẹ́ bí a ti sọ nínú àwọn àkọsílẹ̀ àpáta.[2] Íjíbítì ti Taharqa ṣì ní ipa lórí Khor ní àsìkò yìí bí Ba'lu, ọba Tírè, ṣe “gbé ìgbẹ́kẹ̀lé rẹ̀ lé ọ̀rẹ́ rẹ̀ Taharqa”. Ẹ̀rí mìíràn ni àjọṣepọ̀ Ashkelon pẹ̀lú Íjíbítì àti àkọsílẹ̀ Esarhaddon tí ó béèrè pé “bóyá àwọn ọmọ ogun Kushite-Egypt ‘ń gbèrò àti gbìyànjú láti jagun ní ọ̀nàkọnà’ àti bóyá àwọn ọmọ ogun Íjíbítì yóò ṣẹ́gun Esarhaddon ní Ashkelon”.[3] Síbẹ̀síbẹ̀, wọ́n ṣẹ́gun Taharqa ní Íjíbítì ní ọdún 671 ṣáájú kí á tó bí Kristi nígbà tí Esarhaddon ṣẹ́gun Àríwá Íjíbítì, ó gbà Memphis, ó sì fi owó orí lé wọn kí ó tó jáde.[4] Fáráò Taharqa sá lọ sí gúúsù, ṣùgbọ́n Esarhaddon kó ìdílé Fáráò, títí kan “Ọmọ-aládé Nes-Anhuret àti àwọn ìyàwó ọba”,[2] ó sì rán wọn lọ sí Ásíríà. Ní ọdún 669 ṣáájú kí ó tó di ọdún Kérésìmesì, Taharqa tún gba Mẹ́físì àti Delta, ó sì tún bẹ̀rẹ̀ ìdìtẹ̀ pẹ̀lú ọba Tírè..<ref name="Welsby">{{cite book|last1=Welsby|first1=Derek A.|title=The Kingdom of Kush|url=https://archive.org/details/kingdomofkushnap0000wels|date=1996|publisher=British Museum Press|location=London, UK|isbn=0-7141-0986-X|pages=[https://archive.org/details/kingdomofkushnap0000wels/page/64 64]–65|language=en}}</ref> Esarhaddon tún darí àwọn ọmọ ogun rẹ̀ lọ sí Íjíbítì, lẹ́yìn ikú rẹ̀ ní ọdún 668 ṣáájú Sànmánì Kristẹni, àṣẹ rẹ̀ dé ọ̀dọ̀ Ashurbanipal. Ashurbanipal àti àwọn ará Asíríà tún ṣẹ́gun Taharqa, wọ́n sì tẹ̀síwájú títí dé gúúsù bíi Thebes, ṣùgbọ́n wọn kò tíì fìdí ìṣàkóso Asíríà múlẹ̀.[1] Wọ́n dá ìṣọ̀tẹ̀ náà dúró, Ashurbanipal sì yan Necho Kìíní, ẹni tí ó ti jẹ́ ọba ìlú Sais, gẹ́gẹ́ bí alákòóso ọmọ ogun rẹ̀ ní Íjíbítì. Ọmọ Neko, Psamtik Kìíní, gba ẹ̀kọ́ ní ìlú Nineveh ti Asiria nígbà ìjọba Esarhaddon. [àmì tí a nílò] Ní ọdún 665 ṣáájú Sànmánì Kristẹni, àwọn alákòóso ọmọ ogun Sais, Mendes, àti Pelusium ṣì ń ṣe àtìlẹ́yìn [ìsàlẹ̀ alpha 1] sí Taharqa ní Kush.[2] Ashurbanipal àti gbogbo àwọn ọlọ̀tẹ̀ ló tú àṣírí ète àwọn ọmọ ogun náà, ṣùgbọ́n wọ́n pa Necho ti Sais.<ref name="Torok" /> Tantamani, ẹni tó gba ipò Taharqa, rìnrìn àjò lọ sí àríwá láti Napata pẹ̀lú ẹgbẹ́ ọmọ ogun ńlá kan sí Thebes, níbi tí wọ́n ti “fi í sí ipò ọba Íjíbítì gẹ́gẹ́ bí ọba.”[1]:185 Láti Thebes, Tantamani bẹ̀rẹ̀ ìṣẹ́gun rẹ̀ ó sì gba ìṣàkóso Íjíbítì títí dé àríwá Memphis.[1]:185[2] Àlá Tantamani sọ pé ó dá ìṣètò padà láti inú ìrúkèrúdò náà, níbi tí wọn kò ti ń ṣe àtúnṣe àwọn tẹ́ḿpìlì ọba àti àwọn ìsìn.[1]:185 Lẹ́yìn tí ó ṣẹ́gun Sais tí ó sì pa Necho I, ọmọ ogun Assiria ní Memphis, “àwọn ọba kan ní agbègbè náà juwọ́ sílẹ̀ ní tààràtà, nígbà tí àwọn mìíràn padà sí àwọn odi agbára wọn.”.<ref name="Torok" />{{rp|185}} Àwọn ará Kushite ní ipa lórí àwọn aládùúgbò wọn ní àríwá fún nǹkan bí ọgọ́rùn-ún ọdún títí tí àwọn ará Asiria tí wọ́n gbógun tì wọ́n fi lé wọn kúrò. Àwọn ará Assiria fi ìjọba ọba 26 ti Íjíbítì sílẹ̀ lábẹ́ Psamtik I, wọ́n sì lé àwọn ará Kushite kúrò ní Íjíbítì ní nǹkan bí ọdún 590 BC.[1]:121–122 Àwọn ajogún ìjọba Kushite fi ìlú tuntun wọn sílẹ̀ ní Napata, èyí tí àwọn ará Egypt tún gbà ní ọdún 592 BC. Ìjọba Kushite náà wà fún ọdún 900 lẹ́yìn tí wọ́n ti gbé wọn lọ sí gúúsù sí Meroë. Àṣà ìbílẹ̀ Nubia ti ilẹ̀ Egypt ń di ti àwọn ará Africa lẹ́yìn ìṣubú ìjọba ọba 25 títí tí Ayaba Amanishakhete fi gba ipò rẹ̀ ní ọdún 45 BC. [ìtọ́kasí tí a nílò] Ó dá ìpàdánù àṣà ìbílẹ̀ Íjíbítì dúró fún ìgbà díẹ̀, ṣùgbọ́n lẹ́yìn náà kò ṣe àtúnṣe..<ref name="ReferenceA" /> === Meroitic (542 BC–400 AD) === {{Main|Meroë}} [[Fáìlì:Sudan_Meroe_Pyramids_2001.JPG|thumb|Aerial view at [[Nubian pyramids]], [[Meroe]]]] [[Fáìlì:Archaeological_Sites_of_the_Island_of_Meroe-114987.jpg|thumb|Apedemak Temple at [[Naqa]]]] Nítorí ìfúngun láti ọ̀dọ̀ àwọn ará Ásíríà àti àwọn ará Íjíbítì, Meroë (800 BC – nǹkan bí 350 AD) di olú ìlú gúúsù ti Ìjọba Kush.[1] Gẹ́gẹ́ bí àwọn ìwé Meroitic tí a ti túmọ̀ díẹ̀, orúkọ ìlú náà ni Medewi tàbí Bedewi. Meroë wà ní gúúsù Nubia ní etíkun ìlà-oòrùn Nile, ní nǹkan bí 6 km sí àríwá-ìlà-oòrùn ibùdó Kabushiya nítòsí Shendi, Sudan, àti ní nǹkan bí 200 km sí àríwá-ìlà-oòrùn Khartoum. Wọ́n mẹ́nu ba Meroë ní ọ̀rúndún kìn-ín-ní AD Periplus ti Òkun Erythraean: "ní àárín gbùngbùn ilẹ̀, ní orílẹ̀-èdè náà sí ìwọ̀-oòrùn, ìlú kan wà tí a ń pè ní Meroe". Ní ọ̀rúndún karùn-ún BC, òpìtàn ará Gíríkì Herodotus ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí "ìlú ńlá kan...tí a sọ pé ó jẹ́ ìlú ìyá àwọn ará Etiopia mìíràn."[2][3] Papọ̀, Musawwarat es-Sufra, Naqa, àti Meroë dá ​​Erékùsù Meroe sílẹ̀..<ref name=":9" /> Ìjẹ́pàtàkì ìlú náà pọ̀ sí i díẹ̀díẹ̀ láti ìbẹ̀rẹ̀ Àkókò Meroitic, pàápàá jùlọ láti ìgbà ìjọba Arakamani (tó jẹ́ nǹkan bí ọdún 280 ṣáájú Sànmánì Kristẹni) nígbà tí wọ́n gbé ilẹ̀ ìsìnkú ọba lọ sí Meroë láti Napata (Jebel Barkal). Àwọn ìwakùsà fi ẹ̀rí hàn pé àwọn ìsìnkú Kushite pàtàkì, tí ó ga jùlọ láti Àkókò Napatan (tó jẹ́ nǹkan bí ọdún 800 – tó jẹ́ ọdún 280 ṣáájú Sànmánì Kristẹni) wà ní àyíká ibi tí wọ́n ń pè ní ibi ìsìnkú ìwọ̀ oòrùn. Wọ́n sin àwọn ọba wọn sí àwọn pírámìdì kéékèèké pẹ̀lú àwọn ẹ̀gbẹ́ gíga tí wọ́n dá lórí àwọn àwòrán Ìjọba Tuntun.[1] Nígbà tí ó ga jùlọ, àwọn alákòóso Meroë ń ṣàkóso Àfonífojì Náílì lórí ìjìnnà ìlà gígùn àríwá sí gúúsù tí ó ju 1,000 km (620 mi) lọ.<ref name="Adams1977">{{cite book|last=Adams|first=William Yewdale|title=Nubia: Corridor to Africa|url=https://books.google.com/books?id=f84VAQAAIAAJ|year=1977|publisher=[[Princeton University Press]]|isbn=978-0-691-09370-3|page=302}}</ref> Àwọn ènìyàn ìgbà Meroitiki pa ọ̀pọ̀lọpọ̀ àṣà ìgbàanì mọ́ ní Íjíbítì, ṣùgbọ́n wọ́n yàtọ̀ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà. Èdè Meroitiki ni wọ́n ń sọ ní Meroë àti Sudan ní àkókò Meroitiki (tí a jẹ́rìí sí láti ọdún 300 ṣáájú Sànmánì Kristẹni) kí ó tó di pé ó parẹ́ ní nǹkan bí ọdún 400 Sànmánì Kristẹni. Wọ́n ṣe àgbékalẹ̀ ìkọ̀wé tiwọn nípa lílo àwọn àwòrán ara Íjíbítì kí wọ́n tó yípadà sí ìkọ̀wé aláfọwọ́kọ pẹ̀lú àmì 23.[1] Wọ́n pín sí oríṣi méjì: Meroitic Cursive, èyí tí a fi stylus kọ tí a sì lò fún ìtọ́jú gbogbogbòò; àti Meroitic Hieroglyphic, èyí tí a gbẹ́ sínú òkúta tàbí tí a lò fún àwọn ìwé ọba tàbí ìsìn. Kò yé e dáadáa nítorí àìtó àwọn ìwé èdè méjì. Àdàkọ́: Ṣàlàyé Àkọsílẹ̀ àkọ́kọ́ nínú ìkọ̀wé Meroitic bẹ̀rẹ̀ láti láàrín ọdún 180 sí 170 ṣáájú Sànmánì Kristẹni. Àwọn àwòrán ara Meroitic wọ̀nyí ni a gbẹ́ sórí tẹ́ḿpìlì Ayaba Shanakdakhete. A kọ Meroitic Cursive ní ìlà, a sì ń kà á láti ọ̀tún sí òsì gẹ́gẹ́ bí gbogbo àwọn ìwé ara Semitic.[2] Àwọn ènìyàn Meroitik ń jọ́sìn àwọn òrìṣà Íjíbítì àti tiwọn, bíi Apedemak àti ọmọ kìnnìún Sekhmet (tàbí Bast)<ref name=":10" />. Meroë ni ipilẹ ijọba kan ti o n gbilẹ ti ọrọ rẹ da lori ile-iṣẹ irin ti o lagbara ati iṣowo kariaye pẹlu India ati China.[1] A gbagbọ pe iṣẹ irin ti waye ni Meroë, boya nipasẹ awọn ile-iṣẹ blooms ati awọn ile ina gbigbo.[2] Iṣakoso aarin ti iṣelọpọ laarin ijọba Meroitic ati pinpin awọn iṣẹ ọwọ ati awọn ile-iṣẹ kan le jẹ pataki ni iṣelu. Awọn aaye pataki miiran ni Musawwarat es-Sufra ati Naqa. Musawwarat es-Sufra, eyiti o jẹ Aaye Ajogunba Agbaye UNESCO bayi, ni a kọ ni okuta iyanrin. Awọn ẹya pataki rẹ ni Ile-itọju Nla, Tẹmpili Kiniun ti Apedemak (mita 14×9×5), ati Ile-itọju Nla. Ile-itọju Nla ni ile akọkọ ti aaye naa. Pupọ ninu ile nla ti o dabi labyrinth, eyiti o bo to 45,000 m2, ni a kọ ni ọrundun kẹta BC.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://www.musawwarat.com/about-musawwarat/the-great-enclosure/ |access-date=2 September 2026 |archive-date=21 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121171520/http://www.musawwarat.com/about-musawwarat/the-great-enclosure/ |dead-url=yes }}</ref> Ètò ibi tí wọ́n ń lò kò tíì jọra ní Nubia àti Íjíbítì ìgbàanì. Gẹ́gẹ́ bí Hintze ti sọ, "ètò ilẹ̀ tó díjú ti ilé gbígbòòrò yìí kò ní ìbáramu ní gbogbo àfonífojì Náílì".[1] Àwọn àgbàlá náà ní tẹ́ḿpìlì mẹ́ta (tó ṣeé ṣe), ọ̀nà àbáwọlé, àwọn ògiri ìsàlẹ̀ tí kò ní jẹ́ kí ohunkóhun kan ayé òde, nǹkan bí ogún ọ̀wọ̀n, àwọn gígun àti àwọn ibi ìdáná omi méjì.[2][3] Àríyànjiyàn kan wà nípa ète àwọn ilé náà, pẹ̀lú àwọn àbá ìṣáájú pẹ̀lú kọ́lẹ́ẹ̀jì, ilé ìwòsàn, àti àgọ́ ìdánilẹ́kọ̀ọ́ erin.[4] Arnekhamani ló kọ́ Tẹ́ḿpìlì Kìnnìún, ó sì ní àwọn àkọsílẹ̀ nínú àwọn àwòrán ara Íjíbítì, àwọn àwòrán erin àti kìnnìún ní ẹ̀yìn ògiri inú, àti àwọn àwòrán Apedemak tí a fi ṣe àfihàn gẹ́gẹ́ bí ọlọ́run orí mẹ́ta lórí ògiri òde.[5] Idáná Ńlá náà jẹ́ ohun pàtàkì láti pa òjò tó pọ̀ tó ní àsìkò kúkúrú àti òjò. Ó jẹ́ 250 m ní ìwọ̀n ìlà àti 6.3 m ní jíjìn.<ref>Claudia Näser; The Great Hafir at Musawwarat as-Sufra. Fieldwork of the Archaeological Mission of Humboldt University Berlin in 2005 and 2006. On: Between the Cataracts. Proceedings of the 11th Conference of Nubian Studies. Warsaw University, 27 August – 2 September 2006; In: Polish Centre of Mediterranean Aerchaeology University of Warsaw. PAM Supplement Series 2.2./1-2.</ref> Kandake (ti a maa n pe ni Candace ni ede Latin) jẹ ọrọ ti awọn eniyan Meroe n lo fun arabinrin ọba ilẹ Kush; nitori eto ajogunba ti o da lori ila idile iya, obinrin yii ni yoo bi ẹni ti yoo jẹ ọba ti o tẹle e, eyi si jẹ ki o di iya ọba. Gẹgẹbi oniwadi Basil Davidson ṣe sọ, o kere tan awọn ayaba ilẹ Kush mẹrin — Amanirenas, Amanishakheto, Nawidemak ati Amanitore — ni o ṣee ṣe ki wọn ti lo apakan igbesi aye wọn ni Musawwarat es-Sufra.[1] Pliny kọwe pe "Ayaba awọn ara Ethiopia" ni wọn n pe ni Candace, o si tọka si pe awọn ara Ethiopia ti ṣẹgun ilẹ Syria atijọ ati agbegbe Okun Mediterranean.[2] Ni ọdun 25 BC, Kandake ilẹ Kush ti a n pe ni Amanirenas — gẹgẹbi Strabo ṣe royin rẹ — kọlu ilu Syene (ti a mọ si Aswan loni) ti o wa labẹ iṣakoso Ijọba Romu; gẹgẹbi igbese lati gbẹsan, Emperor Augustus pa ilu Napata run.[3][4] Ninu itan Bibeli ti Majẹmu Titun, oṣiṣẹ kan ti o n ṣakoso iṣura "Candace, ayaba awọn ara Ethiopia", ti o n pada lati irin-ajo rẹ si Jerusalemu, pade Filipi Onihinrere, o si gba baptisi..<ref>{{bibleverse||Isaiah|53:7–8|131}}</ref><ref>{{bibleverse||Acts|8:39|ESV}}</ref> ==== Achaemenid period ==== [[Fáìlì:Xerxes_detail_Ethiopian.jpg|thumb|''Kušiya'' soldier of the [[Achaemenid army]], circa 480 BC. [[Xerxes I]] tomb relief.]] [[Fáìlì:Marble_head_of_Nubian_denizen.jpg|thumb|200x200px|Marble portrait of a Nubian ca. 120–100 BC<ref>{{Cite web|title=Head of a Man with Tight, Curly Hair|url=https://www.brooklynmuseum.org/objects/3790|access-date=18 October 2025|website=Brooklyn Museum|language=en-US}}</ref>]] Herodotus mẹnuba igbiyanju Cambyses II, ọba ilẹ Persia (ti idile Achaemenid), lati kọlu ilẹ Kush; sibẹsibẹ, o sọ pe "igbiyanju rẹ kuna patapata ninu aginju".[1]:65–66 Derek Welsby sọ pe "awọn ọjọgbọn ti ṣiyemeji boya irin-ajo ogun Persia yii tii waye ri, ṣugbọn... awọn ẹri lati ibi iwakusa fihan pe ile-iṣọ Dorginarti, ti o wa nitosi ibi isubu omi keji (second cataract), ni o ṣiṣẹ gẹgẹbi aala guusu ilẹ Persia.""<ref name="Welsby" />{{rp|65–66}}<ref>{{cite book|last1=Dandamaev|first1=M. A.|title=A Political History of the Achaemenid Empire|date=1989|publisher=BRILL|isbn=90-04-09172-6|pages=80–81|url=https://books.google.com/books?id=ms30qA6nyMsC&pg=PA80|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Curtis|first1=John|last2=Simpson|first2=St John|title=The World of Achaemenid Persia: History, Art and Society in Iran and the Ancient Near East|date=2010|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0-85771-801-3|page=222|url=https://books.google.com/books?id=IoQAAwAAQBAJ&pg=PA222|language=en}}</ref><ref name=":11">{{cite book|last1=Brosius|first1=Maria|title=A History of Ancient Persia: The Achaemenid Empire|date=2021|publisher=John Wiley & Sons|url=https://books.google.com/books?id=gJCUzQEACAAJ|isbn=978-1444350920}}</ref> ==== Ptolemaic period ==== Ìjọba Ptolemy ti ilẹ̀ Gíríìsì, lábẹ́ àkóso Ptolemy Kejì Philadelphus, gbógun ti ilẹ̀ Nubia ní ọdún 275 ṣááju ìgbà tí wọ́n ń pè ní Sàkánì Àkókò Tiwa (BC), wọ́n sì gba apá àríwá ilẹ̀ náà tí ó gùn tó máìlì méjìlá sí abẹ́ àkóso wọn; agbègbè tí wọ́n wá ń pè ní 'Dodekaschoinos' (tó túmọ̀ sí 'ilẹ̀ tí ó gùn tó máìlì méjìlá') lẹ́yìn náà.[1] Ní àwọn ọdún 160s àti 150s ṣááju ìgbà tí wọ́n ń pè ní Sàkánì Àkókò Tiwa (BC), Ptolemy Kẹfà náà tún fi agbára ìjọba Ptolemy mú ipò àkóso rẹ̀ le lórí apá àríwá ilẹ̀ Nubia.<ref name=":12">{{cite book|last=Török|first=László|title=Between Two Worlds: The Frontier Region Between Ancient Nubia and Egypt, 3700 BC-AD 500|publisher=Brill|year=2009|location=Leiden, New York, Köln|url=https://books.google.com/books?id=irbP2hHqDAwC|isbn=978-90-04-17197-8|pages=400–404}}</ref><ref name="G325">{{harvnb|Grainger|2010|p=325}}</ref> Ko si igbelesilẹ kankan ti o fihan pe ija wa laarin awọn eniyan Kush ati awọn Ptolemy. Sibẹsibẹ, iṣọtẹ nla kan waye ni opin akoko ijọba Ptolemy Kẹrin, o si ṣee ṣe ki awọn eniyan Kush gbiyanju lati dabọ si awọn ọrọ ijọba Ptolemy.[1]:67 A gbagbọ pe eyi ni o fa ki Ptolemy Karun pa orukọ Arqamani rẹ kuro lori awọn akọsilẹ ni Philae.[1]:67 "Arqamani kọ yara iwọle kekere kan si tẹmpili ti Ptolemy Kẹrin kọ ni Pselchis, o si tun kọ tẹmpili kan ni Philae nibi ti Ptolemy ti ṣe iranlọwọ lati kọ yara iwọle kan."[1]:66 Ẹri wa ti o fihan pe awọn Ptolemy gba agbegbe kan ti o jinna si guusu titi de ibi ti a n pe ni 'Second Cataract' (ibi ti omi Odò Nile ti n ṣan laarin awọn apata nla ni ipele keji), ṣugbọn awọn ohun ti a ṣẹṣẹ ri ni Qasr Ibrim, gẹgẹbi "ai si awọn ohun elo amọ ti awọn Ptolemy rara," ti mu ki a ṣiyemeji nipa bi iṣakoso wọn ṣe munadoko to.[1]:67 Awọn ija nipa ẹni ti yoo jọba fa ki awọn Ptolemy fi agbegbe naa silẹ, nitorinaa "awọn eniyan Kush tun gba agbegbe naa pada labẹ iṣakoso wọn... pẹlu gbigba Qasr Ibrim" (ti awọn eniyan Kush gba) ati fifi awọn ọmọ-ogun si awọn ibi miiran..<ref name="Welsby" />{{rp|67}} ==== Roman period ==== Gẹ́gẹ́ bí Welsby ṣe sọ, lẹ́yìn tí àwọn ará Róòmù ti gba ìṣàkóso ilẹ̀ Egypt, wọ́n ṣe àdéhùn pẹ̀lú àwọn ará Kush ní Philae, wọ́n sì fi ìpínelẹ̀ gúúsù ilẹ̀ Egypt lábẹ́ àkóso Róòmù sí Aswan.[1]:67 Theodore Mommsen àti Welsby sọ pé Ìjọba Kush di ìjọba tí ó wà lábẹ́ àkóso tàbí ìtọ́sọ́nà Róòmù, èyí tí ó jọ ipò tí ó wà nígbà ìṣàkóso àwọn Ptolemy ní Egypt. Ìfẹ́-ọkàn àwọn ará Kush láti gbòòrò sí i àti owó-orí tí ó pọ̀ jù tí Róòmù ń gba jẹ́ àwọn ìdí méjì tí wọ́n rò pé ó fa ìdìtẹ̀ tí àwọn ọmọ-ogun Kush ṣe àtìlẹ́yìn fún.[1]:67–68 Àwọn òpìtàn ìgbàanì, Strabo àti Pliny, ṣe àlàyé nípa ìforígbárí náà pẹ̀lú ilẹ̀ Egypt lábẹ́ àkóso Róòmù.<ref name=":14" /> [[Fáìlì:Relief_of_Arikankharer_slaying_his_enemies_(Worcester_Art_Mus_1922.145)_01.jpg|right|thumb|Meroitic prince Arikhankharer smiting his enemies, first century AD ([[Worcester Art Museum]], Worcester, MA)]] Strabo ṣe apejuwe ogun kan pẹlu awọn ara Romu ni ọrundun akọkọ ṣaaju akoko Kristi (BC). O sọ pe awọn ara Kush "kọlu ilu Aswan pẹlu ọmọ-ogun ti o ni awọn ọkunrin 30,000, wọn si fọ awọn ere ọba Romu... ni Philae."[1]:68 Wọn ri ori ere idẹ ti o tobi ju ti eniyan lọ, ti o jẹ ti ọba Augustus, ti a sin si ilẹ ni Meroë ni iwaju tẹmpili kan.[1]:68 Lẹhin awọn iṣẹgun akọkọ ti Kandake (tabi "Candace") Amanirenas lori ilẹ Egipti ti awọn Romu n ṣakoso, awọn ara Kush padanu ogun naa, wọn si kọlu ilu Napata.[2] Isubu Napata ko mu iparun nla ba awọn ara Kush, bẹẹ si ni ko dẹruba Amanirenas to lati da a duro lati tun ba awọn ọmọ-ogun Romu ja. Ni ọdun 22 BC, ẹgbẹ ọmọ-ogun nla ti awọn ara Kush gbe lọ si ariwa pẹlu ero lati kọlu Qasr Ibrim.[3] Nigbati wọn fun Petronius ni iroyin nipa gbigbe wọn yii, o tun rin irin-ajo lọ si guusu, o si ṣaṣeyọri lati de Qasr Ibrim ki o si mu aabo rẹ lagbara ṣaaju ki awọn ara Kush ti n bọ fun ogun to de. Welsby sọ pe lẹhin ikọlu awọn ara Kush lori Primis (Qasr Ibrim),[1]:69–70 awọn ara Kush ran awọn aṣoju lati wa ọna fun adehun alaafia pẹlu Petronius, eyi si ṣaṣeyọri pẹlu awọn ipo ti o dara fun wọn.[2] Iṣowo laarin awọn orilẹ-ede mejeeji pọ si, wọn si fa aala laarin Romu ati Egipti gbooro titi de "Hiera Sykaminos (Maharraqa)."[172]:149[1]:70 Eto yii "mu alaafia wa fun pupọ julọ ninu ọdun 300 ti o tẹle e," ko si si "ẹri ti o daju nipa awọn ija miiran ti o waye lẹhin rẹ."[1]:70<ref name="NubianFoundation" /> Ni akoko yii, a pin awọn apakan oriṣiriṣi agbegbe naa si awọn ẹgbẹ kekere pẹlu awọn oludari (tabi awọn olori ogun) tiwọn, ti olukuluku wọn n dari awọn ẹgbẹ kekere ti awọn ọmọ-ogun agbanisi-ṣiṣẹ. Wọn ja fun iṣakoso agbegbe ti a mọ ni bayi gẹgẹbi Nubia ati awọn agbegbe ti o wa ni ayika rẹ, eyi si jẹ ki gbogbo agbegbe naa di alailagbara ati ni ewu ikọlu. Ni ipari, Ijọba Aksum ti o ṣẹṣẹ n dagbasoke ni guusu, ti Ọba Ezana n ṣe akoso rẹ, ṣẹgun Meroë. Wọn ri okuta iranti kan ti o ni kikọ ni ede Ge'ez, ti o jẹ ti oludari Aksum kan ti a ko darukọ orukọ rẹ ṣugbọn ti a gbagbọ pe o jẹ Ezana, ni ibi ti ilu Meroë ti wa tẹlẹ. Gẹgẹbi apejuwe ti a kọ ni ede Giriki, oun ni "Ọba awọn ara Aksum ati awọn ara Omerite" (iyẹn ni, Ọba Aksum ati Himyar). Ó ṣeé ṣe kí ọba yìí ti jọba ní àkókò kan ní nǹkan bí ọdún 330 Sànmánì Tiwa (AD). Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ògbógi kan túmọ̀ àwọn àkọsílẹ̀ wọ̀nyí gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí pé àwọn ará Axum pa ìjọba Meroë run, àwọn mìíràn tọ́ka sí pé àwọn ẹ̀rí láti ibi ìwádìí nípa àwọn ohun ìgbàanì fi hàn pé ìṣubú wáyé ní ti ọrọ̀-ajé àti òṣèlú ní Meroë ní nǹkan bí ọdún 300 Sànmánì Tiwa. Pẹ̀lúpẹ̀lù, àwọn kan ka òkúta ìrántí náà sí ìrànlọ́wọ́ ní ti ogun láti ọ̀dọ̀ Aksum sí Meroë láti dènà ìṣọ̀tẹ̀ àti ìdìtẹ̀. Láti àkókò yẹn lọ, àwọn ará Róòmù bẹ̀rẹ̀ sí ní pe agbègbè náà ní Nobatia<ref name=":15" />. === Christian Nubia === {{Main|Makuria|Nobadia|Alodia}} [[Fáìlì:Autor_nieznany,_Biskup_Marianos_pod_opieką_Chrystusa_i_Matki_Boskiej._Malowidło_ścienne.jpg|thumb|Wall painting from [[Faras]], first half of 11th c AD, [[National Museum, Warsaw|National Museum in Warsaw]]]]<!--[[File:A post-Meroitic era Nubian royal crown from Ballana Tomb 118 by John Campana.jpg|thumb|The crown of a local [[Nubian kings|Nubian king]] who ruled between the collapse of the [[Meroitic period|Meroitic dynasty]] in 350 or 400 CE and the founding of the Christian kingdom of Nubia in 600 CE. It was found in Tomb 118 at [[Ballana]] in Lower Nubia by the British Egyptologist [[Walter Bryan Emery|W.B. Emery]]]]--> Ni nkan bii ọdun 350 AD, Ijọba Aksum kọlu agbegbe yii, ijọba Meroitic si ṣubu. Awọn ijọba kekere mẹta ti awọn Kristiani rọpo rẹ: eyi ti o wa ni ariwa julọ ni Nobatia (ilu nla rẹ jẹ Pachoras; ti a mọ si Faras ni Egipti ode-oni) ti o wa laarin ibi isubu omi (cataract) akọkọ ati keji ti Odò Nile; ni aarin ni Makuria (ilu nla rẹ jẹ Old Dongola), ati ni guusu julọ ni Alodia (ilu nla rẹ jẹ Soba). Ọba Silky ti Nobatia ṣẹgun awọn Blemmyes, o si kọ akọsilẹ iṣẹgun rẹ sinu ogiri tẹmpili Talmis (ti a mọ si Kalabsha ni ode-oni) ni ede Giriki ni nkan bii ọdun 500 AD.<ref name=":16" /> A ti mu ẹsin Kristiani wá si agbegbe yii ni ọrundun kẹrin: Bishop Athanasius ti Alexandria yan Marcus gẹgẹbi Bishop ti Philae ṣaaju ki o to ku ni ọdun 373 AD. John ti Ephesus ṣe akọsilẹ pe alufaa Miaphysite kan ti a npè ni Julian yi ọba ati awọn ọlọla ilẹ Nobatia pada si ẹsin Kristiani ni nkan bii ọdun 545 AD. O tun kọwe pe ijọba Alodia yi pada si ẹsin naa ni nkan bii ọdun 569. Sibẹsibẹ, John ti Biclarum kọwe pe ijọba Makuria yi pada si ẹsin Catholic ni ọdun kanna, eyi ti o fihan pe o ṣee ṣe ki John ti Ephesus ti ṣe aṣiṣe. Iyemeji si wa nipa ẹri John nitori akọsilẹ kan ninu itan ti Patriarch ti Greek Orthodox ti Alexandria, Eutychius ti Alexandria, ṣe; eyi ti o sọ pe ni ọdun 719 AD, ijọba Nubia yi ifaramọ rẹ pada lati ọdọ Greek Orthodox Church si Coptic Orthodox Church. Lẹhin ti Nubia ti gba ẹsin Kristiani ni ifowosi, ẹsin Isis ti Philae tun wa fun awọn eniyan Nubia. Aṣẹ Theodosius I (ọdun 390 AD) ko ni imuse ni Philae. Awọn igbiyanju nigba ti o ya lati fopin si ẹsin Isis fa ija pẹlu ohun ija laarin awọn eniyan Nubia ati awọn ara Romu. Nikẹhin, ni ọdun 453 AD, wọn fowo si adehun kan ti o mọ awọn ẹtọ ẹsin ibile ti awọn eniyan Nubia ni Philae.<ref name=":17" /> Ni ọrundun keje, ijọba Makuria gbooro sii, o si di agbara ti o jọba lori agbegbe naa. O lagbara to lati da idagbasoke ẹsin Islam duro ni guusu lẹhin ti awọn Arabu ti gba ilẹ Egipti. Lẹhin ọpọlọpọ igbiyanju lati gba ilẹ naa ti ko ṣaṣeyọri, awọn oludari Musulumi tuntun ṣe adehun pẹlu Dongola, ti a mọ si *Baqt*, lati gba laaye fun ifọkanbalẹ ati iṣowo; eyi da lori sisan owo-ori lododun ti awọn eniyan Nubia yoo san fun Gomina Musulumi ni Aswan, eyi ti o ni awọn ẹrú ati awọn ohun miiran ninu; adehun naa tun ṣe idaniloju pe a o da eyikeyi ẹrú ti o sa lọ pada si Nubia.[1] Wọn tẹle adehun yii fun ọgọrun-un mẹfa ọdun.[1] Ni gbogbo akoko yii, awọn ohun akọkọ ti Nubia n ta si okeere ni eso *date* ati awọn ẹrú, botilẹjẹpe wọn tun n paṣipaarọ eyin erin ati wura fun awọn ohun elo amọ, aṣọ, ati gilasi lati Egipti.[2] Bi akoko ti n lọ, wiwa awọn oniṣowo Arabu mu ẹsin Islam wa si Nubia, o si rọpo ẹsin Kristiẹni diẹ diẹ. Lẹhin idaduro ninu sisan owo-ori ẹrú lododun, oludari Mamluk ti Egipti kọlu ilẹ naa ni ọdun 1272, o si kede ara rẹ gẹgẹbi oludari lori idaji ilẹ Nubia.[1] Botilẹjẹpe awọn igbasilẹ wa nipa Biṣọọbu Timothy ni Qasr Ibrim ni ọdun 1372, agbegbe iṣẹ rẹ pẹlu Faras. O tun han gbangba pe wọn ti yi ile ijọsin nla ti Dongola pada si mọṣalaṣi ni ọdun 1317.[3]<ref name=":17" /> Wiwa awọn Arabu ati awọn eniyan Nubia si Egipti ati Sudan ti ṣe alabapin si piparẹ idanimọ awọn eniyan Nubia lẹhin ti ijọba Nubia ti o kẹhin wo lulẹ ni ayika ọdun 1504. Pupọ julọ ninu awọn eniyan Nubia jẹ Musulumi ni akoko yii, ati pe ede Arabu ni ede akọkọ ti wọn n lo fun ibaraẹnisọrọ, ni afikun si ede abinibi wọn, eyi tii ṣe ede Nubia. A le rii ẹya pataki ti o ya awọn eniyan Nubia sọtọ ninu aṣa wọn (bi wọn ṣe n wọ aṣọ, ijó, awọn aṣa ati ilana, ati orin)..<ref name="G325" /> === Islamic Nubia === {{main|Islamization of Sudan}}{{further|Turco-Egyptian conquest of Sudan (1820–1824)#Invasion of Nubia}}Ni ọrundun kẹrinla, ijọba Dongola ṣubu, agbegbe naa si pinya, awọn Larubawa si gba a mọra labẹ iṣakoso wọn. Awọn igba pupọ wa ti awọn Larubawa kọlu agbegbe naa, ti wọn si da awọn ijọba kekere silẹ ni awọn ọrundun ti o tẹle e. Apa ariwa Nubia wa labẹ iṣakoso Egipti, nigba ti apa gusu wa labẹ iṣakoso Ijọba Sennar ni ọrundun kẹrindilogun. Gbogbo agbegbe naa wa labẹ iṣakoso Egipti lakoko ijọba Muhammad Ali ni ibẹrẹ ọrundun kọkandinlogun, nigba ti o wa di agbegbe ti Ilu Gẹẹsi ati Egipti n ṣakoso pọ ni igba ti o ya.<ref name=":12" /> == Ìwádìí ìṣẹ̀dálẹ̀ ayé àtijọ́ ti ọ̀rúndún kọkànlélógún == Paleo-demografi ti Nubians lati Oke Paleolithic si ipari 16th orundun BC ni Aleksandra Pudlo ṣe atupale. Awọn olugbe akoko Mesolithic ni a ṣe afihan bi logan ati giga, pẹlu asọtẹlẹ alveolar to lagbara. Lakoko Neolithic, Nubians ko logan ati kukuru, ni idaduro diẹ ninu asọtẹlẹ, ṣugbọn nini awọn iyipada apẹrẹ oju ati itọka imu dín. Lori akoko ti ọdun 8,500, awọn ẹya naa ti yi alefa akude kan. Awọn oriṣiriṣi awọn fọọmu ti ara ẹni ti o waye ni a kà ni abajade ti apapọ awọn ami-ara ọtọtọ meji, pẹlu Pudlo ti pari: "Awọn ara ilu Nubian ko jẹ olugbe isokan. Bẹni oju-ọjọ tabi awọn ipo agbegbe kan pato ni agbegbe ti wọn gbe ni o ṣe iranlọwọ fun iru isokan." O ṣee ṣe pe awọn olugbe ni ipa nipasẹ awọn igbi ijira ti n bọ lati ariwa, ṣugbọn awọn agbeka wọnyi ko ṣe idiwọ awọn olubasọrọ leralera ti awọn eniyan Nubia pẹlu awọn agbegbe miiran siwaju guusu ni Afirika..<ref name=":16">{{Cite journal|last=Pudło|first=Aleksandra|date=1999|title=Population of Nubia up to the 16th century BC|url=https://www.academia.edu/33460334|journal=Anthropological Review|volume=62|pages=57–66|doi=10.18778/1898-6773.62.07|issn=2083-4594|doi-access=free|hdl=10593/3408|hdl-access=free}}</ref> Wọn ṣe àkọsílẹ̀ àwọn àbájáde ìwádìí kan ní ọdún 2016 lórí àwọn ìyókù egungun àwọn ará Nubia tí ó wà fún àkókò tí ó tó ẹgbẹ̀rún lọ́nà mọ́kànlá (11,000) ọdún: "Ní àpapọ̀, àwọn àbájáde wa fi hàn pé ìyípadà ńlá wáyé nínú ìrísí egungun orí láàrin àkókò Mesolithic àti ti àwọn ènìyàn tí a mọ̀ sí 'A-group', nígbà tí kò sí ìyípadà pàtàkì kankan nínú ìrísí egungun orí láàrin àwọn 'A-group' àti àwọn ẹgbẹ́ àwọn àgbẹ̀ tí ó wá lẹ́yìn wọn. Ní ti egungun erékùn (ẹ̀rẹ̀kẹ́ ìsàlẹ̀), a rí ìyípadà tí ó tóbi jùlọ nínú ìrísí rẹ̀ láàrin àkókò Mesolithic àti ti 'A-group', ṣùgbọ́n a tún rí ìyàtọ̀ nínú ìrísí láàrin àwọn àgbẹ̀ àkọ́kọ́ (àwọn ẹgbẹ́ A àti C) àti àwọn ẹgbẹ́ àwọn àgbẹ̀ tí ó wá lẹ́yìn wọn (àwọn tí ó jẹ́ ti àkókò Pharaonic àti Meroitic)." Wọn sọ pé àwọn ìyípadà wọ̀nyí jẹ́ nítorí àwọn nǹkan bíi bí àwọn ènìyàn ṣe ń bá ipò àyíká wọn mu (adaptation), wíwọlé àwọn ènìyàn tuntun, àti ìṣípò àwọn àgbẹ̀. Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn òǹkọ̀wé náà parí ọ̀rọ̀ wọn nípa sísọ pé ó pọn dandan láti ṣe àfikún ìwádìí pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ (samples) tí ó pọ̀ sí i, àti nípa lílo àpapọ̀ àwọn ọ̀nà ìtúpalẹ̀ ìrísí (morphometric analyses) àti ìwádìí nípa DNA àtijọ́..<ref name=":15">{{Cite journal|last1=Galland|first1=Manon|last2=Van Gerven|first2=Denis P.|last3=Von Cramon-Taubadel|first3=Noreen|last4=Pinhasi|first4=Ron|date=9 August 2016|title=11,000 years of craniofacial and mandibular variation in Lower Nubia|journal=Scientific Reports|language=en|volume=6|issue=1|article-number=31040|doi=10.1038/srep31040|doi-access=free|pmid=27503560|issn=2045-2322|pmc=4977491|bibcode=2016NatSR...631040G}}{{Creative Commons text attribution notice|cc=by4|from this source=yes}}</ref> Ni ọdun 2003, onimọ-jinlẹ nipa awọn ohun-elo atijọ Charles Bonnet dari ẹgbẹ kan ti awọn onimọ-jinlẹ lati Switzerland lati ṣe iwakiri nitosi Kerma, wọn si ṣawari akojọpọ awọn ere nla ti a fi okuta granite dudu ṣe, ti n ṣe afihan awọn Farao ti Ijọba kẹkar dinlọgọrun (25th Dynasty) ti Egipti; awọn ere wọnyi wa ni ifihan ni Ile-iṣọ Aworan Kerma (Kerma Museum) ni bayi. Lara awọn ere naa ni awọn ti awọn Farao meji ti o kẹhin ninu ijọba yẹn, Taharqa ati Tanoutamon; a si ṣapejuwe awọn ere wọn gẹgẹbi "awọn iṣẹ-ọnà ti o ga julọ ti o wa laarin awọn ti o ṣe pataki julọ ninu itan-akọọlẹ iṣẹ-ọnà".[1] Iwadi lori iwọn ati apẹrẹ agbarkari (craniometric analysis) ti awọn egungun atijọ lati Kerma, eyiti o fi wọn wé awọn ẹgbẹ eniyan miiran ti o ti gbe ni Afonifoji Nile ati agbegbe Maghreb tẹlẹ, fihan pe wọn jọ awọn eniyan Egipti ti igba atijọ ti agbegbe Naqada (4000–3200 BC) ni apẹrẹ ara.[2] Iwadi lori awọn abuda eyin ti awọn egungun Kerma fihan ibatan pẹlu ọpọlọpọ awọn ẹgbẹ eniyan ti o ngbe ni Afonifoji Nile, agbegbe Horn of Africa, ati Ariwa-ila-oorun Afirika, paapaa julọ pẹlu awọn ẹgbẹ eniyan atijọ miiran lati aarin ati ariwa Sudan. Lara awọn ẹgbẹ eniyan ti a ṣe iwadi lori wọn, awọn eniyan Kerma ni o sunmọ julọ si awọn eniyan Kush ni agbegbe Upper Nubia, awọn ti o ni aṣa A-Group ni Lower Nubia, ati awọn ara Ethiopia.<ref name=":9">{{cite web|last1=Haddow|first1=Scott Donald|title=Dental Morphological Analysis of Roman Era Burials from the Dakhleh Oasis, Egypt|url=http://discovery.ucl.ac.uk/1370585/1/HADDOW_PHD_THESIS.pdf|publisher=Institute of Archaeology, University College London|access-date=2 June 2017}}</ref> == Awọn ọran ode oni == {{Further|Nubian people}}A pín agbegbe Nubia láàárín ilẹ̀ Egypt àti Sudan lẹ́yìn tí àkókò ìṣàkóso àwọn òkèèrè parí, tí wọ́n sì dá Orílẹ̀-èdè Olómìnira ti Egypt sílẹ̀ ní ọdún 1953; lẹ́yìn náà, Orílẹ̀-èdè Olómìnira ti Sudan ya ara rẹ̀ sọ́tọ̀ kúrò ní ọ̀dọ̀ Egypt ní ọdún 1956.<ref name=":11" /> Ni ibẹrẹ awọn ọdun 1970, a fi agbara mu ọpọlọpọ awọn eniyan Nubia lati Egipti ati Sudan lati kuro ni ibi ti wọn n gbe, lati le pese aaye fun Adagun Nasser lẹyin ti a kọ awọn idido omi ni Aswan.[1] A le ri awọn abule awọn eniyan Nubia ni apa ariwa Aswan, ni eti iwọ-oorun odo Nile ati ni Erekusu Elephantine. Ni bayi, ọpọlọpọ awọn eniyan Nubia n gbe ni awọn ilu nla bii Cairo ati Khartoum.<ref name="NubianFoundation">{{Cite web|url=http://nubianfoundation.org/about-nubia/|title=About Nubia|date=2018|website=Nubian Foundation|access-date=31 July 2019}}</ref> == DNA àtijọ́ == Ní ọdún 2014, wọ́n rí egungun ọmọdékùnrin kékeré kan nígbà tí wọ́n ń ṣe iṣẹ́ àwárí ní agbègbè tí a mọ̀ lónìí sí Wadi Halfa—èyí tí ó jẹ́ ti Àkókò Kristiani (ọdún 500-1400 AD)—tí ó sì wà ní nítòsí ibi tí a ń pè ní 'Second Cataract' ti Odò Nile ní Orílẹ̀-èdè Sudan. Àwọn àbájáde láti inú ìtúpalẹ̀ tí a mọ̀ sí Principal Component Analysis (PCA) fi hàn pé ẹni náà wà láàrin àwọn ẹgbẹ́ àwọn ará Áfíríkà àti àwọn ará Yúróòpù. Pẹ̀lúpẹ̀lú, wọ́n fi ẹni náà sínú ẹgbẹ́ 'mitochondrial haplogroup L5a1a', èyí tí í ṣe ẹ̀ka kan lára ​​ẹgbẹ́ 'haplogroup L5' àtijọ́ tí ó ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀ ní Ìlà-oòrùn Áfíríkà.<ref name=":8">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/275031788|publisher=Emory University and Trinity College Dublin|last1=Sirak|first1=K.|last2=Armelagos|first2=G.|last3=Bradley|first3=D.|last4=Gamba|first4=C.|last5=Jones|first5=E.|last6=Pinhasi|first6=R.|date=2014|title=Ancient DNA analysis of an infant from Sudanese Nubia (ca 500–1400 C.E.)|s2cid=173527929}}</ref> Ìwádìí mìíràn ní ọdún 2015 ṣe àyẹ̀wò ẹni kan tí ó jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nubia láti ibi ìwakùsà kan ní Kulubnarti. Wọ́n fojú díwọ̀n pé ìpilẹ̀ṣẹ̀ agbègbè ẹni náà súnmọ́ ti àwọn ènìyàn agbègbè Àárín Gbùngbùn Ìlà-oòrùn (Middle East) àti ti àwọn ará Àárín Gbùngbùn àti Gúúsù Ásíà jù ti àwọn ènìyàn ilẹ̀ Áfíríkà lọ.<ref name=":17">{{Cite web|last1=Sirak|first1=K.|last2=Fernandes|first2=D.|last3=Connell|first3=Sarah|last4=Pinhasi|first4=R.|date=2015|title=No longer the 1%: Optimizing ancient DNA yield from Saharan African samples|url=https://www.researchgate.net/publication/275031861|publisher=Department of Anthropology, Emory University, Atlanta, School of Archaeology, University College Dublin, Ireland}}</ref> Sirak àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ (ní ọdún 2021) gba àti ṣe àyẹ̀wò gbogbo àkópọ̀ àbùdá apilẹ̀-ẹ̀dá (genome) ti àwọn ènìyàn mẹ́rìndínláàádọ́ta (66) láti ibi ìwalẹ̀-tẹ́lẹ̀ ní Kulubnarti, ní àríwá agbègbè Nubia láàrin ibi tí omi odò Náílì ti ń ṣàn pẹ̀lú ìṣòro (ti a mọ̀ sí 'cataract') kejì àti kẹta, nítòsí ààlà ilẹ̀ Egypt ti òde-òní; àwọn ènìyàn wọ̀nyí sì gbé ní àkókò ìgbàlódé Kristẹni, láàrin ọdún 650 sí 1000 AD. A gba àwọn àpẹẹrẹ wọ̀nyí láti ibi ìsìnkú méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Àyẹ̀wò fi hàn pé àkópọ̀ apilẹ̀-ẹ̀dá wọn jẹ́ àdàpọ̀ láàrin àwọn ẹ̀yà ìran West Eurasian (láti apá ìwọ̀-oòrùn Eurasia) àti àwọn ẹ̀yà ìran Sub-Saharan tí ó jẹ mọ́ àwọn Dinka; níbi tí ó ti jẹ́ pé nǹkan bíi ìdá ọgọ́ta nínú ọgọ́rùn-ún (60%) jẹ́ ìran West Eurasian—èyí tí ó ṣeé ṣe kí ó ti ọ̀dọ̀ àwọn ará Egypt ìgbàanì wá, ṣùgbọ́n tí ó jọ ti àwọn ènìyàn agbègbè Levant ní Àkókò Bronze tàbí Iron—nígbà tí nǹkan bíi ìdá ogójì nínú ọgọ́rùn-ún (40%) jẹ́ ìran tí ó jẹ mọ́ àwọn Dinka. Awọn ibi-isinku mejeeji ko fi iyatọ nla han ninu ipin awọn ohun-ini ajogunba wọn lati agbegbe West Eurasia tabi lati ọdọ awọn eniyan Dinka. Awọn awari wọnyi, pẹlu wiwa awọn ibatan ti o wa laarin awọn eniyan ti a sin ni awọn ibi-isinku mejeeji gẹgẹ bi awọn itupalẹ ṣe fi han, fihan pe awọn eniyan ti o wa ni ibi-isinku R ati S jẹ apakan ẹgbẹ eniyan kan naa; eyi si ri bẹẹ laika awọn iyatọ ninu ọna isinku ati awọn ẹri ti a ri nipa igbesi-aye wọn—eyiti o fihan pe awọn ipele awujọ wa—si. Bótilẹ́jẹ́pé àwọn ọmọ Nubia ti ìgbàlódé jọ àwọn ọmọ Nubia ti Kulubnarti ní ìrísí lójú-òkè (gẹ́gẹ́ bí àbájáde PCA ṣe fi hàn), a rí i pé wọn kì í ṣe àwọn tí wọ́n wá tààrà láti ọ̀dọ̀ àwọn ọmọ Nubia ti Kulubnarti láìsí àfikún àdàpọ̀ ẹ̀yà mìíràn tó wáyé nígbà tó yá. A ṣàkíyèsí pé àwọn ọmọ Nubia ti ìgbàlódé ní ìpín tó pọ̀ sí i nínú ìran agbègbè Sub-Saharan, pẹ̀lú ìyípadà nínú ìran wọn ti apá ìwọ̀-oòrùn Eurasia (West Eurasian) ní ìfiwéra pẹ̀lú èyí tí a rí nínú àwọn àpẹẹrẹ àtijọ́..<ref name=":14">{{cite journal|last1=Sirak|first1=Kendra A.|last2=Fernandes|first2=Daniel M.|last3=Lipson|first3=Mark|last4=Mallick|first4=Swapan|last5=Mah|first5=Matthew|last6=Olalde|first6=Iñigo|last7=Ringbauer|first7=Harald|last8=Rohland|first8=Nadin|last9=Hadden|first9=Carla S.|last10=Harney|first10=Éadaoin|last11=Adamski|first11=Nicole|last12=Bernardos|first12=Rebecca|last13=Broomandkhoshbacht|first13=Nasreen|last14=Callan|first14=Kimberly|last15=Ferry|first15=Matthew|last16=Lawson|first16=Ann Marie|last17=Michel|first17=Megan|last18=Oppenheimer|first18=Jonas|last19=Stewardson|first19=Kristin|last20=Zalzala|first20=Fatma|last21=Patterson|first21=Nick|last22=Pinhasi|first22=Ron|last23=Thompson|first23=Jessica C.|last24=Van Gerven|first24=Dennis|last25=Reich|first25=David|title=Social stratification without genetic differentiation at the site of Kulubnarti in Christian Period Nubia|journal=Nature Communications|date=14 December 2021|volume=12|issue=1|page=7283|doi=10.1038/s41467-021-27356-8|doi-access=free|pmid=34907168|pmc=8671435|bibcode=2021NatCo..12.7283S}}</ref> Àpẹẹrẹ kan láti agbègbè Lower Nubia tí ó ní ìtàn pípẹ́, ní ibi ìwakùsà Sayala ní Nubia láàárín ọ̀rúndún kẹta sí kẹfà (AD), jẹ́ ti ẹgbẹ́-ẹ̀yà-àbùdá (haplogroup) mtDNA J1c..<ref>{{Cite journal|last1=Loufouma Mbouaka|first1=Alvie|last2=Gamble|first2=Michelle|last3=Wurst|first3=Christina|last4=Jäger|first4=Heidi Yoko|last5=Maixner|first5=Frank|last6=Zink|first6=Albert|last7=Noedl|first7=Harald|last8=Binder|first8=Michaela|date=2021|title=The elusive parasite: comparing macroscopic, immunological, and genomic approaches to identifying malaria in human skeletal remains from Sayala, Egypt (third to sixth centuries AD)|journal=Archaeological and Anthropological Sciences|volume=13|issue=7|page=115|doi=10.1007/s12520-021-01350-z|issn=1866-9557|pmc=8202054|pmid=34149953|bibcode=2021ArAnS..13..115L}}</ref> Ní ọdún 2022, wọ́n ṣe àyẹ̀wò DNA láti ara irun ẹni kan tí ó gbé ní àkókò Kerma (ní nǹkan bíi 4000 ọdún sẹ́yìn), àwọn àbájáde rẹ̀ sì fi hàn pé ó ní ìbáṣepọ̀ jíjinlẹ̀ nípa apilẹ̀-ẹ̀dá (genetic affinity) pẹ̀lú àwọn olùtọ́jú ẹran àkọ́kọ́ láti agbègbè Rift Valley ní ìlà-oòrùn Áfíríkà ní àkókò Pastoral Neolithic; àwọn ènìyàn wọ̀nyí ní nǹkan bíi ìdá 40 nínú ọgọ́rùn-ún (40%) àbínibí láti apá ìwọ̀-oòrùn Eurasia, èyí tí ó wá láti ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn àkókò Levant Chalcolithic. Àbájáde yìí bá ìtàn ìṣí lọ sí gúúsù ti àwọn ènìyàn olùtọ́jú ẹran lẹ́gbẹ̀ẹ́ odò Nile mu, lẹ́yìn tí wọ́n ti fi ìdí kalẹ̀ sí agbègbè Kadruka láti ìbẹ̀rẹ̀ ẹgbẹ̀rún ọdún karùn-ún ṣááju ìgbà tí a wà yìí (5th millennium BC).<ref>{{Cite journal|last1=Wang|first1=Ke|last2=Bleasdale|first2=Madeleine|last3=Le Moyne|first3=Charles|last4=Freund|first4=Cacilia|last5=Krause|first5=Johannes|last6=Boivin|first6=Nicole|last7=Schiffels|first7=Stephan|date=3 December 2022|title=4000-year-old hair from the Middle Nile highlights unusual ancient DNA degradation pattern and a potential source of early eastern Africa pastoralists|journal=Scientific Reports|language=en|volume=12|issue=1|page=20939|doi=10.1038/s41598-022-25384-y|doi-access=free|pmid=36463384|pmc=9719486|bibcode=2022NatSR..1220939W|issn=2045-2322}}</ref><ref name=":10">{{Cite journal|last1=Prendergast|first1=Mary E.|display-authors=etal|date=2019-07-05|title=Ancient DNA reveals a multistep spread of the first herders into sub-Saharan Africa|journal=Science|language=en|volume=365|issue=6448|article-number=eaaw6275|doi=10.1126/science.aaw6275|pmid=31147405|pmc=6827346|bibcode=2019Sci...365.6275P}}</ref> == Nubian Images == <gallery> Fáìlì:Nubian._Female_Figurine,_ca._3500-3100_B.C.E.jpg|Nubian [[terracotta]] female figurine from the Neolithic period ca. 3500–3100 BC [[Brooklyn Museum]] Fáìlì:Nubian_king_with_bow,_Buhen_Fortress.jpg|Nubian king with bow, Buhen Fortress, 1650 BC, Univ. of Chicago Museum Fáìlì:Nubian_Tribute_Presented_to_King_Tutankhamun,_Tomb_of_Huy_MET_DT221112.jpg|Nubian Tribute Presented to the King, Tomb of Huy MET DT221112 Fáìlì:Nubians_bringing_tribute_for_King_Tut,_Tomb_of_Huy.jpg|Nubians bringing tribute for King Tut, Tomb of Huy Fáìlì:Gebel_Barkal_Amun_temple_(B500).JPG|Temple of Amun, Jebel Barkal Fáìlì:Nubia-_2008-_Piramidi_Khartoum-2.jpg|Entrance to Great Enclosure, [[Musawwarat es-Sufra]] Fáìlì:Archaeological_Sites_of_the_Island_of_Meroe-114985.jpg|Column and elephant – part of temple complex in [[Musawwarat es-Sufra]] Fáìlì:A_great_pyramid_at_Meroe_in_1821.jpg|Pyramid of Amanishakheto Fáìlì:Amanishakheto_Jewellery_03.jpg|Jewelry of [[Kandake]] [[Amanishakheto]] Fáìlì:Lion_temple_relief,_Naga_(Sudan).jpg|Copy of relief from [[Naqa]] depicting [[Amanitore]] (second from left), [[Natakamani]] (second from right) and two princes approaching a three-headed [[Apedemak]]. Fáìlì:The_Archer_King,_National_Museum_of_Sudan,_Khartoum,_Sudan,_North-East_Africa_(cropped).jpg|The "Archer King", an unknown king of Meroe, 3rd century BC. [[National Museum of Sudan]]. Fáìlì:Nieznany_-_Malowidło_ścienne_-_Biskup_Petros_pod_opieką_Św._Piotra-1.jpg|Bishop Petros, Christian Nubia Fáìlì:Jebel_Sheikh_Suleiman.jpg|The [[Relief of Gebel Sheikh Suleiman]] probably shows the victory of an early Pharaoh, possibly [[Djer]], over A-Group Nubians circa 3000 BC. Fáìlì:Christian_wall_painting_from_Kalabsha,_Nubia.png|Now gone Christian Nubian wall painting in the [[Temple of Kalabsha]] </gallery> == See also == * [[Doukki Gel]] * [[Kerma culture]] * [[List of monarchs of Kerma]] * [[Kingdom of Kush]] * [[List of monarchs of Kush]] * [[Napata]] * [[Twelfth Dynasty of Egypt]] * [[Twenty-fifth Dynasty of Egypt]] * [[Twenty-fifth Dynasty of Egypt family tree]] * [[Meroë]] * [[Kandake]], Queens of Meroe * [[Military of ancient Nubia]] * [[Nubian pyramids]] * [[Nubiology]] * [[Merowe Dam]] * [[Aethiopia]] == Notes == {{Reflist}} == Further reading == * Adams, William Y. (1977): ''Nubia: Corridor to Africa'', London. * {{Cite journal|last=Adams|first=William Y.|date=February–March 1980|title=Nubia's corridor of time: From the kingdom of Kush to the triumph of Islam|url=https://unesdoc.unesco.org/in/documentViewer.xhtml?v=2.1.196&id=p::usmarcdef_0000074755&file=/in/rest/annotationSVC/DownloadWatermarkedAttachment/attach_import_5f9b266d-d651-4d81-bff4-4e38018bc57e%3F_%3D074755engo.pdf&locale=en&multi=true&ark=/ark:/48223/pf0000074755/PDF/074755engo.pdf#%5B%7B%22num%22%3A151%2C%22gen%22%3A0%7D%2C%7B%22name%22%3A%22XYZ%22%7D%2Cnull%2Cnull%2C0%5D|journal=UNESCO Courrier|volume=Victory in Nubia: The greatest archaeological rescue operation of all time|pages=25–29}} * Bell, Herman (2009): ''Paradise Lost: Nubia before the 1964 Hijra'', DAL Group. * "Black Pharaohs", ''National Geographic'', Feb 2008 * Bulliet et al. (2001): ''Nubia, The Earth and Its Peoples'', pp.&nbsp;70–71, Houghton Mifflin Company, Boston. * Drower M. (1970): ''Nubia A Drowning Land'', London: Longmans. * Emberling, Geoff (2011): ''Nubia: Ancient Kingdoms of Africa''. New York: Institute for the Study of the Ancient World. * Fisher, Marjorie, et al. (2012): ''Ancient Nubia: African Kingdoms on the Nile''. The American University in Cairo Press. * {{cite book|last1=Grainger|first1=John D.|title=The Syrian Wars|url=https://archive.org/details/syrianwars00grai|url-access=limited|date=2010|isbn=978-90-04-18050-5|pages=[https://archive.org/details/syrianwars00grai/page/n299 281]–328|publisher=Brill}} * Hassan, Yusuf Fadl (1973): ''The Arabs and the Sudan'', Khartoum. * Jennings, Anne (1995) ''The Nubians of West Aswan: Village Women in the Midst of Change'', Lynne Reinner Publishers. * O'Connor, David (1993): ''Ancient Nubia: Egypt's Rival in Africa'', Philadelphia, The University Museum, University of Pennsylvania. * Schellinger, Sarah M. (2022). ''Nubia''. London, UK: Reaktion Books Ltd. * {{cite book|author-last=Raue|author-first=Dietrich|title=Elephantine und Nubien vom 4.-2. Jahrtausend v. Chr.|publisher=Walter de Gruyter|location=Berlin/Boston|year=2019|isbn=978-3-11-050105-6}} * Thelwall, Robin (1982) 'Linguistic Aspects of Greater Nubian History', in Ehret, C. & Posnansky, M. (eds.) ''[https://web.archive.org/web/20050403072826/http://thenubian.net/aspect.php The Archeological and Linguistic Reconstruction of African History].'' Berkeley/Los Angeles, 39–56. * Török, László (1997): ''The Kingdom of Kush: Handbook of the Napatan-Meroitic Civilization''. Brill Academic Publishers. * Valbelle, Dominique, and [[Charles Bonnet (archeologist)|Bonnet, Charles]] (2006): ''The Nubian Pharaohs''. New York: The American University in Cairo Press. == Notes == {{notelist}} == External links == {{commons category-inline|Nubia}} {{EB1911 poster|Nubia}} * [https://web.archive.org/web/20190519102901/http://www.africankingdoms.com/ African Kingdoms] * {{usurped|[https://web.archive.org/web/20051027005838/http://www.ancientsudan.org/ Ancient Sudan Website]}} * [https://www.pbs.org/wonders/Episodes/Epi1/1_retel1.htm Racism and the Rediscovery of Ancient Nubia] * [http://medievalsaiproject.wordpress.com/ Medieval Sai Project] * [http://www.wdl.org/en/item/2550 "Journey to Ethiopia, Eastern Sudan, and Nigritia"] was written by [[Pierre Trémaux]] in 1862–63. It features extensive descriptions and drawings of Nubia. * [http://digitalcollections.aucegypt.edu/cdm/ref/collection/p15795coll11/id/3125 1960s Nubia Scrapbook] * [http://nubianfoundation.org/ Nubian Foundation for Preserving a Cultural Heritage] {{History of Nubia footer|state=collapsed}}{{Kushite Monarchs footer|state=collapsed}}{{Kushite religion footer|state=collapsed}} {{Authority control}}{{Regions of the world}} s1z7j8u8epcy54t7p0bphcq02ww7hrb Jíìnsì 0 83554 638087 637797 2026-09-26T19:09:26Z InternetArchiveBot 22272 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638087 wikitext text/x-wiki [[File:Jeans.jpg|thumb|Àwọn jíìnsì méjì]] [[File:Blue_jeans_fading.png|right|thumb|Àwòrán aṣọ tí ó ti kóbó tàbí Sá]] '''Jìínsì''' jẹ́ irú ẹ̀yà sòkòtò tí a fi aṣọ denim tàbí [[:en:Dungaree_(fabric)|dungaree]] ṣe. Lọ́pọ̀ ìgbà, ọ̀rọ̀ náà "jínsì" tọ́ka sí irú ẹ̀yà ṣòkòtò kan pàtó, tí a ń pè ní "jínsì aláwọ̀ búlúù", pẹ̀lú àfikún àwọn àpò òní rivets tí [[:en:Jacob_W._Davis|Jacob W. Davis]] fi kún un ní ọdún 1871 <ref>{{Cite journal|url=http://museums.nevadaculture.org/dmdocuments/mus-let37.pdf|title=A Nevada Stylist: Your Denim Jeans Are a Nevada Invention|journal=Nevada State Museum Newsletter|volume=36|issue=3|page=4|date=2006|access-date=January 29, 2015|archive-date=April 29, 2013|archivedate=April 29, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130429105158/http://museums.nevadaculture.org/dmdocuments/mus-let37.pdf|deadurl=yes}}</ref> tí Davis àti [[:en:Levi_Strauss|Levi Strauss]] sì fún gba ìwé àṣẹ ìjònlónté lórí rẹ ni oṣù karùn-ún, ọdún 1873. Kí a tó fún wọn ní ìwé àṣẹ, ọ̀rọ̀ "jínsì aláwọ̀ búlúù" ti wà fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ aṣọ iṣẹ́ (pẹ̀lú sòkòtò, aṣọ ìbora, àti àwọn aṣọ iṣẹ́), tí a fi aṣọ denim aláwọ̀ búlúù wúwo ṣe. Ní Ìpilẹ̀ṣẹ̀, a ṣe àwọn sókòtò wọ̀nyí gẹ́gẹ́ bí aṣọ fún àwọn òṣìṣẹ́ ọwọ́ bí àwọn awakùsà tí wọ́n si fi rivets kún etí enu àpò wọn ní àwọn agbègbè [[Orílẹ̀ èdè America|Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà]] kí ó bá fi lè ní agbára sí. Àwọn sókòtò onígun mẹ́rin òde òní wọ̀nyí ni [[Marlon Brando]] àti James Dean so di gbajúmọ̀ gẹ́gẹ́ bí aṣọ ìbílẹ̀ nínú àwọn fíìmù wọn ti ọdún 1950, pàápàá jùlọ ''[[:en:The_Wild_One|The Wild One]]'' àti ''[[:en:Rebel_Without_a_Cause|Rebel Without a Cause]]'', <ref>{{Cite web|archivedate=July 8, 2023}}</ref> èyí tí ó mú kí aṣọ náà di àmì ìṣọ̀tẹ̀ láàárín àwọn ọ̀dọ́langba, pàápàá jùlọ àwọn ọmọ ẹgbẹ́ oníṣọ̀nà greaser . Láti ọdún 1960 lọ, àwọn aṣọ jìínsì di ohun tó wọ́pọ̀ láàrín onírúurú àwọn ọ̀dọ́ àti àwọn ọ̀dọ́mọdé gbogbogbòò. Lóde òní, wọ́n jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹ̀yà sòkòtò tó gbajúmọ̀ jùlọ ní àṣà àwọn èyàn ìwọ̀ oòrùn . Àwọn orúkọ ìtajà tí wọ́n ní ìtàn lẹ́yìn ní [[:en:Levi_Strauss_&_Co.|Levi's, Lee]], àti [[:en:Wrangler_(jeans)|Wrangler]]. == Ìtàn == ===Ìrépé Aṣọ === [[File:Manifattura genovese, abito da festa in tela di genova (jeans), 1850-1900 ca..JPG|thumb|180px|A traditional women's Genoese dress in "blue jeans" (1890s). [[:en:Palazzo_Spinola_di_Pellicceria|Palazzo Spinola di Pellicceria]], [[:en:Genoa|Genoa]], Italy.]] Àwọn aṣọ owú tí wọ́n rẹ ni aró Èlu [[:en:Indigo_dye#History|Indigo dyed]] ní won ń tí n pèlò tí wọ́n ń sì ń tàá ní ilé India fún bí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọdún sẹ́yìn, kí ó tó di wípé ni ìrépé aṣọ owú Aláró èlu wá di mimo sì àgbáyé ní nkan bi, Ọ̀rùndún kejìdínlógún (18th century) gẹgẹbi ‘''blue goods''’ ni èdè Gèésì, tàbí ‘''guinée''’ ni èdè Faransé, tí ó sì jẹ́ ọ̀kan gbòógì lára àwọn nkan ọjà tí òun gba orí omi Indian, àti ara ǹkan títà nínú ọkọ̀ ojú omi tí òun kò àwọn ẹrú kọjá lórí omi Atlantic.<ref>{{Cite web |title=Textiles in the Slave Trade |url=https://eenigheid.slavenhandelmcc.nl/trajecten-van-de-reis-en/afrika-en/samenstelling-cargazoen/textiel-slavenhandel/?lang=en |access-date=2026-02-10 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kobayashi |first=Kazuo |date=2013-06-27 |title=Indian cotton textiles in the eighteenth-century Atlantic economy - Africa at LSE |url=https://blogs.lse.ac.uk/africaatlse/2013/06/27/indian-cotton-textiles-in-the-eighteenth-century-atlantic-economy/ |access-date=2026-02-09 |website=Africa at LSE - LSE’s engagement with Africa}}</ref> Òpò àwọn aṣọ olómi èlu ([[:en:Indigo|indigo]]) tí wọ́n n tá, ní o wa lati ibi oko ọ̀gbìn indigo ni India, kí ó tó di wípé ni wọn bèrè sí mi ṣe àtowodá àwò aró èlu ní orílẹ̀ èdè Germany ni Ọdún 1878.<ref>{{cite web |url=http://www.ingenious.org.uk/site.asp?s=RM&Param=1&SubParam=1&Content=1&ArticleID=%7BCBDF1082-9F5C-498F-A769-B33A7DA83B30%7D&ArticleID2=%7B3C4444FC-FC4D-4498-B0B4-8B8A47C5BA76%7D&MenuLinkID=%7BA54FA022-17E2-483C-B937-DEC8B8964C33%7D |title=The synthesis of indigo |publisher=Ingenious.org.uk |access-date=October 28, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084155/http://www.ingenious.org.uk/site.asp?s=RM&Param=1&SubParam=1&Content=1&ArticleID=%7BCBDF1082-9F5C-498F-A769-B33A7DA83B30%7D&ArticleID2=%7B3C4444FC-FC4D-4498-B0B4-8B8A47C5BA76%7D&MenuLinkID=%7BA54FA022-17E2-483C-B937-DEC8B8964C33%7D |archive-date=March 4, 2016}}</ref> Àwọn ìwádìí ìjìnlè tí wọ́n ṣe lórí rírà àti títa Ìrépé Aṣọ Jìínsì òun ló fi hàn wípé ni agbègbè ìlú [[:en:Genoa|Genoa]],ni ọrílé-èdè Italy, ní ǹkan bí ọ̀rúndún érìndínlógún (16th century) óun ni ó ti jeyo, tí [[:en:Nîmes|Nîmes]], ni ọrílé-èdè faransé sì tẹ́lẹ̀, ní ọ̀rúndún kẹtàdínlógún (17th century). Ìrépé Aṣọ jìínsì tí ìlú Genoa òun ni ó jẹ́ Ìrépé Aṣọ [[:en:Fustian|fustian]] tí wọ́n ṣe àpèjúwe bí "medium quality and of reasonable cost", aso tí ọwọ́ rẹ kò gúnpá tí ó sì nípon ni ìwọ̀nba Pẹ̀lú àfijo aṣọ Olówu [[:en:Corduroy|corduroy]] lèyí ti o jẹ ki ìlú Genoa ni orúkọ ni Àgbáyé, gẹgẹbi ask na ṣe jẹ́ èyí tí wọ́n lè wò fi ṣe iṣẹ́ gbọgbọ. Ọmọ ogun orí omi [[:en:Genoese_navy|Genoese navy]] pèsè aso òun na fún àwọn awakọ̀ ojú omi wọn, gẹgẹbi wọn ṣe nílò aso tí ó ṣe wọ bóyá ó tutù tàbí ó wà ní gbígbé. Gênes, orúkọ Genoa ni èdè Faransé, òun ni ó jẹ́ ipilese orúkọ jìínsì òun.[[Wikt:jeans|jeans]]".<ref>{{Cite web |title=Jean - Etymology, Origin & Meaning of the Name |url=https://www.etymonline.com/word/Jean |access-date=2026-05-07 |website=etymonline |language=en-US}}</ref> Ní Nîmes, àwọn ahunṣọ won gbìyànjú láti ṣe èèdà Ìrépé Aṣọ jìínsì na sugbon dípò kí wọ́n ṣe èèdà rẹ gélé bí ó ti ri, wọn ṣe àwárí Ìrépé aso òmíràn tí ó fi ara pé tí ó jẹ́ [[:en:Twill|twill]] tí a mọ̀ sí 'denim' , "''de Nîmes"'', ìtumò rẹ jẹ "láti Nîmes".<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Qy4YtuIHsQcC&pg=PA235 |title=Transnationalism and Society: An Introduction |author-last=Howard |author-first=Michael C. |date=2011 |publisher=McFarland |isbn=978-0-78648625-0 |access-date=August 14, 2017 |archive-date=October 26, 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231026064304/https://books.google.com/books?id=Qy4YtuIHsQcC&pg=PA235#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://facweb.cs.depaul.edu/sgrais/jeans.htm |title=Jeans |website=facweb.cs.depaul.edu |access-date=August 14, 2017 |archive-date=June 19, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170619115433/http://facweb.cs.depaul.edu/sgrais/jeans.htm |url-status=dead }}</ref> Aṣọ "denim" láti Nîmes's ṣe Súkúṣúkú, tí wọ́n sì káàkun aṣọ tí ó dára jùlọ tí wọ́n sì ń lọ fún ìpèsè àwọn aṣọ bí "Smock tàbí overalls".<ref name="Gruber_2010" />{{rp|page=23}} Ní ọdún 1576, ìdiwọ̀n aṣọ jìínsì Fustian "jean fustians" de si pápákò ojú ọmi Barnstaple Lori ọkọ̀ ojú omi kan láti from Bristol.<ref>{{cite news |author=National Archives |title=Import and Export books for the Port of Barnstaple |date=February 18, 1576 |id=E 190/930/5}}</ref> [[File:Closeup of copper rivet on jeans.jpg|thumb|left|Copper [[:en:Rivet|rivets]] for reinforcing pockets are a characteristic feature of blue jeans.]] Ní bi àwọn ọ̀rúndún kẹtàdínlógún (17th century) , Ìrépé Aṣọ jìínsì tí di pàtàkì nínú aṣọ tí àwọn òṣìṣẹ́ àríwá ilé Italy ń wò. Èyí je àfihàn Ninu òpó àwọn àwòrán tí wọ́n yà ni àwọn ọ̀rúndún kẹtàdínlógún (17th century) tí wọ́n tọ́ka sí ayàwòrán kan tí ìnagije rẹ ni ayé òde òní ń sì ń jẹ Ògá Aṣọ jìínsì alaro búlù "the Master of the Blue Jeans" .<ref name="Gruber_2010"/>{{rp|page=10}} Àwọn àwòrán mewa òun ni ó ṣe àfihàn àwọn àìní pẹ̀lú bi àwọn òṣìṣẹ́ ṣe wọ Ìrépé aṣọ tí ó dà bí "denim". Lai si tàbí ṣùgbọ́n, aṣọ òun ni yio je jìínsì ti orílẹ̀ èdè Genoese, tí ọwọ́ rẹ kò gúnpá púpò. Ìyàwórán [[:en:Genre_painting|Genre painting]] óun lọ di mímò ni àkókò igbẹyin ọ̀rúndún kẹrìndínlógún (16th century) , tí àwọn ènìyàn tí wọ́n ó ní ìbátan pẹ̀lú ọlá nínú àwọn àwòrán na si gbé wọn sì ìfègbé-kègbé pẹ̀lú àwọn àwòrán yókù tí àwọn na ṣe àfihàn irú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ bé .<ref>{{cite book |author-last=Welch |author-first=Evelyn |title=Shopping in the Renaissance: Consumer Cultures in Italy 1400–1600 |url=https://archive.org/details/shoppinginrenais0000welc |date=2005 |publisher=Yale University Press |location=New Haven |page=[https://archive.org/details/shoppinginrenais0000welc/page/44 44]}}</ref> [[:en:Dungaree_(fabric)|Dungaree]], tí ń ṣe irúfé aṣọ kan ní wón dárúkọ ni igba àkókò ọdun 1613,<ref>{{Cite book |last=Saris |first=John |url=http://archive.org/details/voyageofcaptainj00saririch |title=The voyage of Captain John Saris to Japan, 1613 |last2=Satow |first2=Ernest Mason |date=1900 |publisher=London : Printed for the Hakluyt Society |others=University of California Libraries}}</ref> pẹ̀lú bi wọn ṣe tokasi gẹ́gẹ́bi aso Calico ti ó yí Pẹ̀lú Súkúṣúkú lọ́wọ́ tí ó sì ń sábà má ń wá ní àwo búlù tàbí funfun tí ó ti sáwé tí àwọn òṣìṣẹ́ tí wọ́n ó rí ọwọ́ horí sábà má ń wo ni agbegbe [[Bombay]], ni abúlé Dongri ní èèbá ilé odò kan ní ilè India. Aso yí ni wọn pé ní "dungri" ni èdè [[Hindi]]. Wọ́n kò Dungri lọ sí ilé England tí wọ́n ń sìn lò wọ́n láti pèsè àwon aso ìṣiṣẹ́ tí kò wón púpò bí àwọn àwòtélè ([[:en:Overalls|overalls]]) . Ní èdè Gèésì, wọn pé "dungri" ní "dungaree".<ref name=":0">{{cite web |url=http://www.historyofjeans.com/jeans-history/history-of-dungaree-fabric/ |title=Origin and History of Dungaree Fabric |author-last=William |author-first=Carrie |date=September 3, 2017 |publisher=Historyofjeans.com |access-date=October 28, 2015 |archive-date=November 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125084250/http://www.historyofjeans.com/jeans-history/history-of-dungaree-fabric/ |url-status=live }}</ref> Àwọn oníṣẹ́ eto amáyéderùn oníṣẹ́ ogun ọri omi tí ilé US lọ àwọn aṣọ dungaree na gba ìgbà ògùn àgbáyé àkókó.<ref name=":0" /> [[:en:Denim|denim]],òun ni ó gba ipò aṣọ dungaree, Ìrépé aso tí wọ́n so lórúko látàrí àwọn èyàn [[:en:Nîmes|Nîmes]], tí ó di gbajúmọ̀ lẹ́yìn tí [[:en:Jacob_W._Davis|Jacob W. Davis]] bèrè sí mi ṣe jáde. === Ìṣó-Pẹlẹbẹ (Rivets) === {{multiple image | align = left | direction = horizontal | width = 200 | image2 = Levi Strauss.jpg | caption2 = Levi Strauss | image1 = Jacob W. Davis.jpg | caption1 = Jacob Davis }} Èdè àpèjúwe ''jeans'' jeyo ni ìgbà àkọ́kọ́ ní ọdún 1795, ní ìgbà tí òṣìṣẹ́ ilé ìfowopamó Swiss kan tí orúkọ rẹ ń jẹ [[:en:Jean-Gabriel_Eynard|Jean-Gabriel Eynard]] áti bùròdá rẹ Jacques Jo lo sí Genoa tí àwọn méjèèjì sì bẹ̀rẹ̀ si ni darí ìṣe òwò tí ó múyán. Ní ọdún 1800, àwọn ológun ilé [[:en:Massena|Massena]] wo inú ìlú Genoa, tí wọ́n sì fi wọn lé ọwọ́ Jean-Gabriel láti ṣe ìtọ́jú ọjà fún wọn. Ní pàtó, aṣọ ẹgbẹ́ tí wọ́n dá látara aso búlù kan tí wọ́n ń pè ní "bleu de Genes" lèyí ti wọn padà yọ òun ti wọn pé ní "blue jeans" káríayé ní òní.<ref name="Sullivan_2006"/> [[:en:Levi_Strauss|Levi Strauss]], gẹgẹbi ọ̀dọ́langba ọkùnrin ní ọdún 1851, ó kúrò ní Germany losi New York láti darapọ̀ mọ́ Ẹ̀gbọ́n rẹ ọkùnrin tí ó ń ṣe òwò ọjà títà. Ní ọdún 1853, ó kó lọ sí San Francisco láti lo ṣí ilé ìtajà tí ara rẹ. [[:en:Jacob_Davis_(inventor)|Jacob Davis]] jẹ́ aránso ti o sábà má ń rà òpò aṣọ láti ilé ìtajà [[:en:Levi_Strauss_&_Co|Levi Strauss & Co]]. wholesale house. Ní ọdún 1872, Davis kò ìwé sì Strauss pẹ̀lú ìbẹ̀rẹ̀ láti jẹ ki wọn jọ da ọkọ òwò papò láti gba iwe òntè lórí títa àwọn aṣọ rírán tí wọ́n fi irin èsó, àti ìdáàbòbò [[:en:Rivet|rivets]] rán.<ref name="Downey_2007">{{cite web |author-last=Downey |author-first=Lynn |date=2007 |publisher=official Levi Strauss & Co. historian |url=http://eled3140spring2014.wikispaces.com/file/view/History-Denim.pdf |title=A Short History of Denim |access-date=June 2, 2014 |archive-date=August 9, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140809162800/http://eled3140spring2014.wikispaces.com/file/view/History-Denim.pdf |url-status=live }}</ref> Àwọn ìrìn ìdáàbòbò (copper rivets) òun ni ó jẹ́ láti dáàbò bo àwọn àpò ṣòkòtò àti àwọn ìpele tí ó lè tètè ya lára ewu, bí ìsàlẹ̀ ṣòkòtò, ẹnu àpò, abé ẹnu ìpèlé bótìnì. Strauss gba ìmọ̀ràn Davis's wọlé ,<ref>Wagman-Gellar, Marlene (2010). [https://books.google.com/books?id=IvRg_38ToLQC&pg=PT17 ''Eureka!: The Surprising Stories Behind the Ideas That Shaped the World''], Eureka #3 (1871) (unpaginated). Penguin Group (USA), Inc. Retrieved October 2, 2011.</ref> lẹ́yìn na ni àwọn méjèèjì gba iwe òntè ilé US patent Pẹ̀lú nọ́mbà ìdánimọ̀ No. 139,121 fun mímú ìtẹ̀síwájú de ba ẹnu àpò ṣòkòtò "Improvement in Fastening Pocket-Openings" ni ọgúnjó oṣù kaarun ọdún 1873.<ref>{{US patent|139121}}</ref> [[File:Photo étiquette Levi's 501.jpg|thumb|The classic label for Levi 501 jeans]] Davis àti Strauss ṣe ìdánwò ìwádìí ìjìnlè pẹ̀lú orisirisi aṣọ. Àwọn Ìgbìyànjú ìbẹ̀rẹ̀ ni ṣe pẹ̀lú àwo aṣọ Ẹpọ́nrusù (brown) [[:en:Cotton_duck|cotton duck]], aṣọ kan tó nípọn .{{efn|Bottom weight Ó jẹ́ Ìrépé aso kan tí ó dára fún rírán ṣòkòtò àti síkéètì pants (a.k.a. bottoms). Kí ṣe wípé ni aṣọ òun ó nípọn tàrà be na ṣùgbọ́n ó wúwo jù òun ti wọn lé fi rán àwọn ask bí bùláùsì tàbí èwù.}} Denim je aṣọ kan tí ó dára fún rírán àwọn aṣọ iṣẹ́, wọn bèrè sí ń lọ wọn láti ṣe àwọn ṣòkòtò onírin "riveted pants". Aṣọ denim ni àwọn Olùpèsè aṣọ tí ilé Amẹrikà pèsè. Gbajúmọ̀ ìtàn àtenudénu se àṣìṣe pẹ̀lú wipe ni lati ile Nîmes ni wọ́n ti ko wá . Ìtàn àtenudénu míràn tún so wipe ni Strauss ń kókó tá àwọn ṣòkòtò aláwò Ẹpọ́nrusù fún àwọn awakùsà, tí wọ́n padà kùún ni àwò aró búlù, tí wọ́n sì yípadà sì lílọ aṣọ denim, tí ó sì jẹ́ wí pé lẹ́yìn ìgbà tí Davis kò ìwé sì ni ó tó bẹ̀rẹ̀ sí ní fi irin ìdáàbòbò rivets kún .<ref name="Downey_2007"/> Ní ìbẹ̀rẹ̀ pèpè, àwọn ṣòkòtò jìínsì Strauss kan je aṣọ tí ónípon tí àwọn òṣìṣẹ́ ìle isé [[:en:Working_class|factory workers]], awakùsà, àgbẹ̀, àti àwọn adaranjè ń wò káàkiri àwọn agbègbè apá ìwọ òòrùn Ariwa ilé Amẹrikà.<ref>{{cite journal |author-last=Hobson |author-first=John |date=July 1, 2013 |title=To die for? The health and safety of fast fashion |journal=Occupational Medicine |language=en |volume=63 |issue=5 |pages=317–319 |doi=10.1093/occmed/kqt079 |pmid=23837074 |issn=0962-7480 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.motherearthnews.com/nature-and-environment/history-of-blue-jeans-zmaz90jazshe |title=A History Of Blue Jeans: From Miners' Wear to American Classic |work=Mother Earth News |access-date=March 17, 2017 |language=en |archive-date=March 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170316055105/http://www.motherearthnews.com/nature-and-environment/history-of-blue-jeans-zmaz90jazshe |url-status=live }}</ref> Ní àwọn àkókò yí , ṣòkòtò àwọn ọkùnrin òun ni ó ní ojú Sípù [[:en:Fly_(clothing)|fly]] sì ọwọ́ iwájú, tí sòkòtò àwọn obìnrin sì ni ojú Sípù sì ègbẹ́ apá òsì. <ref>{{cite news |url=http://www.livingneworleans.com/?p=11550 |title=Style: August 2015 |work=New Orleans Living Magazine |access-date=March 17, 2017 |language=en-US |archive-date=March 17, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170317144125/http://www.livingneworleans.com/?p=11550 |url-status=live |archivedate=March 17, 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170317144125/http://www.livingneworleans.com/?p=11550 |deadurl=yes }}</ref> ni ìgbà tí [[:en:Levi_Strauss_&_Co.|Levi Strauss & Co.]] gbá ìwé àṣẹ ṣòkòtò jìínsì ìgbàlódé tí wọ́n pèsè púpò re ni Ọdún 1873, àpò ṣòkòtò méjì ni ó wà ní owó iwájú pẹ̀lú àpò ìlèmóra ni apá ọ̀tún ni ọwọ́ èyìn tí wọ́n fi èso pẹlẹbẹ onírin bàbà (copper rivets) sí.<ref name="Sullivan_2006"/> Àpò kékeré ònírin rífẹ́ẹ̀tì bàbà óun ni Levi Strauss kókó fi sì ṣòkòtò jìínsì wọn ní àwọn ìparí ọdún 1870s.<ref>{{cite web |url=https://www.insider.com/small-pocket-pants-jeans-watch-2018-03 |title=Small pocket on your pants and jeans: Here's what it's for – Insider |website=[[Insider.com]] |access-date=April 30, 2020 |archive-date=October 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026064304/https://www.insider.com/small-pocket-pants-jeans-watch-2018-03 |url-status=live }}</ref> ===Ìtẹ̀síwájú látìgbàdégbà ní àwọn ǹkan bi ọ̀rúndún ọgúnjó sẹ́yìn === Ní Odún 1901, Levi Strauss fi àpò apá òsì ni ọwọ́ èyìn sì ara ṣòkòtò òní bọ́tìnì ọwọ́ iwájú wọn tí 501 model.<ref>{{cite web |url=https://www.levistrauss.com/2017/01/12/pockets-full-history/ |title=Pockets Full of History – Levi Strauss & Co |date=January 12, 2017 |access-date=April 30, 2020 |archive-date=June 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619161152/https://www.levistrauss.com/2017/01/12/pockets-full-history/ |url-status=live }}</ref> Eleyi lọ je Ìpilẹ̀ṣẹ̀ ṣòkòtò òde òní yìí tí a mọ̀ tí òun má ń ní àpò méjì ńlá àti kékeré kan ni iwájú, pẹ̀lú méjì ńlá mi lẹ́yìn tí àpapọ̀ àpò sì jẹ́ márùn. Dídì gbajúmọ̀ àwọn aṣọ "waist overalls", gẹ́gẹ́bí atúnṣe mòó si aṣọ jìínsì gbèrègèjigè sì ni àkókò ogun àgbáyé [[World War II]].<ref>{{cite book | last=Schellinger | first=A. | title=Aircraft Nose Art: American, French and British Imagery and Its Influences from World War I through the Vietnam War | publisher=McFarland, Incorporated, Publishers | year=2016 | isbn=978-1-4766-1932-3 | url=https://books.google.com/books?id=oV7TCwAAQBAJ&pg=PA82 | access-date=January 29, 2024 | page=82}}</ref> ni ìgbà tí yíò fi di ọdún 1960s, àti sòkòtò ọkùnrin àti obìnrin ní o ti ni ojú ihò [[:en:Zipper|zipper]] ní owó iwájú. Àwọn àwòrán ìgbàanì fi hàn wípé ni kí o tó di wípé aṣọ jìínsì di aṣọ ológe, télèri, òun má ń fẹ́ ni gẹgẹbi aṣọ àwọ̀lékè [[:en:Overall|bib overalls]] sugbon ti oun kí ṣe "bib". Ní títí òótọ́, títí di ọdún 1960, Levi Strauss gan fúnra lára rẹ ni òun pé àwọn aṣọ tí òun ṣe jáde gẹ́gẹ́bi "waist overalls" dípò "jeans". Lẹ́yìn tí [[:en:James_Dean|James Dean]] so aṣọ jìínsì di gbajúmọ̀ nínú eré ìtàgé ''[[:en:Rebel_Without_a_Cause|Rebel Without a Cause]]'', wiwo aṣọ jìínsì di òun àmì ìṣọ̀tẹ̀ àwọn ọ̀dọ́ ní àkókò ọdún 1950s.<ref>{{cite news |author-first1=Lauren |author-last1=Cochrane |author-first2=Helen |author-last2=Seamons |url=https://www.theguardian.com/fashion/fashion-blog/2014/apr/18/james-dean-an-enduring-influence-on-modern-fashion |title=James Dean: an enduring influence on modern fashion &#124; Fashion |newspaper=[[The Guardian]] |access-date=October 28, 2015 |archive-date=September 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923180248/http://www.theguardian.com/fashion/fashion-blog/2014/apr/18/james-dean-an-enduring-influence-on-modern-fashion |url-status=live }}</ref><ref>[[Anna Schober|Schober, Anna]] (2001). Blue Jeans. Vom Leben in Stoffen und Bildern. Frankfurt/ New York: Campus.</ref> ni nkan bí ọdún 1960s, wiwo aṣọ jìínsì di òun ìtẹ́wọ́gbà, ní ìgbà tí yíò fi ó di ọdún 1970, wiwo aṣọ jìínsì to di òun èṣó gbọgbọ ni ọrílé-èdè United States.<ref name="Smith_2003">{{cite book |author-last=Smith |author-first=Nancy MacDonell |title=The Classic Ten: poella grande y gruesa The True Story of the Little Black Dress and Nine Other Fashion Favorites |date=2003 |publisher=Penguin |isbn=978-0-14-200356-5 |page=42 |url=https://books.google.com/books?id=hCap5dsIJiAC&pg=PT42 |access-date=January 13, 2011 |archive-date=October 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026073749/https://books.google.com/books?id=hCap5dsIJiAC&pg=PT42 |url-status=live }}</ref> ni Japan ni Ọdún 1977, ọ̀jọ̀gbọ́n kan ní ilé ìwé Yunifásítì [[:en:Osaka_University|Osaka University]] Philip Karl Pehda ba omobìnrin opé ìwé na wí nípa wiwo ṣòkòtò jìínsì ni yàrá ìkéko. Lẹ́yìn na, àwọn ọmọ ilẹ̀ ìwé ṣe ìwòde ìfièrò-inú hàn, lèyí tí ó fà àríyànjiyàn ni orile Ede ni ọdun na.<ref>{{cite news |url=https://mmis.hkpl.gov.hk/coverpage/-/coverpage/view?_coverpage_WAR_mmisportalportlet_hsf=%E7%89%9B%E4%BB%94%E8%A4%B2&_coverpage_WAR_mmisportalportlet_actual_q=%28%20verbatim_dc.collection%3A%28%22Old%5C%20HK%5C%20Newspapers%22%29%20%29%20AND+%28%20%28%20allTermsMandatory%3A%28true%29%20OR+all_dc.title%3A%28%E7%89%9B%E4%BB%94%E8%A4%B2%29%20OR+all_dc.creator%3A%28%E7%89%9B%E4%BB%94%E8%A4%B2%29%20OR+all_dc.contributor%3A%28%E7%89%9B%E4%BB%94%E8%A4%B2%29%20OR+all_dc.subject%3A%28%E7%89%9B%E4%BB%94%E8%A4%B2%29%20OR+fulltext%3A%28%E7%89%9B%E4%BB%94%E8%A4%B2%29%20OR+all_dc.description%3A%28%E7%89%9B%E4%BB%94%E8%A4%B2%29%20%29%20%29&_coverpage_WAR_mmisportalportlet_sort_field=score&p_r_p_-1078056564_c=QF757YsWv5%2BaFKLr9PBvgILoEa3mihLU&_coverpage_WAR_mmisportalportlet_o=11&_coverpage_WAR_mmisportalportlet_sort_order=desc |title=女生七嘴八舌嚷「解放」 老教授硬是不准入課堂 |language=zh |date=May 27, 1977 |work=The Kung Sheung Daily News |access-date=February 25, 2019 |archive-date=March 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044425/https://mmis.hkpl.gov.hk/coverpage/-/coverpage/view?_coverpage_WAR_mmisportalportlet_hsf=%E7%89%9B%E4%BB%94%E8%A4%B2&_coverpage_WAR_mmisportalportlet_actual_q=%28%20verbatim_dc.collection%3A%28%22Old%5C%20HK%5C%20Newspapers%22%29%20%29%20AND+%28%20%28%20allTermsMandatory%3A%28true%29%20OR+all_dc.title%3A%28%E7%89%9B%E4%BB%94%E8%A4%B2%29%20OR+all_dc.creator%3A%28%E7%89%9B%E4%BB%94%E8%A4%B2%29%20OR+all_dc.contributor%3A%28%E7%89%9B%E4%BB%94%E8%A4%B2%29%20OR+all_dc.subject%3A%28%E7%89%9B%E4%BB%94%E8%A4%B2%29%20OR+fulltext%3A%28%E7%89%9B%E4%BB%94%E8%A4%B2%29%20OR+all_dc.description%3A%28%E7%89%9B%E4%BB%94%E8%A4%B2%29%20%29%20%29&_coverpage_WAR_mmisportalportlet_sort_field=score&p_r_p_-1078056564_c=QF757YsWv5%2BaFKLr9PBvgILoEa3mihLU&_coverpage_WAR_mmisportalportlet_o=11&_coverpage_WAR_mmisportalportlet_sort_order=desc |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.news-postseven.com/archives/20110409_17067.html |title=大阪大学講師 過去にジーンズ姿の女子大生の受講を拒否 |date=April 9, 2011 |language=ja |work=NEWSポストセブン |access-date=October 9, 2020 |archive-date=June 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130630025326/http://www.news-postseven.com/archives/20110409_17067.html |url-status=live }}</ref> Àpẹ̀rẹ̀ àwọn ṣòkòtò denim ti wọn mọ̀ọ́mọ̀ ya bèrè sí mi di òun èso ní àwọn àkókò ọdún 1935 ninu awon apẹ̀rẹ̀ àfihàn Vogue's June issue.<ref>{{cite web |url=https://www.vice.com/en/article/de-nimes-000413-v20n2/ |title=De Nimes |website=vice.com |date=March 11, 2013 |access-date=May 30, 2017 |archive-date=October 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026064306/https://www.vice.com/en/article/5gw8dd/de-nimes-000413-v20n2 |url-status=live }}</ref> Michael Belluomo, ẹni tí ó jẹ́ oluye ìròyìn wo fún ''Sportswear International Magazine'', Oct/Nov 1987, p.&nbsp;45, kò ní ọdún 1965, Limbo, Yàrá ìta aṣọ kan ní apá iyo-òòrùn ni àwọn abúlé New York, jẹ́ alágbàtà ṣòkòtò jìínsì àkókò tí ó mọ̀ọ́mọ̀ fò ṣòkòtò jìínsì tuntun lójúnà áti je ki o funfun lójú, èrò òun di di òun ìtẹ́wọ́gbà. Ó tẹ̀síwájú pẹ̀lú gbígba oníṣẹ́ ọnà ìwọ òòrùn"[Limbo] ṣíṣé láti mọ ran àwọn àjákù Ìrépé aṣọ mo ṣòkòtò jìínsì gborogidi tí òun sì ń tàwón ni $200." Ní àwọn ìbéèrè ọdún 1980s, ilé itaja ṣòkòtò denim ṣe àfihàn àwọn ṣòkòtò tuntun tí wọ́n ti ní ojú fífò [[:en:Stonewashed_jeans|stone-washing]] Ọ̀nà ara fífọ̀ òun ti GWG ṣe ìdásílẹ̀ rẹ, tí wọ́n tún mọ̀ sì "Great Western Garment Co." Donald Freeland ti [[:en:Edmonton,_Alberta|Edmonton, Alberta]], òun ni ó gbé àsíá ọ́nà ara tuntun òun dání,<ref>{{cite web |url=http://www.levisbluejeans.com/Numbers/welcome.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090508055136/http://www.levisbluejeans.com/Numbers/welcome.htm |url-status=dead |archive-date=May 8, 2009 |title=Levi's By the Numbers (Men's) |publisher=Worldflow Knowledge |access-date=December 31, 2010}}</ref> lèyí tí ó rán ṣòkòtò denim lọ́wọ́ láti wo òpò àwọn ọjà mìíràn. Ìtẹ́wọ́gbà ṣòkòtò jìínsì òun ni ó tẹ̀síwájú gba àwọn ọdún 1980s wo 1990s. Ní Ìbẹ̀rẹ̀ pèpè gẹ́gẹ́bi ṣòkòtò isé, ṣòkòtò jìínsì di aso afé ni àárín àwọn ọ̀rúndún ọgúnjó. <ref>{{cite web |title=Jean genie: The denim evolution |url=http://www.bbc.com/culture/story/20150401-jean-genie-the-denim-evolution |author-first=Katya |author-last=Foreman |date=April 1, 2015 |access-date=May 29, 2016 |archive-date=April 25, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160425113743/http://www.bbc.com/culture/story/20150401-jean-genie-the-denim-evolution |url-status=live }}</ref> Ṣòkòtò jìínsì Levi' 501s óun ni won ṣe àfihàn wọn gbangba-gbanga nínú ìpele akọsílẹ̀ àwọn ṣòkòtò ''A Gentleman's Wardrobe: Classic Clothes and the Modern Man'' ni Ọdún 1987 láti ọwọ́ ọníròyìn ìwé aṣọ ilé British, Paul Keers.<ref>{{cite book |last= Keers|first= Paul|date= 1987|title= A Gentleman's Wardrobe: Classic Clothes and the Modern Man|url= https://archive.org/details/gentlemanswardro0000keer|location= London|publisher= Weidenfeld & Nicolson|pages= [https://archive.org/details/gentlemanswardro0000keer/page/56 56]–57|isbn= 9780297791911}}</ref> === Àwọn ìdàgbàsókè ni àwọn nkan ọ̀rúndún kọkànlélógún === Ní ọdún 2001, Olùranso Ara ilè Japanese kan [[:en:Chuck_Roaste|Chuck Roaste]] gba iwe ìjònlóntè ilé United States láti pèsè aṣọ iṣẹ́ [[:en:Utility_patent|utility patent]] èyí tí ó ṣe wọ ni ọ̀tún àti òdì tí òun ti fi orí ro láti nkan bí ọdún 1998.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Malone |first=Scott |date=February 19, 2004 |title=Chuck Roaste's New 'Guru' |url=https://wwd.com/fashion-news/fashion-features/denim-dish-chuck-roaste-s-new-guru-galey-still-in-red-valley-connects-the-dot-696964/ |journal=WWD |volume=187 |issue=35 |pages=9}}</ref> wọn pèsè ṣòkòtò na ni abé orúkọ ìdánimọ̀ aṣọ Chuck Roaste label, aṣọ sòkòtò na ni ó ṣe àfikún àwọn èròjà, bí àpò, ojúbo zíípù, àti àwọn nkan èso ara ṣòkòtò mìíràn tí ó jẹ́ ki ṣòkòtò na le ṣé wò lójú àti ní òdì-kejì.<ref name=":1" /> Ní ọdún 2007, ''[[:en:Details_(magazine)|Details]] Men's Style Manual'' yaa abala ojú ìwé kan fún ṣòkòtò jìínsì, pẹ̀lú ọ̀rọ̀ ìso pé, "Wàyí óò, ní ìgbà tí aṣọ sòkòtò jìínsì tí di ìtẹ́wọ́gbà gbogboogbò, kò sì òun ti burú nínú kí ó ní eya ṣòkòtò jìínsì méjì tàbí jùbélo". Tí O sì tún ṣe àpèjúwe ṣòkòtò Levi's 501s gẹ́gẹ́bi òun "Iyì láti ìgbà tí wọ́n ti ṣe àfihàn rẹ̀" àti gẹgẹbi "kòsémááni ṣòkòtò". Àkọsílẹ̀ ìlànà ṣòkòtò pé ẹ̀yà sòkòtò jìínsì èyí tí wọ́n rán gboro gẹgẹbi sòkòtò Iyì ìgbàlódé tí òun fúni ni ìrísí ''[[:en:American_Graffiti|American Graffiti]]''."<ref>{{cite encyclopedia |editor-last= Peres|editor-first= Daniel|editor-link= Dan Peres|title= Jeans|encyclopedia= Details Men's Style Manual|year= 2007|publisher= Gotham Books|location= New York|isbn= 9781592403288|pages= 132–139}}</ref> == Ìlànà Ìṣàmújáde == === Pípa-Aṣọ-Láró === {{See also|Azo dye}} [[Image:Indigo skeletal.svg|thumb|Chemical structure of [[:en:Indigo_dye|indigo dye]], the blue of blue jeans]] Ní ìbẹ̀rẹ̀ pèpè, àwọn aṣọ jìínsì ni wọn má ń rẹ [[:en:Dye|dye]] ni aró búlù pẹ̀lú lílọ Aró Ẹ̀lú ara ewé [[:en:Indigo_dye|indigo dye]]. Ọ̀pọ̀ àwọn aṣọ denim ni ayé òde òní ni wọn ń fi àwọn Aró Ẹ̀lú àtawódá ṣe. Ọ̀kẹ́rẹ́ jùlọ, Ẹgbẹ̀rún Tọ́ọ̀nù Aró Ẹ̀lú ni won pèsè ni ọdọọdún fún rírẹ̀ aṣọ jìínsì, botilejepe ìwọ̀nba gíràmù ni won nílò láti rẹ aṣọ sòkòtò jìínsì kan.<ref name="Steingruber_2004">{{cite book |author-first=Elmar |author-last=Steingruber |chapter=Indigo and Indigo Colorants |title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry |date=2004 |publisher=[[Wiley-VCH]] |location=Weinheim, Germany |doi=10.1002/14356007.a14_149.pub2|isbn=3527306730 }}</ref> Fún àwọn àwò aṣọ sòkòtò denim mìíràn, àwọn àwò aró mìíràn ni wọn nílò láti lò. Lọ́wọ́lọ́wọ́, àwọn aṣọ jìínsì ni wọn pèlò ni oríṣiríṣi àwò tí wọ́n bá fẹ́ pẹ̀lú òwú. Fún àwọn òye àti ìmọ̀ nípa ríre aṣọ ni aró, ká síwájú sí ní ibí [[:en:Denim#Dyeing|denim]] àti níbi abala àríwísí Aró Atọwọ́dá. === Sáájú-Ìmúsúnkì === [[File:Group at Piazza del Popolo, Rome.jpg|thumb|left|Crowd of people wearing a variety of jean styles, including [[:en:Carpenter_jeans|carpenter jeans]], [[:en:Bootcut_jeans|bootcut jeans]], [[:en:Drainpipe_jeans|drainpipe jeans]] and [[:en:Low-rise_jeans|lowrise jeans]] (Rome, 2008)]] Ní ọdún 1962, Levi Strauss ṣe àfihàn àwọn ṣòkòtò oní-Ìsúnkì (àwọn ṣòkòtò jìínsì Lee ati Wrangler tí wá ní oní-ìsúnkì tipé-tipé); àwọn eleyi ò súnkì lẹ́yìn rírà wọn, lèyí tí ó fún àwọn tí wọ́n bá ra ni àyè láti ra ṣòkòtò èyí tí ó jẹ́ dèdé wọn. Àwọn ṣòkòtò tí wọ́n ti súnkì tí pò lára àwọn ṣòkòtò jìínsì ni òde òní. <ref>{{cite web |url=http://www.levistrauss.com/sites/levistrauss.com/files/librarydocument/2012/8/2012-company-timeline-short.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20121009083805/http://levistrauss.com/sites/levistrauss.com/files/librarydocument/2012/8/2012-company-timeline-short.pdf |url-status=dead |archive-date=October 9, 2012 |title=Levi Strauss & Co. Timeline |access-date=November 23, 2012}}</ref> Àwọn ṣòkòtò jìínsì yí ni wọn mò ń gẹ́gẹ́bi àwọn ṣòkòtò jìínsì 505. Àwọn sòkòtò jìínsì 505s óun na fi ara jọ ṣòkòtò 501s Pẹ̀lú ìyàtọ̀ ojú ihò zíípù. Ilé iṣẹ́ Levi's Corporation tún ṣe àfikún àwọn ṣòkòtò slim boot-cut tí won ń pè ni 517 àti 527. Ìyàtò tí ń bẹ ní àárín àwọn méjèèjì ní pe 517s jòkọ́ ni orí ìgégérù ìdí ti 527s sì wà ní abé ilà-Ìbàdí. Lẹ́yìn ìgbà na, Levi's ṣe àfikún àwọn ṣòkòtò mìíràn òmíràn-rán bí ṣòkòtò èyí tí ó fè, èyí tí ó tóbi, èyí tí ó fún ní ẹnu ẹsẹ̀. === Àwọn aṣọ jìínsì tí wọ́n mú ìyípadà àrà dé bá lẹ́yìn rírán === [[File:Reagan_with_horse.jpg|thumb|upright|[[Ronald Reagan]] wearing stonewash denim associated with [[:en:Western_clothing|Western clothing]], 1970s]] Ọ̀pọ̀ àwọn aṣọ jìínsì tí wọ́n wuyì lójú ni wọn mú àyípadà ọ̀tún dé bá lẹ́yìn tí wọ́n gé, tí wọ́n sì rán wọn. Púpò nínú àwọn èwù tí wọ́n fi asọ denim rán ni wọn fò lójúnà áti lè mú àdínku de ba ìsúnkì [[:en:Shrinkage_(fabric)|shrinkage]] aṣọ na. Àwọn aṣọ denim tí wọ́n bá fò dadada ma ń jó aso tí wọ́n ti ń lọ fún ìgbà pípẹ́. Látàrí bí ewa rẹ, wọn tún mọ̀ lọ àwọn kẹ́míkà láti lè mú kí aṣọ denim fi ojú sísá hàn pẹ̀lú àwọn ọ̀nà àtọwọ́dá orisirisi bí [[:en:Stone_washing|stone washing]]. Lílọ àwọn kẹ́míkà "[[:en:Stone_washing|acid wash]]" láti fò aṣọ denim ni wọn ṣe pèlò fífi àwọn kẹ́míkà bí acryl resin, phenol, hypochlorite, potassium permanganate, caustic soda, acids áti beebelo bóo.<ref>''Der Preis der Bluejeans'' documentary by Studio Hamburg 2012</ref> Botilejepe Aṣọ jìínsì yíya tàbí yíya aṣọ lójúnà áti ṣe ní òsó ( [[:en:Distressing|distressing]]) mó ń wáyé bí aṣó bá ti gbó, ṣùgbọ́n ni ìgbà mìíràn, àwọn olùgbàtà aṣọ má ń yaá pẹ̀lú bi ó ṣe jẹ́ wí pé aso tí wọ́n bá yaa tàbí tí ó ní ojú gbígbó má ń tà kíá kíá. Bí àpẹẹrẹ, [[:en:Emilio_Pucci|Pucci]] ta "embellished mid-rise boyfriend jeans" fún £600 (US$860).<ref>{{cite news |title=Am I too old for ... ripped jeans? |author-first=Laura |author-last=Craik |newspaper=[[The Times]] |page=11 |date=March 8, 2014 |url=http://www.thetimes.co.uk/tto/magazine/article4021673.ece |access-date=June 9, 2016 |archive-date=July 29, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160729194903/http://www.thetimes.co.uk/tto/magazine/article4021673.ece |url-status=dead }}</ref> ====Ìyípadà aṣọ látàrí lílò ==== Bí ó bá pè, àwọn aṣọ denim yio bèrè sí ṣáá, lèyí tí àwọn kan ká kùn òun èsó lábé àwọn àpẹrẹ kòkan. Ní àwọn àkókò tí wọ́n wo, ojú sísá yio bèrè sí mi hàn lára àwọn aso na pápá jùlọ ní àwọn ibi tí ó bá ń rí lílọ ju. Ní ara ṣòkòtò jìínsì, àwọn apẹ̀rẹ̀ agbègbè be a má wá ní orí itan, ìgìtísè, àti àwọn agbègbè ẹyin orúnkún. Ara àwọn àmì apẹ̀rẹ̀ ìdámò ṣòkòtò jìínsì tí òun ti ṣáá ní wọ̀nyí: * Ìté Oyin (honeycombs) àwọn àpẹẹrẹ ojú ìlà sísá lẹ́yìn orókún * Àwòrán fífasẹ́yìn lórí Aṣọ Jìnnsì (whiskers) –Dídán lẹ́gbẹ̀ẹ́ ibi awẹ́ (crotch) tàbí itan aṣọ jìnnsì, tí ó sì máa ń jọ irun imú ológbò. * Àrà kíkárí aṣọ jìnnsì sí orí bàtà (stacks) – Bí aṣọ ṣe máa ń kárí sínú tí ó sì ń peléke sí orí bàtà rẹ<ref name="Shapira2016"/> * Àrà Ìlà lórí Aṣọ Jìnnsì (train tracks) – Àwọn ìlà funfun meji tí ó máa ń farahàn lẹ́gbẹ̀ẹ́ itan aṣọ jìnnsì lẹ́yìn fífọ̀.<ref name="Shapira2016">{{Cite web|url=https://www.gentlemansgazette.com/denim-jeans-guide/|title=The Denim Jeans Guide — Gentleman's Gazette|website=www.gentlemansgazette.com|language=en-US|access-date=November 23, 2018|author=Shapira, J.A.|date=December 14, 2016|archive-date=October 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026064306/https://www.gentlemansgazette.com/denim-jeans-guide/|url-status=live}}</ref> <gallery mode=packed heights=160> File:Denim Fibers.jpg|Denim fibers from an old pair of jeans through a microscope File:Full Count Denim Fade.jpg|alt=|Natural fading on a worn pair of selvedge jeans. Such patterns are sometimes referred to as 'whiskers' or 'honeycombs'. </gallery> ===== Àwọn aso jìínsì tí wọ́n yaa lọ́nà òsó ===== [[File: Ramones rocket to russia photo.jpg|right|thumb|upright|[[:en:Punk_rock|Punk rock]] spearheads the [[:en:Ramones|Ramones]] wearing distressed jeans.]] [[File:Recording artist Leigh Jones entertained troops at Fort Belvoir 090501 (4920457551).jpg|thumb|upright|right|Ripped jeans were worn by singer Leigh Jones in this promotional photo.]] Àwọn aṣọ jìínsì denim tí wọ́n ya ni yíya òsó jẹyọ láti ara àṣà ìgbàlódé [[:en:Punk_subculture|punk]] ní ọdún 1970s. Àmọ́, ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1970s tí [[:en:Iggy_Pop|Iggy Pop]] láti [[:en:The_Stooges|The Stooges]] ṣe àfihàn èrò aṣọ yíya nípa òsó ni ori ìtàgé. Lẹ́yìn tí ẹgbé olórin punk [[:en:The_Ramones|The Ramones]] ṣe imujade aṣọ yíya ni ònà ọ̀tún pẹ̀lú àwọn aṣọ tí ó fún móni lára tí wọ́n so di aso ẹgbẹ́ [[:en:Uniform|uniform]] wọn. Eleyi gangan ni ó ṣe àfihàn aso jìínsì yíya gẹ́gẹ́bi aṣọ àwọn olórin Punk ìgbàlódé.<ref name="Jensen I">{{cite web | url = https://pleasekillme.com/ripped-jeans/ | title =”Ripped Jeans: From Kate Hepburn to Iggy Pop” | last = Jensen | first = Ingrid | publisher = Please Kill Me| date = 24 July 2019 | accessdate = 15 April 2026}}</ref><ref name="Woodward D">{{cite web | url = https://www.dazeddigital.com/fashion/article/33728/1/iggy-pops-top-ten-style-fashion-moments| title =”Ten of Iggy Pop's Stylish Moments” | last = Woodward | first = Daisy | publisher = DAZED| date = 16 November 2016 | accessdate = 15 April 2026}}</ref> Botilejepe àwọn olórin punk kan so yíya òun ìwò di ifi èrò inú wọn hàn lórí Ìsèjoba alasuwada àti ojúkòkòrò àwọn olóko-òwò, ọ̀pọ̀ won ni wọn lọ gẹ́gẹ́bi nkan òsó àwọn tálákà àti gẹ́gẹ́bi ìtakò sì asa iwoso lèyí tí ó papò mo akomona àkọ́lé [[:en:Do-it-yourself|do-it-yourself]] tí àwọn èyàn punk tí wọ́n tako àwọn ìṣẹ́ kan. Gégébí èrò ayélujára "Please Kill Me website", o se ni àlàyé wípé ni wiwo aṣọ yíya ṣe àfihàn ẹni tí òun ti àwọn ènìyàn so kò ní nkan ṣe pẹ̀lú rẹ tí ó òun ti oun mú inú ara ẹni dún sì jẹ́ òun ti o ṣe pàtàkì jù sí irú àwọn ènìyàn be.”.<ref name="Jensen I"/> Ní àwọn ọdún 1980s, àwọn ilé iṣẹ́ aṣọ ṣe ìyípadà [[:en:Gentrification|gentrified]] èrò òun pẹ̀lú bi wọn ṣe ṣe àgbéjáde àwọn aṣọ tí ó ní Abẹ́rẹ́ Olórí nínú wọn, lèyí tí ó jẹ́ ki ìtumò àṣà tuntun punk di òtúbánté.<ref>{{cite web |url=http://www.thenewspaper.ca/the-arts/ |title=Distressed denim: a history |date=September 15, 2023 |access-date=May 22, 2017 |archive-date=May 22, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170522152020/http://www.thenewspaper.ca/the-arts |url-status=live }}</ref><ref name="Pickering E">{{cite web | url = https://mtsusidelines.com/2022/04/18/the-history-of-ripped-jeans-through-the-decades/ | title =” The History of Ripped Jeans through the Decades” | last = Pickering| first = Ethan | publisher = MTSU Sidelines | date = 18 April 2022 | accessdate = 15 April 2026}}</ref>Aso Denim di òkan gbòógì nínú àwọn aso àfojúsí fún ìlòdì sì àwòn àṣà ìwoso ìgbàlódé pẹ̀lú bi ọkùnrin àti obìnrin ṣe bèrè sí ní wo aso èwù àti ṣòkòtò tí ó ní àwọn nkan òsó bí Pínnì Aláàbò, [[:en:Safety_pins|safety pins]], Abẹ́rẹ́ Olórí, àti àwọn àtẹ̀jáde Ọ̀rọ̀-ìpinnu. Ìpilẹ̀ṣẹ̀ àṣà na ni ó tún di gbajúmọ̀ padà ní àwọn ọdún 1990s Pẹ̀lú bí aṣọ àṣà [[:en:Grunge_fashion|grunge fashion]] ṣe jẹyọ. Àwọn aṣọ grunge àwọn ọ̀dọ́ je aṣọ jìínsì tí ó tóbi tí wọ́n yà gẹ́gẹ́ bí àrà, èwù [[:en:Flannel|flannel]] tàbí Aṣọ ti wọ́n fi irun àgùntàn hun bí [[:en:Pendleton_Woolen_Mills|Pendletons]] tí wọ́n rán lórí aṣọ èwù. Ihà ìtàpá sí àṣà aṣọ wíwò òun ló sọ asa "casual chic" di gbajúmọ̀ títí wo àwọn ọdún 2000s. === Ipa lórí Àyíká àti fífi ìjé ọmọ ènìyàn Ẹ̀dá síwájú === Eyo aṣọ jìínsì aláwò búlù kan yio lọ ìwọ̀n omi {{Convert|3479|L|gal}} ni àkókò ayé rẹ. Eléyí pẹ̀lú àwọn omi tí wọ́n fi gbìn òwú, tí wọ́n fi ṣe aṣọ na àti gbogbo ìgbà tí ẹni tí ó rá yio fi fo aso na.<ref name="Kaufman_2011">{{cite news |title=Changes in the Air - Stone-Washed Blue Jeans (Minus the Washed) |newspaper=[[The New York Times]] |location=San Francisco, California, US |date=November 1, 2011 |author-first=Leslie |author-last=Kaufman |url=https://www.nytimes.com/2011/11/02/science/earth/levi-strauss-tries-to-minimize-water-use.html |access-date=March 10, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710070856/https://www.nytimes.com/2011/11/02/science/earth/levi-strauss-tries-to-minimize-water-use.html |archive-date=July 10, 2022}}</ref> {{anchor|Droptima}}Ní àkókò tí wọ́n ń bá ṣe aso jìínsì, dédé iye omi tí wọ́n má ń lọ tí wọ́n ń bá ń lọ ẹ̀rọ Pullman ń má ń to àádọ́rùn omi lítà kan fún jìínsì kan àmọ́ tí wọ́n lè dínkù Étàdínlógbòn lítà nípa lílo àwọn ẹ̀rọ ìgbàlódé "frontloaders" .<ref name="Klink_2022">{{cite web |title=DROPTIMA vs. industrielle Standard-Verfahren |language=de |editor-first=Thomas Michael |editor-last=Klink |date=2022 |work=Droptima - The Ecological Washing Technology |publisher=Klink Textile Pflege-Dienste |location=Salzgitter, Germany |url=https://droptima.eco/#vergleich |access-date=July 10, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710070514/https://droptima.eco/#vergleich |archive-date=July 10, 2022}}</ref> Àwọn ọ̀nà ìgbàlódé ask fífọ̀ bí 'Droptima' Le mú àdínku dé bá dórí mítà omi mẹ́fà omi títún àti mítà omi mẹ́rìn omi àlòkù.<ref name="Klink_2022"/><ref name="IKU_2022">{{cite web |title=Droptima - Abwasserfreie Wasch-Technologie |language=de |date=2022 |publisher=[[Fraunhofer-Institut für System- und Innovationsforschung ISI]] |location=Karlruhe, Germany |department=IKU Newsroom |url=https://www.newsroom-iku-innovationspreis.de/iku-newsroom/aktuelles/Kandidaten-2022/Klink.php |access-date=July 10, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220709234901/https://www.newsroom-iku-innovationspreis.de/iku-newsroom/aktuelles/Kandidaten-2022/Klink.php |archive-date=July 9, 2022}}</ref><ref name="ISI_2022">{{cite web |title=Klink Textile Pflege-Dienste: Kooperation mit Entwicklungs- und Schwellenländern bei technischen oder sozialen Innovationen für Umwelt- und Klimaschutz – Preisträger 2022 |language=de |date=2022 |work=Innovationspreis für Klima und Umwelt (IKU) |publisher=[[Fraunhofer-Institut für System- und Innovationsforschung ISI]] |location=Karlsruhe, Germany |url=https://www.iku-innovationspreis.de/iku-info/preistraeger/2022/klink.php |access-date=July 9, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710074925/https://www.iku-innovationspreis.de/iku-info/preistraeger/2022/klink.php |archive-date=July 10, 2022}}</ref><ref name="Dontscheff_2022">{{cite web |title=Unternehmen aus Salzgitter will zig Millionen Kubikmeter Wasser retten - Für eine Neuerung der Jeans-Produktion gab es den Innovationspreis für Klima und Umwelt des Bundesministeriums für Wirtschaft und Umwelt. |language=de |author-first=Alexander |author-last=Dontscheff |date=May 30, 2022 |website=regionalHeute.de |department=Salzgitter |publisher=Medien für die Region GmbH |publication-place=Wolfenbüttel, Germany |url=https://regionalheute.de/salzgitter/unternehmen-aus-salzgitter-will-zig-millionen-kubikmeter-wasser-retten-salzgitter-1653913331/ |access-date=July 10, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710095859/https://regionalheute.de/salzgitter/unternehmen-aus-salzgitter-will-zig-millionen-kubikmeter-wasser-retten-salzgitter-1653913331/ |archive-date=July 10, 2022}}</ref> Ìpèsè àwọn aṣọ jìínsì tí wọ́n dàbí pé wọ́n ti lọ wọn rí tẹ́lẹ̀ mo ń ní àwọn ìpalára fún àwọn àyíká wa, ìpalára òun ni ó ní ṣe pẹ̀lú ọ́nà tí wọ́n bá gba ṣe àwọn òun èlò tí wọ́n fi pèsè aṣọ na. Lilo Sandblasting áti sandpaper le fa àìsàn [[:en:Silicosis|silicosis]] fún àwọn òṣìṣẹ́, ní Turkey, ó kéré jù lọ, àwọn òṣìṣẹ́ bí ẹgbẹ̀rún márùn-ún (5,000) òun ni wọn ti lùgbàdì àìsàn yí, tí mẹ́rìndínláàdọ́ta (46) sì ti pàṣè àìsàn na kú. Awon ile ise ìpèsè aṣọ jìínsì kan tí kéde ìfòfindè lílọ sandblasting.<ref>{{cite news |title=Sandblasted jeans: Should we give up distressed denim? |author-first1=Cordelia |author-last1=Hebblethwaite |author-first2=Anbarasan |author-last2=Ethirajan |publisher=[[BBC World Service]] |date=October 1, 2011 |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-15017790 |access-date=July 10, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710080446/https://www.bbc.com/news/magazine-15017790 |archive-date=July 10, 2022}}</ref> == Ìtọ́jú àti Wíwò == Bótilèjépé òpò aṣọ jìínsì ni wọn ti súnkì láti ilé iṣẹ́, wọn si tún lè súnkì síwájú sí pẹ̀lú ìpàdánù àwò ara wọ látàrí fífọ̀. Ìpè iṣẹ́ aṣọ Levi Strauss gba ni ìmọ̀ràn láti mọ ṣe mọ fo aṣọ jìínsì ni òpò ìgbà. <ref name="Wash My Jeans? Hardly">{{cite news |url=http://www.levistrauss.com/blogs/wash-my-jeans-hardly |archive-url=https://web.archive.org/web/20100911121229/http://www.levistrauss.com/blogs/wash-my-jeans-hardly |url-status=dead |archive-date=September 11, 2010 |publisher=LS&CO. UNZIPPED |title=Wash My Jeans? Hardly. |date=July 30, 2012 |access-date=September 12, 2026 |archivedate=September 11, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100911121229/http://www.levistrauss.com/blogs/wash-my-jeans-hardly |deadurl=yes }}</ref> Eléyi àti àwọn ìmọ̀ràn miran láti mọ ṣe mọ fo aṣọ jìínsì òun ni wón rí àtakò. Cory Warren, olóòtú ìròyìn ni ''LS&Co. Unzipped'', ṣe ìtúpalẹ̀ àwọn àtakò won yí nínú àtẹ̀jáde èèsì rẹ kan: {{blockquote|text= ìmọ̀ràn tí àwa fún yín ní pe ki ẹ mọ fòó ni èkòkan, àmọ́ ni inú ara yín, ẹ mọ oun ti ó tó. Ọjọ́ tí òrùn bá mú, ẹ sisé ìdọ̀tí? Edákun ẹ fọ aso yín ó. Ọjọ́ tí òtútù mú, isé ọ́físì ni ẹ ṣe? Bóyá ẹ lè wọ ni èmejì kí ẹ tó kó wọn lọ sínú èrò ìfoso fún fífọ̀. Ní tèmi, bí mo bá wo aṣọ lọ sí ibise ni ọjọ Etì tí ojú ọjọ́ sì tutù, mo sábà má tun wò ní ọjọ́ àbáméta. Tí òjò àbáméta bá sì jẹ́ èyí tí mo lò ní inú ilé, mo tún lè wọ ni ọjọ Àìkú.|sign=Corey Warren<ref name="Wash My Jeans? Hardly"/>}} Fún àwọn ẹlòmíràn tí wọ́n ó nífé sì fifo aso jìínsì wọn ní gbogbo ìgbà, àwọn ìmọ̀ràn Ìtọ́kasí kan sọ pé kí wọ́n sọ sínú fíríjì láti dènà àwọn kòkòrò tí wọ́n fa òórùn. Ṣùgbọ́n , ìmọ̀ràn yí ni ìwádìí ìjìnlè tí fi idi rẹ múlè pé irọ́ ni.<ref>{{cite web |title=History, Travel, Arts, Science, People, Places &#124; Smithsonian |url=http://blogs.smithsonianmag.com/science/2011/11/the-myth-of-the-frozen-jeans/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111150041/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-myth-of-the-frozen-jeans-129092730/ |archive-date=November 11, 2020 |access-date=October 28, 2015 |publisher=Blogs.smithsonianmag.com}}</ref> == Àwọn ọ̀rọ̀ ìpèléjó == ===Èsùn ìfipá báni lòpò ní Italy === Ní [[Rome]], Italy, ní ọdún 1992, wọ́n fi ẹ̀sùn ìfipá bánilòpò kan olùkọ́ni lókowà wá kan ọmọ ọdún aárùndínláàádọ́ta. Ni ìgbà tí ó gbé ọmọbìnrin ọmọ ọdún méjìdínlógún kan láti kọ́ ni ọkọ̀ wà ní ìgbà àkọ́kọ́ rẹ̀, wọn fi èsùn kàán wipe ní o fi ipá bá lòpò fún wákàtí mẹ́rìn gbáko, lẹ́yìn na ni ó sọ fún pé bí ó bá sọ fún ẹnikẹ́ni òun yio pa. Lẹ́yìn ìgbà na ni alẹ́, ọmọbìnrin na so fún àwọn òbí rẹ tí àwọn òbí rẹ sì gbà láti pèé ni ẹjọ́. Lẹ́yìn ìgbà tí adájọ́ tí dajo fífi ipá bánilòpò fun tán, ilé ejò gíga tí [[:en:Supreme_Court_of_Cassation_(Italy)|Supreme Court of Cassation]] ní Italy padà yí ìdájọ́ na padà ní ọdún 1998 pẹ̀lú àlàyé pé ọmọbìnrin na wo ṣòkòtò jìínsì tí ó fún Gádí-gádí. Wọn jiyàn pé,ọmọbìnrin na nílò láti rán lọ́wọ́ bo ṣòkòtò rẹ ni lèyí tí ó so di ìbálòpọ̀ àjọṣe [[:en:Consensual|consensual]]. Ile ejó so nínú ọ̀rọ̀ rẹ pé "ó jẹ́ òun mímò pé ó ṣòro láti bo ṣòkòtò jìínsì fífún bí kò bá sì ipa ẹni tí ó wọ níbè". <ref name="Faedi_2009">{{cite journal |author-last=Faedi |author-first=Benedetta |title=Rape, Blue Jeans, and Judicial Developments in Italy |journal=Columbia Journal of European Law |date=2009 |url=http://www.cjel.net/online/16_1-faedi/ |access-date=April 26, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110828180548/http://www.cjel.net/online/16_1-faedi/ |archive-date=August 28, 2011 }} {{Cite journal |author-last=Faedi |author-first=Benedetta |title=Rape, Blue Jeans, and Judicial Developments in Italy |journal=GGU Law Digital Commons |volume=104 |pages=1–4 |url=https://digitalcommons.law.ggu.edu/pubs/104/ |access-date=October 17, 2021 |date=2009 |archive-date=March 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308123342/https://digitalcommons.law.ggu.edu/pubs/104/ |url-status=live |archivedate=March 8, 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220308123342/https://digitalcommons.law.ggu.edu/pubs/104/ |deadurl=yes }}</ref> Ìdájọ́ ilé ejò òun fà awuyewuye púpò larin awon ajàfétó ọmọbìnrin. Ojo kan lẹ́yìn ìdájọ́ tuntun òun, àwọn obìnrin ní ilé ìgbìmọ̀ ìjọba [[:en:Italian_Parliament|Italian Parliament]] tí Italy ṣe ìwóde Pẹ̀lú wíwo sòkòtò jìínsì pẹ̀lú Pátákó Ìfihàn tí wọ́n kó sì ni ara pé, " Jìínsì: Kí ṣe Ẹ̀rí Ìmúdájú nínú Òfin fun yíyóríbó nínú èsùn ìfipá bánilòpò"gẹgẹbi ifi àtìléyìn hàn. Ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà Ilé California [[:en:California_Senate|California Senate]] áti ilé -Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Olómìnira ti [[:en:California_Assembly|California Assembly]] na si fi owó tí lẹ́yìn. [[:en:Patricia_Giggans|Patricia Giggans]], ẹni tí ṣe olùdarí àgbà fún Commission on Assaults Against Women (now Peace Over Violence) ní Los Angeles sì so ọjọ́ denim [[:en:Denim_Day|Denim Day]] di ayẹyẹ olódodún. {{as of|2011}} ó kéré jù lọ, àwọn ìpínlẹ̀ ogún ni ọrílé-èdè U.S. Ní wón ti ń ṣe ayẹyẹ ọjọ́ denim nínú oṣù kẹrin. Wiwo aṣọ jìínsì ni ọjọ na ti di àmì ìfi èrò inú hàn tako àwọn ìhà be sì esun ìfipá bánilòpò. Ní ọdún 2008 ilé ejò àgbà tí Supreme Court of Cassation da ìdájọ́ tuntun òun nu, fún ìdí èyí, kò sì òun ti je lílọ Sokoto denim lọ́ wọò gẹ́gẹ́bi Ẹ̀rí Ìmúdájú nínú ejó ìfipá báni lòpò.<ref>{{Cite news |title=Italian court reverses 'tight jeans' rape ruling |url= https://www.independent.ie/world-news/europe/italian-court-reverses-tight-jeans-rape-ruling-26464014.html |date=July 23, 2008 |first=Richard |last=Owen |access-date=January 23, 2021 |work=Irish Independent |location= Dublin}}</ref><ref name="Faedi_2009"/> ===Èsùn Rokotov-Faibishenko=== {{main|Rokotov-Faibishenko case}} Ní ọdún 1957, ní àkókò ìgbà ayẹyẹ ọdún kẹfà àwọn ọ̀dọ́ àti akẹ́kọ [[:en:6th_World_Festival_of_Youth_and_Students|6th World Festival of Youth and Students]] tí ó wáyé ní [[Moscow]], [[Soviet Union]] ([[Russia]] òde òní), àwọn ṣòkòtò jìínsì láti apá ìwò òòrùn ni wọn ṣe àfihàn wọn sì apá ọ̀dọ́ ilé Moscow tí ó sì dá akitiyan ńlá Kale lórí rírà rẹ tí wọ́n ṣe àpèjúwe rẹ gẹ́gẹ́bi "jeans fever" ni igba na lóùń. Àwọn ènìyàn nífẹ̀ẹ́ sí àwọn ṣòkòtò búlù apá ilé ìwọ òrùn ju aláwò aro dúdú tí wọ́n ń ṣe ní ilé wọn lọ. Nínú ìròrí àwọn adarí ilé Soviet, irú ìṣẹ̀lẹ̀ be ni ó tàbùkù ìje ara ile Soviet tí ó sì dabi ìjáwé olú borí ilé ìwọ òrùn lórí wọn. Ní ọdún 1961, àwọn onífàyàwó méjì kán, Y. T. Rokotov àti V. P. Faibishenko, ní owó bá fún ṣíṣe fàyàwó ọwọ́ ilé òkèrè láti òkè òkun àti àwọn ṣòkòtò jìínsì búlù àti àwọn ẹrù òfin mìíràn. Lábé Ìsèjoba [[Nikita Khrushchev]], àwọn méjèèjì ní wón dájó ikú fún tí wọ́n sì pa wọ́n. == Àwọn òun tí ó gbòde == === Ọjà ni Àgbáyé fún Jìínsì === Ariwa ilé America kó ìdá 39% nípa jìínsì rírà ni Àgbáyé, lẹ́yìn na ni ó kan apá ìwò ọrùn ilé Europe pẹ̀lú rírà 20%, Japan àti Korea jẹ́ 10% tí gbọgbọ ẹka nínú ayé sì kó ìdá 31% tí ó kù. <ref name="worldwide denim market report">{{cite web |url=http://www.denimsandjeans.com/latest-denim-reports/denim-data-figures/world-denim-market-a-report-on-capacitiesmarket-size-forecasts-etc/ |title=World Denim Market – A Report on Capacities, Market Size, Forecasts etc |work=Denimsandjeans.com |date=October 13, 2009 |access-date=October 28, 2015 |archive-date=September 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923213525/http://www.denimsandjeans.com/latest-denim-reports/denim-data-figures/world-denim-market-a-report-on-capacitiesmarket-size-forecasts-etc/ |url-status=live }}</ref> Àwọn oníbàrá aṣọ jìínsì ni Orílẹ̀ èdè United States na bíllíónù mẹ́rìnlá ọwọ́ Dollar (US$14 billion) lórí rírà jìínsì ni ọdun 2004 àti bíllíónù máárùndínlógbòn dollar (US$15 billion) ní ọdún 2005.<ref name="Sullivan_2006">{{cite book |author-last=Sullivan |author-first=James |title=Jeans: A Cultural History of an American Icon |date=August 17, 2006 |publisher=[[Gotham Books]] |location=London |isbn=978-1-59240-214-4 |oclc=62697070 |url=https://archive.org/details/jeansculturalhis00sull}}</ref> àwọn oníbàrá jìínsì ni ọrílé-èdè US ra bíllíónù mẹ́tàlá bélénjá méjọ dollar (US$13.8 billion) lórí aṣọ jìínsì ọkùnrin àti obìnrin ní ìparí oṣù kẹrin ọdún 2011, gẹgẹbi ìwádìí ọjà tí aájò NPD Group ṣe.<ref name="WSJ">{{cite news |author-last=Binkley |author-first=Christina |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303365804576429730284498872 |title=How Can Jeans Cost $300? |date=July 7, 2011 |work=[[The Wall Street Journal]] |access-date=August 8, 2017 |archive-date=August 2, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802195001/https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303365804576429730284498872 |url-status=live }}</ref> === Orílẹ̀ èdè Soviet Union === Ní orílẹ̀ èdè [[Soviet Union]], jìínsì je àmì ìgbẹ́ ayé àwọn ará ilé ìwò òrùn.<ref>{{cite book |last1=Menzel |first1=Rebecca |title=Jeans in der DDR: vom tieferen Sinn einer Freizeithose |date=2004 |publisher=Ch. Links Verlag |isbn=978-3-86153-335-1 |url=https://books.google.com/books?id=ZUCVNbVrYyEC |language=de}}</ref> eré kìtà-kìtà láti ra aṣọ jìínsì tí wọ́n dàpé ni "jeans fever" ṣẹlẹ̀ ni ọrílé-èdè USSR ni Ọdún 1957 ni àkókò ayẹyẹ àwọn ọ̀dọ́ àti àwọn akẹ́kọ̀ọ́ [[:en:World_Festival_of_Youth_and_Students|World Festival of Youth and Students]].<ref name="rua"/> Gégébí àtẹ̀jáde àkọsílẹ̀ àwọn orúkọ aso ọdún 1961 ni Soviet, jìínsì ni wọn rí bí aṣọ àwọn òṣìṣẹ́ (рабочий костюм, ''rabochii kostyum'').<ref>{{cite book |author-last=Rabinowitch |author-first=Efimovich Rabinowitch |editor-last=Lupandin |editor-first=K. K. |title=English-Russian Textile Dictionary |publisher=Central Editorial Board, Foreign-Language Scientific and Technical Dictionaries, Fizmatgiz |edition= Second Edition, Revised and Englarged |date=1961 |page=247}}</ref> Ilé iṣẹ́ jìínsì Rokotov àti Fainberg ni won so lórúko olùgbèjà adájọ́ nínú ejò tí Rokotov–Faibishenko, Yan T. Rokotov àti Vladislav P. Faibishenko, tí wọ́n pa lábé èsùn ìṣe fàyàwó jìínsì <ref name="rua">Rudevich, Alexei. [http://rbth.com/arts/2014/09/16/worth_going_to_prison_for_getting_hold_of_jeans_in_the_ussr_39833.html Worth going to prison for: Getting hold of jeans in the USSR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140927095516/http://rbth.com/arts/2014/09/16/worth_going_to_prison_for_getting_hold_of_jeans_in_the_ussr_39833.html |date=September 27, 2014 }}. Russia Beyond the Headlines, September 16, 2014. Accessed on November 16, 2014.</ref> Bótilèjépé wọn ò fi ìfòfindè aṣọ jìínsì pátápátá, ṣùgbọ́n ask jìínsì ni ó ṣòro rí ní orílẹ̀ èdè Soviet union látàrí bi àwọn ọ̀dọ́ ilé Soviet tí àwọn na fẹ̀ ṣe ìfarawé àwọn gbajúgbajà òṣèré orí ìtàgé ilé ìwò òòrùn ṣe rí wọn bí àmì ìtakò. Ijoba ilé [[:en:Soviet_government|Soviet union]] tako ìṣòwò ọjà aṣọ jìínsì nítorí bí yio se dabi ẹni wípé ìbẹ̀rẹ̀ fún aṣọ jìínsì ni ọjà '[[:en:Market_(economics)|market]]' ni ó mú wọn tẹríba, fún ètò orò Ajé [[:en:Capitalist|capitalist]].<ref>{{cite news |author-first=Katherine |author-last=Damm |date=May 9, 2018 |orig-date=2014-09-14 |url=https://www.heddels.com/2014/09/soviet-denim-smuggling-history-jeans-behind-iron-curtain/ |title=Soviet Denim Smuggling—Jeans Behind the Iron Curtain |work=Heddels |access-date=October 13, 2017 |language=en-US |archive-date=October 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014034130/https://www.heddels.com/2014/09/soviet-denim-smuggling-history-jeans-behind-iron-curtain/ |url-status=live }}</ref> Àwọn ènìyàn sá akitiyan àti ipá wọn láti rí aso ṣòkòtò jìínsì láti ìwò-òòrùn wo. Èyí sì ṣe okunfa ìdásílẹ̀ ọjà gbàrogùdù ' [[:en:Black_markets|black markets]]' àti ìdásílẹ̀ àwọn àgbélèro ọjà '[[:en:Counterfeit_consumer_goods|bootlegging]]' sòkòtò jìíns lèyí tí ó padà nkan ńlá nínú ìwé ìtàn àṣà [[:en:History_of_the_Soviet_Union|history of the Soviet Union]].ilé Soviet union<ref>{{cite news |url=http://www.dazeddigital.com/fashion/article/32495/1/exploring-the-ussr-s-underground-obsession-with-levi-s-501s |title=Exploring the USSR's underground obsession with Levi's 501s |date=August 19, 2016 |work=Dazed |access-date=October 13, 2017 |language=en |archive-date=October 13, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171013225333/http://www.dazeddigital.com/fashion/article/32495/1/exploring-the-ussr-s-underground-obsession-with-levi-s-501s |url-status=live }}</ref> ===Ìyípadà Iṣẹ́-ọjà aṣọ ìdárayá ṣí aṣọ fásíònù nínú ètò ọrọ̀-ajé=== Ní ọdún 2014, àwọn ọ̀dọ́ ń rà àwọn aṣọ ìgbàlódé bi [[:en:Athleisure|athleisure]] láti àwọn àwọn ilé iṣẹ́ ìpèsè aso bí [[:en:Nike,_Inc.|Nike]] àti [[:en:Lululemon|Lululemon]] dípò àwọn aṣọ denim classics láti àwọn ilé iṣẹ́ ìpèsè aṣọ bí [[:en:Abercrombie_&_Fitch|Abercrombie & Fitch]].<ref>{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/how-teens-are-spending-money-2014-4 |title=How Teens Are Spending Money |website=Business Insider |date=April 9, 2014 |access-date=October 28, 2015 |archive-date=November 8, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151108074914/http://www.businessinsider.com/how-teens-are-spending-money-2014-4 |url-status=live }}</ref> [[:en:Activewear|Activewear]] ní ọdún 2014 àkọsílẹ̀ rírà aṣọ àwọn ọ̀dọ́ wá ní nkan ni 28%, lèyí tí ó jẹ́ ìdàgbàsókè sì títí 6% ni Ọdún 2008. Ní ọdún 2014, Nike, Lululemon, [[:en:Under_Armour|Under Armour]], àti [[:en:Adidas|Adidas]] jẹ́ ara àwọn ilé iṣẹ́ ìpèsè aso tí wón gbájugbajà larin awon ọ̀dọ́. Àwọn alágbàtà aṣọ tí bèrè sí mú àdínku de ba iye tí wọ́n tá ọjà wọn. Bloomberg filéde pé ilé iṣẹ́ ìpèsè aso Levi's dúró ṣinṣin pẹ̀lú aṣọ tí wọ́n mo wọn mó (denim) dípò kí ó tẹ̀lé ojú òpó tuntun ti àwọn oníbàrá aṣọ sún sì. Látàrí èyí, ọwọ́ ọjà tí ń wọlé fún Levi's já wálẹ̀ láti bíllíónù méje Dollar (US$7 billion) sì bíllíónù Mẹ́rìn Bélénjá tondó méjọ (US$4.8 billion) ní ọdún 2015.<ref>{{cite web |author-first=Ashley |author-last=Lutz |url=http://www.aol.com/article/2015/10/11/a-longtime-american-wardrobe-staple-is-in-danger-of-extinction/21247712/ |title=A longtime American wardrobe staple is in danger of extinction |publisher=AOL |date=October 11, 2015 |access-date=October 28, 2015 |archive-date=October 30, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030095938/http://www.aol.com/article/2015/10/11/a-longtime-american-wardrobe-staple-is-in-danger-of-extinction/21247712/ |url-status=live }}</ref> Ní oṣù kejì ọdún 2021, wọn ṣe àfihàn pé ìtẹ̀síwájú dé bá ọwọ́ tí [[:en:Athleisure|athleisure]] pa wọlé pẹ̀lú ìlẹ̀kùn bi 84% láti ǹkan bi oṣù kẹèta ọdún 2020 látàrí àtìmọ́lé ìdáàbòbò lọ́wọ́ ààrùn COVID-19.<ref>{{Cite web |last=Bottomley |first=Tom |date=February 17, 2021 |title=Athleisure orders rise by 84% since start of pandemic |url=https://www.theindustry.fashion/athleisure-orders-rise-by-84-since-start-of-pandemic/ |access-date=October 20, 2022 |website=TheIndustry.fashion |language=en-GB |archive-date=October 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020145253/https://www.theindustry.fashion/athleisure-orders-rise-by-84-since-start-of-pandemic/ |url-status=live }}</ref> ==Àwọn àtúnṣe nípa ìrísí ṣòkòtò jìínsì == * Cigarette: Tí wón se lọ́nà tí yíò je ki o fún sugbon ko fún gádí-gádí mo itan àti gìgìtísè<ref name="Adhav_2020"/> * Cropped: Sòkòtò tí wọ́n gé ni ẹsẹ̀ tí kò gùn ju orí Kókó-ẹsẹ̀ lọ.<ref name="Adhav_2020"/> * Relaxed<ref name="Adhav_2020"/> * Skinny: Sòkòtò tí wọ́n rán tí ó fún mo ara gádí-gádí<ref name="Adhav_2020"/> * Wide-leg; or with cropped variant: sòkòtò èyí je eyi ti o má ń dúró ní orí ìlà ìgégérù ìdí, tí ó sì má ń tobi níwònba soro láti orunkun de kókó ẹsẹ̀.<ref name="Adhav_2020"/> * Mom/Mum: Sòkòtò jìínsì tí òun má dúró ní orí òkè ìgégérù ìdí ti o si tobi ni ọwọ́ itan pẹ̀lú ẹnu ti o fún pò díẹ̀ ni ọwọ́ ìsàlẹ̀.<ref name="published">{{Cite web |author1=Charlie Bell |date=January 24, 2022 |title=Boyfriend jeans vs mom jeans: what's the difference, and which is best for your style? |url=https://www.womanandhome.com/fashion/mom-jeans-vs-boyfriend-jeans-whats-the-difference-386300/ |access-date=October 20, 2022 |website=Woman and Home Magazine |language=en |archive-date=October 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020152043/https://www.womanandhome.com/fashion/mom-jeans-vs-boyfriend-jeans-whats-the-difference-386300/ |url-status=live }}</ref> * Straight-leg: Awon ṣòkòtò jìínsì irú èyí má ń wálẹ̀ sooro láti òkè de ìsàlẹ̀.<ref>{{Cite web |last=Johnson |first=Paul |title=What Are Straight Leg Jeans? (Explained) |url=https://workwearcommand.com/straight-leg-jeans/ |access-date=October 20, 2022 |website=Work Wear Command |language=en-US |archive-date=October 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020152044/https://workwearcommand.com/straight-leg-jeans/ |url-status=live }}</ref> * Boyfriend: Àwọn ṣòkòtò jìínsì eleyi má ń dúró ní orí ìka ìgégérù ìdí ti o si má ń tobi díẹ̀.<ref name="published"/> * Flared, tàbí [[:en:Bell-bottoms|bell-bottomed]]: Ní òpò ìgbà, ṣòkòtò jìínsì irú èyí ma ń fún ní owó itan sugbon yio fe ni ọwọ́ ìsàlẹ̀ ẹsẹ̀ bèrè láti orókún.<ref>{{Cite web |date=July 23, 2014 |title=The Difference Between Bootcut, Straight, Skinny, and Flare-Legged Jeans |url=https://outfitideashq.com/difference-bootcut-straight-skinny-flare-legged-jeans/ |access-date=October 20, 2022 |website=Outfit Ideas HQ |language=en-US |archive-date=October 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020152045/https://outfitideashq.com/difference-bootcut-straight-skinny-flare-legged-jeans/ |url-status=live }}</ref> * [[:en:High-waisted_jeans|High-waisted jeans]] Àwọn ṣòkòtò tí wọ́n ma ń dúró ní orí idodo di gbajúmọ̀ ni àwọn àkókò ìgbà ọdún 1970s, ṣùgbọ́n tí wọ́n tún ṣẹ̀ṣẹ̀ bèrè sí mo di gbajúmọ̀ ni òde òní. Àwọn ṣòkòtò tí wọ́n ma ń dúró ní orí idodo òní won ṣe dámọ̀ pẹ̀lú bi won ṣe má ń dúró lórí idodo. Won lè fún mo ara, kí wọ́n tobi, tí wọ́n sì má ń wá ní oríṣiríṣi àwò àti ìrírí.<ref>{{Citation |chapter=high-rise |date=2022 |chapter-url=http://dx.doi.org/10.5040/9781501365287.1334 |title=The Fairchild Books Dictionary of Fashion |page=75 |access-date=June 24, 2023 |publisher=Fairchild Books |doi=10.5040/9781501365287.1334 |isbn=978-1-5013-6669-7 |archive-date=October 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026064309/https://chooser.crossref.org/?doi=10.5040%2F9781501365287.1334 |url-status=live |chapter-url-access=subscription }}</ref> === Jìnnsì tí ó má ń jòkọ́ sì òkè ìbàdí === Àwọn ọníròyìn filéde ni ọdun 2017 wipe ni awuyewuye ọ̀tún lórí àwọn jìínsì tí wọ́n ń jòkọ́ ni ìsàlẹ̀ ìbàdí ' [[:en:Low-rise_pants|low-rise jeans]]', tí ó jẹ́ gbajúmọ̀ ni àwọn nkan bí ọdún 1990s àti 2000s, òun ni ó tún ti ń padà gba òde látàrí ìfẹ́ tí wọ́n ní sì àṣà aṣọ wíwò ọ̀tun kan tí ń jẹ Y2K. Ní àwọn ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 2000s, ṣòkòtò jìínsì tí ó dúró ní ìsàlẹ̀ ìbàdí òun ni wón sábà má ń rí ní àwọn ibi ayẹyẹ àjọ̀dún àwọn gbajúmọ̀ olórin bí [[:en:Britney_Spears|Britney Spears]], [[Jennifer Lopez]], [[:en:Paris_Hilton|Paris Hilton]], [[:en:Gwen_Stefani|Gwen Stefani]] àti [[Christina Aguilera]],tí wọ́n ní afijo pẹ̀lú àṣà ìwoso Y2K. No Odún 2021, iwadi ni ori èrò ayélujára fi hàn wípé ni àṣà ìwoso 'y2k fashion' òun ni ó tún ní ìdàgbàsókè 193%,<ref>{{Cite web |date=August 23, 2021 |title=The Anatomy of a Trend: Y2K |url=https://blog.trendalytics.co/2021/08/23/anatomy-trend-y2k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020145932/https://blog.trendalytics.co/2021/08/23/anatomy-trend-y2k |archive-date=October 20, 2022 |access-date=October 20, 2022 |website=blog.trendalytics.co |language=en}}</ref> lèyí tí ó fi hàn wípé ni àṣà ìwoso tí ń padà wá, tí aṣọ jìínsì tí òun dúró ní ìsàlẹ̀ ìbàdí sì ti ń di nkan iyì ni àárín àwọn ọ̀dọ́langba.<ref>{{Cite web |last=Jennings |first=Rebecca |date=April 6, 2021 |title=Low-rise jeans are back. Try not to scream. |url=https://www.vox.com/the-goods/22364404/low-rise-jeans-trend-y2k-fashion |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020145930/https://www.vox.com/the-goods/22364404/low-rise-jeans-trend-y2k-fashion |archive-date=October 20, 2022 |access-date=October 20, 2022 |website=Vox |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=January 15, 2022 |title=Low rise jeans are back – and the lower the better |url=https://www.theguardian.com/fashion/2022/jan/15/low-rise-jeans-are-back-and-the-lower-the-better |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020145930/https://www.theguardian.com/fashion/2022/jan/15/low-rise-jeans-are-back-and-the-lower-the-better |archive-date=October 20, 2022 |access-date=October 20, 2022 |website=The Guardian |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 30, 2021 |title=How Low Can These Low-Rise Jeans Go? |url=https://www.vogue.com/slideshow/low-rise-jeans |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020145932/https://www.vogue.com/slideshow/low-rise-jeans |archive-date=October 20, 2022 |access-date=October 20, 2022 |website=Vogue |language=en-US}}</ref> Àwọn ṣòkòtò jìínsì tí òun má ń dúró ní ìsàlẹ̀ ìbàdí ni ó má ń wá pẹ̀lú ìwọ̀n {{Convert|2-3|in|cm|0}} tàbí jùbélo wálẹ̀ ni ìsàlẹ̀ idodo.<ref>{{cite web |url= https://www.womensweekly.com.sg/shopping/10-types-of-jeans-every-woman-should-have-wardrobe |title= 10 Types Of Jeans Every Woman Should Have In Her Wardrobe |author= <!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= 26 Oct 2021 |publisher= The Singapore Women's Weekly |access-date= 7 April 2026}}</ref> àwọn ṣòkòtò jìínsì tí ó má ń dúró ní ìsàlẹ̀ ìbàdí tí wọ́n bá ṣe láti ilé iṣẹ́ aṣọ ni jíjìnnà ìlà ìbàdí sì abé ṣòkòtò sábà má ń kéré. Ìrísí àwọn ṣòkòtò yí òun ni wón je kó rí bè látàrí bí wọn ṣe ṣe lèyí tí ó má ń jẹ ki o dabi ẹni wípé ṣòkòtò òun Ṣáàgì tabi wá sí ilé ni ìdí ju bí ótiyẹ lo. Eleyi kí ṣe irú Ṣáàgì ' [[:en:Sagging_(fashion)|sagging]]' , tí àwọn olórin ọkùnrin tàkasúfe sódì gbajúmọ̀ ni àwọn nkan ọdún 1990s o. == Bí wọn ṣe ń ṣe ṣòkòtò jìínsì láti ilé iṣẹ́ == <gallery mode="packed"> File:Denim Fabric Storing.JPG|Bí wọn ṣe ń kó àwọn jìínsì pamó File:Denim fabric Cutting Machine.jpg|Èro machini ìgbàlódé Aládàáṣe tí wọ́n ń fi ń gé aṣọ ni àwọn ile ise RMG. File:PP Spray.jpg|Lílọ P P Spray àti P P Sponging láti fi fún àwọn aṣọ jìínsì ni ìrísí tuntun. File:3D Crinkle on Dummy.jpg|Lilo 3D crunching, láti fun awọn ask jìínsì ni ìpèlé whiskers, àti wrinkles lójúnà áti fún wọn ní ìrísí lílò òòsó. File:Crinkle on Denim Jeans Pant.JPG|Fifi ojú ìlà rírún sì orí aṣọ jìínsì. File:Hand Sanding on Denim Jeans.JPG|Lílọ ọwọ́ láti fi bó ojú aṣọ jìínsì. File:Curing.JPG|Lílọ ọoje ara igi (Resin) láti fi ṣe ìtọ́jú aṣọ jìínsì. File:Tagging.JPG|Ìrán-wà-fún-ìgbà-díẹ̀ nínú Iṣẹ́ Aṣọ (Basting / Tacking Stitch) láti fun ni agbára sì. File:Denim Washing.JPG|Àwọn ẹ̀rọ tí wọ́n ń lọ láti fi pa aṣọ ni aró àti fò wọ́n. File:Denim Jeans Pant.jpg|Bí wọn ń ṣe ń fò aṣọ jìínsì àti bí wọn ṣe nò wọ́n sá File:Denima Jeans Finishin.jpg|Ìpèlé ikehin nínú ìpèsè aṣọ jìínsì fún ọjà File:Live model Fitting of Ladies Denim Pant.JPG|Wiwo aṣọ fún olùyàwò Ọmọ-oge File:Denim Jeans Pant QA checking.JPG|Àtúnyẹ̀wò bí aṣọ ṣe dára sí kí ó tó wo ọjà File:Denim Jeans Pant Display.JPG|Àwọn aṣọ jìínsì ni ìyára ìyẹ̀wò àwọn aso ni ile ise RMG </gallery> == Ó tún lè yẹ àwọn eléyi náà wò == {{Portal|Fashion}} * [[:en:Portal:Fashion|Athleisure]] * [[:en:Baggy_jeans|Baggy jeans]] * [[:en:Bell-bottoms|Bell-bottoms]] * [[:en:Shorts#Daisy_Dukes|Daisy Dukes]] * [[:en:Denim_skirt|Denim skirt]] ("jean" skirt) * [[:en:Designer_clothing#Designer_jeans|Designer jeans]] * [[:en:Drainpipe_jeans|Drainpipe jeans]] * [[:en:Jean_jacket|Jean jacket]] * [[:en:Jeggings|Jeggings]] * [[:en:Jorts|Jorts]] ("Sòkòtò jìínsì pénpé ") * [[:en:Mom_jeans|Mom jeans]] * [[:en:Trousers_as_women's_clothing|Trousers as women's clothing]] * [[:en:Western_wear|Western fashion]] == Àkíyèsí == {{notelist}} ==Ìtọ́kasí== <references /> q2v09wbpyxr68s6lu6qpgj6l6qjh1su Pupayò 0 83764 638102 635776 2026-09-26T19:21:23Z InternetArchiveBot 22272 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638102 wikitext text/x-wiki {{short description|Color shade of bright red}} {{Infobox color |title=Scarlet |image={{photomontage |photo1a=RCMP-female-officer.jpg |photo1b=Nelson_Tower_in_Scarlet_-_geograph.org.uk_-_5188743.jpg |photo1c= |photo2a= |photo2b=Chinese flag (Beijing) - IMG 1104.jpg |photo2c=Anagallis_arvensis_2.jpg |photo3a=Scarlet ibis arp.jpg |photo3b=Scarlet-Macaw.jpg |photo3c= | size = 243 | color_border = #AAAAAA | color = #000000 |r=255|g=36|b=0|rgbspace=[[sRGB color space|sRGB]] + |source=[[Secondary color]]| caption= | foot_montage = }} | caption= Clockwise, from top left:<br>An officer of the [[Royal_Canadian_Mounted_Police|RCMP]]; Nelson's Tower in [[Forres]]; [[Scarlet pimpernel]]; [[Scarlet macaw]]; [[Scarlet ibis]]; The [[flag of China]]. |hex=FF2000 |source=[[X11 color names|X11]] |isccname=Vivid reddish orange}} Àwọ̀ '''pupayò'''jẹ́ àwọ̀ [[pupa]] tó mọ́lẹ̀, tó sì lágbára,<ref>''Oxford English Dictionary'' Online Edition</ref><ref>''Webster's New World Dictionary of American English'', College Edition.</ref> tí ó lè ní díẹ̀ nínú àwọ̀ [[ọsànwọ̀]]. Ìyẹn ni pé, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé pupa ni ó jẹ́ àwọ̀ pàtàkì rẹ̀, ó ní díẹ̀ lára ìrísí ọsànwọ̀ nínú rẹ̀.<ref>{{cite encyclopedia | url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/scarlet | title=Scarlett | dictionary=Collins English Dictionary | access-date=1 June 2019 | quote=a vivid red colour, sometimes with an orange tinge; very bright red with a slightly orange tinge}}</ref> Nínú àkójọpọ̀ àwọ̀ [[ìmọ́lẹ̀]] tí [[ojú]] [[ènìyàn]] lè rí, àti lórí àtẹ àwọ̀ ìbílẹ̀, "pupayò" wà ní agbègbè kan láàárín pupa àti ọsànwọ̀. Ó wà ní nǹkan bí ìdá mẹ́rin ọ̀nà tó fi sún mọ́ pupa sí ọsànwọ̀.Pupayò ní ìrẹ́pọ̀ [[ọsànwọ̀]] tó kéré díẹ̀, nítorí náà ó sún mọ́ pupa ju [[ọsànwọ̀]] lọ. <ref>Maerz and Paul ''A Dictionary of Color'' New York:1930--McGraw Hill Color Sample of Scarlet: Page 25 Plate 1 Color Sample L12 (Scarlet is shown as being one of the colors on the right and bottom of the plate representing the most highly saturated colors between red and orange at a position one-fourth of the way between red and orange.)</ref> == Ìtàn == === Láti Ayébáyé === Láti ìgbà àtijọ́ ni pupayò ti jẹ́ [[àwọ̀]] tí a ń so mọ́ agbára, ọrọ̀ àti ìgbádùn. A kọ́kọ́ mẹ́nu kan àwọ̀ tí wọ́n fi ń ṣe pupayò ní ọ̀rúndún kẹjọ ṣáájú kí wọ́n tó bí Jésù, lábẹ́ orúkọ “Pupa Armenia”, tí wọ́n sì ṣàpèjúwe rẹ̀ nínú àwọn [[ìwé]] àwọn ará Persia àti Ásíríà.Wọ́n máa ń kó àwọ̀ náà jáde láti Persia lọ sí Róòmù. Nígbà Ìjọba Róòmù, scarlet jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àwọ̀ tí ó ní ọlá jù lọ, àwọ̀ [[èsè-àlùkò]] tí àwọn lọ́ba-lọ́ba máa ń wọ̀ nìkan ni ó ga ju pupayò sc lọ nínú ọlá àti ipò. Àwọn olóyè ọmọ ogun Róòmù máa ń wọ àwọ̀n [[aṣọ]] àwọ̀ pupayò tí wọ́n ń pè ní paludamenta. ,<ref name="StClair2">{{Cite book|title=The Secret Lives of Colour|url=https://archive.org/details/secretlivesofcol0000stcl|last=St. Clair|first=Kassia|publisher=John Murray|year=2016|isbn=9781473630819|location=London|page=[https://archive.org/details/secretlivesofcol0000stcl/page/140 140]|oclc=936144129}}</ref> Àwọn [[ènìyàn]] tí wọ́n wà ní ipò gíga nínú àwùjọ ni wọ́n tún ń pè ní coccinati, èyí tí ó túmọ̀ sí “àwọn ènìyàn pupa.<ref>Amy Butler Greenfield (2007) ''A Perfect Red'', p. 5.</ref> === Àwọn Àwòrán Pupayò === <gallery mode="packed" heights="150"> File:Tizian 041.jpg| File:Elizabeth I Steven Van Der Meulen.jpg| File:Aztecheaddress.jpg| File:Indian collecting cochineal.jpg| File:Rembrandt Harmensz. van Rijn - Het Joodse bruidje.jpg|. </gallery> <gallery mode="packed" heights="150"> File:Louis XIV of France.jpg| File:Queen Anne in the House of Lords by Peter Tillemans.jpeg| File:4th Regiment of Horse, 1687.jpg| File:Officer and Private, 40th Foot, 1815.jpg| </gallery> == Àwọn Ìtọ́kasí == rdviimtfpsi51b7bpk9bw9gzdpjetz6 Francesca Ekwuyasi 0 83872 638092 636129 2026-09-26T19:15:39Z InternetArchiveBot 22272 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638092 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=Francesca Ekwuyasi|occupation=Novelist|years_active=2020–present|birth_place=[[Lagos]], Lagos State, Nigeria|education=[[Queen's College, Lagos]] {{small|([[West African Senior School Certificate Examination|WASSCE]])}}<br />[[University of King's College]] {{small|([[Master of Fine Arts|MFA]])}}|notable_works=''[[Butter Honey Pig Bread]]''|genre=[[Literary fiction]]|awards={{Awards|[[Dayne Ogilvie Prize]]|2022}}|website={{URL|ekwuyasi.com/}}}}   '''Francesca Ekwuyasi''' jẹ́ òǹkọ̀wé àti olùdarí ọmọ orílẹ̀-èdè Kánádà ti Nàìjíríà . Ó gbajúmọ̀ jùlọ fún ìwé àròsọ rẹ̀ àkọ́kọ́ ''Búrẹ́dì ẹlẹ́dẹ̀ pẹ̀lú bọ́tà àti oyin'', èyí tí a tẹ̀ jáde ní ọdún 2020. Ekwuyasi tún jẹ́ olùkọ́ni ní ètò Master of Fine Arts in Fiction ní Yunifásítì King's College ní Halifax, Nova Scotia . Àwọn iṣẹ́ rẹ̀ ń ṣe àgbéyẹ̀wò àwọn kókó ọ̀rọ̀ ìgbàgbọ́, ìdílé, ìwà ọ̀daràn, lílo nǹkan, ìdánìkanwà, àti jíjẹ́ ẹni tí ó ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú Ọlọ́run. == Ìgbésí ayé ara ẹni == Láti ìlú Èkó, Nàìjíríà ni Ekwuyasi ti wá ní ìpilẹ̀ṣẹ̀, ní Halifax, Nova Scotia . Ó jẹ́ oníwà àìdára . <ref name="pride" /> == Iṣẹ́ ọwọ́ == Wọ́n yan ''Búrẹ́dì Ẹlẹ́dẹ̀ Oyin'' fún àtúnse ''Canada Reads'' ti ọdún 2021, níbi tí Roger Mooking ti gbèjà rẹ̀. <ref name=":02">{{Cite web|archivedate=2021-03-10}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web|archivedate=2021-01-21}}</ref> Ìwé náà wà ní àkójọpọ̀ fún ẹ̀bùn Giller ti ọdún 2020. <ref name=":0">{{Cite web|archivedate=2020-09-08}}</ref> Wọ́n tún yan orúkọ rẹ̀ fún ẹ̀bùn ìwé Lambda Literary Award fún Lesbian Fiction ti ọdún 2021, ẹ̀bùn ReLit ti ọdún 2021 fún Novel, ẹ̀bùn Àmì-ẹ̀yẹ Amazon Canada fún Ìwé-ìtàn Àròsọ Àkọ́kọ́ ni ọdún 2021, <ref name=":4">{{Cite web|archivedate=2021-05-28}}</ref> àti ẹ̀bùn Gomina Gbogbogbo ti ọdún 2020 fún ìtàn àròsọ èdè Gẹ̀ẹ́sì . <ref name=":5">{{Cite web|archivedate=April 9, 2024}}</ref> Ní ọdún 2022, ó gba ẹ̀bùn Dayne Ogilvie . Ní ọdún 2023, ó bá Roger Mooking ṣiṣẹ́ pọ̀ lórí ìwé tí kì í ṣe ìtàn àròsọ ''Curious Sounds: A Dialogue in Three Movements. '' Ní àfikún sí ìkọ̀wé rẹ̀, ó ṣe àfihàn àwọn iṣẹ́ ọnà tí a gé ní ìwé ní Halifax's The Khyber ní ọdún 2019 ó sì ti darí àwọn fíìmù fíìmù kúkúrú bíi ''Reconcile'' <ref name="coast" /> àti ''Black &amp;amp; Belonging'' . == Àwọn ẹ̀bùn == {| class="wikitable sortable" !Ọdún ! Ṣe ìwé ! Ẹ̀bùn ! Ẹ̀ka ! Àbájáde ! Ìtọ́kasí |- ! rowspan="2" | 2020 | rowspan="7" | ''Bọ́tà Búrẹ́dì Ẹlẹ́dẹ̀ Oyin'' | Ẹ̀bùn Giller | —|| {{Nom|Longlisted}} | <ref name=":0" /> |- | Ẹ̀bùn Gómìnà Àgbà | Ìtàn àròsọ èdè Gẹ̀ẹ́sì|| {{sho}} | <ref name=":5" /> |- ! rowspan="4" | 2021 | Ẹ̀bùn Ìtàn Àkọ́kọ́ ti Amazon Canada | —|| {{sho}} | <ref name=":4" /> |- | ''Kánádà Àwọn ìwé kíkà'' | —|| {{Nom}} | <ref name=":02" /> <ref name=":1" /> |- | Ẹ̀bùn Ìkọ̀wé Lambda | Ìtàn Àwọn Obìnrin Obìnrin|| {{sho}} | |- | Ẹ̀bùn ReLit | Ìtàn tuntun|| {{sho}} | |- ! 2022 | Ẹ̀bùn Dayne Ogilvie | —|| {{won}} | |} == Ìwé Ìròyìn == * {{Cite book|first=francesca|last=ekwuyasi|author-mask=2|title=[[Butter Honey Pig Bread]]|publisher=[[Arsenal Pulp Press]]|year=2020|isbn=9781551528236}} * {{Cite book|last=ekwuyasi|first=francesca|title=Curious Sounds: A Dialogue in Three Movements|url=https://archive.org/details/curioussoundsdia0000roge|publisher=[[Arsenal Pulp Press]]|year=2023|isbn=978-1-55152-929-5|author-mask=2}} == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Articles with hCards]] 258sxod0x50x74j3khcyl03wiu03e1l Yusuf Grillo 0 83874 638109 636133 2026-09-26T19:32:05Z InternetArchiveBot 22272 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638109 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|name=Yusuf Adebayo Cameron Grillo|image=Yusuf Grillo, 'Yoruba Bride'.jpg|imagesize=|caption=[[Yoruba people|Yoruba]] Bride by Yusuf Grillo|birth_name=|birth_date={{birth date|df=y|1934|12|16}}|birth_place=Brazilian Quarters of Lagos, [[Colony and Protectorate of Nigeria|Nigeria]]|death_date={{death date|2021|08|23|df=y}} (aged 86)|death_place=|field=[[Contemporary art]]|training=|movement=|works=|patrons=|influenced by=|influenced=|awards=}} '''Yusuf Grillo''' fetisi ⓘ (ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù Kejìlá ọdún 1934 – ó sì kú ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù Kẹjọ ọdún 2021) jẹ́ oníṣọ̀nà ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó gbajúmọ̀ fún iṣẹ́ yíyà àwòrán, gbígbẹ́ ère, àti yíyà àwòrán sórí ògiri.<ref>{{Cite news|location=Lagos, Nigeria}}</ref> == Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀ == A bí Yusuf Grillo ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù karùn-ún ọdún 1934 ní agbègbè Brazil ti Erékùsù Èkó, Èkó. <ref>{{Cite news|title=Art is my life, it's what I will do till I die — Yusuf Grillo|location=Lagos, Nigeria}}</ref> Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Nàìjíríà ti Àwọn Ọ̀nà, Ìmọ̀ Sáyẹ́ǹsì àti Ìmọ̀ Ẹ̀rọ ní Zaria, níbi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí ní Àwọn Ọ̀nà Àwòrán àti ìwé ẹ̀rí ìkẹ́ẹ̀kọ́ gíga ní Ẹ̀kọ́ ní ọdún 1961. <ref name="Falola">{{Cite book|last1=Falola|first1=Toyin|last2=Jennings|first2=Christian|title=Africanizing Knowledge: African Studies Across the Disciplines|url=https://archive.org/details/africanizingknow0000unse|publisher=Transaction Publishers|year=2002|pages=[https://archive.org/details/africanizingknow0000unse/page/177 177]–178|isbn=0-7658-0138-8}}</ref> Lẹ́yìn náà, ó gba ìdánilẹ́kọ̀ọ́ pàtàkì ní Yunifásítì Cambridge, ó sì lọ sí àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ọ̀jọ̀gbọ́n ní Germany àti Amẹ́ríkà. <ref name="Falola" /> == Iṣẹ́ ọwọ́ == Grillo bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ olùkọ́ni rẹ̀ ní ọdún 1962 ní Yaba Technical Institute lábẹ́ ìdarí Paul Mount, Olórí Ẹ̀ka Iṣẹ́ ọnà nígbà náà. <ref name="Falola" /> Lẹ́yìn náà, ó di Olórí Ẹ̀ka Iṣẹ́ ọnà àti Ìtẹ̀wé ní Ile-ẹkọ giga ti Imọ-ẹrọ ti Yaba, níbi tí ó ti kọ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìran àwọn ayàwòrán ní Nàìjíríà kí ó tó fẹ̀yìntì ní ọdún 1987. <ref>{{Cite news|title=Art is my life, it's what I will do till I die — Yusuf Grillo}}</ref> Wọ́n kà Grillo sí ọ̀kan lára àwọn òṣèré ayàwòrán òde òní ní Nàìjíríà, wọ́n sì gba ìdámọ̀ ní orílẹ̀-èdè àti ní àgbáyé ní ọdún 1960 àti 1970. Iṣẹ́ rẹ̀ papọ̀ mọ́ àwọn ọ̀nà ìyawòrán ti ìwọ̀-oòrùn pẹ̀lú àwọn ẹ̀yà iṣẹ́ ọnà ìbílẹ̀ Yorùbá. Ó di mímọ̀ ní pàtàkì fún lílo àwọn àwọ̀ búlúù, àṣà kan tí a sábà máa ń so mọ́ àwọ̀ àwọn àwòrán aṣọ ''adire'' . <ref name="Falola" /> Lẹ́yìn ìfẹ̀yìntì rẹ̀, Grillo ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí òṣèré oníṣẹ́ ọnà ní Ikeja, Èkó, níbi tí ó ti ń tẹ̀síwájú láti ya àwòrán àti láti kọ́ àwọn òṣèré ọ̀dọ́. <ref>{{Cite news|title=Art is my life, it's what I will do till I die — Yusuf Grillo}}</ref> == Ìgbésí ayé ara-ẹni == Grillo fẹ́ Iyabo Amope Grillo, wọ́n sì bí ọmọ márùn-ún. <ref>{{Cite news|title=Veteran artist Yusuf Grillo dies at 86|url=https://thenewsnigeria.com.ng/2021/08/23/veteran-artist-yusuf-grillo-dies-at-86/|work=TheNEWS|date=23 August 2021|access-date=28 June 2026}}</ref> == Ikú == Grillo kú ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kẹjọ ọdún 2021 ní ẹni ọdún mẹ́tàdínlọ́gọ́rin láti inú àwọn ìṣòro tó ní í ṣe pẹ̀lú COVID-19. == Àwọn iṣẹ́ pàtàkì == * ''Ìpadàbọ̀ Àwọn Olùlù'' * ''Àwòrán Sultan Bello'' * ''Ìyá àti Ọmọ'' * ''Obìnrin Mùsùlùmí'' * ''Abe nu Gongo'' (1993) == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2021]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1934]] [[Ẹ̀ka:Articles with hCards]] pdbc4qg6w9fia7zg8jsbi1vn9zlr8cy Ovia Idah 0 83875 638088 636134 2026-09-26T19:11:32Z InternetArchiveBot 22272 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638088 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Ovia Idah|other_names=Ovidah Ida,<br/> Igbolovia Ida|birth_date=1903|birth_place=Oria, [[Delta State]], [[Southern Nigeria Protectorate]] (now [[Nigeria]])|death_date=1968|death_place=Nigeria|occupation=Sculptor, painter, carpenter, designer, educator|movement=Modernism<ref name="JeanKen" />}}   Olórí '''Ovia Idah''' (1903–1968) jẹ́ oníṣẹ́ ọnà, ayàwòrán, gbẹ́nàgbẹ́nà, ayàwòrán, àti olùkọ́ni ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà . Ó ṣiṣẹ́ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ ọ̀nà, títí bí igi ebony, eyín erin, ike, àti terracotta àti simenti. Idah's ti n ṣiṣẹ ni Eko ni Ipinle Eko, ati Ìlú Benin ni Ipinle Edo, ṣugbọn o fihan iṣẹ rẹ ni kariaye. Àwọn orúkọ tí a tún mọ̀ ọ́n ni '''Igbolovia Ida''' àti '''Ovidah Ida''' . <ref name="Grove" /> == Ìtàn ìgbésí ayé == Wọ́n tọ́ ọ dàgbà ní ààfin ọba gẹ́gẹ́ bí òṣìṣẹ́ ààfin (tàbí omada) láti ọmọ ọdún méje títí di ọmọ ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún, níbi tí ó ti kọ́ ọgbọ́n gbígbẹ́ <ref>{{Cite book|last1=Gore|first1=Charles|title=Art, Performance and Ritual in Benin City|publisher=[[Edinburgh University Press]]|isbn=978-1-4744-6858-9}}</ref> gẹ́gẹ́ bí ojú ìwé lábẹ́ [[Oba of Benin|Oba]] Eweka Kejì ti Benin. Wọ́n gbà Idah síṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí gbẹ́nàgbẹ́nà pẹ̀lú Ẹ̀ka Iṣẹ́ Gbogbogbò ní Èkó láti ọdún 1923 títí di ọdún 1947. <ref name="Nevadomsky-1997" /> Ó tún kọ́ni ní [[King's College]] ní Èkó. <ref name="Nevadomsky-1997" /> <ref>{{Cite book|last1=Beier|first1=Ulli|title=Contemporary Art in Africa|year=1968|url=https://archive.org/details/contemporaryarti00beie|publisher=F. A. Praeger|pages=[https://archive.org/details/contemporaryarti00beie/page/20 20]–23}}</ref> Oba Akenzua Kejì yí Idah lérò padà láti ṣe olórí Benin Carvers Cooperative ní Benin City ní ọdún 1947. <ref name="Nevadomsky-1997" /> Àwọn ère Idah já kúrò láti inú àṣà gbígbẹ́ àdúgbò, wọ́n sì ní àṣà àrà ọ̀tọ̀ tiwọn. <ref>{{Cite book|last=Simon|first=Ottenberg|url=https://books.google.com/books?id=9PskAQAAMAAJ|title=New Traditions From Nigeria|date=1997-10-17|publisher=Smithsonian Institution Press|isbn=978-1-56098-800-7|pages=22|language=en}}</ref> Wọ́n fi kún un gẹ́gẹ́ bí apá kan nínú ìwé náà, "New Currents, Ancient Rivers: Contemporary African Artists in a Generation of Change" ( Smithsonian Institution Press, 1992), ọ̀kan lára àwọn ìwádìí tó tóbi jùlọ nípa iṣẹ́ ọnà Áfíríkà òde òní ní àkókò náà. <ref>{{Cite journal|last=jẹgẹdẹ|first=dele|date=1996|title=Review of New Currents, Ancient Rivers: Contemporary African Artists in a Generation of Change|url=https://www.jstor.org/stable/3337443|pages=21–98}}</ref> <ref name="JeanKen" /> == Wo tun == * [[Ìran Ẹdó|Àwọn ènìyàn Edo]] * Àkójọ àwọn òṣèré Nàìjíríà * [[Ilẹ̀ Ọba Benin|Ìjọba Benin]] == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1968]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1903]] [[Ẹ̀ka:Articles with hCards]] dc4fii0inzgjzpmw04pt4sbsr9tndgk Mmekutmfon Essien 0 83960 638090 636247 2026-09-26T19:12:14Z InternetArchiveBot 22272 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638090 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata|fetchwikidata=ALL|noicon=on|dateformat=mdy}}   '''Mmekutmfon "Mfon" Essien''' (1967 – Ọjọ́ kẹrìnlá Oṣù Kejì, ọdún 2001) jẹ́ olùyàwòrán ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Amẹ́ríkà. Mmekutmfon Essien ni a bi ni 1967 ni Ikot Ekpene, Nigeria, ọmọbinrin Adiaha Essien ''.'' Ìdílé rẹ̀ kó lọ sí orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún méjì, wọ́n sì tọ́ ọ dàgbà ní Baltimore, Maryland. Ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ pẹ̀lú oyè BA láti Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Morgan. <ref name="NYTimes-2001">{{Cite news|date=2001-02-23|title=Mfon Essien – Photographer, 34}}</ref> <ref name="Lebart-2022">{{Cite book|last=Lebart|first=Luce|title=A world history of women photographers|url=https://archive.org/details/worldhistoryofwo0000luce|last2=Robert|first2=Marie|date=2022|publisher=Thames & Hudson Ltd Thames & Hudson Inc|isbn=978-0-500-02541-3|location=London New York (N.Y.)}}</ref> Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1990, Essien kó lọ sí ìlú New York láti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùyawòrán aṣọ fún àwọn ilé ìtajà bíi ''Vibe'' àti ''People'' . Ó ṣe àfihàn àwòrán rẹ̀ àkọ́kọ́ ní Rush Arts ní Chelsea ní ọdún 1996. <ref name="NYTimes-2001" /> <ref name="Lebart-2022" /> Wọ́n ṣe àyẹ̀wò Essien pé ó ní àrùn jẹjẹrẹ ọmú tó lè parẹ́ ní ọdún 1998, wọ́n sì ṣe iṣẹ́ abẹ ìtọ́jú ọmú tó lágbára . Ní ìdáhùnpadà, ó ṣẹ̀dá àwọn àwòrán ara-ẹni tí wọ́n pè ní ''Aṣọ Tuntun ti Amazon.'' Iṣẹ́ yìí ni wọ́n ṣe àfihàn rẹ̀ ní Dakar Biennale ọdún 2000, méjì lára àwọn fọ́tò náà sì jẹ́ ara ìfihàn ''Committed to the Image: Contemporary Black Photographers'', èyí tí wọ́n ṣí ní ọjọ́ kejì ikú rẹ̀ ní Brooklyn Museum of Art . <ref name="NYTimes-2001" /> <ref name="Lebart-2022" /> Essien kú ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kejì ọdún 2001 ní ìlú New York. <ref name="NYTimes-2001" /> == Àṣẹ tí a ti ṣe àkóso rẹ̀ == Ní ọdún 2018, Laylah Amatullah Barrayn àti Adama Delphine Fawundu ṣe ìfilọ́lẹ̀ ìwé ìròyìn ''Mfon: Awọn Obinrin Oníyàwòrán lati Ilẹ Afirika ati Awọn Agbegbe ti Awọn ọmọ Afirika ti Wà ní ìgbà méjì-méjì,'' èyí tí wọ́n sọ orúkọ rẹ̀ ní ọlá Essien. == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2001]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1967]] [[Ẹ̀ka:Articles with hCards]] elpf3rbaq4h3lzihg8ohoqn5ikblx4m Àwọn ilé ìkọ́lé Yorùbá 0 84095 638094 637580 2026-09-26T19:16:46Z InternetArchiveBot 22272 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638094 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Iṣẹ́-ilé kíkọ́ ti àwọn Yorùbá ń ṣàpèjúwe àwọn ọ̀nà tí àwọn ènìyàn Yorùbá ní Ìwọ̀-Oòrùn Áfíríkà fi ń kọ́ ilé wọn; èyí bẹ̀rẹ̀ ní nǹkan bí ọ̀rúndún kẹjọ[1][2] ó sì tẹ̀síwájú títí dé àkókò ìṣàkóso àwọn aláwọ̀-funfun (ìgbà ìjọba amúnisìn) tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀rúndún kọkàndínlógún, ó sì tún kọjá àkókò yẹn.''' Awọn ile ti o wọpọ jẹ́ ilé yàrá kan ṣoṣo tí ó ní ìrísí onígun mẹ́rin, tí kò sì ní fèrèsé; wọ́n sì sábà máa ń kọ́ wọn yíká àgbàlá àárín gbùngbùn kan tí àwọn ọ̀nà ìrìn tí ó ní òrùlé (veranda) yíká.[1][2] Ọ̀nà tí wọ́n fi ń kọ́ wọn jọ ti àwọn ènìyàn Ashanti; wọ́n máa ń lo erùpẹ̀, igi, òróró ọ̀pẹ[2] àti koríko láti kọ́ wọn, pẹ̀lú àtìlẹ́yìn láti ọ̀dọ̀ àwọn igi tí wọ́n fi ṣe ìpìlẹ̀ ilé náà, wọ́n sì máa ń fi ewé tàbí igi ṣe òrùlé rẹ̀, tàbí kí wọ́n wá lo irin pẹlẹbẹ (aluminum) àti irin tí wọ́n fi ṣe òrùlé (corrugated iron) nígbà tí ó yá. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ibùgbé àwọn ará Yorùbá ìgbà àtijọ́/kí wọ́n tó di ìgbà ìjọba amúnisìn ni wọ́n fi àwọn odi ẹ̀rọ ààbò yí ká. <ref>{{Cite book|last=Noble|first=Allen G.|title=Traditional buildings : a global survey of structural forms and cultural functions|date=2007|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-4356-3489-3|location=London|oclc=216931397}}</ref> <ref name=":2">{{Cite news|date=2020-02-23|title=Pre-colonial Traditional Architectures of Nigeria|location=Lagos, Nigeria}}</ref> Eredo ti Sungbo, iru awọn odi bẹẹ ti a fi awọn ile aabo ati awọn iho omi ṣe, ni a ti kà si iranti ti o tobi julọ ṣaaju ijọba amunisin ni Afirika, ti o tobi ju [[Pírámídì Nínlá ti Gísà|Pyramid ti Khufu]] ni Egipti tabi Great Zimbabwe lọ . <ref name=":3">{{Cite news|date=2018-10-01|title=10 Amazing Facts You Probably Don't Know About Nigeria|location=Lagos, Nigeria}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Asante|first=Molefi Kete|title=The history of Africa : the quest for eternal harmony|year=2015|url=https://archive.org/details/historyofafricaq0000asan_g0l5_2ndedition|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-415-84454-3|location=New York|oclc=879329853}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Cultural heritage, ethics, and the military|url=https://archive.org/details/culturalheritage0004unse_t9t1|date=2011|isbn=978-1-84615-944-2|location=Woodbridge, Suffolk|publisher=Boydell Press|oclc=801440701}}</ref> Lẹ́yìn ìjọba ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, àwọn ilé ìkọ́lé ní [[Èkó|ìlú Èkó]] ní pàtàkì ní ipa lórí iṣẹ́ ilé ní ìlú Èkó, èyí tí Agudas mú wá ní pàtàkì, ẹni tí ó ṣe àwọn ohun èlò bíi òkúta, stucco, fèrèsé àti ìlẹ̀kùn tí a fi ṣe ọṣọ́, tí ó sì fi kún àwọn ilé onípele púpọ̀ . == Ìtàn == [[File:Shango,_Shango,_Shango.png|thumb|300x300px| Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó jẹ́ ohun ìyanu, àwòrán àárín ọdún 1900 yìí láti ọwọ́ Charles A. Gollmer ṣàpèjúwe ìlú àwọn ará Yorùbá kan ní àkókò náà.]] Àwọn ará Yorùbá tí wọ́n wà ṣáájú ìgbà ìjọba amúnisìn máa ń gbé ní àwọn ìlú tí ó dàbí ìlù. Àwọn ìdílé ń gbé ní àwọn ilé onígun mẹ́rin tí a kọ́ láti fi yí àwọn àgbàlá ká, àwọn ààfin [[Oba (ruler)|àwọn ọba]] sì sábà máa ń ní ibi ọjà tí ó ṣí sílẹ̀ tí ó jẹ́ àárín gbùngbùn ìlú. <ref name="vlach">{{Cite journal|last=Vlach|first=John Michael|date=1976|title=Affecting Architecture of the Yoruba|url=https://archive.org/details/sim_african-arts_1976-10_10_1/page/48|journal=African Arts|volume=10|issue=1|pages=48–99|doi=10.2307/3335257|jstor=3335257}}</ref> Irú ìpele ìpele kan ni wọ́n ń ṣàkóso ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìlú Yorùbá, níbi tí ọba tàbí aláṣẹ mìíràn ti ní àgbàlá tó tóbi jùlọ àti àgbàlá tó pọ̀ jùlọ. Àwọn ilé gbígbé àwọn olórí ẹ̀ka tàbí ìdílé ìlú náà ń tẹ̀lé wọn ní ìwọ̀n àti ààyè, èyí tí wọ́n sábà máa ń fi àgbàlá àárín kan ṣe. Ìwọ̀n ilé àwọn àgbà ìlú ti ìdílé àdúgbò tẹ̀lé e. <ref name="vlach" /> [[File:Entrance_to_the_Afin_or_Palace_of_the_Alaafin_of_Oyo.jpg|left|thumb|302x302px| Ààfin [[Aláàfin Ìlú Ọ̀yọ́|Alaafin]] ti [[Ọ̀yọ́|Oyo]], gẹ́gẹ́ bí Frobenius ṣe yà á]] Àwọn ìrísí ìkọ́lé àtijọ́ ti Yorùbá ni a lè rí gẹ́gẹ́ bí àwọn onígun mẹ́rin tàbí àwọn yípo tí ó ní ihò, a sì lè wo àwọn ilé gẹ́gẹ́ bí àwọn ìdàpọ̀ tí ó ní onírúurú àwọn ìpín kéékèèké tí a ṣètò ní àwọn ìrísí onígun mẹ́rin tí ó yí àgbàlá tí ó ṣí sílẹ̀ ká. Ààyè gbangba náà ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ibi ìbáṣepọ̀ láàárín àwọn olùgbé, wọ́n sì tún lò ó fún sísè oúnjẹ àti ṣíṣe iṣẹ́ ọwọ́. <ref name="afolabi">{{Cite journal|last=Ojo|first=G. J. Afolabi|date=1968|title=Traditional Yoruba Architecture}}</ref> A ṣe àwọn àyè tàbí àgbàlá tí ó ṣí sílẹ̀ fún wọn láti jẹ́ kí ó tóbi ju àwọn àyè inú ilé lọ láti fún àwọn mẹ́ḿbà ìdílé níṣìírí láti bá ara wọn sọ̀rọ̀. Ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, àwọn àyè tí a há mọ́ tí ó jẹ́ kí ó kéré sí i tí ó sì ṣókùnkùn ni a sábà máa ń lò fún oorun. <ref name="vlach" /> Ohun èlò pàtàkì tí wọ́n fi ń kọ́ ògiri ilé ni ẹrẹ̀ tí wọ́n fi ṣe pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́, tí wọ́n rí láti inú ilẹ̀ laterite . Àwọn ilé Yorùbá ni wọ́n kọ́ láìsí fèrèsé. <ref name="afolabi" /> Àwọn ipò àyíká ló ní ipa lórí àwọn ohun èlò ìbora. Ní àwọn agbègbè tí ó sún mọ́ etíkun Atlantic, wọ́n sábà máa ń lo ewé ọ̀pẹ raffia fún òrùlé, nígbà tí ní àwọn agbègbè àríwá, wọ́n máa ń lo igi fún igi ọ̀pẹ. <ref name="afolabi" /> Àwọn ààfin àti ilé àwọn olórí ní àgbàlá gígùn. Àwọn àwòrán ẹranko àti àwọn òpó tí a gbẹ́ ni wọ́n ṣe àwọn ààfin àti ilé ní pàtàkì, èyí tí ó tún jẹ́ ibi ìjọ́sìn pàtàkì fún ìyàsímímọ́ sí [[Òrìṣà|àwọn Orishas]] . <ref name="afolabi" /> Ọgbà gbajúmọ̀ nínú iṣẹ́ ọnà àti ilé Yorùbá. Àwọn ààfin ilẹ̀ Yorùbá sábà máa ń ní ọgbà. Fún àpẹẹrẹ, ní ààfin Olowo, oríṣiríṣi ọgbà ló wà, bíi oko, tẹ́ḿpìlì, ibi mímọ́, ibi ìdáná, àti ọgbà ewéko. Wọ́n tún lo àwọn Implivium nínú àwọn àdàpọ̀ Yorùbá láti kó omi òjò jọ. <ref>{{Cite journal|last=Falade|first=J. B.|title=Yoruba Palace Gardens|date=1990}}</ref><gallery mode="packed" widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Vue_de_la_place_du_roi_dans_la_cour_du_peuple_du_Musée_Honmè.jpg|alt=Old palace of porto Novo built in the Yoruba style featuring a central courtyard which also serves as an impluvium.| Ààfin àtijọ́ ti Porto Novo ni a kọ́ ní ọ̀nà Yorùbá pẹ̀lú àgbàlá àárín gbùngbùn kan tí ó tún ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ohun èlò ìgbádùn . File:La_cour_du_Musée_Honmè_à_Porto_Novo.jpg| Àgbàlá àárín gbùngbùn ààfin ọba àtijọ́ tí a kọ́ ní ọ̀nà àṣà àwọn Yorùbá.(Aafin Oba) ti awọn ọba Porto Novo, ti o ni Egungun ati ọpá kan fun Ogun ninu rẹ File:Vue_de_l’extérieur_du_Musée_Honmè.jpg|alt=View of a part of the exterior walls of the old Porto Novo (Ajaṣe, Hogbonu) palace.| Ìwòran apá kan lára ògiri ìta ààfin Porto Novo (Ajaṣe, Hogbonu) àtijọ́. </gallery> === Àwọn ọ̀wọ̀n, òpó, àwọn pánẹ́lì àti àwọn ìdì === <gallery mode="packed" widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Carved_planks_and_beams_from_Yoruba_Temples.jpg|alt=Carved planks and beams obtained from Yoruba Temples.| Àwọn pákó àti igi tí a gbẹ́ tí a rí láti inú Tẹ́ḿpìlì Yorùbá. Fáìlì:Veranda_posts_at_the_royal_palace_of_Ikere_Ekiti.jpg|alt=Veranda entrance posts (Opo Ogoga) depicting a royal horseman, a woman with twin daughters from Ikere-Ekiti.| Àwọn òpó ẹnu ọ̀nà veranda (Opo Ogoga) tí ó ṣàfihàn ẹlẹ́ṣin ọba kan, obìnrin kan tí ó ní àwọn ọmọbìnrin ìbejì láti [[Ikerre|Ikere-Ekiti]] . </gallery><gallery mode="packed" widths="200px" heights="400px" perrow="4"> File:Palace_door_and_lintel-Yoruba_(British_Museum).jpg|alt=Palace door wooden panel from Ikere| Pẹpẹ igi ti ilẹkun aafin lati [[Ikerre|Ikere]] Fáìlì:Traditional_pillars_from_the_interior_of_a_building_in_Ode_Ondo,_capital_of_the_Ondo_kingdom.jpg|alt=The interior of a building in Ode Ondo, capital of the Ondo Kingdom.| Inu ile kan ni [[Òndó Town|Ode Ondo]], olu-ilu ijọba Ondo . File:Oyo_pillar_15th_century.jpg|alt=Brass supporting pillars from the Old Oyo royal palace, 2 meters in height.| Àwọn òpó idẹ láti ààfin ọba [[Ilú-ọba Ọ̀yọ́|Oyo àtijọ́]], gíga rẹ̀ tó mítà méjì. </gallery> == Ìtúnsọ Yorùbá tàbí Ìgbékalẹ̀ Èdè Yorùbá Tuntun == A ti tún ara wa ninu awọn aṣa ile Yoruba kan ni Iwọ-oorun Afirika, ati ni Amẹrika. [[File:Oduduwa_Templo.jpg|left|thumb| Tẹmpili Oduduwa ni [[Sao Paulo (ìpínlẹ̀)|Ipinle Sao Paulo]], Brazil ti a kọ ni aṣa Yoruba]] [[File:Templo_Oduduwa.jpg|right|thumb| Àwọn àwòrán ilẹ̀ Yorùbá lórí ògiri tẹ́ḿpìlì Oduduwa, Sao Paulo, Brazil]] [[File:Documenting_Yoruba_Warlords_43.jpg|thumb| Ilé ìdílé Balogun Kuku ní [[Ìjẹ̀bú-Òde|Ijebu Ode]], àpẹẹrẹ àwòrán ilé Yoru-Brazil]] [[File:Osun,_Oshogbo.jpg|thumb| Ilé Susanne Wenger ní [[Òṣogbo|Osogbo]], àdàpọ̀ àwọn ilé ìṣẹ̀dá Yorùbá àti Afro-Brazil/ ilé ìṣẹ̀dá Yorùbá ti Brazil]] Lẹ́yìn tí àwọn ará Gẹ̀ẹ́sì ṣẹ́gun ìlú Èkó, ìlú náà di ìlú tí onírúurú ènìyàn pọ̀ sí. Àwọn ènìyàn wọ̀nyí ni àwọn ará ìbílẹ̀ ''Isale Eko'' ( [[Lagos Island|Erékùsù Èkó]] ), àwọn ará Yorùbá [[Yoruba People in the Atlantic slave trade|tí wọ́n padà]] láti Brazil, Trinidad àti [[Kúbà|Cuba]], tí wọ́n ti kọjá Atlantic lẹ́ẹ̀mejì, àwọn oníṣòwò ará Europe àti àwọn amúnisìn ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, àti àwọn Creole onírúurú. <ref name="cunha">{{Cite book|last1=Cunha|first1=Marianno Carneiro da|title=Da senzala ao sobrado: arquitetura brasileira na Nigéria e na República Popular do Benim = From slave quarters to town houses : Brazilian architecture in Nigeria and the People's Republic of Benin|last2=Verger|first2=Pierre|date=1985|publisher=Nobel : EDUSP|isbn=9788521301738|location=São Paulo, SP|pages=24–34|language=en|oclc=14241928}}</ref> Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ará Áfíríkà tí wọ́n padà láti Brazil ti kọ́ ẹ̀kọ́ nípa iṣẹ́ ilé, wọ́n sì ṣe àwọn ilé onípele àti àwọn ilé onípele púpọ̀ pẹ̀lú àwọn fèrèsé àti ìlẹ̀kùn onígun mẹ́ta, tí àwọn ilé ilẹ̀ Brazil nípa lórí. Aṣa yii bẹrẹ si jẹ gaba lori Eko amunisin, paapaa ni Olowogbowo, Popo Aguda, [[Ebute Metta]] ati [[Yaba|Yaba.]] <ref name="cunha" /> Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí àwọn tí wọ́n padà wá kọ́ lẹ́kọ̀ọ́ lẹ́yìn náà tan àyípadà kan kárí agbègbè náà. Àwọn ilé onírú Brazil yìí ni a kọ́ pẹ̀lú àwọn àyè ṣíṣí sílẹ̀ fún afẹ́fẹ́ láàrín àwọn orí ògiri àti àwọn òrùlé àti [[Fàrándà|àwọn veranda]] ní iwájú ẹnu ọ̀nà ẹ̀yìn. Àwọn ilé ìtura onípele méjì, tí wọ́n ní igun mẹ́rin pẹ̀lú àwọn agbègbè àárín gbùngbùn tí ó lè gba àwọn ibi ìtura, àwọn ilé ìjọsìn àti àwọn àtẹ̀gùn pẹ̀lú àwọn ọ̀nà tí ó tẹ̀lé wọn, di ohun tí ó gbajúmọ̀. Ẹnìkan lára àwọn ará Sardinian dá ilé iṣẹ́ bíríkì àti táìlì sílẹ̀ ní Èkó, èyí sì mú kí wọ́n ní àwọn ilé onípele tí wọ́n lè fi bíríkì ṣe. <ref name="Alan">{{Cite book|last1=Akinsemoyin|first1=ʼKunle|title=Building lagos|date=1977|publisher=F. & A. Services : Pengrail Ltd., Jersey|language=en|oclc=26014518}}</ref> A fi ohun ọ̀ṣọ́ rẹ́ àwọn òpó bíríkì àti ògiri náà, <ref name=":1">{{Cite book|title=Nigeria since independence : the first twenty-five years|last1=Adeyemi|first1=Ekundayo|date=1989|publisher=Heinemann Educational Books|isbn=9781294736|location=Ibadan, Nigeria|pages=322–340|oclc=24911400}}</ref> a sì fi àwọn ohun ọ̀ṣọ́ míì kún àwọn plinths, àwọn ọ̀wọ́n, àwọn ọ̀pá àti ìpìlẹ̀. <ref>{{Cite journal|last1=Idowu|first1=Ajibade-Samuel|title=Maxwell Fry and Jane Drew Partners: The Contributions of British Architects to Built Environment in Colonial Nigeria, 1946‑1959|date=June 2016|pages=269–288|language=en}}</ref> Àwọn ọmọ ilẹ̀ Yorùbá tí wọ́n padà láti ayé tuntun sí ìlú Èkó ni wọ́n kọ́ àwọn ilé olókìkí, tí wọ́n sì tún ṣe àtúnṣe wọn ní onírúurú ìrísí àti ìtóbi. Àwọn àpẹẹrẹ wọ̀nyí ni: ilé Andrew Thomas, ilé onípele méjì ti àwọn ará Brazil tí wọ́n fi àwọn iṣẹ́ ọnà pílásítà ṣe; ilé bíríkì Joaquim Devonde Branco, pẹ̀lú àwọn fèrèsé irin tí wọ́n fi irin ṣe; àti Ilé Caxton ní Marina, tí wọ́n fi ilé onípele méjì kọ́, àwọn yàrá ìfihàn méjì ní ẹ̀gbẹ́ méjèèjì ilé pàtàkì náà, àwọn ibi ìjókòó ẹṣin, àti ọgbà kan. <ref name="Alan" /> == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] 7qce94mfmo5pfk0x4bjj59bzfqckubd Bacchae ti Euripides 0 84120 638107 636532 2026-09-26T19:30:46Z InternetArchiveBot 22272 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638107 wikitext text/x-wiki '''''Bacchae ti Euripides: A Communion Rite''''' jẹ́ àtúnṣe láti ọwọ́ Wole Soyinka lórí ìṣẹ̀lẹ̀ búburú ìgbàanì ti Giriki ''The Bacchae'' láti ọwọ́ Euripides . Soyinka ló kọ eré náà nígbà tí ó wà ní ìgbèkùn ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì. Ilé-iṣẹ́ National Theatre ló kọ́kọ́ ṣe é ní ọjọ́ kejì oṣù kẹjọ ọdún 1973 ní Old Vic ní London. <ref name=":0">{{Cite book|last=Soyinka|first=Wole|title=The Bacchae of Euripides: A Communion Rite|url=https://archive.org/details/bacchaeofeuripid00soyi|publisher=W.W. Norton & Company|year=1973|isbn=9780393325836|location=London}}</ref> == Awọn iyatọ lati ''Bacchae'' == Soyinka fi ẹgbẹ́ akọrin kejì kún eré náà, àwọn ẹrú, láti fi ṣe àfihàn ìrúkèrúdò ìlú ní Nàìjíríà. <ref name="Classical Receptions">{{Cite web|archivedate=2011-09-28}}</ref> Opin eré náà yàtọ̀ gan-an. Dípò kí ìlú Thebes wọ inú ìdàrúdàpọ̀, ẹ̀jẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí ní tú jáde láti inú orí Pentheus, ó sì yí padà di ọtí wáìnì. Nínú ọ̀rọ̀ ìṣáájú rẹ̀, Soyinka sọ pé, “Nípa mímu ẹ̀jẹ̀ ọba náà, gbogbo àwùjọ ló ń ní ipa nínú agbára rẹ̀, gbogbo wọn sì ń ní okun tuntun àti ìṣọ̀kan.” <ref name=":0" /> Èyí ló mú kí eré náà mú àkọlé rẹ̀ ṣẹ gẹ́gẹ́ bí ''A Communion Rite.'' Ẹbọ ọba, tí ó jọ ''Ikú àti Ẹlẹ́ṣin Ọba'', wá láti inú ìdílé [[Ìran Yorùbá|Yorùbá]] ti Soyinka. == Ìṣeré ti Ilé Ìtàgé Orílẹ̀-èdè == Àkọsílẹ̀ ìṣeré Soyinka pe “bí [ẹ̀yà] ṣe ń da àwọn òṣèré pọ̀ tó” fún àwọn Slaves àti Bacchantes, àti òṣèré “aláìnímọ̀lára” fún Ẹrú Aṣáájú, ṣùgbọ́n nínú ìṣeré National Theatre, gbogbo àwọn òṣèré funfun ló kópa nínú eré náà. Gẹ́gẹ́ bí Dionysus, Martin Shaw kì í ṣe ẹni tí kò ní ìfẹ́ sí ara rẹ̀. Ó ní àyà lásán, ó sì wọ aṣọ kékeré, irun rẹ̀ sì gùn díẹ̀ ju bí ẹni tó ń ṣe tẹ́lẹ̀ lọ, ó hàn gbangba pé ó jẹ́ olórí àwọn ọmọ ogun ọ̀tẹ̀; àwọn ọmọ ogun Maenads ló pọ̀ jù nínú àwọn ọmọ ogun ẹrú, àwọn kan lára wọn sì jẹ́ obìnrin. Nígbà tí ó jẹ́ pé nínú eré Euripides, Pentheus jẹ́ ọ̀dọ́mọkùnrin (ìbátan, àti àwòrán dígí tí ó ṣeé ṣe ti Dionysus), nínú eré yìí, John Shrapnel dàbí ẹni tí ó dàgbà tó láti jẹ́ baba, nítorí náà, ìyàtọ̀ ìran kan wáyé. <ref name="Classical Receptions" /> == Kíkà síwájú síi == * {{Cite journal|title=The Politics of Ritual in Wole Soyinka's The Bacchae of Euripides|url=https://muse.jhu.edu/article/487703}} * {{Cite journal|title=A Nigerian Version of A Greek Classic: Soyinka's Transformation of "The Bacchae"|url=https://www.jstor.org/stable/3818751}} == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} arhqxoiwt4mrbp1urpvdewk27durs6k Ghostroots 0 84213 638100 636633 2026-09-26T19:20:04Z InternetArchiveBot 22272 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638100 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox book/styles.css"></templatestyles>{{Infobox book|publisher=[[W. W. Norton & Company]]}}'''''Ghostroots: Stories''''' jẹ́ àkójọ ìtàn kúkúrú àkọ́kọ́ ọdún 2024 láti ọwọ́ òǹkọ̀wé ọmọ Nàìjíríà ' Pemi Aguda, tí WW Norton &amp;amp; Company tẹ̀ jáde. <ref>{{Cite book|last=Aguda|first=Pemi|title=Ghostroots: Stories|url=https://archive.org/details/ghostrootsstorie0000pemi|date=May 7, 2024}}</ref> Ó jẹ́ ẹni tí ó gba àmì-ẹ̀yẹ ìwé orílẹ̀-èdè fún ìtàn àròsọ, ó sì ní "Breastmilk" nínú rẹ̀, ìtàn kúkúrú kan tí ó jẹ́ ẹni tí ó gba àmì-ẹ̀yẹ Caine . <ref>{{Cite news|last=Harris|first=Elizabeth A.|date=October 1, 2024|title=Here Are the Finalists for the 2024 National Book Award|url=https://www.nytimes.com/2024/10/01/books/finalists-2024-national-book-award.html|work=[[The New York Times]]}}</ref> == Àpẹ̀rẹ̀ == Àwọn ìtàn kúkúrú náà ni a gbé kalẹ̀ nínú àtúnṣe ìtàn [[Èkó|ìlú Èkó]], ìlú tí Aguda dàgbà sí. Nínú <nowiki><i id="mwHQ">ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò</i></nowiki>, Aguda sọ pé ó rọrùn láti kọ nípa ìlú tí òun mọ̀ jùlọ, bó tilẹ̀ jẹ́ pé òun yàn láti kọ nípa àwọn kókó ìtàn ìdílé àti ìran nítorí pé òun dàgbà láì mọ púpọ̀ nípa ìtàn ìdílé òun nípa àwọn ẹlòmíràn ní àyíká rẹ̀. Aguda sọ pé, “àwọn ìtàn wọ̀nyí ń kọ sínú àlàfo yẹn, àìsí níbẹ̀, àti bíbéèrè ohun tí ó túmọ̀ sí láti má mọ ẹni tí ó ṣáájú àwọn tí ó ṣáájú yín.” == Atọka akoonu == {| class="wikitable sortable" !Àkọlé ! Ìtẹ̀jáde Àtilẹ̀wá |- | "Ìfihàn" | ''Granta'' |- | "Wàrà ọmú" | ''Ìtàn kan'' |- | "Àwọn àfikún" | ''Ìtàn Kúkúrú ti Amẹ́ríkà'' |- | "Ihò náà" | ''Zoetrope: Ìtàn Gbogbo'' |- | "Fojú inú wo bí mo ṣe ń gbé ọ" | ''Àwọn ohun ọ̀gbìn oko'' |- | "24, Alhaji Williams Street" | ''Zoetrope: Ìtàn Gbogbo'' |- | "Àwọn nǹkan tí àwọn ọmọkùnrin ń ṣe" | ''Ìwé ìròyìn Àláburú'' |- | "Obìnrin ẹyẹ" | ''Ìwé ìròyìn Omenana'' |- | "Ọmọbìnrin" | — |- | "Awọn Iyanu Agbaye" | — |- | "Ọjà Alẹ́" | <nowiki><i id="mwWg">Zyzzyva</i></nowiki> |- | "Àkókò Ìfarahàn" | ''Tor.com'' |} == Gbigbawọle pataki == ''"Kirkus Reviews" kọ̀wé pé "Ìṣopọ̀ àwọn ìtàn wọ̀nyí ń lọ díẹ̀díẹ̀, ó sì wá rí ipa ọ̀nà rẹ̀ ní ti ìmọ̀lára ní apá kejì, nígbà tí a ti túbọ̀ ṣàlàyé àwọn èrò inú àti ìwà àwọn ohun-ìtàn náà ní ọ̀nà tó jinlẹ̀."[1] "Publishers Weekly" ṣàkíyèsí pé àwọn ìtàn kúkúrú kan kò tíì dàgbà déédé tàbí kí wọ́n kò tíì pé pérépéré, ṣùgbọ́n wọ́n parí ọ̀rọ̀ wọn ní sísọ pé: "Ṣùgbọ́n ní àpapọ̀, àwọn ìtàn àròsọ àti òtítọ́ ìgbésí ayé ní Nàìjíríà wá papọ̀ ní ìbáramu nínú àwọn ìtàn wọ̀nyí tí a ṣe pẹ̀lú ìṣọ́ra àti ọgbọ́n. Àwọn àpèjúwe tó ṣe kedere nípa ìgbésí ayé wọ̀nyí yẹ fún àkíyèsí."[2]'' ''Afrocritik sọ pe "Diẹ ninu awọn itan ti o wa ninu ikojọpọ yii ni awọn eroja ti o kọja oye ẹda eniyan ju bi a ṣe le reti lọ, lakoko ti awọn miiran da lori awọn nkan ti o wọpọ lojoojumọ, ti wọn si dapọ awọn nkan ti a le fọwọ kan pẹlu awọn nkan ti o kọja oye ti ara. Eyi fun iwe *Ghostroots* ni irisi otitọ, ti o n ṣafihan awọn iyanu ati awọn ipọnju igbesi aye, ti o si tun n fa ijiroro dide nipa agbara ati ominira awọn obinrin lati ṣe ipinnu, eyi ti o jẹ ohun ti o wọpọ ni awujọ Naijiria."[1] Republic ṣe akiyesi pe "Boya wọn jẹ akọni itan tabi awọn ti wọn n ṣe atilẹyin fun akọni itan, gbogbo awọn obinrin ti o wa ninu awọn itan Aguda jẹ ẹni ti o ni ipinnu ti o duro ṣinṣin ti wọn si mọ ohun ti wọn n ṣe, paapaa nigba ti wọn ba n ṣe awọn nkan ti awọn ẹlomiran le ka si iwa ti o da lori ifẹ ara-ẹni nikan. O jẹ iyipada ti o dun mọni lati ka iru awọn itan wọnyi nibi ti a ti gba awọn obinrin laaye lati koju awọn ẹgbẹ ti ko dara ti o maa n tẹle nini agbara ati ominira lati ṣe ipinnu."[2] The Lagos Review sọ pe "Ọpọlọpọ awọn itan Pemi da lori ọrọ idile, paapaa julọ ti wọn n ṣe afihan bi igbesi aye idile Afirika ṣe maa n ri. Ọpọlọpọ awọn ohun kikọ rẹ rọrun lati ni oye tabi lati ni ibamu pẹlu wọn nitori wọn n ṣe afihan awọn ero ati ikunsinu ọpọlọpọ eniyan ti a ti fi agbara mu lati pa awọn ero inu wọn mọ ki wọn le wu awọn obi wọn ati awujọ."[3]'' ''Chicago Review of Books'' gbóríyìn fún ìṣòro obìnrin tí a fihàn nínú àwọn ìtàn náà, ó ní, "Kò sí ọ̀nà ''tó tọ́'' láti gbé ní ayé Aguda. Ó jẹ́ ayé tí ó kún fún ìpalára, tí ó kún fún ẹrù—tí ó sì fani mọ́ra, fún ẹnikẹ́ni tí ó ní ìgboyà tó láti yọ́ sínú àwọn ìtàn rẹ̀ tí ó ń ru ìmọ̀lára sókè àti ẹ̀rù." <nowiki><i id="mwiQ">Locus</i></nowiki> sọ pé “Ghostroots '','' àkójọpọ̀ àkọ́kọ́ Pemi Aguda tó gbayì, jẹ́ àwòkọ́ṣe tó gbajúmọ̀ lójúkan náà.” ''Ìwé Ancillary Review of Books'' kọ̀wé pé: “ ''Ghostroots'' jẹ́ àfikún àgbàyanu sí àkójọ àwọn iṣẹ́ tí ó fi ìyàtọ̀ sí àárín ìbẹ̀rù àti ìdààmú àfọwọ́kọ… ó jẹ́ ohun tí a gbọ́dọ̀ kà.” ''Àkọsílẹ̀ Hopkins'' parí èrò sí pé “àkójọpọ̀ yìí tó ní ọrọ̀ nípa ọpọlọ àti ìwọ́ntúnwọ̀nsì tó dára ń tẹ́ gbogbo ìpele lọ́rùn.” ''Ìwé ìròyìn Financial Times'' sọ pé “Àwọn ìtàn kúkúrú Pemi Aguda ń fa ìrúkèrúdò, òórùn, ìwà ìbàjẹ́ àti àwọn agbára àrà ọ̀tọ̀ ní ìlú tó tóbi jùlọ ní Nàìjíríà.” <ref>{{Cite news|last=House|first1=Christian|date=2024-06-06|title=Ghostroots — magic and mayhem on the streets of Lagos|url=https://www.ft.com/content/240757b9-988f-4fa3-96e9-c9ca06883fb1|accessdate=2024-11-11|journal=Financial Times}}</ref> == Àwọn ẹ̀bùn == Ní oṣù kẹwàá ọdún 2024, àkójọ orin àkọ́kọ́ Aguda, ''Ghostroots,'' ni a yàn fún àmì-ẹ̀yẹ ìwé orílẹ̀-èdè fún ìtàn àròsọ . Àkójọ náà tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tó gba àmì ẹ̀yẹ ìwé <nowiki><i id="mwqg">Los Angeles Times</i></nowiki> ti ọdún 2024, ẹ̀bùn ìtàn Young Lions ti ọdún 2025, àti ẹ̀bùn PEN/Faulkner ti ọdún 2025 fún ìtàn àròsọ . == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} 3480f0ls991lqdolol8u3yq6rscc22v Ruth DeYoung Kohler 0 84232 638086 636664 2026-09-26T19:08:41Z InternetArchiveBot 22272 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638086 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Ruth DeYoung Kohler|image=Ruth DeYoung Kohler (1906–1953).png|alt=|caption=In the ''Smith Alumnae Quarterly'', May 1927|birth_name=Ruth Miriam DeYoung|birth_date={{Birth date|1906|8|24}}|birth_place=[[Harvey, Illinois|Harvey]], Illinois, US|death_date={{Death date and age|1953|3|7|1906|8|24}}|death_place=[[Kohler, Wisconsin|Kohler]], Wisconsin, US|burial_place=|occupation=Journalist|awards=|spouse={{Marriage|[[Kohler family of Wisconsin|Herbert Vollrath Kohler Sr.]]|1937}}|children=3|education=[[Smith College]]|signature=|party=}} '''Ruth Miriam DeYoung Kohler''' (Ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹjọ ọdún 1906 &#x2013; Ọjọ́ keje oṣù kẹta ọdún 1953)Ó jẹ́ oníròyìn ọmọ ilẹ̀ Amẹ́ríkà àti ajìjàgbara fún ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin. <ref>{{Cite news|title=Area makes contributions to Women's History Month|pages=[https://www.newspapers.com/clip/114038062/area-makes-contributions-to-womens-hist/ 1], [https://www.newspapers.com/clip/114038101/ 2]|url=https://www.newspapers.com/clip/114038062/area-makes-contributions-to-womens/|access-date=2022-12-03}}</ref> == Ìgbésí ayé == A bí Kohler ní ọdún 1906 ní Harvey, Illinois, sí àwọn òbí rẹ̀, Ọ̀gbẹ́ni àti Iyaafin Frederic R. DeYoung. Onídàájọ́ ní Ilé-ẹjọ́ Gíga Jùlọ ti Illinois ni bàbá rẹ̀. Ó gba oyè àkọ́kọ́ ní Smith College, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìtàn. Ó gba àmì-ẹ̀yẹ pàtàkì, ó sì jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Phi Beta Kappa . <ref name="CT">{{Cite news|title=Ruth De Young Kohler Dies of Heart Ailment|url=http://archives.chicagotribune.com/1953/03/08/page/43/article/ruth-de-young-kohler-dies-of-heart-ailment#text|access-date=2024-09-24|archivedate=2014-12-02}}</ref> Lẹ́yìn náà, ó rìnrìn àjò káàkiri Yúróòpù fún ọdún kan. <ref name="WIW" /> Ó fẹ́ Herbert Vollrath Kohler Sr. ní ọdún 1937. <ref name="UWM" /> <ref name="SP" /> Ó bí ọmọ mẹ́ta: Herbert Kohler Jr., tí a bí ní ọdún 1939; Ruth DeYoung Kohler Kejì, tí a bí ní ọdún 1941; àti Frederick Cornell Kohler, tí a bí ní ọdún 1943. Ní ọdún 1953, nígbà tí DeYoung Kohler jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́ta, ó kú nítorí àìsàn ọkàn ní ilé rẹ̀ ní Kohler, Wisconsin . <ref name="CT" /> == Iṣẹ́ àti ọlá == Kohler di oníròyìn ní ọdún 1929, ó sì ń ṣiṣẹ́ fún ''Chicago Tribune'' . Ó tẹ̀síwájú láti di Olóòtú Obìnrin fún ìwé ìròyìn náà ní ọdún 1935. Láti ọdún 1935 sí 1937, ó ṣètò ìgbìmọ̀ àwọn obìnrin ní Chicago Tribune. <ref name="CT" /> Àwọn tó wá sí ìpàdé náà lé ní ẹgbẹ̀rún márùn-ún (5,000), wọ́n sì jíròrò àwọn ọ̀ràn àti ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin. Ó fẹ̀yìntì kúrò ní ipò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Olóòtú Obìnrin ní ọdún 1937, nígbà tí ó ṣe ìgbéyàwó. Ó ṣì ń kópa nínú àwọn àjọ ìbílẹ̀ ní gbogbo ìgbésí ayé rẹ̀, pàápàá jùlọ ní Wisconsin . Ó ṣe olórí ètò rédíò kan nípasẹ̀ WGN, ó sì kọ ìwé kan nípa àwọn ọ̀ràn obìnrin fún ''Chicago Tribune'' ní ọdún 1940. <ref name="CT" /> Ní ọdún 1948, òun ni alága ìgbìmọ̀ àwọn obìnrin ní Wisconsin . Ó ṣiṣẹ́ nígbà ayẹyẹ ọgọ́rùn-ún ọdún Wisconsin, níbi tí ó ti tẹ ìwé kan jáde tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ ''Ìtàn Àwọn Obìnrin Wisconsin'' . <ref>{{Cite book|publisher=Committee on Wisconsin Women for the 1948 Wisconsin Centennial|last1=Kohler|first1=Ruth Miriam De Young|last2=Committee on Wisconsin Women|title=The story of Wisconsin women.|url=https://archive.org/details/storyofwisconsin00kohl|location=Kohler|date=1948}} </ref> Ìwé yìí ṣe àkọsílẹ̀ ìgbésí ayé àti ìtàn àwọn obìnrin tó lé ní 1,500 láti Wisconsin. <ref name="SP" /> <ref name="CT" /> Ní ọdún 1949, ó gba ẹ̀bùn Theodora Youmans, tí àjọ Àjọ Àwọn Ẹgbẹ́ Àwọn Obìnrin ti Wisconsin fún un nítorí àwọn àfikún rẹ̀ sí ìlú. Ó tún jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ tó ń ṣiṣẹ́ kára ní ajọ awọn Ẹgbẹ́ awọn Obìnrin ní Wisconsin, ó sì ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn olùdarí wọn. <ref name="SP" /> Ó tún ṣe ìrànlọ́wọ́ láti kọ́ Ẹgbẹ́ Àwọn Obìnrin Kohler sí àwọn ọmọ ẹgbẹ́ tó lé ní ẹgbẹ̀rún kan. <ref name="CT" /> Ó jẹ́ alága ẹgbẹ́ àwọn obìnrin Kohler, ó sì tún jẹ́ kọmíṣọ́nà fún ìgbìmọ̀ Kohler Girl Scout. <ref name="SP" /> Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùdásílẹ̀ Obìnrin Olùrànlọ́wọ́ ti Ẹgbẹ́ Ìtàn Ìpínlẹ̀ ti Wisconsin, èyí tí a ń pè ní Àwọn Ọ̀rẹ́ WHS nísinsìnyí. <ref name="SP" /> Ó tún ṣe ìrànlọ́wọ́ láti tún ilé Wade ṣe, ibi ìtàn kan ní Greenbush, Wisconsin . Kohler fi ohun tó lé ní ọdún mẹ́ta gbáko ṣe àtúnṣe ilé náà, èyí tí wọ́n parí ní ọdún 1953, ṣùgbọ́n ó kú kí ó tó lè rí i pé iṣẹ́ náà parí. <ref name="SP" /> <ref name="CT" /> == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1953]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1906]] [[Ẹ̀ka:Articles with hCards]] d8x79he3e7gzmhj075kmrd9kxkf5w5x Eweka II 0 84249 638084 637587 2026-09-26T19:07:41Z InternetArchiveBot 22272 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638084 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|image=File:Eweka II, Oba of Benin (r.1914-1933).jpg}}'''Eweka Kejì''' (Aiguobasinwin Ovonramwen; (ó kú ní oṣù Kejì ọdún 1933) jẹ́ Oba Benin kẹtàdínlógójì, ó sì jọba láti ọdún 1914 sí 1933. Ó jẹ́ ọmọ Ovonramwen (tí ó jọba láàárín ọdún 1888 sí 1897), ẹni tí àwọn Gẹ̀ẹ́sì yọ lórí oyè tí wọ́n sì lé lọ sí Calabar lẹ́yìn ìgbésẹ̀ ìjìyà tí àwọn Gẹ̀ẹ́sì gbé ní ìlú Benin ní ọdún 1897. Aiguobasin Ovonramwen ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìjọba àwọn amúnisìn gẹ́gẹ́ bí olórí láti ọdún 1902 lọ. <ref>{{Cite journal|last=Blackmun|first=Barbara|date=1997|title=Continuity and Change: The Ivories of Ovonramwen and Eweka II|url=https://archive.org/details/sim_african-arts_summer-1997_30_3/page/68|journal=African Arts|volume=30|issue=3|pages=68–79|jstor=3337502|doi=10.2307/3337502}}</ref> Ovonramwen kú ní oṣù kìíní ọdún 1914, wọ́n sì fi Aiguobasinwin Ovonramwen jọba gẹ́gẹ́ bí [[Oba of Benin|Ọba ti Benin]] ní ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù keje ọdún 1914. Ó gba orúkọ Eweka Kejì lẹ́yìn olùdásílẹ̀ ìjọba ọba ní ọ̀rúndún kẹtàlá àti Oba àkọ́kọ́ ti Benin, Eweka I. <ref>{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=aYFHAQAAQBAJ&dq=eweka+ii&pg=PA233|title=History and Social Anthropology|last=Bradbury|first=R. E.|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-54137-7|editor-last=White|editor-first=I. M.|language=en|chapter=Pre-colonial and Colonial Benin Politics}}</ref> Eweka Kejì tún ààfin ọba kọ́, èyí tí àwọn ará Gẹ̀ẹ́sì ti parun tí wọ́n sì ti kó ní ìkógun ní ọdún 1897. Ó tún gbé ètò ìbílẹ̀ ìjọba náà kalẹ̀. Wọ́n dá àwọn aṣọ ìbora ọba ti Ovonramwen tí àwọn ará Gẹ̀ẹ́sì gbà padà. Eweka II tún ṣe àtúnṣe àwọn ẹgbẹ́ iṣẹ́ ọwọ́, ó yan àwọn nǹkan láti rọ́pò àwọn tí àwọn ará Britain jí, ó sì dá Ilé-ẹ̀kọ́ Ọnà àti Iṣẹ́ Ọnà Benin sílẹ̀. <ref>{{Cite book|title=Royal Art of Benin: The Perls Collection in the Metropolitan Museum of Art|url=https://archive.org/details/royalartofbeninp0000ezra|last=Ezra|first=Kate|publisher=Metropolitan Museum of Art|year=1992|isbn=978-0-87099-633-7|language=en}}</ref> Ó kú ní oṣù kejì ọdún 1933, ọmọ rẹ̀ Godfrey Edokparhogbuyunmwun Aguobasimwin Ovonramwen sì gba ipò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Oba Akenzua II ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kẹrin ọdún 1933. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_1J0AAAAMAAJ&q=eweka|title=Concise Lives of the Famous Iyases of Benin|last=Egharevba|first=Jacob U.|publisher=Kraus Reprint|year=1946|language=en}}</ref> Ọ̀kan lára àwọn ọmọ rẹ̀ ni '''Sidney Deon Bruce Friede''', ẹni tó ti jẹ́ agbábọ́ọ̀lù agbábọ́ọ̀lù tẹ́lẹ̀.  == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1933]] 2jmelf98wudqehdj0tn5oy8667s9vwt Tidiani Shitou 0 84276 638104 636745 2026-09-26T19:23:35Z InternetArchiveBot 22272 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638104 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|name=Tidiani Shitou}}"El Hadj" '''Tidiani Shitou''' (1933–2000) jẹ́ olùyàwòrán ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó gbajúmọ̀ jùlọ fún àwọn àwòrán aṣáájú-ọ̀nà rẹ̀ nípa àwọn ayẹyẹ àwọn Yorùbá àti àwọn àwòrán àwọn ìbejì ní Nàìjíríà. == Ìgbésí ayé ara ẹni == A bí Shitou ní Shaki, ní agbègbè Oyo ní Nàìjíríà ní ọdún 1933. Gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹ̀yà Yorùbá, iṣẹ́ akọ́kọ́ tí Shitou ṣe ní Nàìjíríà ni ti irán-aṣọ àti títà ọjà. Ní àárín àwọn ọdún 1950, ó bẹ̀rẹ̀ sí ní kọ́ iṣẹ́ yíya àwòrán lọ́dọ̀ Mama Awane, ní parí rẹ̀ ó sì kó lọ sí Mopti, ní orílẹ̀-èdè Mali ní ọdún 1962.<ref>{{cite web|last=MIcheli|first=Angelo|title=Tidiani Shitou|url=http://www.africultures.com/php/index.php?nav=evenement&no=13166|work=AfriCulture|publisher=WikiAfrica|accessdate=25 April 2013}}</ref> Ní Mali, Shitou tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ nípa yíya àwòrán pẹ̀lú olùyàwòrán ọmọ orílẹ̀-èdè Mali kan tí a ń pè ní Bosco Maiga. Láàárín àkókò yìí, Shitou rin ìrìn-àjò lọ́pọ̀lọpọ̀ káàkiri orílẹ̀-èdè náà, ó sì kọ́kọ́ dúró sí Gao kí ó tó wá lọ sí Bamako. Ó tẹ̀síwájú láti máa rin ìrìn-àjò káàkiri gúúsù ilẹ̀ Áfíríkà láti wá àwọn ohun tí yóò yà ní àwòrán àti àwọn olùkọ́ni ní iṣẹ́ yíya àwòrán. Ní ọdún 1971, ó tún padà lọ dúró sí Mopti pẹ̀lú aya rẹ̀ kejì, Sarah Woussouf. Ó tẹ̀síwájú láti máa rin ìrìn-àjò káàkiri agbègbè gúúsù Sahara ní Áfíríkà láti wá àwọn ohun tí yóò yà ní àwòrán àti àwọn ọgbọ́n iṣẹ́ tuntun. Ní ọdún 1980, ó lọ ṣe ìrìn-àjò ẹ̀sìn sí Mecca, nígbà tí ó sì padà dé, ó gba orúkọ-ògo tí a ń pè ní "El Hadj," èyí tí ó jẹ́ orúkọ tí wọ́n máa ń pe àwọn Mùsùlùmí tí wọ́n ti ṣe ìrìn-àjò lọ sí Mecca. Níbẹ̀ ni ó ti dá ilé-iṣẹ́ yíya àwòrán rẹ̀ sílẹ̀, tí ó pè ní Gangal, níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ títí tí ó fi kú ní ọdún 2000. Shitou fi aya mẹ́rin àti ọmọ mẹ́rìndinlọgbọn-lé-ní-wẹ́wẹ́ (26) sílẹ̀ lẹ́yìn ikú rẹ̀. == Iṣẹ́ fọ́tò == A mọ̀ Shitou dáadáa fún àtúnṣe iṣẹ́ ọnà ìbílẹ̀ Ibeji ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Nínú fọ́tò ìbílẹ̀ Ibeji, a máa ń ṣe fọ́tò ní ìlọ́po méjì láti lè mú àìní àwọn ènìyàn tí a ń lò nínú ẹgbẹ́ ìsìn náà ṣẹ. Marilyn Houlberg kọ̀wé pé: “Ìṣẹ̀lẹ̀ tuntun kan ní Ila-orangun, Ibomina, ni lílo àwọn fọ́tò láti ṣàpẹẹrẹ àwọn ìbejì tí wọ́n ti kú. Lílo fọ́tò náà gẹ́gẹ́ bí ìsopọ̀ pẹ̀lú ayé ẹ̀mí kò tíì ṣẹlẹ̀ rí nínú ìtàn fọ́tò bí mo ti mọ̀.” <ref>{{Cite book|last=Lawal|first1=Babtunde|title=Twins in African and Diaspora Cultures: Double Trouble, Twice Blessed|url=https://archive.org/details/twinsinafricandi0000unse|year=2011|publisher=Indiana University Press|place=Bloomington, Indiana|isbn=978-0-253-35624-6|page=[https://archive.org/details/twinsinafricandi0000unse/page/94 94]}}</ref> Àwọn fọ́tò Shitou lo àwọn ọ̀nà ìṣàpẹẹrẹ àwòrán àti àwòrán àtijọ́ tí àwọn Yorùbá ṣe. Shitou sọ fún ọmọ rẹ̀ pé: "O gbọ́dọ̀ fi ìbáramu sọ́kàn. Lo àwọn ohun èlò ìtọ́jú ní ẹ̀gbẹ́ ìlà, ṣètò àwọn olùgbé, ronú nípa àwọn ohun èlò onígun mẹ́ta tàbí onígun mẹ́rin." <ref>{{Cite book|last=Lawal|first1=Babtunde|title=Twins in African and Diaspora Cultures: Double Trouble, Twice Blessed|url=https://archive.org/details/twinsinafricandi0000unse|year=2011|publisher=Indiana University Press|place=Bloomington, Indiana|isbn=978-0-253-35624-6|page=[https://archive.org/details/twinsinafricandi0000unse/page/95 95]}}</ref> Yàtọ̀ sí lílo àwọn ọ̀nà ìfọ́tò, Shitou yan àwọn ènìyàn tí a máa ń rí ní àkọ́kọ́ gẹ́gẹ́ bí ìbejì tàbí ìbejì nípasẹ̀ aṣọ wọn, ìdúró wọn, àti ìwà wọn, ṣùgbọ́n nígbà tí a bá ṣe àyẹ̀wò fínnífínní, a ó fi wọ́n hàn gẹ́gẹ́ bí ènìyàn ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Shitou ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn kámẹ́rà 6x6 (Yashika) àti DSRL fún àwọ̀. == Àwọn ìfihàn == Ilé ìtọ́jú àwọn àwòrán Shitou ni Sokkelund Museum ti Copenhagen àti àwọn ilé ìtọ́jú àwọn ènìyàn àdáni ra. Ni afikun, a ṣe afihan awọn iṣẹ rẹ ni Photography Encounters ni Bamako ni ọdun 2001, ni Ile ọnọ aworan ti Yunifasiti Indiana ni oṣu kẹrin ọdun 2007, ati Chronicles Nomads ti Honfleur ni oṣu karun ọdun 2007. Àwọn iṣẹ́ rẹ̀ tún ti ṣe àfihàn àwòrán Pierre Malbec (Isle sur la Sorgue) ní oṣù Keje àti oṣù Kẹjọ ọdún 2007, ní Dettinger-Meyer Gallery (Lyon) ní oṣù Kẹsán àti oṣù Kẹ̀wàá ọdún 2007, Ilé Ìkàwé Municipal ti Lyon ní oṣù Kejìlá ọdún 2008 àti oṣù Kínní ọdún 2009, àti ní Ilé Ìkóhun-Ìṣẹ̀m̀báyé ti Áfíríkà ti Lyon láti oṣù Kejì sí oṣù Karùn-ún ọdún 2012. == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2000]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1933]] [[Ẹ̀ka:Articles with hCards]] jszscmxnd14ftyu3zgkcddh7u28psku Rosina Umelo 0 84294 638096 636778 2026-09-26T19:17:50Z InternetArchiveBot 22272 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638096 wikitext text/x-wiki '''Rosina Umelo''' (tí a bí ní '''Rosina Martin''', ọdún 1930) jJẹ́ òǹkọ̀wé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó gbajúmọ̀ fún àwọn ìtàn kúkúrú, àwọn ìwé fún àwọn ọmọdé, àti àwọn ìtàn àròsọ fún àwọn ọ̀dọ́. Ó tún ti ṣe àtẹ̀jáde àwọn iṣẹ́ rẹ̀ lábẹ́ orúkọ ìkọ̀wé náà, '''Adaeze Madu.''' <ref>{{Cite book|title=Bearing Witness: Readers, Writers, and the Novel in Nigeria|location=Princeton, New Jersey|url=https://books.google.com/books?id=kf7_x8yz430C&q=%22rosina%20umelo%22&pg=PR3}}</ref> == Ìgbésí ayé == A bí Rosina "Rose" Martin ní Cheshire, ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, ó sì kẹ́kọ̀ọ́ ní Bedford College, ní University of London. Ó fẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ John Umelo ní ọdún 1961, lẹ́yìn tí wọ́n ti pàdé ní ojú-ọ̀nà ọkọ̀ ojú-irin abẹ́lẹ̀ ní London<ref name="hurstpublishers.com2">{{Cite web|url=https://www.hurstpublishers.com/book/surviving-biafra/|title=Surviving Biafra &#124; Hurst Publishers}}</ref>. Ní ọdún 1965, àwọn méjèèjì kó lọ sí Nàìjíríà. Ó kọ́ni ní èdè Latin ní ilé-ìwé Queens School, ní Enugu, títí di ìgbà tí Ogun Abẹ́lé Nàìjíríà (1967–70) bẹ̀rẹ̀. Ó di ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 1971 nípasẹ̀ ìgbéyàwó rẹ̀. <ref name=":0">{{Cite book|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195146561.001.0001/acref-9780195146561-e-3276|title=Umelo Rosina}}</ref> Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olórí ilé-ẹ̀kọ́, ó sì ṣẹ̀dá àwọn ohun èlò ẹ̀kọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì. <ref name=":0" /> Lẹ́yìn náà, Umelo di olùdarí ilé-ẹ̀kọ́. <ref name=":1">{{Cite journal|title=Stories About West Africans}}</ref> Umelo ní ọmọ mẹ́fà. Umelo kó àwọn ìtàn kúkúrú méjìlá rẹ̀ jọ fún àwọn àgbàlagbà sínú ìwé ''The Man Who Eate the Money'' (1978), márùn-ún nínú wọn ló gba àmì-ẹ̀yẹ. <ref name=":0" /> Nancy J. Schmidt, tó ń kọ̀wé fún ''Africa Today'', pe ìwé Umelo nínú ìwé ''The Man Who Eate the Money ní'' “ẹ̀kúnrẹ́rẹ́,” bó tilẹ̀ jẹ́ pé kókó ọ̀rọ̀ rẹ̀ dá lórí àwọn kókó ọ̀rọ̀ tó wọ́pọ̀ nínú ìtàn àròsọ ilẹ̀ Áfíríkà. <ref name=":1" /> Umelo tún kọ̀wé fún eré orin àwọn ọ̀dọ́langba tó gbajúmọ̀ tí Macmillan tẹ̀ jáde, tí a pè ní Pacesetters Series . <ref>{{Cite journal|title=Genre and Authority in Some Popular Nigerian Women's Novels|author=Erwin|pages=81–99}}</ref> Umelo tún ṣẹ̀dá àwọn iṣẹ́ fún àwọn ọ̀dọ́langba fún eré "Heart Beats", tí Chelsea House Publishers tẹ̀ jáde ní àwọn ọdún 1990. <ref>{{Cite news|archivedate=20 February 2016|title=Books & Things: Nurturing the Image of the Black Child|author=Wells}}</ref> Ní ọdún 1967, Agbègbè Ìlà Oòrùn Nàìjíríà, tí olú ìlú rẹ̀ jẹ́ [[Ẹnúgu|Enugu]], ya ara wọn sọ́tọ̀ gẹ́gẹ́ bí orílẹ̀-èdè tuntun tí wọ́n pè ní [[Biafra]] . Ìdílé Umelo sá kúrò ní ilé wọn ní Enugu lọ sí abúlé John Umelo ní àárín gbùngbùn Biafra. Nígbà ogun náà, Rosina ń kọ àkọsílẹ̀ sí àwọn àkíyèsí rẹ̀, èyí tí ó kọ gẹ́gẹ́ bí ìtàn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn ogun náà, èyí tí ó parí ní ọdún 1970 pẹ̀lú ó kéré tán mílíọ̀nù kan àwọn aráàlú tí wọ́n kú. Àkọsílẹ̀ yìí, tí a pè ní "A World of our Own," kò sí ní ìtẹ̀jáde títí di ọdún 2018, nígbà tí ó di kókó ìwé kan, ''Surviving Biafra: A Nigerwife's Story'' (Hurst Publishers, London), tí wọ́n kọ pẹ̀lú onímọ̀ nípa ẹ̀dá ènìyàn S. Elizabeth Bird. Nígbà tó yá, Umelo ṣiṣẹ́ ní Ile-iṣẹ Kariaye fun Iṣẹ-ogbin ni Agbegbe Gbigbona, [[Ìbàdàn|Ibadan]] . Ní ọdún 2023, ó ń gbé ní Dagenham ní United Kingdom . == Ìwé ìtàn == * {{Cite book|title=Who Are You?|publisher=Macmillan|year=2002|isbn=9780333992500}} * {{Cite book|title=The House in the Forest|publisher=Macmillan|year=1996|isbn=9780333653494}} * {{Cite book|title=Waiting for Tomorrow|publisher=Macmillan|year=1995|isbn=9780333641460}} * {{Cite book|title=Soldier-Boy|publisher=Macmillan|year=1994|isbn=9780333615928}} * {{Cite book|title=Dark Blue is for Dreams|publisher=Macmillan|year=1994|isbn=9780333610510}} * {{Cite book|title=Loveletters|publisher=Macmillan|year=1994|isbn=9780333627426}} * {{Cite book|title=Forever|publisher=Heinemann Heartbeats|year=1994|isbn=9780435934415}} * {{Cite book|title=Sara's Friends|url=https://archive.org/details/sarasplaymactrac0000rosi|publisher=Macmillan|year=1993|isbn=9780333602133}} * {{Cite book|title=No Problem!|publisher=Macmillan|year=1993|isbn=9780333587225}} * {{Cite book|title=Days of Silence|publisher=Macmillan|year=1993|isbn=9780333581162}} * {{Cite book|title=Striped Paint|publisher=Macmillan|year=1992|isbn=9780333568651}} * {{Cite book|title=Please Forgive Me|publisher=Chelsea House Heartbeats|year=1993|isbn=9780791029374}} * {{Cite book|title=Something to Hide|publisher=Macmillan|year=1986|isbn=9780333398975}} * {{Cite book|title=Broken Promise|author=Madu|publisher=Paperback Publishers|year=1986|isbn=9789782432643}} * {{Cite book|title=Finger of Suspicion|publisher=Macmillan|year=1984|isbn=9780333362990}} * {{Cite book|title=Felicia|publisher=Macmillan|year=1978|isbn=9780333253472}} * {{Cite book|title=The Man Who Ate the Money|url=https://archive.org/details/manwhoatemoney0000umel|publisher=Oxford University Press|year=1978|isbn=9789781540837}} * {{Cite book|title=Surviving Biafra: A Nigerwife's Story|publisher=Hurst|year=2018|isbn=978-1849049580}} == Àwọn ẹ̀bùn == * Ẹ̀bùn Àjọyọ̀ Ìwé Cheltenham (1973) <ref name=":0" /> * Ẹ̀bùn ìdíje ìtàn kúkúrú ti Nigerian Broadcasting Corporation (1972 àti 1974) <ref name=":0" /> * Ẹ̀bùn Ìtàn BBC (1966) <ref name=":0" /> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1930]] mmhz1z7kcs0nulg4zkn04hcj8rnxojp Àpò-atọwọ́mú 0 84332 638099 637082 2026-09-26T19:19:39Z InternetArchiveBot 22272 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638099 wikitext text/x-wiki [[File:Bolsas-de-asa-plana-interior-bolsapubli.jpg|thumb|Àwọn Àpò-atọwọ́mú, oni ìwé pẹ̀lú ọwọ́]] '''Àpò''', tí a tún mọ̀ sí '''àpò ṣaka''' tàbí '''Àpò aláṣọ fẹ́lẹ́fẹ́''', jẹ́ ohun èlò tí a sábà máa ń lò ti o ní ìrísí àpótí ìpamọ́, tí a sábà máa ń fi [[aṣọ]], [[:en:Leather|awọ]], [[:en:Bamboo|igi oparun]], [[Paper|ìwé]], tàbí [[:en:Plastic|ike]] ṣe. Lílo àwọn àpò ti wà ṣáájú ìtàn àkọsílẹ̀, pẹ̀lú àwọn àpò àkọ́kọ́ tí a fi awọ ẹranko, [[:en:Cotton|Òwú]], tàbí okùn igi hun, tí a fi àwọn okùn igi na gbáamú ni etí, tí a sì tún fi dèèsé òkun igi na hun ni ìrísí tí a fé<ref name="Chenoune">{{Cite book|last1=Chenoune|first1=Farid|title=Carried Away: All About Bags|url=https://archive.org/details/carriedawayallab0000unse|date=2005|publisher=Vendome Press|isbn=9780865651586}}</ref> Àwọn àpò baagi òun ni a fi má ń gbe awọn ohun kan bi awọn ohun-ini ara ẹni, awọn [[oúnjẹ]], awọn irinṣẹ, ati awọn nkan miiran. Wọ́n wà ní onírúurú ìrísí àti ìwọ̀n, wọ́n sábà máa ń ní àwọn ojúbo ìka tàbí [[okùn]] fún ìrọrùn gbígbé wọn. Àpò òun ni ó kó ipa pàtàkì nínú ìdàgbàsókè ọ̀làjú [[ènìyàn]], nítorí wọ́n ń jẹ́ kí àwọn ènìyàn kó àwọn ohun èlò bí èso berries tàbí ọkà jọ kí wọ́n sì gbé wọn, nígbà tí wọ́n tún ń ànfàní láti tún lè gbé àwọn nǹkan míì sí i lọ́wọ́. <ref name="Chenoune">{{Cite book|last1=Chenoune|first1=Farid|title=Carried Away: All About Bags|url=https://archive.org/details/carriedawayallab0000unse|date=2005|publisher=Vendome Press|isbn=9780865651586}}</ref> Ọ̀rọ̀ Gẹ̀ẹ́sì náà ṣeé ṣe kí ó wá láti inú ọ̀rọ̀ [[:en:Old_Norse_language|Norse]] ''baggi'', <ref>{{Cite web|archivedate=30 November 2012}}</ref> láti inú [[:en:Proto-Indo-European|Proto-Indo-European]] bʰak tí a tún ṣe, ṣùgbọ́n ó tún jọ èdè Welsh baich (load, bundle), àti ti èdè Greek Τσιαντουλίτσα ( ''Chandulícha'', load). Àwọn Àpò aláṣọ fẹ́lẹ́fẹ́ tí a lè lò tí ó rọrùn àti àwọn àpò ìrajà ni ile itaja tí a lè lò pọ̀ wọ́pọ̀ gan-an, wọ́n ní ìwọ̀n àti agbára tó yàtọ̀ síra nínú iṣẹ́ títà [[ọjà]] gẹ́gẹ́ bí ohun tó rọrùn fún àwọn oníbàárà, ilé ìtajà náà sì sábà máa ń pèsè wọn lọ́fẹ̀ẹ́ tàbí fún [[owó]] díẹ̀. Àwọn oníbàárà tún lè mú àpò ìtajà tiwọn láti lò ní àwọn ilé ìtajà. ==Ìtàn Àpò-atọwọ́mú == [[File:Embroidered purse, France, mid 14th century AD - Cinquantenaire Museum - Brussels, Belgium - DSC08798.jpg|thumb|upright|Embroidered purse, France, mid 14th century AD]] Àwọn àpò ni àwọn ọkùnrin, obìnrin àti ọmọ kékeré tí ń lọ láti ǹkan bi ẹgbẹ̀rún ọdún sẹ́yìn. Àwọn Àpò-atọwọ́mú ni wọ́n ti wá seyin ni àwọn agbègbè Egypt tí ayé ọjọ́un [[Ancient Egypt]]. Ọ̀pọ̀ àwọn àkọsílẹ̀ [[:en:Egyptian_hieroglyphs|hieroglyphs]] òun ni ó ṣe àfihàn àwọn ọkùnrin pẹ̀lú àpò ìgbàdí. Àwọn Àpò-atọwọ́mú tí wọ́n kó àwọn nkan òsó sì nínú ni àkókò Sànmánì Idẹ ( [[:en:Bronze_Age|Bronze Age]]) , ni àwọn ǹkan bi 2000 BCE, òun ni wón ti wù jáde ní ibòji [[:en:Xiaohe_Cemetery|Xiaohe Cemetery]] ní [[China]].<ref>{{Cite journal |last1=Mai |first1=Huijuan |last2=Yang |first2=Yimin |last3=Abuduresule |first3=Idelisi |last4=Li |first4=Wenying |last5=Hu |first5=Xingjun |last6=Wang |first6=Changsui |date=2016-01-28 |title=Characterization of cosmetic sticks at Xiaohe Cemetery in early Bronze Age Xinjiang, China |journal=Scientific Reports |volume=6 |article-number=18939 |doi=10.1038/srep18939 |doi-access=free|issn=2045-2322 |pmc=4730899 |pmid=26820435 |bibcode=2016NatSR...618939M }}</ref> Ìwé Bíbélì ménuba àpò, ní pápá jùlọ, èyí tí Judas Iscariot gbé kiri níbi tí òun kò àwọn ǹkan rẹ sí ní àwọn àkókò ọ̀rúndún Kínní. Ní àwọn ọ̀rúndún kẹrìndínlógún, pẹ̀lú ìbẹ̀rù àwọn olè, ọ̀pọ̀ àwọn ènìyàn bèrè sí mi lọ àpò olókùn-ìgbàdí fífà láti kọ́ àwọn ǹkan ìní wọn. Àwọn àpò yí ni wón so mó ìgbàdí '[[:en:Girdle|girdles]]' pẹ̀lú okùn tí ó ṣe sọ mó ìdí. Àwọn Àpò àwòfín [[:en:Dillybag|dillybag]] tí àwọn ènìyàn Australianis òun ni ó jẹ́ àpò kan tí àwọn ènìyàn ijoun [[:en:Australian_Aboriginal|Australian Aboriginal]] hun láti ara ewéko ( [[:en:Plant_fibre|plant fibres]]) . Àpò àwòfín (Dillybags) óun ni ó jẹ́ èyí tí àwọn obinrin ńṣe tí wọ́n ń sì ń lọ láti kọ́ oúnjẹ láti ibi kan sì ibi kan tí ó sì wọ́pọ̀ ni apá ilẹ̀ àríwá Australia.<ref name=":0">{{Cite web|title=Dilly Bags|url=http://museum.wa.gov.au/explore/intertwined/basket-types/dilly-bags|url-status=live|access-date=24 February 2021|website=Western Australian Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304071659/http://museum.wa.gov.au:80/explore/intertwined/basket-types/dilly-bags |archive-date=2016-03-04}}</ref> Bótilèjépé wọn ń lọ ìwé láti we nkan ni ile China àtijọ́ [[:en:Ancient_China|Ancient China]] láti ǹkan bi àkókò ọ̀rúndún kejì,<ref name="needham volume 4 122">{{cite book |last1=Needham |first1=Joseph |title=Science and Civilisation in China, Volume 4 |date=1965 |isbn=9780521058032 |page=122 |publisher=Cambridge University Press }}</ref> àkọ́kọ́ ìgbà tí wọ́n ó kọ́kọ́ lọ àpò tí wọ́n fi ìwé ṣe ní ilé China láti dáàbò ìpèsè tíì (Tea) ni ó wáyé ní àkókò [[:en:Tang_dynasty|Tang dynasty]] (618–907 AD).<ref name="needham volume 4 122" /> Ní àwọn Àkókò Sànmánì Sẹ́ńtúrì ọwọ́ Àárín ní Ilẹ̀ Europe, àwọn obìnrin má ń lọ àpò òsó tí wọ́n fi okùn fífà pèlò rẹ tí wọ́n ń pè ní ''hamondeys'' tàbí ''tasques'', láti fi ṣe àfihàn ọlá àti ipò wọn ní àwùjọ. Àpò-atọwọ́mú tí àkókò ọ̀rúndún kẹrìnlá òun ni ó yírapadà di àwọn ẹ̀bùn ẹrù ìyàwó láti ọwọ́ ọkọ sì ìyàwó. Àwọn àpò pélébé ọjọ́un yí ni wón sábà má ń ṣe isé onà sì lára, àwọn iṣẹ́ ọ̀nà tí òun ṣe àfihàn ìtàn ìfẹ́, tàbí orin. Ní ìgbà tí ó yá, àwọn àpò pélébé yí ni a padà mò sì ''chaneries'', lèyí tí wọ́n ń lò fún ìṣe eré ìdárayá àti ìtọ́jú ẹyẹ àṣá. Ní àwọn Àkókò Olájú ati Ìmọ̀ Tuntun ní Ilẹ̀ Europe ( [[:en:Renaissance|Renaissance]]) , àwọn aṣọ òsó Elizabethan ti ilẹ̀ England òun ni ó ní àwọn nkan òsó púpò lára ju ti àtẹ̀yìnwá lọ. Àwọn obìnrin ń wo àpò pélébé wọn sì abé aṣọ wọn ti àwọn ọkùnrin na si n wo àwọn àpò tàbí ṣe ''bagges'' ti wọn fi awọ sínú èwù wọn. Tí Àwọn Ọlọ́lá, sì bẹ̀rẹ̀ si mi lọ ''swete bagges'' tí wọ́n fi àwọn òun ìpèlò olóorùn àdídùn ṣe láti bo àwọn òórùn mọ́lẹ̀.<ref>{{cite web|title=The History of Handbags: A Timeline |url=http://www.handbagheaven.com/history-of-handbags.html |website=Handbag Heaven |access-date=29 July 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140729184927/http://www.handbagheaven.com/history-of-handbags.html |archive-date=29 July 2014}}</ref> Àwọn ènìyàn tí wọ́n jẹ́ ọmọ onílẹ̀ gangan láti ìpilẹ̀ṣẹ̀ tí wọ́n ó padà di ẹ̀yà United States àti Canada ṣe ''[[:en:Parfleche|parfleche]]'', tí ó jẹ́ àpò tàbí ibi tí èyàn lè kó ǹkan sì ti wọn fi awọ Ẹfọ̀n ṣe tí wọ́n sì paà ni aró òsó. Ìwúlò àpò yí ni lati ko àwọn ẹrú wọn sì, bóyá ni igba ti wọn n bá kúrò láti ibìkan sì ibikan tàbí tí wọ́n bá tèdó sí ibikan. Àpò parfleche yí ni àwọn [[obìnrin]] ń ṣe gẹ́gẹ́bi isé-ọ́nà tí òun fi àmì wọn hàn. Àwọn Àmì wọn yí òun ni ó ní ṣe pẹ̀lú ìwòye àwọn ará ìlú yí tí ó sì lè yàtò sì ti àgbègbè mìíràn.<ref>{{Cite web |last=Meredith |first=America |date=2020 |title=PARFLECHES: How Native Women Pushed the Envelope of Abstraction |url=https://firstamericanartmagazine.com/wp-content/uploads/2021/05/faam26_34_parfleches.pdf |access-date=2025-10-30 |website=First American Art Magazine}}</ref> ==Àpò Ìgbàlódé == [[File:Burberry handbag.jpg|thumb|A [[:en:Tote_bag|tote bag]]]] [[File:Pouch, Arapaho (Native American), Late 19th or early 20th cent., 08.434.jpg|thumb|''Pouch'', [[:en:Arapaho|Arapaho]] (Native American), late 19th or early 20th century, [[:en:Brooklyn_Museum|Brooklyn Museum]]]] Ní ayé òde òní, àwọn àpò alágbèéká tí je òun ti o wà ní ibi gbogbo,<ref name="Chenoune"/> Pẹ̀lú bí àwọn ènìyàn ń ṣe gbé onírúurú àpò kiiri nípasẹ̀ àwọn Àpò oni pákó pẹlẹbe ([[:en:Briefcase|briefcase]]) , àpamọ́wọ́ ([[:en:Handbag|handbag]]) , alápònséyìn [[:en:Backpack|backpack]]) èyí tí wọ́n ṣe pẹ̀lú aṣọ, awo, tàbí àwọn èyí tí wọ́n ṣe pẹ̀lú àwọn èròjà bí pálí, tàbí ike tí wọ́n ń lọ ní àwọn ilé ìtajà láti fi kò nkan ọjà. Ní ayé òde òní, àwọn àpò ni wọn ń lọ bí nkan òsó. Àpò-atọwọ́mú lè jẹ èyí tí ó ní zíípù ([[:en:Zipper|zipper]]) , "[[:en:Snap_fastener|snap fastener]]" , àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lo., tàbí èyí tí a kàn lè ká lórí arawon (bí àpẹẹrẹ. Àpò tí wọ́n fi ìwé ṣe). Ní àwọn ìgbà mìíràn, àwọn àpò ọwọ́ tàbí Àpò ìrìnàjò ni wọn má ń ní kòkòrò ìdáàbòbò ([[:en:Lock_(security_device)|lock]]). Irú àwọn àpò eleyi ni ó wà lẹ́yìn àwọn àpò bi àpò alápẹ̀rẹ̀ ([[:en:Basket|basket]]) , tí òun ti má ń ní ìwúlò mìíràn látàrí bí ó ti ṣe káákò tàbí tí ó ṣe tè mọ́lẹ̀ láti mú àdínku de ba. Sugbon ni apá ibo mìíràn, àwọn àpò alápẹ̀rẹ̀ tí wọ́n fi àwọn ohun èlò tí ó lè ṣe ní àǹfààní ìdáàbòbò to péye ju ti àwọn akegbé rẹ̀ ló látàrí òun ti wọn fi ṣe wọn. Àpò òfìfo lè jẹ fúfúyé òsì tún lè Mon je fúfúyé tàbí kí ó ṣe dínkù. Tí ó bá jé è, yio rọrùn láti gbé lọ sí ibi tí wọ́n ti nílò rẹ, bí ilé ìtajà, àti láti kọ́ àwọn àpò òfìfo pamó. Àwọn àpò wá ní oríṣiríṣi bèrè láti èyí tí ó kéré, bí àpò alápamówó ([[:en:Handbag|purse]]), títí tí ó fi dé orí èyí tí ó tóbi bí àpò alagberin ìrìn àjò [[:en:Suitcase|suitcase]]. Àwọn àpò [[:en:Pocket|pocket]] ara aṣọ na je ara oríṣiríṣi Àpò-atọwọ́mú tí wọ́n rán mó ara aṣọ láti lè má kò àwọn ǹkan ìlò kékèké. ==Apá tàbí àwọn ọ̀nà tó jẹ mọ́ dáradára àyíká == Àwọn Ìbẹ̀rù tí òun be lórí lílọ àwọn ǹkan bi Báágì tí wọ́n fi iké tàbí òrá ([[:en:Plastic_bag|plastic bags]]) ṣe. Àwọn Ìgbìyànjú lọ lórí mímu àdínku bá lílò wọn ní àwọn orílẹ̀ èdè kokan ní ilè [[European Union]], bíi Ireland àti Netherlands. Ní àwọn Ìṣẹ̀lẹ̀ kòkan, irúfé àwọn àpò ti wọn ba fi ike ṣe yí ní wón ń gbé ọwọ́ orí lè, kí àwọn ẹni tí wọ́n ń lọ wọn sì sọ ń ọwọ́ tí wọ́n kó san tẹ́lẹ̀. Ní ìgbà míràn, àwọn iké àlálò-túnlò àti Àpò-alátọwọ́mú ni wó ń tà ní bi €0.50 sí €1, tí eléyi sì le mú kí àwọn àpò àlòsonù tí wọ́n ṣe láti ara iké di òun ìgbàgbé. Ní ìgbà míràn, wọ́n ńṣe pàsípàrò àwọn báágì ti o ba ti gbó ni ọ̀fẹ́. Ilẹ̀ UK ń gba póùn márùn [[Pound sterling|p]] lórí báágì ìgbérù ni àwọn ile ìtajà láti ọdún 2015. Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ yí ni ó ti tàn dé àwọn ìpínlẹ̀ àti àgbègbè kòkan ni ọrílé-èdè United States. Ní àìpé yí, ọ̀pọ̀ àwọn ìlú ni wọn ti fi òfin de lílọ àwọn báágì tí wọ́n fi ike (òrá nylon) ṣe. Tí àwọn báágì tí wọ́n fi ìwé (Páálí) ṣe sí ń rọ́pò wọn, àmọ́ ó fé dàbí ẹni wípé àwọn báágì tí wọ́n fi páálí ṣe wóón ju ti oníkẹ lọ. Àpò báágì lè jẹ eyi ti èyàn lè lò ní ẹ̀kan ṣoṣo ó sì lè món jẹ́ bẹ, ṣùgbọ́n èyí tí ó jẹ́ onílò ẹ̀kan sì ṣe ló ní òpò ìgbà, fún àwọn ìdí tí ó níse pẹ̀lú ọ̀rọ̀ àjẹ́ àti dídára àyíká. Ní apá míràn, àwọn ìdí mi, bí ìmótótó àti ọwọ́ ọkọ̀ lè jẹ àwọn ìdí miran láti lọ báágì àlálò ẹ̀kan jùnù ni èmejì. Bí àpẹẹrẹ, báágì tí wọ́n ń dá ìdọ̀tí si [[:en:Garbage_bag|garbage bag]] ní won má ń jùnù pẹ̀lú ìdọ̀tí inú rẹ. Báágì òrá tí wọ́n ń fi ń ṣe ìtọ́jú àwọn ǹkan ni wọn má ń sọnù tí nkan inú rẹ bá ti tán. Bákan náà, àwọn báágì òrá tí wọ́n ń lọ ní àwọn ilé ìwòsàn ni àkókò isé abe bí [[:en:Colostomy_bag|colostomy bag]] tí wọ́n má ń darí àwọn ìdọ̀tí ègbin àkókò iṣẹ́ abe sì òun ni wón má ń sọnù gẹgẹbi egbin iṣẹ́ abe " [[:en:Medical_waste|medical waste]]" . Ọ̀pọ̀ àwọn oúnjẹ inú òrá, bíi pretzels, cookies, áti potato chips, óun ni wà nínú òrá tí wọ́n ṣe fún ìlò ẹ̀kan ṣoṣo. ==Àwọn oríṣiríṣi Báágì == [[File:Thousands of bean bags.jpg|thumb|Àpò Kofí tó nípọn tí wọ́n fi okùn ewéko hun (Jute bags) ([[:en:Gunny_sack|gunny sacks]])]] [[File:Reisetasche (fcm).jpg|thumb|Báágì ìgbàlódé tí wọ́n ṣe fún gbígbé nkan ara ẹni]] [[File:Garbage bag Basel Bebbisagg.JPG|thumb|upright|Àpò Òrá tí wọ́n ṣe fún dída ìdọ̀tí nù ni [[:en:Basel|Basel]], Switzerland]] * [[:en:Antistatic_bag|Antistatic bag]] (tí wọ́n ń lọ fún kíkó àwọn ǹkan ìlò iná ẹ̀lẹ́tíríìkì) * [[:en:Backpack|Backpack]] * [[:en:Bag-in-box|Bag-in-box]] * [[:en:Baguette_(bag)|Baguette]] * [[:en:Bin_bag|Bin bag]], àwọn àpò báágì fún idoti, ** [[:en:Blue_bag|Blue bag]] * [[:en:Biodegradable_bag|Biodegradable bag]] * [[:en:Bivouac_bag|Bivouac bag]] * [[:en:Body_bag|Body bag]] * [[:en:Book_bag|Book bag]] * [[:en:Booster_bag|Booster bag]] * [[:en:Bota_bag|Bota bag]] * Bulk bag, orúkọ mìíràn fún [[:en:Flexible_intermediate_bulk_container|flexible intermediate bulk container]] * [[:en:Burn_bag|Burn bag]] * [[:en:Camera_bag|Camera bag]] * [[:en:Carpet_bag|Carpet bag]] * [[:en:Cooler_bag|Cooler bag]] * [[Cross-body bag]] * [[:en:Diaper_bag|Diaper bag]] * [[:en:Diplomatic_bag|Diplomatic bag]] * [[:en:Douche_bag|Douche bag]] * [[:en:Duffel_bag|Duffel bag]] * [[:en:Dunnage_bag|Dunnage bag]] * [[:en:Flour_sack|Flour sack]] * [[:en:Gaji_bag|Gaji bag]] * [[:en:Garment_bag|Garment bag]] * [[:en:Gladstone_bag|Gladstone bag]] * [[:en:Gunny_sack|Gunny sack]] * [[:en:Handbag|Handbag]] tàbí báágì ìléwó * [[:en:Hobo_bag|Hobo bag]] * [[:en:Holdall|Holdall]] * [[:en:Ita-bag|Ita-bag]] * [[:en:Lifting_bag|Lifting bag]] * [[:en:Mail_bag|Mail bag]] * [[:en:Medical_bag|Medical bag]] * [[:en:Messenger_bag|Messenger bag]] * [[:en:Millbank_bag|Millbank bag]] * [[:en:Money_bag|Money bag]] * [[:en:Paper_bag|Paper bag]] * [[:en:Plastic_bag|Plastic bag]] * [[:en:Popcorn_bag|Popcorn bag]] * [[:en:Punching_bag|Punching bag]] * [[:en:Sandbag|Sandbag]] * [[:en:Satchel|Satchel]] * [[:en:Security_bag|Security bag]] * [[:en:Sling_bag|Sling bag]], Báágì tí wọ́n ń fi kó apá * [[:en:Shopping_bag|Shopping bag]] * [[:en:Stuff_sack|Stuff sack]] * [[:en:Suicide_bag|Suicide bag]] * [[:en:Thermal_bag|Thermal bag]] * [[:en:Tote_bag|Tote bag]] * [[:en:Travel_bag|Travel bag]] tàbí báágì ìrìnàjò (Suitcase) * [[:en:Tucker_bag|Tucker bag]] == Yẹ àwọn eléyi náà wò == * [[:en:Bag_(unit)|Bag]] (unit of measurement with various values) * [[:en:Bagger|Bagger]] * [[:en:Bagg_(disambiguation)|Bagg (disambiguation)]] * [[:en:Bag_tag|Bag tag]] * [[:en:Sack_(disambiguation)|Sack (disambiguation)]] ==Ìtọ́kasí== tlwpzzt3qbswpamghb0dltz1akm6aod Impluvium 0 84381 638105 636929 2026-09-26T19:29:16Z InternetArchiveBot 22272 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638105 wikitext text/x-wiki   [[File:Domus_romana_Vector002.svg|thumb|364x364px| ''Ilé kan'', pẹ̀lú ''impluvium'' nọ́mbà 7]] '''''Impluvium''''' ( pl. '''''impluvia''''' ) jẹ́ ètò adágún omi tí a ṣe láti mú omi òjò tí ń ṣàn láti inú ''compluvium'', agbègbè òrùlé kan. <ref>{{Cite book|title=The Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome|location=Oxford}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Delos, Carthage, Ampurias The Housing of Three Mediterranean Trading Centres|location=Coppenhagen}}</ref> Wọ́n sábà máa ń gbé e sí àgbàlá, lábẹ́ ihò kan ní orí òrùlé, àti nítorí náà “nínú”, dípò “ìta” ilé kan, ó jẹ́ ohun pàtàkì nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àṣà ìkọ́lé. == ''Àwọn onímọ̀'' nípa èdè Gíríkì àti Róòmù == Nínú àwọn ìwádìí nípa ilé ilẹ̀ Gíríkì àti Róòmù, ''impluvium'' tọ́ka sí apá tí ó rì nínú ilé ilẹ̀ Gíríkì tàbí Róòmù ( ''domus'' ), tí a ṣe láti gbé omi òjò tí ó ń rọ̀ láti inú ''ilé'' orí òrùlé lọ. A sábà máa ń fi mábùlù ṣe é, a sì máa ń gbé e sí nǹkan bí ọgbọ̀n (30)&nbsp;cm ni isalẹ ilẹ atrium, a si tú u sinu adágún omi kan. <ref>John J. Dobbins and Pedar W. Foss, The World of Pompeii, Routledge Press, 2007, {{ISBN|978-0-415-47577-8}}</ref> === Ìkọ́lé àti lílò === [[File:I08_159_Haus_des_Menander,_Atrium.jpg|left|thumb| ''Impluvium'' ní àárín gbùngbùn atrium ti Ilé Menander, Pompeii]] Àyẹ̀wò (láìsí ìwakọ̀) ti ''impluvia'' ní Paestum, Pompeii àti Rome fihàn pé ojú ilẹ̀ tí ó wà ní ''impluvia'' náà ní ihò, tàbí pé àwọn táìlì òkúta tí kò ní ihò náà ni a yà sọ́tọ̀ nípa àwọn àlàfo tó tó láti jẹ́ kí iye omi tí ó pọ̀ tí a mú nínú agbada ''impluvium'' náà lè ṣàn kọjá àwọn ihò náà, àti, lẹ́yìn náà, nípasẹ̀ àwọn ìpele òkúta àti iyanrìn sínú yàrá ìpamọ́ ní ìsàlẹ̀ ilẹ̀. Ihò òkúta yíká tí a fi puteal ṣe ààbò mú kí ó rọrùn láti wọ inú omi ìkọ̀kọ̀ tí a ti yọ́, tí a sì ti tutù nípa ti ara rẹ̀ yìí. Iru omi bẹẹ ni a ri ni ibomiiran ni awọn ibi gbangba ni ilu naa, pẹlu awọn okuta okuta wọn ti o fihan awọn ilana wiwọ ti a lo pupọ. Ní àsìkò òjò, omi tó pọ̀ jù tí kò bá lè gba inú àlò náà kọjá yóò kún inú agbada náà, yóò sì jáde kúrò nínú ilé náà, àti pé gbogbo èérí tàbí ìdọ̀tí tó bá kù nínú agbada náà ni a lè gbá lọ. Ní ojú ọjọ́ gbígbóná, a lè fa omi láti inú yàrá ìkùukùu (tàbí kí àwọn ẹrú mú láti inú àwọn ohun èlò tí ó wà níta ''ilé'' ) kí a sì jù ú sínú adágún omi tí kò jinlẹ̀ láti gbẹ kí ó sì fún gbogbo atrium ní ipa ìtutù: bí omi náà ṣe ń gbẹ, afẹ́fẹ́ tí a fà láti inú ''compluvium'' náà ni a máa ń tutù tí a sì máa ń gbé káàkiri ilé náà láti tutù àwọn ibi ìgbé tí ó yí i ká, irú ìtutù aláìlágbára kan. Àpapọ̀ ''compluvium'' àti ''impluvium'' jẹ́ ọ̀nà ọgbọ́n, tó gbéṣẹ́, tó sì fani mọ́ra láti kó omi òjò jọ, láti sẹ́ àti láti fi tútù. == ''Ilọsiwaju'' Iwọ-oorun ati Aarin Afirika == Denyer, ''Ilé Àṣà Àtijọ́ ti Áfíríkà'', ṣàlàyé irú ìgbékalẹ̀ ''tí kò ṣeé fojú rí'' ní Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà, níbi tí “àwọn ilé mẹ́rin sábà máa ń kọjú sí ara wọn ní òdìkejì àgbàlá [kan]”. <ref>{{Cite book|last=Denyer|first=Susan|title=African Traditional Architecture|url=https://archive.org/details/africantradition0000deny|date=1978|location=New York}}</ref> Àwọn ilé tí a fi “àṣà” kọ́ (ní gidi, irú “ tí a fi clade ṣe”), kò fi dandan ní ''ohun èlò'' tí ó lè mú òjò rọ̀. <ref>{{Cite book|last=Denyer|first=Susan|title=African Traditional Architecture|url=https://archive.org/details/africantradition0000deny|date=1978|location=New York}}</ref> Èyí tó tún mú kí ọ̀rọ̀ náà túbọ̀ le sí i ni pé àwọn ìwé kan ti so ''àṣà ìkọ̀kọ̀'' Denyer pọ̀ mọ́ ''impluvium'' fúnra rẹ̀, èyí sì mú kí ''impluvium'' tọ́ka sí lílo àwọn ọ̀nà láti gba omi, dípò bẹ́ẹ̀, ó tọ́ka sí àwọn ètò ilé tí ó wà ní àárín àgbàlá. <ref>{{Cite journal|last=Asojo|first=Abimbola|title=REESTABLISHING TRADITIONS: THE ARCHITECTURE OF SACRED SPACES|journal=NAAAS Conference Proceedings|date=1999}} "Impluvium style were houses with four buildings facing one another in a courtyard with gabled roofs," - this definition conflates impluvium with rectilinear, courtyard-centric planning.</ref> <ref>{{Cite journal|last=Asojo|first=Abimbola Oluwatoni|title=The Influence of Indigenous Forms, Art, and Symbols on Sacred Spaces: A Study of Two Catholic Churches in Nigeria|journal=Journal of Interior Design|date=2015|volume=40|issue=1}}</ref> === Àwọn àpẹẹrẹ === [[File:Enampor-Impluvium1.JPG|thumb| ''Implivium'' ninu ile kan ni Casamance, [[Senegal]]]] A ti rí ''Implvia'' nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àṣà ìkọ́lé ní ìwọ̀ oòrùn/àárín gbùngbùn Áfíríkà, títí kan ti àwọn [[Àwọn ọmọ Ígbò|ará Igbo]], [[Ìran Yorùbá|Yorùbá]], [[Ìran Ẹdó|Edo]], Jola <ref>{{Cite journal|title=Constructing Identity: Sixteenth- and Seventeenth-Century Architecture in the Gambia-Geba Region and the Articulation of Luso-African Ethnicity}}</ref> àti Bamum . Àwọn wọ̀nyí wà ní ìṣọ̀kan: Yoruba ''impluvia'', tí a ń pè ní ''akodi'', <ref>{{Cite journal|title=Yoruba Palace Gardens}}</ref> nígbà míìrán a máa ń jẹ́ ìkòkò tí a gbé sí igun àgbàlá onígun mẹ́rin, <ref>{{Cite book|title=African Traditional Architecture|location=New York}}</ref> nígbà tí a máa ń da àwọn kan sínú àwọn ọkọ̀ omi abẹ́ ilẹ̀ ní Ketu, Benin Republic. <ref>{{Cite book|title=African Traditional Architecture|location=New York}}</ref> Àwọn ará ìlú Benin sábà máa ń ní àwọn ilé tí ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ''ìdènà'' ní àgbàlá kan tàbí méjì wọn, nígbà míìrán wọ́n máa ń fa omi jáde kúrò nínú ilé náà nípasẹ̀ páìpù. Gẹ́gẹ́ bí Nevadomsky àti àwọn ẹlòmíràn ṣe sọ, ''àwọn èròjà'' wọ̀nyí ni a ṣe láti mú omi òjò kúrò kí a lè lo òrùlé tí ó ṣí sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí orísun ìmọ́lẹ̀ àti orísun afẹ́fẹ́ tuntun. <ref>{{Cite journal|title=An Ethnographic and Space Syntax Analysis of Benin Kingdom Nobility Architecture}}</ref> Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àpẹẹrẹ ìṣáájú ti jẹ́ onígun mẹ́rin, a lè ṣe àgbékalẹ̀ ''ìṣípayá'' Senegal pẹ̀lú yíká àwọn àwòrán ilẹ̀ onígun mẹ́rin; <ref>{{Cite journal|title=Constructing Identity: Sixteenth- and Seventeenth-Century Architecture in the Gambia-Geba Region and the Articulation of Luso-African Ethnicity}}</ref> èyí ti di ìpìlẹ̀ fún 'Ẹ̀sùn à Impluvium' ní Ziguinchor, Senegal, ibùdó iṣẹ́ ọ̀nà tí ''Alliance Franco-Sénégalaise'' ń ṣe. === Àwọn Ìpilẹ̀ṣẹ̀ === [[File:Benin_House_Plan.jpg|left|thumb| Ètò ilé kan láti Gúúsù [[Nàìjíríà]], orílẹ̀-èdè Benin]] Àwọn arìnrìn-àjò láti ilẹ̀ Yúróòpù ní ọ̀rúndún kọkàndínlógún àti ogún sábà máa ń yà wọ́n lẹ́nu láti rí àwọn nǹkan tó jọra pẹ̀lú àṣà àtijọ́ (classical culture) nínú àwọn ọ̀nà ìkọ́lé tí ó ní irú àwọn ànímọ́ bẹ́ẹ̀ kedere: "Ní agbègbè Bamum, irú ilé kékeré kan wà tó dùn mọ́ni láti wò. Nígbà tí ó ń sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀, Ankermann sọ pé: 'Àwọn ilé àwọn ọkùnrin (Herrenhäuser) ní Bamum, ní ìyàtọ̀ sí ti àwọn obìnrin, ní ọ̀nà ìkọ́lé tí ó díjú gan-an. Ó yà mí lẹ́nu gidigidi nígbà tí mo kọ́kọ́ wọlé, tí mo sì rí ara mi nínú ohun tó jọ gangan bíi gbọ̀ngàn ààfin àwọn ará Róòmù (atrium) tí ó ní ibi ìkó-omi-jọ (impluvium) ní àárín rẹ̀, tí òrùlé rẹ̀ sì tẹ̀ síhà àárín, tí àwọn òpó sì gbé e dúró.'"[1] Èyí yọrí sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn èrò-orí tí ó gbìyànjú láti so ètò ìkó-omi-jọ (impluvium) ti Ìwọ̀-Oòrùn àti Àárín gbùngbùn Áfíríkà pẹ̀lú ipa láti ọ̀dọ̀ àwọn ará Gíríìsì àti Róòmù, àwọn ará Íjíbítì, àti àwọn ará Pọ́túgàl.[2][3][4] Bó tilẹ̀ jẹ́ pé Kalaous kọ̀ láti gba èrò pé àwọn ará Pọ́túgàl ló ní ipa lórí rẹ̀, ó kọ̀wé pé "Ó jọ pé ipa láti agbègbè Mediterranean ti ìgbàanì ló ṣeé ṣe jù, ṣùgbọ́n kò pọn dandan pé ó gba ọ̀nà Íjíbítì wá... Dájúdájú, èyí kò fi hàn pé ìbáṣepọ̀ wà láàárín àwọn ará Etruscan àti àwọn ènìyàn agbègbè tí a mọ̀ báyìí sí Gúúsù Nàìjíríà, ṣùgbọ́n ó ṣòro láti ṣàlàyé wíwà irú ilé tí ó ní ibi ìkó-omi-jọ níbẹ̀ (àti ní àwọn ibòmíràn ní Ìwọ̀-Oòrùn Áfíríkà) gẹ́gẹ́ bí ohun tí ó bẹ̀rẹ̀ láìsí ipa láti ibòmíràn rárá."[5] Ní ọwọ́ kejì, Denyer ṣàkíyèsí pé "Kò sí ibi tí àwọn ènìyàn lè ti tẹ̀dó ní títóbi tí ó lè wà ní agbègbè yìí [Gúúsù Nàìjíríà] láìsí pé wọ́n ti rí ọ̀nà láti kó omi jọ," fún lílo ní àkókò gbígbẹ àti láti dènà ìbàjẹ́ ilẹ̀ tí omi ń fà (erosion).[6] Ní ọ̀nà tí ó ṣe kedere jùlọ, Nevadomsky àti àwọn mìíràn kọ̀wé pé "Kò pọn dandan láti wá ìpilẹ̀ṣẹ̀ láti òde fún ohun tí ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ ìdàgbàsókè ara-ẹni ti ètò ààyè àti ìrísí ilé. Ó ṣeé ṣe kí irúfẹ́ ilé tí ó ní ibi gbígba omi òjò sí àárín rẹ̀ (impluvium) ti wá láti inú ipò ojú-ọjọ́ tí oòrùn máa ń mú gidigidi tí òjò sì máa ń rọ̀ lọ́pọ̀lọpọ̀ ní àkókò rẹ̀.[1][2] == Wo pẹlu == {{Commonscat|Impluvia}} * Àwọn ilé ìgbàanì ti Róòmù * Àwọn ilé ìkọ́lé ilẹ̀ Gíríkì ìgbàanì * Àwọn Ilé Ìgbékalẹ̀ Èdè Igbo * [[Àwọn ilé ìkọ́lé Yorùbá]] * [[Ilẹ̀ Ọba Benin|Ìjọba Benin]] == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} gvbgyyfbk4skksw117svjk1ph89fjts Zimbabwe Ńlá 0 84477 638095 637584 2026-09-26T19:17:03Z InternetArchiveBot 22272 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638095 wikitext text/x-wiki   Great Zimbabwe jẹ́ ìlú kan ní agbègbè àwọn òkè ní apá gúúsù-ìlà-oòrùn orílẹ̀-èdè Zimbabwe ti òde-òní, nítòsí Masvingo. Àwọn ènìyàn bẹ̀rẹ̀ sí ní gbé níbẹ̀ láti nǹkan bí ọdún 1000 AD, ó sì ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olú-ìlú fún Ìjọba Great Zimbabwe láti ọ̀rúndún kẹtàlá. Òun ni ilé tàbí ètò-ilé tí a fi òkúta kọ́ tí ó tóbi jùlọ ní Gúúsù Áfíríkà kí àwọn aláìlẹ́gbẹ́-òfin-ìjọba (àwọn amúnisìn) tó dé. Iṣẹ́ ìkọ́lé pàtàkì ní ìlú náà bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀rúndún kọkànlá títí dé ọ̀rúndún kẹèẹ́dógún, wọ́n sì kọ̀ ọ́ sílẹ̀ ní ọ̀rúndún kẹrìndínlógún tàbí kẹtàdínlógún.[1][2][3] Àwọn baba-ńlá àwọn ènìyàn Shona, tí wọ́n ń gbé ní Zimbabwe àti àwọn orílẹ̀-èdè tó wà ní àyíká rẹ̀ ní báyìí, ló kọ́ àwọn ilé wọ̀nyí.[4] Ìlú òkúta náà gba ààyè tí ó tó 7.22 square kilometres (2.79 mi²). Àwọn ìṣirò iye àwọn ènìyàn tí ó wà níbẹ̀ yàtọ̀ síra wọn. Àwọn ìṣirò àtijọ́ fi hàn pé iye àwọn ènìyàn lè ti tó 20,000 ní àkókò tí ó pọ̀ jùlọ. Ìwádìí kan láìpẹ́ yìí, tí ó lo àwọn ẹ̀rí nípa iṣẹ́ àwọn onímọ̀ nípa ohun ìṣẹ̀ḿbáyé (archaeology), ẹ̀kọ́ nípa àṣà àti ìgbésí-ayé àwọn ènìyàn (ethnography), àti ìtàn, pẹ̀lú àwọn ọ̀nà ìṣirò, fi hàn pé iye àwọn ènìyàn ní ibi náà kò ju 10,000 lọ.[5] Ó ṣeé ṣe kí agbègbè tí ìjọba Zimbabwe tí ó dá lórí ìlú yìí bò ó tó 50,000 km² (19,000 sq mi).[3] UNESCO ti dá a mọ̀ gẹ́gẹ́ bí Ibùdó Ààbò Ohun-ìní Àgbáyé (World Heritage Site). Aaye Great Zimbabwe ni awọn apakan mẹta ninu: Hill Complex, Valley Complex, ati Great Enclosure (eyiti a kọ ni awọn akoko oriṣiriṣi); o tun ni awọn agbegbe fun ile awọn ara-ilu lasan laarin awọn odi ti o yi i ka. Awọn oniwadi ni ero ti o yatọ si ara wọn nipa iṣẹ ti awọn apakan wọnyi n ṣe. Awọn kan gbagbọ pe awọn ibi wọnyi jẹ ibugbe fun awọn ọmọ-ọba ati awọn ọlọla ni awọn akoko oriṣiriṣi, nigba ti awọn miiran ro pe iṣẹ ti o yatọ si ara wọn ni wọn n ṣe. Great Enclosure, pẹlu awọn odi rẹ ti a fi okuta kọ laisi lilo simenti tabi amọ (ti giga rẹ to mita 11 tabi ẹsẹ-bata 36), ni a kọ ni ọrundun kẹtala ati kẹrinla; o ṣee ṣe ki o jẹ ibugbe fun awọn ọba, pẹlu awọn aaye ti a ya sọtọ fun awọn ayẹyẹ tabi iṣe ẹsin ti gbogbo eniyan le kopa ninu rẹ.[1] Àwọn ìbẹ̀wò àkọ́kọ́ tí àwọn ará Yúróòpù ti fìdí múlẹ̀ wáyé ní ìparí ọ̀rúndún kọkàndínlógún, pẹ̀lú àwọn ìwádìí lórí ibi tí a ti ṣe é bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1871. <ref>{{Cite book|last=Fleminger|first=David|title=Mapungubwe Cultural Landscape|year=2008|publisher=30 Degrees South|isbn=978-0-9584891-5-7|url=https://books.google.com/books?id=pp2VcW9_Z4QC&q=white+great+zimbabwe&pg=PA61|page=57}}</ref> Àwọn oníṣòwò ohun ìṣẹ̀ǹbáyé ilẹ̀ Yúróòpù jí àwọn ohun ìṣẹ̀ǹbáyé ilẹ̀ Zimbabwe àti àwọn ibi tí ó yí i ká láàárín ọdún 1890 sí 1920. Àwọn ìwádìí díẹ̀ nípa ìrántí náà lẹ́yìn náà jẹ́ àríyànjiyàn, nítorí pé ìjọba àwọn aláwọ̀ funfun ti Rhodesia fipá mú àwọn onímọ̀ nípa ìtàn ilẹ̀ ayé láti sẹ́ pé àwọn aláwọ̀ dúdú ará Áfíríkà kọ́ ọ. Ìpilẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀ ní Áfíríkà di ohun tí gbogbo ènìyàn gbàgbọ́ ní ọdún 1950. Láti ìgbà náà ni ìjọba Zimbabwe ti gba orílẹ̀-èdè náà gẹ́gẹ́ bí ibi ìrántí orílẹ̀-èdè, wọ́n sì sọ orúkọ orílẹ̀-èdè olómìnira òde òní ní orúkọ rẹ̀. Ọ̀rọ̀ náà ''Great'' fi ìyàtọ̀ hàn láàárín àwọn àwókù kéékèèké tí a mọ̀ sí " ''zimbabwes'' ", tàbí "àwọn ilé òkúta", tí ó tàn káàkiri Zimbabwe Highveld . <ref name="sibanda">M. Sibanda, H. Moyana et al. 1992. ''The African Heritage. History for Junior Secondary Schools. Book 1''. Zimbabwe Publishing House. {{ISBN|978-0-908300-00-6}}</ref> A ti ṣàwárí àwọn ibi tó lé ní 400 jákèjádò Gúúsù Áfíríkà, bíi Bumbusi ní Zimbabwe àti Manyikeni ní Mozambique, pẹ̀lú àwọn ògiri ńláńlá tí kò ní àmọ̀. <ref name="antiquity">{{Cite journal|title=Inside and outside the dry stone walls: revisiting the material culture of Great Zimbabwe|url=free}}</ref> == Orúkọ ==   [[File:Conical_tower.jpg|left|thumb| Ilé gogoro onígun mẹ́rin tó wà nínú Ààbò Ńlá ní Great Zimbabwe]] Orúkọ àwọn àwókù ìlú Sónà ni ''Sònà'', Vicente Pegado, olórí ẹgbẹ́ ọmọ ogun Sofala ti ilẹ̀ Portugal ló kọ́kọ́ kọ sílẹ̀ ní ọdún 1531. Pegado ṣe akiyesi pe "Awọn ọmọ ilu orilẹ-ede naa pe awọn ile wọnyi {{Lang|pt|Symbaoe}}, èyí tí gẹ́gẹ́ bí èdè wọn ṣe túmọ̀ sí 'ààfin ' . <ref name="Newitt 2002 39">{{Cite book|author=Newitt|publisher=Ashgate|isbn=0-7546-0181-1}}</ref> Orúkọ náà ní {{Lang|sn|dzimba}} nínú, ọ̀rọ̀ Shona fún 'ilé'. Àwọn ìlànà méjì ló wà fún ìtumọ̀ orúkọ náà. Ni igba akọkọ ti o tanmo wipe ọrọ ti wa ni yo lati {{Lang|sn|Dzimba-dze-mabwe}}, tí a túmọ̀ láti Shona gẹ́gẹ́ bí “àwọn ilé ńlá tí a fi òkúta ṣe” ( {{Lang|sn|dzimba}} = ọpọ ti {{Lang|sn|imba}}, 'ilé'; {{Lang|sn|mabwe}} = ọpọ ti {{Lang|sn|ibwe}}, 'òkúta'). <ref>{{Cite journal|title=Shona Class 5 revisited: a case against *ri as Class 5 nominal prefix|url=http://archive.lib.msu.edu/DMC/African%20Journals/pdfs/Journal%20of%20the%20University%20of%20Zimbabwe/vol21n1/juz021001005.pdf}}. See also {{Cite journal|title=Mediated monuments and national identity}}</ref> Èkejì fihàn pé ''Zimbabwe'' jẹ́ irú àdéhùn ti {{Lang|sn-ZW|dzimba-hwe}}, èyí tí ó túmọ̀ sí ‘àwọn ilé tí a bọ̀wọ̀ fún’ ní èdè Zezuru ti Shona, gẹ́gẹ́ bí a ṣe sábà máa ń lò ó fún àwọn ilé tàbí ibojì àwọn olórí. == Ìtàn àti àpèjúwe == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[File:Great-Zimbabwe.jpg|right|thumb| Àkótán nípa Nlá Zimbabwe. Ilé ìkọ́lé ńlá tí a fi ògiri ṣe ni Àpótí Ńlá. A lè rí àwọn àṣẹ́kù àfonífojì náà níwájú rẹ̀.]] [[File:140_of_'The_Ruined_Cities_of_Mashonaland-_being_a_record_of_excavation_and_exploration_in_1891_..._With_a_chapter_on_the_orientation_and_mensuration_of_the_temples_by_R._M._W._Swan._(With_plates.)'_(11217936264).jpg|thumb| Ètò ilé náà (a kọ́kọ́ tẹ̀ ẹ́ jáde nínú ìwé JT Bent’s ''Ruined Cities of Mashonaland'', London, 1892, lẹ́yìn ojú ìwé 121).]] Agbègbè Great Zimbabwe ni [[Bushmen|San]] ti gbé tẹ́lẹ̀, tí ó ti wà ní nǹkan bí ẹgbẹ̀rún ọdún 100,000, {{Efn|Some scholars contest that cultures and identities cannot be considered fixed or invariable, especially over such a long time period.<ref>{{cite journal |url=https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/abs/primordialism-and-the-pleistocene-san-of-southern-africa/45D6E61597C34A496AB5A0B6FA1C7632 |last1=Pargeter |first1=Justin |last2=Mackay |first2=Alex |last3=Mitchell |first3=Peter |last4=Shea |first4=John |last5=Stewart |first5=Brian |title=Primordialism and the 'Pleistocene San' of southern Africa |year=2016 |journal=Antiquity |volume=90 |issue=352}}</ref>}} àti, bẹ̀rẹ̀ ní nǹkan bí ọdún 150 ṣáájú Sànmánì Kristẹni, láti ọwọ́ [[Bàntú|àwọn ènìyàn tí wọ́n ń sọ èdè Bantu]], tí wọ́n dá àwọn olórí àgbẹ̀ sílẹ̀ láti ọ̀rúndún kẹrin Sànmánì Kristẹni. <ref name=":2">{{Cite book|last=Mlambo|first=A. S.|url=https://archive.org/details/historyofzimbabw0000mlam/mode/2up?view=theater|title=A history of Zimbabwe|date=2014}}</ref> : 11–12 Láàárín ọ̀rúndún kẹrin sí ìkeje, àwọn agbègbè àṣà Gokomere tàbí Ziwa ló ń ṣe oko ní àfonífojì náà, wọ́n sì ń wa igi, wọ́n sì ń ṣiṣẹ́ irin, ṣùgbọ́n wọn kò kọ́ àwọn ilé òkúta kankan. <ref name="antiquity" /> Àwọn wọ̀nyí ni àwọn ibùgbé ìgbàanì Iron ní agbègbè tí a dá mọ̀ láti inú àwọn ìwakùsà ohun ìṣẹ̀ǹbáyé, àti pé [[Gumanye people|àwọn ènìyàn Gumanye]] tí ó tẹ̀lé e ni a kà sí àwọn baba ńlá Karanga (gúúsù-ààrin Shona ), {{Efn|The term ''Karanga'' began as an exonym of the Shona used by outsiders, however in the modern day it refers to a dialect of Shona in south-central Zimbabwe.<ref>{{cite book |title=Becoming Zimbabwe: a history from the pre-colonial period to 2008 |year=2009 |url=https://archive.org/details/becomingzimbabwe0000unse |last1=Raftopoulos |first1=Brian |last2=Mlambo |first2=Alois|isbn=978-1-77922-083-7 }}</ref>{{rp|page=4}}}} tí yóò kọ́ Great Zimbabwe. <ref>{{Cite journal|last=Chirikure|first=Shadreck|date=2013-12-01|title=New Pathways of Sociopolitical Complexity in Southern Africa|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10437-013-9142-3}}</ref> === Ìkọ́lé àti ìdàgbàsókè === Kíkọ́ àwọn ilé òkúta bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀rúndún kọkànlá, ó sì tẹ̀síwájú fún ohun tó lé ní ọgọ́rùn-ún mẹ́ta (300) ọdún. Iṣẹ́ àgbẹ̀ àti màlúù kó ipa pàtàkì nínú ìdàgbàsókè àjọṣepọ̀ àwùjọ pàtàkì kan, wọ́n sì ṣiṣẹ́ láti "mú kí ìṣàkóso àwọn ọjà àti iṣẹ́ tí a pín gẹ́gẹ́ bí àǹfààní láàrín àwọn ilé ìṣèlú àti àwùjọ ìbílẹ̀", nígbà tí ìṣòwò jíjìnnà réré ṣe pàtàkì fún ìyípadà àwọn àjọ agbègbè sí àwọn ti agbègbè. <ref name="Pikirayi-2020">{{Citation|title=Great Zimbabwe, 1100–1600 AD, Rise, Development, and Demise of}}</ref> Àwọn ọmọ ìjọba lo ọrọ̀ wọn láti fi {{Lang|sn|daga}} tó nípọn kọ́ ilé ( amọ̀ ilẹ̀), dípò {{Lang|sn|daga}} àti àwọn òpó, wọ́n sì kọ́ àwọn ògiri òkúta láti dáàbò bò ara wọn kúrò lọ́wọ́ àwọn ènìyàn. <ref>{{Cite book|author=Beach|url=https://books.google.co.uk/books/about/The_Shona_Zimbabwe_900_1850.html?id=Wzx1AAAAMAAJ&redir_esc=y|title=The Shona & Zimbabwe 900-1850: An Outline of Shona History|publisher=Pearson Education|isbn=978-0-435-94505-3}}</ref> : 42 Iṣẹ́ tí a mẹ́nu kàn lókè yìí yára tẹ̀síwájú ní ọ̀rúndún kẹtàlá, wọ́n sì kọ́ àwọn ògiri ńláńlá tí a fi òkúta gbígbẹ kọ́. <ref name="Pikirayi-20202">{{Citation|title=Great Zimbabwe, 1100–1600 AD, Rise, Development, and Demise of}}</ref> Àwọn àwókù tó wà ní Great Zimbabwe jẹ́ díẹ̀ lára àwọn ilé tó ti pẹ́ jùlọ àti tó tóbi jùlọ tó wà ní Gúúsù Áfíríkà. Ilé rẹ̀ tó lágbára jùlọ, tí wọ́n sábà máa ń pè ní Ààbò Ńlá, ní àwọn ògiri tó ga tó {{Convert|11|m|ft}} tó ń gùn tó nǹkan bí {{Convert|250|m|ft}} . Ìdàgbàsókè rẹ̀ ni a ti so mọ́ ìdínkù Mapungubwe láti nǹkan bí ọdún 1300, tàbí wíwà wúrà ní agbègbè Great Zimbabwe. <ref name="Zambezia">{{Cite journal|author=Gilbert Pwiti|pages=119–129}}</ref> Ṣíṣe àgbékalẹ̀ èrò ìṣèlú àti ẹ̀sìn ti Great Zimbabwe ṣiṣẹ́ láti fi ìdí ipò ọba múlẹ̀ ( {{Lang|sn|[[mambo (title)|mambo]]}} ), pẹ̀lú ìsopọ̀ láàárín àwọn olórí, àwọn baba ńlá wọn, àti Ọlọ́run . <ref name=":62">{{Cite journal|author=Kim|pages=1–34}}</ref> <ref name=":72">{{Cite journal|author=Huffman|pages=4–39}}</ref> Gẹ́gẹ́ bí Ken Mufuka ti sọ, ibi ìsìnkú ní Òkè Complex ni ilé àwọn abẹ́mìílò ( {{Lang|sn|[[svikiro]]}} ) tí wọ́n yàn láti máa ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí ọkàn ìjọba, àti láti máa pa àṣà àwọn olùdásílẹ̀ mọ́, tí ó sọ pé [[Chigwagu Rusvingo]] ( {{Lang|sn|mambo}} àkọ́kọ́) ni ), [[Chaminuka]], Chimurenga, [[Tovera]], ati [[Soro-rezhou]] laarin awọn miiran (wo {{Lang|sn|[[mhondoro]]}} ) <ref>{{Cite encyclopedia|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-45670-2}}</ref> Àwọn ìṣirò àtọwọ́dọ́wọ́ ni pé Great Zimbabwe ní tó ẹgbẹ̀rún méjìdínlógún (18,000) olùgbé ní àkókò tí ó ga jùlọ. <ref name="contested">{{Cite book|last=Kuklick|first=Henrika|title=Colonial situations: essays on the contextualization of ethnographic knowledge}}</ref> Sibẹsibẹ, iwadi tuntun kan pari pe iye awọn eniyan ko le kọja 10,000. <ref name="Chirikure 2017">{{Cite journal|last=Chirikure, S.|title=What was the population of Great Zimbabwe (CE1000 – 1800)|url=free}}</ref> Àwọn àwókù tó ṣẹ́kù ni wọ́n fi òkúta kọ́ pátápátá; wọ́n gùn tó {{Convert|1800|acre|ha}} . Orílẹ̀-èdè Zimbabwe Ńlá kan náà ní agbègbè kan náà pẹ̀lú ìlú London ìgbàanì ; nígbà tí iye àwọn ilé tó wà nínú àwọn ibi tí wọ́n fi òkúta sí pọ̀, ní àwọn agbègbè tó wà níta wọn, ó kéré gan-an. <ref name="Pikirayi 2020">{{Citation|title=Great Zimbabwe, 1100–1600 AD, Rise, Development, and Demise of}}</ref> Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ènìyàn ló ń gbé nínú àwọn ilé tí a fi ẹrẹ̀ ṣe lórí àwọn ilé onígi, <ref name=":62" /> ṣùgbọ́n a lè ṣírò iye wọn nìkan. A gbà pé àwọn ilé olókìkí tàbí ilé ọba ni àwọn ilé olókìkí àti àwọn ilé olókìkí. A kò rí ìsìnkú kankan ní ibi ìsìnkú náà láti fúnni ní ìpìlẹ̀ mìíràn láti ṣírò iye àwọn ènìyàn tí wọ́n wà níbẹ̀. <ref name="Chirikure 2017" /> === Àwọn ẹ̀yà ara ìdọ̀tí náà === Ni 1531, Vicente Pegado, Balogun Garrison Portuguese ti Sofala, ṣapejuwe Zimbabwe bayi: <ref name="Newitt 2002 39" />   [[File:Eastern-enclosure-great-zimbabwe.jpg|right|thumb| Wo ìwọ̀ oòrùn láti Eastern Enclosure of the Hill Complex, tí ó fi òkúta granite tí ó jọ ẹyẹ Zimbabwe àti bálíkónì hàn.]] Àwọn àlàpà náà para pọ̀ di ẹgbẹ́ mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí wọ́n ń kọ́ ilé. Wọ́n mọ̀ wọ́n sí Hill Complex, Valley Complex àti Great Enclosure. Ilé ìgbìmọ̀ òkè ni ó pẹ́ jùlọ, wọ́n sì ń gbé ibẹ̀ láti ọ̀rúndún kọkànlá sí ìkẹtàlá. Wọ́n gbé Ààbò Ńlá náà láti ọ̀rúndún kẹtàlá sí ìkẹẹ̀ẹ́dógún, àti Ààbò Àfonífojì láti ọ̀rúndún kẹrìnlá sí ìkẹrìndínlógún. <ref name="antiquity" /> Àwọn ohun pàtàkì tó wà nínú Ilé Ìtajà Òkè náà ni Ilé Ìtajà Òkè, níbi tí wọ́n ti rò pé àwọn Ẹyẹ Zimbabwe dúró sí, ibi ìtajà bànkóló gíga kan tó ń wo Ilé Ìtajà Òkè, àti àpáta ńlá kan tó rí bíi ti Ẹyẹ Zimbabwe. Àpótí Ńlá náà jẹ́ ògiri inú, tí ó yí àwọn ilé kan ká àti ògiri òde kékeré kan. Ilé Gogoro Konika, {{Convert|18|ft|m}} ní ìwọ̀n iwọ̀n àti {{Convert|30|ft|m|0}} gíga, ni a kọ́ láàrín àwọn ògiri méjèèjì. A pín Àfonífojì sí Àwókù Àfonífojì Òkè àti Ìsàlẹ̀, pẹ̀lú àwọn àkókò ìṣiṣẹ́ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. <ref name="antiquity" /> [[File:Great-zim-aerial-looking-SE.JPG|thumb| Ìwò ojú ọ̀run tí ó ń wo gúúsù ìlà-oòrùn, Hill Complex ní iwájú]] Oríṣiríṣi ìtumọ̀ àwọn ohun ìṣẹ̀ǹbáyé ló wà fún àwọn ẹgbẹ́ wọ̀nyí. Wọ́n ti dámọ̀ràn pé àwọn ilé iṣẹ́ náà dúró fún iṣẹ́ àwọn ọba tó tẹ̀lé e: àwọn kan lára àwọn alákòóso tuntun náà dá ilé tuntun sílẹ̀. <ref name="current">{{Cite journal|title=Cognitive Archaeology and Imaginary History at Great Zimbabwe}}</ref> Agbára ìdarí náà gbéra láti Ilé-iṣẹ́ Òkè ní ọ̀rúndún kejìlá, sí Àgọ́ Ńlá, Àfonífojì Òkè àti ní ìparí Àfonífojì Ìsàlẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kẹrìndínlógún. <ref name="antiquity" /> Ìtumọ̀ mìíràn tí a tún mọ̀ sí "olùkọ́ ilé" ni pé àwọn ilé tó yàtọ̀ síra ní iṣẹ́ tó yàtọ̀ síra: Ilé Òkè gẹ́gẹ́ bí agbègbè fún àwọn ààtò, bóyá tó ní í ṣe pẹ̀lú bí òjò ṣe ń rọ̀, ilé Àfonífojì náà wà fún àwọn aráàlú, ọba sì lo Àpótí Ńlá náà. Àwọn ilé tí ó ṣe pàtàkì jù bẹ́ẹ̀ lọ ni a ṣe fún àwọn ọba, bó tilẹ̀ jẹ́ pé a ti jiyàn pé ọjọ́ tí a rí àwọn ohun tí ó wà nínú àwọn ilé náà kò ṣe àtìlẹ́yìn fún ìtumọ̀ yìí. <ref>{{Cite journal|title=The chronology of the Valley Enclosures: implications for the interpretation of Great Zimbabwe}}</ref> [[Dhaka pits|Àwọn ihò Dhaka]] jẹ́ àwọn ihò tí a ti sé tí àwọn olùgbé Great Zimbabwe ń lò gẹ́gẹ́ bí orísun ìṣàkóso omi ní ìrísí àwọn adágún omi, kànga àti àwọn ìsun omi. Ó ṣeé ṣe kí wọ́n ti ń lo àwọn ihò Dhaka láti àárín ẹgbẹ̀rún ọdún kejì Sànmánì Tiwa, ètò náà sì lè gba ohun tó ju {{Convert|18000|m3|cuft}} lọ. ti ibi ipamọ omi. <ref>{{Cite journal|last=Innocent|first=Pikirayi|title=Climate-smart harvesting and storing of water: The legacy of dhaka pits at Great Zimbabwe}}</ref> [[File:Zim-bird.jpg|right|thumb| Àwòrán ère òkúta ọṣẹ ẹyẹ Zimbabwe]] Àwọn ohun ìṣẹ̀ǹbáyé pàtàkì jùlọ tí a rí láti inú ìrántí náà ni àwọn ẹyẹ mẹ́jọ ti Zimbabwe . Wọ́n gbẹ́ ìwọ̀nyí láti inú òkúta onígun mẹ́ta (micaceous schist ) lórí orí àwọn monoliths gíga ènìyàn. Àwọn ihò tó wà ní pátákó kan ní Eastern Enclosure of the Hill Complex dàbí èyí tí a ṣe láti gbé àwọn ẹyẹ Zimbabwe mọ́ra, ṣùgbọ́n nítorí pé wọn kò rí wọn níbẹ̀, a kò le mọ ibi tí gbogbo ẹyẹ àti ẹyẹ tó wà nínú pátákó náà wà tẹ́lẹ̀. Àwọn ohun ìṣẹ̀dá mìíràn pẹ̀lú àwọn ère òkúta oníṣẹ́ ọwọ́ (ọ̀kan nínú wọn wà ní Ilé Ìkóhun-Ìṣẹ̀dá Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ), àwọn ohun ìṣẹ̀dá amọ̀, àwọn irin gong, eyín erin tí a fi ọgbọ́n ṣe, wáyà irin àti bàbà, àwọn ọkọ́ irin, àwọn ọ̀kọ̀ idẹ, àwọn ingot bàbà àti àwọn ohun ìkòkò, àti àwọn ìlẹ̀kẹ̀ wúrà, àwọn ẹ̀gbà ọwọ́, àwọn ohun ìkọ́ àti àpò. Àwọn ilẹ̀kẹ̀ dígí àti porcelaini láti orílẹ̀-èdè China àti Persia pẹ̀lú àwọn ohun ìṣẹ̀dá àjèjì mìíràn ni a tún rí, èyí tí ó jẹ́rìí sí àjọṣepọ̀ ìṣòwò kárí-ayé ti ìjọba náà. Àwọn àwókù òkúta ńláńlá tó ṣẹ́kù ní ìlú ńlá náà ní àwọn ẹyẹ onípele mẹ́jọ tí wọ́n ní ohun èlò orin. A gbàgbọ́ pé wọ́n dúró fún idì bateleur - àmì rere, ẹ̀mí ààbò àti ìránṣẹ́ Ọlọ́run nínú àṣà Shona. <ref name="Nelson 2019 10">{{Cite book|title=Historium}}</ref> === Iṣowo === Orílẹ̀-èdè Zimbabwe Ńlá di ibi ìtajà, lẹ́yìn tí ó ti rọ́pò Mapungubwe ní nǹkan bí ọdún 1300. <ref name=":5">{{Cite book|last=Chirikure|first=Shadreck|url=https://books.google.com/books?id=3pa7CgAAQBAJ&dq=kingdom+of+mapungubwe&pg=PT6|title=Mapungubwe Reconsidered: A Living Legacy: Exploring Beyond the Rise and Decline of the Mapungubwe State|date=2015-10-01}}</ref> Àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì agbègbè náà gbòòrò sí i, a sì ń tà iyọ̀, màlúù, ọkà, àti bàbà títí dé àríwá títí dé Kundelungu Plateau ní [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Òṣèlú ilẹ̀ Kóngò|DR Congo]] òde òní. Apá pàtàkì kan lára ọrọ̀ Great Zimbabwe wá láti ìjẹgàba àwọn ọ̀nà ìṣòwò láti pápá wúrà ti Zimbabwe Plateau sí etíkun Swahili . <ref name=":2" /> : 17 Àwọn oníṣòwò rìnrìn àjò lọ sí àwọn odò Save àti Runde, ó ṣeé ṣe kí wọ́n lo àwọn ọkọ̀ ojú omi tí wọ́n ń ṣe ní agbègbè wọn. <ref>{{Cite book|last=Hawarden|first=Rosanne|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv1zcm2p4|title=Early Maritime Cultures in East Africa and the Western Indian Ocean|date=2018}}</ref> : 65, 77 Nípasẹ̀ àwọn ìlú Swahili bíi Sofala, wọ́n kó wúrà àti eyín erin jáde sínú ìṣòwò Òkun Íńdíà . <ref name=":4">{{Cite journal|last=Delius|first=Peter|date=2024|title=Turning South African History Upside Down: Ivory and Gold Production, the Indian Ocean Trading System and the Shaping of Southern African Society, 600–1900 AD|url=free}}</ref> Àwọn ìlú ìṣòwò etíkun Swahili ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí alárinà tí ó so àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì ìṣòwò àárín ilẹ̀ Áfíríkà pọ̀ mọ́ àwọn oníṣòwò tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ ní gbogbo Òkun Íńdíà. Iṣòwò àgbáyé yẹn jẹ́ àfikún sí iṣòwò àgbẹ̀ àdúgbò, níbi tí màlúù ṣe pàtàkì jùlọ. <ref name="Zambezia" /> Àwọn agbo màlúù ńlá tí wọ́n ń pèsè fún ìlú náà máa ń ṣí lọ ní àkókò, ilé ẹjọ́ sì ń ṣàkóso wọn. Àwọn ègé ìkòkò ilẹ̀ China, owó láti Arabia, àwọn ìlẹ̀kẹ̀ dígí àti àwọn nǹkan mìíràn tí kìí ṣe ti ìlú ni wọ́n ti gbẹ́ jáde ní Zimbabwe. <ref name="Webber" /> Àwọn ẹ̀rí nípa ìṣẹ̀dá ilẹ̀ ayé fihàn pé díẹ̀ lára àwọn ohun èlò amọ̀ tí wọ́n kó wọlé ni òkúta Longquan tí wọ́n fi gẹ́lẹ́ aláwọ̀ ewé ṣe àti pílásínì aláwọ̀ búlúù àti funfun tí wọ́n ti wà láti ọ̀rúndún kẹrìnlá sí ìkẹẹ̀ẹ́dógún. <ref name=":3" /> Ó ṣeé ṣe kí àwọn ohun ìṣẹ̀ǹbáyé wọ̀nyí dé Great Zimbabwe nípasẹ̀ àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì ìpínkiri tí a so pọ̀ mọ́ àwọn èbúté etíkun Swahili, bíi Kilwa Kisiwani. <ref name=":3" /> Láìka àwọn ìsopọ̀ tó lágbára tó wà láàárín àwọn orílẹ̀-èdè tó wà ní orílẹ̀-èdè yìí sí, kò sí ẹ̀rí tó fi hàn pé wọ́n ń pàṣípààrọ̀ àwọn èrò ìkọ́lé láàárín Great Zimbabwe àti àwọn ìlú bíi Kilwa . === Iṣẹ́ wúrà === Nínú ìwádìí nípa àwọn ohun ìgbàanì, Great Zimbabwe jẹ́ ibi pàtàkì fún iṣẹ́ wúrà ní Gúúsù Áfíríkà. Irú àwọn àwárí bẹ́ẹ̀ fi hàn bí iṣẹ́ ṣíṣe wúrà ṣe jẹ́ ọgbọ́n àti àṣà tí a nílò dípò iṣẹ́ tí a sábà máa ń ṣe. Àwọn ìwádìí tuntun fi ẹ̀rí hàn pé àwọn ìdọ̀tí tí wọ́n fi sílẹ̀ láti inú iṣẹ́ wúrà ni wọ́n fi hàn pé wọ́n ṣe iṣẹ́ wúrà ní àwọn agbègbè kan ní ibi náà. Èyí jẹ́rìí sí i pé iṣẹ́ wúrà jẹ́ apá pàtàkì nínú àṣà iṣẹ́ ọwọ́ àti ìníyelórí rẹ̀ nínú ọrọ̀ ajé. <ref name=":02">{{Cite journal|last=Vieri|first=Jasmine|date=2023-08-03|title=Archaeological science, globalisation, and local agency: gold in Great Zimbabwe}}</ref> Àwọn ìwakùsà náà fi àwọn àpótí amọ̀, àwọn ohun èlò ìkòkò, àti àwọn irinṣẹ́ tí wọ́n lò láti mú wúrà gbóná kí wọ́n sì sọ ọ́ di wáyà, ìlẹ̀kẹ̀, tàbí àwọn ohun ọ̀ṣọ́. <ref name=":02" /> Àwọn ohun èlò àti ohun èlò wọ̀nyí ló jẹ́ kí a mọ àwọn oníṣẹ́ ọwọ́ tó mọṣẹ́ tí wọ́n ń gbé ní Great Zimbabwe àti ipa pàtàkì tí wúrà ń kó nínú àṣà àti ìgbésí ayé wọn ojoojúmọ́. <ref name=":12" /> A kò mọ ohun tó fa ìparun Great Zimbabwe àti bí wọ́n ṣe fi í sílẹ̀ nígbẹ̀yìn gbẹ́yín. {{Efn|A major factor involves the actions of European [[antiquarian]]s and prospectors during the colonial period in the looting of the site, destroying its [[stratigraphy]].}} Kò ṣe kedere bí ìyípadà ojúọjọ́ ṣe kó ipa tó, síbẹ̀ ipò Great Zimbabwe ní agbègbè òjò tó dára mú kí èyí má ṣeé ṣe kí ó jẹ́ ìdí pàtàkì kan. Ijọba Zimbabwe Nla lori agbegbe naa da lori itẹsiwaju ati ifihan agbara rẹ nigbagbogbo, bi iye eniyan rẹ ti n pọ si nilo ilẹ ogbin diẹ sii ati awọn oniṣowo diẹ sii wura. <ref name="Pikirayi 2020" /> Àṣà àtọwọ́dọ́wọ́ Shona sọ pé àìtó iyọ̀ ló fa ìparun ilẹ̀ ní Zimbabwe, èyí tó lè jẹ́ ọ̀nà àpèjúwe láti fi sọ̀rọ̀ nípa ìbàjẹ́ ilẹ̀ fún àwọn àgbẹ̀ tàbí ìbàjẹ́ àwọn ohun àlùmọ́nì pàtàkì fún àwùjọ. <ref name="auto">{{Cite book|last=Silva|first=Alberto da Costa|url=https://books.google.com/books?id=yLTrAAAAMAAJ|title=A enxada e a lança: a África antes dos Portugueses|location=Rio de Janeiro}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Pikirayi|first=Innocent|title=Cities in the World: 1500-2000: v. 3|date=2006}}</ref> : 10 Ó ṣeé ṣe kí omi adágún omi Great Zimbabwe jókòó lórí omi tí ó ti tán, tàbí kí iye àwọn ènìyàn tí ń pọ̀ sí i ba omi náà jẹ́. <ref name=":8">{{Cite journal|last=Pikirayi|first=Innocent|date=2024-05-01|title=Granite Landforms and Water Storage at Great Zimbabwe|url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/09719458241258551}}</ref> Láti ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kẹẹ̀ẹ́dógún, ìṣòwò kárí ayé bẹ̀rẹ̀ sí í dínkù láàárín ìdààmú ọrọ̀ ajé kárí ayé, èyí tí ó dín ìbéèrè fún wúrà kù, èyí tí ó ní ipa búburú lórí Great Zimbabwe. Ní ìdáhùn sí èyí, ó ṣeé ṣe kí àwọn ọ̀mọ̀wé fẹ̀ síi àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì ìṣòwò agbègbè, èyí tí ó yọrí sí aásìkí púpọ̀ síi fún àwọn ibùgbé mìíràn ní agbègbè náà. Nígbà tí ó fi máa di ìparí ọ̀rúndún kẹẹ̀ẹ́dógún, àbájáde ìpinnu yìí yóò ti bẹ̀rẹ̀ sí í hàn gbangba, bí àwọn ọmọ ìdílé ọba Zimbabwe Great Zimbabwe ṣe ń dá àwọn ìdílé tuntun sílẹ̀, ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ àbájáde àìròtẹ́lẹ̀ àwọn àríyànjiyàn ìtẹ̀lé. <ref>{{Citation|title=Southern Zambezia States and Indian Ocean Trade, 1450–1900}}</ref> Gẹ́gẹ́ bí àṣà àtọwọ́dọ́wọ́, Nyatsimba Mutota, ọmọ ẹgbẹ́ ìdílé ọba Zimbabwe Ńlá, ṣe olórí àwọn ènìyàn ní àríwá láti wá iyọ̀, ó sì dá ìjọba Mutapa sílẹ̀. {{Efn|According to tradition, the move came about because the king was tired of eating salt made from goat's dung.<ref>{{Cite journal |last=Huffman |first=T. N. |date=1972 |title=The Rise and Fall of Zimbabwe |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-african-history/article/abs/rise-and-fall-of-zimbabwe/DF9B15B96E63ADFFC62967F9F2801703 |journal=The Journal of African History |language=en |volume=13 |issue=3 |pages=353–366 |doi=10.1017/S0021853700011683 |issn=1469-5138|url-access=subscription }}</ref>}} <ref name="Pikirayi 2020" /> Wọ́n gbàgbọ́ pé àwọn baba ńlá wọn tó ṣẹ̀ṣẹ̀ dé nìkan ló máa tẹ̀lé wọn, pẹ̀lú àwọn baba ńlá tó ti dàgbà tí wọ́n ń gbé ní Great Zimbabwe tí wọ́n sì ń dáàbò bò wọ́n níbẹ̀. <ref name=":72" /> Àwọn oníṣòwò Angoche ṣí ọ̀nà tuntun kan ní ẹ̀bá Zambezi nípasẹ̀ Mutapa àti Ingombe Ilede láti dé àwọn pápá wúrà ní ìwọ̀ oòrùn Great Zimbabwe, èyí tó mú kí ó dínkù, tí Khami, olú ìlú ìjọba Butua sì sì dìde. <ref name=":122">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u1SqMwEACAAJ|title=Butua and the End of an Era: The Effect of the Collapse of the Kalanga State on Ordinary Citizens: an Analysis of Behaviour Under Stress|date=2012}}</ref> : 50 Nígbà tí ó fi máa di ọ̀rúndún kẹrìndínlógún, agbára ìṣèlú àti ti ọrọ̀ ajé ti kúrò ní Zimbabwe Ńlá sí àríwá àti ìwọ̀ oòrùn. Ó ṣeé ṣe kí wọ́n tẹ̀síwájú láti máa gbé ibẹ̀ títí di ọ̀rúndún kẹtàdínlógún, kí wọ́n tó fi sílẹ̀ nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín. <ref name="Pikirayi 2020" /> == Ìtàn ìwádìí àti ìpilẹ̀ṣẹ̀ àwọn ahoro náà == [[File:Cefala_Manich_Simbaoe.png|thumb| Zimbabwe Nla farahan lori maapu Abraham Ortelius '1570 ''Africae Tabula Nova'', ti a tumọ si "Simbaoe".]] Àríyànjiyàn púpọ̀ ló ti wà nípa ìpilẹ̀ṣẹ̀ Great Zimbabwe, tí a ń pè ní " [[Zimbabwe controversy|àríyànjiyàn Zimbabwe]] ". <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/silenceofgreatzi0000font|title=The silence of Great Zimbabwe: contested landscapes and the power of heritage|date=2006}}</ref> Nítorí ẹ̀tanú ẹ̀yà tí wọ́n ní, àwọn ará Rhodesia rí i pé kò ṣeé ṣe láti ronú pé àwọn ọmọ ìbílẹ̀ Áfíríkà ló lè kọ́ àwọn ilé náà, wọ́n sọ pé àwọn ohun ìṣẹ̀ǹbáyé tí wọ́n rí nínú àwọn abọ́ ilẹ̀ Persia àti celadon ti ilẹ̀ China jẹ́ àbájáde ìbílẹ̀ ṣáájú ìgbà tí Bantu ti dé. Ìjọba ìjọba amúnisìn fipá mú àwọn onímọ̀ nípa ohun abẹ̀mí láti sẹ́ pé àwọn ọmọ ìbílẹ̀ Áfíríkà ló kọ́ ilé náà, nítorí pé gbígbà pé ó lè ba “ iṣẹ́ àkànṣe wọn” jẹ́. Ìkọ̀sílẹ̀ onírúurú àwọn àbá àti àbùkù ènìyàn tí ó sọ pé àwọn Júù, àwọn ará Lárúbáwá, àwọn ará Fòníṣíà, àti ẹnikẹ́ni yàtọ̀ sí àwọn Shona, pẹ̀lú àwọn ìgbòkègbodò mìíràn ti àwọn onímọ̀ nípa ìgbàanì, ló gbajúmọ̀ ìtàn ìlú Nlá Zimbabwe jálẹ̀ ọ̀rúndún ogún. <ref name="Pikirayi 2020" /> <ref>{{Cite encyclopedia|title=Great Zimbabwe: Colonial historiography|url=https://www.taylorfrancis.com/books/mono/10.4324/9780203483862/encyclopedia-african-history-3-volume-set-kevin-shillington}}</ref> Ìpilẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀ ní Áfíríkà di ohun tí gbogbo ènìyàn gbàgbọ́ ní ọdún 1950. <ref name="Frederikse 1990 10–11">{{Cite book|title=None But Ourselves|location=Harare}}</ref> === Láti àwọn oníṣòwò ilẹ̀ Portugal sí Karl Mauch === Ó ṣeé ṣe kí arìnrìn-àjò ará Portugal náà, António Fernandes, ṣe ìbẹ̀wò àkọ́kọ́ ní Yúróòpù ní ọdún 1513–1515, ẹni tí ó kọjá lẹ́ẹ̀mejì, ó sì ròyìn ní kíkún agbègbè Zimbabwe òde òní (pẹ̀lú àwọn ìjọba Shona) àti àwọn ibùdó olódi tí a fi òkúta tí kò ní àmọ̀ ṣe. Sibẹsibẹ, nigbati o kọja ''ni ipa ọna'' ni awọn ibuso diẹ si ariwa, ati nipa {{Convert|35|mi|km}} ní gúúsù ibi náà, kò tọ́ka sí Great Zimbabwe. <ref>{{Cite journal|url=http://www.rhodesia.nl/rhodesiana/volume19.pdf|date=December 1968|title=The Pioneer Head}}</ref> Àwọn oníṣòwò ará Portugal gbọ́ nípa àṣẹ́kù ìlú ìgbàanì ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kẹrìndínlógún, àwọn àkọsílẹ̀ sì wà láàyè nípa àwọn ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò àti àkọsílẹ̀ tí àwọn kan lára wọn ṣe, tí ó so Great Zimbabwe pọ̀ mọ́ iṣẹ́ ṣíṣe wúrà àti ìṣòwò jíjìnnà. <ref name="Kaarsholm">{{Cite journal|last=Kaarsholm|first=Preben|title=The past as battlefield in Rhodesia and Zimbabwe|url=http://sas-space.sas.ac.uk/4213/1/Preben_Kaarsholm_-_The_past_as_battlefield_in_Rhodesia_and_Zimbabwe.pdf}}</ref> Méjì lára àwọn ìtàn wọ̀nyẹn mẹ́nu kan àkọsílẹ̀ kan lókè ẹnu ọ̀nà sí Great Zimbabwe, tí a kọ pẹ̀lú àwọn ohun kikọ tí àwọn oníṣòwò ará Arab tí wọ́n rí i kò mọ̀. <ref name="Barros">{{Cite book|last=McCall-Theal, G.|title=Records of South-eastern Africa|location=Cape Town}}</ref> <ref>{{Cite book|last=McCall-Theal, G.|title=Records of South-eastern Africa|location=Cape Town}}</ref> Ní ọdún 1506, olùṣàwárí Diogo de Alcáçova ṣàpèjúwe àwọn ilé náà nínú lẹ́tà kan sí Manuel I ti Portugal, ó sì kọ̀wé pé wọ́n jẹ́ ara ìjọba ńlá ti Ucalanga (ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ Karanga, èdè àwọn ènìyàn Shona tí wọ́n ń sọ ní pàtàkì ní àwọn ìpínlẹ̀ Masvingo àti Midlands ti Zimbabwe). <ref>{{Cite book|last=Randles|first=W. G. L.|title=The Empire of Monomotapa: From the Fifteenth to the Nineteenth Century|date=1981|url=https://books.google.com/books?id=68pBAAAAYAAJ|access-date=16 July 2016}}</ref> João de Barros tún fi irú àpèjúwe mìíràn sílẹ̀ nípa Great Zimbabwe ní ọdún 1538, gẹ́gẹ́ bí àwọn oníṣòwò Moorish tí wọ́n ti ṣèbẹ̀wò sí agbègbè náà tí wọ́n sì ní ìmọ̀ nípa ilẹ̀ òkèèrè ṣe ròyìn fún un. Ó tọ́ka sí i pé àwọn ilé náà ni a mọ̀ sí ''Symbaoe'' ní agbègbè, èyí tí ó túmọ̀ sí "ààfin ọba" ní èdè ìbílẹ̀. <ref name="Pikirayi">{{Cite web|archivedate=9 August 2016}}</ref> Nípa ìdámọ̀ gidi àwọn tó kọ́ ìlú Great Zimbabwe, de Barros kọ̀wé pé: <ref>{{Cite book|last=Böhmer-Bauer|first=Kunigunde|title=Great Zimbabwe: eine ethnologische Untersuchung|date=2000|url=https://books.google.com/books?id=V9EwAQAAIAAJ|access-date=16 June 2016}}</ref>   Ní àfikún, nípa ète àwọn àwókù Great Zimbabwe, de Barros sọ pé: “Ní èrò àwọn ará Moor tí wọ́n rí i [Great Zimbabwe] ó jẹ́ ìgbàanì gan-an, a sì kọ́ ọ láti pa àwọn ohun ìní àwọn iwakusa mọ́, èyí tí ó ti pẹ́ gan-an, tí a kò sì tíì rí wúrà nínú wọn fún ọ̀pọ̀ ọdún, nítorí àwọn ogun náà.&nbsp;... ó dàbí ẹni pé ọmọ <ref name="Pikirayi" /> kan tí ó ní àwọn ohun ìwakùsà wọ̀nyí pàṣẹ pé kí a kọ́ ọ gẹ́gẹ́ bí àmì rẹ̀, èyí tí ó pàdánù lẹ́yìn náà ní àkókò àti nítorí wíwà wọn jìnnà sí ìjọba rẹ̀. De Barros tún sọ pé “ọlọ́lá kan ló ń ṣọ́ ''Symbaoe'', gẹ́gẹ́ bí olórí alcaide, wọ́n sì ń pè é ní ọ̀gá yìí ní Symbacayo.”&nbsp;... àti pé àwọn ìyàwó Benomotapa kan wà níbẹ̀ nígbà gbogbo tí Symbacayo ń tọ́jú wọn.” Nítorí náà, ó dà bíi pé wọ́n ṣì ń gbé Great Zimbabwe ní àìpẹ́ yìí bíi ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kẹrìndínlógún. <ref name="Pikirayi" /> === Àtúnṣe ìṣáájú ti àwọn ará Yúróòpù àti àwọn ìtumọ̀ Bíbélì === Àwọn ará Yúróòpù tún rí àwọn àwókù náà nígbà ìrìn àjò ọdẹ ní ọdún 1867 láti ọwọ́ Adam Render, ọdẹ ará Jámánì-Amẹ́ríkà kan, olùwá omi àti oníṣòwò ní gúúsù Áfíríkà, <ref>{{Cite book|title=Southern African Dictionary of National Biography|location=London}}</ref> tí ó ti ń gbé pẹ̀lú ẹ̀yà kan ní àdúgbò náà. Ní ọdún 1871, ó fi àwọn àwókù náà hàn Karl Mauch, olùwádìí àti olùṣèwádìí ilẹ̀ Áfíríkà ará Jámánì kan. Karl Mauch kọ àwọn àwókù náà sílẹ̀, ó sì kọ̀ láti ṣe àgbékalẹ̀ ìkọ́lé ìbílẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ <ref name=":1" />, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í ronú nípa ìbáṣepọ̀ Bíbélì pẹ̀lú Ọba Sólómọ́nì àti Ayaba Ṣébà, àlàyé tí àwọn òǹkọ̀wé ìṣáájú bíi João dos Santos ti ilẹ̀ Potogí dábàá. Mauch lọ dé ibi tí ó ti fẹ́ràn ìtàn àròsọ kan pé wọ́n kọ́ àwọn ilé náà láti ṣe àwòkọ ààfin Ayaba Ṣébà ní Jerúsálẹ́mù, <ref>{{Cite news|title=Vast Ruins in South Africa- The Ruined Cities of Mashonaland|date=18 December 1892}}</ref> wọ́n sì sọ pé igi kédárì ti Lebanoni ni wọ́n fi ṣe àtẹ̀gùn igi tí àwọn ará Phoenicia mú wá. Àròsọ Sheba, gẹ́gẹ́ bí Mauch ṣe gbé lárugẹ rẹ̀, di ohun tó wọ́pọ̀ ní àwùjọ àwọn aláwọ̀ funfun tó bẹ́ẹ̀ tí ó fi mú kí ọ̀mọ̀wé akẹ́kọ̀ọ́jinlẹ̀ tó gbẹ̀yìn James Theodore Bent sọ pé,   Àwọn olè jíjà kan tẹ̀lé ìbẹ̀wò Mauch sí àwọn àwókù náà, àwọn kan sì ni WG Neal, ẹni tí ó mọ̀ nípa iṣẹ́ Àtijọ́, gbà síṣẹ́. Ẹni àkọ́kọ́ tó bá lọ sí ibi tí wọ́n ti ń kó nǹkan náà, Willi Posselt, yọ ẹyẹ oníṣẹ́ ọnà tí wọ́n fi ṣe àgbélébùú jáde, ó sì fi àwọn ẹlòmíràn pamọ́ láti rí i gbà nígbà tó yá. Láàárín ọdún díẹ̀ tó tẹ̀lé e, Neal àti ilé iṣẹ́ rẹ̀ kó àwọn àwókù náà jọ, wọ́n kó gbogbo ohun ìníyelórí rẹ̀ kúrò nínú rẹ̀, wọ́n sì ba ohun tí wọ́n rò pé wọn kò lè tà jẹ́, títí kan àwọn ilé náà. Kò ṣe kedere iye àwọn ohun èlò ìkòkò, àwọn ère àti àwọn ohun èlò mìíràn tí wọ́n sọnù tàbí tí wọ́n jí. === Àwọn ìwakùsà ìṣáájú àti àwọn ìpilẹ̀ṣẹ̀ tí kìí ṣe ti Áfíríkà === [[File:Great_Zimbabwe_Ruins2.jpg|thumb| Ilé Òkè]] Carl Peters kó ohun èlò ìṣẹ́ amọ̀ kan jọ ní ọdún 1905. Flinders Petrie yẹ̀ wò ó, ó sì rí káàtì kan lórí àyà rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ohun ìní ìjọba 18th ti Fáráò [[Thutmose 3k|Thutmose Kẹta ti]] Íjíbítì, ó sì dábàá pé ó jẹ́ ère ọba, ó sì tọ́ka sí i gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí àjọṣepọ̀ ìṣòwò láàárín àwọn alákòóso ní agbègbè náà àti àwọn ará Íjíbítì ìgbàanì nígbà Ìjọba Tuntun (ní nǹkan bí ọdún 1550–1077 ṣáájú Sànmánì Kristẹni), bí kì í bá ṣe ohun ìrántí ibùdó ìgbàanì ti Íjíbítì nítòsí àwọn ibi ìwakùsà wúrà àdúgbò. <ref>{{Cite book|last=Peters|first=Carl|title=The Eldorado of the Ancients|pages=393–394|publisher=C. Pearson|url=https://archive.org/stream/eldoradoofancien00pete#page/392/mode/2up|year=1902}}</ref> Lẹ́yìn náà, Johann Heinrich Schäfer ṣe àyẹ̀wò ère náà, ó sì jiyàn pé ó jẹ́ ti ẹgbẹ́ àwọn oníṣẹ́-afẹ́de tí a mọ̀ dáadáa. Lẹ́yìn tí ó ti gba ushabti, Felix von Luschan dábàá pé ó ti bẹ̀rẹ̀ láìpẹ́ ju Ìjọba Tuntun lọ. Ó sọ pé dípò bẹ́ẹ̀, àwòrán náà farahàn láti ìgbà Ptolemaic tí ó tẹ̀lé e (ní nǹkan bí ọdún 323–30 ṣáájú Sànmánì Kristẹni), nígbà tí àwọn oníṣòwò ará Gíríìsì tí wọ́n wà ní Alexandria yóò kó àwọn ohun ìṣẹ̀ǹbáyé àti àwọn ohun ìṣẹ̀ǹbáyé Íjíbítì jáde sí gúúsù Áfíríkà. <ref>{{Cite book|last=Griffith|first=Francis Llewellyn|title=Archæological Report|publisher=Egypt Exploration Fund|url=https://books.google.com/books?id=m3PSvXWaH5YC}}</ref> J. Theodore Bent, pẹ̀lú ìyàwó rẹ̀ Mabel, bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe àkóso ní Zimbabwe pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ àti owó ìrànlọ́wọ́ Cecil Rhodes láti ọwọ́ Royal Geographical Society àti British Association for the Advancement of Science. Èyí, àti àwọn iṣẹ́ ìwakùsà mìíràn tí a ṣe fún Rhodes, yọrí sí ìwé kan tí ó fi àwọn àwókù náà hàn fún àwọn òǹkàwé èdè Gẹ̀ẹ́sì. Bent kò ní ẹ̀kọ́ nípa àwọn ohun ìgbàanì, ṣùgbọ́n ní ọdún 1891 ó ti rìnrìn àjò púpọ̀ ní [[Gíríìsì|Greece]] àti Asia Minor ó sì ti wa àwọn Òkè A'ali, Bahrain (1889). Àìní ìdánilẹ́kọ̀ọ́ yìí ló ṣeé ṣe kó jẹ́ kí ó pinnu láti fi àìbìkítà wa ilé gogoro onígun mẹ́rin ti Ààbò Ńlá náà, èyí tí yóò ba àyíká náà jẹ́ lẹ́yìn náà. Èyí sì mú kí ó má ṣeé ṣe fún àwọn awalẹ̀pìtàn èyíkéyìí tí ó wá lẹ́yìn rẹ̀ láti mọ ọjọ́ orí ilé gogoro náà. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun ìṣẹ̀ǹbáyé ló sọnù nígbà ìbẹ̀wò yìí pẹ̀lú, ní àkókò yìí wọ́n sọ wọ́n nù gẹ́gẹ́ bí ohun tí kò ṣe pàtàkì. <ref name=":1" /> Onímọ̀ nípa àwòrán àti ìwádìí [https://aim25.com/cgi-bin/vcdf/detail?coll_id=6569&inst_id=10 Robert MW Swan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210927003059/https://aim25.com/cgi-bin/vcdf/detail?coll_id=6569&inst_id=10 |date=2021-09-27 }} ló ran Bent lọ́wọ́. Wọ́n ti Archived (1858–1904), ẹni tí ó tún ṣèbẹ̀wò àti ṣe ìwádìí lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àwókù òkúta tí ó jọra nítòsí. Bent sọ nínú àtẹ̀jáde àkọ́kọ́ ìwé rẹ̀ ''The Ruined Cities of Mashonaland'' (1892) pé àwọn àwókù náà fi àwọn ará Phoenicia tàbí àwọn [[Àwọn Áràbù|ará Arab]] hàn gẹ́gẹ́ bí àwọn olùkọ́lé, ó sì gbà pé ó ṣeé ṣe kí odi náà jẹ́ ìgbàanì. Nínú ìwé ìṣáájú sí àtẹ̀jáde kejì rẹ̀ (1893), ó ṣe pàtó sí i, pẹ̀lú ẹ̀kọ́ pàtàkì rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí “ẹ̀yà àwọn Júù àti láti orísun àwọn ará Arabia” ti àwọn oníṣòwò “tí wọ́n jẹ́ oníṣòwò gidigidi” tí wọ́n ń gbé ní ìlú kan ní Áfíríkà. [[File:Exterior_of_great_enclosure,G.Zimbabwe.JPG|right|thumb| Ògiri òde ti Àpótí Ńlá náà. David Randall-MacIver ya àwòrán náà ní ọdún 1906.]] === Lemba === Lemba náà ló sọ pé kíkọ́ ìlú Great Zimbabwe, gẹ́gẹ́ bí William Bolts ṣe kọ ọ́ sílẹ̀ ní ọdún 1777 (sí àwọn aláṣẹ ìlú Austrian Habsburg), àti AA Anderson (tó ń kọ nípa ìrìn àjò rẹ̀ sí àríwá [[Odò Límpopó|Odò Limpopo]] ní ọ̀rúndún kọkàndínlógún).  Àwọn Lemba ń sọ [[Àwọn èdè Bàntú|èdè Bantu]] tí àwọn aládùúgbò wọn ń sọ, ṣùgbọ́n wọ́n ní àwọn àṣà àti ìgbàgbọ́ ìsìn kan tí ó jọ ti ẹ̀sìn Júù àti [[Ẹ̀sìn Islam|Ìsìláàmù]], èyí tí wọ́n sọ pé àṣà àtọwọ́dọ́wọ́ ni a fi ránṣẹ́. <ref name="VanWarmelo">{{Cite journal|author=van Warmelo, N.J.|title=Zur Sprache und Herkunft der Lemba|journal=Hamburger Beiträge zur Afrika-Kunde|volume=5|year=1966|pages=273, 278, 281–282|publisher=Deutsches Institut für Afrika-Forschung}}</ref> === Àwọn ìwakùsà sáyẹ́ǹsì àkọ́kọ́ === Àwọn ìwakùsà ìjìnlẹ̀ sáyẹ́ǹsì àkọ́kọ́ ní ibi náà ni David Randall-MacIver ṣe fún ẹgbẹ́ British Association ní ọdún 1905–1906. Ní ''ìgbà àtijọ́ Rhodesia'', ó kọ̀ àwọn ẹ̀sùn tí Adam Render, Carl Peters àti Karl Mauch sọ, ó sì kọ̀wé nípa wíwà ní ibi tí àwọn nǹkan tí ó jẹ́ ti Bantu ti wá. Randall-MacIver parí èrò sí pé gbogbo ẹ̀rí tó wà ló mú kó gbàgbọ́ pé àwọn baba ńlá àwọn ará Shona ló kọ́ àwọn ilé Zimbabwe. <ref>{{Cite news|title=Solomon's Mines|date=14 April 1906}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=The Rhodesia Ruins: their probable origins and significance|url=https://zenodo.org/record/1449252}}</ref> Èyí tó ṣe pàtàkì jùlọ ni pé ó dábàá ọjọ́ àtijọ́ pátápátá fún àwọn odi àti tẹ́ḿpìlì tí wọ́n fi ògiri ṣe. Wọn kò gba ẹ̀tọ́ yìí lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, ní pàtàkì nítorí àkókò kúkúrú àti àkókò tí kò fi bẹ́ẹ̀ tó láti walẹ̀. === Ìjẹ́rìísí Ìwádìí Àtilẹ̀wá ti Àwọn Orísun Áfíríkà === [[File:Great_Zimbabwe_Ruins2.jpg|thumb| Ilé Òkè]] Ní àárín ọdún 1929, Gertrude Caton Thompson parí èrò sí, lẹ́yìn ìbẹ̀wò ọjọ́ méjìlá ti ẹgbẹ́ mẹ́ta àti wíwá àwọn ihò ọ̀gbun púpọ̀, pé Bantu ló dá ibi náà sílẹ̀ ní tòótọ́. Ó kọ́kọ́ rì ihò ìdánwò mẹ́ta sínú ohun tí ó ti jẹ́ òkìtì ìdọ̀tí ní òkè àwọn ibi gíga òkè náà, èyí sì mú àdàpọ̀ àwọn ohun èlò amọ̀ àti iṣẹ́ irin tí kò láfiwé jáde. Lẹ́yìn náà, ó kó lọ sí Ilé Gogoro Conical, ó sì gbìyànjú láti gbẹ́ ilẹ̀ lábẹ́ ilé gogoro náà, ó ń jiyàn pé ilẹ̀ ibẹ̀ kò ní dí, ṣùgbọ́n kò sí ohun tí a ṣí payá. Lẹ́yìn náà, wọ́n tún gbé àwọn ihò ìdánwò míì síta Great Enclosure àti nínú Valley Ruins, èyí tí wọ́n ti rí àwọn irin ilé, àwọn ìlẹ̀kẹ̀ dígí, àti ẹ̀gbà wúrà kan. Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ni Caton Thompson kéde ìlànà ìbílẹ̀ Bantu rẹ̀ sí ìpàdé ẹgbẹ́ British Association ní Johannesburg. <ref>{{Cite news|title=Ascribes Zimbabwe to African Bantus}}</ref>   Ẹ̀sùn Caton Thompson kò hàn lójúkan náà, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ní ìtìlẹ́yìn tó lágbára láàárín àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì nítorí ọ̀nà ìgbàlódé rẹ̀. Àfikún pàtàkì rẹ̀ ni láti fìdí ẹ̀kọ́ nípa ìpilẹ̀ṣẹ̀ ìgbàanì múlẹ̀ fún iṣẹ́ ilé tí a ṣe ní ọ̀rúndún kẹrìnlá àti ìkarùndínlógún. Ní ọdún 1931, ó ti yí ìlànà Bantu rẹ̀ padà díẹ̀, èyí sì mú kí àwọn ará Arabia ní ipa lórí àwọn ilé gogoro náà nípa ṣíṣe àfarawé àwọn ilé tàbí iṣẹ́ ọnà tí a rí ní àwọn ìlú ìṣòwò Arabia ní etíkun. === Ìfohùnṣọ̀kan àwọn ohun ìṣẹ̀ǹbáyé ìgbàlódé àti ẹ̀rí ọjọ́ orí === Láti ọdún 1950, àwọn onímọ̀ nípa ohun abẹ̀mí ti gbàgbọ́ nípa ìpilẹ̀ṣẹ̀ ilẹ̀ Áfíríkà ti Great Zimbabwe. <ref>{{Cite book|title=The Lost Cities of Africa|url=https://archive.org/details/lostcitiesofafri00davi|location=Boston}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Africa from the twelfth to the sixteenth century|location=London}}</ref> Àwọn ohun ìṣẹ̀ǹbáyé àti ìwádìí lórí radiocarbon fi hàn pé àwọn ènìyàn ti gbé ibẹ̀ ní ọ̀rúndún karùn-ún ó kéré tán, pẹ̀lú ìtẹ̀dó sí Great Zimbabwe láàárín ọ̀rúndún kejìlá àti ìkẹẹ̀ẹ́dógún àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ohun tí wọ́n rí láti ọ̀rúndún karùn-ún. <ref name="SAAB">{{Cite journal|title=The chronology of Great Zimbabwe}}</ref> Ẹ̀rí radiocarbon jẹ́ àpapọ̀ ìwọ̀n 28, èyí tí gbogbo àyàfi mẹ́rin àkọ́kọ́, láti ìgbà ìbẹ̀rẹ̀ lílo ọ̀nà yẹn tí a sì ti rí i pé kò péye nísinsìnyí, ti ṣètìlẹ́yìn fún ìtàn ọ̀rúndún 12 sí 15. <ref name="Garlake-dates" /> <ref name="Huffman2009">{{Cite journal|title=Mapungubwe and Great Zimbabwe: The origin and spread of social complexity in southern Africa}}</ref> Ní àwọn ọdún 1970, a tún ṣe àtúnyẹ̀wò ìtànṣán kan tí ó mú àwọn ọjọ́ àìdáa kan jáde ní ọdún 1952, ó sì fúnni ní ọjọ́ ọ̀rúndún kẹrìnlá. Àwọn ohun tí a rí tí wọ́n ti lò fún ìgbà pípẹ́ bíi àwọn ohun ìṣẹ̀dá ilẹ̀ China, Persia àti Syria tún ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn ọjọ́ ọ̀rúndún kejìlá àti ìkẹẹ̀ẹ́dógún. === Gokomere === Àwọn onímọ̀ nípa ohun abẹ̀mí gbà pé àwọn akọ́lé náà sọ ọ̀kan lára àwọn èdè Shona, <ref>{{Cite journal|title=Pastoralism and Zimbabwe}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Archaeology and early Venda history}}</ref> ní ìbámu pẹ̀lú ẹ̀rí ìkòkò, <ref>{{Cite journal|title=On why pots are decorated the way they are}}</ref> àṣà àtọwọ́dá <ref name="SAAB" /> àti ìmọ̀ nípa ẹ̀dá ènìyàn <ref name="current" /> àti ẹ̀rí DNA <ref>{{Cite journal|date=2019|title=Ancient DNA Analysis of the Thulamela Remains: Deciphering the Migratory Patterns of a Southern African Population}}</ref> àti ìmọ̀ ẹ̀kọ́ tuntun ṣètìlẹ́yìn fún kíkọ́ Great Zimbabwe (àti ìpilẹ̀ṣẹ̀ àṣà rẹ̀) láti ọwọ́ àwọn ènìyàn Shona àti Venda, <ref name="Huffman20092">{{Cite journal|title=Mapungubwe and Great Zimbabwe: The origin and spread of social complexity in southern Africa}}</ref> <ref name="Nelson 2019 102">{{Cite book|title=Historium}}</ref> tí ó ṣeé ṣe kí wọ́n jẹ́ àtọmọdọ́mọ àṣà Gokomere . <ref name="Huffman2009" /> Àṣà Gokomere, ẹgbẹ́ Bantu ti ìlà-oòrùn, wà ní agbègbè náà láti nǹkan bí ọdún 200 AD, ó sì gbilẹ̀ láti ọdún 500 AD sí nǹkan bí ọdún 800 AD. Àwọn ẹ̀rí nípa ìgbàanì fihàn pé ó jẹ́ ìpele ìbẹ̀rẹ̀ àṣà ìbílẹ̀ Zimbabwe Ńlá. <ref name="antiquity" /> <ref name="SAAB" /> <ref name="Chikuhwa2013">{{Cite book|title=Zimbabwe: The End of the First Republic|url=https://books.google.com/books?id=zQ49AQAAQBAJ&pg=PR19|date=October 2013}}</ref> Àṣà Gokomere ló ṣeé ṣe kí ó jẹ́ kí àwọn ènìyàn Mashona òde òní, <ref name="Copson2006">{{Cite book|title=Zimbabwe: Background and Issues|url=https://books.google.com/books?id=2AM7XUBrrqkC&pg=PA43|date=1 January 2006}}</ref> ẹgbẹ́ ẹ̀yà kan tí ó ní àwọn ẹ̀yà tó yàtọ̀ síra bíi ìdílé Karanga tí ó wà ní àdúgbò náà.{{Citation needed|date=October 2015}} àti àṣà Rozwi, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpínlẹ̀ Shona . <ref>Isichei, Elizabeth Allo, ''A History of African Societies to 1870'' Cambridge University Press, 1997, {{ISBN|978-0521455992}} page 435</ref> Ó ṣeé ṣe kí àwọn ènìyàn Gokomere náà ní ìbátan pẹ̀lú àwọn ẹgbẹ́ Bantu ìjímìjí kan tí ó wà nítòsí bíi Mapungubwe ti Àríwá ìlà-oòrùn Gúúsù Áfíríkà tí ó wà ní àdúgbò, èyí tí a gbàgbọ́ pé ó jẹ́ àṣà ìjímìjí tí àwọn ènìyàn ń sọ èdè Venda, àti pẹ̀lú àwọn ará Sotho tí ó wà nítòsí. === Àwọn ìwádìí tuntun === [[File:Great_zimbabwe_2.jpg|thumb| Ọ̀nà Àbáwọlé ní Ààfin Ńlá]] Peter Garlake ti ṣe iṣẹ́ ìwádìí ìgbàlódé tuntun, ẹni tí ó ti ṣe àpèjúwe gbogbogbò nípa ibi náà, David Beach <ref name="current" /> àti Thomas Huffman, <ref name="SAAB" /> tí wọ́n ti ṣiṣẹ́ lórí ìtòlẹ́sẹẹsẹ àti ìdàgbàsókè Great Zimbabwe àti Gilbert Pwiti, ẹni tí ó ti tẹ̀jáde púpọ̀ lórí àwọn ìsopọ̀ ìṣòwò. <ref name="Zambezia" /> <ref name="Pwiti2004">{{Cite journal|last1=Gilbert Pwiti|year=2004|title=Economic change, ideology and the development of cultural complexity in northern Zimbabwe|journal=Azania: Archaeological Research in Africa|volume=39|pages=265–282|doi=10.1080/00672700409480403}}</ref> Lónìí, ìfohùnṣọ̀kan tuntun yìí fi hàn pé àwọn ènìyàn Shona ( [[Bàntú|ẹgbẹ́ Bantu]] ) ló kọ́ ìlú Great Zimbabwe. Àwọn ẹ̀rí kan tún fi hàn pé àwọn ènìyàn tí wọ́n wà ní Mapungubwe ní ipa ìṣáájú. <ref name="Huffman2009" /> === Ìbàjẹ́ sí àwọn ahoro náà === Awọn ibajẹ ti waye si awọn ahoro wọnyi ni gbogbo ọrundun to kọja. Awọn oniwadi ohun-elo atijọ lati Yuroopu ja Great Zimbabwe ati awọn ile ti o jọ ọ lẹkun ni akoko laarin awọn ọdun 1890 ati 1920; eyi si ṣe idiwọ nla fun iṣẹ awọn onimọ-jinlẹ nipa awọn ohun-elo atijọ (archaeologists) ni ọjọ iwaju nitori wọn ba eto ipele ilẹ (stratigraphy) ibẹ jẹ. Iṣẹ wiwa wura ati awọn ohun-elo atijọ ti awọn oluwadi akọkọ ti akoko ijọba amunisin ṣe laisi imọ to peye fa ibajẹ nla,[1] paapaa julọ awọn iṣẹ ti Richard Nicklin Hall ṣe.[2] Ibajẹ ti o pọ si tun waye nitori wiwa wura ninu awọn ahoro naa.[1] Awọn igbiyanju lati tun ibi naa kọ lati ọdun 1980 wa fa ibajẹ siwaju sii, eyi si jẹ ki awọn eniyan agbegbe naa ni imọlara pe ibi naa ko kan wọn mọ.[3][4] Ohun miiran ti n fa ibajẹ si awọn ahoro naa ni awọn alejo ti n bẹ ibẹ wo; ọpọlọpọ igba ni awọn eniyan maa n gun awọn odi, rin lori awọn ohun-elo atijọ ti o wa ni ilẹ, ti wọn si n lo awọn ọna ibẹ ju bi o ti yẹ lọ—gbogbo eyi si ti ni ipa buburu lori awọn ile ti o wa ni ibi naa.[3] Iru ibajẹ ti eniyan fa yii ti darapọ mọ ibajẹ ti o n waye lati ọdọ iseda, gẹgẹbi iṣan-omi ti n gbe ile lọ (erosion), rirọ tabi gbigbe ipilẹ ile, ati ibajẹ lati ọdọ awọn eweko ti n dagba lori rẹ.[3] == Àwọn ìtumọ̀ ìṣèlú == [[File:Great_Zimbabwe_Closeup.jpg|right|thumb| Àkójọpọ̀ àwọn àwókù ìlú Great Zimbabwe, ọdún 2006]] Martin Hall kọ̀wé pé ìtàn ìwádìí ìgbà ayé Iron ní gúúsù Zambezi fi ipa tí àwọn èrò ìṣèlú ìjọba amúnisìn ní lórí rẹ̀ hàn, nínú àwọn àbá ìṣáájú nípa ìrísí ìgbà àtijọ́ ilẹ̀ Áfíríkà àti nínú àwọn àtúnṣe tí a ti ṣe sí àwọn ọ̀nà ìgbàlódé ìgbàlódé. <ref>{{Cite journal|last=Hall|first=Martin|author-link=Martin Hall (academic)|year=1984|title=The Burden of Tribalism: The Social Context of Southern African Iron Age Studies|jstor=280354|journal=American Antiquity|volume=49|issue=3|pages=455–467|doi=10.2307/280354|url=https://usir.salford.ac.uk/id/eprint/7487/}}</ref> Preben Kaarsholm kọ̀wé pé àwọn ẹgbẹ́ amúnisìn àti àwọn ẹgbẹ́ aláwọ̀ dúdú lo ìgbà àtijọ́ ti Great Zimbabwe láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ìran wọn nípa ìsinsìnyí orílẹ̀-èdè náà, nípasẹ̀ àwọn ìròyìn ìtàn àti ìtàn àròsọ. Àwọn àpẹẹrẹ ìtàn olókìkí bẹ́ẹ̀ ni ìwé [[Alexander Wilmot]] tí a ń pè ní ''Monomotapa (Rhodesia)'' àti Dzimbahwe ti Ken Mufuka tí a ń pè ní ''Dzimbahwe: Life and Politics in the Golden Age'' ; àwọn àpẹẹrẹ láti inú ìtàn àròsọ ni ìwé Wilbur Smith tí a ń pè ní ''The Sunbird'' àti ìwé Stanlake Samkange tí a ń pè ní ''Year of the Uprising'' . <ref name="Kaarsholm" /> Nígbà tí àwọn aláwọ̀ funfun bíi Cecil Rhodes kọ́kọ́ rí àwọn àwókù náà, wọ́n rí wọn gẹ́gẹ́ bí àmì ọrọ̀ ńlá tí agbègbè náà yóò fi fún àwọn ọ̀gá tuntun rẹ̀. <ref name="Kaarsholm" /> Pikirayi ati Kaarsholm daba pe ifihan yii ti Great Zimbabwe jẹ apakan lati ṣe iwuri fun gbigbe ati idoko-owo ni agbegbe naa. <ref name="Kaarsholm" /> Gertrude Caton-Thompson gbà pé àwọn ọmọ ilẹ̀ Áfíríkà ni àwọn tó kọ́ ilé náà, àmọ́ ó pe ibi náà ní “àbájáde ọpọlọ ọmọ kékeré” tí àwùjọ tí wọ́n ń ṣàkóso kọ́. <ref>{{Cite book|last=Caton-Thompson|title=The Zimbabwe Culture: ruins and reactions|url=https://archive.org/details/zimbabweculture0000gcat|year=1931}}</ref> Ọ̀rọ̀ tí wọ́n fi ń sọ ní Rhodesia ní ọdún 1960 sí 1970 ni pé àwọn tí kì í ṣe aláwọ̀ dúdú ló kọ́ àwọn ilé náà. Àwọn onímọ̀ nípa ohun archaeo tí wọ́n tako ọ̀rọ̀ náà ni ìjọba ṣe àyẹ̀wò rẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí Paul Sinclair, tí wọ́n fọ̀rọ̀ wá lẹ́nu wò fún ''None But Ourselves'' : <ref name="Frederikse 1990 10–11" />   Ìpalára yìí lórí ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ ayélujára ló yọrí sí ìṣípò kúrò ní orílẹ̀-èdè àwọn onímọ̀ ìjìnlẹ̀ ayélujára tó gbajúmọ̀ ní Great Zimbabwe, títí kan Peter Garlake, Olùṣàyẹ̀wò Àgbà fún Àwọn Àmì Ìrántí fún Rhodesia, àti Roger Summers ti Ilé Ìkóhun-Ìṣẹ̀dá Orílẹ̀-èdè. <ref>{{Cite book|last=De Baets|first1=Antoon|title=Censorship of Historical Thought: a World Guide 1945–2000|year=2002|pages=621–625|publisher=Greenwood Press|place=London|url=http://arts.eldoc.ub.rug.nl/FILES/publications/general/Historical/2002/debaets_zimbabwe/zimbabwe.pdf|isbn=0-313-31193-5|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090327114818/http://arts.eldoc.ub.rug.nl/FILES/publications/general/Historical/2002/debaets_zimbabwe/zimbabwe.pdf|archivedate=27 March 2009}}</ref> [[File:Flag_of_Zimbabwe.svg|right|thumb| Ẹyẹ Zimbabwe, tí a yàwòrán rẹ̀ sí orí àsíá Zimbabwe]] [[File:Coat_of_arms_of_Rhodesia.svg|right|thumb| Ẹyẹ Zimbabwe, tí a yàwòrán rẹ̀ sí ara àmì ìbòjú Rhodesia]] Fún àwọn ẹgbẹ́ aláwọ̀ dúdú, Great Zimbabwe di àmì pàtàkì ti àṣeyọrí láti ọ̀dọ̀ àwọn ará Áfíríkà: gbígbà ìtàn rẹ̀ padà jẹ́ ète pàtàkì fún àwọn tí wọ́n ń wá ìjọba púpọ̀ jùlọ. Ní ọdún 1980, wọ́n yí orúkọ orílẹ̀-èdè tuntun tí wọ́n mọ̀ ní orílẹ̀-èdè [[Ìtàn ilẹ̀ Sìmbábúè|olómìnira]] kárí ayé padà sí ibi tí wọ́n ń gbé, wọ́n sì fi àwọn ère ẹyẹ olókìkí rẹ̀ pamọ́ láti inú àsíá Rhodesia àti [[Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Sìmbábúè|Àṣọ Ìjà]] gẹ́gẹ́ bí àmì orílẹ̀-èdè tí wọ́n sì yàwòrán rẹ̀ nínú [[Àsìá ilẹ̀ Sìmbábúè|àsíá tuntun Zimbabwe]] . Lẹ́yìn ìdásílẹ̀ orílẹ̀-èdè [[Zimbabwe]] òde òní ní ọdún 1980, wọ́n ti lo Great Zimbabwe láti ṣàfarawé àti láti fi àwọn ìlànà ìyípadà ìjọba aláṣẹ sí òfin. Ní àkọ́kọ́, wọ́n jiyàn pé ó dúró fún irú “socialism ti Áfíríkà” ṣáájú ìgbà ìjọba amúnisìn, lẹ́yìn náà, àfiyèsí yí sí fífi ìdàgbàsókè àdánidá ti ìkójọpọ̀ ọrọ̀ àti agbára láàrín àwọn olórí ìjọba kan hàn. Àpẹẹrẹ kan lára àwọn ìwé àkọ́kọ́ ni ìwé kékeré Ken Mufuka, <ref>{{Cite book|title=Dzimbahwe: Life and Politics in the Golden Age, 1100–1500 A.D.|publisher=Harare Publishing House|year=1983|page=58|last=K. Nyamayaro Mufuka|last2=K. Muzvidzwa|last3=J. Nemerai}}</ref> bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ti ṣe àríwísí iṣẹ́ náà gidigidi. <ref name="Kaarsholm" /> <ref>{{Cite journal|last=Garlake|first1=Peter|title=Ken Mufuka and Great Zimbabwe|url=https://archive.org/details/sim_antiquity_1984-07_58_223/page/121|journal=Antiquity|volume=58|year=1984|pages=121–23}}</ref> Wọ́n tún fi ilé gogoro kan ti Nla Zimbabwe hàn lára àmì ẹ̀yẹ Zimbabwe. Wọ́n ti kó àwọn iṣẹ́-ọnà gbígbẹ́ kan kúrò ní Great Zimbabwe ní nǹkan bí ọdún 1890, wọ́n sì tà wọ́n fún Cecil Rhodes; ó nífẹ̀ẹ́ sí wọn gan-an, ó sì ní kí wọ́n ṣe àwọn àwòkọṣe wọn tí ó fi fún àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀. Púpọ̀ nínú àwọn iṣẹ́-ọnà náà ti padà sí Zimbabwe báyìí, ṣùgbọ́n ọ̀kan ṣì wà ní ilé àtijọ́ Rhodes, ìyẹn Groote Schuur, ní Cape Town. == Àwọn ìwòye láti àgbègbè == Fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn agbègbè ìbílẹ̀, a kò kàn rí Great Zimbabwe gẹ́gẹ́ bí ohun ìṣẹ̀ǹbáyé tàbí ìtàn lásán, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí ibi ìṣẹ̀ǹbáyé tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìgbésí ayé ẹ̀mí àti ọrọ̀ ajé wọn. <ref name=":6">{{Cite journal|last=Buren|first1=Frida|title=Great Zimbabwe as Illustrated|url=https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:1443457/FULLTEXT01.pdf|journal=}}</ref> Sibẹsibẹ, awọn oluwadi kan ṣe akiyesi pe niwọn igba ti awọn onimọ-jinlẹ igba ni aṣẹ nitori lilo ọna imọ-jinlẹ ati pe wọn sọ pe wọn jẹ otitọ, awọn oju-iwoye wọn ni o ṣe pataki julọ, ti o ya awọn oju-iwoye agbegbe kuro. <ref name=":6" /> Nítorí náà, a sábà máa ń wo ohun ìrántí náà gẹ́gẹ́ bí ibi ìtàn àròsọ dípò ibi àṣà tí ó ṣì ní ìtumọ̀ fún àwọn agbègbè. <ref name=":6" /> == Hótẹ́ẹ̀lì Ńlá Zimbabwe == Ní ọdún 1902, ní àsìkò ìjọba àmúnisìn, wọ́n kọ́ Hótéẹ̀lì Great Zimbabwe láti pèsè ibùgbé fún àwọn ará Rhodesia àti àwọn ará Europe mìíràn tí wọ́n ń ṣèbẹ̀wò sí àwọn ibi ìrántí Great Zimbabwe Monuments. Ótẹ́ẹ̀lì náà wà láàárín àṣà ìbílẹ̀ Great Zimbabwe, ó sì ti jẹ́ kókó ọ̀rọ̀ ìdààmú láàárín àwọn olùṣàkóso hótẹ́ẹ̀lì náà, Àwọn Ilé Ìkóhun-Ìṣẹ̀ǹbáyé àti Àwọn Ààmì-ìṣẹ̀ǹbáyé ti Zimbabwe (NMMZ), àti àwọn agbègbè agbègbè tí ó yí i ká. <ref name=":7" /> Ní àkọ́kọ́, àwọn ará Yúróòpù nìkan ni wọ́n yà sọ́tọ̀ fún ní hótéẹ̀lì náà, wọn kò sì fún àwọn ará Áfíríkà ní àǹfààní láti wọ inú hótéẹ̀lì náà àti àwọn ohun ìrántí náà. Wọn kò gbà kí àwọn ará ìlú rìn kiri ní gbọ̀ngàn ilé ìtura náà, nítorí pé wọ́n sábà máa ń kọ̀ láti wọlé nítorí aṣọ, aṣọ, tàbí ipò wọn láwùjọ. Àwọn ará ìlú tí wọ́n gbé àpò, tí wọ́n wọ ṣókí (àwọn ọkùnrin), bàtà, aṣọ tí ó ti ya, tàbí aṣọ ìbílẹ̀ fún ìṣeré àṣà ni wọ́n sábà máa ń kọ̀ láti bá wọn lọ. <ref name=":7" /> Àjọṣepọ̀ láàárín hótẹ́ẹ̀lì náà àti àwọn ohun ìrántí náà jẹ́ ti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ní ọdún 1980 àti 1990, nígbà tí àwọn òṣìṣẹ́ ilẹ̀ Yúróòpù ń ṣàkóso àwọn ilé-ẹ̀kọ́ méjèèjì. Ní àkókò yìí, wọ́n gbà àwọn òṣìṣẹ́ ìrántí náà ní hótéẹ̀lì, wọ́n sì máa ń fún wọn ní àǹfààní láti jẹun àti láti lo àwọn ohun èlò ìtọ́jú ara lọ́fẹ̀ẹ́ nígbà míì. Sibẹsibẹ, awọn wahala pọ si lẹhin ti iṣakoso awọn ohun iranti ti yipada si awọn alakoso Afirika. Àríyànjiyàn wáyé lórí àwọn ọ̀nà tí a lè gbà wọlé, lílo àwọn ohun àlùmọ́nì, àti àwọn ìdàgbàsókè láàárín agbègbè ìwádìí ìgbàanì, títí kan kíkọ́ àwọn ibi ìpàgọ́ àti àwọn táǹkì septic láìsí ìwádìí lọ́wọ́ NMMZ. <ref name=":7" /> Wọ́n tún darí àwọn bọ́ọ̀sì tí wọ́n gbé àwọn àlejò ìrántí sí láti yẹra fún rírìn kọjá ní gbọ̀ngàn hótéẹ̀lì nítorí pé àwọn arìnrìn-àjò “ń pariwo púpọ̀” tàbí wọ́n máa ń kọrin nígbà tí wọ́n bá dé nítorí ìdùnnú. <ref name=":7" /> == Ile-ẹkọ giga giga Zimbabwe ==   Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kọkànlélógún, ìjọba Zimbabwe fọwọ́ sí ìdásílẹ̀ yunifásítì kan ní agbègbè àwọn àwókù náà. Ilé-ẹ̀kọ́ gíga yìí jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí ó dá lórí iṣẹ́ ọnà àti àṣà tí ó fa ìtàn ọlọ́rọ̀ ti àwọn ohun ìrántí náà. Ibùdó pàtàkì ti yunifásítì náà wà nítòsí àwọn ibi ìrántí pẹ̀lú àwọn ilé-ẹ̀kọ́ mìíràn ní àárín ìlú àti Mashava. Awọn ile-iwe pẹlu Herbet Chitepo Law School, Robert Mugabe School of Education, Gary Magadzire School of Agriculture and Natural Science, Simon Muzenda School of Arts, ati Munhumutapa School of Commerce. == Àwòrán ibi ìkópamọ́ ==   == Àwọn Àkíyèsí == {{Main|Great Zimbabwe University}}<gallery widths="200px" heights="200px" class="center"> File:Great_Zimbabwe_(Donjon).jpg|alt=The Conical Tower| Ilé Gogoro Konika File:Soapstone_birds_on_pedestals.jpg|alt=Soapstone Zimbabwe Birds found in the ruins, photographed c. 1891 (from J.T. Bent's Ruined Cities of Mashonaland, London, 1892, p.181)| Àwọn ẹyẹ Soapstone Zimbabwe tí a rí nínú àwọn àwókù náà, tí a yàwòrán wọn ''ní nǹkan bí'' ọdún 1891 (láti inú ìwé JT Bent's ''Ruined Cities of Mashonaland'', London, 1892, ojú ìwé 181) File:Wood_Carving_in_Zimbabwe_01.jpg|alt=Modern wood carving at the entrance of the Great Zimbabwe| Gígé igi òde òní ní ẹnu ọ̀nà Great Zimbabwe File:Zimbabwe_wall.jpg|alt=The Great Enclosure| Ààbò Ńlá File:Wall_of_the_great_enclosure,_Great_Zimbabwe.JPG|alt=The Great Enclosure (close)| Àpótí Ńlá (tí a ti sún mọ́) File:Wall_of_the_great_enclosure_(far),_Great_Zimbabwe.JPG|alt=The Great Enclosure (far)| Ààbò Ńlá (jìnnà) File:Great-Zimbabwe-3.jpg|alt=The Hill Complex from the Valley| Ilé Òkè láti Àfonífojì File:Zimbabwe_wooden_lintel.jpg|alt=Wooden lintel in doorway| Ààmì igi ní ẹnu ọ̀nà </gallery> == Wo tun == * Àwọn àlàpà míràn ní Zimbabwe ** Bumbusi ** Danangómbe ** Naletale ** Khami ** Ziwa ** Kopje Àmọ̀tẹ́kùn ** Mapela, Zimbabwe * Àwọn àlàpà tó jọra níta Zimbabwe ** Manyikeni – ibi ìṣẹ̀dálẹ̀ ohun ìgbàanì ará Mozambique tí a gbàgbọ́ pé ó jẹ́ ara àṣà ìkọ́lé ní Zimbabwe Ńlá * Àwọn àlàpà tó jọra níta Zimbabwe ** Àwọn àwókù òkúta Blaauboschkraal ní [[Mpumalanga]], [[Gúúsù Áfríkà|South Africa]] ** Machadodorp baKoni ahoro ni [[Mpumalanga]], [[Gúúsù Áfríkà|South Africa]] ** Engaruka ni [[Agbègbè Arusha|Arusha Region]], [[Tanzania]] ** Awọn ahoro Kweneng ni [[Gauteng]], [[Gúúsù Áfríkà|South Africa]] ** Mapungubwe in [[Limpopo]], [[Gúúsù Áfríkà|South Africa]] ** Thimlich Ohinga okuta dabaru ni Migori County, [[Kenya]] * Àwọn Megaliths * Iṣowo ọkọ ayọkẹlẹ agbegbe ni Ila-oorun Afirika == Àwọn ìtọ́kasí == {{Notelist}} == Àwọn Orísun == == Àwọn ìjápọ̀ òde == [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] fpk6x6sy125rlnofpbdio06capc8h1x Àpò-ìléwọ́ 0 84478 638091 637908 2026-09-26T19:14:31Z InternetArchiveBot 22272 Add 4 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638091 wikitext text/x-wiki {{Short description|Handled bag used to carry personal items}} {{Use dmy dates|date=September 2015}} [[File:Mi'kmaq porcupine quill purse (40412695490).jpg|thumb|right|Mi'kmaq porcupine quill handbag]] '''Àpò-ìléwọ́''', tí ọ̀pọ̀ ènìyàn tún mọ̀ gẹ́gẹ́bi Àpò-Owó "'''purse'''" Nínú èdè Gẹ̀ẹ́sì tí apá ilẹ̀ àríwá Amẹrikà "[[:en:North_American_English|North American English]]" , ni ó jẹ́ Àpò-ìléwọ́ "[[:en:Bag|bag]]" kékeré tí ó ní owó tí èyàn lè fi gbáamú " [[:en:Handle_(grip)|handled]]" tí wọ́n ń lọ láti fi kọ́ àwọn ẹrù ara ẹni. Ní àwọn agbègbè kan ní ilé Amẹrikà, wọn tí fi ìgbà kan pèé ni '''pocketbook''' . ==Àkójọpọ̀ àwọn èdè-àkànṣe == Òrò èdè ẹ "purse" òun ni wón kókó lọ fi ṣe àpèjúwe àpò kékeré tí wọ́n ń kó àwọn ọwọ́ ẹyọ sì nínú. Ní àwọn ìlú àti orílẹ̀ èdè tí wọ́n ń tí ń sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì, òun ni wó ń tí ń lọ láti fi tókasí àpò ọwọ́ kékeré "[[:en:Coin_purse|small money bag]]" "Àpò-ìléwọ́" je Báágì tí ó tóbi díẹ̀ tí ó lè gbà àwọn òpò ǹkan bi ọwọ́ àti àwọn ǹkan èlò tí ara ẹni míràn. Àwọn elédè Gẹ̀ẹ́sì tí ilé Amẹrikà sábà má ń lọ ọ̀rọ̀ "purse àti handbag" sì arawon. Ìlo ọ̀rọ̀ ''handbag'' òun ni ó bẹ̀rẹ̀ sí mí jeyo ni àwọn ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1900s. Télètélè , won sábà má ń lọ láti fi tókasí àpò ìléwó àwọn ọkùnrin. Àpò àwọn obìnrin gbèrègèjigè sì ni ìwọ̀n, ni àwọn àkókò yí, tí wọ́n sì lọ ọ̀rọ̀ na mo lọ́rùn.<ref>{{cite book|last=Browning|first=Marie|title=Purse Pizzazz|year=2006|publisher=[[Sterling Publishing]]|isbn=978-1-4027-4065-7|page=8}}</ref> "Pocketbook" tún jẹ́ ọ̀rọ̀ míràn tí wọ́n ń lọ láti fi ṣe àpèjúwe àpò ìléwó àwọn obìnrin tí ó gbajúmọ̀ ni ilẹ̀ United States ni àwọn nǹkan bí owó àárín ọgúnjó ọ̀rúndún.<ref>{{cite book | last=Wilcox | first=C. | title=A Century of Bags: Icons of Style in the 20th Century | publisher=Universal International | year=1997 | isbn=978-1-876142-36-0 | url=https://books.google.com/books?id=t9UaAAAACAAJ | access-date=March 19, 2024 | page=11}}</ref> == Ìpilẹ̀ṣẹ̀ == === Àwọn Ohun Àrà Àtijó === Ní ayé ìgbà àtijó, àwọn àpò baagi òun ni wọn ń lò láti fi kọ́ àwọn ǹkan bi, òkúta, irin-isé, ǹkan ìjà, àti ọwọ́. Àwọn àpẹrẹ àpò báyìí ni wọn ṣe àwárí wọn ní àwọn ayé ìsìnkú ilẹ̀ Egypt ayé àtijó "[[:en:Ancient_Egyptian_funerary_practices|Egyptian burial sites]]" ({{circa}} 2686–2160 BCE) tí wọ́n ṣe wọn pẹ̀lú awo pẹ̀lú ọwọ́ méjì tí wọ́n fi igi ṣe fún gbígbé.<ref>{{Cite web |date=2019-10-27 |title=The History Of Bags |url=https://lux-collector.com/blogs/blog/the-history-of-bags |access-date=2023-07-17 |website=LuxCollector Vintage |language=en}}</ref> Àwọn ènìyàn ayé àtijó ni ilẹ̀ " [[:en:Ancient_Greece|ancient Greeks]]" lo awo, ìwé 'papyrus' àti Àpò-ọwọ́ fẹ́lẹ́fẹ́ tí wọ́n tún mọ̀ sí ''byrsa'' láti fi àwọn ọwọ́ ẹyọ pamó lèyí tí ó jẹ́ Ìpilẹ̀ṣẹ̀ ọ̀rọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì "purse". Bí ó ti di wípe ni ìdàgbàsókè ń bá ìrísí ọwọ́ òun ló ṣe okùnfà fún ìdásílẹ̀ àwọn àpò-ìgbàdí olókùn tí wọ́n sábà má ń sọ mó ìbàdí tàbí kí wọ́n yìi mo aṣọ. Nínú Àpò-ìléwọ́ kan ní wón ti ṣe àwárí [[:en:Ötzi|Ötzi]], tí sèmí ni àwọn nkan ọdún 3350 sí 3105 BC.<ref>{{Cite web |title=From when did humans start carrying handbags? |url=https://htschool.hindustantimes.com/editorsdesk/knowledge-vine/from-when-did-humans-start-carrying-handbags |access-date=2023-07-17 |website=HT School |language=en-US |archive-date=17 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717120540/https://htschool.hindustantimes.com/editorsdesk/knowledge-vine/from-when-did-humans-start-carrying-handbags |dead-url=yes }}</ref> ni ara àwọn àwárí ìṣáájú ni a ti rí àpò aláwo tí ó wá láti àwọn àkókò [[:en:Anglo-Saxon_settlement_of_Britain|Anglo-Saxon Britain]], ni nkan bí ọdún circa 625 CE, se àfihàn ojú oórì ọba Roewald ni bi Òkìtì [[:en:Sutton_Hoo|Sutton Hoo]] ní [[:en:Suffolk|Suffolk]].<ref>{{Cite web |last=Johnson |first=Anna |title=Fashions of Handbags and Purses |url=https://www.lovetoknow.com/life/style/fashions-handbags-purses |access-date=2023-07-17 |website=LoveToKnow |language=en |archive-date=5 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205032019/https://www.lovetoknow.com/life/style/fashions-handbags-purses |dead-url=yes}}</ref> bótilèjépé awo ara Àpò-ìléwọ́ òun ti gbóó, àwọn wúrà tí wọ́n fi ṣe òsó ara rẹ sì wà ní sepé. Nínú Àpò-ìléwọ́ òun, wọn ba ogójì ọwọ́ ẹyọ wúrà ni inu rẹ̀ tí wọ́n fi ìkọ́-bẹ́líìtì wúrà dìmú. Àwọn ìrísí yí jé àmì ọlá àti ipò, lèyí tí òun tọ́ka sí ara nkan ìní ìfi ọlá hàn. === Àkókò Ti Ọ̀làjú Kò i Tíì Tàn Kálẹ̀. === [[File:Bag Mosul Gambier Parry Courtauld Gallery.jpg|thumb|Àpò-ìléwọ́ [[:en:Courtauld_bag|Courtauld bag]], tí wọ́n ro wípé òun ni ó jẹ́ àpò tí ó dàgbà jù ni orí ilẹ̀ àlàyé ]] Àpò-ìléwọ́ [[:en:Courtauld_bag|Courtauld bag]], òun ni wón ní ìgbàgbọ́ wípe ní wón se é ní [[:en:Mosul|Mosul]] ní àkókò ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1300s, tí wọ́n sí ní ní èrò pé òun ni ó jẹ́ Àpò-ìléwọ́ tí ó dàgbà jùlọ nínú ayé títí di àkókò tí a Wàyí.<!-- Brown 2014 --> Ó sì dàbí ẹni wípé obìnrin ọlọ́lá kan ní [[:en:Ilkhanate|Ilkhanate]] ni ó nií.<!-- Brown 2014 --><ref name="Brown 2014">{{cite news |last1=Brown |first1=Mark |title=A handbag? Courtauld Gallery opens up identity of 700-year-old treasure |url=https://www.theguardian.com/culture/2014/feb/19/handbag-courtauld-gallery-identity-treasure-fashion |access-date=8 February 2024 |work=[[The Guardian]] |date=19 February 2014}}</ref> === Orírun àwọn Àpò-ìléwọ́ ìgbàlódé === [[File:Woman's muslin dress and straw bonnet c. 1830.jpg|thumb|Women's fashion from 1830, including a ''reticule'' handbag from France<ref>{{cite web |url=http://collectionsonline.lacma.org/mwebcgi/mweb.exe?request=record;id=159955;type=101 |title=Los Angeles County Museum of Art |publisher=Collectionsonline.lacma.org |access-date=30 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111024071222/http://collectionsonline.lacma.org/mwebcgi/mweb.exe?request=record |archive-date=24 October 2011 |url-status=dead}}</ref>]] Àti ọkùnrin, àti obìnrin ní wón ń lọ àpò Báágì títí di ńkan bí owó ìparí ọdún 1700s.<ref>{{Cite web |title=Handbags and Purses {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/fashion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/handbags-and-purses |access-date=2023-07-17 |website=www.encyclopedia.com}}</ref> àwọn ènìyàn ilé Europe ìgbàlódé ni wọn ń lọ Àpò-ìléwọ́ láti tójú ọwọ́ ẹyọ sì. Àpò-ìléwọ́ ni wọn ṣe pẹ̀lú aṣọ fẹ́lẹ́fẹ́ tàbí awo ([[:en:Leather|leather]]) tí ọkùnrin àti obìnrin ń sì ń lò wọ́n; ara ìlú Scott, tí orúkọ rẹ ń jẹ́ [[:en:Sporran|sporran]] jẹ́ ara àwọn ẹni tí wọ́n kópa nínú àṣà Àpò-ìléwọ́ yí. Ní àwọn ǹkan bi ọ̀rúndún kẹtàdínlógún, àwọn ọmọdébìnrin ni wọn ń kó ni bí wọn ń ṣe hun aṣọ gẹ́gẹ́bi ara àwọn ètò ẹ̀kọ́ tí ṣe pàtàkì kí ọmọbìnrin ni kí ó tó lọ sí ilé ọkọ; eléyi náà sì má ń ràn wọ́n lọ́wọ́ láti lè má ṣe àwọn Àpò-ìléwọ́ tí ó rẹwà.<ref>{{cite web|url=https://henriettashandbags.com/index.php?main_page=page&id=4|title=History of Handbags- From the 14th Century to Present Day Handbag Designers|last=Timmons|first=Henrietta|access-date=2017-05-28}}</ref> Ní ìgbà tí yí ọ fi di ọ̀rúndún kejìdínlógún, fásíònù ni ile Europe tí ń sún sì apá ẹ̀yà ara ti o pẹlẹbẹ pẹ̀lú ìwúrí Àwòrán òjìjì láti ilé Greece àti Rome àtijó. Àwọn obìnrin fẹ́ Àpò-ìléwọ́ tí kò ní ní àkùdí lára ti kò sì tún ní tóbi ni ìrísí, fún ìdí èyí, wọ́n ṣe àwọn Àpò-ìléwọ́ ' ''[[:en:Reticule_(handbag)|reticules]]''' jáde. Àwọn àpò Reticules ni wón ṣe láti ara òwú kòkòrò àti aṣọ àrán, tí ó sì ní okùn ìfàlówó. Ó kọ́kọ́ di gbajúmọ̀ ni ilẹ̀ France, lẹ́yìn náà ni ó ré kọjá sí ilè Britain, níbi tí wọ́n ti di òun kòsémáání.<ref>{{cite book|last=Hagerty|first=Barbara G. S.|title=Handbags: a peek inside a woman's most trusted accessory|url=https://archive.org/details/handbagspeekinsi0000hage|year=2002|publisher=[[Running Press Book Publishers]]|isbn=0-7624-1330-1|pages=[https://archive.org/details/handbagspeekinsi0000hage/page/14 14]–5}}</ref> bótilèjépé ó di kòsémááni, àwọn ọkùnrin ó tẹ̀lé asa náà, dípò àwọn n ló àwọn àpò-ọwọ́ àti àpò ara ṣòkòtò [[:en:Pocket|(pockets]]) , lèyí tí ó di gbajúmọ̀ pẹ̀lú ṣòkòtò àwọn ọkùnrin <ref name="burman83">{{cite book|editor-last1=Burman |editor-first1=Barbara |editor-first2=Carole |editor-last2=Turbin|title=Material Strategies: Dress and Gender in Historical Perspective|url=https://archive.org/details/materialstrategi0000unse |year=2003|publisher=[[Wiley-Blackwell]]|isbn=978-1-4051-0906-2|pages=[https://archive.org/details/materialstrategi0000unse/page/83 83]–4}}</ref> Àwọn Àpò-ọwọ́ ìgbàlódé bí, clutch, pouch, tàbí Àpò-ìléwọ́ ni wọn jẹyọ ni ilẹ̀ England ni àkókò ìdàgbàsókè ọ̀làjú "[[:en:Industrial_Revolution|Industrial Revolution]]" , látàrí ìrìnkèrindò pẹ̀lú ọkọ̀ ojú-irin tí ó wọ́pọ̀ si. Bí ọdún 1841, oníṣòwò ọmọ ilẹ̀ [[:en:Doncaster|Doncaster]], Samuel Parkinson (tí ó gbajúmọ̀ fún ( [[:en:Butterscotch|butterscotch]]) péè fún ṣíṣe àwọn àpótí ìrìnàjò tí ó sì tún tẹpẹlẹ mo ṣíṣe irúfé àpótí ìrìnàjò béè na fún ìyàwó rè lẹ́yìn tí ó ṣe àkíyèsí wípé ni Àpò-ìléwọ́ ìyàwó rè kéré láti gba àwọn ẹrú tí èròjà tí wọ́n sì tún fi pèlò rẹ jẹ èyí tí kò ní agbára tó láti gbé rìn ìrìn-àjò. Ó tẹpẹlẹ mọ wípe ní òun fẹ́ oríṣiríṣi Àpò-ìléwọ́ fún ìyàwó òun, tí títóbi rẹ yí ọ yàtò sì arawon fún lílò fún àwọn oríṣi òde, pẹ̀lú àlàyé wípé ni kí wọ́n ṣe àwọn Àpò-ìléwọ́ na láti ara awo kanna tí wọ́n lọ fún àwọn àpótí ìrìnàjò tí òun lójúnà áti ṣe ìyàtò láàrin ti ti ẹ àti Àpò-ìléwọ́ tí [[:en:Carpetbag|carpetbag]] tí ó gbajúmọ̀ ni ìgbà na òún, àti láàrin àwọn àwọn àpò ìléwó aláṣọ tí ọ̀pọ̀ àwọn ènìyàn ìgbà òun lò. [[:en:H._J._Cave_&_Sons|H. J. Cave]] (London) gbà sì lénu, ó sì ṣe àwọn Àpò-ìléwọ́ òsò àkókò, èyí tí àá padà dámò lónìí yí, ní arawon ni ati rí àpò ìpamọ́wọ́ "clutch bag" àti àpò tí wọ́n fi ìwé fẹ́lẹ́ ṣe tote (tí wọ́n ń pè ní Báágì ìrìn-àjò obìnrin "ladies traveling case"). Àwọn eléyi ni wọn wá ní yàrá ìfihàn àwọn Àpò-ìléwọ́ -ìṣẹ̀ǹbáyé "[[:en:Museum_of_Bags_and_Purses|Museum of Bags and Purses]]" ní Amsterdam.{{citation needed|date=May 2026}} H. J. Cave tẹ̀síwájú láti máa ṣe ìpolówó àti títà àwọn Àpò-ìléwọ́ yìí, àmọ́ òpò àwọn alátakọ̀ sọ wípé àwọn obìnrín kò nílò àwọn báágì ìléwó bí irú eléyì nítorí wípé níse ni yio má dá wọn lẹ́yìn látàrí àwọn òun ìpèlò wúwo tí wọ́n fi ṣe wọ́n. H. J. Cave dáwọ́dúró ìpolówó Báágì òún dúró lẹ́yìn ọdún 1865, tí ó sì gbájúmó àwọn Àpótí-aṣọ, bótilèjépé wọn sì ń tẹ̀síwájú láti má ṣe àwọn Àpò-ìléwọ́ òun fún àwọn Lóba-Lóba, Àwọn ènìyàn jàǹkàn-jàǹkàn tí wọ́n gbajúmọ̀, àti láti ṣe ayẹyẹ àwọn àjọ̀dún kòkan,bi ayẹyẹ tí "Queen's 2012 Diamond Jubilee" tí ọdún 2012. H. J. Cave bèrè ṣíṣe Àpò-ìléwọ́ padà ní ọdún 2010.<ref>{{cite news|first=Philippa |last=Stockley |url=https://www.independent.co.uk/voices/commentators/philippa-stockley-yes-the-contents-mean-a-lot-but-its-the-bag-that-matters-most-8100587.html |title=Yes, the contents mean a lot, but it's the bag that matters most |newspaper=The Independent |date=2 September 2012 |access-date=27 September 2015}}</ref> == Àwọn Àpò-ìléwọ́ ni Sànmánì ìgbà ọ̀rúndún ogún == [[File:SandrineNosbé (cropped).jpg|thumb|Handbag over the shoulder]] Ní àkókò ìgbà tí Àpò-ìléwọ́ bèrè sí mi ń di gbajúmọ̀, wọn ṣe àtakò won pẹ̀lú wípé ni Àpò-ìléwọ́ òun ni kò dàbí òun ti o jọ tí obìnrin. Ní ìbẹ̀rẹ̀ Sànmánì ọ̀rúndún ọgúnjó, Sigmund Freud jiyàn pe Àpò-ìléwọ́ ni óun ṣe àpẹẹrẹ ìbálòpọ̀ látàrí pé ìrísí Àpò-ìléwọ́ ni ó jọ ojú ara obìnrin. Kí a tó mon lọ Àpò-ìléwọ́, àpò ni òun má ń wá nínú aṣọ obìnrin, lèyí tí ó fi àyè sílẹ̀ fún yíyọ nkan jáde ní gbangba ni ònà iyì àti ẹ̀yẹ tí ó ṣe àpónlé fún obìnrin. Nítorí pé Àpò-ìléwọ́ je èyí tí wọ́n ń gbé lọ́wọ́ ni gbangba, òùn ṣe àfihàn àwọn ǹkan ìní ara ẹni obìnrin síta fún gbọgbọ ayé rí. Ní ìwòye Freud, eléyi ni ó fi wé Àpẹ̀rẹ̀ fífi ọwọ́ pa ojú ara ní ọ̀nà ìbálòpọ̀.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Hiner|first=Susan|date=June 10, 2010|title=Accessories to Modernity: Fashion and the Feminine in Nineteenth-Century France|url=http://www.jstor.org/stable/j.ctt3fhhgk.10|access-date=May 11, 2021|website=JSTOR|publisher=[[University of Pennsylvania Press]]|pages=178–210|jstor=j.ctt3fhhgk.10 }}</ref> Bí Àpò-ìléwọ́ ṣe di ìtẹ́wọ́gbà gbogboogbò ni nkan bi ọ̀rúndún ogún, ìyípadà bèrè sí mi de ba ìwúlò rẹ gẹgẹbi òun ìkó ǹkan sí àmì àti ònà tí wọ́n ń gbá fi ọlá àti ipò ẹni tí ó gbé lọ́wọ́ hàn ní àwùjọ. Àwọn ọ̀nà-àrà tí wọ́n fi ṣé, irúfé oun tí wón fi ṣeé, iye tí wọ́n ń tàá, àti orúkọ àwọn tí wọ́n ṣeé, di òun amuye tí ó dé ní ìwúlò ju bóyá Àpò-ìléwọ́ òun gan pàápàá lè kó ẹrù ara ẹni. Àpò-ìléwọ́ kúrò ní òun tí kìíṣe tí obìnrin di òun ti wọn padà wá fi dá lórí obìnrin tí wọ́n sì yọ kúrò nínú nkan amuye ọkùnrin. Àpò Báágì àwọn obìnrín je òun òsó tí wọ́n ń kó àwọn ǹkan ìní wọn sí, Báágì ìfàlọ́wọ́ fún àwọn ọkùnrin ń ti rè ni ó wà ní ipele àwọn báágì bíi àpótí-ìwé (briefcases): èyí tí ó jẹ́ onígun mẹ́rin; tí wọ́n má ń kó àwọn nkan ti o níse pẹ̀lú ìjé ọmọkùnrin sì inú rẹ̀ bí: àwọn ìwé isé, àwọn ìwé ọ́físì àti àwọn nkan bi bírò. Ìyàtò tí ń bẹ ní àárín Báágì ọkùnrin àti ti obìnrin ní ó pàdé ní àárín Báágì ìléwò pélébé tí ìgbàlódé. Báágì òun ti wọn se fún kíkó àwọn ọwọ́ ẹyọ sí nínú pẹ̀lú èróngbà láti fi ṣe ìtọrẹ ni inu ile ìjọsìn ni ó ní Ìpilẹ̀ṣẹ̀ ni àwọn àkókò ìgbà tí ọ̀làjú sèsè ń dàgbà sókè. Gégébí Báágì pélébé òun ṣe jẹ́ àmì ìtọrẹ ni ìwòye òpò ènìyàn, ìwòye òun tẹ̀síwájú pẹ̀lú bi ṣe máa ń wo obìnrin tí ó ń gbé Àpò-ìléwọ́ lọ́wọ́ gẹ́gẹ́ bí ènìyàn pàtàkì, tí ó sì lè jẹ́ pé ó ń lo àpò ìléwò pélébé òun láti kó àwọn ọwọ́ tí ó fè fi tọrẹ. <ref name=":0" /> Láàrin àwọn ọdún 1940, ìpín àwọn aṣọ tí ó wáyé nítorí Ogun Àgbáyé Kejì mú kí wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí ṣe àwọn Àpò-ìléwọ́ láti inú àwọn ohun èlò bí Màrìwò ([[:en:Raffia|raffia]]) tàbí kí wọ́n hunún láti ara òwú.<ref>{{Cite book |last=Pedersen |first=Stephanie |url=http://archive.org/details/handbagswhatever0000pede |title=Handbags : what every woman should know |date=2006 |publisher= David & Charles|location=Cincinnati, OH |others=Internet Archive |isbn=978-0-7153-2495-0}}</ref> Àwọn obìnrin kan hun àwọn Àpò-ìléwọ́ kékeré ti ara wọn pẹ̀lú wíwo àwọn àpẹẹrẹ Báágì mìíràn tí wọ́n ń tà ní àwọn àkókò yìí. == Báágì ìléwò Àwọn ọkùnrin == {{Redirect|Man purse|the JPEGMafia song|JPEGMafia discography}} [[File:FreitagBag.jpg|thumb|A casual messenger bag]] Báágì ìléwò, èyí tí a mọ̀ tí ó pé jù ni orílẹ̀ ayé ni ó jẹ́ èyí tí ọkùnrin kan tí orúkọ rẹ ń jẹ [[:en:Ötzi_the_Iceman|Ötzi the Iceman]] lò ní nkan bi ẹgbẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n ọdún sẹ́yìn.<ref>{{cite book|last=Gerval|first=Olivier|title=Studies in Fashion: Fashion Accessories|url=https://archive.org/details/fashionaccessori0000gerv|year=2009|publisher=A & C Black|isbn=978-1-4081-1058-4|page=[https://archive.org/details/fashionaccessori0000gerv/page/44 44]}}</ref> Àwọn ọkùnrin tí fi ìgbà kan ló àpò-ọwọ́ [[:en:Coin_purse|coin purse]]. Ní àwọn àkókò ìbẹ̀rẹ̀ ìdásílẹ̀ àgbègbè Europe òde òní, tí ìrísí fásíònù àwọn obìnrin sì ń dàgbà lọ́nà lílọ àwọn àpò ìléwò tí wọ́n fi ṣe òsó, fásíònù àwọn ọkùnrin ń ti rè dojú kọ ònà ibòmíràn. Ṣòkòtò àwọn ọkùnrin rọ́pò Ṣòkòtò-gawù ([[:en:Breeches|breeches]]) ní àwọn àkókò ọ̀rúndún kejìdínlógún sí ọkàndínlógún, tí wọ́n sì fi àpò kún àwọn ìrísí ṣòkòtò wọn. Eléyìí fún àwọn ọkùnrin ní àyè láti lè mọ kò ọwọ́ ẹyọ àti ọwọ́ ìwé sì inú àpò aláwo tí ó jẹ́ ìléwò. Àpò àwọn ọkùnrin pò ni ọ̀rúndún kọkànlélógún sì ogún pẹ̀lú àwọn èwù Àwòtélẹ̀-àwọ̀lékè Kóòtù áti sòkòtò ti o fún wọn ní ànfàní à ti lè kó àwọn nkan ìní wọn bii, Àwọn kòkò-tábà, ìṣáná, ọ̀bẹ je awon nkan ti àwọn ìyàwó wọn a mon tún ṣe.<ref name="burman83"/> Àwọn àpò ìléwò àwọn ọkùnrin ní àwọn oníṣẹ́-ọnà ṣe àjíǹde fún ní àkókò ọdún 1970s ní Europe.<ref>{{cite book|last=Sarti|first=Giorgio|title=Vespa: 1946-2006: 60 Years of the Vespa|year=2006 |location=St. Paul, Minnesota |publisher=[[Motorbooks]]|isbn=978-0-7603-2577-3|page=117}}</ref> láti àwọn ọdún 1990s, ní àwọn oníṣẹ́-ọnà tí ṣe ìpolówó àwọn oririsi àwọn àpò ìléwò fún àwọn ọkùnrin. Àwọn orúkọ bíi '''man bag''', '''man-purse''', '''murse''', àti '''mini bag''' òun ni wón ti lò láti fi ṣe àpèjúwe àwọn báágì yí. Àwọn iṣẹ́ ọnà Báágì ìléwò tí ó wọ́pọ̀ ni U.S. Ní wón sábà má ń jẹ ẹ̀yà títí Báágì alápò-ẹ̀yìn tàbí Báágì fun awọn ìránṣẹ́ ( [[:en:Messenger_bag|messenger bag]]), tí kò sì fi ara jọ wipe ni ìṣẹ̀dá ẹ̀yà èyàn kan ní wón ṣeé fún. Àti obìnrin àti ọkùnrin ni ó le lòó bótilèjépé òun má ń pélébé mó ń ẹyin dáadáa ju Báágì alápònséyìn ( [[:en:Backpack|backpack]]) lọ tí kò sì wúwo tó àpò-ìwé. Àwọn báágì wọ̀nyí ni wọn ń pè ní wón ń sábà má ń pè ní Àpò-ìránṣẹ́ ([[:en:Messenger_bag|messenger bag]]) tàbí "organizer bags" . Ní òpò àwọn ìlú míràn, ó jẹ́ òun Wọ́pọ̀ fún ọkùnrin láti gbé àwọn báágì kékeré onígun tí wọ́n ń sábà máa ń ṣe pẹ̀lú awo tí wọ́n ń sì má ń gbé sì èjìká. Àpò aláwo tí wọ́n ń fikó apá "[[:en:Satchel|satchel]]" na jee èyí tí ó wọ́pọ̀ láàrín àwọn ọkùnrin. Àwọn àpò ìléwò ọkùnrin ní àwọn oníṣẹ́-ọnà bí [[:en:Prada|Prada]], [[:en:Louis_Vuitton|Louis Vuitton]], [[:en:Coach,_Inc.|Coach]], àti [[:en:Bottega_Veneta|Bottega Veneta]] ma ń ṣe ní onírúurú ẹ̀yà àti àrà. Títí di àkókò ọdún 2011, ìfojúdá ọjà àpò ìléwò àwọn ọkùnrin ní àgbáyé ní o o wa ni nkan bi bíllíónù mẹ́rìn ni ọdọọdún ($4 billion).<ref>{{cite book |title=Standard & Poor's 500 Guide |url=https://archive.org/details/standardpoors5000000unse_n4p8 |year=2011 |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-07-175491-0}}</ref> títí di àwọn nkan bi ọdún 2012, ọjà ìtajà àwọn nkan ìléwò ọkùnrin bíi "holdall" ní àwọn àgbègbè àríwá ilẹ̀ Amẹ́ríkà ń tẹ̀síwájú.<ref>{{cite news |last=Clifford |first=Stephanie |url=https://www.nytimes.com/2012/02/20/business/men-are-buying-fashion-accessories-after-slow-recession-sales.html |title=Men Step Out of the Recession, Bag on Hip, Bracelet on Wrist |newspaper=The New York Times |date=19 February 2012}}</ref> == Irúfẹ́ Àwọn báágì == [[File:Handbags diagram.svg|thumb|Varieties of handbags (proportional)]] * [[:en:Baguette_(bag)|Baguette]]: Èyí jẹ́ irúfẹ́ Báágì ìléwò pataki kan tó ní ìrísí pẹlẹbe tó gùn ní petele tí ó sì fi ìrísí jọ búrẹ́dì ilé faransé kan tí ń jẹ ([[:en:Baguette_(bag)|baguette]]) * Bowling bag: Èyí jẹ́ irúfẹ́ àpò ìléwò pataki kan tí ó gbajúmọ̀ ni nkan bi ọdún 1990s, fún àwọn ọ̀dọ́mọdé bìnrin láti lè mó ń fi gbé bọ́ọ̀lù. Ní ìrísí, ìsàlẹ̀ rẹ̀ ,ri petele, sùgbọ́n òkè rẹ̀ rí roboto (domed/semi-elliptical shape). Ó ní ọwọ́-ìmú méjì gígùn tó rọ̀rùn láti gbé mọ́ ọwọ́ tàbí lórí èjìká, ó sì máa ń ní zíípù nla kan lókè tó ń ṣí kànga láti fàyè gba títọ́jú ẹrù. * Barrel bag: Èyí jẹ́ irúfẹ́ àpò pataki kan tó ní ìrísí roboto gígùn petele (cylindrical / tube shape) tí ó sì tóbi díẹ̀ ju Báágì baguette lọ, pẹ̀lú ọwọ́-ìmú méjì tàbí okùn gígùn kan láti sọ̀ mọ́ èjìká. * Bucket bag: Èyí jẹ́ irúfẹ́ Àpò-ìléwọ́ pataki kan tó ní ìsàlẹ̀ petele roboto (oval or circular base) àti ìhà gíga petele tó n yọ sí òkè bíi garawa omi. ó máa ń ní okùn-fífà ní ẹnu láti fi fà mọ́ra pẹ̀lú iga ọwọ́ ńlá tí èyàn lè fi kọ́ apá. * Clutch: Èyí jẹ́ irúfẹ́ Báágì ìléwò tàbí Àpò ọwọ́ tí ó kúrú gidi gidi, ìrísí rẹ̀ jẹ́ pẹlẹbẹ, ó sì yàtọ̀ sí àwọn àpò yòókù nítorí pé kò ní ọwọ́-ìmú (handle) tàbí okùn gígùn (strap). Àwọn ìmíràn a má ni apá tí èyàn lè wò sì èjìká ṣùgbọ́n òpòlopò ni wọn ò ní.<ref>{{Cite web|date=2015-11-01|title=Similar But Differents: Clutch vs Wristlet|url=https://theluxonomist.es/2015/11/02/similar-but-differents-clutch-vs-wristlet/abel-hernandez|access-date=2021-01-26|website=The Luxonomist|language=es|archive-date=26 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926024302/https://theluxonomist.es/2015/11/02/similar-but-differents-clutch-vs-wristlet/abel-hernandez|dead-url=yes}}</ref> * Crossbody bag: Èyí jẹ́ irúfẹ́ Báágì kan tí wọ́n ń gbé kórùn, eleyi yàtò sì àwọn báágì ìléwò miran bí 'clutch' 'tote' tàbí 'bowling bag'; Báágì baguette, bí àpẹẹrẹ, ó ṣe gbé kórùn gẹ́gẹ́bi àwọn báágì miran bí 'half-moon' tàbí 'messenger bag' , àmọ́ Báágì 'tote' àti 'hobo' kò ṣe gbé kórùn. (àwọn báágì 'bucket bags' míràn ṣeé gbé kórùn) * Doctor's bag: Tí a tún mọ̀ sí [[:en:Gladstone_bag|Gladstone bag]], òun ni wón se gẹ́gẹ́ bí àwòṣe lórí báágì dókítà ìgbà àkọ́kọ́ Victorian-era. Kíi tóbi púpò, ó sì má ń ní owó ìgbẹ́ méjì. Ó fi ara jọ bowling bag ṣùgbọ́n ẹnu wọn yàtò sì arawon tí ara rẹ̀ a sì má je àwò dúdú. * East-west bag: Eléyi je Irúfẹ́ àpò ìfàlówó tí ó ní ìrísí pẹlẹbe gígùn. Bí ó ṣe fè na si ni ó tún ga. * Half-moon bag: Èyí jẹ́ irúfẹ́ àpò tí wọ́n ṣe ní ìrísí òṣùpá, ó sábà má ń kéré pẹ̀lú ìrísí obinrin, wọn má n fi ń kópá, ó sì lè ní owó tàbí kí ó má níí.<ref>{{Cite web|last=Bobila|first=Maria|title=18 Half-Moon Handbags for When You're Tired of Your Bucket Bag|url=https://fashionista.com/2019/04/shop-half-moon-handbags|access-date=2021-01-26|website=Fashionista|date=9 April 2019 |language=en}}</ref> * [[:en:Hobo_bag|Hobo bag]]: Èyí jẹ́ irúfẹ́ Báágì kan tó nìpọn sùgbọ́n tí ó máa ń rọ̀ wọ̀dùwọ̀dù sínú láàárín nígbà tí o bá gbé e dání tàbí tí o bá sọ̀ ọ́ mọ́ èjìká rẹ. Ó ní okùn gígùn kan ṣoṣo tó jẹ mọ́ ara àpò náà láti ibẹ̀rẹ̀ títí dórí, ẹnu rẹ̀ sì máa ń ní zíípù pẹlẹbẹ tó tẹ̀wá sínú gẹ́gẹ́ bí àṣà barrel bag. * [[:en:Messenger_bag|Messenger bag]]: Ní ọ̀rọ̀ kan, ó jẹ́ irúfẹ́ àpò "satchel" ńlá kan tó nìpọn, tí ó ní ìbòrí nla (large flap) lókè láti bo ẹnu rẹ̀, ati okùn gígùn (long adjustable strap) kan ṣoṣo. Ìyàtọ̀ àpò yìí gangan ni pé ẹni tó wọ̀ ọ́ máa ń sọ okùn rẹ̀ kọjá lórí èjìká kan sí apá kejì itan rẹ̀ (crossbody style), èyí tó ń fàyè gba ẹni náà láti gbé ẹrù wúwo mọ́ra láìsọ ọwọ́ rẹ̀ nù fún rírìn kánkán tàbí láti gun kẹ̀ké. Ìwúrí ìwòye tí ó bí báágì na ni ó ní ṣe pẹ̀lú irúfé àwọn báágì tí àwọn oníṣẹ́-ìránṣẹ́ abúlé ńwò. * [[:en:Minaudière|Minaudière]]: Èyí jẹ́ irúfẹ́ àpò [[clutch bag]] pataki kan tó yàtọ̀ sí gbogbo àwọn àpò yòókù. Ó nìpọn ti wọ́n sì fi irin bi wúrà tàbí idẹ ([Bronze age]), pálí nla dídán (acrylic/resin), tàbí pákó ṣe, tí ẹnu rẹ̀ sì máa ń ní kókó-irúfẹ́ (clasp) tí wọ́n ń sábà má ń lò jáde ní ìròlé. * [[:en:Reticule_(handbag)|Reticule]]:Tí a tún mọ̀ sí ''ridicule'' tàbí ''indispensable'' jẹ́ irúfé Àpò-ìléwọ́ kúrú alápòòfà ti àtijọ́ tó ní okùn-fífà, ènyí tó jẹ́ Ìpilẹ̀ṣẹ̀ gbogbo àpò ìléwò òde òní tí wọ́n nlo ni àwọn àkókò 1795 sí 1820. * [[:en:Saddlebag|Saddlebag]]: Èyí jẹ́ irúfẹ́ àpò kan tí kò tóbi púpò tí ó ní ìrísí àpò tí wọ́n ń sọ mó esin ni ègbé tí ìsàlẹ̀ rẹ̀ jẹ́ roboto pẹ̀lú okùn tí èyàn lè fi kọ́ apá. Àpò yì, ti [[:en:Dior_Saddle_bag|Dior Saddle bag]], ṣe àfihàn rè ni ọdún 1999 lọ́wọ́ oníṣẹ́-ọ́nà [[:en:John_Galliano|John Galliano]], jẹ́ gbajúmọ̀ irúfé ẹ̀yà àpò yí tí ayé òde òní. * [[:en:Satchel|Satchel]]: Èyí jẹ́ irúfẹ́ àpò Báágì kan tí wọ́n sábà máa ń ṣe pẹ̀lú awo, pẹ̀lú ìdérí fẹ́lẹ́fẹ́, ọwọ́ ìgbàmú ni ọwọ́ òkè àti okùn ìkó méjì tí ó sì tún má ń ní ojú àpò ìpadé gẹgẹbi titi àpò àpótí àwọn dókítà tàbí kí ó ní ìrísí báágì "Tote" ṣùgbọ́n òun má ń kéré tí wọ́n ń sì má ń gbé kórùn. Àpò satchel tí wọ́n bá fi canvas ṣe òun ni wón ká kún báágì oníṣẹ́-ìránṣẹ́. * Shoulder bag: Eléyi je Irúfẹ́ Àpò-Ìkópa tí wọ́n ń fi kọ́ èjìká, ní ọ̀nà tí ó yàtò si eyi ti wọn n fín débú ara tàbí àwọn irúfé báágì ìfàlówó. Ìkópa rẹ kéré jù báágì tí wọ́n ń fi ń débú ara, lẹ́yìn ìyàtò yí, ó ṣòro láti yàwón sótò àmọ́ irúfé àwọn báágì Ìkópa méjèèjì yí ni wón ń tóbi jù òpò àwọn báágì bíi "clutches tàbí Wristlet", ṣùgbọ́n wọ́n kéré sì àwọn báágì "totes àti bucket bags" ; wọn ní ìdérí, ọwọ́ àti ẹsẹ̀ tí wọ́n lè fi dúró. Báágì "Hobo" je Irúfẹ́ ẹ̀yà báágì Ìkópa sugbon ìrísí rẹ yàtò lèyí tí ó sì ṣe okùnfà orúkọ tí wọ́n ń pèé. * Top handle bag: Àpò-oníkòókó-ọwọ́ je Irúfẹ́ àpò kan tí kì í tóbi púpò pẹ̀lú ọwọ́ ìfàlówó méjì tàbí eyòkan ni òkè,ó lè ní ọmọ ìdérí orí òsì Le mon ni. Ọ̀pọ̀ àwọn báágì "satchel" ni wọn má ń ní àyè ìfàlówó tí àwọn kan nínú wọn sì ṣe wò sì èjìká tàbí kí wọ́n fi débú ara tí wọ́n bá ní òkún apá. * [[Tote bag|Tote]]: Èyí jẹ́ irúfẹ́ ẹ̀yà báágì kan tí kìí tóbi púpò pẹ̀lú okùn gboro méjì tí kìí sì níí ìdérí tàbí ojú zíípù, gẹgẹbi àpò "bucket bag" ṣùgbọ́n òun kì sábà ni ìdí róbótó,igun mẹ́rin ni ìrísí ti rè tí kìí sì ni ẹsẹ̀ ìjọ́kọ̀, irú àpẹẹrẹ rẹ ni Hermes [[Birkin bag]]. * Wristlet: Èyí jẹ́ irúfẹ́ ẹ̀yà báágì kan tí ó jẹ́ onígun-mé̩ta pẹ̀lú okùn kékeré tí ó dàbí ẹ̀gbà-ọwọ́ tí èyàn lè fi wé ọwọ́. Ó dàbí àwọn báágì "clutch" ni ìrísí sugbon òun ti è ni òun ti wọn lé fi sọ mó ìgúnwó. l2e2w4wc4g39ygxeignxuu0yurjqfut Patricia Haines 0 84479 638106 637173 2026-09-26T19:30:35Z InternetArchiveBot 22272 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638106 wikitext text/x-wiki {{short description|British actress (1932–1977)}}{{Use British English|date=October 2020}} {{Use dmy dates|date=November 2021}}{{Infobox person|name=Patricia Haines|image=|image_size=|caption=Haines nínú apá eré ''The Avengers (TV series){{!}}Avengers'' "Who's Who???" (1967)|birth_name=|birth_date={{birth date|df=y|1932|2|3}}|birth_place=[Sheffield, West Riding of Yorkshire, [[England]]|death_date={{death date and age|df=y|1977|2|25|1932|2|3}}|death_place=Northampton, Northamptonshire, England<ref name="auto">{{cite book |last=Hall |first=William |title=Arise, Sir Michael Caine: The Biography |url=https://archive.org/details/arisesirmichaelc0000hall_d5a2 |publisher=John Blake |year=2000 |isbn=978-1-903402-02-3}}</ref>|resting_place=|education=|alma_mater=|other_names=|occupation=Òṣeré|years_active=1959–1976|spouse={{ubl|{{marriage|[[Michael Caine]]|1954|1958|end=div}}|{{marriage|[[Bernard Kay]]|1963}}}}|children=Ọ̀kan}}'''Patricia Haines''' (ọjọ́ kẹta oṣù kejì, ọdún 1932 – ọjọ́ kẹẹ̀dọ́gbọ̀n oṣù kejì, ọdún 1977)<ref name="auto" /> jẹ́ òṣèré ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì,<ref name="bfi">{{cite web|title=Patricia Haines|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b9f0a9cdd|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311164832/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b9f0a9cdd|url-status=dead|archive-date=11 March 2016|publisher=BFI|access-date=4 March 2016}}</ref> ó gbajúmọ̀ fún àwọn iṣẹ́ rẹ̀ lórí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán. Ó fẹ́ ọkọ rẹ̀ [[Michael Caine]] láti ọdún 1954 sí 1958.<ref>{{cite web|last=Duff|first=Mark|title=Michael Caine's Important dates|url=http://www.michaelcaine.com/timeline|publisher=michaelcaine.com}}</ref><ref>{{cite book|last=Houseman|first=Victoria|title=Made in Heaven: The Marriages and Children of Hollywood Stars|url=https://archive.org/details/unset0000unse_s6q7|publisher=Bonus Books|year=1991|page=[https://archive.org/details/unset0000unse_s6q7/page/45 45]}}</ref> == Àwọn Iṣẹ́ rẹ̀ == Sheffield ní West Riding of Yorkshire ni wọ́n bí Haines sí.<ref>{{cite book|editor-last=Noble|editor-first=Peter|title=British Film and Television Year Book, Volumes 29-30|publisher=Cinema TV Today|year=1974}}</ref> Ó gbajúgbajà fún iṣẹ́ rẹ̀ lórí amóhùnmáwòrán. Àwọn iyì rẹ̀ pẹ̀lú: ''Dixon of Dock Green'', ''Steptoe and Son'', ''The Avengers'' (tí ó ti kópa nínú apá mẹ́rin: "Girl on the Trapeze",<ref>''Two Against the Underworld: The Collected Unauthorised Guide to The Avengers, Series 1'' by McGinlay, Hayes, and Hayes, p. 161.</ref> "The Nutshell", "The Master Minds", àti "Who's Who???"), ''Danger Man'', ''Public Eye'', ''The Baron'', ''Softly, Softly'', ''Adam Adamant Lives!'', ''The Champions'', ''Sergeant Cork'', ''The Saint'', ''Department S'', ''Randall and Hopkirk (Deceased)'', ''Up Pompeii!'' (gẹ́gẹ́ bí i 'Pussius Galoria' nínú apá tí àkòrí rẹ̀ jẹ́ "Jamus Bondus"), ''Emmerdale Farm'', ''Special Branch'', ''The Protectors'', àti ''Within These Walls''. Àwọn ipa rẹ̀ nínú eré pẹ̀lú: ''The Shakedown'' (1959), ''The Night Caller'' (1965), ''The Last Shot You Hear'', ''Walk a Crooked Path'' (both 1969), ''The Fast Kill'', àti ''Virgin Witch'' (both 1972).<ref name="bfi" /> Ní 1969, Haines hàn nínú apá tó kẹ̀yín fún eré ''The Saint'', (S6, E20 'The World Beater'), gẹ́gẹ́ bí i Kay Collingwood, olókowò alágàbàgebè (àti amúgbálẹ́ẹ̀gbẹ́ awakọ̀) tí ó ti mọ Simon Templar tẹ́lẹ̀ tí wọ́n sì jọ ní ìbáṣepọ̀ ajẹmọ́fẹ̀ẹ́-jẹ-mọ́-ìkórìíra. Ó tún hàn nínú eré ọlọ́pọ̀ apá Department S. Òun ni olórí àwọn ẹgbẹ́ kan tí wọ́n gbèrò láti jalè tó léwu kan nínú apá 1968 eré The Trojan Tanker. == Ayé rẹ̀ == Haines pàdé òṣèré [[Michael Caine]] ní tíátà asàfihàn ọ̀pọ̀ eré ní Lowestoft, Suffolk, ní tíátà Arcadia (tí ó ti di Coast Cinema ní ìsìyìí ní London Road South) pẹ̀lú Jackson Stanley ti 'Standard Players'. Wọ́n ṣe ìgbéyàwó ní ọjọ́ kẹta oṣù kẹrin, ọdún 1954 ní Ọ́fíísì Ìṣègbàkalẹ̀ Lothingland kí wọ́n tó lọ sí London. Wọ́n ní ọmọbìnrin kan, Dominique (wọ́n bi ní; ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹjọ ọdún 1957), kí wọ́n tó pínyà ní 1958. Haines fẹ́ [[Bernard Kay]] tí òun náà jẹ́ òṣèré ní oṣù kẹwàá ọdún 1963.<ref>{{cite news|last=Hayward|first=Anthony|title=Bernard Kay: Character actor who was best known on the big screen in 'Dr Zhivago' and who took more than 100 television roles|url=https://www.independent.co.uk/news/people/bernard-kay-character-actor-who-was-best-known-on-the-big-screen-in-dr-zhivago-and-who-took-more-10001310.html|url-status=live|url-access=subscription|work=The Independent|date=25 January 2015|access-date=4 March 2016|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/news/people/bernard-kay-character-actor-who-was-best-known-on-the-big-screen-in-dr-zhivago-and-who-took-more-10001310.html|archive-date=25 May 2022}}</ref> Haines papò dà lẹ́yìn tó ní jẹjẹrẹ ẹ̀yà-ara fún èémí ní ọjọ́ kẹẹ̀dọ́gbọ̀n oṣù kejì, ọdún 1977, ní ọmọdún ààrùndínláàdọ́ta.<ref>{{cite news|last=Jerome|first=Jim|title=Caine Enables|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20130819,00.html|magazine=[[People (magazine)|People]]|date=27 March 2000|access-date=18 May 2009}}</ref> == Tíátà == * Ó bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ tí ń ṣe: ọjọ́ kejìlélógún oṣù kàrún, ọdún1953 gẹ́gẹ́ bí i Lottie Clegg nínú eré ''Bed, Board & Romance'' * Ó bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ tí ń ṣe: ọjọ́ karùn-ún oṣù kẹwàá, ọdún 1953 gẹ́gẹ́ bí i Mrs Titterton nínú eré ''Artificial Silk'' * Ó bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ tí ń ṣe: ọjọ́ kẹtàlèlógún oṣù kọkànlá, ọdún 1953 gẹ́gẹ́ bí i Mrs Gulch nínú eré ''The House on the Moor'' tí Jonty Dewhurst ṣe àgbéjáde rẹ̀. * Ó bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ tí ń ṣe: ọgbọ́n ọjọ́ oṣù kọkànlá, ọdún 1953 gẹ́gẹ́ bí i Lydia Waring mini eré ''The Loving Elms'' * Ó bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ tí ń ṣe: ọjọ́ keje oṣù kejìlá, ọdún 1953 gẹ́gẹ́ bí i Matron nínú eré ''This Is My Life'' * Ó bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ tí ń ṣe: ọjọ́ kẹrìnlá, oṣù kejìlá ọdún 1953 gẹ́gẹ́ bí i Lola Salvani nínú eré ''Piccadilly Alibi'' tí Guy Paxton àti Edward V. Hoille ṣe àgbéjáde rẹ̀. * Ó bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ tí ń ṣe: ọjọ́ kọkànlá oṣù kejìlá, ọdún 1953 gẹ́gẹ́ bí i Olivier Meldon nínú eré ''But Once a Year'' * Ó bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ tí ń ṣe: ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù kejìlá, ọdún 1953 gẹ́gẹ́ bí i Bubbles Merton nínú ''Charley's Uncle'' tí Dennis Staveley ṣe àgbéjáde rẹ̀. * Ó bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ tí ń ṣe: ọjọ́ kẹrin oṣù kìíní, ọdún 1954 gẹ́gẹ́ bí i Diana Wayne nínú eré ''Peril on the Pier'' * Ó bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ tí ń ṣe: ojo kejìdínlógún oṣù kìíní, ọdún 1954 gẹ́gẹ́ bí i Joanna Cooper nínú eré ''The Feminine Touch'' tí Wilfred Massey ṣe àgbéjáde rẹ̀. * Ó bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ tí ń ṣe: ọjọ́ kìíní oṣù kejì, ọdún 1954 gẹ́gẹ́ bí i Dr Harrington nínú eré ''The 10.5 Never Stops'' tí John Essex ṣe àgbéjáde rẹ̀. * Ó bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ tí ń ṣe: ọjọ́ kèjìlélógún oṣù kejì, ọdún 1954 gẹ́gẹ́ bí i Fenella nínú eré ''This Was a Woman'' tí [[Joan Morgan]] ṣe àgbéjáde rẹ̀. == Àkójọ Fíìmù tó ti kópa == * ''The Shakedown'' (1959) – Akẹ́kọ̀ọ́ Afara-ṣàfihàn Ohun Ajẹmóge * ''Clue of the Silver Key'' (1961) – Obìnrin Ọlọ́pàá * ''The Night Caller'' (1965) – Ann Barlow * ''The Baron'' (1966) – Helga Sorenson * ''Department S'' (1968) - Veronica Bray * ''The Last Shot You Hear'' (1969) – Anne Nordeck * ''Walk a Crooked Path'' (1969) – Nancy Coleman * ''Virgin Witch'' (1972) – Sybil Waite * ''The Fast Kill'' (1972) – Victoria Leach == Amóhùnmáwòrán == {| class="wikitable" !Ọdún !Àkórí !Ipa !Àríwísí |- |1960–61 |''The World of Tim Frazer'' |Barbara Day |Apá méje |- |1973 |''Crown Court'' |Adelaide Vincent (Maiden Witch) |Apá mẹ́ta tí àkórì rẹ̀ jẹ́ "To suffer a witch" |- |} == Àwọn Ìtọ́kasí == {{reflist}} ixqupppboyiqamw1iafe8994oswgly9 Ẹ̀rọ ìfárí tàbí Ohun èlò ìgé irun 0 84568 638083 637940 2026-09-26T19:07:32Z InternetArchiveBot 22272 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 638083 wikitext text/x-wiki {{Short description|Personal grooming tool}} [[File:BeardClipSqueeze.jpg|thumb|Èro ìfárí aláfọwọ́tẹ̀ tí wọ́n ń fín gé irùngbọ̀n]] '''Ẹ̀rọ ìfárí''', tí a sábà máa ń pè ní '''àwọn òun ìgé irun''' ''tantum'' (ní ọ̀nà kan náà pẹ̀lú ''Ṣísọ̀sì'' (Àlùmọ́gàjí) ), jẹ́ òun èlò pàtàkì kan tí a ń lò láti gé [[:en:Human_hair|irun ènìyàn]] . Ẹ̀rọ ìfárí ń ṣiṣẹ́ lábé ìlànà kan náà gẹ́gẹ́ bí Alùmọ́gàjí, ṣùgbọ́n wọ́n yàtọ̀ sí Ṣísọ̀sì àti Abe ìfárí. Àwọn ohun èlò tó jọ Alùmọ́gàjí ṣùgbọ́n tó wúwo jù lọ ní a ń lò láti gé irun àgùntàn, ṣùgbọ́n a máa ń pè wọ́n ní àwọn ohun èlò ọwọ́ tàbí Ẹ̀rọ ìfárí. ==Ìlànà tí ó fí ń ṣiṣẹ́ == Ẹ̀rọ ìfárí òun ni wón ṣe pẹ̀lú ẹnu abẹ méjì tí wọ́n dáàbí Òòyà "[[:en:Comb|comb]]" tí ó sì mú dáadáa "[[:en:Sharpening|sharpened]]" tí wọ́n fi ẹnu ko arawon pẹ́kípẹ́kí, pẹ̀lú àyè láti lè mọ ń sún sì ọ̀tún àti òsì, yálà, pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ iná ẹ̀lẹ́tíríìkì tàbí kí a má fi ọwọ́ yíì. Lílọ bíbò àwọn ẹnu tí ó ko arawon yí ni ó jẹ́ ìṣe ìmọ̀ ẹ̀rọ ([[:en:Mechanism_(engineering)|mechanism]]) tí ó fún àwọn ẹnu náà ní àyè láti má yí lọ sí ọ̀tún àti òsì "[[:en:Oscillation|oscillate]]" . Ẹ̀rọ ìfárí òun ni wón yio gbé ní ọ̀nà tí yíò je ki irun wà ní àárín ẹnu abẹ tí ó dàbí Òòyà, tí yíò sì gé irun bí ó bá ti ń lọ sí ọ̀tún àti òsì gẹgẹbí Àlùmógàjí na ti ń gé irun. Ìfi-aragbo-ara "<nowiki>[[Friction]]</nowiki>" làárin àwọn ẹnu abẹ yìí ni ó ní láti wà ní sepé, lèyí tí ìmúnádóko rẹ sì wà lọ́wọ́ àwọn òun ti wọn fi pèlò wọn àti bí wọn ba n se fi epo sì ẹnu rẹ sí "[[:en:Lubrication|lubrication]]". ==Ẹ̀rọ ìfárí aláfọwọ́tẹ̀== [[File:Manual hair clippers.JPG|thumb|Ẹ̀rọ ìfárí aláfọwọ́tẹ̀]] Ẹ̀rọ-ìfárí òun ni wón ń lò láti fi gé irun ni ìgbà tí wón bá pa ẹnu ọwọ́ rẹ méjèèjì papò tí wọ́n sì tún fi sílẹ̀ láti padà sí ẹ̀yìn. Àwọn onígbàjámò tàbí Onífárí "[[:en:Barber|Barber]]" ma ń lò wọ́n láti gé irun mọ́lẹ̀ kíákíá. Irúfé irun bẹ́ẹ̀ jẹ́ gbajúmọ̀ láàrin àwọn ọkùnrin, pápá jùlọ ní àárín àwọn ọmọ ilé ìwé, àwọn ọ̀dọ́ ọkùnrin nínú iṣẹ́ ológun "[[military]]" tàbí tí wọ́n wà ní èwòn "[[:en:Prison|prison]]". Ẹ̀rọ ìfárí aláfọwọ́tẹ̀ òun ni [[:en:Nikola_Bizumić|Nikola Bizumić]], ẹni tí ó jẹ́ onígbàjámò ara ile Serbian ṣe ni ọdun 1855. <ref>{{cite book|last1=Scali-Sheahan|first1=Maura|last2=Roste|first2=Leslie|last3=Linquest|first3=Linnea|last4=Burness|first4=Amy|last5=Mitchell|first5=Dennis|title=Milady Standard Barbering|url=https://archive.org/details/miladystandardba0000mila|date=2017|publisher=Cengage Learning|location=New York City|isbn=978-1-3051-0055-8|page=[https://archive.org/details/miladystandardba0000mila/page/20 20]|edition=6th}}</ref> Bótilèjépé won gbajúmọ̀ ni ìgbàanì, ìdásílẹ̀ àwọn ẹ̀rọ ìfárí oníná ẹ̀lẹ́tíríìkì tí so wọn di òun ìgbàgbé. Àwọn onígbàjámò kòkan ni apá Ile ìwò-òòrùn [[:en:Western_countries|(Western countries]]) sì ń lọ wọn láti gé irun. Wọn ń sì ń tún lọ wọn nínú ikò ológun ilé Russia ([[:en:Russian_army|Russian army]]) : bi ènìyàn bá kókó darapọ̀ mọ́ ikò ọmọ ológun Russia ni ibùdó ẹ̀kọ́ wọn ([[:en:Recruit_training|boot camp]]), wọn ó gé irun orí wọn mọ́lẹ̀, nígbà míràn, pẹ̀lú Ẹ̀rọ ìfárí aláfọwọ́tẹ̀<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=uJyFatel8D4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211213/uJyFatel8D4 |archive-date=2021-12-13 |url-status=live|title=Coupes d'incorporation dans l'armée russe|date=17 October 2007|work=YouTube}}{{cbignore}}</ref> ==Ásà Àti Ẹ̀sìn== Ní ilè Gíríìkì [[Greece]], orí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ wọn ní wón má ń fà [[:en:Head_shaving|heads shaved]] Pẹ̀lú Ẹ̀rọ ìfárí aláfọwọ́tẹ̀ ni àwọn ǹkan àkókò ọ̀rúndún kí wọ́n tó dá ọwọ́ rẹ dúró ní ọdún 1982. Irúfé àṣà bé na wa nínú iṣẹ́ ológun níbi tí àwọn tí wọ́n ba ni èrò ń gbá láti darapọ̀ mọ́ ìṣe ológun yio tí fà orí won kodoro bí wọn ba ti dá ẹsẹ̀ wo Ibùdó Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Ológun. Ní àwọn ọdún 1950 sí 1960s, orile-ede Gíríìkì fi òfin kan lólè, lábé rẹ ni àwọn ọlọ́pàá tí ni ànfàní àti lọ Ẹ̀rọ ìfárí aláfọwọ́tẹ̀ fi ṣe irun fún àwọn ọ̀dọ́ tí ọwọ́ òfin bá á bà tí òun ṣe àgbèrè tàbí òun kégbé-kégbé bí àwọn [[:en:Teddy_Boy|teddyboys]].{{citation needed|date=July 2015}} ọwọ́jà òfin nàá ọwọ́ de ọ̀dọ́ àwọn ẹ̀yà hippies tí wọ́n ń gbé ní ilé Gíríìkì àti àwọn ẹgbẹ́ àwọn ọ̀dọ́langba ni àkókò Ìsèjoba ológun ọdún 1967-73. Wón fi òpin sí Ìkànípá àti sísọ irun gígé di dandan ni ọrílé-èdè Gíríìkì ni ọdun 1982.<ref>{{cite book|last1=Miller|first1=D. Gary|title=English Lexicogenesis|date=2014|isbn=978-0199689880|page=113|publisher=OUP Oxford |url=https://books.google.com/books?id=oNfQAgAAQBAJ}}</ref> Àwọn onígbàjámò ni orile Èdè [[India]] ní wón ń sì ń lọ Ẹ̀rọ ìfárí aláfọwọ́tẹ̀ láti ṣe irúfé irun bí "[[:en:Short_back_and_sides|short back and sides]] [[:en:Haircuts|haircuts]]." {{Citation needed|reason=seems like this had to be in the early 80s, because since that time it has become common in the usa and the uk as well|date=June 2011}} àwọn ẹlẹ́sìn "[[:en:Orthodox_Jews|Orthodox Jews]]" kò sábà faramó àṣà fífá ègbé irun orí wọn kì wọn fi òkè sílẹ̀. <ref>{{cite book|last1=Farmer|first1=Bryan|title=American Conservatism|date=18 December 2008|isbn=978-1443802765|page=53|publisher=Cambridge Scholars }}</ref> Ní àárín àwọn ọkùnrin ẹlẹ́sìn mùsùlùmí "[[Muslim]]", àwọn kan nínú wọn ka fífá èkúwó irùngbọ̀n wọn gẹ́gẹ́bi ẹ̀ṣè" [[:en:Haram|haram]]" .<ref>{{cite book|last1=Ali|first1=Ashraf|title=Hair Laws in the Islam|isbn=9789699390005|page=223|publisher=Al Naffe Marketings }}</ref> ==Ẹ̀rọ ìfárí oníná == [[File:Electric hair clipper (1).jpg|thumb|upright|left|An electric trimmer]] '''Ẹ̀rọ ìfárí oníná''' ṣiṣẹ́ gẹgẹbi Ẹ̀rọ ìfárí aláfọwọ́tẹ̀, ṣùgbọ́n àwọn ẹ̀rọ iná ẹ̀lẹ́tíríìkì ni òun gbé àwọn ẹnu abé òòyà rẹ láti lè má fì sí ọ̀tún àti òsì.<ref>{{cite AV media|url=https://clipphub.com/how-do-hair-clippers-work/ | title=How do hair clippers work }}</ref> Àwọn Ẹ̀rọ ìfárí oníná òun ni wón ti mú àwọn ẹ̀rọ ìfárí aláfọwọ́tẹ̀ kúrò ní orí ìgbá òpò orílè èdè. Oríṣi èrò mótò mẹ́ta ní wón ń lò nínú ìpèsè Ẹ̀rọ ìfárí oníná: agbérin, Ẹ̀rọ amúyípo, àti Ojú-àyípo. Ẹ̀rọ ìfárí oníná tí òun ló èrò mótò amúyípo lè lọ iná tààràtà láti orí òpó. Irufe ẹ̀yà Ẹ̀rọ ìfárí oníná tí òun ló èrò mótò agbérin àti Ojú-àyípo ni wọn ń mú agbára wọn láti ara ara Wáyà(bàbà) iná tí ó yípo irin.Iná tí ó ń paradà ni òun pèsè agbára tí òun gbé àwọn ẹnu abẹ tí òun gé irun nínú àwọn Ẹ̀rọ ìfárí oníná gbọgbọ. [[Leo J. Wahl]] ni ó ṣe Ẹ̀rọ ìfárí oníná àkọ́kọ́. Ó kọ́kọ́ ṣe Ẹ̀rọ itura-ara aláfọwọ́mú fun àbúrò bàbá rè, Dr. Frank Wahl. Frank Wahl sí ilé iṣẹ́ èro kalè ni [[:en:Sterling,_Illinois|Sterling, Illinois]] láti máa pèsè àti láti tún má taa àwọn Ẹ̀rọ itura-ara aláfọwọ́mú Leo. Ní àkókò yí, Leo yíò taa àwọn Ẹ̀rọ itura-ara aláfọwọ́mú fun awọn ọní gbàjámọ̀ níbi tí ó ti ní ìmísí láti ṣe àtúnṣe sí irinṣẹ́ tí àwọn òní gbàjámò ńlò ni ìgbàanì.<ref>{{cite web|url=http://www.wahl.com/about/|title=About Wahl|work=wahl.com|access-date=2014-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808235700/http://www.wahl.com/about|archive-date=2016-08-08|url-status=dead}}</ref> [[File:Haircut in ISS ISS026-E-017741.jpg|thumb|upright|One astronaut trims the hair of another on the International Space Station (ISS). A Wahl clipper attached to a [[vacuum cleaner]] was used to remove the free-floating hair clippings.<ref name=NASA>{{cite web|title=Spaceflight gallery|url=http://spaceflight.nasa.gov/gallery/images/station/crew-26/html/iss026e017741.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110401234048/http://spaceflight.nasa.gov/gallery/images/station/crew-26/html/iss026e017741.html|url-status=dead|archive-date=2011-04-01}}</ref>]] Leo Wahl tẹ̀síwájú níbi Ìṣàkóso iṣé àbúrò bàbà rẹ lẹ́yìn tí Frank lọ sí orílẹ̀ èdè Spain láti lọ ja ogun [[Spanish–American War]] ní ọdún 1898. Leo tẹ̀síwájú láti má sisé lórí mímu àyípadà dé bá èrò igerun, ní ìgbà tí ó di ọdún 1921, ó gba ìwé Ẹ̀tọ́ àṣẹ òfin lórí ohun àwárí rẹ̀ tí ó ti ń ṣe láti àìmọye ọdún sẹ́yìn, àkókò irú rẹ̀, èrò ìgérun oníná. Láàrin gbèdéke ọdún kan, ilé iṣẹ́ Wahl tí pèsè, tí ó sì ti taa ẹgbẹ̀rún èrò ìgérun oníná káàkiri orilẹede United States, ní ọdún 1921, Leo yí orúkọ ilé iṣẹ́ na padà sí [[:en:Wahl_Clipper_Corporation|Wahl Clipper Corporation]]. Ní ìgbà tí Leo J. Wahl kú ní ọgúnjó, oṣù karùn-ún ọdún 1957, ó ti ní ìwé Ẹ̀tọ́ àṣẹ òfin lórí ohun àwárí [[:en:Patent|patent]] bí ọgọ́rùn ni orúkọ rẹ. Àwọn ọmọ rẹ̀ sì ń tẹ̀síwájú nínú àmójútó ilé iṣẹ́ rẹ̀ títí di òní. Ní ìgbà tí ó di ọdún 1921, [[Mathew Andis Sr.]] na bèrè sí ń ṣe Ẹ̀rọ ìfárí oníná. Ìgbéjáde àwọn ẹ̀rọ ìfárí rẹ bèrè ni inu ilé rẹ pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ ìyàwó rè, Anna. Andis taa Ẹ̀rọ ìfárí oníná rẹ àkókò lójúlé sì ojúlé tí ó sì ṣe ìdásílẹ̀ Andis O M Manufacturing Pẹ̀lú John Oster áti Henry Meltzer lẹ́yìn ọdún kan. Lẹ́yìn tí àwọn ọkùnrin mẹ́ta yí túká, ní ọdún tí ó tẹ́èle, Mathew ṣe ìdásílẹ̀ Andis Clipper Company. Ni òní, ilé isé [[Andis Company]] jẹ́ ilé iṣẹ́ tí ajùmònì ẹbí.<ref>{{cite web|url=http://www.andis.com/USA/aboutAndis/|title=Andis Company History|work=andis.com|access-date=2009-03-10|archive-date=2007-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070328080136/http://www.andis.com/USA/aboutAndis/|url-status=dead}}</ref> Ní ọdún 1928, ilé iṣẹ́ John Oster Manufacturing Company na darapọ̀ no àwọn ilé isé tí wọ́n ń pèsè èrò ìfárí oníná. Ní ọdún 1960, Sunbeam Corporation ra ilé iṣẹ́ John Oster Manufacturing Co. Oster si tẹ̀síwájú pẹ̀lú ìpèsè Ẹ̀rọ ìfárí oníná títí di òní.<ref>{{cite web|url=http://www.oster.ca/about.aspx|title=Oster|work=Oster Canada|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407061845/http://www.oster.ca/about.aspx|archive-date=2014-04-07}}</ref> ===Àtúnṣe àti Àmójútó Ẹ̀rọ ìfárí oníná === Àwọn ẹ̀rọ ìfárí oníná òun kì wọn sábà má ń fi epo ra ẹnu wọn ní ọ̀rèkórè. Àwọn ilé iṣẹ́ tí wọ́n ń pèsè àwọn ẹ̀rọ ìfárí oníná ni wọn tún ń ta epo fún èrò ìfárí wọn. Ẹ̀rọ ìfárí ni a tún lè ṣe àmójútó rẹ pẹlu afẹ́fẹ́ gáàsì apakòkòrò fún ẹ̀rọ ìfárí lèyí tí ó tún ṣiṣẹ́e anórí-tutù, apakòkòrò, epo ẹ̀rọ ìfárí, àti òun ti kìí je ki irin dóógun. Ó ṣeé ṣe láti mọ ohun tí ó wà nínú àwọn iké ọjà wọ̀nyí nípa àwọn Ìtọ́ka tí wọ́n lè mọ ara wọn," [[:en:Safety_data_sheet|safety data sheet]]" ní orí ẹ̀rọ ayélujára wọn. Wahl Hair Clipper Oil, fún àpẹẹrẹ je Epo ẹ̀rọ ìfárí[[:en:Mineral_oil|mineral oil]] tí wọ́n ro sínú ike pẹ̀lú ẹnu rí róboto tí ó ní ihò. Àwọn ẹ̀yà Ẹ̀rọ ìfárí oníná kan wà tí àwọn ó nílò ìtọ́jú tàbí àmójútó púpò látàrí wipe ni ìrìn gidi tí ó le ni wọn fi ṣeé tí kò sì nílò fífi epo paá lára ni gbogbo ìgbà. Ọ̀pọ̀ àwọn ẹ̀rọ ìfárí ni wọ́n ń lọ mótò agbérin tí ó má ń mú kí ẹnu abẹ èrò ìfárí ṣiṣẹ́ kíá kíá. Ní ìgbà mìíràn, látàrí agbára tí òun fi ń gbọ̀n, àwọn ariwo mótò a má dá ètò isé àwọn Ẹ̀rọ ìfárí yí rú. Ẹnu Ìlòòrọ́ kan wà ní ègbé èrò ìfárí yí tí wọ́n lè lò láti tún ìṣe èrò ìfárí ṣe tí isé rẹ̀ bá dàrú.<ref>{{Cite web|url=https://wahlpro.com/how-to-tune-your-wahl-vibrator-clipper/|title=How To Tune Your Wahl Vibrator Clipper.|access-date=2026-09-18|archive-date=2021-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907204139/https://wahlpro.com/how-to-tune-your-wahl-vibrator-clipper/|dead-url=yes}}</ref> ===Àwọn Eyín Ẹnu Ẹ̀rọ ìfárí === {| class="wikitable" |- ! rowspan="2" | Cutting blade type ! rowspan="2" | Oster blade size ! rowspan="2" | Common guard size ! colspan="3" | Hair remaining |- ! Inches ! Millimetres ! Growth |- | rowspan="7" | Fine cutting blades<br />(also referred to as zero blades) |- | #000000 | | {{cvt|1/250|in|disp=table}} | 5 hours |- | #00000 | | {{cvt|1/125|in|disp=table}} | 10 hours |- | #0000 | | {{cvt|1/100|in|disp=table}} | 15 hours |- | #0000A | | {{cvt|1/75|in|disp=table}} | 20 hours |- | #000 | | {{cvt|1/50|in|disp=table}} | 1 day |- | #0A | | {{cvt|3/64|in|disp=table}} | 1.75 days |- | rowspan="4" | Medium coarse cutting blades<br />(#1, #1A, #1.5) |- | #1 | 0.5 | {{cvt|1/16|in|disp=table}} | 3.5 days |- | #1A | 1 | {{cvt|1/8|in|disp=table}} | 1 week |- | #1.5 | | {{cvt|5/32|in|disp=table}} | 8.75 days |- | rowspan="5" | Full coarse cutting blades<br />(#1.75, #2, #3.5 and #3.75) |- | #1.75 | 1.5 | {{cvt|3/16|in|disp=table}} | 10.5 days |- | #2 | 2 | {{cvt|1/4|in|disp=table}} | 2 weeks |- | #3.5 | 3 | {{cvt|3/8|in|disp=table}} | 3 weeks |- | #3.75 | 4 | {{cvt|1/2|in|disp=table}} | 4 weeks |- | rowspan="3" | Longer cutting blades |- | 5/8 H/T | 5 | {{cvt|5/8|in|disp=table}} | 5 weeks |- | 3/4 H/T | 6 | {{cvt|3/4|in|disp=table}} | 6 weeks |} <ref name="Eow">{{citation|url=http://www.osterstyle.com/Options.aspx?link=16&line=CLASSIC|title=Classic 76 Clipper Blades|author=Oster|year=2013|access-date=2026-09-18|archive-date=2013-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520161241/http://www.osterstyle.com/Options.aspx?link=16&line=CLASSIC|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite book |last=Thorpe |first=S.C. |year=1967 |title=Practice and Science of Standard Barbering |publisher=Milady Publishing Corporation |page=54}}</ref> ==Àwọn òun ti wọn fi pèlò Ẹnu Abẹ Èro ìfárí == Àwọn abe tí wọ́n fi ṣe ẹnu ẹ̀rọ ìfárí ni ó sábà maá ń jẹ Ìrìn "[[:en:Stainless_steel|stainless steel]]" èyí tí kò lè dóògún . Wọ́n sì tún má ń lọ àwọn amò alááwo "[[:en:Ceramic_blade|Ceramic]]" , àwọn na kìí dóògun, tí ẹnu wọn sì tún má ń mú pé bí abání kí agbéwọn sì ìfègbé-kègbë ẹ àwọn èyí tí wọ́n fi irin ṣe. Àmọ́, àwọn ẹnu tí wọ́n fi àwọ amò ṣe, (ceramic blades) má ń tètè fó, tí wọ́n sì wọ́n láti rà tí ó bá fó. {{citation needed|date=July 2015}} ==Tún yẹ àwọn eléyi náà wò == * [[:en:Flowbee|Flowbee]] * [[:en:Regular_haircut|Regular haircut]] ==Ìtọ́kasí== 814xx1p5ehtahciyfkn4xblrj773vnr Anne McClintock 0 84706 638080 638051 2026-09-26T19:00:41Z Agbalagba 14929 638080 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|||name=Anne McClintock|image=Anne McClintock Portrait.jpg}}'''Anne McClintock''' (tí a bí ní ''nǹkan bí ọdún'' 1955) jẹ́ òǹkọ̀wé, ọ̀mọ̀wé nípa ìfẹ́ obìnrin àti ọ̀mọ̀wé nípa gbogbo ènìyàn tí ó ti tẹ̀jáde ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ lórí àwọn ọ̀ràn ìbálòpọ̀, ẹ̀yà, ìjọba alágbára, àti orílẹ̀-èdè; àṣà gbígbajúmọ̀ àti ìwòran, fọ́tò, ìpolówó àti ìmọ̀ àṣà. Nínú ìwà rẹ̀, ó ń ṣe àgbéyẹ̀wò ìbáṣepọ̀ láàárín abo, ẹ̀yà, àti agbára ẹgbẹ́ láàárín ìgbàlódé ìjọba, ó sì tànkálẹ̀ láti orílẹ̀-èdè Victorian àti Britain òde òní sí South Africa, Ireland, àti United States òde òní. Láti ọdún 2015, McClintock ti jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n A. Barton Hepburn ní Yunifásítì Princeton . Ní ọdún 2022, ó ti ṣe ìpàdé àpapọ̀ ní Ètò Ìbálòpọ̀ àti Ìbálòpọ̀ àti High Meadows Environmental Institute. Ó ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú Ẹ̀ka Gẹ̀ẹ́sì àti Ilé-iṣẹ́ Effron fún Ẹ̀kọ́ Amẹ́ríkà . <ref name="Princeton">{{Cite web|archivedate=20 March 2022}}</ref> Tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀, McClintock ni Simone de Beauvoir Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ẹ̀kọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì àti ti àwọn obìnrin àti ti ìbílẹ̀ ní Yunifásítì Wisconsin–Madison níbi tí ó ti kọ́ni láti ọdún 1999 sí 2015. Kí ó tó di Wisconsin, ó kọ́ni ní Yunifásítì Columbia àti Yunifásítì New York . <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cIV4DWKS3IAC&q=anne+mcclintock+Before+UW-Madison%2C+she+taught+at+both+Columbia+University+and+New+York+University&pg=PA154|title=Fifty Key Thinkers on Globalization}}</ref> == Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Àwọn obí Anne McClintock jẹ́ ọmọ bíbí ilẹ̀ Ireland àti [[Skọ́tlándì]]<nowiki/>ní Harare, [[Zimbabwe]]. Àwọn òbí rẹ̀ kó lọ sí [[Gúúsù Áfríkà]], níbi tí McClintock ti dàgbà ní àkókò tí ìjàkadì lòdì sí ètò ìyàsọ́tọ̀ ẹ̀yà (apartheid) gbóná janjan. McClintock kàwé ní ​​Yunifásítì ti Cape Town, níbi tí ó ti gba oyè àkọ́kọ́ (BA) nínú ìmọ̀ Fílósófì àti èdè Gẹ̀ẹ́sì ní ọdún 1976. Ní ọdún 1979, ó gba oyè M.Phil nínú ìmọ̀ ẹ̀kọ́ nípa èdè (Linguistics) láti Yunifásítì ti Cambridge. McClintock gba oyè gíga jùlọ (PhD) nínú ìmọ̀ Lítíréṣọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì ní Yunifásítì Columbia ní ọdún 1989. == Àkọsílẹ̀ ìwé tí a yàn == === Àwọn ìwé === * McClintock, Anne (1995). ''Awọ Imperial: Ẹ̀yà, Ìbálòpọ̀ àti Ìbálòpọ̀ nínú Ìdíje Àwọn Alágbàṣe.'' Niu Yoki: Routledge. . ** -- -- (2018, Portuguese) ''Couro Imperial'' : ''Raça, Gênero E Sexualidade Ko si Embate amunisin.'' Ti tumọ nipasẹ Plinio Dentzien. Brazil: Olóòtú Unicamp.{{ISBN|978-85-268-0893-5}} . * --- (1997). ''Àwọn Ìbáṣepọ̀ Ewu: Ìbálòpọ̀, Orílẹ̀-èdè àti Àwọn Ìwòye Lẹ́yìn ìjọba amúnisìn,'' tí a ṣe àtúnṣe pẹ̀lú Ella Shohat àti Aamir Mufti. Minnesota: Ilé-iṣẹ́ ìròyìn Yunifásítì ti Minnesota . <nowiki>ISBN 9780816626496</nowiki>. * -- -- ( ''Àwọn Ẹ̀mí Ìparọ́rọ́: Láti Ogun Àìlópin sí Ìdàrúdàpọ̀ Ojúọjọ́ 1860-2015.'' Durham, Àríwá Carolina: Ilé-ẹ̀rọ Ìròyìn Yunifásítì Duke . === Àwọn orí ìwé === * --- (1994). "Ìpolówó àti Ẹ̀yà Ìwà-ẹlẹ́yàmẹ̀yà." Nínú ''Àwọn Ìtàn Àwọn Arìnrìn-àjò,'' tí George Robertson, Melinda Mash, Lisa Tickner, Jon Bird, Barry Curtis, àti Tim Putnam ṣe àtúnṣe rẹ̀, 128-52. Lọ́ndọ́nù: Routledge. * --- (1996). "'Kò sí ní ọ̀run ọjọ́ iwájú mọ́': Ìbálòpọ̀, Ẹ̀yà àti Ìfẹ́ Orílẹ̀-èdè." Ní ''dídi orílẹ̀-èdè.'' ''Ìwé A Reader,'' tí Geoff Eley àti Ronald Suny ṣe àtúnṣe rẹ̀, 260-85. Oxford: Oxford University Press . * --- (1999). "Fanon àti Ibùdó Ìbálòpọ̀." Nínú ''ìwé Rethinking Fanon: The Continuing'' ''Dialogue, tí Nigel C. Gibson ṣe àtúnṣe rẹ̀'', 66-81. Niu Yoki: Routledge, * ---- (2005). "Ilẹ̀ Ọba Onírọ̀rùn: Ọjà Ẹ̀yà-ìyà-ẹ̀yà àti Ìpolówó Ọba." Nínú ''Ara.'' ''Ìwé A Reader'', tí Mariam Fraser àti Monica Greco ṣe àtúnṣe rẹ̀, 271-276. Niu Yoki: Routledge. * ---- (2008). "Ìbálòpọ̀, Ẹ̀yà àti Ìbálòpọ̀ nínú Ìdíje Àwọn Amúnisìn: Ohun Ìdàgbàsókè." Nínú ''ìwé The Development Reader'', tí Sharad Chari àti Stuart Corbridge ṣe àtúnṣe rẹ̀, 99-116. Niu Yoki: Routledge. * ---- (2009). "Ijọba Paranoid: Awọn iranran lati Guantanamo ati Abu Ghraib." Nínú ''Àwọn Ìpínlẹ̀ Pàjáwìrì,'' tí Russ Castronovo àti Susan Gillman ṣe àtúnṣe rẹ̀, 69-87. Durham, Àríwá Carolina: Yunifásítì ti Àríwá Carolina Press . * ---- (2018). "Awọn iwin lati Ogun Ayérayé." Nínú ''ìwé Nature's Nation: American Art and Environment'', tí Karl Kusserow àti Alan Braddock ṣe àtúnṣe rẹ̀, 272-290. New Haven àti London: Ilé-iṣẹ́ ìròyìn Yunifásítì Yale . * ---- (2023). "Ọjọ́ iwájú ni báyìí," nínú ''Ìfọwọ́sowọ́pọ̀: Ìtàn Púpọ̀ ti Fọ́tò'', àwọn àtúnṣe. Ariella Azoulay, Wendy Ewald, Susan Meiselas, Leigh Raiford àti Laura Wexler. Lọndọnu: Thames ati Hudson . === Àwọn àpilẹ̀kọ ìwé ìròyìn àti ìwé ìròyìn === * -- -- (1984). "'Unspeakable Secrets': The Ideology of Landscape in Conrad's ''Heart of Darkness.''" ''Midwestern'' ''Modern Language Association'' 17: 38-53. * -- -- (1986). "No Names Apart: The Separation of Word and History in Derrida’s ''Le dernier Mot du Racisme.''" ''Critical Inquiry'' 13: 140-54. * -- -- (1987). "''Azikwelwa'' (We Will Not Ride): Politics and Value in Black South African Poetry." ''Critical Inquiry'' 13 no. 3: 597-623. * -- -- (1988). "Maidens, Maps and Mines: The Reinvention of Patriarchy in Colonial South Africa." ''South'' ''Atlantic Quarterly'' 87: 13-30. * -- -- (1990). "The Very House of Difference: Race, Gender and the Politics of South African Women's Narrative." ''Social Text'' 25: 196-226. [[doi:10.2307/466247.|https://doi.org/10.2307/466247.]] * -- -- (1991). "The Scandal of the Whorearchy." ''Transition'' 53: 92-99. * -- -- (1992). "Screwing the System. Sex Work, Race and the Law." ''Boundary 2'' Special Issue: Feminism and Postmodernism 19: 70-95. * -- -- (1992). "The Angel of Progress. Pitfalls of the Term Post-Colonialism," ''Social Text'' 18: 84-98. * -- -- (1993). "The Return of Female Fetishism and the Fiction of the Phallus." ''New Formations'' 6: 7-18. * -- -- (1993). "Family Feuds. Gender, Nationalism and the Family," ''Feminist Review'' 44: 61-80. * -- -- (1993). "Maid To Order: Commercial Fetishism and Gender Power," ''Social Text'' 34: 95-114. * -- -- (2010). "Militarizing the Gulf Oil Crisis." ''Counterpunch.'' 24 June 2010. https://www.counterpunch.org/2010/06/24/militarizing-the-gulf-oil-crisis/ * -- -- (2010). "Behind the Media Blockade in the Gulf." ''Truthout.'' 4 August 2010. https://truthout.org/articles/behind-the-media-blockade-in-the-gulf/ * -- -- (2010). "Slow Violence and the BP Coverups." ''Counterpunch''. 23 August 2010. https://www.counterpunch.org/2010/08/23/slow-violence-and-the-bp-coverups/ * -- -- (2011). "Solidarity in Madison: The Wisconsin Mass Protests." ''Guernica / A Magazine of Arts and Politics.'' 28 February 2011. http://www.guernicamag.com/anne_mcclintock_solidarity_in/ * -- -- (2011). "Wisconsin: an Epochal Standoff." ''Guernica / A Magazine of Arts and Politics.'' 15 March 2011. http://www.guernicamag.com/blog/anne_mcclintock_wisconsin_an_e/ * -- -- (2012). "The Best Way to Deal with ''The Spear''." ''The Mail and Guardian'' (South Africa). 1 May 2012. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;http://mg.co.za/article/2012-05-31-the-best-way-to-deal-with-the-spear * -- -- (2012). "Too Big to See With the Naked Eye." ''Guernica / A Magazine of Arts and Politics,'' 20 December 2012.http://www.guernicamag.com/daily/anne-mcclintock-too-big-to-see-with-the-naked-eye * -- -- (2014). "Imperial Ghosting and National Tragedy: Revenants from Hiroshima and Indian Country in the War on Terror," ''PMLA'' 129 no. 4: 819-29. * -- -- (2017). "Who’s Afraid of Title IX?" ''Jacobin Magazine'', 24 October 2017. https://jacobin.com/2017/10/title-ix-betsy-devos-doe-colleges-assault-dear-colleague * -- -- (2020). "The Last Teenagers on Isle de Jean Charles, An Island Climate Change Is Washing Away." ''Teen Vogue.'' 12 February 2020. https://www.teenvogue.com/story/isle-de-jean-charles-louisiana-juliette-brunet * -- -- (2020). "Monster: A Fugue in Fire and Ice." ''e-flux Architecture'', 1 June 2020. https://www.e-flux.com/architecture/oceans/331865/monster-a-fugue-in-fire-and-ice/ * -- -- (2021). "Ghost Forest. Atlas of a Drowning World," Special Issue, ''e-flux Architecture'', 19 January 2021. https://www.e-flux.com/architecture/accumulation/440704/ghost-forest-atlas-of-a-drowning-world/ == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1954]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Articles with hCards]] bvgnoxvrjbdkl39hou3kmq217bz2blw 638085 638080 2026-09-26T19:08:23Z Agbalagba 14929 /* Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀ */ 638085 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|||name=Anne McClintock|image=Anne McClintock Portrait.jpg}}'''Anne McClintock''' (tí a bí ní ''nǹkan bí ọdún'' 1955) jẹ́ òǹkọ̀wé, ọ̀mọ̀wé nípa ìfẹ́ obìnrin àti ọ̀mọ̀wé nípa gbogbo ènìyàn tí ó ti tẹ̀jáde ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ lórí àwọn ọ̀ràn ìbálòpọ̀, ẹ̀yà, ìjọba alágbára, àti orílẹ̀-èdè; àṣà gbígbajúmọ̀ àti ìwòran, fọ́tò, ìpolówó àti ìmọ̀ àṣà. Nínú ìwà rẹ̀, ó ń ṣe àgbéyẹ̀wò ìbáṣepọ̀ láàárín abo, ẹ̀yà, àti agbára ẹgbẹ́ láàárín ìgbàlódé ìjọba, ó sì tànkálẹ̀ láti orílẹ̀-èdè Victorian àti Britain òde òní sí South Africa, Ireland, àti United States òde òní. Láti ọdún 2015, McClintock ti jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n A. Barton Hepburn ní Yunifásítì Princeton . Ní ọdún 2022, ó ti ṣe ìpàdé àpapọ̀ ní Ètò Ìbálòpọ̀ àti Ìbálòpọ̀ àti High Meadows Environmental Institute. Ó ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú Ẹ̀ka Gẹ̀ẹ́sì àti Ilé-iṣẹ́ Effron fún Ẹ̀kọ́ Amẹ́ríkà . <ref name="Princeton">{{Cite web|archivedate=20 March 2022}}</ref> Tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀, McClintock ni Simone de Beauvoir Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ẹ̀kọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì àti ti àwọn obìnrin àti ti ìbílẹ̀ ní Yunifásítì Wisconsin–Madison níbi tí ó ti kọ́ni láti ọdún 1999 sí 2015. Kí ó tó di Wisconsin, ó kọ́ni ní Yunifásítì Columbia àti Yunifásítì New York . <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cIV4DWKS3IAC&q=anne+mcclintock+Before+UW-Madison%2C+she+taught+at+both+Columbia+University+and+New+York+University&pg=PA154|title=Fifty Key Thinkers on Globalization}}</ref> == Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Àwọn obí Anne McClintock jẹ́ ọmọ bíbí ilẹ̀ Ireland àti [[Skọ́tlándì]]<nowiki/>ní Harare, [[Zimbabwe]]. Àwọn òbí rẹ̀ kó lọ sí [[Gúúsù Áfríkà]], níbi tí McClintock ti dàgbà ní àkókò tí ìjà lòdì sí ìyàsọ́tọ̀ ẹ̀yà (apartheid) gbóná janjan. McClintock kàwé ní ​​Yunifásítì ti Cape Town, níbi tí ó ti gba oyè àkọ́kọ́ (BA) nínú ìmọ̀ Fílósófì àti èdè Gẹ̀ẹ́sì ní ọdún 1976. Ní ọdún 1979, ó gba oyè M.Phil nínú ìmọ̀ ẹ̀kọ́ nípa èdè (Linguistics) láti Yunifásítì ti Cambridge. McClintock gba oyè gíga jùlọ (PhD) nínú ìmọ̀ Lítíréṣọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì ní Yunifásítì Columbia ní ọdún 1989. == Àkọsílẹ̀ ìwé tí a yàn == === Àwọn ìwé === * McClintock, Anne (1995). ''Awọ Imperial: Ẹ̀yà, Ìbálòpọ̀ àti Ìbálòpọ̀ nínú Ìdíje Àwọn Alágbàṣe.'' Niu Yoki: Routledge. . ** -- -- (2018, Portuguese) ''Couro Imperial'' : ''Raça, Gênero E Sexualidade Ko si Embate amunisin.'' Ti tumọ nipasẹ Plinio Dentzien. Brazil: Olóòtú Unicamp.{{ISBN|978-85-268-0893-5}} . * --- (1997). ''Àwọn Ìbáṣepọ̀ Ewu: Ìbálòpọ̀, Orílẹ̀-èdè àti Àwọn Ìwòye Lẹ́yìn ìjọba amúnisìn,'' tí a ṣe àtúnṣe pẹ̀lú Ella Shohat àti Aamir Mufti. Minnesota: Ilé-iṣẹ́ ìròyìn Yunifásítì ti Minnesota . <nowiki>ISBN 9780816626496</nowiki>. * -- -- ( ''Àwọn Ẹ̀mí Ìparọ́rọ́: Láti Ogun Àìlópin sí Ìdàrúdàpọ̀ Ojúọjọ́ 1860-2015.'' Durham, Àríwá Carolina: Ilé-ẹ̀rọ Ìròyìn Yunifásítì Duke . === Àwọn orí ìwé === * --- (1994). "Ìpolówó àti Ẹ̀yà Ìwà-ẹlẹ́yàmẹ̀yà." Nínú ''Àwọn Ìtàn Àwọn Arìnrìn-àjò,'' tí George Robertson, Melinda Mash, Lisa Tickner, Jon Bird, Barry Curtis, àti Tim Putnam ṣe àtúnṣe rẹ̀, 128-52. Lọ́ndọ́nù: Routledge. * --- (1996). "'Kò sí ní ọ̀run ọjọ́ iwájú mọ́': Ìbálòpọ̀, Ẹ̀yà àti Ìfẹ́ Orílẹ̀-èdè." Ní ''dídi orílẹ̀-èdè.'' ''Ìwé A Reader,'' tí Geoff Eley àti Ronald Suny ṣe àtúnṣe rẹ̀, 260-85. Oxford: Oxford University Press . * --- (1999). "Fanon àti Ibùdó Ìbálòpọ̀." Nínú ''ìwé Rethinking Fanon: The Continuing'' ''Dialogue, tí Nigel C. Gibson ṣe àtúnṣe rẹ̀'', 66-81. Niu Yoki: Routledge, * ---- (2005). "Ilẹ̀ Ọba Onírọ̀rùn: Ọjà Ẹ̀yà-ìyà-ẹ̀yà àti Ìpolówó Ọba." Nínú ''Ara.'' ''Ìwé A Reader'', tí Mariam Fraser àti Monica Greco ṣe àtúnṣe rẹ̀, 271-276. Niu Yoki: Routledge. * ---- (2008). "Ìbálòpọ̀, Ẹ̀yà àti Ìbálòpọ̀ nínú Ìdíje Àwọn Amúnisìn: Ohun Ìdàgbàsókè." Nínú ''ìwé The Development Reader'', tí Sharad Chari àti Stuart Corbridge ṣe àtúnṣe rẹ̀, 99-116. Niu Yoki: Routledge. * ---- (2009). "Ijọba Paranoid: Awọn iranran lati Guantanamo ati Abu Ghraib." Nínú ''Àwọn Ìpínlẹ̀ Pàjáwìrì,'' tí Russ Castronovo àti Susan Gillman ṣe àtúnṣe rẹ̀, 69-87. Durham, Àríwá Carolina: Yunifásítì ti Àríwá Carolina Press . * ---- (2018). "Awọn iwin lati Ogun Ayérayé." Nínú ''ìwé Nature's Nation: American Art and Environment'', tí Karl Kusserow àti Alan Braddock ṣe àtúnṣe rẹ̀, 272-290. New Haven àti London: Ilé-iṣẹ́ ìròyìn Yunifásítì Yale . * ---- (2023). "Ọjọ́ iwájú ni báyìí," nínú ''Ìfọwọ́sowọ́pọ̀: Ìtàn Púpọ̀ ti Fọ́tò'', àwọn àtúnṣe. Ariella Azoulay, Wendy Ewald, Susan Meiselas, Leigh Raiford àti Laura Wexler. Lọndọnu: Thames ati Hudson . === Àwọn àpilẹ̀kọ ìwé ìròyìn àti ìwé ìròyìn === * -- -- (1984). "'Unspeakable Secrets': The Ideology of Landscape in Conrad's ''Heart of Darkness.''" ''Midwestern'' ''Modern Language Association'' 17: 38-53. * -- -- (1986). "No Names Apart: The Separation of Word and History in Derrida’s ''Le dernier Mot du Racisme.''" ''Critical Inquiry'' 13: 140-54. * -- -- (1987). "''Azikwelwa'' (We Will Not Ride): Politics and Value in Black South African Poetry." ''Critical Inquiry'' 13 no. 3: 597-623. * -- -- (1988). "Maidens, Maps and Mines: The Reinvention of Patriarchy in Colonial South Africa." ''South'' ''Atlantic Quarterly'' 87: 13-30. * -- -- (1990). "The Very House of Difference: Race, Gender and the Politics of South African Women's Narrative." ''Social Text'' 25: 196-226. [[doi:10.2307/466247.|https://doi.org/10.2307/466247.]] * -- -- (1991). "The Scandal of the Whorearchy." ''Transition'' 53: 92-99. * -- -- (1992). "Screwing the System. Sex Work, Race and the Law." ''Boundary 2'' Special Issue: Feminism and Postmodernism 19: 70-95. * -- -- (1992). "The Angel of Progress. Pitfalls of the Term Post-Colonialism," ''Social Text'' 18: 84-98. * -- -- (1993). "The Return of Female Fetishism and the Fiction of the Phallus." ''New Formations'' 6: 7-18. * -- -- (1993). "Family Feuds. Gender, Nationalism and the Family," ''Feminist Review'' 44: 61-80. * -- -- (1993). "Maid To Order: Commercial Fetishism and Gender Power," ''Social Text'' 34: 95-114. * -- -- (2010). "Militarizing the Gulf Oil Crisis." ''Counterpunch.'' 24 June 2010. https://www.counterpunch.org/2010/06/24/militarizing-the-gulf-oil-crisis/ * -- -- (2010). "Behind the Media Blockade in the Gulf." ''Truthout.'' 4 August 2010. https://truthout.org/articles/behind-the-media-blockade-in-the-gulf/ * -- -- (2010). "Slow Violence and the BP Coverups." ''Counterpunch''. 23 August 2010. https://www.counterpunch.org/2010/08/23/slow-violence-and-the-bp-coverups/ * -- -- (2011). "Solidarity in Madison: The Wisconsin Mass Protests." ''Guernica / A Magazine of Arts and Politics.'' 28 February 2011. http://www.guernicamag.com/anne_mcclintock_solidarity_in/ * -- -- (2011). "Wisconsin: an Epochal Standoff." ''Guernica / A Magazine of Arts and Politics.'' 15 March 2011. http://www.guernicamag.com/blog/anne_mcclintock_wisconsin_an_e/ * -- -- (2012). "The Best Way to Deal with ''The Spear''." ''The Mail and Guardian'' (South Africa). 1 May 2012. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;http://mg.co.za/article/2012-05-31-the-best-way-to-deal-with-the-spear * -- -- (2012). "Too Big to See With the Naked Eye." ''Guernica / A Magazine of Arts and Politics,'' 20 December 2012.http://www.guernicamag.com/daily/anne-mcclintock-too-big-to-see-with-the-naked-eye * -- -- (2014). "Imperial Ghosting and National Tragedy: Revenants from Hiroshima and Indian Country in the War on Terror," ''PMLA'' 129 no. 4: 819-29. * -- -- (2017). "Who’s Afraid of Title IX?" ''Jacobin Magazine'', 24 October 2017. https://jacobin.com/2017/10/title-ix-betsy-devos-doe-colleges-assault-dear-colleague * -- -- (2020). "The Last Teenagers on Isle de Jean Charles, An Island Climate Change Is Washing Away." ''Teen Vogue.'' 12 February 2020. https://www.teenvogue.com/story/isle-de-jean-charles-louisiana-juliette-brunet * -- -- (2020). "Monster: A Fugue in Fire and Ice." ''e-flux Architecture'', 1 June 2020. https://www.e-flux.com/architecture/oceans/331865/monster-a-fugue-in-fire-and-ice/ * -- -- (2021). "Ghost Forest. Atlas of a Drowning World," Special Issue, ''e-flux Architecture'', 19 January 2021. https://www.e-flux.com/architecture/accumulation/440704/ghost-forest-atlas-of-a-drowning-world/ == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1954]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Articles with hCards]] 3gwr07vp17tly3y2it0h8tg3gky22d4 Ọ̀rọ̀ oníṣe:10kdollz 3 84710 638071 2026-09-26T15:34:20Z ~2026-51859-16 35290 /* Hi */ abala tuntun 638071 wikitext text/x-wiki == Hi == Hi <nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki>, JUST A SMALL SUGGESTION ABOUT YOUR USERPAGE. IT SAYS: * "I<nowiki>'m also a '''Nigeria'''</nowiki> who enjoys learning, " I WOULD SUGGEST CHANGING IT TO * "I<nowiki>'m also a '''Nigerian'''</nowiki> who enjoys learning, " cheers [[Pàtàkì:ÀwọnÀfikún/~2026-51859-16|~2026-51859-16]] ([[Ọ̀rọ̀ oníṣe:~2026-51859-16|talk]]) 15:34, 26 Oṣù Òwéwe 2026 (UTC) ewmf56q0ewroxnihus1542nbenwzixr 638072 638071 2026-09-26T15:36:34Z ~2026-51859-16 35290 /* Hi */ 638072 wikitext text/x-wiki == Hi == Hi <nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki>, Just a small suggestion about your userpage. it says: * "I<nowiki>'m also a '''Nigeria'''</nowiki> who enjoys learning, " I would suggest changing it to * "I<nowiki>'m also a '''Nigerian'''</nowiki> who enjoys learning, " cheers [[Pàtàkì:ÀwọnÀfikún/~2026-51859-16|~2026-51859-16]] ([[Ọ̀rọ̀ oníṣe:~2026-51859-16|talk]]) 15:34, 26 Oṣù Òwéwe 2026 (UTC) tr5h43e8l1aozuf026wafrmllpuo3fc 638073 638072 2026-09-26T15:37:19Z ~2026-51859-16 35290 /* Hi */ 638073 wikitext text/x-wiki == Hi == Hi {{PAGENAME}}, Just a small suggestion about your userpage. it says: * "I<nowiki>'m also a '''Nigeria'''</nowiki> who enjoys learning, " I would suggest changing it to * "I<nowiki>'m also a '''Nigerian'''</nowiki> who enjoys learning, " cheers [[Pàtàkì:ÀwọnÀfikún/~2026-51859-16|~2026-51859-16]] ([[Ọ̀rọ̀ oníṣe:~2026-51859-16|talk]]) 15:34, 26 Oṣù Òwéwe 2026 (UTC) sxqljucgeymnjoi24bnzy4g3m27p692 Kúlí-Kúlí 0 84711 638076 2026-09-26T17:44:01Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1369602440|Kuli-kuli]]" 638076 wikitext text/x-wiki '''Kuli-kuli''' jẹ́ Ǹkan ìpanu tí àwọn ará Nàìjíríà fi ẹ̀pà ṣe, tí àwọn ará Nupe ti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà kọ́kọ́ ṣe. Ó jẹ́ Ǹkan ìpanu tó gbajúmọ̀ ní [[Nàìjíríà]], [[Benin]], apá ilẹ̀ àríwá Cameroon àti [[Gánà|Ghana]] . Lónìí, wọ́n gba ti Kúlí-Kúlí kárí ayé. Wọ́n máa ń jẹ ẹ́ nìkan tàbí pẹ̀lú [[Gaàrí|garri]] ti a tun mọ si "Cassava flakes" ni èdè Gẹ̀ẹ́sì , suga ati omi, ti a mọ si "garri soakings". Wọ́n ń tun ma ń jẹ ẹ́ pẹ̀lú Hausa koko, [[Fúrá|fura]], àti akamu, tí wọ́n ń sì máa ń lọ̀ ọ́ kúná nígbà míì láti fi sínú ewébẹ̀ . Wọ́n sábà máa ń lọ̀ ọ́, a sì máa ń lò ó gẹ́gẹ́ bí èròjà fún [[suya]] àti kilishi . <ref>{{Cite web|archivedate=2020-03-28}}</ref> Kuli-kuli jẹ́ ara àwọn ǹkan tí ó jáde lára yíyọ́ èpò lara ẹ̀pà . <ref name=":0">{{Cite web|archivedate=2020-06-06}}</ref> btd6pcybg74pq1575wjxgw4ijtf0uu1 638077 638076 2026-09-26T17:45:41Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* */ 638077 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian snack made from peanut}} {{Infobox food | name = Kuli-kuli | image = File:Kulikuli.jpg | alt = | caption = Kuli-kuli of Ghana | alternate_name = Kwirikwiri, kwili kwili or kurikuri | country = [[Nigeria]] | region = [[North Central Nigeria]] | national_cuisine = | creator = [[Nupe people|Nupe]] | year = 1920{{citation needed|date=July 2020}} | mintime = | maxtime = | type = [[Snack]] | course = | served = [[Room temperature]] | main_ingredient = [[Peanut]]s | minor_ingredient = Oil, [[salt]], sometimes [[black pepper]], [[spice]]s | variations = | glycemic_index = | similar_dish = | other = }} '''Kuli-kuli''' jẹ́ Ǹkan ìpanu tí àwọn ará Nàìjíríà fi ẹ̀pà ṣe, tí àwọn ará Nupe ti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà kọ́kọ́ ṣe. Ó jẹ́ Ǹkan ìpanu tó gbajúmọ̀ ní [[Nàìjíríà]], [[Benin]], apá ilẹ̀ àríwá Cameroon àti [[Gánà|Ghana]] . Lónìí, wọ́n gba ti Kúlí-Kúlí kárí ayé. Wọ́n máa ń jẹ ẹ́ nìkan tàbí pẹ̀lú [[Gaàrí|garri]] ti a tun mọ si "Cassava flakes" ni èdè Gẹ̀ẹ́sì , suga ati omi, ti a mọ si "garri soakings". Wọ́n ń tun ma ń jẹ ẹ́ pẹ̀lú Hausa koko, [[Fúrá|fura]], àti akamu, tí wọ́n ń sì máa ń lọ̀ ọ́ kúná nígbà míì láti fi sínú ewébẹ̀ . Wọ́n sábà máa ń lọ̀ ọ́, a sì máa ń lò ó gẹ́gẹ́ bí èròjà fún [[suya]] àti [[kilishi]] . <ref>{{Cite web|url=https://www.google.ie/search?rlz=1C1ASUT_en-GBIE463IE463&sourceid=chrome&ie=UTF-8&q=kilishi|title=kilishi - Google Search|website=www.google.ie|access-date=2020-03-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://onlinenigeria.com/|title=Home|last1=Nigeria|first1=Online|last2=Webby|website=OnlineNigeria.com|language=en-US|access-date=2020-03-24|archive-date=2020-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328080757/https://onlinenigeria.com/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://betumi.com/|title=BETUMI|website=BETUMI|language=en-US|access-date=2020-03-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://buzznigeria.com/recipes/|title=Foods and Recipes From Our Motherland Nigeria|date=2017-05-24|website=BuzzNigeria - Famous People, Celebrity Bios, Updates and Trendy News|language=en-US|access-date=2020-03-24}}</ref> Kuli-kuli jẹ́ ara àwọn ǹkan tí ó jáde lára yíyọ́ èpò lara ẹ̀pà . <ref>{{Cite web|url=https://buzznigeria.com/recipes/|title=Foods and Recipes From Our Motherland Nigeria|date=2017-05-24|website=BuzzNigeria - Famous People, Celebrity Bios, Updates and Trendy News|language=en-US|access-date=2020-03-24}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=NEWS|url=http://miczd.gov.gh/news/104|access-date=2020-06-07|website=miczd.gov.gh|archive-date=2020-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606152906/http://miczd.gov.gh/news/104|url-status=dead}}</ref> lkii9fsblcr4f4a8qeuzesrgc4x9izv 638078 638077 2026-09-26T17:57:48Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* */ 638078 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian snack made from peanut}} {{Infobox food | name = Kuli-kuli | image = File:Kulikuli.jpg | alt = | caption = Kuli-kuli of Ghana | alternate_name = Kwirikwiri, kwili kwili or kurikuri | country = [[Nigeria]] | region = [[North Central Nigeria]] | national_cuisine = | creator = [[Nupe people|Nupe]] | year = 1920{{citation needed|date=July 2020}} | mintime = | maxtime = | type = [[Snack]] | course = | served = [[Room temperature]] | main_ingredient = [[Peanut]]s | minor_ingredient = Oil, [[salt]], sometimes [[black pepper]], [[spice]]s | variations = | glycemic_index = | similar_dish = | other = }} '''Kuli-kuli''' jẹ́ Ǹkan ìpanu àwọn ará Nàìjíríà tí wọ́n fi ẹ̀pà ṣe, tí àwọn ará Nupe ti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà kọ́kọ́ ṣe. Ó jẹ́ Ǹkan ìpanu tó gbajúmọ̀ ní [[Nàìjíríà]], [[Benin]], apá ilẹ̀ àríwá Cameroon àti [[Gánà|Ghana]] . Lónìí, wọ́n gba ti Kúlí-Kúlí kárí ayé. Wọ́n máa ń jẹ ẹ́ nìkan tàbí pẹ̀lú [[Gaàrí|garri]] ti a tun mọ si "Cassava flakes" ni èdè Gẹ̀ẹ́sì , suga ati omi, ti a mọ si "garri soakings". Wọ́n ń tun ma ń jẹ ẹ́ pẹ̀lú Hausa koko, [[Fúrá|fura]], àti akamu, tí wọ́n ń sì máa ń lọ̀ ọ́ kúná nígbà míì láti fi sínú ewébẹ̀ . Wọ́n sábà máa ń lọ̀ ọ́, a sì máa ń lò ó gẹ́gẹ́ bí èròjà fún [[suya]] àti [[kilishi]] . <ref>{{Cite web|url=https://www.google.ie/search?rlz=1C1ASUT_en-GBIE463IE463&sourceid=chrome&ie=UTF-8&q=kilishi|title=kilishi - Google Search|website=www.google.ie|access-date=2020-03-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://onlinenigeria.com/|title=Home|last1=Nigeria|first1=Online|last2=Webby|website=OnlineNigeria.com|language=en-US|access-date=2020-03-24|archive-date=2020-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328080757/https://onlinenigeria.com/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://betumi.com/|title=BETUMI|website=BETUMI|language=en-US|access-date=2020-03-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://buzznigeria.com/recipes/|title=Foods and Recipes From Our Motherland Nigeria|date=2017-05-24|website=BuzzNigeria - Famous People, Celebrity Bios, Updates and Trendy News|language=en-US|access-date=2020-03-24}}</ref> Kuli-kuli jẹ́ ara àwọn ǹkan tí ó jáde lára yíyọ́ èpò lara ẹ̀pà . <ref>{{Cite web|url=https://buzznigeria.com/recipes/|title=Foods and Recipes From Our Motherland Nigeria|date=2017-05-24|website=BuzzNigeria - Famous People, Celebrity Bios, Updates and Trendy News|language=en-US|access-date=2020-03-24}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=NEWS|url=http://miczd.gov.gh/news/104|access-date=2020-06-07|website=miczd.gov.gh|archive-date=2020-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606152906/http://miczd.gov.gh/news/104|url-status=dead}}</ref> 9rpvbi2pcqw4nbu5xjyva0onuc9f30d Jeannine Mukanirwa 0 84712 638113 2026-09-27T08:05:24Z Bamjos 28839 O ti ṣẹ̀dá àyọkà nípa ṣíṣe ògbufọ̀ ojú-ewé "[[:en:Special:Redirect/revision/1376524836|Jeannine Mukanirwa]]" 638113 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Jeannine Mukanirwa|image=|caption=|birth_name=|birth_date={{Birth year and age|1965}}|birth_place=[[Kinshasa]], Democratic Republic of the Congo|death_date=|death_place=|death_cause=|other_names=|known_for=Women's rights activism and peace promotion|education=|employer=|occupation=|spouse=|partner=|children=2|parents=|relatives=|signature=|website=|footnotes=}}'''Jeannine Mukanirwa Tshimpambu''' (tí a bí ní ọdún 1965) jẹ́ ajìjàǹgbara ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin ní Congo. Àjọ [[Amnesty International]] ti dá a mọ̀ fún iṣẹ́ rẹ̀ lórí ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin àti ìgbélárugẹ àlàáfíà. == Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ == A bí Jeannine Mukanirwa ní ọdún 1965 ní Kinshasa, ní orílẹ̀-èdè Olómìnira Tiwantiwa ti Kóngò. Ó ní àwọn ọmọ méjì. == Ìjàpá == Mukanirwa bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ajìjàgbara ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin ní ọdún 1989. Ní ọdún 2001, ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí igbákejì ààrẹ fún Promotion et Appui aux Initiatives Feminines (PAIF), àjọ ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin ti orílẹ̀-èdè Congo. Ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kíní, àwọn aláṣẹ orílẹ̀-èdè Congo mú un fún ẹ̀sùn pé ó lọ́wọ́ nínú ìpànìyàn Ààrẹ [[Laurent-Désiré Kabila]] . Wọ́n dá a sílẹ̀ ní oṣù tó tẹ̀lé e {{Sfn|U.S. Department of State|2002}} lẹ́yìn náà wọ́n kó lọ sí Kánádà láti yẹra fún inúnibíni òṣèlú, ṣùgbọ́n wọ́n tẹ̀síwájú láti ṣiṣẹ́ fún PAIF. <ref name="AI" /> Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 2000, ó dá ìfipábánilòpọ̀ àwọn obìnrin ní ìlà-oòrùn Congo lẹ́bi. Ní ọdún 2002, [[Amnesty International]] fún un ní ẹ̀bùn Ginetta Sagan fún iṣẹ́ rẹ̀ fún ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin àti ìgbéga àlàáfíà. <ref name="medica" /> Mukanirwa ṣe abojuto titẹjade iwe kekere kan lori iwa-ipa si awọn obinrin ni Congo ni ọdun 2007. <ref>{{Cite news|title=Avec l'appui de ECDI, PAC et Wold vision, un guide de sensibilisation contre les violences faites aux femmes de la RDC|date=11 July 2007|url=https://fr.allafrica.com/stories/200707110411.html|access-date=10 August 2021}}</ref> Ní ọdún 2009, ó di olùdarí iṣẹ́ àgbékalẹ̀ àlàáfíà ti Medica mondiale ní Congo. Ní ọdún 2018, ó fi ara rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùdíje láti di Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Olómìnira Tiwantiwa ti Kóngò ní ìdìbò oṣù Kejìlá . . == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist|30em}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1965]] [[Ẹ̀ka:Articles with hCards]] rayr7kz4b8mmh2o8gs2hxykz6gdisxr Katana Gégé Bukuru 0 84713 638114 2026-09-27T08:30:43Z Bamjos 28839 Mo ṣẹda àyoká yi 638114 wikitext text/x-wiki {{short description|Congolese women's rights activist}}{{Infobox person|name=Katana Gégé Bukuru|image=Gégé Katana Bukuru.jpg|caption=|birth_date={{Birth date and age|1963|12|31}}|birth_place=Democratic Republic of Congo|occupation=Activist|known_for=Founder of SOFAD (Solidarity of women activists for the defense of human rights); "Iron Lady" of the DRC|education=Université Lumière Lyon 2|awards=[[Front Line Defenders]] award}}'''Katana Gégé Bukuru''' (a bi i ni ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 1963 ní orílẹ̀-èdè Democratic Republic of Congo) Ó jẹ́ ajìjàgbara láti orílẹ̀-èdè Congo tí ó ń ja fún ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin. Ó tún jẹ́ olùdásílẹ̀ ẹgbẹ́ SOFAD (Solidarity of women activists for the defense of human rights).<ref name="sofadinternational.org">{{cite web|url=http://sofadinternational.org/|title=SOFAD - Solidarité des Femmes Activistes pour la Défense des Droits Humains[Solidarity Movement of Women Human Rights Activists]|website=sofadinternational.org|access-date=2018-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308232350/http://sofadinternational.org/|archive-date=2018-03-08|url-status=dead}}</ref> A mọ̀ Bukuru gẹ́gẹ́ bí "Obinrin Onígboyà" (Iron Lady) ti orílẹ̀-èdè [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Òṣèlú ilẹ̀ Kóngò]] (DRC), nítorí ìfọkànsìn àti ìgboyà rẹ̀ nínú ìjàfún ẹ̀tọ́ àwọn obinrin. == Ìtàn ìgbésí ayé == Ọmọbìnrin àgbà fún olórí ìbílẹ̀ kan, ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ nípa àwùjọ ní Yunifásítì Lumière Lyon 2<ref>{{cite web|url=http://www.soroptimisteurope.org/wp-content/uploads/2017/07/gege-katana-union-of-belgium-fr-1.pdf|title=Union of Belgium|website=www.soroptimisteurope.org}}</ref> Ó sì ṣe ìwádìí ní Ile-iṣẹ fun Ikẹkọ ati Iwadi Ifọwọsowọpọ, Ẹgbẹ́ Rwanda fún Igbélárugẹ Ìdàgbàsókè Onípele-púpọ̀, àti Ile-iṣẹ́ Pan-African fún Idagbasoke.Ó ti fọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹgbẹ́ tó ń gbèjà ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin, bíi ẹgbẹ́ "Kò sí ohunkóhun láìsí àwọn obìnrin" (Rien sans les femmes) ,<ref>{{cite web|url=http://riensanslesfemmes.org/|title=Rien sans les femmes - Les congolaises agissent pour la parité|website=riensanslesfemmes.org}}</ref> Pẹpẹ Awọn Obinrin fun Adehun Ilana fun Alaafia, tabi Ile-iṣẹ fun Idagbasoke ati Ẹkọ Awọn Agbalagba ni [[Áfríkà|Afirika]], ati Ajọṣepọ awọn ẹgbẹ awọn obinrin ti n tako iwa-ipa si awọn obinrin ni South Kivu. Katana Gégé Bukuru ngbe ni Uvira, South Kivu, nibiti o ti da Solidarité des femmes ajafitafita pour la défense des droits humains (SOFAD) sile ni 2001.<ref name="sofadinternational.org" /> Àjọ yìí kó àwọn obìnrin tó lé ní 600 jọ láti jà fún àwọn ẹ̀tọ́ nípa ọ̀rọ̀ àwùjọ, ọrọ̀-ajé, àti òṣèlú. SOFAD ní ète láti dáàbò bo àwọn tó ń jà fún ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn, wọ́n sì ń sapá láti rí i dájú pé a bọ̀wọ̀ fún àwọn ẹ̀tọ́ tí Àdéhùn Àgbáyé lórí Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀. Àjọ náà tún máa ń pèsè ìrànlọ́wọ́ àti àtìlẹ́yìn fún àwọn tí wọ́n ti ní ìrírí ìlòkulò ìbálòpọ̀ àti ìwà ipá, pàápàá jùlọ nípa ṣíṣe àwọn àpéjọ àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́ fún àwọn obìnrin tí wọ́n fẹ́ di aṣáájú nínú àwọn ẹ̀ka iṣẹ́ wọn.<ref>{{cite web|url=http://wikipeacewomen.org/wpworg/fr/?page_id=1516|title=Gege Katana Bukuru (République démocratique du Congo) - WikiPeaceWomen – Français|website=wikipeacewomen.org}}</ref> Iṣẹ́ pàtàkì SOFAD ni láti kọ́ àti láti ṣètò àwọn obìnrin tó ń ja fún ẹ̀tọ́, láti mú kí wọ́n kópa púpọ̀ sí i nínú dídáàbòbò àti gbígbé ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn lárugẹ, àti láti ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àtúnṣe àti ìtọ́jú àwọn tí ìwà ipá ti nípa lórí. Àjọ yìí tún ń ja ogun lòdì sí bí àwọn ohun ìjà ṣe ń pọ̀ sí i ní agbègbè Great Lakes àti ní gbogbo agbègbè Ìlà Oòrùn Áfíríkà. Ìkópa rẹ̀ nínú ìjà yìí ti mú kí ó gba àtìlẹ́yìn láti ọ̀dọ̀ àjọ [[Amnesty International]]. Àjọ náà ń ṣiṣẹ́ lórí kíkọ́ àwọn obìnrin lẹ́kọ̀ọ́, ó sì ń fún wọn níṣìírí láti dá àwọn "ẹgbẹ́ ìgbélárugẹ àlàáfíà" sílẹ̀ ní àwọn agbègbè wọn, níbi tí wọ́n ti lè máa kọ́ni nípa ẹ̀tọ́ àti láti máa kó àwọn obìnrin agbègbè náà jọ pọ̀.<ref>Katana Gégé Bukuru awarded with peace prize:http://www.soroptimisteurope.org/fr/prix-de-paix-2017-decerne-a-gege-katana-bukuru/</ref> Ní àkókò Ọjọ́ Àwọn Obìnrin Àgbáyé ti ọdún 2018, ó kópa nínú ìpolongo UNESCO France kan tí àkọlé rẹ̀ jẹ́: "Ṣé ó pọn dandan kí ènìyàn jẹ́ ọkùnrin kí ó tó lè ní ojú-ìwé Wikipedia?", èyí tí ó ń gbé ìmọ̀ sókè nípa níní ìdọ́gba láàárín ọkùnrin àti obìnrin ní àyè ayélujára.<ref>[https://twitter.com/unescoNOW/status/971029886809858050 UNESCO Twitter account in French], 8 March 2018</ref> == Àwọn Àmì-ẹ̀yẹ == Nitori ọpọlọpọ awọn iṣẹ ati awọn igbiyanju rẹ, o ti gba ọpọlọpọ awọn ami-eye. Ohun ni obinrin akọkọ lati gba ami-eye 'Front Line Defenders'. A ṣẹda ami-eye yii fun awọn ti n ja fun ẹtọ ọmọ-eniyan ti wọn si wa ninu ewu. * Àmì-ẹ̀yẹ Àwọn Olùgbèjà ní Iwájú Ogun, 2007 * Àmì-ẹ̀yẹ Fún Ìbínú, 2017 * Àmì-ẹ̀yẹ Àlàáfíà Soroptimist, 2017 == Àwọn Ìtọ́kasí == <references /> rtakedjg59zexqnwe640m9y635zer2y Mamady Doumbouya 0 84714 638116 2026-09-27T09:29:37Z Aboubacarkhoraa 21453 Aboubacarkhoraa ṣeyípòdà ojúewé [[Mamady Doumbouya]] sí [[Mamadi Doumbouya]]: Misspelled title 638116 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mamadi Doumbouya]] my25ajvzbjtpf24l9gdzq3sooterck7