Wikipedia zeawiki https://zea.wikipedia.org/wiki/V%C3%B2blad MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Speciaol Overleg Gebruker Overleg gebruker Wikipedia Overleg Wikipedia Plaetje Overleg plaetje MediaWiki Overleg MediaWiki Sjabloon Overleg sjabloon Ulpe Overleg ulpe Categorie Overleg categorie TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 66 179091 179022 2026-05-16T14:06:24Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179091 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Locatie Noordzee.PNG|thumb|Kaerte van de Noôrdzeê in de gebrukelike definitie]] De '''Noôrdzeê''' is 'n rand[[zeê]] van d'n [[Atlantischen Oceaon]], die-a in West-[[Europa]] leit. Ze oor gedefinieerd deu de kuste van Noord-[[Frankriek]], [[België]], [[Nederland]], Noordwest-[[Duutsland]], West-[[Denemarken]], 't zujen van [[Noorwegen]] en de oôstkuste van [[Groôt-Brittannië]]. Ze is onder meêr de naemgeefster van [[Zeêland]]. De Noôrdzeê is de drukst bevaere zeê t'r [[waereld]] en is van groôt economisch belang. Ok is 't 'n vreêd belangrieke [[biotoop]], daerin vee verschillende [[beêsten]] endemisch (tuus) bin. Vo de visserieje is de zeê ok eel belangriek. D'r komt vee [[boômkorvisserie]] voo. == Naem == De Noôrdzeê is (net eênder as de [[Zuderzeê]]) an zien naem gekomme deu de [[Friesland|Friezen]], die-a in de [[middeleêuwen]] 'n belangriek zeêvaerend volk waeren. Vò ulder lag de zeê te noôrden, nie te westen zoô-as in Olland en Zeêland. Die naemen bin laeter in 't westen van 't land overgenome. 't Gieng, deudat de Nederduutse [[Hanze]] die naem oôk gebruukte, zelfs zoô vaorde dan ze in Noorwegen, daer-a de Noôrdzeê juust ten zujen van leit, ok nog van ''Nordsjøen'' praote. In Denemarken oort de naem ''Nordsøen'' nessens d'n eige naem ''Vesterhavet'' gebruukt. == Topografie == Mee 'n oppervlakte van 575.000 km² is de Noôrdzeê 'n betrekkelik kleine zeê. Bovendien is ze relatief ondiepe mee 'n gemiddelde diepte van 94 [[meter]]. Ze leit bekant elemaele op [[continentaol plat]] en valt daerom bie [[iestied]]en droôg. De Noôrdzeê eit een echte [[binnenzeê]], de [[Waddenzeê]], die-a van Noôrd-Nederland tot an Denemarken loôpt. De Waddenzeê oort deur 'n antal eilanden, de ''Waddeneilanden'' van de Noôrdzeê ofgescheie. D'r leit mar eên eiland in volle zeê: [[Helgoland]]. In 't noôrden leit 'n diepe geule, juust langs de kuste van Noorwegen, dit noeme ze de [[Noôrse Kille]]. Ier en dae leie d'r minder diepe stikken in de Noôrdzeê, die a ''banken'' genoemd ore. De bekèndste daevan is de [[Doggersbanke]], vò de Zeêuwse kuste leit oôk nog de [[Schouwenbank]]. In 't noôrden gaet de Noôrdzeê over in den Atlantischen Oceaon, in 't noordoôsten in 't [[Skagerrak]], in 't zuudwesten in [['t Kanaol]]. D'r stroôme verschillende rivieren in de Noôrdzeê uut, waeronger de [[Schelde]], de [[Maes]], de [[Rijn]], de [[Elbe]] en de [[Theems]]. Buten de [[zevenmijlszoône]] was de Noôrdzeê eêuwenlank in niemand z'n bezit, mae naedan ze nae d'n [[Tweêden Wereldoorlog]] begonnen mee nao [[olie]] en [[gas]] te boren ontstieng de be'oefte an 'n verdeêlienge van de Noôrdzeê. In [[1970]] wier 'n verdrag opgesteld daer-a eên en ander in geregeld wier. == Geologie == De eêrste anzet tot vurmienge van 't Noôrdzeêbassin wier al 350 miljoen jaer vromme gedaen, maer in 't [[Tertiar]]-tiedperk wier 't pas definitief gevurmd. Mee 't end van de lèsten [[iestied]], 11.000 jaer vromme, liep 't bassin langzaeman vol tot an 't niveau daer-at 't noe op staet. 'n Intersante vindplekke van [[fossielen]] is de Doggersbank, daer-an [[mammoet]]resten gevonden bin. Ten zujen van de Doggersbank leit de [[Klaeverbank]], 'n grindofzettienge uut d'n tied dat de Noôrdzeê droôg lag en ier 'n rivier lanksliep. == Hydrologie == 't Zoutge'alte in de Noôrdzeê verschilt mee plekke en tied van 't jaer, mae leit naebie de 20 [[promille]] bie riviermonden en tussen de 32 en 35 in 't noôrden van de zeê. Dat eit d'rmee te maeken dat 't rivierwaeter z'n eige slecht vermengt mee 't zeêwater. De gemiddelde temperatuur is in de winter 1 graod [[Celsius]] en in de zeumer 18 graojen. Van noôrd nae zuud bin dae groôte verschillen in. == Klimaot == Wat-a meteên opvalt an 't Noôrdzeêklimaot is de groôte vatbaereid vo [[depressie (weêr)|depressies]]; deu zien liggienge is de luchtdruk dikkels nogal laeg. Zuudwestewind komt veruut 't meêste vò (roend de 18%), oôstewind betrekkelik weinig (7%). Zwaere [[sturm]]en van windkracht 8 of oôger komme dikkels vò; in januaori is dat in 12% van d'n tied. De bedekkiengsgraed, dat wil zeie 't deêl avn d'n eêmel dat-a mee [[wolke]]n bedekt is, leit gemiddeld zoô roend 3/4, wat-a oôk relatief vee is. Naevenant valt d'r oôk vee [[regen]]. In de vroege zeumer komt [[mist]] vee vò. Deu 't zeêklimaot bin de temperatuurfluctuaties beperkt in vergliekienge mee 't land. 't Groôtste deêl van de Noôrdzeê eit in de klimaotindeêlienge van [[Köppen]] 'n [[Cfb]]-klimaot (maetig regenklimaot), alleêne 't uterste noôrden valt onder ''Cfc'' (regenklimaot mee korte, koele zeumer). == Flora en fauna == === [[Planten]] === In de open zeê komme eigelik alleên mae microscopisch kleine plantjes vò die-an deêl uutmaeke van 't [[plankton]]. Langs de kuste ei-je wè groôtere planten, voral [[bruunwier]]en. === [[Ongewervelden]] === Aollereêrst bestaet 't ongewerveldenbestand oôk uut minuscule planktondiertjes, die-an saeme mee 't plantaerdeg plankton as voedienge diene vò de visse in de Noôrdzeê. Verders komme d'r in de Noôrdzeê 'n oôpe [[kwallen]] vò. [[Inktvissen]], zoôas de [[zeêkatte]], bin der oôk. === [[Vissen]] === Zoôas gezeid voeie de vissen d'r eige voral mee plankton; omdat dit eêl vee vòkomt in de Noôrdzeê is t'r oôk 'n keur an vissen te vinden. Voardeweg de talrieksten is vanouds d'n [[aerienk]], juust as de [[makrele]] en d'n [[ael]] 'n vis die-a kort onder 't waeteroppervlak zwemt. Boôjemvissen bin onger meêr de [[kabeljauw]], de [[scholle]], de [[schelvis]], de [[wijting]] en de [[tonge (vis)|tonge]]. Al deêze vissen ore deur maessen opgegete en daerom in de Noôrdzeê gevangen, waermee ulder antallen deur [[overbevissienge]] ofneent. Groôtere vissen, daer-a nie op gejogen oort, bin de [[maenvis]] en verschillende soôrten [[aoien]], daeronder de [[ondsaoi]] en de [[kataoi]]. === [[Zoogdieren]] === De kleine en middelgroôte vissen bin 't eten vo de zeêzoôgdieren. Die valle uuteên in tweê groepen: de [[walvisachtigen]] (Cetacea) en de [[robachtigen]] (Pinnipedia). Walvisachtigen die-an in de Noôrdzeê vòkomme ore meêstal as dolfijnen erkend, wat-a 'n kwestie van definitie is (de meêste biologen gebruke de naem ''dolfijn'' in de taxonomie nie meer is). De [[witsnuutdolfijn]] komt vandaeg d'n dag 't meêste vò. Op ope zeê oort 'n nogal is verward mee de [[witflankdolfijn]]. Aore, vee bekendere soôrten bin d'n [[bruunvis]], d'n [[tumelaer]] en de [[gewonen dolfijn]], die-a in de kouwe Noôrdzeê nie eêl dikkels te zieën is. Vanof de jaeren derteg bin de meêste soôrten, voral bruunvis en tumelaer, achteruut gegaen, vandaeg d'n dag erstelt de populatie z'n eige weêr 'n bitje. D'n [[orka]] is eêl wat groôter en vor im is de Noôrdzeê, voral d'n trechter, 't zujelike deêl d'rvan, eigelik vees te ondiepe. Dit geldt glad elemaele vò de [[potvis]], die bie d'n trek van de [[Noôrdelike Ieszeê]] nae 't zuje soms de fouten afslag neemt. Ast'n in de Noôrdzeê komt spoelt 'n dikkels an op 't [[strange]] mee d'n doôd tot gevolg. Wat de robben angaet komme vòral de [[gewone zeê'ond]] en de [[grieze zeê'ond]] vò. D'n eêrste is overal te zieën, d'n andere komt an de Britse kuste vò. In Zeêland is de gewone zeê'ond al steês meêr te vinden, mae nog altied nie eêl dikkels. === [[Veugels]] === Lanks en op de [[Noôrdzeê]] bin eêl 't jaer deur vee veugels te vinden. 'n Typische zeêveugelfamilie bin de [[meêuwen]]; soôrten die-an op of bie de Noôrdzeê vòkomme en dae foeragere bin de [[kolle]], de [[sturmmeêuwe]], de [[drieteênmeêuwe]], de [[kleine mantelmeêuwe]], de [[groôte mantelmeêuwe]], de [[kokmeêuwe]] en de [[zwartkopmeêuwe]], mee as zeldsaeme soôrten de [[dwergmeêuwe]], de [[geelpoôtmeêuwe]] en de [[vorkstaertmeêuwe]]. [[Sterns]] bin d'r oôk vee ([[dwergstern]], [[groôte stern]], [[Noôrdse stern]], [[visdieve]] mee de [[lachstern]] en [[reuzenstern]] af en toe op deurtocht). De [[Noôrdse sturmveugel]] oor oôk nogal is vò 'n meêuwe of stern angezieë, maer is d'r nie mee verwant. Van de [[strandloôpers]] komme de [[bonte strandloôper]], de [[kleine strandloôper]] en d'n [[drienteênstrandloôper]] an zeê vò. [[Enden]] die an zeê leven bin de [[brilduker]], de [[eiderende]] en de [[zeê-ende]]. Vedders broeie nog tweê [[plevieren]], de [[bontbekplevier]] en [[strandplevier]], an zeê. == Lienks nae buten == * [http://www.noordzee.nl Stichtienge de Noôrdzeê] (Nederlands) [[Categorie:Zeê]] [[Categorie:Geografie van België]] [[Categorie:Geografie van Nederland]] [[Categorie: Denemarken]] [[Categorie: Duutsland]] [[Categorie: Noorwegen]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] de 7l9h9l3qjfqw6e1gmz9i0u7appy2x94 179092 179091 2026-05-16T14:06:47Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179092 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Locatie Noordzee.PNG|thumb|Kaerte van de Noôrdzeê in de gebrukelike definitie]] De '''Noôrdzeê''' is 'n rand[[zeê]] van d'n [[Atlantischen Oceaon]], die-a in West-[[Europa]] leit. Ze oor gedefinieerd deu de kuste van Noord-[[Frankriek]], [[België]], [[Nederland]], Noordwest-[[Duutsland]], West-[[Denemarken]], 't zujen van [[Noorwegen]] en de oôstkuste van [[Groôt-Brittannië]]. Ze is onder meêr de naemgeefster van [[Zeêland]]. De Noôrdzeê is de drukst bevaere zeê t'r [[waereld]] en is van groôt economisch belang. Ok is 't 'n vreêd belangrieke [[biotoop]], daerin vee verschillende [[beêsten]] endemisch (tuus) bin. Vo de visserieje is de zeê ok eel belangriek. D'r komt vee [[boômkorvisserie]] voo. == Naem == De Noôrdzeê is (net eênder as de [[Zuderzeê]]) an zien naem gekomme deu de [[Friesland|Friezen]], die-a in de [[middeleêuwen]] 'n belangriek zeêvaerend volk waeren. Vò ulder lag de zeê te noôrden, nie te westen zoô-as in Olland en Zeêland. Die naemen bin laeter in 't westen van 't land overgenome. 't Gieng, deudat de Nederduutse [[Hanze]] die naem oôk gebruukte, zelfs zoô vaorde dan ze in Noorwegen, daer-a de Noôrdzeê juust ten zujen van leit, ok nog van ''Nordsjøen'' praote. In Denemarken oort de naem ''Nordsøen'' nessens d'n eige naem ''Vesterhavet'' gebruukt. == Topografie == Mee 'n oppervlakte van 575.000 km² is de Noôrdzeê 'n betrekkelik kleine zeê. Bovendien is ze relatief ondiepe mee 'n gemiddelde diepte van 94 [[meter]]. Ze leit bekant elemaele op [[continentaol plat]] en valt daerom bie [[iestied]]en droôg. De Noôrdzeê eit een echte [[binnenzeê]], de [[Waddenzeê]], die-a van Noôrd-Nederland tot an Denemarken loôpt. De Waddenzeê oort deur 'n antal eilanden, de ''Waddeneilanden'' van de Noôrdzeê ofgescheie. D'r leit mar eên eiland in volle zeê: [[Helgoland]]. In 't noôrden leit 'n diepe geule, juust langs de kuste van Noorwegen, dit noeme ze de [[Noôrse Kille]]. Ier en dae leie d'r minder diepe stikken in de Noôrdzeê, die a ''banken'' genoemd ore. De bekèndste daevan is de [[Doggersbanke]], vò de Zeêuwse kuste leit oôk nog de [[Schouwenbank]]. In 't noôrden gaet de Noôrdzeê over in den Atlantischen Oceaon, in 't noordoôsten in 't [[Skagerrak]], in 't zuudwesten in [['t Kanaol]]. D'r stroôme verschillende rivieren in de Noôrdzeê uut, waeronger de [[Schelde]], de [[Maes]], de [[Rijn]], de [[Elbe]] en de [[Theems]]. Buten de [[zevenmijlszoône]] was de Noôrdzeê eêuwenlank in niemand z'n bezit, mae naedan ze nae d'n [[Tweêden Wereldoorlog]] begonnen mee nao [[olie]] en [[gas]] te boren ontstieng de be'oefte an 'n verdeêlienge van de Noôrdzeê. In [[1970]] wier 'n verdrag opgesteld daer-a eên en ander in geregeld wier. == Geologie == De eêrste anzet tot vurmienge van 't Noôrdzeêbassin wier al 350 miljoen jaer vromme gedaen, maer in 't [[Tertiar]]-tiedperk wier 't pas definitief gevurmd. Mee 't end van de lèsten [[iestied]], 11.000 jaer vromme, liep 't bassin langzaeman vol tot an 't niveau daer-at 't noe op staet. 'n Intersante vindplekke van [[fossielen]] is de Doggersbank, daer-an [[mammoet]]resten gevonden bin. Ten zujen van de Doggersbank leit de [[Klaeverbank]], 'n grindofzettienge uut d'n tied dat de Noôrdzeê droôg lag en ier 'n rivier lanksliep. == Hydrologie == 't Zoutge'alte in de Noôrdzeê verschilt mee plekke en tied van 't jaer, mae leit naebie de 20 [[promille]] bie riviermonden en tussen de 32 en 35 in 't noôrden van de zeê. Dat eit d'rmee te maeken dat 't rivierwaeter z'n eige slecht vermengt mee 't zeêwater. De gemiddelde temperatuur is in de winter 1 graod [[Celsius]] en in de zeumer 18 graojen. Van noôrd nae zuud bin dae groôte verschillen in. == Klimaot == Wat-a meteên opvalt an 't Noôrdzeêklimaot is de groôte vatbaereid vo [[depressie (weêr)|depressies]]; deu zien liggienge is de luchtdruk dikkels nogal laeg. Zuudwestewind komt veruut 't meêste vò (roend de 18%), oôstewind betrekkelik weinig (7%). Zwaere [[sturm]]en van windkracht 8 of oôger komme dikkels vò; in januaori is dat in 12% van d'n tied. De bedekkiengsgraed, dat wil zeie 't deêl avn d'n eêmel dat-a mee [[wolke]]n bedekt is, leit gemiddeld zoô roend 3/4, wat-a oôk relatief vee is. Naevenant valt d'r oôk vee [[regen]]. In de vroege zeumer komt [[mist]] vee vò. Deu 't zeêklimaot bin de temperatuurfluctuaties beperkt in vergliekienge mee 't land. 't Groôtste deêl van de Noôrdzeê eit in de klimaotindeêlienge van [[Köppen]] 'n [[Cfb]]-klimaot (maetig regenklimaot), alleêne 't uterste noôrden valt onder ''Cfc'' (regenklimaot mee korte, koele zeumer). == Flora en fauna == === [[Planten]] === In de open zeê komme eigelik alleên mae microscopisch kleine plantjes vò die-an deêl uutmaeke van 't [[plankton]]. Langs de kuste ei-je wè groôtere planten, voral [[bruunwier]]en. === [[Ongewervelden]] === Aollereêrst bestaet 't ongewerveldenbestand oôk uut minuscule planktondiertjes, die-an saeme mee 't plantaerdeg plankton as voedienge diene vò de visse in de Noôrdzeê. Verders komme d'r in de Noôrdzeê 'n oôpe [[kwallen]] vò. [[Inktvissen]], zoôas de [[zeêkatte]], bin der oôk. === [[Vissen]] === Zoôas gezeid voeie de vissen d'r eige voral mee plankton; omdat dit eêl vee vòkomt in de Noôrdzeê is t'r oôk 'n keur an vissen te vinden. Voardeweg de talrieksten is vanouds d'n [[aerienk]], juust as de [[makrele]] en d'n [[ael]] 'n vis die-a kort onder 't waeteroppervlak zwemt. Boôjemvissen bin onger meêr de [[kabeljauw]], de [[scholle]], de [[schelvis]], de [[wijting]] en de [[tonge (vis)|tonge]]. Al deêze vissen ore deur maessen opgegete en daerom in de Noôrdzeê gevangen, waermee ulder antallen deur [[overbevissienge]] ofneent. Groôtere vissen, daer-a nie op gejogen oort, bin de [[maenvis]] en verschillende soôrten [[aoien]], daeronder de [[ondsaoi]] en de [[kataoi]]. === [[Zoogdieren]] === De kleine en middelgroôte vissen bin 't eten vo de zeêzoôgdieren. Die valle uuteên in tweê groepen: de [[walvisachtigen]] (Cetacea) en de [[robachtigen]] (Pinnipedia). Walvisachtigen die-an in de Noôrdzeê vòkomme ore meêstal as dolfijnen erkend, wat-a 'n kwestie van definitie is (de meêste biologen gebruke de naem ''dolfijn'' in de taxonomie nie meer is). De [[witsnuutdolfijn]] komt vandaeg d'n dag 't meêste vò. Op ope zeê oort 'n nogal is verward mee de [[witflankdolfijn]]. Aore, vee bekendere soôrten bin d'n [[bruunvis]], d'n [[tumelaer]] en de [[gewonen dolfijn]], die-a in de kouwe Noôrdzeê nie eêl dikkels te zieën is. Vanof de jaeren derteg bin de meêste soôrten, voral bruunvis en tumelaer, achteruut gegaen, vandaeg d'n dag erstelt de populatie z'n eige weêr 'n bitje. D'n [[orka]] is eêl wat groôter en vor im is de Noôrdzeê, voral d'n trechter, 't zujelike deêl d'rvan, eigelik vees te ondiepe. Dit geldt glad elemaele vò de [[potvis]], die bie d'n trek van de [[Noôrdelike Ieszeê]] nae 't zuje soms de fouten afslag neemt. Ast'n in de Noôrdzeê komt spoelt 'n dikkels an op 't [[strange]] mee d'n doôd tot gevolg. Wat de robben angaet komme vòral de [[gewone zeê'ond]] en de [[grieze zeê'ond]] vò. D'n eêrste is overal te zieën, d'n andere komt an de Britse kuste vò. In Zeêland is de gewone zeê'ond al steês meêr te vinden, mae nog altied nie eêl dikkels. === [[Veugels]] === Lanks en op de [[Noôrdzeê]] bin eêl 't jaer deur vee veugels te vinden. 'n Typische zeêveugelfamilie bin de [[meêuwen]]; soôrten die-an op of bie de Noôrdzeê vòkomme en dae foeragere bin de [[kolle]], de [[sturmmeêuwe]], de [[drieteênmeêuwe]], de [[kleine mantelmeêuwe]], de [[groôte mantelmeêuwe]], de [[kokmeêuwe]] en de [[zwartkopmeêuwe]], mee as zeldsaeme soôrten de [[dwergmeêuwe]], de [[geelpoôtmeêuwe]] en de [[vorkstaertmeêuwe]]. [[Sterns]] bin d'r oôk vee ([[dwergstern]], [[groôte stern]], [[Noôrdse stern]], [[visdieve]] mee de [[lachstern]] en [[reuzenstern]] af en toe op deurtocht). De [[Noôrdse sturmveugel]] oor oôk nogal is vò 'n meêuwe of stern angezieë, maer is d'r nie mee verwant. Van de [[strandloôpers]] komme de [[bonte strandloôper]], de [[kleine strandloôper]] en d'n [[drienteênstrandloôper]] an zeê vò. [[Enden]] die an zeê leven bin de [[brilduker]], de [[eiderende]] en de [[zeê-ende]]. Vedders broeie nog tweê [[plevieren]], de [[bontbekplevier]] en [[strandplevier]], an zeê. == Lienks nae buten == * [http://www.noordzee.nl Stichtienge de Noôrdzeê] (Nederlands) [[Categorie:Zeê]] [[Categorie:Geografie van België]] [[Categorie:Geografie van Nederland]] [[Categorie: Denemarken]] [[Categorie: Duutsland]] [[Categorie: Noorwegen]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] ip0m3glg6r7d0k82dxwck1is80ob8w1 0 1864 179244 175974 2026-05-16T19:02:14Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179244 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Fries hindeloopen.JPG|280px|thumb|rechts|Tweêtaelig pleknaembord]] 't '''Fries''' is 'n [[taele]], of beter 'n groepje [[West-Germaonse taelen]], gesproke in deêlen van 't ouwe [[Friezen|Friese]] weungebied an en naebie de [[Noordzeê]]kuste in [[Nederland]] en [[Duutsland]]. Saemen mee 't [[Iengels]] en 't [[Schots]] vurme ze d'n [[Ingweoons]]en tak van de (West-)Germaonse taelen. Meêstal ore de nog bestaende Friese [[dialect]]en in drie taelen opgedeêld: 't [[Westerlauwers Fries]] in de Nederlandse provincie [[Friesland]], 't [[Saterfries]] in de gemeênte [[Saterland]] ([[Nedersaksen]], Duutsland) en 't [[Noôrdfries]] in [[Noordfriesland]] (tege de [[Denemarken|Deense]] grenze) en op [[Helgoland]]. Die taelen bin onder mekaore nie te verstaen. Voraol de tweê in Duutsland gesproke Friese taelen ore stikke bedreigd en è mae weinig sprekers meêr. Alle drie de taelen ore erkènd en beschermd. In gebieden daer-a 't Fries verdwene is eit 't meêsta nog wè z'n spoôren naegelaete in de dialecten die-an d'r noe gepraot ore. == Stamboôm, indeêlienge == * [[Indo-Germaonse taelen]] ** [[Germaonse taelen]] *** [[West-Germaonse taelen]] **** [[Ingweoons]] ***** '''Fries''' ****** [[Westerlauwers Fries]] ******* Standerdfries ******* [[Kleifries]] ******* [[Woudfries]] ******* [[Zuudwestoeks]] ******* [[Noordoeks]] ******* [[Hindeloopers]] ******* [[West-Terschelliengs|West-]] en [[Oôst-Terschelliengs]] ******* [[Schiermonnikoogs]] ****** [[Oôsterlauwers Fries]] ******* [[Eemsfries]] ******** [[Saterfries]] ******* [[Wezerfries]] ******** [[Wangeroogs]] ''(uutgesturve)'' ******** [[Harlingerfries]] ''(uutgesturve)'' ******** [[Wursterfries]] ''(uutgesturve)'' ****** [[Noôrdfries]] ******* Vastewal-Noôrdfries ******** [[Wiedingharders]] ******** [[Bökingharders]] (Mooring) ******** [[Karrharders]] ******** [[Goesharders]] ******** [[Halligers]] ******* Eiland-Noôrdfries ******** [[Sylters]] ******** [[Fering]]-[[Öömrang]] ******** [[Helgolands]] == Verspreiienge en sprekers == 't Westerlauwers Fries oor gesproke in 't groôtste deêl van de Nederlandse provincie Friesland. Uutzonderiengen bin de eilanden [[Vlieland]] en [[Ameland]], de [[Stelliengwerven]] (in 't zuudoôsten), 't [[Kollumerland]] en [['t Bildt]]. 'n Klein gebiedje in westelijk [[Greunienge (provincie)|Greunienge]] is weer wè Friestaelig. In de steeën oor sins jaer en dag [[Stadsfries]] gepraot, wat-a 'n Nederlands, gin Fries, dialect is. Aolles bie mekaore praot iets meer as d'elt van de Friezen nog Fries, dat bin zoô'n 350.000 mensen. Nog vee meer mensen kunne Fries praote mae doeë 't nie zoô dikkels. Vèruut de meêsten kunne 't verstae. Toch gaet 't gebruuk van 't Fries merkbaer achteruut, in elk geval in 't daegeliks leven. Op schrift is de taele aolomtegenwoordeg en de schriftelike be'eersienge van 't Fries gaet juust voruut. 't [[Saterfries]] oor zoô-as gezeid alleêne in 't kleine Saterland gesproke, en dan nog maer deur eêl weinig mensen. Ze schatte dan zoô'n 2500 mensen 't kunne praote, op 'n bevolkienge van naebie 13.000. De meêste sprekers bin ouweren en onder de kinders leit 't gebruuk eêl laeg. Toch bin d'r a Saterfriezen die-an d'r guus bewust mee ulder eige taele optrekke en liekt 't gebruuk d'rvan de leste jaeren 'n bitje toe te nemen. De Saterlanders bin d'r eige ok goed bewust van oe uniek of ulder taele is. 't [[Noordfries]] ei nog oôgstens 10.000 sprekers (dienkelik minder) die an in 't district [[Noord-Friesland]] en op 't eilandje Helgoland weune. In 't zuje van Noordfriesland is de taele al lang uutgesturve en de taelgrenze verschuuft nog altoos vèdder naer 't noorde. Op 't eiland [[Sylt]] is de taele ok naebie verdwene, t'nminste uut 't daegeliks leven, voraol deu 't massatoerisme. Nog 't beste staet ze d'rvo op Föhr en Amrum, daer-a nog zeker 'n derde van de bevokienge Fries praot. Vèdder eit vòraol 't Bökingharder dialect 'n groepje fanatieke schrievers die-an vo ulder taele vechte. 't Is nie te zeien of de taele 't zal redden; 'n probleem is dan de dialecten enorm vèrre uut mekaore leie en ondermekaore dikkels nie te verstaen bin. == Kenmerken == ==Taelgeschiedenisse== == Dialecten mee Friesen invloed == Overal daer-at 't Fries oôit gesproke wier eit 't z'n sporen wè naegelaete in de plaetselike dialecten. Anders gezeid: vee niet-Friese dialecten ebbe 'n Fries [[substraot]]. In West-Nederland en -Vlaenderen vertoône 't [[West-Vlaems]], 't [[Zeêuws]] en 't [[Ollands]] eel dudelik Ingweoonse invloeden, die verklaerd moeten ore uut 't feit dat d'r vroeger Fries of iets soortglieks gesproke wier. Voraol de [[Westfries]]e dialectgroep, gewoonlik toet 't Ollands gerekend, is daer sterk in. Ok vò 't [[Greuniengs]] en 't [[Oôstfries]], [[Nedersaksisch]]e dialecten, geldt zoôiets. 't [[Stelliengwerfs]] uut Zuudwest-Friesland is eêrder 't omgekeêrde: daer eit 't Fries z'n invloed juust doe gelde over 'n bestaend Nedersaksisch dialect. 't Meêst Fries bin toch wè 't a bove genoemde [[Stadsfries]] en eur zusters 't [[Bildts]], [[Amelands]] en [[Midslands]]. Dit bin Fries-Ollandse mengdialecten die in Friesland zelf gesproke ore. Òk 't [[Limburgs]] eit in kleinere maete noh invloed von 't Fries (Ingveoons) ongerhaen. Vòral in contrast mee dialekte as 't [[Ripuarisch]] is dit hoed te zien: Li. ''vief'' vs. Ri. ''vümf'' en Li. ''zègke'' vs. Ri. ''zage''. == Lienks nae buten == * [https://www.friesetaal.org/ Talennet Fries] * [https://web.archive.org/web/20150617215157/http://seelter.16mb.com/ Näie Seelter Siede] {{InterWiki|code=fy}} [[Categorie:Taele]] [[Categorie:Taele in Nederland]] [[Categorie:Denemarken]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Friesland]] [[Categorie:Greunienge]] [[Categorie:Niedersachsen]] [[Categorie:Schleswig-Holstein]] obk3lde3bvdn6m2i44yholj5p8s7xdm 0 2035 179159 167465 2026-05-16T17:12:36Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179159 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Vue générale du musée.JPG|thumb|250px|'t Museum]] 't '''Musée maritime fluvial et portuaire''' is 'n [[museum]] over de heschiedenisse van den [['aeven]] van [[Roeaan]] en over de [[schêepvaert]] in Roeaan. == 't Museum == De oôdthema's van 't museum zien: * de heschiedenisse van de 'aeven mie vee foto's over onder aore de verwoestiengen tiedens de [[Twidde Waereldoôrlog]]. * de infrastructuur van den 'aeven en de inrichtiengswerk'n stroômafwaerts van Roeaan. * de hroôte zeilboôt'n van Roeaan, mie een zael over de boôt'n die an nikkel vervoern tussen [[Frankriek]] en [[Nieuw-Caledonië]]. * de koôpvaerdie, mie vele modell'n van vrachscheepn die an der eihen dichbie de voemaelihe hanhar van den 'aeven wir a 't museum lig bevin'n. * de heschiedenisse van 'n [[onderzeêboôt]], mie een replica van de binn'nkant van Robert Fulton zen Nautilus. * de binn'nvaert * de scheêpsbouw * de walvisvaert == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20061123232506/http://www.musee-maritime-rouen.asso.fr/pr%C3%A9sentation.htm Oôdpagina van 't museum] [[Categorie:Museum]] [[Categorie:Cultuur in Frankriek]] [[Categorie:Normandie]] 9wy23xspbk3uh0mavlvj5ktio4raahu 179237 179159 2026-05-16T18:57:16Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179237 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Vue générale du musée.JPG|thumb|250px|'t Museum]] 't '''Musée maritime fluvial et portuaire''' is 'n [[museum]] over de heschiedenisse van den [['aeven]] van [[Roeaan]] en over de [[schêepvaert]] in Roeaan. == 't Museum == De oôdthema's van 't museum zien: * de heschiedenisse van de 'aeven mie vee foto's over onder aore de verwoestiengen tiedens de [[Twidde Waereldoôrlog]]. * de infrastructuur van den 'aeven en de inrichtiengswerk'n stroômafwaerts van Roeaan. * de hroôte zeilboôt'n van Roeaan, mie een zael over de boôt'n die an nikkel vervoern tussen [[Frankriek]] en [[Nieuw-Caledonië]]. * de koôpvaerdie, mie vele modell'n van vrachscheepn die an der eihen dichbie de voemaelihe hanhar van den 'aeven wir a 't museum lig bevin'n. * de heschiedenisse van 'n [[onderzeêboôt]], mie een replica van de binn'nkant van Robert Fulton zen Nautilus. * de binn'nvaert * de scheêpsbouw * de walvisvaert == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20061123232506/http://www.musee-maritime-rouen.asso.fr/pr%C3%A9sentation.htm Oôdpagina van 't museum] [[Categorie:Museum]] [[Categorie:Normandie]] 32rz109muybzxzzpomiv4n98tais3ve 14 2137 179217 118438 2026-05-16T18:13:35Z Orpers 15791 179217 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Geschiedenisse van Europa|Nederland]] [[Categorie:Nederland]] qx4ipkvs8wrbo8qc54cymblknzzamrq 0 2308 179207 84080 2026-05-16T18:02:09Z Orpers 15791 /* Zen doôd */ 179207 wikitext text/x-wiki {{Dynastie| | plaetje = [[Plaetje:Guillaume II de Hollande.png|250px|Wullem II van 'Olland]] | naem = Wullem II van 'Olland<br /> | leven = Leven | gebore = feberwari [[1228]]<br />[[Hoogwoud]] | gesturve = [[28 jannewari]] [[1256]]) | vaoder = [[Floris IV van 'Olland]] | moeder = [[Aleid van Gelre]] | trouwe1 = Trouwe | daotum1 = - | partner1 = [[Elisabeth van Brunswijk]] | guus1 = 1 - [[Floris V van 'Olland]] | functie1 = [[Graef van 'Olland en Zeêland]] | periode1 = [[1234]] - [[1256]] | vòganger1 = [[Floris IV van 'Olland]] | opvolger1 = [[Floris V van 'Olland]] | functie2 = Konienk van 't [['Eilige Roômse Riek]] | periode2 = [[1254]] - [[1256]] | vòganger2 = [[Koenraod IV van 't 'Eilige Roômse Riek]] | opvolger2 = [[Richard van Cornwall]] | plaetje2 = [[Plaetje:Armoiries_Hollande.png|100px]] | dynastie = [['Uus 'Olland]] }} '''Wullem II''' (feberwari [[1228]] - [[Oôgwoud]], [[28 jannewari]] [[1256]]) was [[graef]] van [[Graefschap 'Olland|'Olland]] en [[Graefschap Zeêland|Zeêland]] ([[1234]]-[[1256]]) en konienk van 't [[Eilige Roômse Riek]] ([[1248]]-[[1256]]). As graef van 'Olland vurm'n d'n 'n sterk bondhenoôtschap mie [['Ertogdom Braebant|Braebant]] tegen [[Graefschap Vlaondere|Vlaondere]]. == Zen komm'n an de macht == Wullem II was de zeune van [[Floris IV]] en [[Machteld van Braebant]]. Op de leeftied van zeven jaer volhen die zen vaoder op, toen a deze in 1234 bie een toernooi in [[Frankriek]] om 't leven kwam. Een broer van zen vaoder, die a ok Wullem eêten, en laeter nog een Otto, traoien op as rehent'n. == Zen doôd == Tiedens zen reheêrieng voern Wullem II verschill'nde oôrlohen tehen de West-Friezen. Tiedens eên van deze tochen tehen ulder zak'n die bie [[Oôgwoud]] deur 't ies van 't [[Berkmeer]]. De West-Friezen ondekk'n um en vermoôrn um. Naedan ze ondekt an dan ze de konieng an edoôd, wier Wullem II behraeven onder den 'aerdplaete van een boedderie in Oôgwoud. Pas in [[1282]] wier zen liek deur zen zeune [[Floris V]] terugevon'n, Oôgwoud was toen a eplunderd en voe een hroôt deêl uutemoôrd. Ie wier behraeven in den Abdie van [[Middelburg]]. [[Categorie:Konieng]] [[Categorie:Graef van 'Olland en Zeêland]] [[Categorie:Duutsland]] sra49477bz3jiwndj68l5gdkfmrj8q2 14 2513 179203 120106 2026-05-16T17:57:30Z Orpers 15791 179203 wikitext text/x-wiki [[Categorie:'Ertog]] [[Categorie:Bayern]] r2uto2m9pht1npazerynsp8isvpuj5t 179204 179203 2026-05-16T17:57:59Z Orpers 15791 179204 wikitext text/x-wiki [[Categorie:'Ertogdom Beieren]] [[Categorie:'Ertog]] 132j6weuh29nl7re94b6jnfrm4o4xtb 179209 179204 2026-05-16T18:03:57Z Orpers 15791 179209 wikitext text/x-wiki [[Categorie:'Ertog]] [[Categorie:Bayern]] r2uto2m9pht1npazerynsp8isvpuj5t 14 2514 179202 111649 2026-05-16T17:56:39Z Orpers 15791 179202 wikitext text/x-wiki [[Categorie:'Ertogdom]] [[Categorie:Bayern]] 0qjnfilscesydzm2folnyn1o1cjxzmn 179212 179202 2026-05-16T18:06:35Z Orpers 15791 179212 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 2519 179210 88341 2026-05-16T18:04:54Z Orpers 15791 179210 wikitext text/x-wiki [[Categorie:'Ertog]] [[Categorie: Luxemburg]] c91v9qo3n5z1fjs50pftykh1m9gxpgg 14 2520 179211 111660 2026-05-16T18:05:37Z Orpers 15791 179211 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 2521 179214 132700 2026-05-16T18:08:34Z Orpers 15791 179214 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 2525 179216 120098 2026-05-16T18:13:12Z Orpers 15791 179216 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Geschiedenisse van Europa|Belgie]] [[Categorie:België]] 6zmmmb3xazb8cvnivj9kfxqku9ihpso 0 2575 179247 168700 2026-05-16T19:05:08Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179247 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Nederlands-limburgs.png|thumb|Limburgs taelgebied. Opmerkienge: feitelijk loôpt 't Limburgs vedder in Duutsland deur. De grenze verschil noga per diffinitie; ziet ok d'n tekst]] [[Plaetje:Meuse-Rhenish-nl.png|thumb|Limburgse taelhebied mie naeburige taelhebieden]] [[Plaetje:Zuid-Nederfrankisch.png|thumb|Limburgse taelverdieliengen]] 't '''Limburgs''' is 'n [[streektaele]] op de hrenze van 't [[Nederfrankisch|Neder-]] en [[Middelfrankisch]] taelhebied die a hesproken wort in zuudoôstelijk [[Nederland]] (vurral [[Nederlands Limburg]] en in de Braebantse gemeênte [[Cranendonck]]), noordoôstelijk [[België]] (vurral [[Belgisch Limburg]]) en 'n angrenzend gebied in [[Duutsland]]. 't Limburgs wor inesloot'n deur 't [[Braebants]] in 't wessen, 't [[Kleverlands]] in 't noôrn en 't [[Ripuarisch]] in 't zuudoôssen. == Anspraek op taele te zien == 't Limburgs maekt anspraek op de staotus van aparte taele: in Nederland is 't van [[1997]] erkend as streektaele, in [[Wallonië]] wort 't as "Frankisch" in eên hroep erkend mie 't Ripuarisch en Luxemburgs. De Limburgse dialect'n, die-an onder mekaore vreêd vee verschilln, vertoône groôte verwantschap mie 't [[Duuts]] en èn ok kenmerke die an binne de (West-)Germaonse taelen aors nie vokomme. == Classificaotie == 't Limburgs oôr zoas bieni aolle Europese taelen toet de femielje van de Indo-Europese taelen, dinae bie de Germaonse taelen en as lessen de Nederfrankische taelen. Zie ieronder de indeêlienge: * [[Indo-Europese taelen]] ** [[Germaonse taelen]] *** West-Germaonse taelen **** Nederfrankisch/Middelfrankisch (''verschil per rehio'') ***** Oôstnederfrankisch/Westelijk Maes-Rienlans (''verschil per rehio'') ****** '''Limburgs'''/Nederrijns (''verschil per rehio'') == Belangriekste dialect'n == * 't Dialect van [[Maestricht]] (''Mestreechs'') * 't Dialect van [[Montfort]] (''Mofers'') * 't Dialect van [[Sittard]] (''Zittesj'') * 't Dialect van [[Roermond]] (''Remunjs'') * 't Dialect van [[Venlo]] (''Venloos''): eihelik hin Limburgs, maer [[Kleverlands]] (Braebants). * 't Dialect van [[Weert]] (''Weerts'') * 't Dialect van [[Hasselt (België)|Hasselt]] (''Hessels'') == Lienks nae buten == * [https://www.dialectloket.be/tekst/dialectologie/dialecten-in-de-zuidelijke-nederlanden/limburgs/ Limburgs], Dialectloket * [http://li.wiktionary.org/wiki/Wiktionair:Veurblaad Wiktionary in 't Limburgs] {{InterWiki|code=li}} [[Categorie:Taele]] [[Categorie:Taele in Nederland]] [[Categorie:Taele in Vlaonderen]] [[Categorie:Taele in Wallonië]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Limburg (Nederland)]] [[Categorie:Noord-Braebant]] [[Categorie:Antwerpen]] [[Categorie:Limburg (België)]] [[Categorie:Luuk]] [[Categorie:Vlaoms-Braebant]] [[Categorie:Duutstaelige Gemeênschap]] [[Categorie:Nordrhein-Westfalen]] 1pdtfwvap06jegbp0cz2r9r6p2532fy 179253 179247 2026-05-16T19:08:04Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179253 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Nederlands-limburgs.png|thumb|Limburgs taelgebied. Opmerkienge: feitelijk loôpt 't Limburgs vedder in Duutsland deur. De grenze verschil noga per diffinitie; ziet ok d'n tekst]] [[Plaetje:Meuse-Rhenish-nl.png|thumb|Limburgse taelhebied mie naeburige taelhebieden]] [[Plaetje:Zuid-Nederfrankisch.png|thumb|Limburgse taelverdieliengen]] 't '''Limburgs''' is 'n [[streektaele]] op de hrenze van 't [[Nederfrankisch|Neder-]] en [[Middelfrankisch]] taelhebied die a hesproken wort in zuudoôstelijk [[Nederland]] (vurral [[Nederlands Limburg]] en in de Braebantse gemeênte [[Cranendonck]]), noordoôstelijk [[België]] (vurral [[Belgisch Limburg]]) en 'n angrenzend gebied in [[Duutsland]]. 't Limburgs wor inesloot'n deur 't [[Braebants]] in 't wessen, 't [[Kleverlands]] in 't noôrn en 't [[Ripuarisch]] in 't zuudoôssen. == Anspraek op taele te zien == 't Limburgs maekt anspraek op de staotus van aparte taele: in Nederland is 't van [[1997]] erkend as streektaele, in [[Wallonië]] wort 't as "Frankisch" in eên hroep erkend mie 't Ripuarisch en Luxemburgs. De Limburgse dialect'n, die-an onder mekaore vreêd vee verschilln, vertoône groôte verwantschap mie 't [[Duuts]] en èn ok kenmerke die an binne de (West-)Germaonse taelen aors nie vokomme. == Classificaotie == 't Limburgs oôr zoas bieni aolle Europese taelen toet de femielje van de Indo-Europese taelen, dinae bie de Germaonse taelen en as lessen de Nederfrankische taelen. Zie ieronder de indeêlienge: * [[Indo-Europese taelen]] ** [[Germaonse taelen]] *** West-Germaonse taelen **** Nederfrankisch/Middelfrankisch (''verschil per rehio'') ***** Oôstnederfrankisch/Westelijk Maes-Rienlans (''verschil per rehio'') ****** '''Limburgs'''/Nederrijns (''verschil per rehio'') == Belangriekste dialect'n == * 't Dialect van [[Maestricht]] (''Mestreechs'') * 't Dialect van [[Montfort]] (''Mofers'') * 't Dialect van [[Sittard]] (''Zittesj'') * 't Dialect van [[Roermond]] (''Remunjs'') * 't Dialect van [[Venlo]] (''Venloos''): eihelik hin Limburgs, maer [[Kleverlands]] (Braebants). * 't Dialect van [[Weert]] (''Weerts'') * 't Dialect van [[Hasselt (België)|Hasselt]] (''Hessels'') == Lienks nae buten == * [https://www.dialectloket.be/tekst/dialectologie/dialecten-in-de-zuidelijke-nederlanden/limburgs/ Limburgs], Dialectloket * [http://li.wiktionary.org/wiki/Wiktionair:Veurblaad Wiktionary in 't Limburgs] {{InterWiki|code=li}} [[Categorie:Taele]] [[Categorie:Taele in Nederland]] [[Categorie:Taele in Vlaonderen]] [[Categorie:Taele in Wallonië]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Duutstaelige Gemeênschap]] [[Categorie:Limburg (Nederland)]] [[Categorie:Noord-Braebant]] [[Categorie:Antwerpen]] [[Categorie:Limburg (België)]] [[Categorie:Luuk]] [[Categorie:Vlaoms-Braebant]] [[Categorie:Nordrhein-Westfalen]] acwz132rqdyr4ap52g9vtpu55akbfxl 0 2810 179242 168703 2026-05-16T18:59:20Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179242 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Nederlands-westvlaams.png|thumb|West-Vlaemse taelhebied]] [[Plaetje:EvenhuisZeWvl.gif|frame|De taelgebieden van 't Zeêuws en 't West-Vlaoms. Om-an de dialectgebieden vloeiend in mekaore overgae is t'r gin grenze angegeve.]] 't '''West-Vlaoms''' of '''West-Vlaems''' (autoniem ''West-Vlams'') is 'n groep [[Nederfrankisch]]e dialecten die-an gesproke ore in 't zuudwesten van wat-a vanous 't [[Nederlands|Nederlandse taelgebied]] 'eêt, dat wil zeie grofweg in de Belgse provincie [[West-Vlaonderen]] en in [[Frans-Vlaonderen]]. De taele is stikke naeuw verwant mee 't [[Zeêuws]] en ok wè mee 't [[Oôst-Vlaems]]; mee beide dialectgroepen bin d'r dialectcontinua. Voraol de dialecten uut 't zujen van 't Land van Kezand ([[Sluus (gemeênte)|gemeênte Sluus]]) trekke vreêd vee op 't West-Vlaoms en ore d'r soms bie gerekend. 't West-Vlaoms onderscheidt z'n eige deu 'n groôten invloed van 't [[Frans]] (preciezer gezeid 't [[Picardisch]]) mae voraol deudat 't vreêd ouwerwes is en van aolle dialecten "van 't Nederlands" nog 't meêste op [[Middelnederlands]] liekt. == Lienks nae buten == * [https://www.dialectloket.be/tekst/dialectologie/dialecten-in-de-zuidelijke-nederlanden/west-vlaams/ West-Vlaams], Dialectloket {{InterWiki|code=vls}} [[Categorie:Taele]] [[Categorie:Taele in Nederland]] [[Categorie:Taele in Vlaonderen]] [[Categorie:Taele in Wallonië]] [[Categorie:Cultuur in Zeêland]] [[Categorie: Frankriek]] [[Categorie:Enegouwe]] [[Categorie:Oôst-Vlaonderen]] [[Categorie:West-Vlaonderen]] [[Categorie:Zeêuws-Vlaonderen]] [[Categorie:Hauts-de-France]] [[Categorie:Sluus]] pdjpbiqgwkvfw1v2q8ayzwvvunxspb8 0 2813 179041 178811 2026-05-16T12:24:15Z Orpers 15791 /* Bestierlijke indeêlieng */ 179041 wikitext text/x-wiki {{Autonome Hemeênschap |naem = Kastilië en León |volledihe naem = Comunidad de Castilla y León |vlagge=Flag_of_Castile_and_León.svg |waepen= Escudo de Castilla y León.svg|80px|Vlagge van Kastilië en León |kaerte = Localización de Castilla y León.svg |oôdstad = [[Valladolid]] |tael = [[Spaâns]] |hebied = 94,223 |hebied rank = 1ste |hebiedshroôtte =94.223 |hebied percentage = 18.6% |bevolkieng = 2,510,849 |bevolkieng rank = 6de |bevolkieng percentage = 5.7% |bevolkieng datum = 2005 |dichteid = 26.65 }} '''Kastilië en León''' is de hrossen van de 17 [[Autonome Hemeênschapp'n van Spanje|Autonome Hemeênschapp'n]] van [[Spanje]]. Kastilië en León lig in 't noôrdwessen van [[Spanje]]. 't Hrens an de ''Comunidades Autónomas'' [[Asturië]] en [[Cantabrië]] in 't noôrn, in 't oôssen an [[Baskenland]] en [[La Rioja]], in 't zuudoôssen an [[Madrid (Autonome Hemeênschap)|Madrid]] en [[Kastilië-La Mancha]], in 't zuuden an [[Extremadura]] en in 't wessen an [[Halicië]]. Ok hrens 't et in 't wessen an [[Portuhal]]. De oôdstad is [[Valladolid]]. == Bestierlijke indeêlieng == Kastilië en León besti uut 9 provincies en even zò vee oôdsteeën: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- style="background:#efefef;" !width=150px|Provincie !width=80px|Inweunertal !width=150px|Oôdstad !width=80px|Inweunertal |- |style="background:#efefef;font-weight:bold"| [[Ávila (provincie)|Ávila]] |167.032 |[[Ávila (stad)|Ávila]] |52.612 |- |style="background:#efefef;font-weight:bold"|[[Burgos (provincie)|Burgos]] |361.012 |[[Burgos (stad)|Burgos]] |172.421 |- ! style="background:#efefef;font-weight:bold"|[[León (provincie)|León]] |495.902 |[[León (stad)|León]] |136.414 |- ! style="background:#efefef;font-weight:bold"|[[Palencia (provincie)|Palencia]] |173.409 |[[Palencia (stad)|Palencia]] |81.439 |- ! style="background:#efefef;font-weight:bold"|[[Salamanca (provincie)|Salamanca]] |352.414 |[[Salamanca (stad)|Salamanca]] |160.331 |- ! style="background:#efefef;font-weight:bold"|[[Segovia (provincie)|Segovia]] |155.517 |[[Segovia (stad)|Segovia]] |55.942 |- ! style="background:#efefef;font-weight:bold"|[[Soria (provincie)|Soria]] |92.773 |[[Soria (stad)|Soria]] |37.200 |- ! style="background:#efefef;font-weight:bold"|[[Valladolid (provincie)|Valladolid]] |514.674 |[[Valladolid (stad)|Valladolid]] |321.005 |- ! style="background:#efefef;font-weight:bold"|[[Zamora (provincie)|Zamora]] |198.045 |[[Zamora (stad)|Zamora]] |66.123 |- ! style="background:#efefef;font-weight:bold"|Totaâl |2.510.849 |} [[Categorie:Rehio]] [[Categorie:Spanje]] 3af3l0zzun0lm8okutgalgxw0oktche 0 2821 179044 102441 2026-05-16T12:25:25Z Orpers 15791 /* Zie ok */ 179044 wikitext text/x-wiki '''Soria''' is een Spaânse rehio in de Autonome Rehio [[Kastilië en León]]. De oppervlakte besli 10.287 km². Soria is de minst dicht bevolk'n provincie van [[Spanje]], der weun'n onheveêr 9 inweuners per vierkante kilemeter. 40 % van de bevolkieng weun in de oôdstad [[Soria (plekke)|Soria]]. In 2006 a de provincie 93.503 inweuners. ==Hrenzen en bekendeid== Soria is een vrie onbeteêken'nde provincie die a hrens an [[La Rioja (provincie)|La Rioja]], [[Zaragoza (provincie)|Zaragoza]], [[Guadalajara (provincie)|Guadalajara]], [[Segovia (provincie)|Segovia]] en [[Burgos (provincie|Burgos]]. De provincie is bekend om z'n schaepevleês, lamsvlees en wossen. Soria is een poppulair vekansiehebied vanwehe de bossen en de berhen. 't Lih ok in de [[Spaânse Oôgvlakte]]. ==Hemeênt'n== De provincie besti uut 183 hemeênt'n. De hroste iervan zien: * [[Almazán]] * [[El Burgo de Osma]] * [[Ólvega]] * [[San Esteban de Gormaz]] * [[Ágreda]] * [[San Leonardo de Yagüe]] * [[Covaleda]] * [[Arcos de Jalón]] * [[Golmayo]] * [[Duruelo de la Sierra]] * [[Berlanga de Duero]] [[Categorie:Spanje]] lw2jy8qusd38iijt325y4prphxghuxu 0 2944 179050 167250 2026-05-16T12:32:47Z Orpers 15791 /* Eilan'n */ 179050 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Tsjoektsjenzee.PNG|thumb|250px|Locaotie Tsjoektsjenzeê]] De '''Tsjoektsjenzeê''' (Russisch: Чукотское море; Tsjoekotskoje more) ofwè de Tsjoekotkazeê is een rillatief kleine zeê in de [[Noôrdelijke Ieszeê]] tehen den [[Oôst-Siberische Zeê]] en de [[Beaufortzeê]] an. De Tsjoektsjenzeê besli 595.000 km2. De Tsjoektsjenzeê lig tussen [[Alaska]] (VS) en [[Tsjoekotka]], een autonoom district van [[Rusland]]. Ten zuden van de Tsjoektsjenzeê lig de [[Straete van Berieng]], de verbindieng mie de [[Beriengzeê]]. De Tsjoektsjenzeê is slechs 4 maen'n per jaer toehankelijk vanwehe 't pakies en is vrie ondiepe, 56% is minder dan 50 meter diepe. De Tsjoektsjenzeê herberg hroôte hoeveelheden diersoôrten, wironder [[walrus]]sen, [[zeê'onden]] en [[walvissen]]. An de kust leven [[Aleoetenstern]]'n en [[ijsbeêr]]'n. == Rivier'n == Vanuut Alaska stroômen verschill'nde rivier'n in de Tsjoektsjenzeê, onder are: * [[Kivalina-rivier]] * [[Kobuk-rivier]] * [[Kokolik-rivier]] * [[Kukpowruk-rivier]] * [[Kukpuk-rivier]] * [[Noatak-rivier]] * [[Utukok-rivier]] * [[Pitmegea-rivier]] * [[Wulik-rivier]] Vanuut Siberië stroômen onder are de [[Amguyema-rivier]] en de [[Chantalveergyn-rivier]] in de Tsjoektsjenzeê == Plekk'n an de Tsjoektsjenzeê == Plekk'n an de Tsjoektsjenzeê zien: * [[Leningradsky (Tsjoekotka)|Leningradsky]] * [[Neshkan]] * [[Pil'gyn]] * [[Point Hope]] * [[Ryrkaypiy]] * [[Uelen]] * [[Vankarem]] == Eilan'n == De hroste eilan'n in de Tsjoektsjenzeê zien: * [[Gerald-eiland]] * [[Koljoetsjin]] * [[Wrangel-eiland]] [[Categorie:Zeê]] [[Categorie:Azië|*]] [[Categorie:Noôrd-Amerika|*]] [[Categorie:Rusland]] [[Categorie:Geografie van Vereênigde Staeten]] 5y914b1qazzblxicuvcm3sb8t2qbodw 179059 179050 2026-05-16T13:08:06Z Orpers 15791 /* Eilan'n */ 179059 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Tsjoektsjenzee.PNG|thumb|250px|Locaotie Tsjoektsjenzeê]] De '''Tsjoektsjenzeê''' (Russisch: Чукотское море; Tsjoekotskoje more) ofwè de Tsjoekotkazeê is een rillatief kleine zeê in de [[Noôrdelijke Ieszeê]] tehen den [[Oôst-Siberische Zeê]] en de [[Beaufortzeê]] an. De Tsjoektsjenzeê besli 595.000 km2. De Tsjoektsjenzeê lig tussen [[Alaska]] (VS) en [[Tsjoekotka]], een autonoom district van [[Rusland]]. Ten zuden van de Tsjoektsjenzeê lig de [[Straete van Berieng]], de verbindieng mie de [[Beriengzeê]]. De Tsjoektsjenzeê is slechs 4 maen'n per jaer toehankelijk vanwehe 't pakies en is vrie ondiepe, 56% is minder dan 50 meter diepe. De Tsjoektsjenzeê herberg hroôte hoeveelheden diersoôrten, wironder [[walrus]]sen, [[zeê'onden]] en [[walvissen]]. An de kust leven [[Aleoetenstern]]'n en [[ijsbeêr]]'n. == Rivier'n == Vanuut Alaska stroômen verschill'nde rivier'n in de Tsjoektsjenzeê, onder are: * [[Kivalina-rivier]] * [[Kobuk-rivier]] * [[Kokolik-rivier]] * [[Kukpowruk-rivier]] * [[Kukpuk-rivier]] * [[Noatak-rivier]] * [[Utukok-rivier]] * [[Pitmegea-rivier]] * [[Wulik-rivier]] Vanuut Siberië stroômen onder are de [[Amguyema-rivier]] en de [[Chantalveergyn-rivier]] in de Tsjoektsjenzeê == Plekk'n an de Tsjoektsjenzeê == Plekk'n an de Tsjoektsjenzeê zien: * [[Leningradsky (Tsjoekotka)|Leningradsky]] * [[Neshkan]] * [[Pil'gyn]] * [[Point Hope]] * [[Ryrkaypiy]] * [[Uelen]] * [[Vankarem]] == Eilan'n == De hroste eilan'n in de Tsjoektsjenzeê zien: * [[Gerald-eiland]] * [[Koljoetsjin]] * [[Wrangel-eiland]] [[Categorie:Zeê]] [[Categorie:Azië|*]] [[Categorie:Noôrd-Amerika|*]] [[Categorie:Rusland]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] azlfrvc5h922wbt6rt7w2g5hr2rhmzj 0 3164 179226 168672 2026-05-16T18:50:02Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179226 wikitext text/x-wiki {{taele| | Naem in Zeêuws = Duuts | Naem in taele = Deutsch | hesproken = [[Duutsland]], [[Oôsteriek]], [[Zwitserland]], [[België]], [[Luxemburg (land)|Luxemburg]], [[Frankriek]], [[Liechenstein]], [[Itâlië]], [[Denemarken]], ok in hemeênschapp'n in [[Oôst-Europa]], emihrant'n in [[Vereênigde Staeten]], [[Zuud-Amerika]] en [[Namibië]] | sprekers = 110 miljoen moedertaelsprekers, totaol 120 miljoen | rang = 11 | taelfemielje = [[Indo-Europese taelen|Indo-Europees]] * [[Germaonse taelen|Germaons]] ** [[West-Germaonse taelen|West-Germaons]] *** [[Oôgduuts]] **** '''Duuts''' | alfabet = [[Latiens alfabet|Latiens]] | offisjeelin = <div> * [[Duutsland]] * [[België]] * [[Liechenstein]] * [[Luxemburg (land)|Luxemburg]] * [[Oôsteriek]] * [[Zwitserland]] Ok in [[Itâlië]] ([[Zuud-Tirol]]), [[Denemarken]] ([[Zuud-Jutland]]), [[Europeêse Unie]], [[Vaticaonstad]] ([[Zwitserse Harde]]). ----------------------------------------------- Offisjeel in [[Namibië]] toet [[1990]] | 639-1 = de | 629-2 = ger/deu | 639-3 = deu | SIL = deu }} [[Plaetje:Historical German linguistical area.PNG|thumb|300px|Verspreiding van het Duuts in [[1931]]]] [[Plaetje:Legal status of German in Europe.svg|300px|thumb|Verspreiding van het Duuts in [[2006]]]] '''Duuts''' is een West-Germaonse taele en beoôr toet de [[Germaonse taelen]]. Duuts is den eênihe offisjele taele van [[Duutsland]], [[Oôsteriek]] en [[Liechenstein]], en is ok een offisjele taele in [[Zwitserland]], [[Luxemburg (land)|Luxemburg]], [[België]] (bepaelde hedeêlt'n) en [[Itâlië]] (Zuud-Tirol). Ok wor Duuts esproken in [[Namibië]] en [[Poôl'n]] en aore Slavische lan'n. Ok èn de zohenaemde [[Wolhaduutsers]] in 't Aziaotische deêl van [[Rusland]], [[Kazachstan]], [[Oezbekistan]] en [[Kirhizië]] Duuts as der moedertaele. Deze Duutsers wiern in de tied van [[Stalin]] verdreven uut der heboorteplekke. Vadder weun'n nog in de [[VS]] en [[Canada]] zo'n twi miljoen mensen die an Duuts as moedertaele ène. Ier worn onder aore de dialect'n [[Texasdeutsch]] en [[Pennsylvania-duuts]] esproken. == Hrammmatica == 't Duuts ei vier naemvall'n, naemelijk: * [[nominatief]]: 't onderwerp * [[genetief]]: anheven van bezit * [[datief]]: 't meewerk'nd voorwerp * [[accusatief]]: 't liedend voorwerp De verbuhienge bie de lidwoorn is as volgt: {|class="prettytable" ! Naemval !! Mannelijk!! Vrouwelijk!! Onzijdig!! Meervoud |- | rowspan=2|Nominatief | der Mann || die Frau || das Kind || die Leute |- | bgcolor=red| ein Mann || eine Frau || bgcolor=red| ein Kind || keine Leute |- | rowspan=2|Genetief | des Mannes || der Frau || des Kindes || der Leute |- | eines Mannes ||einer Frau || eines Kindes || keiner Leute |- | rowspan=2|Datief | dem Mann || der Frau || dem Kind || den Leuten |- | einem Mann || einer Frau || einem Kind || keinen Leuten |- | rowspan=2|Accusatief | den Mann || die Frau || das Kind || die Leute |- | einen Mann || eine Frau || bgcolor=red|ein Kind || keine Leute |} 't Bievoegelijke naemwoord krieg dezelven eindletter as 't bepaelde lidwoord. Den uutgang van 't bievoegelijke naemwoord wor dan dus -e, -er, -em, -en of -es. De lidwoorn ierboven mie een rooien achterhrond èn hin uutgang en ierbie worn de bievoegelijke naemwoorn as volgt verbohen: {|class="prettytable" ! Naemval !! Mannelijk!! Vrouwelijk!! Onzijdig!! Meervoud |- | Nominatief | -e|| -e|| -e|| -en |- | Genitief | -en|| -en|| -en|| -en |- | Datief | -en|| -en|| -en|| -en |- | Accusatief | -en|| -e|| -e|| -en |} == Zie ok == * [[Ripuarisch]] == Lienks nae buten == * [https://www.duits.de www.duits.de], een omvangrieke website over Duutse tael, cultuur en heschiedenis. {{InterWiki|code=de}} [[Categorie:Taele]] [[Categorie:Taele in België]] [[Categorie:Taele in Wallonië|*2]] [[Categorie:Denemarken]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Itâlië]] [[Categorie:Liechenstein]] [[Categorie:Luxemburg]] [[Categorie:Oesteriek]] [[Categorie:Zwitserland]] [[Categorie:Duutstaelige Gemeênschap]] [[Categorie:Luuk]] 4813vu6mmwqzxgjd40s6o8t2cgumdwl 14 3275 179205 111650 2026-05-16T17:59:34Z Orpers 15791 179205 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Konieng|Eilige Roomse Riek]] [[Categorie:Duutser]] rx8lbp25dpll5d5o5iy30k3dqjqr8zx 179208 179205 2026-05-16T18:02:37Z Orpers 15791 179208 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 0 3324 179069 178616 2026-05-16T13:39:01Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179069 wikitext text/x-wiki {{landtabelle| |naeminlandstaele=Guyane française |vlagge=Flag of France.svg |waepen=Blason de la Guyane.svg |locaotie=French Guiana in its region.svg |taelen=[[Frans]] |oôdstad=[[Cayenne (stad)|Cayenne]] |regeriengsvurm=Frans overzeês dippartement |religie=[[Roôms-katteliek]] |km2=83.534 |pctwaeter=2 |inweuners=209.000 (2007) |dichteid=2,5 |volkslied=- |munte=[[Euro]] |valutacode=EUR |tiedzoône=UTC-3 |j/n=ni |feêstdag=[[1 oktober]] |tld=gf/.fr |landcode=GUF/FRA |tel=594 }} [[Plaetje:Kourou drawing dessin expedition.jpg|thumb|rechts|250px|18e eêuwse schets van Kourou.]] [[Plaetje:Iles du salut port drawing dessin.jpg|thumb|rechts|250px|19e eêuwse schets van een schip voo de kuste van Frans Huyana.]] [[Plaetje:MairiedeCayenne.JPG|thumb|rechts|250px|Stad'uus van Cayenne]] '''Frans Huyana''' is 'n [[Frankriek|Frans]] overzeês dippartement in [[Zuud-Amerika]] 't a hrens an de lan'n [[Surinaome]] in 't wessen en voe de rest allaen an [[Brezilië]]. 't Is 't hroste hebied van den [[Europese Unie]] buten [[Europa]]. Tussen de riviern de [[Marowini]] en de Litani lig een hebied 't a betwis wor deur Surinaome en Frans Huyana. Den oôdstad van Frans Huyana is [[Cayenne (stad)|Cayenne]] Bie Kourou leit de lanceêrbaosis ''Centre Spatial Guyanais'' van de ESA, het Europeêse ruumtevaertproject. Op 1 jannewari 2002 is ok in Frans-Huyana d'n euro as munteênheid in'evoerd. ==Geschiedenisse== Rond 1500 wiert land voo 't eerst verbie 'evaeren deu Spaonse ontdekkingsreizigers. De Fransen kwamme rond 1604, in 1637 wier Cayenne 'esticht. Van 1660 toet an 1664 wier het gebied bezet deu de Ollanders. In 1676 veroverden ulder het weer tiejes de ''Ollandsen Oôrlog''. Een jaer laeter heroverden de Fransen het opnieuw, in 1801 wier het een kolonie van Frankriek. Van 1794 toet an 1805 wast in gebruuk as strafkolonie. In 1809 bezetten de Portuhezen uut [[Brezilië]] de kolonie, in reactie op de verovering van [[Portuhal]] deu de Fransen. Nae de val van Napoleon wiert in 1814 weer toegewezen an Frankriek. In 1817 vertrokke de Portuhezen. Naedat Frankriek in 1848 de [[Slaeven'andel|slaevernieje]] ofschaffende verdween de economische bloeie. In [[1852]] wier deur Napoleon III Duvelseiland as strafkolonie in'esteld. Dit eiland dienende as gevangenis voo meer as 80.000 politieke gevangenen, dieven en zwaere moordenaers. In [[1946]] sloot de strafkolonie. Van 1940 tot 1943 vielt bestier onger [[Vichy]]-Frankriek. In [[1946]] wiert wee een overzeês dippartement van Frankriek. In [[1974]] wier Frans-Guyana ok een bestuurlijke rehio. Op 10 jannewari [[2010]] kozen de inweuners in een referendum voo hand'aeving van dizze staotus. Mee een meerder'eid van 70% verwierpen ze voorstellen tot uutbreiding van ulder autonomie. == Bestierlijke indeêlienge == Frans Huyana is verdeêld in slechs twi arrondissement'n: * [[Cayenne (arrondissement)|Cayenne]] * [[Saint-Laurent-du-Maroni]] Vadder tel Frans Huyana 22 hemeênten. == Steed'n == Den oôdstad van Frans Huyana is Cayenne. Aore steed'n zien: * [[Kourou]] * [[Saint-Laurent-du-Maroni]] * [[Saül]] == Hemeênten van Frans Huyana == {| class="wikitable" ! [[INSEE|INSEE-Code]] ! Poscode ! [[Gemeênte]] |- | 973360 | 97317 | [[Apatou]] |- | 973361 | 97319 | [[Awala-Yalimapo]] |- | 973356 | 97330 | [[Camopi]] |- | 973302 | 97300 | [[Cayenne (stad)|Cayenne]] |- | 973357 | 97340 | [[Grand-Santi]] |- | 973303 | 97350 | [[Iracoubo]] |- | 973304 | 97310 | [[Kourou]] |- | 973305 | 97355 | [[Macouria]] |- | 973306 | 97360 | [[Mana (gemeente in Frans-Guyana)|Mana]] |- | 973353 | 97370 | [[Maripasoula]] |- | 973307 | 97351 | [[Matoury]] |- | 973313 | 97356 | [[Montsinéry-Tonnegrande]] |- | 973314 | 97380 | [[Ouanary]] |- | 973362 | 97340 | [[Papaichton]] |- | 973301 | 97390 | [[Régina]] |- | 973309 | 97354 | [[Rémire-Montjoly]] |- | 973310 | 97311 | [[Roura]] |- | 973358 | 97312 | [[Saint-Élie]] |- | 973308 | 97313 | [[Saint-Georges-de-l'Oyapock]] |- | 973311 | 97320 | [[Saint-Laurent-du-Maroni]] |- | 973352 | 97314 | [[Saül]] |- | 973312 | 97315 | [[Sinnamary]] |} == Trivia == De veertien qua oppervlakte groôste Franse gemeênten ligge allemaol in Frans-Huyana; 19 van de 22 Frans-Huyaanse gemeênten sto in de top vuuftig van groôste van de 36.782 Franse gemeênten, 17 in de top twintig. == Lienks nae buten == * [https://www.landenweb.nl/frans-guyana/ Landenweb] * [https://www.britannica.com/place/French-Guiana Britannica] * [https://www.citypopulation.de/en/france/cities/guyane/ City Population] * [https://klimaatinfo.nl/klimaat/frans-guyana/ Klimaatinfo] * [https://worldweather.wmo.int/en/country.html?countryCode=187 World Meteo. Org.] {{Zuud-Amerika}} [[Categorie:Afankelijk hebied]] [[Categorie:Frankriek]] idf7rmn7d95ded0lw0hk26lw1dy50i7 0 3412 179261 178797 2026-05-16T19:12:37Z Orpers 15791 /* Woôrnschat */ 179261 wikitext text/x-wiki {{taele| | Naem in Zeêuws = Iengels | Naem in taele = English | hesproken = Britse eilan'n, Noôrd-Amerika, Australië, Nieuw-Zeêland, Caraïben, Oceanië, stikken van Afrika en Azië, wereldwied as lingua franca | sprekers = 380 miljoen as moerstaele, 510 miljoen totaol. | rang = 3 of 4 (afankelijk van telwieze) | taelfemielje = [[Indo-Europese taelen|Indo-Europees]] * [[Germaonse taelen|Germaons]] ** [[West-Germaonse taelen|West-Germaons]] *** [[Iengveoonse taelen|Iengveoons]] **** [[Anglische taelen|Anglisch]] ***** '''[[Iengels]]''' | alfabet = [[Latiens alfabet|Latiens]] | 639-1 = en | SIL = eng }} '''Iengels''' is 'n [[West-Germaonse taele]] die a verwant is an 't [[Schots]] en 't [[Fries]]. Mie 't onstaen van de Iengelse koloniën ei 't Iengels zen eihen over den aele waereld vespreid. Binn'n 't Iengels zien vee leenwoôrn trug te vin'n uut 't [[Latien]], [[Spaons]], [[Italiaons]] en [[Frans]]. Vee mensen èn Iengels as twidde taele en Iengels hel dan ok as de [[lingua franca]] van de waereld. == Twidde taele == [[File:EN English Language Symbol ISO 639-1 IETF Language Tag Icon.svg|thumb|left|110px|EN ([[ISO 639]]-1)]] A'j 't totaol antal sprekers van 't Iengels as moerstaele en as twidde taele optel, is Iengels de mist hesproken taele ter waereld. Wunnir a'j allaen de moerstaelsprekers tel, wor 't allaen nog overtroffen deur 't [[Chinees]] en Spaons. Iengels funheer ok as de ''lingua franca'' in 't internasjonale sircuit: de weet'nschap, politiek en de [[economie]]. In Nederland is Iengels voe vee mensen ok de twidde of derde taele. In 't voorthezet onderwies is Iengels 'n verplicht vak, en 't wor vaok ok a op de baosisschole eheven. Leerliengen van 't voorthezet onderwies mott'n ok exaam'n doene in Iengels. == Woôrnschat == 't Iengels ei net as 't Nederlands een vreêt hroôte woôrnschat vanwehe 't feit dan der vaok twi woôrn zien voe eên woôrd: der is spraeke van 'n Germaons woôrd en van 'n Romaons woôrd. Net as in 't Nederlands worn de Germaonse woôrn vaok in de spreektaele hebruukt en de Romaonse woôrn bie den offisjele schrieftaele. In 't Nederlands is ier echter wè vee minder spraeke van. Eschat wor da 't Iengels minimaol 500.000 woôrn ken. 't Nederlands ei ok een biedraehe ehad an 't Iengels, in 't biezonder bie woôrn die an te maeken ène bie de scheepvaert. Bekende woôrn zien yacht (jacht) en cookie (koekje). [[Plaetje:Anglospeak (subnational version).svg|thumb|center|400px]] {{InterWiki|code=en}} [[Categorie:Taele]] [[Categorie:Australië]] [[Categorie:Canada]] [[Categorie:Iengeland]] [[Categorie:Ierland]] [[Categorie:Nieuw-Zeêland]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] [[Categorie:Zuud-Afrika]] 9bo4nfgqhnn5gnhkjf4un8dcoi0iwdy 0 3427 179032 134804 2026-05-16T12:20:21Z Orpers 15791 179032 wikitext text/x-wiki [[Poôl'n]] tel 23 '''Nasjonaole Parken''' (''Parki Narodowe'', enkelvoud ''Park Narodowy'') die aon onheveêr 1 procent van 't oppervlak beslaen. Ierneffen zien der nog drie potensjele Nasjonaole Parken die an nog nie as Nasjonaol Park zien erkend: * Jurajski Park Narodowy (Oôgvlakte van Krakau en Częstochowa) * Mazurski Park Narodowy (Omhevieng van 't [[Śniardwy-meer]]) * Turnicki Park Narodowy (Bie de Bieszczady) {| border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" style="font-size:90%;line-height:120%;" |-bgcolor="F0F8FF" | style="text-align:center;"|'''Zeêuwse naem''' | style="text-align:center;"|'''Poôlse naem''' | style="text-align:center;"|'''Opericht''' | style="text-align:center;"|'''Oppervlak<br /><small>(km²)</small>''' | style="text-align:center;"|'''Rehio''' | style="text-align:center;"|'''[[UNESCO]] staotus''' |- |[[Babia Góra Nasjonaol Park]] |Babiogórski Park Narodowy |style="text-align:center;"|1954 |style="text-align:right;"|33.92 |[[Klein Poôl'n]] (Slowaokse hrens) |[[biosfeerrisservaot]] |- |[[Białowieża Nasjonaol Park]] |Białowieski Park Narodowy |style="text-align:center;"|1932 |style="text-align:right;"|105.02 |[[Podlachië]] (Wit-Russische hrens) |[[Waerelderfhoed]],<br />[[biosfeerrisservaot]] |- |[[Biebrza Nasjonaol Park]] |Biebrzański Park Narodowy |style="text-align:center;"|1993 |style="text-align:right;"|592.23 |[[Podlachië]] (Noôrdoôst-Poôl'n) |&nbsp; |- |[[Bieszczady Nasjonaol Park]] |Bieszczadzki Park Narodowy |style="text-align:center;"|1973 |style="text-align:right;"|292.02 |[[Subkarpaot'n]] (Zuudwes-Poôl'n) |[[biosfeerrisservaot]] |- |[[Drawno Nasjonaol Park]] |Drawieński Park Narodowy |style="text-align:center;"|1990 |style="text-align:right;"|113.42 |Noôrdwest-Poôl'n |&nbsp; |- |[[Gorce Nasjonaol Park]] |Gorczański Park Narodowy |style="text-align:center;"|1981 |style="text-align:right;"|70.30 |[[Klein Poôl'n]] (Zuud-Poôl'n) |&nbsp; |- |[[Kampinos Nasjonaol Park]] |Kampinoski Park Narodowy |style="text-align:center;"|1959 |style="text-align:right;"|385.44 |[[Mazovië]] (flakbie [[Warschau]]) |[[biosfeerrisservaot]] |- |[[Karkonosze Nasjonaol Park]] |Karkonoski Park Narodowy |style="text-align:center;"|1959 |style="text-align:right;"|55.75 |[[Neder-Silezië (woiwodschap)|Neder-Silezië]] (Tsjehhische hrens) |[[biosfeerrisservaot]] |- |[[Magura Nasjonaol Park]] |Magurski Park Narodowy |style="text-align:center;"|1995 |style="text-align:right;"|194.39 |[[Klein Poôl'n]] (Zuud-Poôl'n) |&nbsp; |- |[[Narew Nasjonaol Park]] |Narwiański Park Narodowy |style="text-align:center;"|1996 |style="text-align:right;"|73.50 |[[Podlachië]] (Noôrdoôst-Poôl'n) |&nbsp; |- |[[Ojców Nasjonaol Park]] |Ojcowski Park Narodowy |style="text-align:center;"|1956 |style="text-align:right;"|21.46 |[[Klein Poôl'n]] (flakbie [[Krakau]]) |&nbsp; |- |[[Pieniny Nasjonaol Park]] |Pieniński Park Narodowy |style="text-align:center;"|1932 |style="text-align:right;"|23.46 |[[Klein Poôl'n]] (Zuud-Poôl'n) |&nbsp; |- |[[Polesie Nasjonaol Park]] |Poleski Park Narodowy |style="text-align:center;"|1990 |style="text-align:right;"|97.62 |[[Lublin (woiwodschap)|Lublin]] (Oôst-Poôl'n) |[[biosfeerrisservaot]] |- |[[Roztocze Nasjonaol Park]] |Roztoczański Park Narodowy |style="text-align:center;"|1974 |style="text-align:right;"|84.82 |[[Lublin (woiwodschap)|Lublin]] (Oôst-Poôl'n) |&nbsp; |- |[[Słowiński Nasjonaol Park]] |Słowiński Park Narodowy |style="text-align:center;"|1967 |style="text-align:right;"|186.18 |[[Pommern]] (Baltische kuste) |[[biosfeerrisservaot]] |- |[[Świętokrzyski Nasjonaol Park]] |Świętokrzyski Park Narodowy |style="text-align:center;"|1950 |style="text-align:right;"|76.26 |[[Święty Krzyż]] (Centraol-Poôl'n) |&nbsp; |- |[[Nasjonaol Park Taefelberhen]] |Park Narodowy Gór Stołowych |style="text-align:center;"|1993 |style="text-align:right;"|63.40 |[[Neder-Silezië (woiwodschap)|Neder-Silezië]] (Zuudwest-Poôl'n) |&nbsp; |- |[[Tatra Nasjonaol Park]] |Tatrzański Park Narodowy |style="text-align:center;"|1954 |style="text-align:right;"|211.64 |[[Klein Poôl'n]] (Slowaokse hrens) |[[biosfeerrisservaot]] |- |[[Tuchola Nasjonaol Park]] |Park Narodowy Bory Tucholskie |style="text-align:center;"|1996 |style="text-align:right;"|46.13 |[[Pommern]] (Noôrd-Poôl'n) |&nbsp; |- |[[Ujście Warty Nasjonaol Park]] |Park Narodowy Ujście Warty |style="text-align:center;"|2001 |style="text-align:right;"|80.38 |[[Lubusz (woiwodschap)|Lubusz]] (Duutse hrens) |&nbsp; |- |[[Wielkopolska Nasjonaol Park]] |Wielkopolski Park Narodowy |style="text-align:center;"|1957 |style="text-align:right;"|75.84 |[[Hroôt Poôl'n]] (flakbie [[Poznań]]) |&nbsp; |- |[[Wigry Nasjonaol Park]] |Wigierski Park Narodowy |style="text-align:center;"|1989 |style="text-align:right;"|150.86 |[[Podlachië]] (Noôrdoôst-Poôl'n) |&nbsp; |- |[[Wolin Nasjonaol Park]] |Woliński Park Narodowy |style="text-align:center;"|1960 |style="text-align:right;"|109.37 |[[West-Pommer'n]] (Baltische kuste) |&nbsp; |- |} [[Categorie:Lieste|Poôlse Nasjonaole Parken]] [[Categorie:Natuur]] [[Categorie:Poôl'n]] dhl2p4zah7qfbsd8n6lp5tmepjlanid 0 3428 179030 161165 2026-05-16T12:19:32Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179030 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Babia Góra a7.jpg|250px|thumb|right|De Babia Góra]] [[Plaetje:Babia Góra from Sokolica.jpg|250px|thumb|right|De Babia Góra vanaf Sokolica]] '''Babia Góra Nasjonaol Park''' ([[Poôls]]:''Babiogórski Park Narodowy'') is eên van de 23 Poôlse [[Lieste van Poôlse Nasjonaole Parken|nasjonaole parken]], 't lig in 't zuden van 't land in 't woiwodschap [[Klein Poôl'n]], tehen de hrens bie [[Slowakije]]. 't Park besli 'n oppervlak van 33.92 km2 en 't oôdkwartier van 't park lig in [[Zawoja]]. De Babia Góra is den oôgste pieke van de [[Żywiec Beskied'n]]. Babia Góra Nasjonaol Park besli 't noôrdelijke en 'n stik van 't zudelijke stik van 't [[Babia Góra]] massief. Over de Slowaokse hrens is 't er ok 'n beschermd hebied, 't ''Babia Hora'' risservaot. == Heschiedenisse == 't Hebied van Babia Góra wier 't eêst lehaol beschermd in [[1933]], toen a 't Babia Góra Reserve wier emikt. Op 30 oktober 1954 wier 't et offisjeel verklaerd as Nasjonaol Park. Sins 1976 stit 't bie [[UNESCO]] erehistreerd as biosfeerrisservaot. Dit risservaot wier in 2001 uutebreid. == Flora == In 't park leven onheveêr 500 soôrten [[vaetplant'n]], bieni 200 soôrten mossen en antall'n [[kosmossen]], alhen en levermossen. In de Babia Góra leven de verschill'nde plantesoôrten op bepaelde oôgen: * 700-1150 m boven zeêniveau ** [[Beukeboôm]] ** [[Sparreboôm]] ** [[Zilversparre]] ** [[Daslook]] * 1150-1350 m boven zeêniveau ** [[Sparreboôm]] * 1350-1650 m boven zeêniveau ** [[Wilde liesterbeier]] ** [[Anemone narcissiflora]] * 1650-1725 m boven zeêniveau ** [[Juncus trifidus]] ** [[Cerastium alpinum]] (endemisch) == Fauna == * 105 soôrten [[veugels]], wironder [[spechen]] en [[oehoe]]s. * Beêsten zoas 't [[hert]], [[lynx]], [[wolf]] en [[beêr]]. * Insect'n, vurral [[kevers]], wivan an sommihe uniek in 't hebied zien. == Zie ok == * [[Lieste van Poôlse Nasjonaole Parken]] == Lienks nae buten == * ('''pl''') [http://www.bgpn.pl Offisjele site] [[Categorie:Natuur]] [[Categorie:Poôl'n]] qg3rpy9s5u4wa14tk5teaupgtrlrzf0 0 3908 179031 102261 2026-05-16T12:19:48Z Orpers 15791 179031 wikitext text/x-wiki '''Gmina''' is 't laegste bestierlike niveau in [[Poôl'n]], en is vergeliekbaor mee 'n hemeênte in [[Nederland]]. In 2007 waere er 2478 gmina's. 'n Gmina kan bestae uut mèddere steed'n (''miasto'') en kleinere plêkken. Deze plêkken (durpen) zien meestal administraotief vasheleg in 'n sołectwo. Gmina is afgeleid van 't Duutse woord ''Gemeinde'' (hemeênte). == Types == Er bestaen 3 verschillende type gmina's in Poôl'n: * 306 stadshemeênten (''gmina miejska'') * 586 stad- en landgemeênten (''gmina miejsko-wiejska'') * 1586 landhemeênten, ruraal hebieden (''gmina wiejska'') An 't 'oofd van 'n gmina staet de ''rada gminy'' (hemeênteraod). 'n Gmina maek deêl uut van 'n ''[[powiat]]''. [[Categorie:Politiek]] [[Categorie:Poôl'n]] 0wjvvh3o1y0e09ip31oah85jd15jzwc 0 3985 179298 177557 2026-05-16T19:27:13Z Orpers 15791 /* Discograofie */ 179298 wikitext text/x-wiki '''The Mars Volta''' is 'n rockband mee Omar Rodriguez-Lopez, Cedric Bixler-Zavala, Isaiah Ikey Owens, John Frusciante, Thomas Pridgen, Marcel Rodriguez-Lopez en Juan Alderete. == Discograofie == * ''De-Loused in the Comatorium'' (2003) * ''Frances the Mute'' (2005) * ''Amputechture'' (2006) * ''The Bedlam in Goliath'' (2008) * ''Octahedron'' (2009) * ''Noctourniquet'' (2012) * ''The Mars Volta'' (2022) * ''Que Dios Te Maldiga Mi Corazón'' (2023) * ''Lucro Sucio; Los Ojos del Vacío'' (2025) [[Categorie:Band]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] kzuoqgpcq0v7wgpdt8xohwf6tzbhn3v 0 3986 179282 177541 2026-05-16T19:21:54Z Orpers 15791 /* Discograofie */ 179282 wikitext text/x-wiki '''De Facto''' is een reggaeband mee Omar Rodriguez-Lopez, Cedric Bixler-Zavala, Isaiah Ikey Owens, John Frusciante en Jeremy Ward. == Discograofie == * How Do You Dub? You Fight For Dub. You Plug Dub In. * Megaton Shotblast * Légende Du Scorpion á Quatre Queses [[Categorie:Band]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] 7bhgjyc51kr1i9tpswb288kx2purnry 0 3987 179281 177539 2026-05-16T19:21:40Z Orpers 15791 /* Discograofie */ 179281 wikitext text/x-wiki '''At the Drive-In''' is een rockband mee Omar Rodriguez-Lopez, Cedric Bixler-Zavala, Jim Ward, Paul Hinojos en Tony Hajjar. == Discograofie == * Acrobatic Tenement * In/Casino/Out * Relationship of Comand [[Categorie:Band]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] ii4698bq8dtu97o5yrnxfktelqc9y04 14 4190 179107 167988 2026-05-16T14:53:56Z Orpers 15791 179107 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Gemeênte|Nederland]] [[Categorie:Geografie van Nederland]] [[Categorie:Politiek in Nederland]] hl9dvz738uy59pr9wlk5guyds8a6pow 14 4208 179213 132701 2026-05-16T18:08:11Z Orpers 15791 179213 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Adel|Ertog]] [[Categorie:Middeleêuwen]] 97jljoaxr5vr9n9yf6zixlbdhzcu871 0 4482 179257 176586 2026-05-16T19:11:05Z Orpers 15791 /* Zie ok */ 179257 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Idioma afrikáans.png|right|thumb|Afrikaons]] '''Afrikaons''' is een West-Germaonse taele en beoôr toet de [[Germaonse taelen]]. Afrikaons is sterk verwant an 't [[Nederlands]] en is een offisjele taele in [[Zuud-Afrika]] en [[Namibië]]. D'r binne zo'n 7 meljoen mênsen die Afrikaons spreke. ==Zie ok== * [[Bok van Blerk]], muzikant {{InterWiki|code=af}} [[Categorie:Taele]] [[Categorie:Namibië]] [[Categorie:Zuud-Afrika]] f71dmkfcxcs1shmdvswl5kkx8hecykd 0 4528 179219 177544 2026-05-16T18:41:26Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179219 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Fright night band.jpg|thumb|Fright Night in Plan B Club, 2010]] '''Fright Night''' is 'n [[Rusland|Russische]] rockband mee Winter, Shade, Weena Morlock, Lestat en Dmitry. De band begon in oktober 2005. == Discograofie == * Inspired (2007) * The Play of Pain (2010) * Life Eternal (2014) == Lienks nae buten == *[https://web.archive.org/web/20210225070554/http://www.frightnight.ru/ frightnight.ru] [[Categorie:Band]] [[Categorie:Rusland]] gzozxw5zxjvuj4ri3r0vm0mopz5x300 0 4583 179222 177554 2026-05-16T18:42:14Z Orpers 15791 /* Discograofie */ 179222 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Gaudi arena.jpg|thumb|t.A.T.u., 2007]] '''t.A.T.u.''' is 'n [[Rusland|Russische]] popband mee Julia Volkova en Elena Katina. Ze 'ebben 'n keêr meehedaen aen 't Eurovisie Songfestival. == Discograofie == * 200 по встречной (2001) * 200 Km/h in the Wrong Lane (2002) * Dangerous and Moving (2005) * Люди-инвалиды (2005) * Весёлые улыбки (2008) * Waste Management (2009) [[Categorie:Band]] [[Categorie:Rusland]] qknwqe4k0mxo59ph3wicset5ty9ri2z 0 4595 179221 177553 2026-05-16T18:42:01Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179221 wikitext text/x-wiki '''SLOT''' (''СЛОТ'') is 'n [[Rusland|Russische]] rockband mee Nookie, Cash, Mr.Dude, ID en NiXon. De band begon in mei 2002. == Discograofie == * Slot 1 (2003) * 2 войны (2006) * Тринити (2007) * 4ever (2009) * Break the Code (2011) == Lienks nae buten == * [http://www.slot.ru/ Website van SLOT] [[Categorie:Band]] [[Categorie:Rusland]] rb159shlpviqswdmmy6o6opqcnrn3dy 0 4618 179275 167441 2026-05-16T19:19:02Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179275 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Jireh Strict Baptist Chapel, Haywards Heath.jpg|thumb|Strict Baptist kapelle'ie in [[Haywards Heath]]]] De '''Strict Baptists''' is een [[baptisme|baptisten]]kerreke int [[Vereênigd Konienkriek]]. Deze groep heit grote verwantschap mit kerreken as de [[Grifformeerde Gemeênten]] en de [[Hersteld Hervormde Kerke]] in [[Nederland]]. De groep weunt verspreid deur [[Iengeland]]. De gemeênten binne veak mar kleine. Een bekende Strict Baptist predekant is [[Benjamin Ashworth Ramsbottom]]. == Lienks nae buten == * [https://www.britannica.com/topic/Particular-Baptist Britannica] [[Categorie:Protestantisme]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] jk94dacngy5gq30c5vu6owy9l1t6glb 0 4619 179271 178789 2026-05-16T19:17:37Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179271 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Evelix, Free Presbyterian Church of Scotland.jpg|thumb|350px|rechts|Free Presbyterian church in Evelix]] De '''Free Presbyterian Church of Scotland''' is een kerreke int [[Vereênigd Konienkriek]]. Deze groep heit grote verwantschap mit kerreken as de [[Grifformeerde Gemeênten]] in de [[Hersteld Hervormde Kerke]] in [[Nederland]] in de [[Strict Baptists]] in Engeland. De kerreke is in [[1893]] ontsto as splitsing van de [[Free Church of Scotland]]. De kerke eit nie meer as 6.000 leden. De groep weunt verspreid deur [[Schotland]], vooral op de [[Buuten-Hebriden]], [[Skye]], in op de Schotse Hoaglanden. De gemeênten binne veak mar kleine. Een bekende domenee was [[Donald Maclean]]. == Zie ok == * [[Donald Maclean]], predikant == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20120113015611/http://www.fpchurch.org.uk/ Website Free Presbyterian Church of Scotland] * [http://www.fpbookroom.org Website Free Presbyterian Bookroom, Glasgow] * [http://www.middletome.com Website mee preken van de Free Presbyterian Church of Scotland] [[Categorie:Protestantisme]] [[Categorie: Schotland]] k4g5dnjl2jwmks4sga4fwihaixfeveg 0 4645 179270 178788 2026-05-16T19:17:19Z Orpers 15791 179270 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Snizort Free Church of Scotland - geograph.org.uk - 1069836.jpg|thumb|250px|rechts|Free Church in Snizort]] [[Plaetje:Poolewe Free Church of Scotland - geograph.org.uk - 36935.jpg|thumb|250px|rechts|Free Church in Poolewe]] De '''Free Church of Scotland''' is een kerke int [[Vereênigd Konienkriek]]. Deze groep heit grote verwantschap mit kerreken as de [[Grifformeerde Gemeênten]] en de [[Hersteld Hervormde Kerke]] in [[Nederland]] in de [[Free Presbyterian Church of Scotland]] in Schotland. De groep weunt verspreid deu [[Schotland]], vooral op de Buuten-Hebriden, [[Skye]], in op de Schotse Hoaglanden. Het kerkverband heit 115 gemeênten in is ontstoô in [[1843]]. De kerke heit circa 26.000 kerkgangers. [[Categorie:Protestantisme]] [[Categorie: Schotland]] ov1ytdtksaa7s45r0h8u4rdeln3z3he 0 4936 179273 178790 2026-05-16T19:18:32Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179273 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Motorhead-03.jpg|thumb|Motörhead in 2005.]] '''Motörhead''' is 'n hardrockband uut [[Iengeland]]. == Discograofie == * ''Motörhead'' (1977) * ''Overkill'' (1979) * ''Bomber'' (1979) * ''Ace of Spades'' (1980) * ''No Sleep 'til Hammersmith'' (1981) * ''Iron Fist'' (1982) * ''Another Perfect Day'' (1983) * ''Orgasmatron'' (1986) * ''Rock 'n' Roll'' (1987) * ''Nö Sleep at All'' (1988) * ''1916'' (1991) * ''March ör Die'' (1992) * ''Bastards'' (1993) * ''Sacrifice'' (1995) * ''Overnight Sensation'' (1996) * ''Snake Bite Love'' (1998) * ''Everything Louder Than Everyone Else'' (1999) * ''We Are Motörhead'' (2000) * ''Hammered'' (2002) * ''Live at Brixton Academy'' (2003) * ''Inferno'' (2004) * ''Kiss of Death'' (2006) * ''Better Motörhead Than Dead - Live at Hammersmith'' (2007) * ''Motörizer'' (2008) * ''The Wörld Is Yours'' (2010) * ''Aftershock'' (2013) * ''Bad Magic'' (2015) == Lienks nae buten == * [http://www.imotorhead.com Website van Motörhead] [[Categorie:Band]] [[Categorie:Iengeland]] rmhnk678wnxn8wcoezqvhspeg39adak 14 5393 179062 178805 2026-05-16T13:34:38Z Orpers 15791 179062 wikitext text/x-wiki {{delete|gaat om (meestal kleine) gemeenten die met een bot zijn aangemaakt, niet zinvol op deze Wikipedia}} mm21iymxsq7lu6nv838550d7wxlcgtj 0 5398 179227 176587 2026-05-16T18:50:36Z Orpers 15791 /* Zie òk */ 179227 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Map-Francophone World.svg|thumb|right|upright=2]] '''Frans''' (''français'') is 'n [[Romaonse taele]] die-a hesproek'n od in [[Frankriek]], West-[[Zwitserland]] en Zuud-[[Belhië]] en in vòmaolihe kolonies van deêze land'n. == Zie òk == * [[Frans (Ain)|Frans]]: 'n plêkke in [[Frankriek]]. {{InterWiki|code=fr}} [[Categorie:Taele]] [[Categorie:Taele in België]] [[Categorie:Taele in Brussels Hewest|*]] [[Categorie:Taele in Wallonië|*1]] [[Categorie:Canada]] [[Categorie:Frankriek]] [[Categorie:Itâlië]] [[Categorie:Luxemburg]] [[Categorie:Zwitserland]] cwfsw9dk7jlbbi0ue71kb872st63ujt 0 6728 179223 177559 2026-05-16T18:46:35Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179223 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Tracktor bowling on nashestvie-fest 2009.JPG|thumb|Tracktor Bowling]] '''Tracktor Bowling''' is 'n [[Rusland|Russische]] rockband mee Lu, Kondrat, Mult, Wit en Proff. De band begon in 1996. == Discograofie == * Напролом (2002) * Черта (2005) * Шаги по стеклу (2006) * Tracktor Bowling (2010) == Lienks nae buten == * [http://www.tracktorbowling.ru/ Website van Tracktor Bowling] [[Categorie:Band]] [[Categorie:Rusland]] 8fk9p9qaoitgtu5m2pw8eaus4vhoz3v 0 6732 179229 177545 2026-05-16T18:51:28Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179229 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Lacuna Coil Ozzfest 2006.jpg|thumb|Lacuna Coil]] '''Lacuna Coil''' is een rockband uut [[Itâlië]], mee Cristina Scabbia, Cristiano Mozzati, Marco Coti Zelati, Andrea Ferro en Cristiano Migliore. Den band begon in 1996. == Discograofie == * In a Reverie (1999) * Unleashed Memories (2001) * Comalies (2003) * Karmacode (2006) * Shallow Life (2010) * Dark Adrenaline (2012) * Broken Crown Halo (2014) * Delirium (2016) * Black Anima (2019) * Sleepless Empire (2025) == Lienks nae buten == * [http://www.lacunacoil.it/ Website van ''Lacuna Coil''] [[Categorie:Band]] [[Categorie:Itâlië]] cvohiosp45kpdmxmmrwpwqvhnsl7pja 0 6754 179130 178121 2026-05-16T16:53:42Z Orpers 15791 179130 wikitext text/x-wiki '''INSEE''' (Frans: ''Institut National de la Statistique et des Études Économiques'') is 't bureau van de Statistiek'n in [[Frankriek]]. De organisaotsie is op'ericht in 1947. Ut hoofdkantoor zit in [[Paries]]. 'Oôd is Jean-Luc Tavernier (sins 2012). [[Categorie:Economie]] [[Categorie:Frankriek]] [[Categorie:Paries]] 4fw6s5qwy7q8dyt97p0rut97yx657je 0 7004 179206 168125 2026-05-16T18:01:13Z Orpers 15791 /* Titels */ 179206 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Emperor-Charles-V-Titian.jpg|thumb|Kaerel dun Vuufden]] [[Plaetje:Karel-V-rijken.jpg|thumb|<center>Z'n bezittiengen]] '''Kaerel dun Vuufden / Kaerel V''' ([[Gent]], 24 feberwari [[1500]] - 21 september [[1558]]) was den kônienge van [[Spanje]], den keizer vant [['Eilige Roômse Riek]] en 'Eêr van de [[Nederlan'n]]. In 1505 en in 1540 bezocht Kaerel [[Kasteel Westhove]] op [[Walchern]]. == Titels == * As [[dynastieke titel]]s: aartshertog van [[Aartshertogdom Oostenrijk|Oôsteriek]] tussen 1500 en 1519, hertog van [[Hertogdom Luxemburg|Luxemburg]] tussen 1500 en 1506 en prins van [[Prins van Asturië|Asturië]] tussen 1504 en 1516. * Hertog van [[Bourgondië]], [[Braebant]], [[Luxemburg]], [[Limburg]], [[Opper-Lotharingen]] en [[Neder-Lotharingen]], graaf van [[Graefschap Vlaenderen|Vlaenderen]], [[Artesië]], [[Graefschap 'Olland|'Olland]] en [[Zeêland]], [[Graefschap 'Enegouwe|'Enegouwe]], markgraaf van [[Naemen]] en heer van [[Mechelen]] en [[Salins-les-Bains|Salins]] tussen 1506 en [[1555]], markgraaf van de [[Franche Comté]] tussen 1506 en 1556. * Konienge van [[Spanje]], dat wil zeggen konienge van [[Aragón]], [[Navarra]] en [[Jeruzalem]] tussen 1516 en 1556, konienge van [[Napels]], [[Sicilië]] en [[Sardinië]] tussen 1516 en 1554 en konienge van [[Castilië en León]] en heer in Azië en Afrika tussen 1516 en 1556 (tot 1555 formeel saemen mee z'n moeder Johanna). * Aartshertog van [[Oostenrijk|Oôstenriek]], hertog van [[Stiermarken]], [[Karinthië]] en [[Krain]] en graaf van [[Tirol]], [[Habsburg]], [[Pfirt]] en [[Kyburg]], landgraaf in de [[Elzas]] en markgraaf in de [[Burgau]] tussen 1519 en 1521 en hertog van [[Württemberg]]. * Konienge van [[Duutsland]] en ''gekozen Rooms keizer'' tussen 1519 en 1531 en [[Heilige Roomse Rijk|Rooms Keizer]], tussen 1530 en 1556. * Heer van [[Friesland]] tussen 1515 en 1555. * Heer van [[Doornik en het Doornikse]] tussen 1521 en 1555. * Heer van [[Utrecht]] tussen 1528 en 1555. * Heer van [[Overiessel]], [[Wedde]] en [[Westerwolde|Westwoldingerland]] tussen 1528 en 1555. * Graaf van [[Drenthe]] en heer van [[Greunienge]] tussen 1536 en 1555. * Hertog van [[Gelre]] en graaf van [[Zutphen]] tussen 1543 en 1555 [[Categorie:Konieng]] [[Categorie:Geschiedenisse van Europa]] [[Categorie:Geschiedenisse van België]] [[Categorie:Geschiedenisse van Nederland]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Spanje]] 57jg9f5akcka3l0a8klqpt3a4puukog 0 7029 179158 173259 2026-05-16T17:12:03Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179158 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Rotterdam, Laurenskerk, na bombardement van mei 1940.jpg|thumb|260px|[[Rotterdam]] nae het bombardement in 1940]] [[Plaetje:Destroyed Walcheren seawall at Westkapelle 1944.jpg|thumb|260px|Waschappel in 1944]] [[Plaetje:Walcheren Island 01.jpg|thumb|260px|Slag om de Schelde]] [[Plaetje:Light Infantry carriers move through Krabbendijke on the Beveland Causeway.jpg|thumb|260px|Geallieerde troepen passere [[Krabbendieke]]]] [[Plaetje:Nagasakibomb.jpg|thumb|260px|Nagasaki in 1945]] De '''Twidde Weareldoôrlog''' was een zeer groôtschaelige oôrlog, de meêst bloedigsten die ooit op de [[aerde|aerdbol]] is 'evoerd. Vechtende partijen waere an de ene kant [[Duutsland]], [[Japan]], [[Itâlië]], [[Honharije]], [[Roemenië]], [[Bulgarije]], [[Finland]] en [[Mantsjoekwo]] in an de oare kant onger meer [[Frankriek]], [[Iengeland]], de [[Vereênigde Staeten]], [[China]] en de [[Rusland|Sovjetunie]]. Naer schattingen kwamme 72 meljoen mênsen 'ierbie om 't leven. Voorà in [[Oôst-Europa]] is vreêd 'arde 'evochte, deer viel 82,5% van aolle militaire slachtoffers. == Verloôp == Deur vee historici wor de Twidde Weareldoôrlog deels verklaerd deur de vernederende vredesvoorwaerden an Duutsland nae [[Eerste Wereldoorlog|Eerste Weareldoôrlog]]. Deu de opkomst van dictaotor [[Adolf Hitler]] in Duutsland kwamme de Duutsers steeds meer tegenover de Iengelse in de Franse te stoô. De oôrlog startende op [[1 september]] [[1939]] mee de Duutse inval in Poôl'n. Nederland rocht in mei '40 bie de oorlog betrokke. Uze koneginne Willemina ield 'n striedlustige reê, waerin ze zei dat uze troepen dapper stand ieuw en da' m'n achter de Waeterlinie veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel vreêd optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer Iengeland en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur tot [[19 meie]]. An de draedomroep ao m'n nie vee meer. Aol 't nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radiowienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an'eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, konne de meêste van ons gin [[Iengels]] verstae, daerom wier d'er ok vee nae den [[Belhië|Belg]] eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Vanof naejaer 1940 gieng et er langzaemerand minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Duutsers verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe mit een tegenreactie. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z'n è en nae acht ure 's aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op 't platteland viel't nog wè mee wat 't eten angaet. Het binnenlandse nieuws wier d'r ok nie beter op. Regelmaetig stong d'r een ''Bekanntmachung'' van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden wiere of 'evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter nae [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemmiengen wiste m'n pas nae den oôrlog. De Duutsers krege 't moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf z'n eige op [[2 feberwari]] [[1943]] over. In 't zelfde jaor op 13 Meie gaeve de restanten van 't [[Afrika]]-Kurps d'r eige over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne 'm al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en zweefvliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten te zetten. Iedereên die nog nie as dwangerrebeier nae Duitsland was of 'evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders 'ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duutse veldmaarschalken. Laeter wier 'n beschuldigd dat ie in 't complot zat om Hitler op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier 'n 'edwonge om op [[14 oktober]] [[1944]] zelfmoord te plegen. Verscheie eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Binnen een paer daegen most biena iedereên weg weze vanwege de inundatie. Voora rond Walchren wier zwaer 'evochten. De oorlog durende toe september 1945, toe gaf Japan zich over naedat de Amerikaonen twee atoombommen op 't land 'egooid ha. Vanof 1941 was ok Japan betrokke 'ereakt bie de Twidde Weareldoôrlog deu de anval op Pearl Harbor. Duutsland ha z'n eige al een paer maenden eerder over'egeve. Ut meêst verschrikkelukke van dizze oorlog was de [[Holocaust]], weerbie zowat 6 meljoen [[Joôden]] ommebrocht binne. De Twidde Weareldoôrlog zurgende wel voo een tweêdeling in Europa, weerna de zogenaemde ''[[Kouwe Oorlog]]'' ontstong. Europa herstellende z'n eige wel verbaezend snel van de verschrikkingen van de oorlog. Nae de oorlog kwam d'r een enorme economische groei die voor vee welvaert zurgende. == 1939 == * [[1 september]] - Invaosie van Duutse troepen in [[Poôl'n]]. ''Begin van de Twidde Weareldoôrlog.'' * [[3 september]] - Oorlogsverklaering van het [[Vereênigd Konienkriek]] en [[Frankriek]] aan an nazi-[[Duutsland]]. * [[17 september]] - Ok de Sovjet-Unie valt [[Poôl'n]] binne == 1940 == * [[10 meie]] - [[Duutsland|Duutse]] troepen vallen [[Frankriek]] maer ok [[Nederland]], [[Belhië]] en [[Luxemburg (land)|Luxemburg]] binnen. Oal dizze drie lan'n reake noe ok betrokken bie de Twidde Waereldoôrlog. * 10 meie - [[Winston Churchill]] wor premier vant [[Vereênigd Konienkriek]]. * [[13 meie]] - Koniengin [[Wullemina der Nederlan'n|Wullemina]] en den Nederlandse [[kabinet-De Geer II|reherieng]] vluchtten nae [[Iengeland]]. * [[14 meie]] - De binnenstad van [[Rotterdam]] wor verieneweerd deu Duutse bommenwêrrepers. * [[15 meie]] - [[Nederland]] (be'alve [[Zeêland]]) geêft z'n eige in [[Riesoôrd]] an de Duutsers over. * [[16 meie]] - Den Duutse bezetter voert in Nederland den Midden-Europeêse Tied (MET) in.<ref>[https://nos.nl/artikel/2000803-iedere-plaats-had-z-n-eigen-tijd NOS]</ref> * [[17 meie]] - [[Middelburg]] wor zwaer 'ebombardeerd deu Duutse bommenwerpers. 24 inweuners komme ierbie om 't leven. Zeêland (be'alve [[Zeêuws-Vlaonderen]]) geêft z'n eige over an de Duutsers. * [[19 meie]] - De leste Nederlandse troepen verleate Zeêuws-Vlaonderen nae 10 daehen verzet tehen de Duutse overmacht. * [[27 meie]] - De leste Belhiese troepen verleate Zeêuws-Vlaonderen (bie [[Truzement]]). * [[28 meie]] - [[Belhië]] geeft z'n eige over an de Duutsers. * [[22 juni]] - [[Frankriek]] geeft z'n eige over an de Duutsers. De helt wor bezet deur Duutsland, de aore helt wor as [[Vichy]]-Frankriek een satellietstaete van de Duutsers. * [[3 september]] - 't [[Kabinet-Gerbrandy I]] treedt an. * [[7 december]] - Duutsland begint de ''Blitz op [[Londen]]''. De aanhouwernde bombardement'n kostte an 30.000 man 't leven. == 1941 == * [[25 feberwari]] - In [[Amsterdam]] wor de Feberwaristaoking 'eorhaoniseerd. De staoking wor hard neer'eslogen: ierbij valle nehen doden. * [[22 juni]] - ''Operatie Barbarossa''. Hitler valt [[Rusland]] binne, ochteraf een hrote fout. * [[7 december]] - [[Japan]]se anval op Pearl Harbor. Gevolg is dat de [[Vereênigde Staeten]] bie de oorlog worre betrokke. == 1942 == * [[11 jannewari]] - Japan valt [[Nederlands-Indië]] an. * [[20 jannewari]] - In [[Berlijn]] wor den Wannseeconferentie 'ehouwe, waer den ''Endlösung der Judenfrage'' wor georgaoniseêrd. * [[27 jannewari]] - In [[Winterswiek]] wor een temperatuur 'emeten van -27,4 C. Dit is tot op noe voor Nederland nog steeds ut kouwerecord. * [[27 feberwari]] - In de Jaovazeê goôt Karel Doorman mee z'n vloot ten ogner. * [[31 meie]] - Eerste massaole bombardement op een [[Duutsland|Duutse]] stad. [[Keul'n]] is 't doelwit. == 1943 == * [[2 feberwari]] - De noordelijke helt van 't [[Duutsland|Duutse]] Zesde Leher geeft zich in [[Stalingrad]] over. De Duutse tegenstand is hebroken hetgeen een keerpunt in d'n oorlog betekent. * [[31 maerte]] - Bombardement op [[Rotterdam]]-west, hierbie komme 326 man omme. * [[24 juli]] - Bombardement op [[Hamburg]] deu de Britten. Ierbie ontstoôt een vierstorm. Vogges de officiële ciefers komme ierbie 18.474 Duusters om 't leêven. * [[28 november]] - Behin van de conferentie van Teheren, weer de grôte drie, Roosevelt, Stalin in Churchill bie mekander komme. == 1944 == * [[12 feberwari]] - D'n Duutse bezetter geeft bevel [[Schouwen-Duveland]] onger waeter te zetten. * [[22 feberwari]] - Tiejens een bombardement op [[Nijmegen]] deu de geallieerden, kommen meer as 800 man om 't leven. Ok [[Arnem]], [[Enschede]] en [[Deventer]] worren op dezen dag deu Amerikaonse bommenwerpers 'ebombardeerd. * [[3 maerte]] - Bombardement op het Haegse Bezuujenhout, weerbie 550 man omkomme. * [[6 juni]] - [[D-Day]], behin van de geallieerde invaosie in [[Normandië]]. * [[20 juli]] - Mislukte aenslag op [[Hitler]] deu kolonel [[Claus von Stauffenberg]]. * [[4 auhustus]] - [[Anne Frank]] en eur ouwers en zuster worren nae verraed deu de Duutsers opgepakt. 't [[Joôd'n|Joôdse]] gezin Frank waeren ongerdukers in [[Amsterdam]]. * [[25 auhustus]] - [[Paries]] wor bevried. * [[2 september]] - De geallieerden trekken [[België]] binn'n. * [[3 september]] - [[Brussel]] wor bevried. * [[4 september]] - [[Antwerpen (plekke)|Antwerpen]] wor bevried. * [[5 september]] - [[Dolle Dissendag]] en oprichtieng van de [[Benelux]]. * [[7 september]] - [[Luuk (gemeênte)|Luuk]] wor bevried. * [[11 september]] - [[Bresjes]] wor deu de geallieerden 'ebombardeerd. Awast da de plekke was 'eëvacueerd valle d'r toch nog 199 slachtoffers. * [[12 september]] - De geallieerden trekken Zuud-[[Limburg (Nederland)|Limburg]] binn'n (gemeênte [[Eijsden-Margraten]]). * [[13 september]] - Laetste transport van [[Joôd'n]] uut Kamp [[Westerbork]]. * [[14 september]] - [[Maestricht]] wor bevried. * [[16 september]] - De geallieerden trekken [[Zeêuws-Vlaonderen]] binn'n (gemeênten [[Terneuzen (gemeênte)|Terneuzen]] en [[Ulst (gemeênte)|Ulst]]). * [[17 september|17]]-[[25 september]] - [[Operaotie Market Garden]] (Slag om [[Arnem]]). * 17 september - De geallieerden trekken [[Noord-Braebant]] binn'n. * [[18 september]] - [[Eind'oven]] wor bevried. * [[20 september]] - [[Nijmegen]] wor bevried. * [[3 oktober]] - Bie een Iengels luchtbombardement wor een gat 'eslegen in de [[Waschappel]]ler Zeêdiek. Ierbie kwammen 180 inweuners om 't leven deu water in vuur; de plaets zeluf wier zô goed as van de kaerte eveegd deur de bommen en 't binnenstreumende zeêwaeter. De geallieerde troepen landde op 1 november 1944 mee landiengsvaertuugen ten noorden en zuuën van 't ontstaene diekgat. Tun tiede van de landienge bevonde zich nog zes mêsen in 't durp, de rest van de overlevenden was geëvacueerd ni de omriengende durpen. Op 12 oktober 1945, meer dan een jaer laeter, was 't gat edicht. Een nog oaltijd zichtbaer overbliefsel is de kreeke, die ontstaen is deur 't bombardement. Deur 't zoute kwelwaeter, onder de diek door, is 't waeter brak in plaets van zoete. As herinnering an dizze oôrlog, mè zeker oôk an de bevrijdienge, staet ter een Sherman-tank op den diek. Achter de viertoren "Ooge licht" liggen, in een aluve cirkel, de graeven van de oorlogsslachtoffers. Zie ok [[Inundaotie van Walchren]]. * [[20 oktober]] - Explosie bie [[Izendieke]]. Bie een zwaere ontploffinge op een steê bie het durp [[Izendieke]] ([[Zeêuws-Vlaonderen]]), vallen 47 doôden en 37 gewonden onger Britse en Canadese militairen. De oorzaek van de ramp is nooit achterhaeld. * [[21 oktober]] - [[Aken]] is d' eêste Duutse stad die deu de geallieerden wor veroverd. * [[27 oktober]] - [[Berrehe op Zoom]] wor bevried. * [[29 oktober]] - [[Breda]] wor bevried. * [[30 oktober]] - [[Tole (plekke)|Tole]] en [[Goes]] wor'n bevried. * [[1 november]] - [[Sluus (plekke)|Sluus]] wor bevried; [[Vlissienge]] wor bevried deu de Iengelse nae de [[Slag om de Sloedam]]. * [[2 november]] - [[Wissekaerke]] wor bevried. * [[4 november]] - [[Flupland (plekke)|Flupland]] en [[Steênberrehe]] wor'n bevried. * [[6 november]] - [[Middelburg]] wor bevried. * [[7 november]] - [[Ter Veere (plekke)|Ter Veere]] wor bevried. * [[8 december]] - Bie 'n overval op de [[Leêuwarden|Leêuwarder]] hevangenis worn meêr as vuuftig verzetsmensen bevried. * [[9 november]] - [[Moerdiek]] wor bevried. * [[16 december]] - Behin vant [[Ardenn'n]]offensief. == 1945 == * [[25 jannewari]] - Ende vant [[Ardenn'n]]offensief. * [[27 jannewari]] - Russische troepen bevreije 't concentraosiekamp [[Auschwitz]]. * [[13 feberwari|13]]-[[14 feberwari]] - Bombardement op [[Dresden]], weerbie 25.000 man omkomme.<ref>[https://historiek.net/bombardement-op-dresden/40297/ Historiek]</ref> * [[3 maerte]] - Bombardement opt [[Den Haeg|Haegse]] Bezuujenhout, weerbie 550 man omkomme. * [[7 maerte]] - De geallieerden trekken over de [[Rien]] bie [[Remagen]]. * [[13 maerte]] - Koneginne [[Willemina]] gaet in [[Djì]] ([[Zeêuws-Vlaonderen]]) de Nederlandse hrens over. * [[28 maerte]] - [[Megchelen]] ([[Achteroek]]) wor bevried. * [[1 april]] - [[Enschede]] wor bevried. * [[5 april]] - Twee Amerikaonse vliegtugen storte neer bie de Kilhaevene van [[Ouwdurp]]. 15 doôden en 3 gewonden. * [[12 april]] - [[Harry S. Truman]] wor beëdigd as 33e president van de [[Vereênigde Staeten]]. * [[16 april]] - [[Greunienge (stad)|Greunienge]] wor bevried. * [[17 april]] - [[Ede]] wor bevried. * [[20 april]] - [[Nijkerke]] wor bevried. * [[30 april]] - [[Adolf Hitler]] schie' z'n eige doôd. * [[4 meie]] - 't [[Duutsland|Duutse]] leger in Noôrdwest-Duutsland, [[Schleswig-Holstein]], [[Denemarken]] en [[Nederland]] geêft z'n eige over aon de geallieerden (capitulaosie).<ref name=cap>[https://historiek.net/capitulatie-in-wageningen-in-mei-1945-is-geschiedvervalsing/49371/ Historiek]</ref> * [[5 meie]] - 't Ende van den oôrlog in deêze gebieën en lan'n om acht uure 's morgens. Den [[Canada|Canadese]] generael Foulkes over'andigt in '' 'Otel De Wereld'' in [[Waegeniengen]] an de Duutsers den uutwerkieng van den capitulaosieovereênkomst. Foulkes en den Duutse opperbevel'ebber in Nederland generael Blaskowitz ongertekenen deêze uutwerkieng om half vuuf 's middags.<ref name=cap/> * [[6 meie]] - Verdere uutwerkieng van den capitulaosieovereênkomst in den aula van den Landbouw'oôgeschole in Waegeniengen.<ref name=cap/> * [[7 meie]] - [[Schouwen-Duveland]] wor bevried. * 7 meie - 't Duutse leger geêft z'n eige in [[Reims]] over aon de geallieerden.<ref name=capt>[https://historiek.net/capitulaties-van-duitse-troepen-in-1945/134180/ Historiek]</ref> * [[8 meie]] - 't Duutse leger geêft z'n eige ok in [[Berlijn]] bie de [[Sovjet-Unie|Russen]] over aon de geallieerden.<ref name=capt/> * 8 meie - Om elf uure ' s aovunds (wintertied 23.01 uure) offisjeel ende van den Twidde Waereldoôrlog in [[Europa]].<ref name=capt/> * [[9 meie]] - Om middernacht (zeumertied 00.01 uure) offisjeel ende van den Twidde Waereldoôrlog in Europa.<ref name=capt/> * [[19 meie]] - [[Goereê-Overflakkeê]] wor bevried. * [[20 meie]] - Ok [[Texel]] is noe vrie. * [[11 juni]] - En ok [[Schiermonnikoôg]] is as laetste vrie. * [[6 juli]] - Intocht van koneginne [[Willemina]] in [[D'n Aegt]]. * [[17 juli]]-[[2 auhustus]] - Conferentie van [[Potsdam]] tussen de [[Vereênigde Staeten]], 't [[Vereênigd Konienkriek]] en den [[Sovjet-Unie]].<ref>[https://historiek.net/conferentie-van-potsdam-besluiten/153273/ Historiek]</ref> * [[26 juli]] - De Britse premier [[Winston Churchill]] wor opgevolgd deu [[Clement Attlee]]. * [[6 auhustus]] - De Amerikaonen gooie een atoombomme op de [[Japan]]se stad [[Hiroshima]]. Op de 9e gooie ze z'r iene op [[Nagasaki]]. * [[9 auhustus]] - De [[Sovjet-Unie]] valt Japan an in trekt [[China]] in [[Noord-Korea]] binne. * [[15 auhustus]] - Japan geeft z'n eige over aon de geallieerden. * [[17 auhustus]] - In [[Nederlands-Indië]] roepe Soekarno in Hatta de ''Repoeblik Indonesia'' uut. * [[2 september]] - Japan tekent z'n overgeave. ''Ende van de Twidde Weareldoôrlog.'' == Slachtoffers per land == Het antal slachtoffers is onevenredig verdeeld over de verscheie lan'n. Dit is vooral 't geval bie burherslachtoffers. {| class="wikitable sortable" style="text-align: right" |- bgcolor="#cccccc" !style="text-align: left;background:#B0C4DE"|Land !style="background:#B0C4DE"|Inweunerantal 1939 !style="background:#B0C4DE"|Militaire slachtoffers !style="background:#B0C4DE"|Burherslachtoffers !style="background:#B0C4DE"|Joôdse Holocaustslachtoffers !style="background:#B0C4DE"|Totaol antal doôden !style="background:#B0C4DE"|Doôden in % vant inweunerantal |- |align=left|'''[[Albanië]]''' || 1.073.000 || 28.000 || ||200 || 28.200 || 2,63% |- |align=left|'''[[Australië]]'''|| 6.998.000 || 40.400 || 100 || || 40.500 || 0,58% |- |align=left|'''[[Belhië]]'''|| 8.387.000 || 12.100 ||49.600 ||24.400 || 86.100 || 1,02% |- |align=left|'''[[Birma]]'''|| 16.119.000 ||22.000 ||250.000 || || 272.000 || 1,16% |- |align=left|'''[[Brezilië]]'''|| 40.289.000 || 1.000 || 1.000 || || 2.000 || 0,00% |- |align=left|'''[[Bulharije]]'''|| 6.458.000 || 22.000 ||3.000 || || 25.000 || 0,38% |- |align=left|'''[[Canada]]'''|| 11.267.000 || 45.300 || || || 45.300 || 0,40% |- |align=left|'''[[China]]'''|| 517.568.000 || 3.800.000 || 15.805.000 || ||19.605.000 || 3,78% |- |align=left|'''[[Cuba]]'''|| 4.235.000 || || 100 || ||100 || 0,00% |- |align=left|'''[[Denemarken]]'''|| 3.795.000 || 2.100 || 1.000 || 100 || 3.200 || 0,08% |- |align=left|'''[[Duutsland]]''' || 69.623.000 || 5.533.000 || 1.810.000 ||160.000 ||7.503.000 || 10,77% |- |align=left|'''[[Estland]]'''|| 1.134.000 || || 40.000 || 1.000 ||41.000 ||3,62% |- |align=left|'''[[Ethiopië]]'''|| 17.700.000 || 5.000 || 200.000 || || 205.000 || 1,16% |- |align=left|'''[[Filepien'n]]'''|| 16.000.000 || 57.000 || 90.000 || ||147.000 || 0,92% |- |align=left|'''[[Finland]]'''|| 3.700.000 || 95.000 || 2.000 || || 97.000 || 2,62% |- |align=left|'''[[Frankriek]]'''|| 41.700.000 || 212.000 || 267.000|| 83.000 ||562.000|| 1,35% |- |align=left|'''[[Frans Indo-China]]'''||24.600.000 || || 1.000.000|| || 1.000.000 || 4,07% |- |align=left|'''[[Griekenland]]'''|| 7.222.000 || 20.000 || 220.000 || 71.300 || 311.300 || 4,31% |- |align=left|'''[[Hongarije]]'''|| 9.129.000 || 300.000 || 80.000 || 200.000 || 580.000 || 6,35% |- |align=left|'''[[Ierland]]'''|| 2.960.000 || || 200 || || 200 || 0,00% |- |align=left|'''[[Iesland]]'''|| 119.000 || || 200 || || 200 || 0,17% |- |align=left|'''[[India]]'''|| 378.000.000 || 87.000 || 1.500.000 || || 1.587.000 || 0,42% |- |align=left|'''[[Irak]]'''|| 3.698.000 || 1.000 || || || 1.000 || 0,03% |- |align=left|'''[[Iran]]'''|| 14.340.000 || 200 || || || 200 || 0,00% |- |align=left|'''[[Itâlië]]'''|| 44.394.000 || 306.400 || 145.100 || 8.000 || 459.500 || 1,04% |- |align=left|'''[[Japan]]'''|| 71.380.000|| 2.041.000 || 580.000 || || 2.621.000 || 3,67% |- |align=left|'''[[Joegoslavië]]'''|| 15.400.000 || 446.000 || 514.000 ||67.000 ||1.027.000 || 6,67% |- |align=left|'''[[Korea]]'''|| 23.400.000 || || 60.000 || || 60.000 || 0,26% |- |align=left|'''[[Letland]]'''|| 1.995.000 || || 147.000 || 80.000 || 227.000 || 11,38% |- |align=left|'''[[Litouwen]]'''|| 2.575.000 || || 212.000 || 141.000 || 353.000 || 13,71% |- |align=left|'''[[Luxemburg (land)|Luxemburg]]'''|| 295.000 || || 1.300 ||700|| 2.000 || 0,68% |- |align=left|'''[[Maleisië]]'''|| 4.391.000 || ||100.000 || ||100.000 || 2,28% |- |align=left|'''[[Malta]]'''|| 269.000 || || 1.500 || || 1.500 || 0,56% |- |align=left|'''[[Mexico]]'''|| 19.320.000 || || 100 || || 100 || 0,00% |- |align=left|'''[[Monholië]]'''|| 819.000 || 300 || || || 300 || 0,04% |- |align=left|'''[[Nederland]]'''|| 8.729.000 || 7.900 || 88.900|| 102.000 || 198.800 || 2,32% |- |align=left|'''[[Nederlands-Indië]]'''|| 69.435.000 || ||4.000.000|| || 4.000.000 || 5,76% |- |align=left|'''[[Newfoundland]]'''|| 300.000 || 1.000 || 100|| || 1.100 || 0,37% |- |align=left|'''[[Nieuw-Zeêland]]'''|| 1.629.000 || 11.900|| || || 11.900 || 0,67% |- |align=left|'''[[Noorwegen]]'''|| 2.945.000 || 3.000 || 5.800 || 700 || 9.500 || 0,32% |- |align=left|'''[[Oostenriek]]'''|| 6.653.000 ||? || 40.500 || 65.000 || 105.500 || 1,59% |- |align=left|'''Eilanden in [[Oceanië]]'''|| 1.900.000 || || 57.000|| || 57.000|| 3,0% |- |align=left|'''[[Oôst-Timor]]'''|| 500.000 || || 55.000|| || 55.000 || 11,0% |- |align=left|'''[[Pool'n]]'''|| 27.007.000 || 100.000 || 1.900.000 || 3.000.000 || 5.000.000 || 18,51% |- |align=left|'''[[Roemenië]]'''|| 19.934.000 || 300.000 || 64.000 || 469.000 || 833.000|| 4,22% |- |align=left|'''[[Singapore]]'''|| 728.000 || || 50.000 || || 50.000 || 6,87% |- |align=left|'''[[Rusland|Sovjet-Unie]]'''|| 175.500.000 || 10.700.000 || 11.900.000 || 1.000.000 || 23.600.000 || 13,44% |- |align=left|'''[[Spanje]]'''|| 25.637.000 || 4.500 || || || 4.500 || 0,02% |- |align=left|'''[[Thailand]]'''|| 15.023.000 || 5.600 || 300 || || 5.900 || 0,04% |- |align=left|'''[[Tsjechoslowakije]]'''|| 15.300.000 || 25.000 || 43.000 || 277.000 || 345.000 || 2,25% |- |align=left|'''[[Vereênigd Konienkriek]]'''|| 47.760.000 || 382.600 || 67.800 || || 450.400 || 0,94% |- |align=left|'''[[Vereênigde Staeten]]'''|| 131.028.000 || 407.300 || 11.200|| || 418.500 || 0,32% |- |align=left|'''[[Zweden]]'''|| 6.341.000 || || || || || 0,00% |- |align=left|'''[[Zwitserland]]'''|| 4.210.000 || || 100 || || 100 || 0,00% |- |align=left|'''[[Zuud-Afrika]]'''|| 10.160.000 || 11.900 || || || 11.900 || 0,12% |- bgcolor="#cccccc" !align=left|'''Totaol''' ||1.961.071.000 || 25.037.500 || 41.363.400 || 5.754.400 || 72.155.800 || 3,70% |} == Boek'n == * Herman Amersfoort en Piet Kamphuis - Mei 1940: De strijd op Nederlands grondgebied * David Barnauw - De bezetting in een notendop * Anthony Beevor - De Tweede Wereldoorlog * Sophie van den Bergh enz. - De Bosatlas van de Tweede Wereldoorlog * Norman Davies - Europa in oorlog * Debórah Dwork en Robert Jan van Pelt - De holocaust * Saul Friedländer - Nazi-Duitsland en de Joden * Martin Gilbert - Nooit meer, de geschiedenis van de holocaust * Katja Happe - Veel valse hoop * Abel Herzberg - Kroniek der Jodenvervolging 1940-1945 * Raul Hilberg - De vernietiging van de Europese Joden * Guus Hiltermann - Geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog * Loe de Jong - De bezetting * Loe de Jong - Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog * Paul Kennedy - De kering van het tij * Ian Kershaw - Keerpunten * Ian Kershaw - Tot de laatste man * Christ Klep en Ben Schoenmaker - De bevrijding van Nederland 1944-1945 * Ad van Liempt - De oorlog * Peter Longerich - De Wannseeconferentie * Insa Meinen - De shoah in België * Ben Nijhuis - De geschiedenis van de Nederlandse Joden * Richard Overy - Waarom de geallieerden wonnen * Richard Overy - Ruslands oorlog * Jacques Presser - Ondergang * Laurence Rees - Auschwitz * Andrew Roberts - Wereld in vlammen * Maarten van Rossem - Drie oorlogen * Norman Stone - De Tweede Wereldoorlog * Alexander en Malcolm Swanston - Atlas van de Tweede Wereldoorlog * Roel Tanja - Een beknopte geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog * Emerson Vermaat - Het Ribbentrop-Molotov Pact 1939 == Zie ok == * [[Eêste Weareldoôrlog]] * [[Adolf Hitler]] == Noôten == <References/> == Lienks nae buten == {{Div col|cols=2}} * [https://www.cultureelwoordenboek.nl/geschiedenis-vanaf-1900/tweede-wereldoorlog/ Cultureel Woordenboek] * [https://www.geschiedenisextra.nl/nl/thema-wo2.htm GeschiedenisExtra] * [https://www.knack.be/geschiedenis/wereldoorlog-ii/6-tactische-blunders-van-de-fuhrer/ Knack] * [https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/ Historiek] * [https://www.britannica.com/event/World-War-II Britannica] * [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Seconde_Guerre_mondiale/184615 Larousse] * [https://www.tweedewereldoorlog.nl Tweedewereldoorlog] * [https://www.tracesofwar.nl/ TracesOfWar] * [https://mei1940.org/ Mei 1940] * [https://web.archive.org/web/20250614052618/https://www.nimh.nl/themas/tijdlijn-militaire-geschiedenis-van-nederland/historische-overzichten/tijdlijn-militaire-geschiedenis/1940-1945-de-tweede-wereldoorlog Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH)] * [https://www.niod.nl/ NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies] * [https://www.annefrank.org/nl/museum/ Anne Frank Stichting] * [https://kampwesterbork.nl/ Herinneringscentrum Kamp Westerbork] * [https://kampamersfoort.nl/ Nationaal Monument Kamp Amersfoort] * [https://www.nmkampvught.nl/ Nationaal Monument Kamp Vught] * [https://www.oorlogsmuseum.nl/ Oorlogsmuseum Overloon] * [https://breendonk.be/nl Fort van Breendonk] * [https://kazernedossin.eu/ Kazerne Dossin] * [https://web.archive.org/web/20250508094630/https://oorlogzeeland.nl/ Zeeland 1940-1945] * [https://bevrijdingsmuseumzeeland.nl/zeeland-in-de-tweede-wereldoorlog/ Bevrijdingsmuseum Zeeland] {{Div col end}} [[Categorie:Oôrlog]] [[Categorie:Twintegste eêuwe]] [[Categorie:Geschiedenisse van Afrika]] [[Categorie:Geschiedenisse van Azië]] [[Categorie:Geschiedenisse van Europa]] [[Categorie:Geschiedenisse van Oceanië]] [[Categorie:Geschiedenisse van België]] [[Categorie:Geschiedenisse van Nederland]] [[Categorie:Geschiedenisse van Zeêland]] b8gusy4udfdgyd0zjz1k651sm2mzhgw 179179 179158 2026-05-16T17:31:47Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179179 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Rotterdam, Laurenskerk, na bombardement van mei 1940.jpg|thumb|260px|[[Rotterdam]] nae het bombardement in 1940]] [[Plaetje:Destroyed Walcheren seawall at Westkapelle 1944.jpg|thumb|260px|Waschappel in 1944]] [[Plaetje:Walcheren Island 01.jpg|thumb|260px|Slag om de Schelde]] [[Plaetje:Light Infantry carriers move through Krabbendijke on the Beveland Causeway.jpg|thumb|260px|Geallieerde troepen passere [[Krabbendieke]]]] [[Plaetje:Nagasakibomb.jpg|thumb|260px|Nagasaki in 1945]] De '''Twidde Weareldoôrlog''' was een zeer groôtschaelige oôrlog, de meêst bloedigsten die ooit op de [[aerde|aerdbol]] is 'evoerd. Vechtende partijen waere an de ene kant [[Duutsland]], [[Japan]], [[Itâlië]], [[Honharije]], [[Roemenië]], [[Bulgarije]], [[Finland]] en [[Mantsjoekwo]] in an de oare kant onger meer [[Frankriek]], [[Iengeland]], de [[Vereênigde Staeten]], [[China]] en de [[Rusland|Sovjetunie]]. Naer schattingen kwamme 72 meljoen mênsen 'ierbie om 't leven. Voorà in [[Oôst-Europa]] is vreêd 'arde 'evochte, deer viel 82,5% van aolle militaire slachtoffers. == Verloôp == Deur vee historici wor de Twidde Weareldoôrlog deels verklaerd deur de vernederende vredesvoorwaerden an Duutsland nae [[Eerste Wereldoorlog|Eerste Weareldoôrlog]]. Deu de opkomst van dictaotor [[Adolf Hitler]] in Duutsland kwamme de Duutsers steeds meer tegenover de Iengelse in de Franse te stoô. De oôrlog startende op [[1 september]] [[1939]] mee de Duutse inval in Poôl'n. Nederland rocht in mei '40 bie de oorlog betrokke. Uze koneginne Willemina ield 'n striedlustige reê, waerin ze zei dat uze troepen dapper stand ieuw en da' m'n achter de Waeterlinie veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel vreêd optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer Iengeland en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur tot [[19 meie]]. An de draedomroep ao m'n nie vee meer. Aol 't nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radiowienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an'eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, konne de meêste van ons gin [[Iengels]] verstae, daerom wier d'er ok vee nae den [[Belhië|Belg]] eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Vanof naejaer 1940 gieng et er langzaemerand minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Duutsers verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe mit een tegenreactie. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z'n è en nae acht ure 's aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op 't platteland viel't nog wè mee wat 't eten angaet. Het binnenlandse nieuws wier d'r ok nie beter op. Regelmaetig stong d'r een ''Bekanntmachung'' van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden wiere of 'evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter nae [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemmiengen wiste m'n pas nae den oôrlog. De Duutsers krege 't moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf z'n eige op [[2 feberwari]] [[1943]] over. In 't zelfde jaor op 13 Meie gaeve de restanten van 't [[Afrika]]-Kurps d'r eige over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne 'm al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en zweefvliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten te zetten. Iedereên die nog nie as dwangerrebeier nae Duitsland was of 'evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders 'ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duutse veldmaarschalken. Laeter wier 'n beschuldigd dat ie in 't complot zat om Hitler op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier 'n 'edwonge om op [[14 oktober]] [[1944]] zelfmoord te plegen. Verscheie eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Binnen een paer daegen most biena iedereên weg weze vanwege de inundatie. Voora rond Walchren wier zwaer 'evochten. De oorlog durende toe september 1945, toe gaf Japan zich over naedat de Amerikaonen twee atoombommen op 't land 'egooid ha. Vanof 1941 was ok Japan betrokke 'ereakt bie de Twidde Weareldoôrlog deu de anval op Pearl Harbor. Duutsland ha z'n eige al een paer maenden eerder over'egeve. Ut meêst verschrikkelukke van dizze oorlog was de [[Holocaust]], weerbie zowat 6 meljoen [[Joôden]] ommebrocht binne. De Twidde Weareldoôrlog zurgende wel voo een tweêdeling in Europa, weerna de zogenaemde ''[[Kouwe Oorlog]]'' ontstong. Europa herstellende z'n eige wel verbaezend snel van de verschrikkingen van de oorlog. Nae de oorlog kwam d'r een enorme economische groei die voor vee welvaert zurgende. == 1939 == * [[1 september]] - Invaosie van Duutse troepen in [[Poôl'n]]. ''Begin van de Twidde Weareldoôrlog.'' * [[3 september]] - Oorlogsverklaering van het [[Vereênigd Konienkriek]] en [[Frankriek]] aan an nazi-[[Duutsland]]. * [[17 september]] - Ok de Sovjet-Unie valt [[Poôl'n]] binne == 1940 == * [[10 meie]] - [[Duutsland|Duutse]] troepen vallen [[Frankriek]] maer ok [[Nederland]], [[Belhië]] en [[Luxemburg (land)|Luxemburg]] binnen. Oal dizze drie lan'n reake noe ok betrokken bie de Twidde Waereldoôrlog. * 10 meie - [[Winston Churchill]] wor premier vant [[Vereênigd Konienkriek]]. * [[13 meie]] - Koniengin [[Wullemina der Nederlan'n|Wullemina]] en den Nederlandse [[kabinet-De Geer II|reherieng]] vluchtten nae [[Iengeland]]. * [[14 meie]] - De binnenstad van [[Rotterdam]] wor verieneweerd deu Duutse bommenwêrrepers. * [[15 meie]] - [[Nederland]] (be'alve [[Zeêland]]) geêft z'n eige in [[Riesoôrd]] an de Duutsers over. * [[16 meie]] - Den Duutse bezetter voert in Nederland den Midden-Europeêse Tied (MET) in.<ref>[https://nos.nl/artikel/2000803-iedere-plaats-had-z-n-eigen-tijd NOS]</ref> * [[17 meie]] - [[Middelburg]] wor zwaer 'ebombardeerd deu Duutse bommenwerpers. 24 inweuners komme ierbie om 't leven. Zeêland (be'alve [[Zeêuws-Vlaonderen]]) geêft z'n eige over an de Duutsers. * [[19 meie]] - De leste Nederlandse troepen verleate Zeêuws-Vlaonderen nae 10 daehen verzet tehen de Duutse overmacht. * [[27 meie]] - De leste Belhiese troepen verleate Zeêuws-Vlaonderen (bie [[Truzement]]). * [[28 meie]] - [[Belhië]] geeft z'n eige over an de Duutsers. * [[22 juni]] - [[Frankriek]] geeft z'n eige over an de Duutsers. De helt wor bezet deur Duutsland, de aore helt wor as [[Vichy]]-Frankriek een satellietstaete van de Duutsers. * [[3 september]] - 't [[Kabinet-Gerbrandy I]] treedt an. * [[7 december]] - Duutsland begint de ''Blitz op [[Londen]]''. De aanhouwernde bombardement'n kostte an 30.000 man 't leven. == 1941 == * [[25 feberwari]] - In [[Amsterdam]] wor de Feberwaristaoking 'eorhaoniseerd. De staoking wor hard neer'eslogen: ierbij valle nehen doden. * [[22 juni]] - ''Operatie Barbarossa''. Hitler valt [[Rusland]] binne, ochteraf een hrote fout. * [[7 december]] - [[Japan]]se anval op Pearl Harbor. Gevolg is dat de [[Vereênigde Staeten]] bie de oorlog worre betrokke. == 1942 == * [[11 jannewari]] - Japan valt [[Nederlands-Indië]] an. * [[20 jannewari]] - In [[Berlijn]] wor den Wannseeconferentie 'ehouwe, waer den ''Endlösung der Judenfrage'' wor georgaoniseêrd. * [[27 jannewari]] - In [[Winterswiek]] wor een temperatuur 'emeten van -27,4 C. Dit is tot op noe voor Nederland nog steeds ut kouwerecord. * [[27 feberwari]] - In de Jaovazeê goôt Karel Doorman mee z'n vloot ten ogner. * [[31 meie]] - Eerste massaole bombardement op een [[Duutsland|Duutse]] stad. [[Keul'n]] is 't doelwit. == 1943 == * [[2 feberwari]] - De noordelijke helt van 't [[Duutsland|Duutse]] Zesde Leher geeft zich in [[Stalingrad]] over. De Duutse tegenstand is hebroken hetgeen een keerpunt in d'n oorlog betekent. * [[31 maerte]] - Bombardement op [[Rotterdam]]-west, hierbie komme 326 man omme. * [[24 juli]] - Bombardement op [[Hamburg]] deu de Britten. Ierbie ontstoôt een vierstorm. Vogges de officiële ciefers komme ierbie 18.474 Duusters om 't leêven. * [[28 november]] - Behin van de conferentie van Teheren, weer de grôte drie, Roosevelt, Stalin in Churchill bie mekander komme. == 1944 == * [[12 feberwari]] - D'n Duutse bezetter geeft bevel [[Schouwen-Duveland]] onger waeter te zetten. * [[22 feberwari]] - Tiejens een bombardement op [[Nijmegen]] deu de geallieerden, kommen meer as 800 man om 't leven. Ok [[Arnem]], [[Enschede]] en [[Deventer]] worren op dezen dag deu Amerikaonse bommenwerpers 'ebombardeerd. * [[3 maerte]] - Bombardement op het Haegse Bezuujenhout, weerbie 550 man omkomme. * [[6 juni]] - [[D-Day]], behin van de geallieerde invaosie in [[Normandië]]. * [[20 juli]] - Mislukte aenslag op [[Hitler]] deu kolonel [[Claus von Stauffenberg]]. * [[4 auhustus]] - [[Anne Frank]] en eur ouwers en zuster worren nae verraed deu de Duutsers opgepakt. 't [[Joôd'n|Joôdse]] gezin Frank waeren ongerdukers in [[Amsterdam]]. * [[25 auhustus]] - [[Paries]] wor bevried. * [[2 september]] - De geallieerden trekken [[België]] binn'n. * [[3 september]] - [[Brussel]] wor bevried. * [[4 september]] - [[Antwerpen (plekke)|Antwerpen]] wor bevried. * [[5 september]] - [[Dolle Dissendag]] en oprichtieng van de [[Benelux]]. * [[7 september]] - [[Luuk (gemeênte)|Luuk]] wor bevried. * [[11 september]] - [[Bresjes]] wor deu de geallieerden 'ebombardeerd. Awast da de plekke was 'eëvacueerd valle d'r toch nog 199 slachtoffers. * [[12 september]] - De geallieerden trekken Zuud-[[Limburg (Nederland)|Limburg]] binn'n (gemeênte [[Eijsden-Margraten]]). * [[13 september]] - Laetste transport van [[Joôd'n]] uut Kamp [[Westerbork]]. * [[14 september]] - [[Maestricht]] wor bevried. * [[16 september]] - De geallieerden trekken [[Zeêuws-Vlaonderen]] binn'n (gemeênten [[Terneuzen (gemeênte)|Terneuzen]] en [[Ulst (gemeênte)|Ulst]]). * [[17 september|17]]-[[25 september]] - [[Operaotie Market Garden]] (Slag om [[Arnem]]). * 17 september - De geallieerden trekken [[Noord-Braebant]] binn'n. * [[18 september]] - [[Eind'oven]] wor bevried. * [[20 september]] - [[Nijmegen]] wor bevried. * [[3 oktober]] - Bie een Iengels luchtbombardement wor een gat 'eslegen in de [[Waschappel]]ler Zeêdiek. Ierbie kwammen 180 inweuners om 't leven deu water in vuur; de plaets zeluf wier zô goed as van de kaerte eveegd deur de bommen en 't binnenstreumende zeêwaeter. De geallieerde troepen landde op 1 november 1944 mee landiengsvaertuugen ten noorden en zuuën van 't ontstaene diekgat. Tun tiede van de landienge bevonde zich nog zes mêsen in 't durp, de rest van de overlevenden was geëvacueerd ni de omriengende durpen. Op 12 oktober 1945, meer dan een jaer laeter, was 't gat edicht. Een nog oaltijd zichtbaer overbliefsel is de kreeke, die ontstaen is deur 't bombardement. Deur 't zoute kwelwaeter, onder de diek door, is 't waeter brak in plaets van zoete. As herinnering an dizze oôrlog, mè zeker oôk an de bevrijdienge, staet ter een Sherman-tank op den diek. Achter de viertoren "Ooge licht" liggen, in een aluve cirkel, de graeven van de oorlogsslachtoffers. Zie ok [[Inundaotie van Walchren]]. * [[20 oktober]] - Explosie bie [[Izendieke]]. Bie een zwaere ontploffinge op een steê bie het durp [[Izendieke]] ([[Zeêuws-Vlaonderen]]), vallen 47 doôden en 37 gewonden onger Britse en Canadese militairen. De oorzaek van de ramp is nooit achterhaeld. * [[21 oktober]] - [[Aken]] is d' eêste Duutse stad die deu de geallieerden wor veroverd. * [[27 oktober]] - [[Berrehe op Zoom]] wor bevried. * [[29 oktober]] - [[Breda]] wor bevried. * [[30 oktober]] - [[Tole (plekke)|Tole]] en [[Goes]] wor'n bevried. * [[1 november]] - [[Sluus (plekke)|Sluus]] wor bevried; [[Vlissienge]] wor bevried deu de Iengelse nae de [[Slag om de Sloedam]]. * [[2 november]] - [[Wissekaerke]] wor bevried. * [[4 november]] - [[Flupland (plekke)|Flupland]] en [[Steênberrehe]] wor'n bevried. * [[6 november]] - [[Middelburg]] wor bevried. * [[7 november]] - [[Ter Veere (plekke)|Ter Veere]] wor bevried. * [[8 december]] - Bie 'n overval op de [[Leêuwarden|Leêuwarder]] hevangenis worn meêr as vuuftig verzetsmensen bevried. * [[9 november]] - [[Moerdiek]] wor bevried. * [[16 december]] - Behin vant [[Ardenn'n]]offensief. == 1945 == * [[25 jannewari]] - Ende vant [[Ardenn'n]]offensief. * [[27 jannewari]] - Russische troepen bevreije 't concentraosiekamp [[Auschwitz]]. * [[13 feberwari|13]]-[[14 feberwari]] - Bombardement op [[Dresden]], weerbie 25.000 man omkomme.<ref>[https://historiek.net/bombardement-op-dresden/40297/ Historiek]</ref> * [[3 maerte]] - Bombardement opt [[Den Haeg|Haegse]] Bezuujenhout, weerbie 550 man omkomme. * [[7 maerte]] - De geallieerden trekken over de [[Rien]] bie [[Remagen]]. * [[13 maerte]] - Koneginne [[Willemina]] gaet in [[Djì]] ([[Zeêuws-Vlaonderen]]) de Nederlandse hrens over. * [[28 maerte]] - [[Megchelen]] ([[Achteroek]]) wor bevried. * [[1 april]] - [[Enschede]] wor bevried. * [[5 april]] - Twee Amerikaonse vliegtugen storte neer bie de Kilhaevene van [[Ouwdurp]]. 15 doôden en 3 gewonden. * [[12 april]] - [[Harry S. Truman]] wor beëdigd as 33e president van de [[Vereênigde Staeten]]. * [[16 april]] - [[Greunienge (stad)|Greunienge]] wor bevried. * [[17 april]] - [[Ede]] wor bevried. * [[20 april]] - [[Nijkerke]] wor bevried. * [[30 april]] - [[Adolf Hitler]] schie' z'n eige doôd. * [[4 meie]] - 't [[Duutsland|Duutse]] leger in Noôrdwest-Duutsland, [[Schleswig-Holstein]], [[Denemarken]] en [[Nederland]] geêft z'n eige over aon de geallieerden (capitulaosie).<ref name=cap>[https://historiek.net/capitulatie-in-wageningen-in-mei-1945-is-geschiedvervalsing/49371/ Historiek]</ref> * [[5 meie]] - 't Ende van den oôrlog in deêze gebieën en lan'n om acht uure 's morgens. Den [[Canada|Canadese]] generael Foulkes over'andigt in '' 'Otel De Wereld'' in [[Waegeniengen]] an de Duutsers den uutwerkieng van den capitulaosieovereênkomst. Foulkes en den Duutse opperbevel'ebber in Nederland generael Blaskowitz ongertekenen deêze uutwerkieng om half vuuf 's middags.<ref name=cap/> * [[6 meie]] - Verdere uutwerkieng van den capitulaosieovereênkomst in den aula van den Landbouw'oôgeschole in Waegeniengen.<ref name=cap/> * [[7 meie]] - [[Schouwen-Duveland]] wor bevried. * 7 meie - 't Duutse leger geêft z'n eige in [[Reims]] over aon de geallieerden.<ref name=capt>[https://historiek.net/capitulaties-van-duitse-troepen-in-1945/134180/ Historiek]</ref> * [[8 meie]] - 't Duutse leger geêft z'n eige ok in [[Berlijn]] bie de [[Sovjet-Unie|Russen]] over aon de geallieerden.<ref name=capt/> * 8 meie - Om elf uure ' s aovunds (wintertied 23.01 uure) offisjeel ende van den Twidde Waereldoôrlog in [[Europa]].<ref name=capt/> * [[9 meie]] - Om middernacht (zeumertied 00.01 uure) offisjeel ende van den Twidde Waereldoôrlog in Europa.<ref name=capt/> * [[19 meie]] - [[Goereê-Overflakkeê]] wor bevried. * [[20 meie]] - Ok [[Texel]] is noe vrie. * [[11 juni]] - En ok [[Schiermonnikoôg]] is as laetste vrie. * [[6 juli]] - Intocht van koneginne [[Willemina]] in [[D'n Aegt]]. * [[17 juli]]-[[2 auhustus]] - Conferentie van [[Potsdam]] tussen de [[Vereênigde Staeten]], 't [[Vereênigd Konienkriek]] en den [[Sovjet-Unie]].<ref>[https://historiek.net/conferentie-van-potsdam-besluiten/153273/ Historiek]</ref> * [[26 juli]] - De Britse premier [[Winston Churchill]] wor opgevolgd deu [[Clement Attlee]]. * [[6 auhustus]] - De Amerikaonen gooie een atoombomme op de [[Japan]]se stad [[Hiroshima]]. Op de 9e gooie ze z'r iene op [[Nagasaki]]. * [[9 auhustus]] - De [[Sovjet-Unie]] valt Japan an in trekt [[China]] in [[Noord-Korea]] binne. * [[15 auhustus]] - Japan geeft z'n eige over aon de geallieerden. * [[17 auhustus]] - In [[Nederlands-Indië]] roepe Soekarno in Hatta de ''Repoeblik Indonesia'' uut. * [[2 september]] - Japan tekent z'n overgeave. ''Ende van de Twidde Weareldoôrlog.'' == Slachtoffers per land == Het antal slachtoffers is onevenredig verdeeld over de verscheie lan'n. Dit is vooral 't geval bie burherslachtoffers. {| class="wikitable sortable" style="text-align: right" |- bgcolor="#cccccc" !style="text-align: left;background:#B0C4DE"|Land !style="background:#B0C4DE"|Inweunerantal 1939 !style="background:#B0C4DE"|Militaire slachtoffers !style="background:#B0C4DE"|Burherslachtoffers !style="background:#B0C4DE"|Joôdse Holocaustslachtoffers !style="background:#B0C4DE"|Totaol antal doôden !style="background:#B0C4DE"|Doôden in % vant inweunerantal |- |align=left|'''[[Albanië]]''' || 1.073.000 || 28.000 || ||200 || 28.200 || 2,63% |- |align=left|'''[[Australië]]'''|| 6.998.000 || 40.400 || 100 || || 40.500 || 0,58% |- |align=left|'''[[Belhië]]'''|| 8.387.000 || 12.100 ||49.600 ||24.400 || 86.100 || 1,02% |- |align=left|'''[[Birma]]'''|| 16.119.000 ||22.000 ||250.000 || || 272.000 || 1,16% |- |align=left|'''[[Brezilië]]'''|| 40.289.000 || 1.000 || 1.000 || || 2.000 || 0,00% |- |align=left|'''[[Bulharije]]'''|| 6.458.000 || 22.000 ||3.000 || || 25.000 || 0,38% |- |align=left|'''[[Canada]]'''|| 11.267.000 || 45.300 || || || 45.300 || 0,40% |- |align=left|'''[[China]]'''|| 517.568.000 || 3.800.000 || 15.805.000 || ||19.605.000 || 3,78% |- |align=left|'''[[Cuba]]'''|| 4.235.000 || || 100 || ||100 || 0,00% |- |align=left|'''[[Denemarken]]'''|| 3.795.000 || 2.100 || 1.000 || 100 || 3.200 || 0,08% |- |align=left|'''[[Duutsland]]''' || 69.623.000 || 5.533.000 || 1.810.000 ||160.000 ||7.503.000 || 10,77% |- |align=left|'''[[Estland]]'''|| 1.134.000 || || 40.000 || 1.000 ||41.000 ||3,62% |- |align=left|'''[[Ethiopië]]'''|| 17.700.000 || 5.000 || 200.000 || || 205.000 || 1,16% |- |align=left|'''[[Filepien'n]]'''|| 16.000.000 || 57.000 || 90.000 || ||147.000 || 0,92% |- |align=left|'''[[Finland]]'''|| 3.700.000 || 95.000 || 2.000 || || 97.000 || 2,62% |- |align=left|'''[[Frankriek]]'''|| 41.700.000 || 212.000 || 267.000|| 83.000 ||562.000|| 1,35% |- |align=left|'''[[Frans Indo-China]]'''||24.600.000 || || 1.000.000|| || 1.000.000 || 4,07% |- |align=left|'''[[Griekenland]]'''|| 7.222.000 || 20.000 || 220.000 || 71.300 || 311.300 || 4,31% |- |align=left|'''[[Hongarije]]'''|| 9.129.000 || 300.000 || 80.000 || 200.000 || 580.000 || 6,35% |- |align=left|'''[[Ierland]]'''|| 2.960.000 || || 200 || || 200 || 0,00% |- |align=left|'''[[Iesland]]'''|| 119.000 || || 200 || || 200 || 0,17% |- |align=left|'''[[India]]'''|| 378.000.000 || 87.000 || 1.500.000 || || 1.587.000 || 0,42% |- |align=left|'''[[Irak]]'''|| 3.698.000 || 1.000 || || || 1.000 || 0,03% |- |align=left|'''[[Iran]]'''|| 14.340.000 || 200 || || || 200 || 0,00% |- |align=left|'''[[Itâlië]]'''|| 44.394.000 || 306.400 || 145.100 || 8.000 || 459.500 || 1,04% |- |align=left|'''[[Japan]]'''|| 71.380.000|| 2.041.000 || 580.000 || || 2.621.000 || 3,67% |- |align=left|'''[[Joegoslavië]]'''|| 15.400.000 || 446.000 || 514.000 ||67.000 ||1.027.000 || 6,67% |- |align=left|'''[[Korea]]'''|| 23.400.000 || || 60.000 || || 60.000 || 0,26% |- |align=left|'''[[Letland]]'''|| 1.995.000 || || 147.000 || 80.000 || 227.000 || 11,38% |- |align=left|'''[[Litouwen]]'''|| 2.575.000 || || 212.000 || 141.000 || 353.000 || 13,71% |- |align=left|'''[[Luxemburg (land)|Luxemburg]]'''|| 295.000 || || 1.300 ||700|| 2.000 || 0,68% |- |align=left|'''[[Maleisië]]'''|| 4.391.000 || ||100.000 || ||100.000 || 2,28% |- |align=left|'''[[Malta]]'''|| 269.000 || || 1.500 || || 1.500 || 0,56% |- |align=left|'''[[Mexico]]'''|| 19.320.000 || || 100 || || 100 || 0,00% |- |align=left|'''[[Monholië]]'''|| 819.000 || 300 || || || 300 || 0,04% |- |align=left|'''[[Nederland]]'''|| 8.729.000 || 7.900 || 88.900|| 102.000 || 198.800 || 2,32% |- |align=left|'''[[Nederlands-Indië]]'''|| 69.435.000 || ||4.000.000|| || 4.000.000 || 5,76% |- |align=left|'''[[Newfoundland]]'''|| 300.000 || 1.000 || 100|| || 1.100 || 0,37% |- |align=left|'''[[Nieuw-Zeêland]]'''|| 1.629.000 || 11.900|| || || 11.900 || 0,67% |- |align=left|'''[[Noorwegen]]'''|| 2.945.000 || 3.000 || 5.800 || 700 || 9.500 || 0,32% |- |align=left|'''[[Oostenriek]]'''|| 6.653.000 ||? || 40.500 || 65.000 || 105.500 || 1,59% |- |align=left|'''Eilanden in [[Oceanië]]'''|| 1.900.000 || || 57.000|| || 57.000|| 3,0% |- |align=left|'''[[Oôst-Timor]]'''|| 500.000 || || 55.000|| || 55.000 || 11,0% |- |align=left|'''[[Pool'n]]'''|| 27.007.000 || 100.000 || 1.900.000 || 3.000.000 || 5.000.000 || 18,51% |- |align=left|'''[[Roemenië]]'''|| 19.934.000 || 300.000 || 64.000 || 469.000 || 833.000|| 4,22% |- |align=left|'''[[Singapore]]'''|| 728.000 || || 50.000 || || 50.000 || 6,87% |- |align=left|'''[[Rusland|Sovjet-Unie]]'''|| 175.500.000 || 10.700.000 || 11.900.000 || 1.000.000 || 23.600.000 || 13,44% |- |align=left|'''[[Spanje]]'''|| 25.637.000 || 4.500 || || || 4.500 || 0,02% |- |align=left|'''[[Thailand]]'''|| 15.023.000 || 5.600 || 300 || || 5.900 || 0,04% |- |align=left|'''[[Tsjechoslowakije]]'''|| 15.300.000 || 25.000 || 43.000 || 277.000 || 345.000 || 2,25% |- |align=left|'''[[Vereênigd Konienkriek]]'''|| 47.760.000 || 382.600 || 67.800 || || 450.400 || 0,94% |- |align=left|'''[[Vereênigde Staeten]]'''|| 131.028.000 || 407.300 || 11.200|| || 418.500 || 0,32% |- |align=left|'''[[Zweden]]'''|| 6.341.000 || || || || || 0,00% |- |align=left|'''[[Zwitserland]]'''|| 4.210.000 || || 100 || || 100 || 0,00% |- |align=left|'''[[Zuud-Afrika]]'''|| 10.160.000 || 11.900 || || || 11.900 || 0,12% |- bgcolor="#cccccc" !align=left|'''Totaol''' ||1.961.071.000 || 25.037.500 || 41.363.400 || 5.754.400 || 72.155.800 || 3,70% |} == Boek'n == * Herman Amersfoort en Piet Kamphuis - Mei 1940: De strijd op Nederlands grondgebied * David Barnauw - De bezetting in een notendop * Anthony Beevor - De Tweede Wereldoorlog * Sophie van den Bergh enz. - De Bosatlas van de Tweede Wereldoorlog * Norman Davies - Europa in oorlog * Debórah Dwork en Robert Jan van Pelt - De holocaust * Saul Friedländer - Nazi-Duitsland en de Joden * Martin Gilbert - Nooit meer, de geschiedenis van de holocaust * Katja Happe - Veel valse hoop * Abel Herzberg - Kroniek der Jodenvervolging 1940-1945 * Raul Hilberg - De vernietiging van de Europese Joden * Guus Hiltermann - Geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog * Loe de Jong - De bezetting * Loe de Jong - Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog * Paul Kennedy - De kering van het tij * Ian Kershaw - Keerpunten * Ian Kershaw - Tot de laatste man * Christ Klep en Ben Schoenmaker - De bevrijding van Nederland 1944-1945 * Ad van Liempt - De oorlog * Peter Longerich - De Wannseeconferentie * Insa Meinen - De shoah in België * Ben Nijhuis - De geschiedenis van de Nederlandse Joden * Richard Overy - Waarom de geallieerden wonnen * Richard Overy - Ruslands oorlog * Jacques Presser - Ondergang * Laurence Rees - Auschwitz * Andrew Roberts - Wereld in vlammen * Maarten van Rossem - Drie oorlogen * Norman Stone - De Tweede Wereldoorlog * Alexander en Malcolm Swanston - Atlas van de Tweede Wereldoorlog * Roel Tanja - Een beknopte geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog * Emerson Vermaat - Het Ribbentrop-Molotov Pact 1939 == Zie ok == * [[Eêste Weareldoôrlog]] * [[Adolf Hitler]] == Noôten == <References/> == Lienks nae buten == {{Div col|cols=2}} * [https://www.cultureelwoordenboek.nl/geschiedenis-vanaf-1900/tweede-wereldoorlog/ Cultureel Woordenboek] * [https://www.geschiedenisextra.nl/nl/thema-wo2.htm GeschiedenisExtra] * [https://www.knack.be/geschiedenis/wereldoorlog-ii/6-tactische-blunders-van-de-fuhrer/ Knack] * [https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/ Historiek] * [https://www.britannica.com/event/World-War-II Britannica] * [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Seconde_Guerre_mondiale/184615 Larousse] * [https://www.tweedewereldoorlog.nl Tweedewereldoorlog] * [https://www.tracesofwar.nl/ TracesOfWar] * [https://mei1940.org/ Mei 1940] * [https://web.archive.org/web/20250614052618/https://www.nimh.nl/themas/tijdlijn-militaire-geschiedenis-van-nederland/historische-overzichten/tijdlijn-militaire-geschiedenis/1940-1945-de-tweede-wereldoorlog Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH)] * [https://www.niod.nl/ NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies] * [https://www.annefrank.org/nl/museum/ Anne Frank Stichting] * [https://kampwesterbork.nl/ Herinneringscentrum Kamp Westerbork] * [https://kampamersfoort.nl/ Nationaal Monument Kamp Amersfoort] * [https://www.nmkampvught.nl/ Nationaal Monument Kamp Vught] * [https://www.oorlogsmuseum.nl/ Oorlogsmuseum Overloon] * [https://breendonk.be/nl Fort van Breendonk] * [https://kazernedossin.eu/ Kazerne Dossin] * [https://web.archive.org/web/20250508094630/https://oorlogzeeland.nl/ Zeeland 1940-1945] * [https://bevrijdingsmuseumzeeland.nl/zeeland-in-de-tweede-wereldoorlog/ Bevrijdingsmuseum Zeeland] {{Div col end}} [[Categorie:Oôrlog]] [[Categorie:Twintegste eêuwe]] [[Categorie:Geschiedenisse van Afrika]] [[Categorie:Geschiedenisse van Azië]] [[Categorie:Geschiedenisse van Europa]] [[Categorie:Geschiedenisse van Oceanië]] [[Categorie:Geschiedenisse van België]] [[Categorie:Geschiedenisse van Nederland]] [[Categorie:Geschiedenisse van Zeêland]] [[Categorie: Australië]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie: Frankriek]] [[Categorie: Indonesië]] [[Categorie:Itâlië]] [[Categorie:Japan]] [[Categorie:Oesteriek]] [[Categorie:Poôl'n]] [[Categorie: Rusland]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] qgg8et51agydly38awn41z1vnjfx831 179180 179179 2026-05-16T17:33:37Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179180 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Rotterdam, Laurenskerk, na bombardement van mei 1940.jpg|thumb|260px|[[Rotterdam]] nae het bombardement in 1940]] [[Plaetje:Destroyed Walcheren seawall at Westkapelle 1944.jpg|thumb|260px|Waschappel in 1944]] [[Plaetje:Walcheren Island 01.jpg|thumb|260px|Slag om de Schelde]] [[Plaetje:Light Infantry carriers move through Krabbendijke on the Beveland Causeway.jpg|thumb|260px|Geallieerde troepen passere [[Krabbendieke]]]] [[Plaetje:Nagasakibomb.jpg|thumb|260px|Nagasaki in 1945]] De '''Twidde Weareldoôrlog''' was een zeer groôtschaelige oôrlog, de meêst bloedigsten die ooit op de [[aerde|aerdbol]] is 'evoerd. Vechtende partijen waere an de ene kant [[Duutsland]], [[Japan]], [[Itâlië]], [[Honharije]], [[Roemenië]], [[Bulgarije]], [[Finland]] en [[Mantsjoekwo]] in an de oare kant onger meer [[Frankriek]], [[Iengeland]], de [[Vereênigde Staeten]], [[China]] en de [[Rusland|Sovjetunie]]. Naer schattingen kwamme 72 meljoen mênsen 'ierbie om 't leven. Voorà in [[Oôst-Europa]] is vreêd 'arde 'evochte, deer viel 82,5% van aolle militaire slachtoffers. == Verloôp == Deur vee historici wor de Twidde Weareldoôrlog deels verklaerd deur de vernederende vredesvoorwaerden an Duutsland nae [[Eerste Wereldoorlog|Eerste Weareldoôrlog]]. Deu de opkomst van dictaotor [[Adolf Hitler]] in Duutsland kwamme de Duutsers steeds meer tegenover de Iengelse in de Franse te stoô. De oôrlog startende op [[1 september]] [[1939]] mee de Duutse inval in Poôl'n. Nederland rocht in mei '40 bie de oorlog betrokke. Uze koneginne Willemina ield 'n striedlustige reê, waerin ze zei dat uze troepen dapper stand ieuw en da' m'n achter de Waeterlinie veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel vreêd optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer Iengeland en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur tot [[19 meie]]. An de draedomroep ao m'n nie vee meer. Aol 't nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radiowienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an'eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, konne de meêste van ons gin [[Iengels]] verstae, daerom wier d'er ok vee nae den [[Belhië|Belg]] eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Vanof naejaer 1940 gieng et er langzaemerand minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Duutsers verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe mit een tegenreactie. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z'n è en nae acht ure 's aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op 't platteland viel't nog wè mee wat 't eten angaet. Het binnenlandse nieuws wier d'r ok nie beter op. Regelmaetig stong d'r een ''Bekanntmachung'' van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden wiere of 'evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter nae [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemmiengen wiste m'n pas nae den oôrlog. De Duutsers krege 't moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf z'n eige op [[2 feberwari]] [[1943]] over. In 't zelfde jaor op 13 Meie gaeve de restanten van 't [[Afrika]]-Kurps d'r eige over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne 'm al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en zweefvliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten te zetten. Iedereên die nog nie as dwangerrebeier nae Duitsland was of 'evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders 'ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duutse veldmaarschalken. Laeter wier 'n beschuldigd dat ie in 't complot zat om Hitler op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier 'n 'edwonge om op [[14 oktober]] [[1944]] zelfmoord te plegen. Verscheie eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Binnen een paer daegen most biena iedereên weg weze vanwege de inundatie. Voora rond Walchren wier zwaer 'evochten. De oorlog durende toe september 1945, toe gaf Japan zich over naedat de Amerikaonen twee atoombommen op 't land 'egooid ha. Vanof 1941 was ok Japan betrokke 'ereakt bie de Twidde Weareldoôrlog deu de anval op Pearl Harbor. Duutsland ha z'n eige al een paer maenden eerder over'egeve. Ut meêst verschrikkelukke van dizze oorlog was de [[Holocaust]], weerbie zowat 6 meljoen [[Joôden]] ommebrocht binne. De Twidde Weareldoôrlog zurgende wel voo een tweêdeling in Europa, weerna de zogenaemde ''[[Kouwe Oorlog]]'' ontstong. Europa herstellende z'n eige wel verbaezend snel van de verschrikkingen van de oorlog. Nae de oorlog kwam d'r een enorme economische groei die voor vee welvaert zurgende. == 1939 == * [[1 september]] - Invaosie van Duutse troepen in [[Poôl'n]]. ''Begin van de Twidde Weareldoôrlog.'' * [[3 september]] - Oorlogsverklaering van het [[Vereênigd Konienkriek]] en [[Frankriek]] aan an nazi-[[Duutsland]]. * [[17 september]] - Ok de Sovjet-Unie valt [[Poôl'n]] binne == 1940 == * [[10 meie]] - [[Duutsland|Duutse]] troepen vallen [[Frankriek]] maer ok [[Nederland]], [[Belhië]] en [[Luxemburg (land)|Luxemburg]] binnen. Oal dizze drie lan'n reake noe ok betrokken bie de Twidde Waereldoôrlog. * 10 meie - [[Winston Churchill]] wor premier vant [[Vereênigd Konienkriek]]. * [[13 meie]] - Koniengin [[Wullemina der Nederlan'n|Wullemina]] en den Nederlandse [[kabinet-De Geer II|reherieng]] vluchtten nae [[Iengeland]]. * [[14 meie]] - De binnenstad van [[Rotterdam]] wor verieneweerd deu Duutse bommenwêrrepers. * [[15 meie]] - [[Nederland]] (be'alve [[Zeêland]]) geêft z'n eige in [[Riesoôrd]] an de Duutsers over. * [[16 meie]] - Den Duutse bezetter voert in Nederland den Midden-Europeêse Tied (MET) in.<ref>[https://nos.nl/artikel/2000803-iedere-plaats-had-z-n-eigen-tijd NOS]</ref> * [[17 meie]] - [[Middelburg]] wor zwaer 'ebombardeerd deu Duutse bommenwerpers. 24 inweuners komme ierbie om 't leven. Zeêland (be'alve [[Zeêuws-Vlaonderen]]) geêft z'n eige over an de Duutsers. * [[19 meie]] - De leste Nederlandse troepen verleate Zeêuws-Vlaonderen nae 10 daehen verzet tehen de Duutse overmacht. * [[27 meie]] - De leste Belhiese troepen verleate Zeêuws-Vlaonderen (bie [[Truzement]]). * [[28 meie]] - [[Belhië]] geeft z'n eige over an de Duutsers. * [[22 juni]] - [[Frankriek]] geeft z'n eige over an de Duutsers. De helt wor bezet deur Duutsland, de aore helt wor as [[Vichy]]-Frankriek een satellietstaete van de Duutsers. * [[3 september]] - 't [[Kabinet-Gerbrandy I]] treedt an. * [[7 december]] - Duutsland begint de ''Blitz op [[Londen]]''. De aanhouwernde bombardement'n kostte an 30.000 man 't leven. == 1941 == * [[25 feberwari]] - In [[Amsterdam]] wor de Feberwaristaoking 'eorhaoniseerd. De staoking wor hard neer'eslogen: ierbij valle nehen doden. * [[22 juni]] - ''Operatie Barbarossa''. Hitler valt [[Rusland]] binne, ochteraf een hrote fout. * [[7 december]] - [[Japan]]se anval op Pearl Harbor. Gevolg is dat de [[Vereênigde Staeten]] bie de oorlog worre betrokke. == 1942 == * [[11 jannewari]] - Japan valt [[Nederlands-Indië]] an. * [[20 jannewari]] - In [[Berlijn]] wor den Wannseeconferentie 'ehouwe, waer den ''Endlösung der Judenfrage'' wor georgaoniseêrd. * [[27 jannewari]] - In [[Winterswiek]] wor een temperatuur 'emeten van -27,4 C. Dit is tot op noe voor Nederland nog steeds ut kouwerecord. * [[27 feberwari]] - In de Jaovazeê goôt Karel Doorman mee z'n vloot ten ogner. * [[31 meie]] - Eerste massaole bombardement op een [[Duutsland|Duutse]] stad. [[Keul'n]] is 't doelwit. == 1943 == * [[2 feberwari]] - De noordelijke helt van 't [[Duutsland|Duutse]] Zesde Leher geeft zich in [[Stalingrad]] over. De Duutse tegenstand is hebroken hetgeen een keerpunt in d'n oorlog betekent. * [[31 maerte]] - Bombardement op [[Rotterdam]]-west, hierbie komme 326 man omme. * [[24 juli]] - Bombardement op [[Hamburg]] deu de Britten. Ierbie ontstoôt een vierstorm. Vogges de officiële ciefers komme ierbie 18.474 Duusters om 't leêven. * [[28 november]] - Behin van de conferentie van Teheren, weer de grôte drie, Roosevelt, Stalin in Churchill bie mekander komme. == 1944 == * [[12 feberwari]] - D'n Duutse bezetter geeft bevel [[Schouwen-Duveland]] onger waeter te zetten. * [[22 feberwari]] - Tiejens een bombardement op [[Nijmegen]] deu de geallieerden, kommen meer as 800 man om 't leven. Ok [[Arnem]], [[Enschede]] en [[Deventer]] worren op dezen dag deu Amerikaonse bommenwerpers 'ebombardeerd. * [[3 maerte]] - Bombardement op het Haegse Bezuujenhout, weerbie 550 man omkomme. * [[6 juni]] - [[D-Day]], behin van de geallieerde invaosie in [[Normandië]]. * [[20 juli]] - Mislukte aenslag op [[Hitler]] deu kolonel [[Claus von Stauffenberg]]. * [[4 auhustus]] - [[Anne Frank]] en eur ouwers en zuster worren nae verraed deu de Duutsers opgepakt. 't [[Joôd'n|Joôdse]] gezin Frank waeren ongerdukers in [[Amsterdam]]. * [[25 auhustus]] - [[Paries]] wor bevried. * [[2 september]] - De geallieerden trekken [[België]] binn'n. * [[3 september]] - [[Brussel]] wor bevried. * [[4 september]] - [[Antwerpen (plekke)|Antwerpen]] wor bevried. * [[5 september]] - [[Dolle Dissendag]] en oprichtieng van de [[Benelux]]. * [[7 september]] - [[Luuk (gemeênte)|Luuk]] wor bevried. * [[11 september]] - [[Bresjes]] wor deu de geallieerden 'ebombardeerd. Awast da de plekke was 'eëvacueerd valle d'r toch nog 199 slachtoffers. * [[12 september]] - De geallieerden trekken Zuud-[[Limburg (Nederland)|Limburg]] binn'n (gemeênte [[Eijsden-Margraten]]). * [[13 september]] - Laetste transport van [[Joôd'n]] uut Kamp [[Westerbork]]. * [[14 september]] - [[Maestricht]] wor bevried. * [[16 september]] - De geallieerden trekken [[Zeêuws-Vlaonderen]] binn'n (gemeênten [[Terneuzen (gemeênte)|Terneuzen]] en [[Ulst (gemeênte)|Ulst]]). * [[17 september|17]]-[[25 september]] - [[Operaotie Market Garden]] (Slag om [[Arnem]]). * 17 september - De geallieerden trekken [[Noord-Braebant]] binn'n. * [[18 september]] - [[Eind'oven]] wor bevried. * [[20 september]] - [[Nijmegen]] wor bevried. * [[3 oktober]] - Bie een Iengels luchtbombardement wor een gat 'eslegen in de [[Waschappel]]ler Zeêdiek. Ierbie kwammen 180 inweuners om 't leven deu water in vuur; de plaets zeluf wier zô goed as van de kaerte eveegd deur de bommen en 't binnenstreumende zeêwaeter. De geallieerde troepen landde op 1 november 1944 mee landiengsvaertuugen ten noorden en zuuën van 't ontstaene diekgat. Tun tiede van de landienge bevonde zich nog zes mêsen in 't durp, de rest van de overlevenden was geëvacueerd ni de omriengende durpen. Op 12 oktober 1945, meer dan een jaer laeter, was 't gat edicht. Een nog oaltijd zichtbaer overbliefsel is de kreeke, die ontstaen is deur 't bombardement. Deur 't zoute kwelwaeter, onder de diek door, is 't waeter brak in plaets van zoete. As herinnering an dizze oôrlog, mè zeker oôk an de bevrijdienge, staet ter een Sherman-tank op den diek. Achter de viertoren "Ooge licht" liggen, in een aluve cirkel, de graeven van de oorlogsslachtoffers. Zie ok [[Inundaotie van Walchren]]. * [[20 oktober]] - Explosie bie [[Izendieke]]. Bie een zwaere ontploffinge op een steê bie het durp [[Izendieke]] ([[Zeêuws-Vlaonderen]]), vallen 47 doôden en 37 gewonden onger Britse en Canadese militairen. De oorzaek van de ramp is nooit achterhaeld. * [[21 oktober]] - [[Aken]] is d' eêste Duutse stad die deu de geallieerden wor veroverd. * [[27 oktober]] - [[Berrehe op Zoom]] wor bevried. * [[29 oktober]] - [[Breda]] wor bevried. * [[30 oktober]] - [[Tole (plekke)|Tole]] en [[Goes]] wor'n bevried. * [[1 november]] - [[Sluus (plekke)|Sluus]] wor bevried; [[Vlissienge]] wor bevried deu de Iengelse nae de [[Slag om de Sloedam]]. * [[2 november]] - [[Wissekaerke]] wor bevried. * [[4 november]] - [[Flupland (plekke)|Flupland]] en [[Steênberrehe]] wor'n bevried. * [[6 november]] - [[Middelburg]] wor bevried. * [[7 november]] - [[Ter Veere (plekke)|Ter Veere]] wor bevried. * [[8 december]] - Bie 'n overval op de [[Leêuwarden|Leêuwarder]] hevangenis worn meêr as vuuftig verzetsmensen bevried. * [[9 november]] - [[Moerdiek]] wor bevried. * [[16 december]] - Behin vant [[Ardenn'n]]offensief. == 1945 == * [[25 jannewari]] - Ende vant [[Ardenn'n]]offensief. * [[27 jannewari]] - Russische troepen bevreije 't concentraosiekamp [[Auschwitz]]. * [[13 feberwari|13]]-[[14 feberwari]] - Bombardement op [[Dresden]], weerbie 25.000 man omkomme.<ref>[https://historiek.net/bombardement-op-dresden/40297/ Historiek]</ref> * [[3 maerte]] - Bombardement opt [[Den Haeg|Haegse]] Bezuujenhout, weerbie 550 man omkomme. * [[7 maerte]] - De geallieerden trekken over de [[Rien]] bie [[Remagen]]. * [[13 maerte]] - Koneginne [[Willemina]] gaet in [[Djì]] ([[Zeêuws-Vlaonderen]]) de Nederlandse hrens over. * [[28 maerte]] - [[Megchelen]] ([[Achteroek]]) wor bevried. * [[1 april]] - [[Enschede]] wor bevried. * [[5 april]] - Twee Amerikaonse vliegtugen storte neer bie de Kilhaevene van [[Ouwdurp]]. 15 doôden en 3 gewonden. * [[12 april]] - [[Harry S. Truman]] wor beëdigd as 33e president van de [[Vereênigde Staeten]]. * [[16 april]] - [[Greunienge (stad)|Greunienge]] wor bevried. * [[17 april]] - [[Ede]] wor bevried. * [[20 april]] - [[Nijkerke]] wor bevried. * [[30 april]] - [[Adolf Hitler]] schie' z'n eige doôd. * [[4 meie]] - 't [[Duutsland|Duutse]] leger in Noôrdwest-Duutsland, [[Schleswig-Holstein]], [[Denemarken]] en [[Nederland]] geêft z'n eige over aon de geallieerden (capitulaosie).<ref name=cap>[https://historiek.net/capitulatie-in-wageningen-in-mei-1945-is-geschiedvervalsing/49371/ Historiek]</ref> * [[5 meie]] - 't Ende van den oôrlog in deêze gebieën en lan'n om acht uure 's morgens. Den [[Canada|Canadese]] generael Foulkes over'andigt in '' 'Otel De Wereld'' in [[Waegeniengen]] an de Duutsers den uutwerkieng van den capitulaosieovereênkomst. Foulkes en den Duutse opperbevel'ebber in Nederland generael Blaskowitz ongertekenen deêze uutwerkieng om half vuuf 's middags.<ref name=cap/> * [[6 meie]] - Verdere uutwerkieng van den capitulaosieovereênkomst in den aula van den Landbouw'oôgeschole in Waegeniengen.<ref name=cap/> * [[7 meie]] - [[Schouwen-Duveland]] wor bevried. * 7 meie - 't Duutse leger geêft z'n eige in [[Reims]] over aon de geallieerden.<ref name=capt>[https://historiek.net/capitulaties-van-duitse-troepen-in-1945/134180/ Historiek]</ref> * [[8 meie]] - 't Duutse leger geêft z'n eige ok in [[Berlijn]] bie de [[Sovjet-Unie|Russen]] over aon de geallieerden.<ref name=capt/> * 8 meie - Om elf uure ' s aovunds (wintertied 23.01 uure) offisjeel ende van den Twidde Waereldoôrlog in [[Europa]].<ref name=capt/> * [[9 meie]] - Om middernacht (zeumertied 00.01 uure) offisjeel ende van den Twidde Waereldoôrlog in Europa.<ref name=capt/> * [[19 meie]] - [[Goereê-Overflakkeê]] wor bevried. * [[20 meie]] - Ok [[Texel]] is noe vrie. * [[11 juni]] - En ok [[Schiermonnikoôg]] is as laetste vrie. * [[6 juli]] - Intocht van koneginne [[Willemina]] in [[D'n Aegt]]. * [[17 juli]]-[[2 auhustus]] - Conferentie van [[Potsdam]] tussen de [[Vereênigde Staeten]], 't [[Vereênigd Konienkriek]] en den [[Sovjet-Unie]].<ref>[https://historiek.net/conferentie-van-potsdam-besluiten/153273/ Historiek]</ref> * [[26 juli]] - De Britse premier [[Winston Churchill]] wor opgevolgd deu [[Clement Attlee]]. * [[6 auhustus]] - De Amerikaonen gooie een atoombomme op de [[Japan]]se stad [[Hiroshima]]. Op de 9e gooie ze z'r iene op [[Nagasaki]]. * [[9 auhustus]] - De [[Sovjet-Unie]] valt Japan an in trekt [[China]] in [[Noord-Korea]] binne. * [[15 auhustus]] - Japan geeft z'n eige over aon de geallieerden. * [[17 auhustus]] - In [[Nederlands-Indië]] roepe Soekarno in Hatta de ''Repoeblik Indonesia'' uut. * [[2 september]] - Japan tekent z'n overgeave. ''Ende van de Twidde Weareldoôrlog.'' == Slachtoffers per land == Het antal slachtoffers is onevenredig verdeeld over de verscheie lan'n. Dit is vooral 't geval bie burherslachtoffers. {| class="wikitable sortable" style="text-align: right" |- bgcolor="#cccccc" !style="text-align: left;background:#B0C4DE"|Land !style="background:#B0C4DE"|Inweunerantal 1939 !style="background:#B0C4DE"|Militaire slachtoffers !style="background:#B0C4DE"|Burherslachtoffers !style="background:#B0C4DE"|Joôdse Holocaustslachtoffers !style="background:#B0C4DE"|Totaol antal doôden !style="background:#B0C4DE"|Doôden in % vant inweunerantal |- |align=left|'''[[Albanië]]''' || 1.073.000 || 28.000 || ||200 || 28.200 || 2,63% |- |align=left|'''[[Australië]]'''|| 6.998.000 || 40.400 || 100 || || 40.500 || 0,58% |- |align=left|'''[[Belhië]]'''|| 8.387.000 || 12.100 ||49.600 ||24.400 || 86.100 || 1,02% |- |align=left|'''[[Birma]]'''|| 16.119.000 ||22.000 ||250.000 || || 272.000 || 1,16% |- |align=left|'''[[Brezilië]]'''|| 40.289.000 || 1.000 || 1.000 || || 2.000 || 0,00% |- |align=left|'''[[Bulharije]]'''|| 6.458.000 || 22.000 ||3.000 || || 25.000 || 0,38% |- |align=left|'''[[Canada]]'''|| 11.267.000 || 45.300 || || || 45.300 || 0,40% |- |align=left|'''[[China]]'''|| 517.568.000 || 3.800.000 || 15.805.000 || ||19.605.000 || 3,78% |- |align=left|'''[[Cuba]]'''|| 4.235.000 || || 100 || ||100 || 0,00% |- |align=left|'''[[Denemarken]]'''|| 3.795.000 || 2.100 || 1.000 || 100 || 3.200 || 0,08% |- |align=left|'''[[Duutsland]]''' || 69.623.000 || 5.533.000 || 1.810.000 ||160.000 ||7.503.000 || 10,77% |- |align=left|'''[[Estland]]'''|| 1.134.000 || || 40.000 || 1.000 ||41.000 ||3,62% |- |align=left|'''[[Ethiopië]]'''|| 17.700.000 || 5.000 || 200.000 || || 205.000 || 1,16% |- |align=left|'''[[Filepien'n]]'''|| 16.000.000 || 57.000 || 90.000 || ||147.000 || 0,92% |- |align=left|'''[[Finland]]'''|| 3.700.000 || 95.000 || 2.000 || || 97.000 || 2,62% |- |align=left|'''[[Frankriek]]'''|| 41.700.000 || 212.000 || 267.000|| 83.000 ||562.000|| 1,35% |- |align=left|'''[[Frans Indo-China]]'''||24.600.000 || || 1.000.000|| || 1.000.000 || 4,07% |- |align=left|'''[[Griekenland]]'''|| 7.222.000 || 20.000 || 220.000 || 71.300 || 311.300 || 4,31% |- |align=left|'''[[Hongarije]]'''|| 9.129.000 || 300.000 || 80.000 || 200.000 || 580.000 || 6,35% |- |align=left|'''[[Ierland]]'''|| 2.960.000 || || 200 || || 200 || 0,00% |- |align=left|'''[[Iesland]]'''|| 119.000 || || 200 || || 200 || 0,17% |- |align=left|'''[[India]]'''|| 378.000.000 || 87.000 || 1.500.000 || || 1.587.000 || 0,42% |- |align=left|'''[[Irak]]'''|| 3.698.000 || 1.000 || || || 1.000 || 0,03% |- |align=left|'''[[Iran]]'''|| 14.340.000 || 200 || || || 200 || 0,00% |- |align=left|'''[[Itâlië]]'''|| 44.394.000 || 306.400 || 145.100 || 8.000 || 459.500 || 1,04% |- |align=left|'''[[Japan]]'''|| 71.380.000|| 2.041.000 || 580.000 || || 2.621.000 || 3,67% |- |align=left|'''[[Joegoslavië]]'''|| 15.400.000 || 446.000 || 514.000 ||67.000 ||1.027.000 || 6,67% |- |align=left|'''[[Korea]]'''|| 23.400.000 || || 60.000 || || 60.000 || 0,26% |- |align=left|'''[[Letland]]'''|| 1.995.000 || || 147.000 || 80.000 || 227.000 || 11,38% |- |align=left|'''[[Litouwen]]'''|| 2.575.000 || || 212.000 || 141.000 || 353.000 || 13,71% |- |align=left|'''[[Luxemburg (land)|Luxemburg]]'''|| 295.000 || || 1.300 ||700|| 2.000 || 0,68% |- |align=left|'''[[Maleisië]]'''|| 4.391.000 || ||100.000 || ||100.000 || 2,28% |- |align=left|'''[[Malta]]'''|| 269.000 || || 1.500 || || 1.500 || 0,56% |- |align=left|'''[[Mexico]]'''|| 19.320.000 || || 100 || || 100 || 0,00% |- |align=left|'''[[Monholië]]'''|| 819.000 || 300 || || || 300 || 0,04% |- |align=left|'''[[Nederland]]'''|| 8.729.000 || 7.900 || 88.900|| 102.000 || 198.800 || 2,32% |- |align=left|'''[[Nederlands-Indië]]'''|| 69.435.000 || ||4.000.000|| || 4.000.000 || 5,76% |- |align=left|'''[[Newfoundland]]'''|| 300.000 || 1.000 || 100|| || 1.100 || 0,37% |- |align=left|'''[[Nieuw-Zeêland]]'''|| 1.629.000 || 11.900|| || || 11.900 || 0,67% |- |align=left|'''[[Noorwegen]]'''|| 2.945.000 || 3.000 || 5.800 || 700 || 9.500 || 0,32% |- |align=left|'''[[Oostenriek]]'''|| 6.653.000 ||? || 40.500 || 65.000 || 105.500 || 1,59% |- |align=left|'''Eilanden in [[Oceanië]]'''|| 1.900.000 || || 57.000|| || 57.000|| 3,0% |- |align=left|'''[[Oôst-Timor]]'''|| 500.000 || || 55.000|| || 55.000 || 11,0% |- |align=left|'''[[Pool'n]]'''|| 27.007.000 || 100.000 || 1.900.000 || 3.000.000 || 5.000.000 || 18,51% |- |align=left|'''[[Roemenië]]'''|| 19.934.000 || 300.000 || 64.000 || 469.000 || 833.000|| 4,22% |- |align=left|'''[[Singapore]]'''|| 728.000 || || 50.000 || || 50.000 || 6,87% |- |align=left|'''[[Rusland|Sovjet-Unie]]'''|| 175.500.000 || 10.700.000 || 11.900.000 || 1.000.000 || 23.600.000 || 13,44% |- |align=left|'''[[Spanje]]'''|| 25.637.000 || 4.500 || || || 4.500 || 0,02% |- |align=left|'''[[Thailand]]'''|| 15.023.000 || 5.600 || 300 || || 5.900 || 0,04% |- |align=left|'''[[Tsjechoslowakije]]'''|| 15.300.000 || 25.000 || 43.000 || 277.000 || 345.000 || 2,25% |- |align=left|'''[[Vereênigd Konienkriek]]'''|| 47.760.000 || 382.600 || 67.800 || || 450.400 || 0,94% |- |align=left|'''[[Vereênigde Staeten]]'''|| 131.028.000 || 407.300 || 11.200|| || 418.500 || 0,32% |- |align=left|'''[[Zweden]]'''|| 6.341.000 || || || || || 0,00% |- |align=left|'''[[Zwitserland]]'''|| 4.210.000 || || 100 || || 100 || 0,00% |- |align=left|'''[[Zuud-Afrika]]'''|| 10.160.000 || 11.900 || || || 11.900 || 0,12% |- bgcolor="#cccccc" !align=left|'''Totaol''' ||1.961.071.000 || 25.037.500 || 41.363.400 || 5.754.400 || 72.155.800 || 3,70% |} == Boek'n == * Herman Amersfoort en Piet Kamphuis - Mei 1940: De strijd op Nederlands grondgebied * David Barnauw - De bezetting in een notendop * Anthony Beevor - De Tweede Wereldoorlog * Sophie van den Bergh enz. - De Bosatlas van de Tweede Wereldoorlog * Norman Davies - Europa in oorlog * Debórah Dwork en Robert Jan van Pelt - De holocaust * Saul Friedländer - Nazi-Duitsland en de Joden * Martin Gilbert - Nooit meer, de geschiedenis van de holocaust * Katja Happe - Veel valse hoop * Abel Herzberg - Kroniek der Jodenvervolging 1940-1945 * Raul Hilberg - De vernietiging van de Europese Joden * Guus Hiltermann - Geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog * Loe de Jong - De bezetting * Loe de Jong - Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog * Paul Kennedy - De kering van het tij * Ian Kershaw - Keerpunten * Ian Kershaw - Tot de laatste man * Christ Klep en Ben Schoenmaker - De bevrijding van Nederland 1944-1945 * Ad van Liempt - De oorlog * Peter Longerich - De Wannseeconferentie * Insa Meinen - De shoah in België * Ben Nijhuis - De geschiedenis van de Nederlandse Joden * Richard Overy - Waarom de geallieerden wonnen * Richard Overy - Ruslands oorlog * Jacques Presser - Ondergang * Laurence Rees - Auschwitz * Andrew Roberts - Wereld in vlammen * Maarten van Rossem - Drie oorlogen * Norman Stone - De Tweede Wereldoorlog * Alexander en Malcolm Swanston - Atlas van de Tweede Wereldoorlog * Roel Tanja - Een beknopte geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog * Emerson Vermaat - Het Ribbentrop-Molotov Pact 1939 == Zie ok == * [[Eêste Weareldoôrlog]] * [[Adolf Hitler]] == Noôten == <References/> == Lienks nae buten == {{Div col|cols=2}} * [https://www.cultureelwoordenboek.nl/geschiedenis-vanaf-1900/tweede-wereldoorlog/ Cultureel Woordenboek] * [https://www.geschiedenisextra.nl/nl/thema-wo2.htm GeschiedenisExtra] * [https://www.knack.be/geschiedenis/wereldoorlog-ii/6-tactische-blunders-van-de-fuhrer/ Knack] * [https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/ Historiek] * [https://www.britannica.com/event/World-War-II Britannica] * [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Seconde_Guerre_mondiale/184615 Larousse] * [https://www.tweedewereldoorlog.nl Tweedewereldoorlog] * [https://www.tracesofwar.nl/ TracesOfWar] * [https://mei1940.org/ Mei 1940] * [https://web.archive.org/web/20250614052618/https://www.nimh.nl/themas/tijdlijn-militaire-geschiedenis-van-nederland/historische-overzichten/tijdlijn-militaire-geschiedenis/1940-1945-de-tweede-wereldoorlog Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH)] * [https://www.niod.nl/ NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies] * [https://www.annefrank.org/nl/museum/ Anne Frank Stichting] * [https://kampwesterbork.nl/ Herinneringscentrum Kamp Westerbork] * [https://kampamersfoort.nl/ Nationaal Monument Kamp Amersfoort] * [https://www.nmkampvught.nl/ Nationaal Monument Kamp Vught] * [https://www.oorlogsmuseum.nl/ Oorlogsmuseum Overloon] * [https://breendonk.be/nl Fort van Breendonk] * [https://kazernedossin.eu/ Kazerne Dossin] * [https://web.archive.org/web/20250508094630/https://oorlogzeeland.nl/ Zeeland 1940-1945] * [https://bevrijdingsmuseumzeeland.nl/zeeland-in-de-tweede-wereldoorlog/ Bevrijdingsmuseum Zeeland] {{Div col end}} [[Categorie:Oôrlog]] [[Categorie:Twintegste eêuwe]] [[Categorie:Geschiedenisse van Afrika]] [[Categorie:Geschiedenisse van Azië]] [[Categorie:Geschiedenisse van Europa]] [[Categorie:Geschiedenisse van Oceanië]] [[Categorie:Geschiedenisse van België]] [[Categorie:Geschiedenisse van Nederland]] [[Categorie:Geschiedenisse van Zeêland]] [[Categorie: Australië]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie: Frankriek]] [[Categorie:Griek'nland]] [[Categorie:Honharije]] [[Categorie: Indonesië]] [[Categorie:Itâlië]] [[Categorie:Japan]] [[Categorie:Libië]] [[Categorie:Oesteriek]] [[Categorie:Poôl'n]] [[Categorie: Rusland]] [[Categorie:Tsjehhië]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] 77q4pf22fg5vyysw9g4188etq2r3qcl 179181 179180 2026-05-16T17:34:25Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179181 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Rotterdam, Laurenskerk, na bombardement van mei 1940.jpg|thumb|260px|[[Rotterdam]] nae het bombardement in 1940]] [[Plaetje:Destroyed Walcheren seawall at Westkapelle 1944.jpg|thumb|260px|Waschappel in 1944]] [[Plaetje:Walcheren Island 01.jpg|thumb|260px|Slag om de Schelde]] [[Plaetje:Light Infantry carriers move through Krabbendijke on the Beveland Causeway.jpg|thumb|260px|Geallieerde troepen passere [[Krabbendieke]]]] [[Plaetje:Nagasakibomb.jpg|thumb|260px|Nagasaki in 1945]] De '''Twidde Weareldoôrlog''' was een zeer groôtschaelige oôrlog, de meêst bloedigsten die ooit op de [[aerde|aerdbol]] is 'evoerd. Vechtende partijen waere an de ene kant [[Duutsland]], [[Japan]], [[Itâlië]], [[Honharije]], [[Roemenië]], [[Bulgarije]], [[Finland]] en [[Mantsjoekwo]] in an de oare kant onger meer [[Frankriek]], [[Iengeland]], de [[Vereênigde Staeten]], [[China]] en de [[Rusland|Sovjetunie]]. Naer schattingen kwamme 72 meljoen mênsen 'ierbie om 't leven. Voorà in [[Oôst-Europa]] is vreêd 'arde 'evochte, deer viel 82,5% van aolle militaire slachtoffers. == Verloôp == Deur vee historici wor de Twidde Weareldoôrlog deels verklaerd deur de vernederende vredesvoorwaerden an Duutsland nae [[Eerste Wereldoorlog|Eerste Weareldoôrlog]]. Deu de opkomst van dictaotor [[Adolf Hitler]] in Duutsland kwamme de Duutsers steeds meer tegenover de Iengelse in de Franse te stoô. De oôrlog startende op [[1 september]] [[1939]] mee de Duutse inval in Poôl'n. Nederland rocht in mei '40 bie de oorlog betrokke. Uze koneginne Willemina ield 'n striedlustige reê, waerin ze zei dat uze troepen dapper stand ieuw en da' m'n achter de Waeterlinie veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel vreêd optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer Iengeland en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur tot [[19 meie]]. An de draedomroep ao m'n nie vee meer. Aol 't nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radiowienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an'eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, konne de meêste van ons gin [[Iengels]] verstae, daerom wier d'er ok vee nae den [[Belhië|Belg]] eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Vanof naejaer 1940 gieng et er langzaemerand minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Duutsers verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe mit een tegenreactie. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z'n è en nae acht ure 's aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op 't platteland viel't nog wè mee wat 't eten angaet. Het binnenlandse nieuws wier d'r ok nie beter op. Regelmaetig stong d'r een ''Bekanntmachung'' van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden wiere of 'evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter nae [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemmiengen wiste m'n pas nae den oôrlog. De Duutsers krege 't moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf z'n eige op [[2 feberwari]] [[1943]] over. In 't zelfde jaor op 13 Meie gaeve de restanten van 't [[Afrika]]-Kurps d'r eige over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne 'm al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en zweefvliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten te zetten. Iedereên die nog nie as dwangerrebeier nae Duitsland was of 'evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders 'ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duutse veldmaarschalken. Laeter wier 'n beschuldigd dat ie in 't complot zat om Hitler op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier 'n 'edwonge om op [[14 oktober]] [[1944]] zelfmoord te plegen. Verscheie eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Binnen een paer daegen most biena iedereên weg weze vanwege de inundatie. Voora rond Walchren wier zwaer 'evochten. De oorlog durende toe september 1945, toe gaf Japan zich over naedat de Amerikaonen twee atoombommen op 't land 'egooid ha. Vanof 1941 was ok Japan betrokke 'ereakt bie de Twidde Weareldoôrlog deu de anval op Pearl Harbor. Duutsland ha z'n eige al een paer maenden eerder over'egeve. Ut meêst verschrikkelukke van dizze oorlog was de [[Holocaust]], weerbie zowat 6 meljoen [[Joôden]] ommebrocht binne. De Twidde Weareldoôrlog zurgende wel voo een tweêdeling in Europa, weerna de zogenaemde ''[[Kouwe Oorlog]]'' ontstong. Europa herstellende z'n eige wel verbaezend snel van de verschrikkingen van de oorlog. Nae de oorlog kwam d'r een enorme economische groei die voor vee welvaert zurgende. == 1939 == * [[1 september]] - Invaosie van Duutse troepen in [[Poôl'n]]. ''Begin van de Twidde Weareldoôrlog.'' * [[3 september]] - Oorlogsverklaering van het [[Vereênigd Konienkriek]] en [[Frankriek]] aan an nazi-[[Duutsland]]. * [[17 september]] - Ok de Sovjet-Unie valt [[Poôl'n]] binne == 1940 == * [[10 meie]] - [[Duutsland|Duutse]] troepen vallen [[Frankriek]] maer ok [[Nederland]], [[Belhië]] en [[Luxemburg (land)|Luxemburg]] binnen. Oal dizze drie lan'n reake noe ok betrokken bie de Twidde Waereldoôrlog. * 10 meie - [[Winston Churchill]] wor premier vant [[Vereênigd Konienkriek]]. * [[13 meie]] - Koniengin [[Wullemina der Nederlan'n|Wullemina]] en den Nederlandse [[kabinet-De Geer II|reherieng]] vluchtten nae [[Iengeland]]. * [[14 meie]] - De binnenstad van [[Rotterdam]] wor verieneweerd deu Duutse bommenwêrrepers. * [[15 meie]] - [[Nederland]] (be'alve [[Zeêland]]) geêft z'n eige in [[Riesoôrd]] an de Duutsers over. * [[16 meie]] - Den Duutse bezetter voert in Nederland den Midden-Europeêse Tied (MET) in.<ref>[https://nos.nl/artikel/2000803-iedere-plaats-had-z-n-eigen-tijd NOS]</ref> * [[17 meie]] - [[Middelburg]] wor zwaer 'ebombardeerd deu Duutse bommenwerpers. 24 inweuners komme ierbie om 't leven. Zeêland (be'alve [[Zeêuws-Vlaonderen]]) geêft z'n eige over an de Duutsers. * [[19 meie]] - De leste Nederlandse troepen verleate Zeêuws-Vlaonderen nae 10 daehen verzet tehen de Duutse overmacht. * [[27 meie]] - De leste Belhiese troepen verleate Zeêuws-Vlaonderen (bie [[Truzement]]). * [[28 meie]] - [[Belhië]] geeft z'n eige over an de Duutsers. * [[22 juni]] - [[Frankriek]] geeft z'n eige over an de Duutsers. De helt wor bezet deur Duutsland, de aore helt wor as [[Vichy]]-Frankriek een satellietstaete van de Duutsers. * [[3 september]] - 't [[Kabinet-Gerbrandy I]] treedt an. * [[7 december]] - Duutsland begint de ''Blitz op [[Londen]]''. De aanhouwernde bombardement'n kostte an 30.000 man 't leven. == 1941 == * [[25 feberwari]] - In [[Amsterdam]] wor de Feberwaristaoking 'eorhaoniseerd. De staoking wor hard neer'eslogen: ierbij valle nehen doden. * [[22 juni]] - ''Operatie Barbarossa''. Hitler valt [[Rusland]] binne, ochteraf een hrote fout. * [[7 december]] - [[Japan]]se anval op Pearl Harbor. Gevolg is dat de [[Vereênigde Staeten]] bie de oorlog worre betrokke. == 1942 == * [[11 jannewari]] - Japan valt [[Nederlands-Indië]] an. * [[20 jannewari]] - In [[Berlijn]] wor den Wannseeconferentie 'ehouwe, waer den ''Endlösung der Judenfrage'' wor georgaoniseêrd. * [[27 jannewari]] - In [[Winterswiek]] wor een temperatuur 'emeten van -27,4 C. Dit is tot op noe voor Nederland nog steeds ut kouwerecord. * [[27 feberwari]] - In de Jaovazeê goôt Karel Doorman mee z'n vloot ten ogner. * [[31 meie]] - Eerste massaole bombardement op een [[Duutsland|Duutse]] stad. [[Keul'n]] is 't doelwit. == 1943 == * [[2 feberwari]] - De noordelijke helt van 't [[Duutsland|Duutse]] Zesde Leher geeft zich in [[Stalingrad]] over. De Duutse tegenstand is hebroken hetgeen een keerpunt in d'n oorlog betekent. * [[31 maerte]] - Bombardement op [[Rotterdam]]-west, hierbie komme 326 man omme. * [[24 juli]] - Bombardement op [[Hamburg]] deu de Britten. Ierbie ontstoôt een vierstorm. Vogges de officiële ciefers komme ierbie 18.474 Duusters om 't leêven. * [[28 november]] - Behin van de conferentie van Teheren, weer de grôte drie, Roosevelt, Stalin in Churchill bie mekander komme. == 1944 == * [[12 feberwari]] - D'n Duutse bezetter geeft bevel [[Schouwen-Duveland]] onger waeter te zetten. * [[22 feberwari]] - Tiejens een bombardement op [[Nijmegen]] deu de geallieerden, kommen meer as 800 man om 't leven. Ok [[Arnem]], [[Enschede]] en [[Deventer]] worren op dezen dag deu Amerikaonse bommenwerpers 'ebombardeerd. * [[3 maerte]] - Bombardement op het Haegse Bezuujenhout, weerbie 550 man omkomme. * [[6 juni]] - [[D-Day]], behin van de geallieerde invaosie in [[Normandië]]. * [[20 juli]] - Mislukte aenslag op [[Hitler]] deu kolonel [[Claus von Stauffenberg]]. * [[4 auhustus]] - [[Anne Frank]] en eur ouwers en zuster worren nae verraed deu de Duutsers opgepakt. 't [[Joôd'n|Joôdse]] gezin Frank waeren ongerdukers in [[Amsterdam]]. * [[25 auhustus]] - [[Paries]] wor bevried. * [[2 september]] - De geallieerden trekken [[België]] binn'n. * [[3 september]] - [[Brussel]] wor bevried. * [[4 september]] - [[Antwerpen (plekke)|Antwerpen]] wor bevried. * [[5 september]] - [[Dolle Dissendag]] en oprichtieng van de [[Benelux]]. * [[7 september]] - [[Luuk (gemeênte)|Luuk]] wor bevried. * [[11 september]] - [[Bresjes]] wor deu de geallieerden 'ebombardeerd. Awast da de plekke was 'eëvacueerd valle d'r toch nog 199 slachtoffers. * [[12 september]] - De geallieerden trekken Zuud-[[Limburg (Nederland)|Limburg]] binn'n (gemeênte [[Eijsden-Margraten]]). * [[13 september]] - Laetste transport van [[Joôd'n]] uut Kamp [[Westerbork]]. * [[14 september]] - [[Maestricht]] wor bevried. * [[16 september]] - De geallieerden trekken [[Zeêuws-Vlaonderen]] binn'n (gemeênten [[Terneuzen (gemeênte)|Terneuzen]] en [[Ulst (gemeênte)|Ulst]]). * [[17 september|17]]-[[25 september]] - [[Operaotie Market Garden]] (Slag om [[Arnem]]). * 17 september - De geallieerden trekken [[Noord-Braebant]] binn'n. * [[18 september]] - [[Eind'oven]] wor bevried. * [[20 september]] - [[Nijmegen]] wor bevried. * [[3 oktober]] - Bie een Iengels luchtbombardement wor een gat 'eslegen in de [[Waschappel]]ler Zeêdiek. Ierbie kwammen 180 inweuners om 't leven deu water in vuur; de plaets zeluf wier zô goed as van de kaerte eveegd deur de bommen en 't binnenstreumende zeêwaeter. De geallieerde troepen landde op 1 november 1944 mee landiengsvaertuugen ten noorden en zuuën van 't ontstaene diekgat. Tun tiede van de landienge bevonde zich nog zes mêsen in 't durp, de rest van de overlevenden was geëvacueerd ni de omriengende durpen. Op 12 oktober 1945, meer dan een jaer laeter, was 't gat edicht. Een nog oaltijd zichtbaer overbliefsel is de kreeke, die ontstaen is deur 't bombardement. Deur 't zoute kwelwaeter, onder de diek door, is 't waeter brak in plaets van zoete. As herinnering an dizze oôrlog, mè zeker oôk an de bevrijdienge, staet ter een Sherman-tank op den diek. Achter de viertoren "Ooge licht" liggen, in een aluve cirkel, de graeven van de oorlogsslachtoffers. Zie ok [[Inundaotie van Walchren]]. * [[20 oktober]] - Explosie bie [[Izendieke]]. Bie een zwaere ontploffinge op een steê bie het durp [[Izendieke]] ([[Zeêuws-Vlaonderen]]), vallen 47 doôden en 37 gewonden onger Britse en Canadese militairen. De oorzaek van de ramp is nooit achterhaeld. * [[21 oktober]] - [[Aken]] is d' eêste Duutse stad die deu de geallieerden wor veroverd. * [[27 oktober]] - [[Berrehe op Zoom]] wor bevried. * [[29 oktober]] - [[Breda]] wor bevried. * [[30 oktober]] - [[Tole (plekke)|Tole]] en [[Goes]] wor'n bevried. * [[1 november]] - [[Sluus (plekke)|Sluus]] wor bevried; [[Vlissienge]] wor bevried deu de Iengelse nae de [[Slag om de Sloedam]]. * [[2 november]] - [[Wissekaerke]] wor bevried. * [[4 november]] - [[Flupland (plekke)|Flupland]] en [[Steênberrehe]] wor'n bevried. * [[6 november]] - [[Middelburg]] wor bevried. * [[7 november]] - [[Ter Veere (plekke)|Ter Veere]] wor bevried. * [[8 december]] - Bie 'n overval op de [[Leêuwarden|Leêuwarder]] hevangenis worn meêr as vuuftig verzetsmensen bevried. * [[9 november]] - [[Moerdiek]] wor bevried. * [[16 december]] - Behin vant [[Ardenn'n]]offensief. == 1945 == * [[25 jannewari]] - Ende vant [[Ardenn'n]]offensief. * [[27 jannewari]] - Russische troepen bevreije 't concentraosiekamp [[Auschwitz]]. * [[13 feberwari|13]]-[[14 feberwari]] - Bombardement op [[Dresden]], weerbie 25.000 man omkomme.<ref>[https://historiek.net/bombardement-op-dresden/40297/ Historiek]</ref> * [[3 maerte]] - Bombardement opt [[Den Haeg|Haegse]] Bezuujenhout, weerbie 550 man omkomme. * [[7 maerte]] - De geallieerden trekken over de [[Rien]] bie [[Remagen]]. * [[13 maerte]] - Koneginne [[Willemina]] gaet in [[Djì]] ([[Zeêuws-Vlaonderen]]) de Nederlandse hrens over. * [[28 maerte]] - [[Megchelen]] ([[Achteroek]]) wor bevried. * [[1 april]] - [[Enschede]] wor bevried. * [[5 april]] - Twee Amerikaonse vliegtugen storte neer bie de Kilhaevene van [[Ouwdurp]]. 15 doôden en 3 gewonden. * [[12 april]] - [[Harry S. Truman]] wor beëdigd as 33e president van de [[Vereênigde Staeten]]. * [[16 april]] - [[Greunienge (stad)|Greunienge]] wor bevried. * [[17 april]] - [[Ede]] wor bevried. * [[20 april]] - [[Nijkerke]] wor bevried. * [[30 april]] - [[Adolf Hitler]] schie' z'n eige doôd. * [[4 meie]] - 't [[Duutsland|Duutse]] leger in Noôrdwest-Duutsland, [[Schleswig-Holstein]], [[Denemarken]] en [[Nederland]] geêft z'n eige over aon de geallieerden (capitulaosie).<ref name=cap>[https://historiek.net/capitulatie-in-wageningen-in-mei-1945-is-geschiedvervalsing/49371/ Historiek]</ref> * [[5 meie]] - 't Ende van den oôrlog in deêze gebieën en lan'n om acht uure 's morgens. Den [[Canada|Canadese]] generael Foulkes over'andigt in '' 'Otel De Wereld'' in [[Waegeniengen]] an de Duutsers den uutwerkieng van den capitulaosieovereênkomst. Foulkes en den Duutse opperbevel'ebber in Nederland generael Blaskowitz ongertekenen deêze uutwerkieng om half vuuf 's middags.<ref name=cap/> * [[6 meie]] - Verdere uutwerkieng van den capitulaosieovereênkomst in den aula van den Landbouw'oôgeschole in Waegeniengen.<ref name=cap/> * [[7 meie]] - [[Schouwen-Duveland]] wor bevried. * 7 meie - 't Duutse leger geêft z'n eige in [[Reims]] over aon de geallieerden.<ref name=capt>[https://historiek.net/capitulaties-van-duitse-troepen-in-1945/134180/ Historiek]</ref> * [[8 meie]] - 't Duutse leger geêft z'n eige ok in [[Berlijn]] bie de [[Sovjet-Unie|Russen]] over aon de geallieerden.<ref name=capt/> * 8 meie - Om elf uure ' s aovunds (wintertied 23.01 uure) offisjeel ende van den Twidde Waereldoôrlog in [[Europa]].<ref name=capt/> * [[9 meie]] - Om middernacht (zeumertied 00.01 uure) offisjeel ende van den Twidde Waereldoôrlog in Europa.<ref name=capt/> * [[19 meie]] - [[Goereê-Overflakkeê]] wor bevried. * [[20 meie]] - Ok [[Texel]] is noe vrie. * [[11 juni]] - En ok [[Schiermonnikoôg]] is as laetste vrie. * [[6 juli]] - Intocht van koneginne [[Willemina]] in [[D'n Aegt]]. * [[17 juli]]-[[2 auhustus]] - Conferentie van [[Potsdam]] tussen de [[Vereênigde Staeten]], 't [[Vereênigd Konienkriek]] en den [[Sovjet-Unie]].<ref>[https://historiek.net/conferentie-van-potsdam-besluiten/153273/ Historiek]</ref> * [[26 juli]] - De Britse premier [[Winston Churchill]] wor opgevolgd deu [[Clement Attlee]]. * [[6 auhustus]] - De Amerikaonen gooie een atoombomme op de [[Japan]]se stad [[Hiroshima]]. Op de 9e gooie ze z'r iene op [[Nagasaki]]. * [[9 auhustus]] - De [[Sovjet-Unie]] valt Japan an in trekt [[China]] in [[Noord-Korea]] binne. * [[15 auhustus]] - Japan geeft z'n eige over aon de geallieerden. * [[17 auhustus]] - In [[Nederlands-Indië]] roepe Soekarno in Hatta de ''Repoeblik Indonesia'' uut. * [[2 september]] - Japan tekent z'n overgeave. ''Ende van de Twidde Weareldoôrlog.'' == Slachtoffers per land == Het antal slachtoffers is onevenredig verdeeld over de verscheie lan'n. Dit is vooral 't geval bie burherslachtoffers. {| class="wikitable sortable" style="text-align: right" |- bgcolor="#cccccc" !style="text-align: left;background:#B0C4DE"|Land !style="background:#B0C4DE"|Inweunerantal 1939 !style="background:#B0C4DE"|Militaire slachtoffers !style="background:#B0C4DE"|Burherslachtoffers !style="background:#B0C4DE"|Joôdse Holocaustslachtoffers !style="background:#B0C4DE"|Totaol antal doôden !style="background:#B0C4DE"|Doôden in % vant inweunerantal |- |align=left|'''[[Albanië]]''' || 1.073.000 || 28.000 || ||200 || 28.200 || 2,63% |- |align=left|'''[[Australië]]'''|| 6.998.000 || 40.400 || 100 || || 40.500 || 0,58% |- |align=left|'''[[Belhië]]'''|| 8.387.000 || 12.100 ||49.600 ||24.400 || 86.100 || 1,02% |- |align=left|'''[[Birma]]'''|| 16.119.000 ||22.000 ||250.000 || || 272.000 || 1,16% |- |align=left|'''[[Brezilië]]'''|| 40.289.000 || 1.000 || 1.000 || || 2.000 || 0,00% |- |align=left|'''[[Bulharije]]'''|| 6.458.000 || 22.000 ||3.000 || || 25.000 || 0,38% |- |align=left|'''[[Canada]]'''|| 11.267.000 || 45.300 || || || 45.300 || 0,40% |- |align=left|'''[[China]]'''|| 517.568.000 || 3.800.000 || 15.805.000 || ||19.605.000 || 3,78% |- |align=left|'''[[Cuba]]'''|| 4.235.000 || || 100 || ||100 || 0,00% |- |align=left|'''[[Denemarken]]'''|| 3.795.000 || 2.100 || 1.000 || 100 || 3.200 || 0,08% |- |align=left|'''[[Duutsland]]''' || 69.623.000 || 5.533.000 || 1.810.000 ||160.000 ||7.503.000 || 10,77% |- |align=left|'''[[Estland]]'''|| 1.134.000 || || 40.000 || 1.000 ||41.000 ||3,62% |- |align=left|'''[[Ethiopië]]'''|| 17.700.000 || 5.000 || 200.000 || || 205.000 || 1,16% |- |align=left|'''[[Filepien'n]]'''|| 16.000.000 || 57.000 || 90.000 || ||147.000 || 0,92% |- |align=left|'''[[Finland]]'''|| 3.700.000 || 95.000 || 2.000 || || 97.000 || 2,62% |- |align=left|'''[[Frankriek]]'''|| 41.700.000 || 212.000 || 267.000|| 83.000 ||562.000|| 1,35% |- |align=left|'''[[Frans Indo-China]]'''||24.600.000 || || 1.000.000|| || 1.000.000 || 4,07% |- |align=left|'''[[Griekenland]]'''|| 7.222.000 || 20.000 || 220.000 || 71.300 || 311.300 || 4,31% |- |align=left|'''[[Hongarije]]'''|| 9.129.000 || 300.000 || 80.000 || 200.000 || 580.000 || 6,35% |- |align=left|'''[[Ierland]]'''|| 2.960.000 || || 200 || || 200 || 0,00% |- |align=left|'''[[Iesland]]'''|| 119.000 || || 200 || || 200 || 0,17% |- |align=left|'''[[India]]'''|| 378.000.000 || 87.000 || 1.500.000 || || 1.587.000 || 0,42% |- |align=left|'''[[Irak]]'''|| 3.698.000 || 1.000 || || || 1.000 || 0,03% |- |align=left|'''[[Iran]]'''|| 14.340.000 || 200 || || || 200 || 0,00% |- |align=left|'''[[Itâlië]]'''|| 44.394.000 || 306.400 || 145.100 || 8.000 || 459.500 || 1,04% |- |align=left|'''[[Japan]]'''|| 71.380.000|| 2.041.000 || 580.000 || || 2.621.000 || 3,67% |- |align=left|'''[[Joegoslavië]]'''|| 15.400.000 || 446.000 || 514.000 ||67.000 ||1.027.000 || 6,67% |- |align=left|'''[[Korea]]'''|| 23.400.000 || || 60.000 || || 60.000 || 0,26% |- |align=left|'''[[Letland]]'''|| 1.995.000 || || 147.000 || 80.000 || 227.000 || 11,38% |- |align=left|'''[[Litouwen]]'''|| 2.575.000 || || 212.000 || 141.000 || 353.000 || 13,71% |- |align=left|'''[[Luxemburg (land)|Luxemburg]]'''|| 295.000 || || 1.300 ||700|| 2.000 || 0,68% |- |align=left|'''[[Maleisië]]'''|| 4.391.000 || ||100.000 || ||100.000 || 2,28% |- |align=left|'''[[Malta]]'''|| 269.000 || || 1.500 || || 1.500 || 0,56% |- |align=left|'''[[Mexico]]'''|| 19.320.000 || || 100 || || 100 || 0,00% |- |align=left|'''[[Monholië]]'''|| 819.000 || 300 || || || 300 || 0,04% |- |align=left|'''[[Nederland]]'''|| 8.729.000 || 7.900 || 88.900|| 102.000 || 198.800 || 2,32% |- |align=left|'''[[Nederlands-Indië]]'''|| 69.435.000 || ||4.000.000|| || 4.000.000 || 5,76% |- |align=left|'''[[Newfoundland]]'''|| 300.000 || 1.000 || 100|| || 1.100 || 0,37% |- |align=left|'''[[Nieuw-Zeêland]]'''|| 1.629.000 || 11.900|| || || 11.900 || 0,67% |- |align=left|'''[[Noorwegen]]'''|| 2.945.000 || 3.000 || 5.800 || 700 || 9.500 || 0,32% |- |align=left|'''[[Oostenriek]]'''|| 6.653.000 ||? || 40.500 || 65.000 || 105.500 || 1,59% |- |align=left|'''Eilanden in [[Oceanië]]'''|| 1.900.000 || || 57.000|| || 57.000|| 3,0% |- |align=left|'''[[Oôst-Timor]]'''|| 500.000 || || 55.000|| || 55.000 || 11,0% |- |align=left|'''[[Pool'n]]'''|| 27.007.000 || 100.000 || 1.900.000 || 3.000.000 || 5.000.000 || 18,51% |- |align=left|'''[[Roemenië]]'''|| 19.934.000 || 300.000 || 64.000 || 469.000 || 833.000|| 4,22% |- |align=left|'''[[Singapore]]'''|| 728.000 || || 50.000 || || 50.000 || 6,87% |- |align=left|'''[[Rusland|Sovjet-Unie]]'''|| 175.500.000 || 10.700.000 || 11.900.000 || 1.000.000 || 23.600.000 || 13,44% |- |align=left|'''[[Spanje]]'''|| 25.637.000 || 4.500 || || || 4.500 || 0,02% |- |align=left|'''[[Thailand]]'''|| 15.023.000 || 5.600 || 300 || || 5.900 || 0,04% |- |align=left|'''[[Tsjechoslowakije]]'''|| 15.300.000 || 25.000 || 43.000 || 277.000 || 345.000 || 2,25% |- |align=left|'''[[Vereênigd Konienkriek]]'''|| 47.760.000 || 382.600 || 67.800 || || 450.400 || 0,94% |- |align=left|'''[[Vereênigde Staeten]]'''|| 131.028.000 || 407.300 || 11.200|| || 418.500 || 0,32% |- |align=left|'''[[Zweden]]'''|| 6.341.000 || || || || || 0,00% |- |align=left|'''[[Zwitserland]]'''|| 4.210.000 || || 100 || || 100 || 0,00% |- |align=left|'''[[Zuud-Afrika]]'''|| 10.160.000 || 11.900 || || || 11.900 || 0,12% |- bgcolor="#cccccc" !align=left|'''Totaol''' ||1.961.071.000 || 25.037.500 || 41.363.400 || 5.754.400 || 72.155.800 || 3,70% |} == Boek'n == * Herman Amersfoort en Piet Kamphuis - Mei 1940: De strijd op Nederlands grondgebied * David Barnauw - De bezetting in een notendop * Anthony Beevor - De Tweede Wereldoorlog * Sophie van den Bergh enz. - De Bosatlas van de Tweede Wereldoorlog * Norman Davies - Europa in oorlog * Debórah Dwork en Robert Jan van Pelt - De holocaust * Saul Friedländer - Nazi-Duitsland en de Joden * Martin Gilbert - Nooit meer, de geschiedenis van de holocaust * Katja Happe - Veel valse hoop * Abel Herzberg - Kroniek der Jodenvervolging 1940-1945 * Raul Hilberg - De vernietiging van de Europese Joden * Guus Hiltermann - Geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog * Loe de Jong - De bezetting * Loe de Jong - Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog * Paul Kennedy - De kering van het tij * Ian Kershaw - Keerpunten * Ian Kershaw - Tot de laatste man * Christ Klep en Ben Schoenmaker - De bevrijding van Nederland 1944-1945 * Ad van Liempt - De oorlog * Peter Longerich - De Wannseeconferentie * Insa Meinen - De shoah in België * Ben Nijhuis - De geschiedenis van de Nederlandse Joden * Richard Overy - Waarom de geallieerden wonnen * Richard Overy - Ruslands oorlog * Jacques Presser - Ondergang * Laurence Rees - Auschwitz * Andrew Roberts - Wereld in vlammen * Maarten van Rossem - Drie oorlogen * Norman Stone - De Tweede Wereldoorlog * Alexander en Malcolm Swanston - Atlas van de Tweede Wereldoorlog * Roel Tanja - Een beknopte geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog * Emerson Vermaat - Het Ribbentrop-Molotov Pact 1939 == Zie ok == * [[Eêste Weareldoôrlog]] * [[Adolf Hitler]] == Noôten == <References/> == Lienks nae buten == {{Div col|cols=2}} * [https://www.cultureelwoordenboek.nl/geschiedenis-vanaf-1900/tweede-wereldoorlog/ Cultureel Woordenboek] * [https://www.geschiedenisextra.nl/nl/thema-wo2.htm GeschiedenisExtra] * [https://www.knack.be/geschiedenis/wereldoorlog-ii/6-tactische-blunders-van-de-fuhrer/ Knack] * [https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/ Historiek] * [https://www.britannica.com/event/World-War-II Britannica] * [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Seconde_Guerre_mondiale/184615 Larousse] * [https://www.tweedewereldoorlog.nl Tweedewereldoorlog] * [https://www.tracesofwar.nl/ TracesOfWar] * [https://mei1940.org/ Mei 1940] * [https://web.archive.org/web/20250614052618/https://www.nimh.nl/themas/tijdlijn-militaire-geschiedenis-van-nederland/historische-overzichten/tijdlijn-militaire-geschiedenis/1940-1945-de-tweede-wereldoorlog Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH)] * [https://www.niod.nl/ NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies] * [https://www.annefrank.org/nl/museum/ Anne Frank Stichting] * [https://kampwesterbork.nl/ Herinneringscentrum Kamp Westerbork] * [https://kampamersfoort.nl/ Nationaal Monument Kamp Amersfoort] * [https://www.nmkampvught.nl/ Nationaal Monument Kamp Vught] * [https://www.oorlogsmuseum.nl/ Oorlogsmuseum Overloon] * [https://breendonk.be/nl Fort van Breendonk] * [https://kazernedossin.eu/ Kazerne Dossin] * [https://web.archive.org/web/20250508094630/https://oorlogzeeland.nl/ Zeeland 1940-1945] * [https://bevrijdingsmuseumzeeland.nl/zeeland-in-de-tweede-wereldoorlog/ Bevrijdingsmuseum Zeeland] {{Div col end}} [[Categorie:Oôrlog]] [[Categorie:Twintegste eêuwe]] [[Categorie:Geschiedenisse van Afrika]] [[Categorie:Geschiedenisse van Azië]] [[Categorie:Geschiedenisse van Europa]] [[Categorie:Geschiedenisse van Oceanië]] [[Categorie:Geschiedenisse van België]] [[Categorie:Geschiedenisse van Nederland]] [[Categorie:Geschiedenisse van Zeêland]] [[Categorie: Australië]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie: Frankriek]] [[Categorie:Griek'nland]] [[Categorie:Honharije]] [[Categorie: Indonesië]] [[Categorie:Itâlië]] [[Categorie:Japan]] [[Categorie:Libië]] [[Categorie:Oesteriek]] [[Categorie:Poôl'n]] [[Categorie: Rusland]] [[Categorie:Singapore]] [[Categorie:Tsjehhië]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] gwncde4wc52ou0r5xuj9o08df2r8nym 179182 179181 2026-05-16T17:34:44Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179182 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Rotterdam, Laurenskerk, na bombardement van mei 1940.jpg|thumb|260px|[[Rotterdam]] nae het bombardement in 1940]] [[Plaetje:Destroyed Walcheren seawall at Westkapelle 1944.jpg|thumb|260px|Waschappel in 1944]] [[Plaetje:Walcheren Island 01.jpg|thumb|260px|Slag om de Schelde]] [[Plaetje:Light Infantry carriers move through Krabbendijke on the Beveland Causeway.jpg|thumb|260px|Geallieerde troepen passere [[Krabbendieke]]]] [[Plaetje:Nagasakibomb.jpg|thumb|260px|Nagasaki in 1945]] De '''Twidde Weareldoôrlog''' was een zeer groôtschaelige oôrlog, de meêst bloedigsten die ooit op de [[aerde|aerdbol]] is 'evoerd. Vechtende partijen waere an de ene kant [[Duutsland]], [[Japan]], [[Itâlië]], [[Honharije]], [[Roemenië]], [[Bulgarije]], [[Finland]] en [[Mantsjoekwo]] in an de oare kant onger meer [[Frankriek]], [[Iengeland]], de [[Vereênigde Staeten]], [[China]] en de [[Rusland|Sovjetunie]]. Naer schattingen kwamme 72 meljoen mênsen 'ierbie om 't leven. Voorà in [[Oôst-Europa]] is vreêd 'arde 'evochte, deer viel 82,5% van aolle militaire slachtoffers. == Verloôp == Deur vee historici wor de Twidde Weareldoôrlog deels verklaerd deur de vernederende vredesvoorwaerden an Duutsland nae [[Eerste Wereldoorlog|Eerste Weareldoôrlog]]. Deu de opkomst van dictaotor [[Adolf Hitler]] in Duutsland kwamme de Duutsers steeds meer tegenover de Iengelse in de Franse te stoô. De oôrlog startende op [[1 september]] [[1939]] mee de Duutse inval in Poôl'n. Nederland rocht in mei '40 bie de oorlog betrokke. Uze koneginne Willemina ield 'n striedlustige reê, waerin ze zei dat uze troepen dapper stand ieuw en da' m'n achter de Waeterlinie veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel vreêd optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer Iengeland en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur tot [[19 meie]]. An de draedomroep ao m'n nie vee meer. Aol 't nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radiowienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an'eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, konne de meêste van ons gin [[Iengels]] verstae, daerom wier d'er ok vee nae den [[Belhië|Belg]] eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Vanof naejaer 1940 gieng et er langzaemerand minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Duutsers verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe mit een tegenreactie. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z'n è en nae acht ure 's aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op 't platteland viel't nog wè mee wat 't eten angaet. Het binnenlandse nieuws wier d'r ok nie beter op. Regelmaetig stong d'r een ''Bekanntmachung'' van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden wiere of 'evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter nae [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemmiengen wiste m'n pas nae den oôrlog. De Duutsers krege 't moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf z'n eige op [[2 feberwari]] [[1943]] over. In 't zelfde jaor op 13 Meie gaeve de restanten van 't [[Afrika]]-Kurps d'r eige over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne 'm al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en zweefvliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten te zetten. Iedereên die nog nie as dwangerrebeier nae Duitsland was of 'evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders 'ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duutse veldmaarschalken. Laeter wier 'n beschuldigd dat ie in 't complot zat om Hitler op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier 'n 'edwonge om op [[14 oktober]] [[1944]] zelfmoord te plegen. Verscheie eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Binnen een paer daegen most biena iedereên weg weze vanwege de inundatie. Voora rond Walchren wier zwaer 'evochten. De oorlog durende toe september 1945, toe gaf Japan zich over naedat de Amerikaonen twee atoombommen op 't land 'egooid ha. Vanof 1941 was ok Japan betrokke 'ereakt bie de Twidde Weareldoôrlog deu de anval op Pearl Harbor. Duutsland ha z'n eige al een paer maenden eerder over'egeve. Ut meêst verschrikkelukke van dizze oorlog was de [[Holocaust]], weerbie zowat 6 meljoen [[Joôden]] ommebrocht binne. De Twidde Weareldoôrlog zurgende wel voo een tweêdeling in Europa, weerna de zogenaemde ''[[Kouwe Oorlog]]'' ontstong. Europa herstellende z'n eige wel verbaezend snel van de verschrikkingen van de oorlog. Nae de oorlog kwam d'r een enorme economische groei die voor vee welvaert zurgende. == 1939 == * [[1 september]] - Invaosie van Duutse troepen in [[Poôl'n]]. ''Begin van de Twidde Weareldoôrlog.'' * [[3 september]] - Oorlogsverklaering van het [[Vereênigd Konienkriek]] en [[Frankriek]] aan an nazi-[[Duutsland]]. * [[17 september]] - Ok de Sovjet-Unie valt [[Poôl'n]] binne == 1940 == * [[10 meie]] - [[Duutsland|Duutse]] troepen vallen [[Frankriek]] maer ok [[Nederland]], [[Belhië]] en [[Luxemburg (land)|Luxemburg]] binnen. Oal dizze drie lan'n reake noe ok betrokken bie de Twidde Waereldoôrlog. * 10 meie - [[Winston Churchill]] wor premier vant [[Vereênigd Konienkriek]]. * [[13 meie]] - Koniengin [[Wullemina der Nederlan'n|Wullemina]] en den Nederlandse [[kabinet-De Geer II|reherieng]] vluchtten nae [[Iengeland]]. * [[14 meie]] - De binnenstad van [[Rotterdam]] wor verieneweerd deu Duutse bommenwêrrepers. * [[15 meie]] - [[Nederland]] (be'alve [[Zeêland]]) geêft z'n eige in [[Riesoôrd]] an de Duutsers over. * [[16 meie]] - Den Duutse bezetter voert in Nederland den Midden-Europeêse Tied (MET) in.<ref>[https://nos.nl/artikel/2000803-iedere-plaats-had-z-n-eigen-tijd NOS]</ref> * [[17 meie]] - [[Middelburg]] wor zwaer 'ebombardeerd deu Duutse bommenwerpers. 24 inweuners komme ierbie om 't leven. Zeêland (be'alve [[Zeêuws-Vlaonderen]]) geêft z'n eige over an de Duutsers. * [[19 meie]] - De leste Nederlandse troepen verleate Zeêuws-Vlaonderen nae 10 daehen verzet tehen de Duutse overmacht. * [[27 meie]] - De leste Belhiese troepen verleate Zeêuws-Vlaonderen (bie [[Truzement]]). * [[28 meie]] - [[Belhië]] geeft z'n eige over an de Duutsers. * [[22 juni]] - [[Frankriek]] geeft z'n eige over an de Duutsers. De helt wor bezet deur Duutsland, de aore helt wor as [[Vichy]]-Frankriek een satellietstaete van de Duutsers. * [[3 september]] - 't [[Kabinet-Gerbrandy I]] treedt an. * [[7 december]] - Duutsland begint de ''Blitz op [[Londen]]''. De aanhouwernde bombardement'n kostte an 30.000 man 't leven. == 1941 == * [[25 feberwari]] - In [[Amsterdam]] wor de Feberwaristaoking 'eorhaoniseerd. De staoking wor hard neer'eslogen: ierbij valle nehen doden. * [[22 juni]] - ''Operatie Barbarossa''. Hitler valt [[Rusland]] binne, ochteraf een hrote fout. * [[7 december]] - [[Japan]]se anval op Pearl Harbor. Gevolg is dat de [[Vereênigde Staeten]] bie de oorlog worre betrokke. == 1942 == * [[11 jannewari]] - Japan valt [[Nederlands-Indië]] an. * [[20 jannewari]] - In [[Berlijn]] wor den Wannseeconferentie 'ehouwe, waer den ''Endlösung der Judenfrage'' wor georgaoniseêrd. * [[27 jannewari]] - In [[Winterswiek]] wor een temperatuur 'emeten van -27,4 C. Dit is tot op noe voor Nederland nog steeds ut kouwerecord. * [[27 feberwari]] - In de Jaovazeê goôt Karel Doorman mee z'n vloot ten ogner. * [[31 meie]] - Eerste massaole bombardement op een [[Duutsland|Duutse]] stad. [[Keul'n]] is 't doelwit. == 1943 == * [[2 feberwari]] - De noordelijke helt van 't [[Duutsland|Duutse]] Zesde Leher geeft zich in [[Stalingrad]] over. De Duutse tegenstand is hebroken hetgeen een keerpunt in d'n oorlog betekent. * [[31 maerte]] - Bombardement op [[Rotterdam]]-west, hierbie komme 326 man omme. * [[24 juli]] - Bombardement op [[Hamburg]] deu de Britten. Ierbie ontstoôt een vierstorm. Vogges de officiële ciefers komme ierbie 18.474 Duusters om 't leêven. * [[28 november]] - Behin van de conferentie van Teheren, weer de grôte drie, Roosevelt, Stalin in Churchill bie mekander komme. == 1944 == * [[12 feberwari]] - D'n Duutse bezetter geeft bevel [[Schouwen-Duveland]] onger waeter te zetten. * [[22 feberwari]] - Tiejens een bombardement op [[Nijmegen]] deu de geallieerden, kommen meer as 800 man om 't leven. Ok [[Arnem]], [[Enschede]] en [[Deventer]] worren op dezen dag deu Amerikaonse bommenwerpers 'ebombardeerd. * [[3 maerte]] - Bombardement op het Haegse Bezuujenhout, weerbie 550 man omkomme. * [[6 juni]] - [[D-Day]], behin van de geallieerde invaosie in [[Normandië]]. * [[20 juli]] - Mislukte aenslag op [[Hitler]] deu kolonel [[Claus von Stauffenberg]]. * [[4 auhustus]] - [[Anne Frank]] en eur ouwers en zuster worren nae verraed deu de Duutsers opgepakt. 't [[Joôd'n|Joôdse]] gezin Frank waeren ongerdukers in [[Amsterdam]]. * [[25 auhustus]] - [[Paries]] wor bevried. * [[2 september]] - De geallieerden trekken [[België]] binn'n. * [[3 september]] - [[Brussel]] wor bevried. * [[4 september]] - [[Antwerpen (plekke)|Antwerpen]] wor bevried. * [[5 september]] - [[Dolle Dissendag]] en oprichtieng van de [[Benelux]]. * [[7 september]] - [[Luuk (gemeênte)|Luuk]] wor bevried. * [[11 september]] - [[Bresjes]] wor deu de geallieerden 'ebombardeerd. Awast da de plekke was 'eëvacueerd valle d'r toch nog 199 slachtoffers. * [[12 september]] - De geallieerden trekken Zuud-[[Limburg (Nederland)|Limburg]] binn'n (gemeênte [[Eijsden-Margraten]]). * [[13 september]] - Laetste transport van [[Joôd'n]] uut Kamp [[Westerbork]]. * [[14 september]] - [[Maestricht]] wor bevried. * [[16 september]] - De geallieerden trekken [[Zeêuws-Vlaonderen]] binn'n (gemeênten [[Terneuzen (gemeênte)|Terneuzen]] en [[Ulst (gemeênte)|Ulst]]). * [[17 september|17]]-[[25 september]] - [[Operaotie Market Garden]] (Slag om [[Arnem]]). * 17 september - De geallieerden trekken [[Noord-Braebant]] binn'n. * [[18 september]] - [[Eind'oven]] wor bevried. * [[20 september]] - [[Nijmegen]] wor bevried. * [[3 oktober]] - Bie een Iengels luchtbombardement wor een gat 'eslegen in de [[Waschappel]]ler Zeêdiek. Ierbie kwammen 180 inweuners om 't leven deu water in vuur; de plaets zeluf wier zô goed as van de kaerte eveegd deur de bommen en 't binnenstreumende zeêwaeter. De geallieerde troepen landde op 1 november 1944 mee landiengsvaertuugen ten noorden en zuuën van 't ontstaene diekgat. Tun tiede van de landienge bevonde zich nog zes mêsen in 't durp, de rest van de overlevenden was geëvacueerd ni de omriengende durpen. Op 12 oktober 1945, meer dan een jaer laeter, was 't gat edicht. Een nog oaltijd zichtbaer overbliefsel is de kreeke, die ontstaen is deur 't bombardement. Deur 't zoute kwelwaeter, onder de diek door, is 't waeter brak in plaets van zoete. As herinnering an dizze oôrlog, mè zeker oôk an de bevrijdienge, staet ter een Sherman-tank op den diek. Achter de viertoren "Ooge licht" liggen, in een aluve cirkel, de graeven van de oorlogsslachtoffers. Zie ok [[Inundaotie van Walchren]]. * [[20 oktober]] - Explosie bie [[Izendieke]]. Bie een zwaere ontploffinge op een steê bie het durp [[Izendieke]] ([[Zeêuws-Vlaonderen]]), vallen 47 doôden en 37 gewonden onger Britse en Canadese militairen. De oorzaek van de ramp is nooit achterhaeld. * [[21 oktober]] - [[Aken]] is d' eêste Duutse stad die deu de geallieerden wor veroverd. * [[27 oktober]] - [[Berrehe op Zoom]] wor bevried. * [[29 oktober]] - [[Breda]] wor bevried. * [[30 oktober]] - [[Tole (plekke)|Tole]] en [[Goes]] wor'n bevried. * [[1 november]] - [[Sluus (plekke)|Sluus]] wor bevried; [[Vlissienge]] wor bevried deu de Iengelse nae de [[Slag om de Sloedam]]. * [[2 november]] - [[Wissekaerke]] wor bevried. * [[4 november]] - [[Flupland (plekke)|Flupland]] en [[Steênberrehe]] wor'n bevried. * [[6 november]] - [[Middelburg]] wor bevried. * [[7 november]] - [[Ter Veere (plekke)|Ter Veere]] wor bevried. * [[8 december]] - Bie 'n overval op de [[Leêuwarden|Leêuwarder]] hevangenis worn meêr as vuuftig verzetsmensen bevried. * [[9 november]] - [[Moerdiek]] wor bevried. * [[16 december]] - Behin vant [[Ardenn'n]]offensief. == 1945 == * [[25 jannewari]] - Ende vant [[Ardenn'n]]offensief. * [[27 jannewari]] - Russische troepen bevreije 't concentraosiekamp [[Auschwitz]]. * [[13 feberwari|13]]-[[14 feberwari]] - Bombardement op [[Dresden]], weerbie 25.000 man omkomme.<ref>[https://historiek.net/bombardement-op-dresden/40297/ Historiek]</ref> * [[3 maerte]] - Bombardement opt [[Den Haeg|Haegse]] Bezuujenhout, weerbie 550 man omkomme. * [[7 maerte]] - De geallieerden trekken over de [[Rien]] bie [[Remagen]]. * [[13 maerte]] - Koneginne [[Willemina]] gaet in [[Djì]] ([[Zeêuws-Vlaonderen]]) de Nederlandse hrens over. * [[28 maerte]] - [[Megchelen]] ([[Achteroek]]) wor bevried. * [[1 april]] - [[Enschede]] wor bevried. * [[5 april]] - Twee Amerikaonse vliegtugen storte neer bie de Kilhaevene van [[Ouwdurp]]. 15 doôden en 3 gewonden. * [[12 april]] - [[Harry S. Truman]] wor beëdigd as 33e president van de [[Vereênigde Staeten]]. * [[16 april]] - [[Greunienge (stad)|Greunienge]] wor bevried. * [[17 april]] - [[Ede]] wor bevried. * [[20 april]] - [[Nijkerke]] wor bevried. * [[30 april]] - [[Adolf Hitler]] schie' z'n eige doôd. * [[4 meie]] - 't [[Duutsland|Duutse]] leger in Noôrdwest-Duutsland, [[Schleswig-Holstein]], [[Denemarken]] en [[Nederland]] geêft z'n eige over aon de geallieerden (capitulaosie).<ref name=cap>[https://historiek.net/capitulatie-in-wageningen-in-mei-1945-is-geschiedvervalsing/49371/ Historiek]</ref> * [[5 meie]] - 't Ende van den oôrlog in deêze gebieën en lan'n om acht uure 's morgens. Den [[Canada|Canadese]] generael Foulkes over'andigt in '' 'Otel De Wereld'' in [[Waegeniengen]] an de Duutsers den uutwerkieng van den capitulaosieovereênkomst. Foulkes en den Duutse opperbevel'ebber in Nederland generael Blaskowitz ongertekenen deêze uutwerkieng om half vuuf 's middags.<ref name=cap/> * [[6 meie]] - Verdere uutwerkieng van den capitulaosieovereênkomst in den aula van den Landbouw'oôgeschole in Waegeniengen.<ref name=cap/> * [[7 meie]] - [[Schouwen-Duveland]] wor bevried. * 7 meie - 't Duutse leger geêft z'n eige in [[Reims]] over aon de geallieerden.<ref name=capt>[https://historiek.net/capitulaties-van-duitse-troepen-in-1945/134180/ Historiek]</ref> * [[8 meie]] - 't Duutse leger geêft z'n eige ok in [[Berlijn]] bie de [[Sovjet-Unie|Russen]] over aon de geallieerden.<ref name=capt/> * 8 meie - Om elf uure ' s aovunds (wintertied 23.01 uure) offisjeel ende van den Twidde Waereldoôrlog in [[Europa]].<ref name=capt/> * [[9 meie]] - Om middernacht (zeumertied 00.01 uure) offisjeel ende van den Twidde Waereldoôrlog in Europa.<ref name=capt/> * [[19 meie]] - [[Goereê-Overflakkeê]] wor bevried. * [[20 meie]] - Ok [[Texel]] is noe vrie. * [[11 juni]] - En ok [[Schiermonnikoôg]] is as laetste vrie. * [[6 juli]] - Intocht van koneginne [[Willemina]] in [[D'n Aegt]]. * [[17 juli]]-[[2 auhustus]] - Conferentie van [[Potsdam]] tussen de [[Vereênigde Staeten]], 't [[Vereênigd Konienkriek]] en den [[Sovjet-Unie]].<ref>[https://historiek.net/conferentie-van-potsdam-besluiten/153273/ Historiek]</ref> * [[26 juli]] - De Britse premier [[Winston Churchill]] wor opgevolgd deu [[Clement Attlee]]. * [[6 auhustus]] - De Amerikaonen gooie een atoombomme op de [[Japan]]se stad [[Hiroshima]]. Op de 9e gooie ze z'r iene op [[Nagasaki]]. * [[9 auhustus]] - De [[Sovjet-Unie]] valt Japan an in trekt [[China]] in [[Noord-Korea]] binne. * [[15 auhustus]] - Japan geeft z'n eige over aon de geallieerden. * [[17 auhustus]] - In [[Nederlands-Indië]] roepe Soekarno in Hatta de ''Repoeblik Indonesia'' uut. * [[2 september]] - Japan tekent z'n overgeave. ''Ende van de Twidde Weareldoôrlog.'' == Slachtoffers per land == Het antal slachtoffers is onevenredig verdeeld over de verscheie lan'n. Dit is vooral 't geval bie burherslachtoffers. {| class="wikitable sortable" style="text-align: right" |- bgcolor="#cccccc" !style="text-align: left;background:#B0C4DE"|Land !style="background:#B0C4DE"|Inweunerantal 1939 !style="background:#B0C4DE"|Militaire slachtoffers !style="background:#B0C4DE"|Burherslachtoffers !style="background:#B0C4DE"|Joôdse Holocaustslachtoffers !style="background:#B0C4DE"|Totaol antal doôden !style="background:#B0C4DE"|Doôden in % vant inweunerantal |- |align=left|'''[[Albanië]]''' || 1.073.000 || 28.000 || ||200 || 28.200 || 2,63% |- |align=left|'''[[Australië]]'''|| 6.998.000 || 40.400 || 100 || || 40.500 || 0,58% |- |align=left|'''[[Belhië]]'''|| 8.387.000 || 12.100 ||49.600 ||24.400 || 86.100 || 1,02% |- |align=left|'''[[Birma]]'''|| 16.119.000 ||22.000 ||250.000 || || 272.000 || 1,16% |- |align=left|'''[[Brezilië]]'''|| 40.289.000 || 1.000 || 1.000 || || 2.000 || 0,00% |- |align=left|'''[[Bulharije]]'''|| 6.458.000 || 22.000 ||3.000 || || 25.000 || 0,38% |- |align=left|'''[[Canada]]'''|| 11.267.000 || 45.300 || || || 45.300 || 0,40% |- |align=left|'''[[China]]'''|| 517.568.000 || 3.800.000 || 15.805.000 || ||19.605.000 || 3,78% |- |align=left|'''[[Cuba]]'''|| 4.235.000 || || 100 || ||100 || 0,00% |- |align=left|'''[[Denemarken]]'''|| 3.795.000 || 2.100 || 1.000 || 100 || 3.200 || 0,08% |- |align=left|'''[[Duutsland]]''' || 69.623.000 || 5.533.000 || 1.810.000 ||160.000 ||7.503.000 || 10,77% |- |align=left|'''[[Estland]]'''|| 1.134.000 || || 40.000 || 1.000 ||41.000 ||3,62% |- |align=left|'''[[Ethiopië]]'''|| 17.700.000 || 5.000 || 200.000 || || 205.000 || 1,16% |- |align=left|'''[[Filepien'n]]'''|| 16.000.000 || 57.000 || 90.000 || ||147.000 || 0,92% |- |align=left|'''[[Finland]]'''|| 3.700.000 || 95.000 || 2.000 || || 97.000 || 2,62% |- |align=left|'''[[Frankriek]]'''|| 41.700.000 || 212.000 || 267.000|| 83.000 ||562.000|| 1,35% |- |align=left|'''[[Frans Indo-China]]'''||24.600.000 || || 1.000.000|| || 1.000.000 || 4,07% |- |align=left|'''[[Griekenland]]'''|| 7.222.000 || 20.000 || 220.000 || 71.300 || 311.300 || 4,31% |- |align=left|'''[[Hongarije]]'''|| 9.129.000 || 300.000 || 80.000 || 200.000 || 580.000 || 6,35% |- |align=left|'''[[Ierland]]'''|| 2.960.000 || || 200 || || 200 || 0,00% |- |align=left|'''[[Iesland]]'''|| 119.000 || || 200 || || 200 || 0,17% |- |align=left|'''[[India]]'''|| 378.000.000 || 87.000 || 1.500.000 || || 1.587.000 || 0,42% |- |align=left|'''[[Irak]]'''|| 3.698.000 || 1.000 || || || 1.000 || 0,03% |- |align=left|'''[[Iran]]'''|| 14.340.000 || 200 || || || 200 || 0,00% |- |align=left|'''[[Itâlië]]'''|| 44.394.000 || 306.400 || 145.100 || 8.000 || 459.500 || 1,04% |- |align=left|'''[[Japan]]'''|| 71.380.000|| 2.041.000 || 580.000 || || 2.621.000 || 3,67% |- |align=left|'''[[Joegoslavië]]'''|| 15.400.000 || 446.000 || 514.000 ||67.000 ||1.027.000 || 6,67% |- |align=left|'''[[Korea]]'''|| 23.400.000 || || 60.000 || || 60.000 || 0,26% |- |align=left|'''[[Letland]]'''|| 1.995.000 || || 147.000 || 80.000 || 227.000 || 11,38% |- |align=left|'''[[Litouwen]]'''|| 2.575.000 || || 212.000 || 141.000 || 353.000 || 13,71% |- |align=left|'''[[Luxemburg (land)|Luxemburg]]'''|| 295.000 || || 1.300 ||700|| 2.000 || 0,68% |- |align=left|'''[[Maleisië]]'''|| 4.391.000 || ||100.000 || ||100.000 || 2,28% |- |align=left|'''[[Malta]]'''|| 269.000 || || 1.500 || || 1.500 || 0,56% |- |align=left|'''[[Mexico]]'''|| 19.320.000 || || 100 || || 100 || 0,00% |- |align=left|'''[[Monholië]]'''|| 819.000 || 300 || || || 300 || 0,04% |- |align=left|'''[[Nederland]]'''|| 8.729.000 || 7.900 || 88.900|| 102.000 || 198.800 || 2,32% |- |align=left|'''[[Nederlands-Indië]]'''|| 69.435.000 || ||4.000.000|| || 4.000.000 || 5,76% |- |align=left|'''[[Newfoundland]]'''|| 300.000 || 1.000 || 100|| || 1.100 || 0,37% |- |align=left|'''[[Nieuw-Zeêland]]'''|| 1.629.000 || 11.900|| || || 11.900 || 0,67% |- |align=left|'''[[Noorwegen]]'''|| 2.945.000 || 3.000 || 5.800 || 700 || 9.500 || 0,32% |- |align=left|'''[[Oostenriek]]'''|| 6.653.000 ||? || 40.500 || 65.000 || 105.500 || 1,59% |- |align=left|'''Eilanden in [[Oceanië]]'''|| 1.900.000 || || 57.000|| || 57.000|| 3,0% |- |align=left|'''[[Oôst-Timor]]'''|| 500.000 || || 55.000|| || 55.000 || 11,0% |- |align=left|'''[[Pool'n]]'''|| 27.007.000 || 100.000 || 1.900.000 || 3.000.000 || 5.000.000 || 18,51% |- |align=left|'''[[Roemenië]]'''|| 19.934.000 || 300.000 || 64.000 || 469.000 || 833.000|| 4,22% |- |align=left|'''[[Singapore]]'''|| 728.000 || || 50.000 || || 50.000 || 6,87% |- |align=left|'''[[Rusland|Sovjet-Unie]]'''|| 175.500.000 || 10.700.000 || 11.900.000 || 1.000.000 || 23.600.000 || 13,44% |- |align=left|'''[[Spanje]]'''|| 25.637.000 || 4.500 || || || 4.500 || 0,02% |- |align=left|'''[[Thailand]]'''|| 15.023.000 || 5.600 || 300 || || 5.900 || 0,04% |- |align=left|'''[[Tsjechoslowakije]]'''|| 15.300.000 || 25.000 || 43.000 || 277.000 || 345.000 || 2,25% |- |align=left|'''[[Vereênigd Konienkriek]]'''|| 47.760.000 || 382.600 || 67.800 || || 450.400 || 0,94% |- |align=left|'''[[Vereênigde Staeten]]'''|| 131.028.000 || 407.300 || 11.200|| || 418.500 || 0,32% |- |align=left|'''[[Zweden]]'''|| 6.341.000 || || || || || 0,00% |- |align=left|'''[[Zwitserland]]'''|| 4.210.000 || || 100 || || 100 || 0,00% |- |align=left|'''[[Zuud-Afrika]]'''|| 10.160.000 || 11.900 || || || 11.900 || 0,12% |- bgcolor="#cccccc" !align=left|'''Totaol''' ||1.961.071.000 || 25.037.500 || 41.363.400 || 5.754.400 || 72.155.800 || 3,70% |} == Boek'n == * Herman Amersfoort en Piet Kamphuis - Mei 1940: De strijd op Nederlands grondgebied * David Barnauw - De bezetting in een notendop * Anthony Beevor - De Tweede Wereldoorlog * Sophie van den Bergh enz. - De Bosatlas van de Tweede Wereldoorlog * Norman Davies - Europa in oorlog * Debórah Dwork en Robert Jan van Pelt - De holocaust * Saul Friedländer - Nazi-Duitsland en de Joden * Martin Gilbert - Nooit meer, de geschiedenis van de holocaust * Katja Happe - Veel valse hoop * Abel Herzberg - Kroniek der Jodenvervolging 1940-1945 * Raul Hilberg - De vernietiging van de Europese Joden * Guus Hiltermann - Geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog * Loe de Jong - De bezetting * Loe de Jong - Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog * Paul Kennedy - De kering van het tij * Ian Kershaw - Keerpunten * Ian Kershaw - Tot de laatste man * Christ Klep en Ben Schoenmaker - De bevrijding van Nederland 1944-1945 * Ad van Liempt - De oorlog * Peter Longerich - De Wannseeconferentie * Insa Meinen - De shoah in België * Ben Nijhuis - De geschiedenis van de Nederlandse Joden * Richard Overy - Waarom de geallieerden wonnen * Richard Overy - Ruslands oorlog * Jacques Presser - Ondergang * Laurence Rees - Auschwitz * Andrew Roberts - Wereld in vlammen * Maarten van Rossem - Drie oorlogen * Norman Stone - De Tweede Wereldoorlog * Alexander en Malcolm Swanston - Atlas van de Tweede Wereldoorlog * Roel Tanja - Een beknopte geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog * Emerson Vermaat - Het Ribbentrop-Molotov Pact 1939 == Zie ok == * [[Eêste Weareldoôrlog]] * [[Adolf Hitler]] == Noôten == <References/> == Lienks nae buten == {{Div col|cols=2}} * [https://www.cultureelwoordenboek.nl/geschiedenis-vanaf-1900/tweede-wereldoorlog/ Cultureel Woordenboek] * [https://www.geschiedenisextra.nl/nl/thema-wo2.htm GeschiedenisExtra] * [https://www.knack.be/geschiedenis/wereldoorlog-ii/6-tactische-blunders-van-de-fuhrer/ Knack] * [https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/ Historiek] * [https://www.britannica.com/event/World-War-II Britannica] * [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Seconde_Guerre_mondiale/184615 Larousse] * [https://www.tweedewereldoorlog.nl Tweedewereldoorlog] * [https://www.tracesofwar.nl/ TracesOfWar] * [https://mei1940.org/ Mei 1940] * [https://web.archive.org/web/20250614052618/https://www.nimh.nl/themas/tijdlijn-militaire-geschiedenis-van-nederland/historische-overzichten/tijdlijn-militaire-geschiedenis/1940-1945-de-tweede-wereldoorlog Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH)] * [https://www.niod.nl/ NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies] * [https://www.annefrank.org/nl/museum/ Anne Frank Stichting] * [https://kampwesterbork.nl/ Herinneringscentrum Kamp Westerbork] * [https://kampamersfoort.nl/ Nationaal Monument Kamp Amersfoort] * [https://www.nmkampvught.nl/ Nationaal Monument Kamp Vught] * [https://www.oorlogsmuseum.nl/ Oorlogsmuseum Overloon] * [https://breendonk.be/nl Fort van Breendonk] * [https://kazernedossin.eu/ Kazerne Dossin] * [https://web.archive.org/web/20250508094630/https://oorlogzeeland.nl/ Zeeland 1940-1945] * [https://bevrijdingsmuseumzeeland.nl/zeeland-in-de-tweede-wereldoorlog/ Bevrijdingsmuseum Zeeland] {{Div col end}} [[Categorie:Oôrlog]] [[Categorie:Twintegste eêuwe]] [[Categorie:Geschiedenisse van Afrika]] [[Categorie:Geschiedenisse van Azië]] [[Categorie:Geschiedenisse van Europa]] [[Categorie:Geschiedenisse van Oceanië]] [[Categorie:Geschiedenisse van België]] [[Categorie:Geschiedenisse van Nederland]] [[Categorie:Geschiedenisse van Zeêland]] [[Categorie: Australië]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie: Frankriek]] [[Categorie:Griek'nland]] [[Categorie:Honharije]] [[Categorie: Indonesië]] [[Categorie:Itâlië]] [[Categorie:Japan]] [[Categorie:Libië]] [[Categorie:Oesteriek]] [[Categorie:Poôl'n]] [[Categorie: Rusland]] [[Categorie:Singapoor]] [[Categorie:Tsjehhië]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] 53z2fzubm6znncelplasqa7p0s3d4ow 0 7051 179133 178157 2026-05-16T16:55:00Z Orpers 15791 /* Literatuur over dit ongerwerp */ 179133 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Triangle trade2.png|thumb|250px|De drie'oeks'andel]] [[Plaetje:Slave ship diagram.png|thumb|250px|Slaevenschip]] Een minder fraoi kapittel uut de [[Geschiedenisse van Zeêland|Zeêuwse geschiedenis]] is de '''slaeven'andel''' waer a ons voorgeslacht vreêdvee geld mee verdiende. D r waere oôk een êle klus Zeêuwse planters, die a voraol in West-Indië onderden slaeven in dienst aodde. Die slaeven kwaeme van verscheiene [[Afrika]]anse stammen en konde mekaore mae moeilijk verstae. Ze gebruukte daerom woorden van de blanken op de plantage om mee mekaore te praoten. Die woorden wiere op zò n bitje op z n Afrikaans uutgesproke en zinnen wiere eêl primitief opgebouwd. Zukke taelen ête creooltaelen. [[Papiamento]] en Sranan tongo (Surinaoms) bin dae voorbeelden van. D'r waere oôk wat creooltaelen die uut t Zeêuws voortgekomme bin. De taele van wat a noe de Virgin Islands bin en drie taeltjes in t stroômgebied van de rivieren Berbice (van nae de barbiesjes gae), Essequibo en Demerary in [[Guyana]], è een Zeêuwsen basis. Tweê daevan, Skepi en Berbice, ore nog aoltied gebruukt, a bin ze op sturve nae doôd. Zò n bitje rond 1700 wiere d r een berg slaeven op de Virgin Islands gekerstend deur hernhutters uut [[Duutsland]]. Die hernhutters leerde de creooltaele en vertaelden d r biebelteksten in. De slaeven zelf gebruukten de taele op den duur oôk om in te schrieven. Een jaer of tiene gelee, is de leste spreker van dat soortje [[Neger'ollands|neger-Zeêuws]] overleë. Ieronder een stikgaeve, oprechte brief uut [[1740]] van de slaevin Lena (eigendom van Johannes Klaas) an hernhutter-zusters in Duutsland. ''De groetnis an alle de Zusters,'' ''Mie è was een erm verloren mensch. Noe, mie è kom vin die Eiland zijn bloed. Die bloed è kom wasch mie art. Mie è was zo lang tied vor oor de Eere zijn woord, mar mie nie è vraag na die. Mar toen mie è kom voel de Eiland zien kracht na mie art, da mie è kriesch na Em vor pardon-pardon. En zo mie vin die genade è kom over mie.'' ''Mie noe nie kan dank de Eiland genoeg, vor daer zien bloed è was mie art. Mie gelof vast na die Eiland. Em è ang an die out vor mie erm zondaer.'' ''Lena van Johannes Klaas,'' == Zie ok == * [[Bernardus Smietegelt]], Zeêuw, eên van de weinige predikanten die principieel de slaeven'andel ofwees == Literatuur over dit ongerwerp == * Philip D. Curtin (1969): ''Atlantic Slave Trade. A Census'', University of Wisconsin Press, * Piet Emmer (2000): ''De Nederlandse slavenhandel 1500-1850'', Arbeiderspers, * Herbert S. Klein (2010): ''The Atlantic Slave Trade. New approaches to the Americas'', Cambridge University Press, * Paul E. Lovejoy (1982): ''The Volume of the Atlantic Slave Trade. A Synthesis.'' in ''Journal of African History'' * Johannes M. Postma (1990): ''The Dutch in the Atlantic slave trade, 1600-1815'', Cambridge University Press. [[Categorie:Geschiedenisse van Afrika]] [[Categorie:Geschiedenisse van Amerika]] [[Categorie:Geschiedenisse van Europa]] [[Categorie:Geschiedenisse van Frankriek]] [[Categorie:Geschiedenisse van Nederland]] [[Categorie:Geschiedenisse van Vereênigd Konienkriek]] [[Categorie:Geschiedenisse van Vereênigde Staeten]] [[Categorie:Geschiedenisse van 'Olland]] [[Categorie:Geschiedenisse van Zeêland]] [[Categorie:Zeventiende eêuwe]] [[Categorie:Achttiende eêuwe]] [[Categorie:Negentiende eêuwe]] 6kcgh9p4tsv27rp4yhv0v77dd1urhj3 179161 179133 2026-05-16T17:14:24Z Orpers 15791 /* Literatuur over dit ongerwerp */ 179161 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Triangle trade2.png|thumb|250px|De drie'oeks'andel]] [[Plaetje:Slave ship diagram.png|thumb|250px|Slaevenschip]] Een minder fraoi kapittel uut de [[Geschiedenisse van Zeêland|Zeêuwse geschiedenis]] is de '''slaeven'andel''' waer a ons voorgeslacht vreêdvee geld mee verdiende. D r waere oôk een êle klus Zeêuwse planters, die a voraol in West-Indië onderden slaeven in dienst aodde. Die slaeven kwaeme van verscheiene [[Afrika]]anse stammen en konde mekaore mae moeilijk verstae. Ze gebruukte daerom woorden van de blanken op de plantage om mee mekaore te praoten. Die woorden wiere op zò n bitje op z n Afrikaans uutgesproke en zinnen wiere eêl primitief opgebouwd. Zukke taelen ête creooltaelen. [[Papiamento]] en Sranan tongo (Surinaoms) bin dae voorbeelden van. D'r waere oôk wat creooltaelen die uut t Zeêuws voortgekomme bin. De taele van wat a noe de Virgin Islands bin en drie taeltjes in t stroômgebied van de rivieren Berbice (van nae de barbiesjes gae), Essequibo en Demerary in [[Guyana]], è een Zeêuwsen basis. Tweê daevan, Skepi en Berbice, ore nog aoltied gebruukt, a bin ze op sturve nae doôd. Zò n bitje rond 1700 wiere d r een berg slaeven op de Virgin Islands gekerstend deur hernhutters uut [[Duutsland]]. Die hernhutters leerde de creooltaele en vertaelden d r biebelteksten in. De slaeven zelf gebruukten de taele op den duur oôk om in te schrieven. Een jaer of tiene gelee, is de leste spreker van dat soortje [[Neger'ollands|neger-Zeêuws]] overleë. Ieronder een stikgaeve, oprechte brief uut [[1740]] van de slaevin Lena (eigendom van Johannes Klaas) an hernhutter-zusters in Duutsland. ''De groetnis an alle de Zusters,'' ''Mie è was een erm verloren mensch. Noe, mie è kom vin die Eiland zijn bloed. Die bloed è kom wasch mie art. Mie è was zo lang tied vor oor de Eere zijn woord, mar mie nie è vraag na die. Mar toen mie è kom voel de Eiland zien kracht na mie art, da mie è kriesch na Em vor pardon-pardon. En zo mie vin die genade è kom over mie.'' ''Mie noe nie kan dank de Eiland genoeg, vor daer zien bloed è was mie art. Mie gelof vast na die Eiland. Em è ang an die out vor mie erm zondaer.'' ''Lena van Johannes Klaas,'' == Zie ok == * [[Bernardus Smietegelt]], Zeêuw, eên van de weinige predikanten die principieel de slaeven'andel ofwees == Literatuur over dit ongerwerp == * Philip D. Curtin (1969): ''Atlantic Slave Trade. A Census'', University of Wisconsin Press, * Piet Emmer (2000): ''De Nederlandse slavenhandel 1500-1850'', Arbeiderspers, * Herbert S. Klein (2010): ''The Atlantic Slave Trade. New approaches to the Americas'', Cambridge University Press, * Paul E. Lovejoy (1982): ''The Volume of the Atlantic Slave Trade. A Synthesis.'' in ''Journal of African History'' * Johannes M. Postma (1990): ''The Dutch in the Atlantic slave trade, 1600-1815'', Cambridge University Press. [[Categorie:Geschiedenisse van Afrika]] [[Categorie:Geschiedenisse van Amerika]] [[Categorie:Geschiedenisse van Nederland]] [[Categorie:Geschiedenisse van 'Olland]] [[Categorie:Geschiedenisse van Zeêland]] [[Categorie:Zeventiende eêuwe]] [[Categorie:Achttiende eêuwe]] [[Categorie:Negentiende eêuwe]] 22horvatzgcxlpgp0xhlyiwp7z5l248 0 7088 179164 167285 2026-05-16T17:16:38Z Orpers 15791 /* Bibliohrafie */ 179164 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:The Battle of the Dogger Bank 5 August 1781.jpg|280px|rechts|thumb|De zeeslag bie de Doggersbank, 5 auhustus 1781]] De '''Vierde Iengels-Nederlandse Oôrlog''' was een oôrlog tussen [[Iengeland]] en [[Nederland]], vanwege de Nederlandse steun an de [[Vereênigde Staeten|Amerikaanse]] opstand. De Amerikaanders een beetje vóór dien tiid 't al moe geworre waere om onder de veugdië van de Iengelsen te staen en zich daervan losrokten, zoodat 'r 'n zwaeren orelog op volgde; want dat het Moederland, d.w.z. de Iengelsen, de'r dochter niet wilde loslaete. Wellington stong an 't hood van de Amerikaanders, in de lengelsen maekten de condiessie, dat niemend tussen beije zou komme om den eënen of den oaren te helpen. Dat gong an; maar die Hollanders binne altied grööte liefhebbers van de dubbeltjes - in wat deëze noe? Ze verkochte kruut in loöd in geweeren an de Noord Amerikaanders, in maekte daerdeur de Iengelsen zoö erg, dat die oak ons den örelog verklaerden. In daer hà-je de poppen an 't dansen. De schout bi nacht Zoutman hieuw nog wel zöwat de eëre op van de [[Michiel de Ruyter|Ruyter]] in de Trompen - mar bi slot van rekening had 't ons veul geld gekost. In tegenstelling tot de eerste drie Iengels-Nederlandse Oorlogen was dit een aor soort oorlog. De eerste drieje draoiende om de hegonomie op de zeê, de lesten droog meer het karakter van een Iengelse strafexpedisie vanwege de Nederlandse steun an de opstandelingen in [[Noord-Amerika]]. De oorlog durende van [[1780]] toet an [[1784]]. ==Gevolgen== De [[patriotten]] gavve de stadhouwer de schuld 'iervan. de prins wier geminnacht in verdronge - zoödat 'n in [[1787]] de wiik nam nae z'n buuteplaesse in [[Gelderland]] want hi was niet opgewasse tegen zooveul haet in geharewar. Mar ze'n vrouwe Wullemientje van Pruussen, de stadhouweresse docht er oâres over. Ze schreef daedelik 'n brief an der broer de Keuning van Pruussen, of die ze geen voldoening zou wille bezurge voor zoo'n mishandelienge? In dat Prusense bloed kwam boven; hi stierde daedelik 'n 20.000 man om de patriotten te regt te zetten. 't was gauw opgeruumd, in de prins weer in den Haag. In de patriotten giengen op den draf nae [[België]] in [[Frankriek]], bie d'er broers troöst zoeke. 't volk begon vooreest in de steeën mit oranjevlaggen rond te loapen in de huzen van patriotten te plunderen, in dat gong nae de durpen over; o.a. oak in Oud Beijerlend, daerse vreëselik huusgehouwe haauwe, laeter oak naer Overflakkee. An d' eeste beurte lei Simon Post, 'n vreëdsaem koapman in winkelier te [[Dirksland]], in dan den dominé Brinkman, allebeije bekend as vule ''keezen''. Misschien, zei Meëster, hadde die mannen der eige wel 's te veul uutgelaete ten naedeele van de prins. Mar dat zouwe ze noe dan oak dier betaele; althans in den naevend begon 't gejoel van 't gespuus. 't Heële huus van Post wier uutgeplunderd in al de wienkelwaeren op straete gegoöid, de bedden opegesneë, in bi den domenè van 't zelfde; de vrouwe van Post mit dat kindje van 'n half jaer oud en oak dominé Brinkman waere deur goeie vrinden 's nachs geburge in mit den dag over [[Herken]] nae Zeêland gebrogt. In Simon Post is nooit meër in Flakkeë komme weunne, mar heit te [[Haarlem|Haerlem]] 'n zaedhandel begonne, == Bibliohrafie == *Hobson, Rolf and Tom Kristianson, eds (2004). ''Navies in Northern Waters''. Portland, OR: Frank Cass *Israel, Jonathan (1995). ''The Dutch Republic: Its Rise, Greatness, and Fall, 1477–1806''. Oxford: Clarendon Press. *Kumar, Ann (1997). '' The Familial State: Ruling Families And Merchant Capitalism In Early Modern Europe''. Ithaca: Cornell University Press. *Moore, Bob, et al, eds (2003). ''Colonial Empires Compared: Britain and the Netherlands, 1750–1850''. Aldershot: Ashgate. *Rodger, Nicholas (2006). ''The Command of the Ocean: A Naval History of Britain 1649-1815''. Penguin Books. *Schama, Simon (2005). ''Patriots and Liberators: Revolution in the Netherlands 1780-1813''. Harper Perennial. *Simms, Brendan (2008). ''Three Victories and a Defeat: The Rise and Fall of the First British Empire''. Penguin Books. [[Categorie:Oôrlog]] [[Categorie:Achttiende eêuwe]] [[Categorie:Geschiedenisse van Nederland]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] fyk0t9dv0aev4v4kunc8ndgj5343uww 0 7179 179201 169987 2026-05-16T17:55:19Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179201 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler.jpg|kaderloos|rechts]] [[Plaetje:Stars & Stripes & Hitler Dead2.jpg|kaderloos|rechts]] '''Adolf Hitler''' ([[Braunau am Inn]], [[20 april]] [[1889]] – [[Berlijn]], [[30 april]] [[1945]]) was een [[Duutsland|Duutse]] dictator. Hitler wier 'ebore in een [[katteliek]]e femielje in [[Oesteriek]] en groeide o.a. op in [[Linz]]. Um weunde laeter in [[Wenen]], waer um werkte as tekenaer in een erremoedig bestaen. In 1913 ver'uusde um nae [[München]]. Tiedens den [[Eêste Weareldoôrlog]] was um militair int Duutse leger. In 1919 wier um lid van den laetere [[NSDAP]] en was vanof [[29 juli]] [[1921]] partieleider. Op [[8 november]] [[1923]] deêd um in München een mislukte staetsgreep (''Bierkellerputsch'') en zat vervolgens een jaer gevangen. 'Ier schrief um een boek over z'n ideeën, ''[[Mein Kampf]]''. Op [[30 jannewari]] [[1933]] wier um riekskanselier as ok rieksstadhouwer van [[Prusen]] (was stadhouwer toet 30 jannewari 1935). Vanof 21 maerte 1933 was um eveneêns lid van den rieksdag en vanof [[2 auhustus]] [[1934]] ok riekspresident maer liet z'n eige Führer und Reichskanzler ('leider en riekskanselier') noeme. In den [[Twidde Weareldoôrlog]] wier um op 19 december [[1941]] ok nog 'oôd van den landmacht. Hitler veranderde Duutsland van 'n beginnende democraotie, de [[Weimarrippebliek]], in 'n totalitaire staot, [[Nazi-Duutsland]], die ieleken tegenstand tegen het regime op meedogenloze wieze de kop indrukkende. Tegenstanders wiere op'esloten in concentraotiekampen of vermoôrd. Hitlers streven om de vernederingen van de ''Vrede van Versailles'' ([[1919]]) voor Duutsland on'edae te maekene en z'n expansiepolitiek om Lebensraum voor Duutsland te creërene, veroorzaekende de Twidde Weareldoôrlog. Een aor kenmerk van Hitlers politiek was de nazi-ideologie weerbiee een ras van Arische 'Übermenschen' most worre 'ecreëerd. Dat veroorzaekende de systematische uutroejieng van meljoenen 'Untermenschen' as [[Joôden]], gehandicapten en aore minderhejen, in de [[Holocaust]]. Toen dudelijk wier dat Duutsland de oorlog zou verlierze gaf Hitler tevergeefs de opdracht dat het Duutse volk tot het ende deur most vechten. Zelf plegende hie in z'n ongergrondse bunker in Berlien zelfmoôrd. An 't ende van z'n regerienk lag Duutsland en een groot deel van [[Europa]] in puije en waere d'r tientallen meljoenen doôden te betreurene. == Boek'n == * Alan Bullock - Hitler, leven en ondergang van een tiran * Joachim Fest - Hitler, een biografie * Joachim Fest - De ondergang: Hitler en het einde van het Derde Rijk * Lambert Giels - Hitler als kunstenaar: Wenen 1907 - München 1919 * Sebastian Haffner - Kanttekeningen bij Hitler * Ian Kershaw - Hitler: de biografie * Guido Knopp - Hitler, een balans * Peter Longerich - Hitler. Biografie * John Lukacs - Hitler en de geschiedenis: Hitlers plaats in de 20ste eeuw * Werner Maser - Hitler, legende, mythe, werkelijkheid * Willem Melching - Hitler, opkomst en ondergang van een Duits politicus * Laurence Rees - Het charisma van Adolf Hitler * John Toland - Adolf Hitler: het einde van een mythe * Volker Ullrich - Adolf Hitler, opkomst en ondergang * Emerson Vermaat - Hitler en de Arabieren * Marc Vermeeren - De jeugd van Adolf Hitler 1889-1907 en zijn familie en voorouders * Thomas Weber - Adolf Hitler en de Eerste Wereldoorlog: het ware verhaal * Andrew Wilson - Hitler: een korte biografie == Lienks nae buten == * [https://www.cultureelwoordenboek.nl/geschiedenis-vanaf-1900/hitler/?s=Hitler Cultureel Woordenboek] * [https://www.historischnieuwsblad.nl/dossiers/adolf-hitler/ Historisch Nieuwsblad] * [https://historiek.net/adolf-hitler-fuhrer-derde-rijk/60303/ Historiek] * [https://www.dhm.de/lemo/biografie/adolf-hitler LeMO] * [https://www.deutsche-biographie.de/dbo068748.html#dbocontent Deutsche Biographie] * [https://www.britannica.com/biography/Adolf-Hitler Britannica] * [https://www.larousse.fr/encyclopedie/personnage/Adolf_Hitler/124024 Larousse] {{DEFAULTSORT:Hitler, Adolf}} [[Categorie:Duutser]] [[Categorie:Oesterieker]] [[Categorie:Premier]] [[Categorie:President]] [[Categorie:Geschiedenisse van Europa]] [[Categorie:Twintegste eêuwe]] sm4yn15qd9n39be3sd3qukjmchv0uey 0 7184 179176 167276 2026-05-16T17:26:17Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179176 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Cubacrisis 01 Nov 1962.jpg|thumb|rechts|300px|Spionaogefoto van de lanceerinrichtingen op Cuba 'enomen op 1 november 1962]] [[Plaetje:West and East Germans at the Brandenburg Gate in 1989.jpg|thumb|300px|right|Val van de Berliense mure in november 1989]] De '''Kouwe Oôrlog''' was een periode van de hewaepende vrede tussen de Sovjetunie en de Vereênigde Staeten tussen [[1945]] en [[1991]]. Op sommige momenten as tiejens de Cuba-crisis bungelende de weareld op 't ranj'ie van een atoomoorlog. Nae de val van de Sovjet-Unie was de Kouwe Oorlog of'eloapen en bleeve de Vereênigde Staeten allenig over as supermacht. ==Gebeurtenisse== * [[28 november]] [[1943]] - Behin van de conferentie van Teheran, weer de grôte drie, Roosevelt, Stalin in Churchill bie mekander komme. * [[6 auhustus]] [[1945]] - De Amerikaonen gooie een atoombomme op de Japanse stad Hiroshima. Op de 9e gooie ze z'r iene op Nagasaki. De Sovjet-unie valt Japan an in trekt China in Noord-Korea binne. Japan tekent z'n overgeave. Ende van de [[Twidde Weareldoôrlog]]. Duutsland wor 'opedeeld in bezettingszone, weerbie de zone van de Sovjet-unie steeds meer los komt te sto van de aore drieje. Uuteindeluk ontstoot hierdeur de DDR. * [[5 maerte]] [[1946]] - De Britse premier Winston Churchil spreekt voo 't eerst van een iesderen gerdien, wa dwars deu [[Europa]] lopt. * [[24 juni]] [[1948]] - De Sovjet-Unie blokkeert Berlien. Westerse lan'n beginne een lochtbrugge. * [[4 april]] [[1949]] - In Washington DC wor deu 12 lan'n 't Noord-Atlantisch Verdrag 'etekend. 't Verdrag voo'ziet in de oprichtienge van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) * [[29 auhustus]] [[1949]] - De Sovjet-Unie test d'r eerste atoombomme in is deermee ut twidde land op de weareld mee zo'n dienk. * [[3 oktober]] [[1952]] - Eerste Britse atoomtest in Australië – hiermee wor het Verenigd Koninkriek de derde atoommacht, nae de [[Vereênigde Staeten]] (1945) en de Sovjet-Unie (1949). * [[6 meie]] [[1955]] - West-[[Duutsland]] treed toe tot de NAVO. * [[14 meie]] [[1955]] - Oprichtieng van ut Warchaupact. * [[23 oktober]] [[1956]] - Behin van de Hongaarse opstand. Die wor neer'eslogen deu de Sovjet-Unie. * [[1 jannewari]] [[1960]] - Kameroen wor onafhankeluk. Nog veel lan'n in Afrika vollege. 1960 wor deerom ok we Het jear van Afrika enoemd. Op 30 juni volgt [[Belhisch-Konho]]. Afrika komt deels onger invloed van de Sovjet-Unie * [[16 feberwari]] [[1960]] - [[Frankriek]] neemt in de [[Alherije|Alherijnse]] [[Sahaora]] zien eerste atoomproef. * [[13 auhustus]] [[1961]] - Behin bouw Berlijnse Mure * [[22 oktober]] [[1962]] - Cuba crisis. De Vereênigde Staeten en de Sovjet-Unie komme recht tehenover mekaore te sto. Een atoomoorlog dreigt. Uuteindeluk draoit de Sovjetunie bie op 28 oktober. * [[21 auhustus]] [[1968]] - Meer dan 200.000 militairen van het Warschaupact valle Tsjecho-Slowakije binne in de nacht van 20 op 21 auhustus en maeke op bloedige wijze een eind an de hervormingen van de Praegse Lente. * [[25 december]] [[1979]] - De Russen valle [[Afghanistan]] binne. * [[1 september]] [[1983]] - Een Koreaans passagiersvliegtuug wor boven Russische grondgebied neer'eschoten. Alle 269 passagiers en bemanningsleden kommen om 't leven * [[7 oktober]] [[1989]] - De DDR viert d'r 40e en leste verjaerdag. De protesten in Oôst-Berlien, [[Leipzig]] en aore delen van 't land houwe an. * [[9 november]] [[1989]] - Val van de Berliense mure. Groôt feêst in de stad, [[Oôst-Duutsland|Oôst]] en [[West-Duutsland|West]] binne herienigd. * [[11 jannewari]] [[1990]] - 200.000 mensen betoge voor de onafhankeluk'eid van Litouwen tijdens een driedaags bezoek van Michail Gorbatsjov aan de hoofdstad Vilnius. * [[4 meie]] [[1990]] - Letland verklaert zich as derde Baltische republiek, nae Litouwen en Estland, onafhankeluk van de Sovjet-Unie. * [[4 oktober]] [[1990]] - Hereniging van Duutsland. In het Rieksdaggebouw in Berlien komt het Duutse parlement voo het eerst in 57 jaer weer saemen. Het gaet om 520 leden van de Bondsdag en 144 leden van de Oost-Duutse Volkskammer. * [[3 maerte]] [[1991]] - Letland en Estland stemmen voo onafhankelijk'eid van de Sovjet-Unie. * [[18 auhustus]] [[1991]] - Tiejens zien vakantie in de Krim wor Sovjetpresident Michail Gorbatsjov of'ezet en onger huusarrest 'eplaest. Steeds meer Sovjetrepublieken rope d'r onaf'ankeluk'eid uut. * [[6 september]] [[1991]] - De Sovjet-Unie erkent de onaf'ankeluk'eid van [[Estland]], [[Letland]] en [[Litouwen]]. * [[16 december]] [[1991]] - Ok [[Kazachstan]] verklaer' z'n eigen onaf'ankeluk. * [[31 december]] [[1991]] - Ineenstorting Sovjet-Unie. Michail Gorbatsjov treedt officieel of as president van de Sovjet-Unie. De rooie vlagge op het Kremlin wor vervangen door de wit-blaeuw-rooie van de Russische Federaotie. * [[26 jannewari]] [[1992]] - Boris Jeltsin kondigt an dat [[Rusland]] gin kernraketten meer op Amerikaonse steden zal richten. == Boek'n == * John Lewis Gaddis - De Koude Oorlog * Marcel Kramer - Een geschiedenis van de Koude Oorlog * Maarten van Rossem - Drie Oorlogen. Een kleine geschiedenis van de 20e eeuw * Roel Tanja - Een korte geschiedenis van de Koude Oorlog * Yvan Vanden Berghe - De Koude Oorlog. Een nieuwe geschiedenis (1917-1991) * Odd Arne Westad - De Koude Oorlog. Een wereldgeschiedenis == Lienks nae buten == * [https://www.britannica.com/event/Cold-War Britannica] [[Categorie:Oôrlog]] [[Categorie:Geschiedenisse van Amerika]] [[Categorie:Geschiedenisse van Europa]] [[Categorie: Rusland]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] [[Categorie:Twintegste eêuwe]] hhi41skajhygnsrr9rogzv513iq5o12 179177 179176 2026-05-16T17:26:54Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179177 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Cubacrisis 01 Nov 1962.jpg|thumb|rechts|300px|Spionaogefoto van de lanceerinrichtingen op Cuba 'enomen op 1 november 1962]] [[Plaetje:West and East Germans at the Brandenburg Gate in 1989.jpg|thumb|300px|right|Val van de Berliense mure in november 1989]] De '''Kouwe Oôrlog''' was een periode van de hewaepende vrede tussen de Sovjetunie en de Vereênigde Staeten tussen [[1945]] en [[1991]]. Op sommige momenten as tiejens de Cuba-crisis bungelende de weareld op 't ranj'ie van een atoomoorlog. Nae de val van de Sovjet-Unie was de Kouwe Oorlog of'eloapen en bleeve de Vereênigde Staeten allenig over as supermacht. ==Gebeurtenisse== * [[28 november]] [[1943]] - Behin van de conferentie van Teheran, weer de grôte drie, Roosevelt, Stalin in Churchill bie mekander komme. * [[6 auhustus]] [[1945]] - De Amerikaonen gooie een atoombomme op de Japanse stad Hiroshima. Op de 9e gooie ze z'r iene op Nagasaki. De Sovjet-unie valt Japan an in trekt China in Noord-Korea binne. Japan tekent z'n overgeave. Ende van de [[Twidde Weareldoôrlog]]. Duutsland wor 'opedeeld in bezettingszone, weerbie de zone van de Sovjet-unie steeds meer los komt te sto van de aore drieje. Uuteindeluk ontstoot hierdeur de DDR. * [[5 maerte]] [[1946]] - De Britse premier Winston Churchil spreekt voo 't eerst van een iesderen gerdien, wa dwars deu [[Europa]] lopt. * [[24 juni]] [[1948]] - De Sovjet-Unie blokkeert Berlien. Westerse lan'n beginne een lochtbrugge. * [[4 april]] [[1949]] - In Washington DC wor deu 12 lan'n 't Noord-Atlantisch Verdrag 'etekend. 't Verdrag voo'ziet in de oprichtienge van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) * [[29 auhustus]] [[1949]] - De Sovjet-Unie test d'r eerste atoombomme in is deermee ut twidde land op de weareld mee zo'n dienk. * [[3 oktober]] [[1952]] - Eerste Britse atoomtest in Australië – hiermee wor het Verenigd Koninkriek de derde atoommacht, nae de [[Vereênigde Staeten]] (1945) en de Sovjet-Unie (1949). * [[6 meie]] [[1955]] - West-[[Duutsland]] treed toe tot de NAVO. * [[14 meie]] [[1955]] - Oprichtieng van ut Warchaupact. * [[23 oktober]] [[1956]] - Behin van de Hongaarse opstand. Die wor neer'eslogen deu de Sovjet-Unie. * [[1 jannewari]] [[1960]] - Kameroen wor onafhankeluk. Nog veel lan'n in Afrika vollege. 1960 wor deerom ok we Het jear van Afrika enoemd. Op 30 juni volgt [[Belhisch-Konho]]. Afrika komt deels onger invloed van de Sovjet-Unie * [[16 feberwari]] [[1960]] - [[Frankriek]] neemt in de [[Alherije|Alherijnse]] [[Sahaora]] zien eerste atoomproef. * [[13 auhustus]] [[1961]] - Behin bouw Berlijnse Mure * [[22 oktober]] [[1962]] - Cuba crisis. De Vereênigde Staeten en de Sovjet-Unie komme recht tehenover mekaore te sto. Een atoomoorlog dreigt. Uuteindeluk draoit de Sovjetunie bie op 28 oktober. * [[21 auhustus]] [[1968]] - Meer dan 200.000 militairen van het Warschaupact valle Tsjecho-Slowakije binne in de nacht van 20 op 21 auhustus en maeke op bloedige wijze een eind an de hervormingen van de Praegse Lente. * [[25 december]] [[1979]] - De Russen valle [[Afghanistan]] binne. * [[1 september]] [[1983]] - Een Koreaans passagiersvliegtuug wor boven Russische grondgebied neer'eschoten. Alle 269 passagiers en bemanningsleden kommen om 't leven * [[7 oktober]] [[1989]] - De DDR viert d'r 40e en leste verjaerdag. De protesten in Oôst-Berlien, [[Leipzig]] en aore delen van 't land houwe an. * [[9 november]] [[1989]] - Val van de Berliense mure. Groôt feêst in de stad, [[Oôst-Duutsland|Oôst]] en [[West-Duutsland|West]] binne herienigd. * [[11 jannewari]] [[1990]] - 200.000 mensen betoge voor de onafhankeluk'eid van Litouwen tijdens een driedaags bezoek van Michail Gorbatsjov aan de hoofdstad Vilnius. * [[4 meie]] [[1990]] - Letland verklaert zich as derde Baltische republiek, nae Litouwen en Estland, onafhankeluk van de Sovjet-Unie. * [[4 oktober]] [[1990]] - Hereniging van Duutsland. In het Rieksdaggebouw in Berlien komt het Duutse parlement voo het eerst in 57 jaer weer saemen. Het gaet om 520 leden van de Bondsdag en 144 leden van de Oost-Duutse Volkskammer. * [[3 maerte]] [[1991]] - Letland en Estland stemmen voo onafhankelijk'eid van de Sovjet-Unie. * [[18 auhustus]] [[1991]] - Tiejens zien vakantie in de Krim wor Sovjetpresident Michail Gorbatsjov of'ezet en onger huusarrest 'eplaest. Steeds meer Sovjetrepublieken rope d'r onaf'ankeluk'eid uut. * [[6 september]] [[1991]] - De Sovjet-Unie erkent de onaf'ankeluk'eid van [[Estland]], [[Letland]] en [[Litouwen]]. * [[16 december]] [[1991]] - Ok [[Kazachstan]] verklaer' z'n eigen onaf'ankeluk. * [[31 december]] [[1991]] - Ineenstorting Sovjet-Unie. Michail Gorbatsjov treedt officieel of as president van de Sovjet-Unie. De rooie vlagge op het Kremlin wor vervangen door de wit-blaeuw-rooie van de Russische Federaotie. * [[26 jannewari]] [[1992]] - Boris Jeltsin kondigt an dat [[Rusland]] gin kernraketten meer op Amerikaonse steden zal richten. == Boek'n == * John Lewis Gaddis - De Koude Oorlog * Marcel Kramer - Een geschiedenis van de Koude Oorlog * Maarten van Rossem - Drie Oorlogen. Een kleine geschiedenis van de 20e eeuw * Roel Tanja - Een korte geschiedenis van de Koude Oorlog * Yvan Vanden Berghe - De Koude Oorlog. Een nieuwe geschiedenis (1917-1991) * Odd Arne Westad - De Koude Oorlog. Een wereldgeschiedenis == Lienks nae buten == * [https://www.britannica.com/event/Cold-War Britannica] [[Categorie:Oôrlog]] [[Categorie:Twintegste eêuwe]] [[Categorie:Geschiedenisse van Amerika]] [[Categorie:Geschiedenisse van Europa]] [[Categorie: Rusland]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] is4so2yf5ddlpttup70jfq6b8ar57mh 0 7216 179163 176754 2026-05-16T17:16:20Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179163 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Queen Victoria by Bassano.jpg|thumb|''Alexandrina Victoria van Hannover'' (1882)]] '''Alexandrina Victoria van Hannover''' ([[Kensington Palace]], [[Londen]], [[24 meie]] [[1819]] – [[Osborne House]], [[Wight|Isle of Wight]], [[22 jannewari]] [[1901]]) was [[koningin]] van het [[Vereênigd Konienkriek]] van [[1837]] toe 1901 en [[keizer]]in van [[Brits-Indië]] van [[1877]] tot 1901. Koningin Victoria is, mee 63 jaer en zeven maanden, de langst regerende Britse monarch uut de geschiedenisse. De periode stit zowè in het Vereênigd Konienkriek as in de wereld beter bekend as het [[Victoriaonse tiedperk]], ''the Victorian era''. Onger Victoria was Iengeland de toonaangevende natie op de waereld en het Vereênigd Konienkriek een wereldriek. Hoe men in Groôt-Brittannië over de zaeken docht, wier over naegenoeg de hele waereld van belang 'eacht. == Lienks nae buten == * [https://www.britannica.com/biography/Victoria-queen-of-United-Kingdom Britannica] [[Categorie:Brit]] [[Categorie:Konieng]] [[Categorie:Negentiende eêuwe]] qs7mrdt04hwf1i5bqbi8fkye2kzuwy8 0 7548 179157 170062 2026-05-16T17:10:47Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179157 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:World_War_1_Headlines_R01.jpg|thumb|right|300px|Voorpaohina van de [[Brussel]]se krant ''Le Soir'' van 4 auhustus 1914 mee melding van de Duutse aanval op [[België]]]] [[Plaetje:46 August 1914 Fürther Hbhf.jpg|thumb|right|300px|Duutse troepen nemen in 1914 te Fürth de trein naar het front]] [[Plaetje:Australian infantry small box respirators Ypres 1917.jpg|thumb|right|300px|Austraolische infanteristen bie [[Ieper]] draege gasmaskers, 1917.]] [[Plaetje:Gorskii. Austrian prisoners of war in Olonets province.jpg|thumb|300px|Oôstenriekse en Hongaorse gevangenen in [[Rusland]], [[1915]]]] [[Plaetje:Capture of Jerusalem 1917d.jpg|thumb|right|300px|Britse artillerie voor de innaome van [[Jeruzalem]] in 1917]] [[Plaetje:Europa 1914-mobilisatie.GIF|thumb|right|300px|Antal gemobiliseerden en doôden in de Oorlog]] [[Plaetje:Momument1418.jpg|thumb|right|300px|Frans monument ter ere van de gesneuvelden tiejens de Eerste Wereldoôrlog]] De '''Eêste Weareldoôrlog''', die voornaemelek de '''Groôte Oôrlog''' wier 'enoemd vanof deze gebeurtenis tot 1939, was een waereldoôrlog gecentreerd in [[Europa]] die begon op [[28 juli]] [[1914]] en durende tot an [[8 november]] [[1918]]. Aolle groôtmachten van de waereld waere bie dizze oôrlog betrokke. Uuteindelek waere d'r meer as 70 miljoen militairen, 'emobiliseerd in één van de grooste oôrlogen in de geschiedenis. Meer as 9 miljoen soldaoten wiere 'edoôd, voorà as gevolg van de groôte technologische vooruutgang in vuurkracht. ==Verloôp== De langloôpende oorzaek van de oôrlog was de imperialistische butenlanse poletiek van de groôtmachten van Europa, waaronder het Duutse Keizerriek, het [[Oôstenriek-Hongaorse Riek]], het Russische Riek, het [[Britse Riek]] en [[Frankriek]]. De moord op 28 juni 1914 op Frans Ferdinand van Oôstenrijk was de directe anleiding van de oôrlog. Het resulterende in een Habsburgs ultimaotum an het Koninkriek Servië. Er wiere verscheie allianties 'evurmd, zoôdat binnen een paer weken de groôtmachten in oôrlog waere; via hun kolonies verspreidde het conflict zich over de wêreld. Op 28 juli begon het conflict met de Oôstenrijks-Hongaorse invasie van Servië, 'evolgd door de Duutse invaosie van [[België]], [[Luxemburg (land)|Luxemburg]] en [[Frankriek]]; en een Russische anval op Duutsland. Naedat de Duutse opmars naer Paries toet stilstand wier 'ebrocht, vestigende het westfront z'n eigen in een uutputtingsslag die weinig veranderde toet [[1917]]. In het oôsten vocht het Russische leger mee succes tegen de Oôstenrijks-Hongaorse troepen, maar wier terug'edronge deur het Duutse leger. Biekomende fronten wiere 'eopend naedat het [[Turkije|Ottomaanse Riek]] toetrad toet de oôrlog in 1914, Itâlië en Bulgarije in 1915 en Roemenië in 1916. Het Russische Riek ging ten onger in 1917, en Rusland steppende uut de oôrlog nae de Oktoberrevolutie laeter dat jaer. Na een Duuts offensief langs het westfront in 1918, kwamme Amerikaanse troepen nae Europa en de geallieerden drongen de Duutse legers vromme in een reeks van succesvolle offensieven. Duutsland, dat z'n eigen probleme had mee revolutionairen op dat moment, stemmende in mee een staokt-het-vuren op [[11 november]] [[1918]]. De oôrlog eindigende as een overwinning voo de geallieerde. Tegen het ende van de oôrlog waere vier imperialistische grootmachten -de Duutse, [[Rusland|Russische]], Oôstenriek-Hongaorse en Ottomaonse rieken- militair en politiek verslogen en hielden op te bestô. De opvolgersstaeten van de eerste twee verloren vee grondgebied, terwijl de leste twee geheel ontmanteld wiere. De kaerte van [[Centraol-Europa]] wier hertekend in een antal kleinere staeten. De [[Volkenbond]] wier 'esticht in de hoop een dergelijk conflict in de toekomst te voorkommene. Het Europese nationalisme kwam voort uut de oôrlog en het uuteênvalle van rieken, de gevolgen van de nederlaag van Duutsland en problemen met de [[Vrede van Versailles]] zouwe biedraege tot de [[Twidde Weareldoôrlog]]. ==De oôrlog van jaer tot jaer== ===1914=== * [[28 juni]] - Moordanslag op aertshertog Frans Ferdinand van Oôsteriek, de troonopvolger van [[Oôsteriek-Hongarije]] en aertshertogin Sophie deu de Servische nationalist Gavrilo Princip. Beiden komme om 't lêven. Dit vurmende de directe anleiding tot het uutbreken van de Eerste Weareldoôrlog. * [[23 juli]] - Oôsteriek-Hongarije stelt een ultimatum an Servië. Het land kriegt 48 uur om te voldoewene an een antal onmeugleke Oôstenriekse eisen. Een oôrlog liekt onvermiedelek. * [[25 juli]] - Servië wiest het ultimatum of en mobiliseert. Oôstenrijk-Hongarije antwoordt mee gedeelteleke mobilisaotie. * [[28 juli]] - Oôstenrijk-Hongarije verklaert de oôrlog an Servië. Hiermee behunt de Eerste Weareldoôrlog. * [[29 juli]] - Troepen van Oôstenrijk-Hongarije opene het bombardement op Belgrado. * [[30 juli]] - [[Rusland]] mobiliseert ter bescherming van ulder bondgenoôt Servië. * [[31 juli]] - [[Duutsland]] eist in een ultimaotum dat Rusland de mobilisaotie intrekt. Er wor nie op 'eantwoord. * [[1 auhustus]] - [[Duutsland]] verklaert d'n oôrlog an Rusland. * [[3 auhustus]] - Duutsland verklaert Frankriek de oôrlog. * [[4 auhustus]] - Het Duutse leger valt Belhië binnen om via het noôrden Frankriek binne te valle. (Schlieffenplan). * [[20 auhustus]] - Duutsland verslit Rusland in de slag bie Tannenberg. * [[9 september]] - Het ''wonder van de Marne'' maekt een ende an de Duutse opmars in Frankriek. * [[16 november]] - Zes omstanders komme om 't leven, as een angespoelde miene ontploft bie [[Wasschappel]]. ===1915=== * [[19 jannewari]] - Op de Hr. Ms. ''Triton'' explodeert een miene bie 't oprumen van een mienversperring in de [[Onte]]. 5 man doôd. * [[2 maerte]] - Een angespoelde zeemiene ontploft bie de haeveningang van [[Zierikzee]], waardeu 5 inweuners van dit stad'ie omkomme. * [[24 april]] - In [[Turkije]] worre honderden Armeense intellectuelen en kunstenaers 'earresteêrd en 'edeporteêrd. Dit is de opmaet naer de [[Armeênse Genocide]]. * [[7 meie]] - Het Britse semi-militaire passahiersschip de ''Lusitania'' wor tiedens een reis van New York nae Liverpool deu de Duutsers tot zienken 'ebrocht in de Ierse Zeê. Bienae twaelfhonderd van de opvaerenden komme om't leêven. * [[9 juli]] - De Duutse koloniaole troepen in 't tehenwoordige Naomibië capituleren bie Otawi voo de troepen van de Zuud-Afrikaonse heneraal Louis Botha. ===1916=== * [[13 jannewari]] - Waetersnoôd rond de Zuujerzeê. 16 doôden. * [[21 feberwari]] - Mee de anval van het Duutse vuufde leher op de vesting Verdun behunt ien van de bloedigste slaegen van de oôrlog. * [[1 juni]] - De Slag in het Skagerrak tussen de Britse en Duutse vlote eindigt onbeslist. * [[1 juli]] - De gezaemenleke Britse en Franse lehers behunnen langs de Somme een groôtscheêpse anval op de Duutse stellingen, de Slag an de Somme. Alleên al op deze dag verlierzen vele tienduzenden soldaoten het leêven. Dit is de dag weer de meeste Britse slachtoffers vielen in de Britse militaire geschiedenis, 19.240 gesneuvelden. * [[24 juli]] - Het vrachtschip SS ''Maas'' lopt bie het lichtschip ''Noordhinder'' op een Duutse miene. Het schip zienkt binnen tweê menuut'n, weerbie 10 bemanniengsleden omkomme. * [[31 juli]] - De Zeêuwse veêrboot ''Koningin Wilhelmina'' zienkt. 7 mensen kommen om 't lêven. ===1917=== * [[16 jannewari]] - De Duutse minister van butenlandse zaeken verstuurt het ''Zimmermanntelegram'' an Mexico met het verzoek zich an de kant van de centraolen te schaeren in de [[Eerste Weareldoôrlog]]. * [[8 maerte]] - De feberwarirevolutie begint in Leningrad ([[Sint-Petersburg]]), Rusland (23 feberwari op de juliaonse kalender). * [[28 juni]] - Aerpeloproer in [[Amsterdam]]. * [[2 november]] - De Balfour-verklaering belooft de Joodse zionisten Britse hulp bie de opbouw van een 'nationaol tehuus' in Palestina. * [[9 december]] - Britse troepen bezette [[Jeruzalem]], en nemen de macht in Palestina over van het verslaegen Ottomaanse Riek. * [[13 december]] - Waepenstilstand van Brest-Litowsk. Einde van de vijandelijkheden tussen [[Rusland]] en Duutsland. ===1918=== * [[31 jannewari]] - De Sovjet-Unie erkent de onaf'ankel'eid van [[Finland]]. * [[15 feberwari]] - ''Stoomloodsvaartuig 14'' lopt in de [[Onte]] op een miene, weerbie 8 opvearenden omkomme. Geliektiedig explodeert deu dezelfde miene ok de ARM 16, weerbij 3 vissers omkomme. * [[21 maerte]] - Behin van het Duutse offensief ''Kaiserschlacht''. * [[31 maerte]] - In het fort van Brest-Litovsk slute de Centraole Mogend'eden (Duutsland en Oesterriek) vrede met Sovjet-[[Rusland]]. [[Finland]], [[Estland]], [[Letland]], [[Litouwen]], [[Pool'n]] en [[Oekraïne]] worre onaf'ankelek. * [[21 april]] - De beroemdste vliegenier uut de oôrlog, Manfred von Richthofen ofwè de Rooee Baron, wor neer'eschoten. * [[7 meie]] - Vrede van Boekarest tussen de Centraolen en [[Roemenië]]: Roemenië mot gebied ofstô an [[Bulgarije]] en [[Oostenriek-Hongarije]] en is verplicht oliebronnen te verhuren an [[Duutsland]]; de Centraolen op hun beurt erkennen de saemenvoeginge van Roemenië en Bessarabië. * [[8 auhustus]] - Bie een sturmanval deu de Entente stort het Duutse westfront in mekaore. * [[8 november]] - Den waepenstilstand wor ongertekend in een treinwaegon in het bos van Compiègne, ten noorden van [[Paries]]. * [[11 november]] - Den waepenstilstand treedt in werkieng.<ref>[https://historiek.net/11-nov-1918-wapenstilstand-eerste-wereldoorlog/38180/ Historiek]</ref> * [[18 november]] - Ramp van Hamont. In het [[België|Belgische]] Hamont ontploft een Duutse munitietrein, weerdeu zeer veel mênsen om 't leven kommen. Schattingen loôpe uuteên van eênige honderden tot 1007. ==Naesleep== ===1919=== * [[4 jannewari]] - Het Rooie Leher veroverd [[Riga]]. * [[28 maerte]] - Hongaorse troepen vallen [[Slowakije]] binnen. * [[10 april]] - [[Roemenië]] valt [[Hongarije]] binnen, zie Hongaors-Roemeense oôrlog. * [[15 meie]] - [[Griekenland]] bezet 't Turkse Smyrna. * [[6 juni]] - Finland, weer de Witten de overwinning he 'ehaeld, verklaert de oôrlog an de Sovjet-Unie. * [[21 juni]] - De [[Duutsland|Duutse]] Keizerleke Merine brengt bie ''Scapa Flow'' d'r oôrlogsvloot toet zienkene, liever dan z'n eige over te draegene an de geallieerde. * [[28 juni]] - De Duutse delegaotie ongertekent het ''Verdrag van Versailles''. Deermee is de Eêste Waereldoôrlog officieel beëindigd. * [[3 auhustus]] - Roemeense troepen bezetten Boedapest. De communistische heerser Béla Kun slit op de vlucht nae Wenen (laeter zal um deurreize nae de Sovjetunie). * [[10 september]] - De geallieerde slute vrede mee [[Oesteriek]] in het ''Verdrag van Saint-Germain''. Tsjecho-Slowakije en [[Hongarije]] worre onaf'ankelek, en Oesteriek verlierst ok gebied an Joegoslaovië, [[Itâlië]] en [[Pool'n]]. Oesteriek wor deermee tot zien huujige grenzen in'eperkt, nog gin achtste van z'n oorspronkeleke grondgebied. ===1920=== * [[10 jannewari]] - [[Danzig]] wor los'emaekt van het [[Duutsland|Duutse Riek]] en kom onger mandaot van de [[Volkenbond]]. 't Wor een zogenaemde vriestad. * [[2 feberwari]] - Vrede van Tartu: De Sovjet-Unie erkent de onafhankelek'eid van [[Estland]]. * [[10 feberwari]] - Referendum in Noord-Sleeswiek, weerbie een meerder'eid voor ansluting bie [[Denemarken]] stemt. * [[14 feberwari]] - [[Lenin]] besluut om [[Poôl'n]] an te vallene, behin van de [[Pools-Russische oôrlog]]. * [[2 maerte]] - Waepenstilstand tussen [[Roemenië]] en de Sovjet-Unie. * [[16 maerte]] - De Britten bezette [[Istanbul|Constantinopel]]. * [[6 april]] - [[Frankriek]] git over toet bezettieng van het Roergebied, Hamburg, Hanau, Frankfurt en Darmstadt. * [[7 meie]] - Kiev valt in Poolse han'n. * [[10 auhustus]] - Verdrag van Sèvres. In [[San Remo]] beslist de Entente over de bezette Osmaonse gebieden. [[Turkije]] verlierst vee grondgebied. 't [[Vereênigd Konienkriek]] kriegt 't mandaot over [[Israël|Palestina]] en [[Irak]], Frankriek over [[Syrië]] en 't laetere [[Libanon]]. * [[13 auhustus]] - [[Sovjet-Unie|Sovjet-Russische]] troepen valle Warschau an, mar worre in een slag bie de Vistula terug'edreven. * [[20 september]] - De Volkenbond kent [[Eupen]] en [[Malmedy]] toe an [[België]]. * [[14 oktober]] - Vrede van Tartu tussen [[Finland]] en de Sovjet-Unie. De grens tussen beie land'n wor vast'elegd, weerbie Finland in Petsamo een verbindieng mee de [[Noordelijke Ieszeê]] kriegt. ===1921=== * [[18 maerte]] - Pool'n en Sovjet-Rusland slute de Vrede van [[Riga]]. De Russisch-Poolse grens wor opnieuw vastgesteld, weerbie Pool'n een flienk deel van [[Wit-Rusland]] toe'ewezen kriegt. * [[29 juli]] - In [[Duutsland]] wor [[Adolf Hitler]] 'ekozen toet leider van den [[NSDAP]]. ==Trivia== * Vanof de boulevard van [[Vlissienge]] konne op een mooie zeumeraevond vanof de terassen de lichtflitsen in de varte van 't front ezieje worre. Een 'ele tegenstelling. == Boek'n == * Hans Andriessen - De andere waarheid * Hans Andriessen - De mythe van 1918 * Christopher Clark - De slaapwandelaars * Sebastian Haffner - De zeven doodzonden van Duitsland tijdens de Eerste Wereldoorlog * John Keegan - De Eerste Wereldoorlog * Koen Koch - Een kleine geschiedenis van de Grote Oorlog 1914-1918 * Jan van Oudheusden - De Eerste Wereldoorlog in een notendop * Maarten van Rossem - Drie oorlogen * Sophie De Schaepdrijver - De Groote Oorlog * Norman Stone - De Eerste Wereldoorlog * Hew Strachan - De Eerste Wereldoorlog * Roel Tanja - Een beknopte geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog * Barbara Tuchman - De kanonnen van augustus * Herman van de Vijver - 1914-1918 oorlog zonder einde == Zie ok == * [[Twidde Weareldoôrlog]] == Noôten == <References/> == Lienks nae buten == * [https://www.cultureelwoordenboek.nl/geschiedenis-vanaf-1900/eerste-wereldoorlog/ Cultureel Woordenboek] * [https://www.geschiedenisextra.nl/wo1/ GeschiedenisExtra] * [https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/ Historiek] * [https://www.britannica.com/event/World-War-I Britannica] * [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Premi%C3%A8re_Guerre_mondiale/184616 Larousse] * [https://web.archive.org/web/20250508093637/https://greatwar.nl/ The Heritage of the Great War] * [https://wwi.lib.byu.edu/ The World War I Document Archive] * [https://www.zeeuwseankers.nl/video/zeeland-tijdens-de-eerste-wereldoorlog Zeeland tijdens de Eerste Wereldoorlog – De doodendraad] [[Categorie:Oôrlog]] [[Categorie:Twintegste eêuwe]] [[Categorie:Geschiedenisse van Azië]] [[Categorie:Geschiedenisse van Europa]] [[Categorie:Geschiedenisse van België]] 6t1v39zc8spv8t3444vod89v243x4q2 179178 179157 2026-05-16T17:29:36Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179178 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:World_War_1_Headlines_R01.jpg|thumb|right|300px|Voorpaohina van de [[Brussel]]se krant ''Le Soir'' van 4 auhustus 1914 mee melding van de Duutse aanval op [[België]]]] [[Plaetje:46 August 1914 Fürther Hbhf.jpg|thumb|right|300px|Duutse troepen nemen in 1914 te Fürth de trein naar het front]] [[Plaetje:Australian infantry small box respirators Ypres 1917.jpg|thumb|right|300px|Austraolische infanteristen bie [[Ieper]] draege gasmaskers, 1917.]] [[Plaetje:Gorskii. Austrian prisoners of war in Olonets province.jpg|thumb|300px|Oôstenriekse en Hongaorse gevangenen in [[Rusland]], [[1915]]]] [[Plaetje:Capture of Jerusalem 1917d.jpg|thumb|right|300px|Britse artillerie voor de innaome van [[Jeruzalem]] in 1917]] [[Plaetje:Europa 1914-mobilisatie.GIF|thumb|right|300px|Antal gemobiliseerden en doôden in de Oorlog]] [[Plaetje:Momument1418.jpg|thumb|right|300px|Frans monument ter ere van de gesneuvelden tiejens de Eerste Wereldoôrlog]] De '''Eêste Weareldoôrlog''', die voornaemelek de '''Groôte Oôrlog''' wier 'enoemd vanof deze gebeurtenis tot 1939, was een waereldoôrlog gecentreerd in [[Europa]] die begon op [[28 juli]] [[1914]] en durende tot an [[8 november]] [[1918]]. Aolle groôtmachten van de waereld waere bie dizze oôrlog betrokke. Uuteindelek waere d'r meer as 70 miljoen militairen, 'emobiliseerd in één van de grooste oôrlogen in de geschiedenis. Meer as 9 miljoen soldaoten wiere 'edoôd, voorà as gevolg van de groôte technologische vooruutgang in vuurkracht. ==Verloôp== De langloôpende oorzaek van de oôrlog was de imperialistische butenlanse poletiek van de groôtmachten van Europa, waaronder het Duutse Keizerriek, het [[Oôstenriek-Hongaorse Riek]], het Russische Riek, het [[Britse Riek]] en [[Frankriek]]. De moord op 28 juni 1914 op Frans Ferdinand van Oôstenrijk was de directe anleiding van de oôrlog. Het resulterende in een Habsburgs ultimaotum an het Koninkriek Servië. Er wiere verscheie allianties 'evurmd, zoôdat binnen een paer weken de groôtmachten in oôrlog waere; via hun kolonies verspreidde het conflict zich over de wêreld. Op 28 juli begon het conflict met de Oôstenrijks-Hongaorse invasie van Servië, 'evolgd door de Duutse invaosie van [[België]], [[Luxemburg (land)|Luxemburg]] en [[Frankriek]]; en een Russische anval op Duutsland. Naedat de Duutse opmars naer Paries toet stilstand wier 'ebrocht, vestigende het westfront z'n eigen in een uutputtingsslag die weinig veranderde toet [[1917]]. In het oôsten vocht het Russische leger mee succes tegen de Oôstenrijks-Hongaorse troepen, maar wier terug'edronge deur het Duutse leger. Biekomende fronten wiere 'eopend naedat het [[Turkije|Ottomaanse Riek]] toetrad toet de oôrlog in 1914, Itâlië en Bulgarije in 1915 en Roemenië in 1916. Het Russische Riek ging ten onger in 1917, en Rusland steppende uut de oôrlog nae de Oktoberrevolutie laeter dat jaer. Na een Duuts offensief langs het westfront in 1918, kwamme Amerikaanse troepen nae Europa en de geallieerden drongen de Duutse legers vromme in een reeks van succesvolle offensieven. Duutsland, dat z'n eigen probleme had mee revolutionairen op dat moment, stemmende in mee een staokt-het-vuren op [[11 november]] [[1918]]. De oôrlog eindigende as een overwinning voo de geallieerde. Tegen het ende van de oôrlog waere vier imperialistische grootmachten -de Duutse, [[Rusland|Russische]], Oôstenriek-Hongaorse en Ottomaonse rieken- militair en politiek verslogen en hielden op te bestô. De opvolgersstaeten van de eerste twee verloren vee grondgebied, terwijl de leste twee geheel ontmanteld wiere. De kaerte van [[Centraol-Europa]] wier hertekend in een antal kleinere staeten. De [[Volkenbond]] wier 'esticht in de hoop een dergelijk conflict in de toekomst te voorkommene. Het Europese nationalisme kwam voort uut de oôrlog en het uuteênvalle van rieken, de gevolgen van de nederlaag van Duutsland en problemen met de [[Vrede van Versailles]] zouwe biedraege tot de [[Twidde Weareldoôrlog]]. ==De oôrlog van jaer tot jaer== ===1914=== * [[28 juni]] - Moordanslag op aertshertog Frans Ferdinand van Oôsteriek, de troonopvolger van [[Oôsteriek-Hongarije]] en aertshertogin Sophie deu de Servische nationalist Gavrilo Princip. Beiden komme om 't lêven. Dit vurmende de directe anleiding tot het uutbreken van de Eerste Weareldoôrlog. * [[23 juli]] - Oôsteriek-Hongarije stelt een ultimatum an Servië. Het land kriegt 48 uur om te voldoewene an een antal onmeugleke Oôstenriekse eisen. Een oôrlog liekt onvermiedelek. * [[25 juli]] - Servië wiest het ultimatum of en mobiliseert. Oôstenrijk-Hongarije antwoordt mee gedeelteleke mobilisaotie. * [[28 juli]] - Oôstenrijk-Hongarije verklaert de oôrlog an Servië. Hiermee behunt de Eerste Weareldoôrlog. * [[29 juli]] - Troepen van Oôstenrijk-Hongarije opene het bombardement op Belgrado. * [[30 juli]] - [[Rusland]] mobiliseert ter bescherming van ulder bondgenoôt Servië. * [[31 juli]] - [[Duutsland]] eist in een ultimaotum dat Rusland de mobilisaotie intrekt. Er wor nie op 'eantwoord. * [[1 auhustus]] - [[Duutsland]] verklaert d'n oôrlog an Rusland. * [[3 auhustus]] - Duutsland verklaert Frankriek de oôrlog. * [[4 auhustus]] - Het Duutse leger valt Belhië binnen om via het noôrden Frankriek binne te valle. (Schlieffenplan). * [[20 auhustus]] - Duutsland verslit Rusland in de slag bie Tannenberg. * [[9 september]] - Het ''wonder van de Marne'' maekt een ende an de Duutse opmars in Frankriek. * [[16 november]] - Zes omstanders komme om 't leven, as een angespoelde miene ontploft bie [[Wasschappel]]. ===1915=== * [[19 jannewari]] - Op de Hr. Ms. ''Triton'' explodeert een miene bie 't oprumen van een mienversperring in de [[Onte]]. 5 man doôd. * [[2 maerte]] - Een angespoelde zeemiene ontploft bie de haeveningang van [[Zierikzee]], waardeu 5 inweuners van dit stad'ie omkomme. * [[24 april]] - In [[Turkije]] worre honderden Armeense intellectuelen en kunstenaers 'earresteêrd en 'edeporteêrd. Dit is de opmaet naer de [[Armeênse Genocide]]. * [[7 meie]] - Het Britse semi-militaire passahiersschip de ''Lusitania'' wor tiedens een reis van New York nae Liverpool deu de Duutsers tot zienken 'ebrocht in de Ierse Zeê. Bienae twaelfhonderd van de opvaerenden komme om't leêven. * [[9 juli]] - De Duutse koloniaole troepen in 't tehenwoordige Naomibië capituleren bie Otawi voo de troepen van de Zuud-Afrikaonse heneraal Louis Botha. ===1916=== * [[13 jannewari]] - Waetersnoôd rond de Zuujerzeê. 16 doôden. * [[21 feberwari]] - Mee de anval van het Duutse vuufde leher op de vesting Verdun behunt ien van de bloedigste slaegen van de oôrlog. * [[1 juni]] - De Slag in het Skagerrak tussen de Britse en Duutse vlote eindigt onbeslist. * [[1 juli]] - De gezaemenleke Britse en Franse lehers behunnen langs de Somme een groôtscheêpse anval op de Duutse stellingen, de Slag an de Somme. Alleên al op deze dag verlierzen vele tienduzenden soldaoten het leêven. Dit is de dag weer de meeste Britse slachtoffers vielen in de Britse militaire geschiedenis, 19.240 gesneuvelden. * [[24 juli]] - Het vrachtschip SS ''Maas'' lopt bie het lichtschip ''Noordhinder'' op een Duutse miene. Het schip zienkt binnen tweê menuut'n, weerbie 10 bemanniengsleden omkomme. * [[31 juli]] - De Zeêuwse veêrboot ''Koningin Wilhelmina'' zienkt. 7 mensen kommen om 't lêven. ===1917=== * [[16 jannewari]] - De Duutse minister van butenlandse zaeken verstuurt het ''Zimmermanntelegram'' an Mexico met het verzoek zich an de kant van de centraolen te schaeren in de [[Eerste Weareldoôrlog]]. * [[8 maerte]] - De feberwarirevolutie begint in Leningrad ([[Sint-Petersburg]]), Rusland (23 feberwari op de juliaonse kalender). * [[28 juni]] - Aerpeloproer in [[Amsterdam]]. * [[2 november]] - De Balfour-verklaering belooft de Joodse zionisten Britse hulp bie de opbouw van een 'nationaol tehuus' in Palestina. * [[9 december]] - Britse troepen bezette [[Jeruzalem]], en nemen de macht in Palestina over van het verslaegen Ottomaanse Riek. * [[13 december]] - Waepenstilstand van Brest-Litowsk. Einde van de vijandelijkheden tussen [[Rusland]] en Duutsland. ===1918=== * [[31 jannewari]] - De Sovjet-Unie erkent de onaf'ankel'eid van [[Finland]]. * [[15 feberwari]] - ''Stoomloodsvaartuig 14'' lopt in de [[Onte]] op een miene, weerbie 8 opvearenden omkomme. Geliektiedig explodeert deu dezelfde miene ok de ARM 16, weerbij 3 vissers omkomme. * [[21 maerte]] - Behin van het Duutse offensief ''Kaiserschlacht''. * [[31 maerte]] - In het fort van Brest-Litovsk slute de Centraole Mogend'eden (Duutsland en Oesterriek) vrede met Sovjet-[[Rusland]]. [[Finland]], [[Estland]], [[Letland]], [[Litouwen]], [[Pool'n]] en [[Oekraïne]] worre onaf'ankelek. * [[21 april]] - De beroemdste vliegenier uut de oôrlog, Manfred von Richthofen ofwè de Rooee Baron, wor neer'eschoten. * [[7 meie]] - Vrede van Boekarest tussen de Centraolen en [[Roemenië]]: Roemenië mot gebied ofstô an [[Bulgarije]] en [[Oostenriek-Hongarije]] en is verplicht oliebronnen te verhuren an [[Duutsland]]; de Centraolen op hun beurt erkennen de saemenvoeginge van Roemenië en Bessarabië. * [[8 auhustus]] - Bie een sturmanval deu de Entente stort het Duutse westfront in mekaore. * [[8 november]] - Den waepenstilstand wor ongertekend in een treinwaegon in het bos van Compiègne, ten noorden van [[Paries]]. * [[11 november]] - Den waepenstilstand treedt in werkieng.<ref>[https://historiek.net/11-nov-1918-wapenstilstand-eerste-wereldoorlog/38180/ Historiek]</ref> * [[18 november]] - Ramp van Hamont. In het [[België|Belgische]] Hamont ontploft een Duutse munitietrein, weerdeu zeer veel mênsen om 't leven kommen. Schattingen loôpe uuteên van eênige honderden tot 1007. ==Naesleep== ===1919=== * [[4 jannewari]] - Het Rooie Leher veroverd [[Riga]]. * [[28 maerte]] - Hongaorse troepen vallen [[Slowakije]] binnen. * [[10 april]] - [[Roemenië]] valt [[Hongarije]] binnen, zie Hongaors-Roemeense oôrlog. * [[15 meie]] - [[Griekenland]] bezet 't Turkse Smyrna. * [[6 juni]] - Finland, weer de Witten de overwinning he 'ehaeld, verklaert de oôrlog an de Sovjet-Unie. * [[21 juni]] - De [[Duutsland|Duutse]] Keizerleke Merine brengt bie ''Scapa Flow'' d'r oôrlogsvloot toet zienkene, liever dan z'n eige over te draegene an de geallieerde. * [[28 juni]] - De Duutse delegaotie ongertekent het ''Verdrag van Versailles''. Deermee is de Eêste Waereldoôrlog officieel beëindigd. * [[3 auhustus]] - Roemeense troepen bezetten Boedapest. De communistische heerser Béla Kun slit op de vlucht nae Wenen (laeter zal um deurreize nae de Sovjetunie). * [[10 september]] - De geallieerde slute vrede mee [[Oesteriek]] in het ''Verdrag van Saint-Germain''. Tsjecho-Slowakije en [[Hongarije]] worre onaf'ankelek, en Oesteriek verlierst ok gebied an Joegoslaovië, [[Itâlië]] en [[Pool'n]]. Oesteriek wor deermee tot zien huujige grenzen in'eperkt, nog gin achtste van z'n oorspronkeleke grondgebied. ===1920=== * [[10 jannewari]] - [[Danzig]] wor los'emaekt van het [[Duutsland|Duutse Riek]] en kom onger mandaot van de [[Volkenbond]]. 't Wor een zogenaemde vriestad. * [[2 feberwari]] - Vrede van Tartu: De Sovjet-Unie erkent de onafhankelek'eid van [[Estland]]. * [[10 feberwari]] - Referendum in Noord-Sleeswiek, weerbie een meerder'eid voor ansluting bie [[Denemarken]] stemt. * [[14 feberwari]] - [[Lenin]] besluut om [[Poôl'n]] an te vallene, behin van de [[Pools-Russische oôrlog]]. * [[2 maerte]] - Waepenstilstand tussen [[Roemenië]] en de Sovjet-Unie. * [[16 maerte]] - De Britten bezette [[Istanbul|Constantinopel]]. * [[6 april]] - [[Frankriek]] git over toet bezettieng van het Roergebied, Hamburg, Hanau, Frankfurt en Darmstadt. * [[7 meie]] - Kiev valt in Poolse han'n. * [[10 auhustus]] - Verdrag van Sèvres. In [[San Remo]] beslist de Entente over de bezette Osmaonse gebieden. [[Turkije]] verlierst vee grondgebied. 't [[Vereênigd Konienkriek]] kriegt 't mandaot over [[Israël|Palestina]] en [[Irak]], Frankriek over [[Syrië]] en 't laetere [[Libanon]]. * [[13 auhustus]] - [[Sovjet-Unie|Sovjet-Russische]] troepen valle Warschau an, mar worre in een slag bie de Vistula terug'edreven. * [[20 september]] - De Volkenbond kent [[Eupen]] en [[Malmedy]] toe an [[België]]. * [[14 oktober]] - Vrede van Tartu tussen [[Finland]] en de Sovjet-Unie. De grens tussen beie land'n wor vast'elegd, weerbie Finland in Petsamo een verbindieng mee de [[Noordelijke Ieszeê]] kriegt. ===1921=== * [[18 maerte]] - Pool'n en Sovjet-Rusland slute de Vrede van [[Riga]]. De Russisch-Poolse grens wor opnieuw vastgesteld, weerbie Pool'n een flienk deel van [[Wit-Rusland]] toe'ewezen kriegt. * [[29 juli]] - In [[Duutsland]] wor [[Adolf Hitler]] 'ekozen toet leider van den [[NSDAP]]. ==Trivia== * Vanof de boulevard van [[Vlissienge]] konne op een mooie zeumeraevond vanof de terassen de lichtflitsen in de varte van 't front ezieje worre. Een 'ele tegenstelling. == Boek'n == * Hans Andriessen - De andere waarheid * Hans Andriessen - De mythe van 1918 * Christopher Clark - De slaapwandelaars * Sebastian Haffner - De zeven doodzonden van Duitsland tijdens de Eerste Wereldoorlog * John Keegan - De Eerste Wereldoorlog * Koen Koch - Een kleine geschiedenis van de Grote Oorlog 1914-1918 * Jan van Oudheusden - De Eerste Wereldoorlog in een notendop * Maarten van Rossem - Drie oorlogen * Sophie De Schaepdrijver - De Groote Oorlog * Norman Stone - De Eerste Wereldoorlog * Hew Strachan - De Eerste Wereldoorlog * Roel Tanja - Een beknopte geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog * Barbara Tuchman - De kanonnen van augustus * Herman van de Vijver - 1914-1918 oorlog zonder einde == Zie ok == * [[Twidde Weareldoôrlog]] == Noôten == <References/> == Lienks nae buten == * [https://www.cultureelwoordenboek.nl/geschiedenis-vanaf-1900/eerste-wereldoorlog/ Cultureel Woordenboek] * [https://www.geschiedenisextra.nl/wo1/ GeschiedenisExtra] * [https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/ Historiek] * [https://www.britannica.com/event/World-War-I Britannica] * [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Premi%C3%A8re_Guerre_mondiale/184616 Larousse] * [https://web.archive.org/web/20250508093637/https://greatwar.nl/ The Heritage of the Great War] * [https://wwi.lib.byu.edu/ The World War I Document Archive] * [https://www.zeeuwseankers.nl/video/zeeland-tijdens-de-eerste-wereldoorlog Zeeland tijdens de Eerste Wereldoorlog – De doodendraad] [[Categorie:Oôrlog]] [[Categorie:Twintegste eêuwe]] [[Categorie:Geschiedenisse van Azië]] [[Categorie:Geschiedenisse van Europa]] [[Categorie:Geschiedenisse van België]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie: Frankriek]] [[Categorie:Itâlië]] [[Categorie:Oesteriek]] [[Categorie: Rusland]] [[Categorie: Turkije]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] napwfz5j3ubzzh7lt2qx624ug7e6j2l 0 7573 179248 174969 2026-05-16T19:05:57Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179248 wikitext text/x-wiki [[plaetje:luxemburgs.png|thumb|220px|rechts|Maximaole verspreidieng van het Luxemburgs mee verwante dialect'n]] '''Luxemburgs''' (Luxemburgs: ''Lëtzebuergesch'') is eên von de drie officiële [[taele|tael'n]] in [[Luxemburg (land)|Luxemburg]]. Neffens wordt ze ok nog veul geklapt in de regio om [[Aerlen]], in 't uuterste zuudoôstn van de Belhische provincie [[Luxemburg (provincie)|Luxemburg]] en in de regio om [[Sankt Vith]], direkt t'n noordn van Luxemburg. De taele is 'n variant van 't [[Moezelfrankisch]], en be'oort daormei tot de [[Duuts]]e dialekt'n. Ze eit ok veul [[Frans]]e invloed'n. D'r bin zo'n bitje 390.000 sprêkers van de taele. == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20120515120452/http://www.al.lu/yuppi/ Mir léiere Lëtzebuergesch schreiwen] * [https://web.archive.org/web/20070702190916/http://www.cpll.lu/schanen_lulling_letz.pdf Introduction à l'orthographe luxembourgeoise – Lulling / Schanen (pdf)] (1,20 MB) * [https://web.archive.org/web/20060216052749/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1999/1121108/1999A20401.html Réforme du système officiel d'orthographe luxembourgeoise] – Artikel uut het Luxemburgse staesblad met officiële richtlienen over de spellienghervurming van 1999 * [https://web.archive.org/web/20171124182620/http://www.uni-saarland.de/~ref61hby/EU-LU-Letz.html Voorbeeldtekst: ''De Max an de Miz''] * [https://web.archive.org/web/20091216144913/http://www.6000wierder.lu/ Online woordenboek ''6000 Wierder''] 6000 woorden – van en naer Luxemburgs, Frans, Duuts, Iengels, Pools, Portugeês, Spaons en Italiaoans vertaele {{InterWiki|code=lb}} [[Categorie:Taele]] [[Categorie:Taele in Wallonië]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Luxemburg]] [[Categorie:Duutstaelige Gemeênschap]] [[Categorie:Luuk]] [[Categorie:Luxemburg (België)]] [[Categorie:Nordrhein-Westfalen]] 0kgi6474p10ppql7lw5xcwhv65fdt4l 0 7611 179075 172791 2026-05-16T13:47:19Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179075 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Stroomgebied van de Maas.svg|thumb|Kaerte]] De '''Maes''' of ok we '''Maos''' ([[Frans]]: ''Meuse'') is een [[rivier]] in [[West-Europa]]. Deurdat ze vernaemelek deu regenwaeter 'evoed wor kant waeterpeil noga wissele. De Maes ontspringt in [[Frankriek]] en strômt deerna nog deu [[België]] en [[Nederland]]. Bie [[Eijsden]] komt de rivier uus land binne. In Nederland is de Maes de zujelekste van de groôte rivieren en mondt ze bie [[Rotterdam]] uut in de [[Noordzeê]]. Belangrieke steên an de Maes in Nederland bin [[Maestricht]] en [[Rotterdam]]. Belangrieke steên an de Maes in België bin [[Luuk (gemeênte)|Luuk]], [[Naemen (gemeênte)|Naemen]] en [[Dinant]]. == Lienks nae buten == * [https://www.rijkswaterstaat.nl/water/vaarwegenoverzicht/maas Rijkswaterstaat] <Gallery> Meuse, in the french ardennes2.JPG|De Maes in de Franse [[Ardennen]] MaasCrèvecoeur.jpg|De Maes bie [[Dinant]] Maas.jpg|De Maes bie [[Maestricht]] </Gallery> [[Categorie: Rivier]] [[Categorie:Rivier in België]] [[Categorie:Waeter in Nederland]] [[Categorie:Waeter in Gelderland]] [[Categorie:Waeter in Noord-Braebant]] [[Categorie:Waeter in Zuud-'Olland]] [[Categorie:Geografie van Limburg (Nederland)]] [[Categorie:Frankriek]] [[Categorie:Grand Est]] [[Categorie:Limburg (België)]] [[Categorie:Luuk]] [[Categorie:Naemen]] dtv70vuj3lm6uqzq7mgy6xwvehvg06p 179076 179075 2026-05-16T13:48:10Z Orpers 15791 179076 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Stroomgebied van de Maas.svg|thumb|Kaerte]] De '''Maes''' of ok we '''Maos''' ([[Frans]]: ''Meuse'') is een [[rivier]] in [[West-Europa]]. Deurdat ze vernaemelek deu regenwaeter 'evoed wor kant waeterpeil noga wissele. De Maes ontspringt in [[Frankriek]] en strômt deerna nog deu [[België]] en [[Nederland]]. Bie [[Eijsden]] komt de rivier uus land binne. In Nederland is de Maes de zujelekste van de groôte rivieren en mondt ze bie [[Rotterdam]] uut in de [[Noordzeê]]. Belangrieke steên an de Maes in Nederland bin [[Maestricht]] en [[Rotterdam]]. Belangrieke steên an de Maes in België bin [[Luuk (gemeênte)|Luuk]], [[Naemen (gemeênte)|Naemen]] en [[Dinant]]. == Lienks nae buten == * [https://www.rijkswaterstaat.nl/water/vaarwegenoverzicht/maas Rijkswaterstaat] <Gallery> Meuse, in the french ardennes2.JPG|De Maes in de Franse [[Ardennen]] MaasCrèvecoeur.jpg|De Maes bie [[Dinant]] Maas.jpg|De Maes bie [[Maestricht]] </Gallery> [[Categorie: Rivier]] [[Categorie:Rivier in Nederland]] [[Categorie:Waeter in België]] [[Categorie:Waeter in Gelderland]] [[Categorie:Waeter in Noord-Braebant]] [[Categorie:Waeter in Zuud-'Olland]] [[Categorie:Geografie van Limburg (Nederland)]] [[Categorie:Frankriek]] [[Categorie:Grand Est]] [[Categorie:Limburg (België)]] [[Categorie:Luuk]] [[Categorie:Naemen]] l39w4wngu7l4ir18o4hvxsecbaaznrx 179083 179076 2026-05-16T13:56:52Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179083 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Stroomgebied van de Maas.svg|thumb|Kaerte]] De '''Maes''' of ok we '''Maos''' ([[Frans]]: ''Meuse'') is een [[rivier]] in [[West-Europa]]. Deurdat ze vernaemelek deu regenwaeter 'evoed wor kant waeterpeil noga wissele. De Maes ontspringt in [[Frankriek]] en strômt deerna nog deu [[België]] en [[Nederland]]. Bie [[Eijsden]] komt de rivier uus land binne. In Nederland is de Maes de zujelekste van de groôte rivieren en mondt ze bie [[Rotterdam]] uut in de [[Noordzeê]]. Belangrieke steên an de Maes in Nederland bin [[Maestricht]] en [[Rotterdam]]. Belangrieke steên an de Maes in België bin [[Luuk (gemeênte)|Luuk]], [[Naemen (gemeênte)|Naemen]] en [[Dinant]]. == Lienks nae buten == * [https://www.rijkswaterstaat.nl/water/vaarwegenoverzicht/maas Rijkswaterstaat] <Gallery> Meuse, in the french ardennes2.JPG|De Maes in de Franse [[Ardennen]] MaasCrèvecoeur.jpg|De Maes bie [[Dinant]] Maas.jpg|De Maes bie [[Maestricht]] </Gallery> [[Categorie: Rivier]] [[Categorie:Rivier in België]] [[Categorie:Rivier in Nederland]] [[Categorie:Waeter in Gelderland]] [[Categorie:Waeter in Noord-Braebant]] [[Categorie:Waeter in Zuud-'Olland]] [[Categorie:Geografie van Limburg (Nederland)]] [[Categorie:Frankriek]] [[Categorie:Grand Est]] [[Categorie:Limburg (België)]] [[Categorie:Luuk]] [[Categorie:Naemen]] lgtu6s1790bjvta2v781wvgjcywc66d 0 7868 179078 172793 2026-05-16T13:51:58Z Orpers 15791 179078 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Bléharies - Escaut 1.jpg|thumb|De Schelde, korte nae da ze Belhië in is 'ekomme]] De '''Schelde''' (in 't Frans: l'Escaut, in 't Iengels: Scheldt) is een rivier die behunt in 't noôr'n van [[Frankriek]] en die deur [[Belhië]], langs [[Antwerpen]], nae de [[Onte]] stroômt. De Schelde is 350 kilometer lank. De bronne liet op 't Plateau van Saint-Quentin. Toet an [[Gent]] wor de rivier Bovenschelde 'enoemd, toet an de [[Nederland]]se grens noeme de Belhen de rivier Zeeschelde en deernae wor ze Westerschelde of [[Onte]] 'enoemd. [[Categorie:Rivier]] [[Categorie:Rivier in Nederland]] [[Categorie:Waeter in België]] [[Categorie:Waeter in Zeêland]] [[Categorie:Hauts-de-France]] [[Categorie:Antwerpen]] [[Categorie:Antwerpen (gemeênte)]] [[Categorie:Enegouwe]] [[Categorie:Oôst-Vlaonderen]] alrvg7657habr0a5x0q9re6tdn2u3la 179084 179078 2026-05-16T13:57:53Z Orpers 15791 179084 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Bléharies - Escaut 1.jpg|thumb|De Schelde, korte nae da ze Belhië in is 'ekomme]] De '''Schelde''' (in 't Frans: l'Escaut, in 't Iengels: Scheldt) is een rivier die behunt in 't noôr'n van [[Frankriek]] en die deur [[Belhië]], langs [[Antwerpen]], nae de [[Onte]] stroômt. De Schelde is 350 kilometer lank. De bronne liet op 't Plateau van Saint-Quentin. Toet an [[Gent]] wor de rivier Bovenschelde 'enoemd, toet an de [[Nederland]]se grens noeme de Belhen de rivier Zeeschelde en deernae wor ze Westerschelde of [[Onte]] 'enoemd. [[Categorie:Rivier]] [[Categorie:Rivier in België]] [[Categorie:Rivier in Nederland]] [[Categorie:Waeter in Zeêland]] [[Categorie:Hauts-de-France]] [[Categorie:Antwerpen]] [[Categorie:Antwerpen (gemeênte)]] [[Categorie:Enegouwe]] [[Categorie:Oôst-Vlaonderen]] bivyjx7ddh3cf1peq5vnvs23s1vsw10 179086 179084 2026-05-16T13:59:56Z Orpers 15791 179086 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Bléharies - Escaut 1.jpg|thumb|De Schelde, korte nae da ze Belhië in is 'ekomme]] De '''Schelde''' (in 't Frans: l'Escaut, in 't Iengels: Scheldt) is een rivier die behunt in 't noôr'n van [[Frankriek]] en die deur [[Belhië]], langs [[Antwerpen]], nae de [[Onte]] stroômt. De Schelde is 350 kilometer lank. De bronne liet op 't Plateau van Saint-Quentin. Toet an [[Gent]] wor de rivier Bovenschelde 'enoemd, toet an de [[Nederland]]se grens noeme de Belhen de rivier Zeeschelde en deernae wor ze Westerschelde of [[Onte]] 'enoemd. [[Categorie:Rivier]] [[Categorie:Rivier in België]] [[Categorie:Rivier in Nederland]] [[Categorie:Waeter in Zeêland]] [[Categorie: Frankriek]] [[Categorie:Hauts-de-France]] [[Categorie:Antwerpen]] [[Categorie:Antwerpen (gemeênte)]] [[Categorie:Enegouwe]] [[Categorie:Oôst-Vlaonderen]] 6v0cnmw0tz8q2fzkcxs7gb6z50xg8ds 0 7869 179066 172802 2026-05-16T13:37:22Z Orpers 15791 179066 wikitext text/x-wiki De '''Leie''' ([[Nederlands]]: ''Leie'', [[Frans]]: ''Lys'') is een [[rivier]] in [[Belhië]] en [[Frankriek]]. De Leie behunt in 't noor'n van Frankriek, in [[Lisbourg]], en lopt dan nae Belhië en komt bie [[Gent]] uut in de [[Schelde]]. Van [[Ermentiers]] toet an [[Meênde]] vurmt de Leie over 24 kilometer de grens tuss'n België en Frankriek. De [[Leiestreke]] is nu voora toeristisch, mae vroeher was de rivier economisch vreêd belangriek. Tot in de jaeren '60 wier d'r vee vlas 'ekweêkt langs de rivier, omdat d'r vee kalk en iesder in zit. ==Plae'ies== <gallery> Wervik - Leie.jpg|Wervik an de Leie KortrijkBroeltorens.JPG|De Broeltoôres bie [[Kortriek]] </gallery> [[Categorie:Rivier]] [[Categorie:Waeter in België]] [[Categorie:Frankriek]] [[Categorie:Hauts-de-France]] [[Categorie:Oôst-Vlaonderen]] [[Categorie:West-Vlaonderen]] g2qq3hul2wg300rb1gzb0hlgrvnr2n1 179080 179066 2026-05-16T13:53:07Z Orpers 15791 179080 wikitext text/x-wiki De '''Leie''' ([[Nederlands]]: ''Leie'', [[Frans]]: ''Lys'') is een [[rivier]] in [[Belhië]] en [[Frankriek]]. De Leie behunt in 't noor'n van Frankriek, in [[Lisbourg]], en lopt dan nae Belhië en komt bie [[Gent]] uut in de [[Schelde]]. Van [[Ermentiers]] toet an [[Meênde]] vurmt de Leie over 24 kilometer de grens tuss'n België en Frankriek. De [[Leiestreke]] is nu voora toeristisch, mae vroeher was de rivier economisch vreêd belangriek. Tot in de jaeren '60 wier d'r vee vlas 'ekweêkt langs de rivier, omdat d'r vee kalk en iesder in zit. ==Plae'ies== <gallery> Wervik - Leie.jpg|Wervik an de Leie KortrijkBroeltorens.JPG|De Broeltoôres bie [[Kortriek]] </gallery> [[Categorie:Rivier]] [[Categorie:Waeter in België]] [[Categorie:Hauts-de-France]] [[Categorie:Oôst-Vlaonderen]] [[Categorie:West-Vlaonderen]] go68y7iyfbs2s6u21qxu14v3n6hvl48 179082 179080 2026-05-16T13:55:57Z Orpers 15791 179082 wikitext text/x-wiki De '''Leie''' ([[Nederlands]]: ''Leie'', [[Frans]]: ''Lys'') is een [[rivier]] in [[Belhië]] en [[Frankriek]]. De Leie behunt in 't noor'n van Frankriek, in [[Lisbourg]], en lopt dan nae Belhië en komt bie [[Gent]] uut in de [[Schelde]]. Van [[Ermentiers]] toet an [[Meênde]] vurmt de Leie over 24 kilometer de grens tuss'n België en Frankriek. De [[Leiestreke]] is nu voora toeristisch, mae vroeher was de rivier economisch vreêd belangriek. Tot in de jaeren '60 wier d'r vee vlas 'ekweêkt langs de rivier, omdat d'r vee kalk en iesder in zit. ==Plae'ies== <gallery> Wervik - Leie.jpg|Wervik an de Leie KortrijkBroeltorens.JPG|De Broeltoôres bie [[Kortriek]] </gallery> [[Categorie:Rivier]] [[Categorie:Rivier in België]] [[Categorie:Hauts-de-France]] [[Categorie:Oôst-Vlaonderen]] [[Categorie:West-Vlaonderen]] qykc3fm9svfv8v8ib6gzx9ysz0217am 179094 179082 2026-05-16T14:07:50Z Orpers 15791 /* Plae'ies */ 179094 wikitext text/x-wiki De '''Leie''' ([[Nederlands]]: ''Leie'', [[Frans]]: ''Lys'') is een [[rivier]] in [[Belhië]] en [[Frankriek]]. De Leie behunt in 't noor'n van Frankriek, in [[Lisbourg]], en lopt dan nae Belhië en komt bie [[Gent]] uut in de [[Schelde]]. Van [[Ermentiers]] toet an [[Meênde]] vurmt de Leie over 24 kilometer de grens tuss'n België en Frankriek. De [[Leiestreke]] is nu voora toeristisch, mae vroeher was de rivier economisch vreêd belangriek. Tot in de jaeren '60 wier d'r vee vlas 'ekweêkt langs de rivier, omdat d'r vee kalk en iesder in zit. ==Plae'ies== <gallery> Wervik - Leie.jpg|Wervik an de Leie KortrijkBroeltorens.JPG|De Broeltoôres bie [[Kortriek]] </gallery> [[Categorie:Rivier]] [[Categorie:Rivier in België]] [[Categorie:Frankriek]] [[Categorie:Hauts-de-France]] [[Categorie:Oôst-Vlaonderen]] [[Categorie:West-Vlaonderen]] pq6uciqd8tknx1hvu3y052mvw3vah1j 0 7983 179295 167428 2026-05-16T19:26:22Z Orpers 15791 179295 wikitext text/x-wiki {{Televisieprogramma | neam = ''SpongeBob SquarePants'' | land = [[Vereênigde Staeten]] | zender = Nickelodeon | bedocht deur = [[Stephen Hillenburg]] | ontwikkelaar = Derek Drymon <br /> Tim Hill <br /> Nick R. Jennings | spelers = Origineel: Tom Kenny e.a. <br /> NL: Lex Passchier e.a. | genre = Tekefillem<br />Komedie | presentaotie = - | speeldure = 22-23 min | start = 1 Mei 1999 | einde = n.n.b. | ofleveringen = ca. 180 | seizoenen = 9 }} '''SpongeBob SquarePants''' (meestà kortweg '''SpongeBob''') is 'n populaire tekefillemserie op Nickelodeon. ''SpongeBob SquarePants'' begon in [[1999]] en is bedocht deur [[Stephen Hillenburg]]. Oôdpersoôn is 'n hele spons die op de [[Zeê|zeêboôm]] weunt. ==Stemvertolkieng== {| class="wikitable vatop" ! Persoônage !! Nederlanse stem !! Iengelse naem !! Iengelse stemme |- | [[SpongeBob SquarePants (personage)|SpongeBob&nbsp;SquarePants]] || [[Lex Passchier]] || SpongeBob SquarePants || [[Tom Kenny]] |- | [[Gerrit de Slak]] || ? || Gary the Snail || [[Tom Kenny]] |- | [[Patrick Ster]] || [[Just Meijer]] || Patrick Star || [[Bill Fagerbakke]] |- | [[Octo Tentakel]] || [[Jan Nonhof]] || Squidward Tentacles || [[Rodger Bumpass]] |- | [[Eugene Krabs|Eugene H. Krabs]] || [[Sander de Heer (acteur)|Sander de Heer]] || Eugene H. Krabs || [[Clancy Brown]] |- | [[Sheldon J. Plankton]] || [[Bas Westerweel]] || Sheldon J. Plankton || [[Mr. Lawrence]] |- | [[Sandy Wang]] || [[Lottie Hellingman]] || Sandy Cheeks || [[Carolyn Lawrence]] |- | [[Mevrouw Puff]] || [[Lucie de Lange]] || Mrs. Poppy Puff || [[Mary Jo Catlett]] |- | [[Parel Krabs]] || [[Christa Lips]], [[Melissa de Winter]], [[Nathalie Haneveld]] || Pearl Krabs || [[Lori Alan]] |- | [[Karen de computer|Karen]] || [[Christa Lips]], [[Melissa de Winter]], [[Nathalie Haneveld]] || Karen || [[Jill Talley]] |- | [[Meerminman en Mosseljongen|Meerminman]] || [[Sander de Heer (acteur)|Sander de Heer]] || Mermaid Man || [[Ernest Borgnine]] (1999–2012), [[Joe Whyte]] (2012–) |- | [[Meerminman en Mosseljongen|Mosseljoôn]] || [[Jon van Eerd]] || Barnacle Boy || [[Tim Conway]] |- | Leendert de Kreeft || [[Patrick van Balen]] || Larry the Lobster || [[Mr. Lawrence]] |- | Scooter || [[Patrick van Balen]] || Scooter || [[Carlos Alazraqui]], [[Clancy Brown]] |- | [[De Vliegende Hollander (Spongebob)|De Vliegende Hollander]] || [[Carol van Herwijnen]] || The Flying Dutchman || [[Brian Doyle-Murray]] |- | De Franse verteller || [[Lex Passchier]] || The French Narrator || [[Tom Kenny]] |- | [[Patchy de Piraat]] || [[Wiebe Pier Cnossen]] || Patchy the Pirate || [[Tom Kenny]] |- | Potty de Pappegaei || [[Jan Nonhof]] || Potty the Parrot || [[Stephen Hillenburg]] (2000–2004), [[Paul Tibbitt]] (2005–) |- | Vaoder van SpongeBob || [[Jon van Eerd]] || Harold SquarePants || [[Tom Kenny]] |- | || || Margret Bubblebottom-SquarePants || [[Sirena Irwin]] |- | || || Squilliam Fancyson || [[Dee Bradley Baker]] |- | || || Mrs. Betsy Krabs || [[Paul Tibbitt]] (2001–2003), [[Sirena Irwin]] (2005–) |- | || || Man Ray || [[John Rhys-Davies]] (2001–2002), [[Bob Joles]] (2005–) |- | || || Dirty Bubble || [[Charles Nelson Reilly]] (2000–2007), [[Tom Kenny]] (2010–) |- | || || Perch Perkins || [[Dee Bradley Baker]] |- | Gill Gilliam || [[Pepijn Gunneweg]] || Dr. Forrest & Dr. Gill Gilliam || [[Rodger Bumpass]] |- | Nancy || [[Lottie Hellingman]] || Nancy Suzy Fish || [[Sirena Irwin]], [[Grey DeLisle]] |- | Oude Jansen || [[Robin van der Velden]] || Old Man Jenkins || [[Mr. Lawrence]], [[Tom Kenny]], [[Dee Bradley Baker]] |- | Fred || o.a. [[Bas Westerweel]], [[Lottie Hellingman]], [[Jan Nonhof]] || Fred || [[Mr. Lawrence]], [[Jim Cummings]] |- | Tom || o.a. [[Bas Westerweel]], [[Lottie Hellingman]], [[Jan Nonhof]] || Tom || [[Dee Bradley Baker]] |- | Nieuwslezer || [[Carol van Herwijnen]] || Newsreader || [[Tom Kenny]] |- | ''aore stemmen'' || o.a. [[Peter van Hoof]], [[Hein van Beem]], [[Kiki Koster]], [[Bas Keijzer]] || ''aore stemmen'' || o.a. [[Mark Fite]], [[Thomas F. Wilson]] |} [[Categorie:Tillevisieprogramma]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] 7wn46oonl817wbjr3cqip827tzywot3 0 8133 179070 106945 2026-05-16T13:43:00Z Orpers 15791 179070 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Frans-Vlaanderen.png|thumb|right|De liggienge van Frans-Vloandern]] [[plaetje:Blaeu 1645 - Pars Flandriæ Teutonicæ occidentalior.jpg|thumb|<center>Pars Flandriæ Teutonicæ occidentalior - kaerte van 1645]] [[plaetje:Blaeu 1645 - Galloflandria in qua Castellaniæ Lilana Duacena & Orchiesia cum dependentibus necnon Tornacum & Tornacesium.jpg|thumb|<center>Blaeu 1645 - Galloflandria in qua Castellaniæ Lilana Duacena & Orchiesia cum dependentibus necnon Tornacum & Tornacesium - kaerte van 1645]] '''Frans-Vlaonderen''' is een hebied int noôr'n van [[Frankriek]]. Ze praete d'r nog voo een klein deel een Nederlans dialect, Frans Vlaoms. ''Frans-Vlaoms'' is een taele die a zò vergemes vee op [[Zeêuws]] liekent, mae die a zò ‘ard achteruut gaet dat noe nog mae een percent of tieene van de mensen tussen [[Duunkerke]] en [[Riessel]] ’t proate kan. Nederlands kunne ze gunter in Frankriek nie. Ze praote enkelt ulder eige dialect. En [[Frans]] netuurlijk. Ze è oôk nooit Nederlands of Vlaoms lere leze of schrieve. Aolle geschreve communicatie is en was a sind meer as ‘onderdvuuftig jaer in ’t Frans. [[Categorie:Hauts-de-France]] co0hf2uqw6o3iu7fw16mdcpdho2wrrv 0 8179 179167 162031 2026-05-16T17:18:58Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179167 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:1967 Six Day War - conquest of Sinai 5-6 June.jpg|right|300px]] [[Plaetje:1967 Six Day War - conquest of Sinai 7-8 June.jpg|right|300px]] De '''Zesdaegse Oôrlog''' (ok: '''Juni-oorlog''') ([[Araobisch]]: حرب الأيام الستة, harb al‑ayyam as‑sitta; [[Hebreêuws]]: מלחמת ששת הימים, milchemet sheshet ha-jamim) was een oôrlog die tussen [[5 juni|5]] en [[10 juni]] [[1967]] wier uut'evochten tussen [[Israël]] en de Araobische buurlan'n [[Ehypte]], [[Jordanië]] en [[Syrië]]. Dizze lan'n ae een bloedekel an Israel, naedat 't land z'n eihe [[onafankelijkeid|onafankelijk]] ao verklaerd in [[1948]] en won van een combinaotie van Araobische lan'n. Ok in 1956 verlore ze van dat kleine Israel. Voortdurend waere ze belust op wraek. In [[1967]] kwamt toet een uutbarsting. Israël veroverende de [[Gazastroôke]] ent schiereiland [[Sinaï]] op Ehypte, de [[Westelijke Jordaonoever]] op Jordanië en de [[Golanhoôgten]] op Syrië. Deu de gevechten vluchtten vee [[Palestijnen]] en Syriërs uut de deu Israël ingenomen gebieden. De nieuwe situaotie die bie dizze oôrlog ontstong, zou de [[geopolitiek]] van dit gebied bluuvend verandere. De leiding van de Israëlische strijdkrach'n berustte bie minister van Defensie [[Moshe Dayan]] en legerbevelhebber [[Yitzchak Rabin]]. == Anleiding == In april 1967 beschoot Syrië vanof de Golanôogten op Israëlische durpen. Daarop schoot Israël zes Syrische [[Mikojan-Goerevitsj MiG-21|MIG]]-gevechsvliegtugen neer, liet een Israëlisch vliegtuug boven [[Damascus]] vliege, en waarschoewde Syrië niejt opnieuw Israël an te vallen. Het antal grensincidenten nam toe, en een groôt antal Araobische leiders, riep op toet beëindigen van de Israëlische represailles. Ehypte liet z'n leger de Sinaï intrekke. Op 13 meie 1967 berichtte de Sovjet-Unie an Ehypte, in strijd met de waerheid<ref>''The Soviet Union And The Six-Day War: Revelations From The Polish Archives'' ([https://web.archive.org/web/20100607045910/http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=topics.publications&doc_id=35467&group_id=13349 zie hier]) ''Woodrow Wilson International Centre for Scholars''; ''The Mideast: A Century of Conflict; Part 4: The 1967 Six Day War'' ([http://www.npr.org/news/specials/mideast/history/history4.html zie hier]) ''National Public Radio''</ref>, dat Israël troepen saementrok an de Syrische grens om Syrië binne te vallen<ref>Benny Morris Righteous Victims: A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881-2001. Pg 304</ref>. Ehypte reageerde hierop deu op 22 meie an te kondigen dat de Straete van Tiran – de toegangk toet de [[Golf van Akaba]] – vanof 23 meie 'esloten zou weze voor schepen vaerende onger de Israëlische vlagge<ref>'Egypt Closes Gulf Of Aqaba To Israel Ships: Defiant move by Nasser raises Middle East tension', [[The Times]], Tuesday, May 23, 1967; pg. 1; Issue 56948; col A.</ref>, deermee wier de Israëlische haevene van [[Eilat]] 'eblokkeerd. Dizze blokkade wier deu Israël op'evat as [[casus belli]] (daed die oôrlog rechtvaerdigt), weervoor Israël al jaerenlangk 'ewaerschoewd hao. Op 27 meie verklaerende president Nasser: "Uus belangriekste doel zal weze de vernietiging van Israël. Het Araobische volk wil vechten."<ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/5/newsid_2654000/2654251.stm "Israel launches attack on Egypt"] On this day 5th June, BBC.co.uk</ref> == De oôrlog == De Israëlische anval op Ehypte<ref>Israël beschouwde de oôrlog as een preventieve anval, een standpunt dat niet algemeên wier gedeêld. Ehypte en Syrië en ulder bondgenoôten zagen de anval as een daed van agressie.</ref> behon mee de vernietiging van de Ehyptische luchtmacht. Dat was ruumschoôts de grooôste en modernste van aolle Araobische luchtmachten, mee 385 vliegtuugen, aomè van Russische maekelieje en rilletief nieuw. Ehypte ao onger aore 45 [[Tupolev Tu-16]] [[bommenwerper]]s. Op 5 juni 7:45 verliet de Israëlische luchtmacht het Israëlische luchtruum, mee achterlaeting van oôguut een andvol [[straeljaeger]]s, op weg nae een massaole anval op Ehyptische vliegvel'n. De Ehyptische ofweer was biezonder maeger omdat gin ienkel vliegveld voorzieje was van bunkers. Dit gold zeker vò de vooruuteschoven pos'n in de Sinaï. De Israëlische bombardemen'n richtten z'n eihe zowè op de vliegtuugen, as op de landingsbaen'n, zodat dizze onbruukbaer wiere. Onbeschaedigde Ehyptische vliegtuugen konne deerdeu nie opstijgen en bleven een makkelijk doelwit vò de voggende golf bombardement'n. Naebie de èle Ehyptische luchtmacht wier op de hrond vernìetigd, tehenover minimaole Israëlische verlierzen. De rest van de oôrlog was Israël verzekerd van overmacht in de locht. De Israëlische lehers trokken saeme bie de hrens mee Ehypte. Het betrof 3 divisies. De Ehyptische strijdkrach'n omvatten 7 divisies. Alles bie mekaere beschikte Ehypte over 100.000 troepen en 1000 tanks in de Sinaï, an'evuld mee stikken artilleriegeschut. De noordelekste Israëlische divisie, bestaonde uut drie brigaodes en onger commando van tankcommandant [[Israël Tal]] vorderde langzaem deu de [[Gazastroôke]] en [[El Arish]], zonger al te vee tegenstand. De centraole divisie ([[Avraham Yoffe]]) en de zuujeleke divisie ([[Ariel Sharon]]) kwamme op zwaere verdedihing int gebied van [[Abu-Ageila]]-[[Kusseima]]. De Ehyptische strijdkracht'n aldeer omvatte een infanteriedivisie (de 2e), een bataljon antitankeênheên en een regiment tanks. Op dat moment opende Sharon de anval. Ie zond twee van zijn brigades nae 't noor'n van [[Um-Katef]], de eeste mee de opdracht de verdediging van Abu-Ageila te deurbreken en de twidde om de weg naar [[El Arish]] te blokkeren en Abu-Ageila vanuut 't oôs'n te omsingelen. Op dat moment landden parachutisten om de artillerie te vernietigen om zoôdoende de Israëlische tanks te beschermen. Een combinaotie van tanks, parachutisten, infanterie, artillerie en de genie viel de Ehyptische posities van voren en van achteren an. De belangriekste veldslaegen duurden drie en een halve dag; deerna viel Abu-Ageila in Israëlische han'n. Vee van de Ehyptische eenheden bleven intact en konne bie makaore worren 'evoegd om Israëlische eenheên de wegt nae het [[Suezkanaol]] te versperren. Mae toe de Ehyptische minister van defensie horende van de val van Abu-Ageila, beval um aolle eenheên in de Sinaï z'n eihe vromme te trekken. De Israëlische legerleiding besloot de Ehyptische eenheên nie te achtervolgen mae ze verbie te goon en in de bergachtige passen vant wes'n van de Sinaï te vernietigen. Deerom haestten aolle drie de Israëlische divisies z'n eihe de deerop voggende tweê daehen (6 en 7 juni) nae 't wes'n en bereikten de passen. Sharon en Tal hao inmiddels versterking van een pantserbrigade 'ekregen. Sharons divisie was via een zuujeleke route nae 't wes'n 'ego en bereikte de [[Mitla-pas]]. De eenheên van Tal verdelenden d'r eihe langs 't Suezkanaol. Op 8 juni ao Israël de ele Sinaï bezet. == Literature == * {{aut|Jeremy Bowen}} - ''Zes dagen. De oorlog die het Midden-Oosten voorgoed veranderde'', Balans, 2004 * {{aut|Ahron Bregman en Jihan El-Tahri}} - ''Israël en de Arabieren. De vijftigjarige oorlog'', Het Spectrum, 1998 * {{aut|Michael Oren}} - ''Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East'', Ballantine Books, 2002 * {{aut|Göran Rosenberg}} - ''Het verloren land. Een geschiedenis van Israël'', Atlas Contact, 2000 == Zie ok == * [[Jom Kippoeroôrlog]] == Noôten == <references/> == Lienks nae buten == * [https://historiek.net/zesdaagse-oorlog-oorzaken-gevolgen-1967/70284/ Historiek] * [https://www.britannica.com/event/Six-Day-War Britannica] [[Categorie:Oôrlog]] [[Categorie:Geschiedenisse van Afrika]] [[Categorie:Geschiedenisse van Azië]] [[Categorie:Midden-Oôsten]] [[Categorie:Ehypte]] [[Categorie: Israël]] [[Categorie:Jordaonië]] [[Categorie:Syrië]] 7qegvh8bpc3al280qej0wtccbs39az0 0 8226 179283 174901 2026-05-16T19:22:13Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179283 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Froosevelt.jpeg|thumb|President [[Franklin Delano Roosevelt]], een schilderieje uut 1947]] De '''Four Freedoms Award''' (''Vier Vrie'een Ongerscheiding'') is een pries voo een persoôn die z'n eige op een biezondere wieze eit inezet voo het waerborgen van de Four Freedoms (vier vrieheên) van de Amerikaonse president [[Franklin Delano Roosevelt]]. Roosevelt noemende bie z'n State of the Union van [[6 januari|6 jannewari]] [[1941]]. In principe worre jaerleks vuuf priezen uutereikt in ofwisselend [[Middelburg]] in Nederland en Hyde Park in [[New York City]]. == Geschiedenisse == De priezen wiere voo 't eêst uutereikt in [[1982]] ter gelegenheid van zowè de 'onderdste geboôrtedag van president Roosevelt as 't tweêonderdjaerig bestaen van diplomatieke betrekkingen tussen de [[Vereênigde Staeten]] en Nederland. [[plaetje:Madison FL 4 Freedoms mnmt08.jpg|thumb|Four Freedoms Monument, [[Madison (Florida)|Madison]]]] De Four Freedoms Awards verwieze nae de vier fundamentele vrieheên van de mens, zoas Roosevelt deze verwoordde in um z'n [[State of the Union]] van 6 jannawari 1941, deerom ok we de [[Four Freedoms|''Four Freedoms-speech'']] genoemd. Dit was nog voo de anval op Pearl Harbor, toe de Vereênigde Steaten bie de [[Twidde Wereldoôrlog]] wiere betrokke. Ie zei 't volgende: ''In the future days, which we seek to make secure, we look forward to a world founded upon four essential human freedoms. The first is freedom of speech and expression—everywhere in the world. The second is freedom of every person to worship God in his own way—everywhere in the world. The third is freedom from want—which, translated into world terms, means economic understandings which will secure to every nation a healthy peacetime life for its inhabitants—everywhere in the world. The fourth is freedom from fear—which, translated into world terms, means a world-wide reduction of armaments to such a point and in such a thorough fashion that no nation will be in a position to commit an act of physical aggression against any neighbor—anywhere in the world. That is no vision of a distant millennium. It is a definite basis for a kind of world attainable in our own time and generation. That kind of world is the very antithesis of the so-called new order of tyranny which the dictators seek to create with the crash of a bomb.'' == Uutreiking in Middelburg en Hyde Park, New York == [[plaetje:Nieuwe Kerk (Middelburg).JPG|thumb|135px|[[Nieuwe Kerke (Middelburg)|Nieuwe Kerke]]<br />[[Middelburg (Zeeland)|Middelburg]]]] [[plaetje:FDRhouse.JPG|thumb|135px|Roosevelt Institute<br />Hyde Park (New York)]] Jaerleks worre de priezen ofwisselend uutereikt in Nederland en de Vereênigde Staeten. De personen an wie een pries wor toegekend worre ''laureaat'' genoemd. In de even jaeren worre de priezen uutereikt deu de Roosevelt Stichting in [[Middelburg]]. De uutreiking van de pries ist eênige doel van de stichtieng. Twee aore instituten in de Zeêuwse oôdstad bin d'r mee verbonden: sins 1986 is dat het Roosevelt Study Center dat ongerzoek verricht nae de Amerikaonse (politieke) geschiedenisse, en sins 2004 de Roosevelt Academy, een universiteitscollege van de [[Universiteit Utrecht]]. Deze priezen worre in principe toegekend an nie-Amerikaonen; een uutzondering deerop was de ongerscheiding van Frank Morse in 1986. De ceremonie is aoltied in de [[Nieuwe Kerke (Middelburg)|Nieuwe Kerke]] in Middelburg. De voorouwers van Rooseveld komme uut [[Ou-Vossemaer]] op [[Tole (eiland)|Tole]], vandeer de band mee [[Zeêland]]. In oneven jaeren worre de priezen uutgereikt an Amerikaonse staetsburgers of deu 't Franklin and Eleanor Roosevelt Institute tiejens een ceremonie in de plekke [[Hyde Park]], [[New York City]]. De priezen bin medailles die mee vee ceremonieel worre uutereikt en bie de Nederlandse ceremonie bin meestà leden van 't koninklijk huus anwezig zijn. De medailles ebben een doorsnee van 51 millimeter. De vookant toont het portret van Roosevelt mee de inscriptie ''Franklin D. Roosevelt''. De achterkant toont tweê mannen- en tweê vrouwenfihuren die de vier vrieheên symboliseren, mee as attributen het Geschrift, het Gebed, de Hoorn des Overvloeds en een beschermend schild, begeleid mee de inscripties ''Speech'', ''Worship'', ''Want'' en ''Fear''. == Laureaten == Voor ielk van de vier vrieheên die Roosevelt in 1941 noemde is een pries ingesteld. === Algemene vrieheidspries (''Freedom Medal'') === [[plaetje:Four Freedoms Award.jpg|thumb|135px|Een van de medailles]] {| class="wikitable" ! jaer !! Middelburg !! jaer !! Hyde Park (New York) |- |1982 || [[Juliana der Nederlan'n]] || 1983 || William Averell Harriman |- |1984 || Harold Macmillan || 1985 || Claude Pepper |- |1986 || Sandro Pertini || 1987 || Tip O'Neill |- |1988 || [[Helmut Schmidt]] || 1989 || William Brennan |- |1990 || Václav Havel en Jacques Delors || 1991 || Thurgood Marshall |- |1992 || Javier Pérez de Cuéllar || 1993 || Cyrus Vance |- |1994 || Dalai Lama Tenzin Gyatso || 1995 || [[Jimmy Carter]] |- |1996 || Juan Carlos I van Spanje || 1997 || Katharine Graham |- |1998 || Mary Robinson || 1999 || Edward Kennedy |- |2000 || Martti Ahtisaari || 2001 || De [[Twidde Waereldoôrlog]]-veteraonen: * Richard Winters (United States Army) * Robert Bush (United States Navy) * Treddy Ketcham (United States Marine Corps) * Lee Archer (United States Air Force) * Ellen Buckley (United States Army Nurse Corps) |- |2002 || [[Nelson Mandela]] || 2003 || George Mitchell |- |2004 || Kofi Annan || 2005 || [[Bill Clinton]] |- |2006 || Mohammed el-Baradei || 2007 || Carl Levin en Richard Lugar |- |2008 || Richard von Weizsäcker || 2009 || Hillary Clinton |- |2010 || Europeês Hof voo de Rechen van den Mins || 2011 || Russ Feingold |- |2012 || [[Luiz Inácio Lula da Silva]] || 2013 || Wendell Berry |- |2014 || Rode Kruus || 2015 || Ruth Bader Ginsburg |- |2016 || [[Angela Merkel]] || 2017 || Harry Belafonte |- |2018 || Christiana Figueres Olsen || 2019 || Lonnie Bunch |- |2020 || [[Vereênigde Naoties]] || 2021 || Fred Korematsu |- |2022 || Svetlana Tichanovskaja || 2023 || Nancy Pelosi |- |2024 || Save Ukraine || 2025 || Darren Walker |- |2026 || [[Oekraïne|Oekraïense]] volk en [[Volodymyr Zelensky]] || 2027 || |- |2028 || || 2029 || |} {| |[[plaetje:Staatsieportret van prinses Juliana.jpg|thumb|125x150px|[[Juliana der Nederlan'n]]<br>1982]] |[[plaetje:Ted Kennedy, official photo portrait crop.jpg|thumb|125x150px|Edward Kennedy<br>1999]] |[[plaetje:Nelson Mandela-2008 (edit).jpg|thumb|125x150px|[[Nelson Mandela]]<br>2002]] |[[plaetje:2009 0123 clinton bio 200 1.jpg|thumb|125x150px|Hillary Clinton<br>2009]] |[[Plaetje:Zelenskyy in Downing Street 2025-03-01-19-42-A (cropped).jpg|thumb|125x150px|[[Volodymyr Zelensky]]<br>2026]] |} === Vrieheid van meêningsuuting === [[plaetje:"Freedom of Speech" - NARA - 513536.jpg|thumb|''Freedom of Speech'', een schilderieje van Norman Rockwell uut 1943]] {| class="wikitable" ! jaer !! Middelburg !! jaer !! Hyde Park (New York) |- |1982 || Max van der Stoel || 1983 || Joseph Rauh |- |1984 || Amnesty International || 1985 || Kenneth Bancroft Clark |- |1986 || El País || 1987 || Herbert Block |- |1988 || Ellen Johnson Sirleaf || 1989 || Walter Cronkite |- |1990 || gin pries || 1991 || James Barrett Reston |- |1992 || Mstislav Rostropovitsj || 1993 || Arthur Miller |- |1994 || Marion Dönhoff || 1995 || Mary McGrory |- |1996 || John Hume || 1997 || Sidney Yates |- |1998 || CNN || 1999 || John Robert Lewis |- |2000 || Bronisław Geremek || 2001 || The New York Times en de femilie Ochs/Sulzberger |- |2002 || Radio Free Europe en Radio Liberty || 2003 || Studs Terkel |- |2004 || Lennart Meri || 2005 || Tom Brokaw |- |2006 || Carlos Fuentes || 2007 || Bill Moyers |- |2008 || Lakhdar Brahimi || 2009 || Anthony Romero |- |2010 || Novaja Gazeta || 2011 || Michael Copps |- |2012 || Al Jazeera || 2013 || Paul Krugman |- |2014 || Maryam Durani || 2015 || Arthur Mitchell |- |2016 || Mazen Darwish || 2017 || Dan Rather |- |2018 || Erol Önderoğlu || 2019 || The Boston Globe |- |2020 || Maria Ressa || 2021 || Nikole Hannah-Jones |- |2022 || Mai Khoi Do Nguyen || 2023 || Tracie D. Hall |- |2024 || Bellingcat || 2025 || Teen Vogue |- |2026 || Committee to Protect Journalists || 2027 || |- |2028 || || 2029 || |- |} {| |[[plaetje:Max van der Stoel 2.jpg|thumb|125x150px|Max van der Stoel<br />1982]] |[[plaetje:Kenneth and Mamie Clark 1958 (cropped).jpg|thumb|125x150px|Kenneth Bancroft Clark<br />1985]] |[[plaetje:John lewis official biopic.jpg|thumb|125x150px|John Robert Lewis<br />1999]] | |} === Godsdienstvrieheid === [[plaetje:"Freedom of Worship" - NARA - 513537.jpg|thumb|''Freedom of Worship'', een schilderieje van Norman Rockwell uut 1943]] {| class="wikitable" ! jaer !! Middelburg !! jaer !! Hyde Park (New York) |- |1982 || Willem Visser 't Hooft || 1983 || Coretta Scott King |- |1984 || Werner Leich en Beyers Naudé || 1985 || Elie Wiesel |- |1986 || kardinaol Alfrink || 1987 || Leon Sullivan |- |1988 || Teddy Kollek || 1989 || Raphael Lemkin (postuum) en Hyman Bookbinder |- |1990 || László Tőkés || 1991 || Paul Moore |- |1992 || Terry Waite || 1993 || Theodore Hesburgh, Congregaotie vant 'Eilig Kruus |- |1994 || Gerhart Riegner || 1995 || Andrew Young |- |1996 || Robert Runcie || 1997 || William Gray |- |1998 || Desmond Tutu || 1999 || Lindy Boggs |- |2000 || Cicely Saunders || 2001 || Johnnie Carr |- |2002 || Nasr Abu Zayd || 2003 || Robert Drinan |- |2004 || Sari Nusseibeh || 2005 || Cornel West |- |2006 || Gemeênschap van Taizé || 2007 || Peter Gomes |- |2008 || Karen Armstrong || 2009 || Eboo Patel |- |2010 || Asma Jahangir || 2011 || Barry Lynn |- |2012 || Bartholomeus I van Constantinopel || 2013 || zuster Simone Campbell |- |2014 || prins Hassan bin Talal || 2015 || William Barber II |- |2016 || || 2017 || |- |2018 || || 2019 || |- |2020 || || 2021 || |- |2022 || || 2023 || |- |2024 || || 2025 || |- |2026 || || 2027 || |- |2028 || || 2029 || |- |} {| |[[plaetje:Corettascottking.jpg|thumb|125x150px|Coretta Scott King<br />1983]] |[[plaetje:Elie Wiesel.jpg|thumb|125x150px|Elie Wiesel<br />1985]] |[[plaetje:Kardinaal Alfrink.JPG|thumb|125x150px|Bernardus Alfrink<br />1986]] |[[plaetje:Bartolomew I.jpg|thumb|125x150px|Bartholomeus I van Constantinopel<br />2012]] |} === Vriewaering van gebrek === [[plaetje:"Freedom From Want" - NARA - 513539.jpg|thumb|''Freedom from Want'', een schilderieje van Norman Rockwell uut 1943]] {| class="wikitable" ! jaer !! Middelburg !! jaer !! Hyde Park (New York) |- |1982 || Johan Witteveen || 1983 || Robert McNamara |- |1984 || Liv Ullmann || 1985 || John Kenneth Galbraith |- |1986 || Frank Morse || 1987 || Mary Lasker |- |1988 || Halfdan Mahler || 1989 || Dorothy Height |- |1990 || Emiel van Lennep || 1991 || Paul Newman en Joanne Woodward |- |1992 || Jan Tinbergen || 1993 || Eunice Kennedy Shriver en Sargent Shriver |- |1994 || Sadako Ogata || 1995 || Lane Kirkland |- |1996 || Artsen zonger Hrenzen || 1997 || Mark Hatfield |- |1998 || Stéphane Hessel || 1999 || George McGovern |- |2000 || Monkombu Swaminathan || 2001 || March of Dimes Birth Defects Foundation |-de |2002 || Gro Harlem Brundtland || 2003 || Dolores Huerta |- |2004 || Marguerite Barankitse || 2005 || Marty Evans |- |2006 || Muhammad Yunus, Grameen Bank || 2007 || Barbara Ehrenreich |- |2008 || Jan Egeland || 2009 || Vicki Escarra |- |2010 || Maurice Strong || 2011 || Jacqueline Novogratz |- |2012 || Ela Bhatt || 2013 || Coalition of Immokalee Workers |- |2014 || Hawa Abdi || 2015 || Olufunmilayo Olopade |- |2016 || || 2017 || |- |2018 || || 2019 || |- |2020 || || 2021 || |- |2022 || || 2023 || |- |2024 || || 2025 || |- |2026 || || 2027 || |- |2028 || || 2029 || |- |} {| |[[plaetje:Robert McNamara official portrait.jpg|thumb|125x150px|Robert McNamara<br />1983]] |[[plaetje:Mary Lasker.jpg|thumb|125x150px|Mary Lasker<br />1987]] |[[plaetje:Grameen Yunus Dec 04.jpg|thumb|125x150px|Muhammad Yunus<br />2006]] |[[plaetje:Ela Bhatt at the Qalandia Women's Cooperative.jpg|thumb|125x150px|Ela Bhatt<br />2012]] |} === Vriewaring van vreês === [[plaetje:"Freedom from Fear" - NARA - 513538.jpg|thumb|''Freedom from Fear'', een schilderieje van Norman Rockwell uut 1943]] {| class="wikitable" ! Jaer !! Middelburg !! jaer !! Hyde Park (New York) |- |1982 || Herman van Roijen || 1983 || Jacob Javits |- |1984 || Brian Urquhart || 1985 || Isidor Isaac Rabi |- |1986 || Olof Palme (postuum) || 1987 || George Kennan |- |1988 || Armand Hammer || 1989 || J. William Fulbright |- |1990 || Simon Wiesenthal || 1991 || Mike Mansfield |- |1992 || Peter Carington || 1993 || George Ball |- |1994 || Zdravko Grebo || 1995 || Elliot Richardson |- |1996 || Shimon Peres || 1997 || Daniel Inouye |- |1998 || Craig Kielburger || 1999 || Bobby Muller |- |2000 || Louise Arbour || 2001 || De [[Twidde Waereldoôrlog]]-veteraonen: * Richard Winters (United States Army) * Robert Bush (United States Navy) * Treddy Ketcham (United States Marine Corps) * Lee Archer (United States Air Force) * Ellen Buckley (United States Army Nurse Corps) |- |2002 || Ernesto Zedillo || 2003 || Robert Byrd |- |2004 || Max Kohnstamm || 2005 || Lee Hamilton en Thomas Kean |- |2006 || Aung San Suu Kyi || 2007 || Brent Scowcroft |- |2008 || Willemijn Verloop (War Child) || 2009 || Pasquale D'Amuro |- |2010 || Gareth Evans || 2011 || Bryan Stevenson |- |2012 || Hussain al-Shahristani || 2013 || Ameena Matthews |- |2014 || Malala Yousafzai || 2015 || The Nation |- |2016 || || 2017 || |- |2018 || || 2019 || |- |2020 || || 2021 || |- |2022 || || 2023 || |- |2024 || || 2025 || |- |2026 || Gisèle Pelicot || 2027 || |- |2028 || || 2029 || |- |} {| |[[plaetje:JWilliamFulbright.jpeg|thumb|125x150px|J. William Fulbright<br />1989]] |[[plaetje:Bobby Muller.jpg|thumb|125x150px|Bobby Muller<br />1999]] |[[plaetje:Louise Arbour - World Economic Forum Annual Meeting 2011.jpg|thumb|125x150px|Louise Arbour<br />2000]] |[[plaetje:Aung San Suu Kyi gives speech.jpg|thumb|125x150px|Aung San Suu Kyi<br />2006]] |} === Speciaole verlening === {| class="wikitable" |-valign="top" |1984 || Simone Veil (''centenial award'') |2002 || William vanden Heuvel |2005 || BBC World Service |- |1990 || Michail Gorbatsjov |2003 || Arthur M. Schlesinger jr. |2005 || Mary Soames |- |1995 || Jonas Salk |2004 || Anton Rupert |2006 || Mike Wallace |- |1995 || [[Ruud Lubbers]] |2004 || Bob Dole |2008 || Forrest Church |} {| |[[plaetje:RIAN archive 485307 Mikhail Gorbachev.jpg|thumb|125x150px|Michail Gorbatsjov<br />1990]] |[[plaetje:Ruud Lubbers.jpg|thumb|125x150px|[[Ruud Lubbers]]<br />1995]] |[[plaetje:Lady Soames 2.jpg|thumb|125x150px|Mary Soames<br />2005]] |[[plaetje:Forrest Church 2008 2.jpg|thumb|125x150px|Forrest Church<br />2008]] |} == Lienks nae buten == *[https://web.archive.org/web/20150325223647/http://www.rooseveltinstitute.org/four-freedoms-awards Franklin and Eleanor Roosevelt Institute], New York *[http://www.fourfreedoms.nl/ Roosevelt Stichting], Middelburg *NOS (2008) [http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=da7SSVh_rsA#! documentaire over de awards] *Oosthoek, A.L. (2010) ''Roosevelt in Middelburg: the four freedoms awards 1982-2008'' *American Rethoric, [http://www.americanrhetoric.com/speeches/fdrthefourfreedoms.htm ''Four Freedoms-Speech''] van Roosevelt [[Categorie:Vereênigde Staeten]] [[Categorie:Cultuur in Zeêland]] [[Categorie:Middelburg]] 58azxnprwx5i3qxhi60778m3arap6ku 0 8407 179168 176980 2026-05-16T17:19:31Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179168 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Op Magic Carpet (Yemenites).jpg|thumb|240px|Jeminitische Joôden op wegt nae Israël in 1950.]] Naedat de onafkelijkeid van [[Israël]] wier uutgerope in [[1948]] kwam d'r vee haet nae boven in de Araobisch lan'n tegen Joôden wa-a de oorzaek was van een golf '''Joôdse vluchteliengen uut Araobisch lan'n'''. D'r vonge pogroms plaes in [[Libië]], [[Jemen]], [[Ehypte]] en [[Marokko]], weerbie onderden doôden viele. In Irak was al eerder een flienke pogrom gewist, de zogenaemde [[Farhud]]. Bie mekaore bin d'r meer as 850.000 Joôden gevlucht, even vee as dao d'r Palestijnen moste vluchten. == Zie ok == * [[Palestijnse vluchteliengen]] == Lienks nae buten == * [http://www.justiceforjews.com Website ''Justice for Jews in Arab Countries''] * [http://www.jimena.org/ Website ''Jews Indigenous to the Middle East and North Africa''] * [http://www.hsje.org/ Website ''Historical Society of Jews From Egypt''] * [http://www.jewishrefugees.blogspot.com/ Point of no return. Information and links about the Middle East's forgotten Jewish refugees] * [https://archive.is/20121218143631/www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2002/10/Aliyah Informatie op de website van het Israëlische ministerie van Buitenlandse zaken] * [https://web.archive.org/web/20090719092310/http://www.jcpa.org/jpsr/jpsr-beker-f05.htm The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries. Artikel op de website van ''Institute for Global Jewish Affairs''] [[Categorie:Geschiedenisse van Azië]] [[Categorie:Midden-Oôsten]] [[Categorie: Israël]] 08u8qujoanrlu9xqwv70duct5mpqjqb 0 8469 179200 176289 2026-05-16T17:53:40Z Orpers 15791 179200 wikitext text/x-wiki '''Mein Kampf''' is een bekend boek van [[Adolf Hitler]] uut [[1925]]. Ie beschrieft er onger aore z'n ofkeer van Joôden. Mede ierom ist tehenwoôrdig vreed populair int [[Midden-Oôsten]]. == Lienks nae buten == * [http://www.harrold.org/rfhextra/download/Adolf%20Hitler%20-%20Mein%20Kampf%20-%20German.pdf Volledige versie] * [http://www.archive.org/download/MeinKampf-NederlandstaligeBewerking/ned.pdf Ollanstaelige versie] [[Categorie:Boek]] [[Categorie:Cultuur in Duutsland]] 3k07iogi4cu0jmczvw83imdm22mkt92 179249 179200 2026-05-16T19:06:24Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179249 wikitext text/x-wiki '''Mein Kampf''' is een bekend boek van [[Adolf Hitler]] uut [[1925]]. Ie beschrieft er onger aore z'n ofkeer van Joôden. Mede ierom ist tehenwoôrdig vreed populair int [[Midden-Oôsten]]. == Lienks nae buten == * [http://www.harrold.org/rfhextra/download/Adolf%20Hitler%20-%20Mein%20Kampf%20-%20German.pdf Volledige versie] * [http://www.archive.org/download/MeinKampf-NederlandstaligeBewerking/ned.pdf Ollanstaelige versie] [[Categorie:Boek]] [[Categorie:Duutsland]] fhqrffbgn7hr6ftg4l8v3hwrrlge603 0 8633 179291 167551 2026-05-16T19:24:38Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179291 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Hillsong church worship01.jpg|thumb|De Hillsongkerreke is 'n bekende pienksterkerreke]] De '''pienksterbewehieng''' is 'n stroômieng in 't [[protestantisme|protestante]] deel van 't [[chrissendom]] en is op [[9 april]] [[1906]] in [[Los Angeles]] ontstaen ([[Azusa Street Revival]]). De stroômieng kenmerkt z'n eihe deu de naedruk op 't werk en de gaeven van de [[Heilige Geêst]],<ref>[https://debijbel.nl/bijbel/NBV21/1CO.12/1-Korinti%C3%ABrs-12 1 Korintiërs 12, NBV21 (nieuwste Ollandse Biebelvertaeling)]</ref> vee meziek, enthousiasme en derhelijke, in tehenstelling mee de beoudende protestante kerreken. De pienksterkerreken groeie eel erg arde en hadden onheveer 279 miljoen leden in 2011 (saemen mee de [[charismatische bewehieng]] 584 miljoen leden).<ref>[https://www.pewresearch.org/religion/2011/12/19/global-christianity-exec/ Pew Research Center]</ref> == Werken == * ''Toen de kracht Gods op mij viel: 100 jaar pinksterbeweging in Nederland 1907-2007'', Cees en Paul van der Laan, Kok - 2007 * ''Pinksteren in beweging: vijfenzeventig jaar pinkstergeschiedenis in Nederland en Vlaanderen'', Cees en Paul van der Laan, Kok - 1982 * ''Tachtig jaar pinksterbeweging in Vlaanderen (1909-1989). Een historisch onderzoek met korte theologische en sociologische analyse'', Ignace Demaerel, UFPG Brussel - 1990 == Zie ok == * [[Waere Jezuskerke]] * [[Evanhelicalisme]] == Lienks nae buten == * [https://kro-ncrv.nl/katholiek/encyclopedie/g/glossolalie Glossolalie], KRO-NCRV * [https://www.britannica.com/topic/Pentecostalism Pentecostalism], Britannica {{Bronvermelding|bronvermelding=<references/>}} [[Categorie:Protestantisme]] [[Categorie:Protestantisme in Nederland]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] cx91ijo0pjffdrmvj74k0ggm1kxdh84 0 8636 179048 166884 2026-05-16T12:31:55Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179048 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Caspian Sea from orbit.jpg|thumb|De Kaspische Zeê]] [[plaetje:Stenka Razin by Vasily Surikov 1906.jpg|thumb|Stenka Razin zeilend in de Kaspische Zeê (Wasilij Surikow)]] De '''Kaspische Zee''' ([[Perzisch]]: دریای مازندران; ''Daryâ-ye Mâzandarân''; "Zee van Mazandaran", [[Russisch]]: Каспийское море; ''Kaspiejskoje more'') is een groôt, deur land omsloten [[zoutmeer]] op de grens van [[Europa]] en [[Azië]]. Mie een oppervlakte van 371.000 km² is het het groôste meer van de waereld. Vanwege deze grootte wordt het meer ok wè getypeerd as een [[zeê]]. De zoutgraad bedraegt onheveer 1,2%, een derde van het gemiddelde zoutgehalte van de meêste zeeën. Er bin gin uutstroômende waeters uut de Kaspische Zeê, dirom is het een [[endoreïsch bekken]]. De voornaemste rivieren die de zeê voeden bin de [[Wolga]], de [[Oeral (rivier)|Oeral]], de [[Terek (rivier)|Terek]] en de [[Koera]]. De Kaspische Zeê ligt in 2013 circa 28 meter onger de zeêspiegel en dimee ligt een groôt deel van het kustgebied, wironder de [[Kaspische Laegte]], ok onger [[zeêniveau]]. Het waeterpeil van de zeê is de leste decennia ofgenomen. In een vadder verleden is de zeê echter nog kleiner gewist dan tehenwoordig. De zeê is het diepst in het zuujelijke deel; het noordelijke bekken is op de miste plekken ondiep. Tot de zeê 'oort ok de naegenoeg ofgesloten inham [[Garabogazköl]] in [[Toerkmenistan]]. == Lienks nae buten == * [https://www.britannica.com/place/Caspian-Sea Britannica] [[Categorie:Zeê]] [[Categorie:Azië|*]] [[Categorie:Europa|*]] [[Categorie:Aâzerbeidzjan]] [[Categorie:Iran]] [[Categorie:Kazachstan]] [[Categorie: Rusland]] [[Categorie:Toerkmenistan]] qe965pkhyqq24lok0tofhw8f5lhtjw0 0 8696 179072 134810 2026-05-16T13:44:03Z Orpers 15791 179072 wikitext text/x-wiki '''Réunion''' is een [[Frankriek|Frans]] eiland in de [[Indische Oceaon]], oôstelijk van [[Afrika]]. D'r weune ca. 850.727 man (2015). Het eiland is flienk toeristisch en ok welvaorend. {{Afrika}} [[Categorie:Eiland]] [[Categorie:Afankelijk hebied]] [[Categorie: Frankriek]] cd3d2ck0sto5tcpj4kunjgqey2p2iqp 0 8697 179071 150888 2026-05-16T13:43:31Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179071 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Mayotte-Pos.png|thumb|Liggienge]] [[Plaetje:Mayotte.svg|thumb|Kaerte]] '''Mayotte''' is 'n [[Frankriek|Frans]] eiland in d'n [[Indische Oceaon]], oôstelijk van [[Afrika]]. Mayotte telt 321.000 inweuners (2024) op 'n oppervlak van 374 km². == Lienks nae buten == * [https://www.britannica.com/place/Mayotte Britannica] * [https://www.citypopulation.de/en/france/cities/mayotte/ City Population] {{Afrika}} [[Categorie:Eiland]] [[Categorie:Afankelijk hebied]] [[Categorie:Frankriek]] 3pbgpfw4rsty8krozufx9uzsh038yug 0 8715 179220 177551 2026-05-16T18:41:46Z Orpers 15791 179220 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Serebro (April 2016).jpg|thumb|Serebro]] '''Serebo''' (Russisch: Серебро, Zeêuws: Zulver) is een zangeressentrio uut [[Rusland]]. [[Categorie:Band]] [[Categorie:Rusland]] qndqte0kk24weaid45if57vljw1rsxz 0 8729 179169 174984 2026-05-16T17:20:06Z Orpers 15791 /* Zie ok */ 179169 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Palestinian refugees.jpg|thumb|250px|right|Araobische Palestijnen op de vlucht in 1948]] '''Palestijnse vluchteliengen''' bin Palestijnen die gevlucht binne uut [[Israël]] nae de oorlog van [[1948]]. ==De beschuldigieng== Zestig jaer nae de oprichtieng – as gevolg van de internationaol erkende uutoefening van het recht op zelfbeschikking – bluuft Israel de eênige staet in de wereld die constant besmeurd wordt met de meêst bizarre complottheorieën en bloedsprookies. Israel is de eênige staet weervan het beleid en acties obsessief worre veroordeeld deu de internationaole gemeênschap, en van wie het bestaonsrecht voortdurend ter discussie stit en in twuufel wor getrokken. Dit gebeurt nie ienkel deu ulder Araobische vijanden, mar ok deu een gedeelte van de ontwikkelde bevolking in het Wes'n. Centraol stit deerbie de bewering van het met voorbedachte rade verdrieven van de Palestijnen en de deeruit voortvloeiende creatie van het ‘vluchteliengenprobleem’. Het is een beschuldigieng die nauwelijks wor betwist. ==Het historische ongerzoek== Aol in het midden van de jaeren vuuftig ao de Amerikaonse 'istoricus J.C. Hurewitz gewerkt an een systematische weerlegging. Um z'n bevindingen bin ruumschoôts bevestigd deu laotere generaoties van geleerden en schrievers. Zelfs Benny Morris, de meêst invloedrieke van de Israelische ‘nieuwe 'istorici’, eit schoorvoetend mottee toegeven da-a d'r nie zoiets bestong as een ‘masterplan’ om de Palestijnse Araobieren te verdrieven. De recente declassificatie van miljoenen documenten uut de periode van het Britse mandaot ([[1920]]-[[1948]]) en het ontsto van Israel geven een vee dudelijker beeld van de 'istorische gebeurtenissen. Deze documenten bleven deu eerdere generaoties van schrievers onbenut. Ieruit bliekt dat de beschuldiging van onteigening nie alleên volledig ongegrond is, mar zelfs het tegenovergestelde van de waereid is. ==Araobische leiders kozen voe geweld== De Palestijns-Araobische leiders bin vanof de vroege jaeren '20 gestart mee een nie oflaetende campagne om de Joodse nationale 'eropleving te vernietigen. Deze campagne kwam uut in een gewelddaodige pohing om de VN-resolutie van 29 november 1947 tegen te houwen, weerin wier opgeropen tot de oprichtieng van tweê staeten. Hao dizze leiders en ulder bondgenoten in de naoburige Araobische landen de VN-resolutie anvaerd, dan zou er gon oorlog en zelfs ok gin vluchteliengen gewist binne. Het simpele feit is dat de zionistische bewegieng aoltied open eit gestaen voe het bestaan in de toekomstige Joodse staat van een substantiële Araobische mindereid. Die zou op gelieke voet deelnemen “in aolle sectoren van het openbaere leven van het land.” De woorden bin van Ze’ev Jabotinsky. In een beroemd artikel uuit [[1923]], sprak Jabotinsky zijn bereideid uut: “om een eed af te leggen die onszelf en uze naekommelingen ertoe verbinden dat we nooit zullen doewe wat in strijd is mie het beginsel van gelieke rech'n, en dat we nooit zullen proberen iemand uut te sluuten.” Elf jaer laeter kreeg Jabotinsky het voorzitterschap voe het opstellen van een grondwet voe een Joods Palestina. Volgens de artikels divan zouwe Araobieren en Joden de rech'n en de plichten van de staet geliek delen, weeronger speciaal ok de militaire dienst en de ambtenarieje. De Hebreeuwse en Arabische taal zouwe dezelfde juridische staetus genieten, en “in elk regeringskabinet wivan de minister-president een Joôd is, zou het vice-premierschap worre angeboden an een Arabier en aorsomme.” Dit was dus de uutgangspositie van het ‘militante’ deel van de Joôdse nationale beweging. Het reguliere zionisme was nie alleên voe de volledige geliekeid van de Araobische mindereid in de toekomstige Joôdse staet, mar wilde ok de Araobisch-Joôdse co-existentie bevorderen. In jannewari [[1919]], mie Chaim Weizmann as leider is van de zionistische beweging, bereikt um een vrede en saemenwerkingsovereênkomst mie emir Faisal ibn Hoessein. Vanof die tijd tot de ofkondiging van de staet Israel op [[14 meie]] [[1948]], 'ebben zionistische woordvoerders onderden bie-eenkomsten 'ehouwen mie Araobische leiders, op aolle niveaus. 'Ieran wier deelgenomen deu onger meer Abdoellah ibn Hoessein, de ouwere broer van Faisal en oprichter van het emiraat Trans-Jordanië (laeter het koninkriek van Jordaonië), toenmaelige en oud-ministers-presidenten van Syrië, Libanon, Egypte en Irak, vooranstaonde raedgevers van koning Abdul Aziz ibn Saoed (de stichter van Saoedi-Arabië) en ok deu Palestijns-Arabische elites van aolle groeperingen. Aol op 15 september 1947 – tweê maenden voo het verstrieken van de VN-resolutie 181 [het verdeelplan van het Britse Mandaat Palestina] – probeerden twee zionistische afgezanten Abdel Rahman Azzam, secretaris-generaal van de Arabische Liga, er van te overtuigen dat een Palestijns conflict compleet “nutteloos de beste energie van de Arabische Liga zou opslorpen,” en dat zowel Arabieren als Joden sterk zouden profiteren “van een actief beleid van samenwerking en ontwikkeling.” == Zie ok == * [[Joôdse vluchteliengen uut Araobisch lan'n]] * [[Zwarte September]] [[Categorie:Geschiedenisse van Azië]] [[Categorie:Midden-Oôsten]] [[Categorie: Israël]] [[Categorie:Jordaonië]] [[Categorie:Libanon]] [[Categorie:Palestina]] [[Categorie:Syrië]] j2zvlbwuyf6kz15ny74c1sue6f14nn2 0 8730 179170 178141 2026-05-16T17:20:46Z Orpers 15791 179170 wikitext text/x-wiki Mee '''Zwarte September''' wor bedoeld de maend september van het jaer [[1970]]. Toe wiere tienduuzenden Palestijnen gedoôd deu het leger van [[Jordaonië]]. ==Zie ok== * [[Palestijnse vluchteliengen]] [[Categorie:Geschiedenisse van Azië]] [[Categorie:Jordaonië]] [[Categorie: Palestina]] hsqcpcj0e2fc8dsp8lij9278c5zu94y 0 8742 179278 178795 2026-05-16T19:20:01Z Orpers 15791 179278 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:The oval.png|thumb|The Oval]] '''The Oval''' is een voebalstaedion in [[Belfast]], [[Noord-Ierland]]. De club die-a d'r speelt is Glentoran FC. D'r kunnen ruum 20.000 man in. [[Categorie:Bouwwêrk]] [[Categorie:Voebal]] [[Categorie:Noôrd-Ierland]] 82jcwh9xsjeja3vvn5mr3u5u0kjfvdu 0 8780 179262 167456 2026-05-16T19:12:56Z Orpers 15791 /* Tekst */ 179262 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Women's Memorial.jpg|200px|rechts|thumb|Het monument]] Het '''Nationale Vrouwenmonument''' ([[Afrikaans]]: ''Nasionale Vrouemonument'') in [[Bloemfontein]], [[Zuud-Afrika]] is een monument ter 'erinnering an de ontbering, die vrouwen en kinders trof in de Twidde Boerenoorlog. Ongeveer 27.000 vrouwen en kinders van Afrikaner en Nederlandse ofkomst stierven tiejens deze oôrlog in Britse concentraotiekamp'n. Het was toe voe 't eerst dat er op zo'n groôte schael gebruuk wier gemikt van dit soort kamp'n. Het ontwerp van het monument is gemikt deu Frans Soff en het beeldouwwerk deu de Nederlandse beeldouwer [[Anton van Wouw]]. Het monument is ontuld op 16 december [[1913]], webie ongeveer 20.000 mensen vanuut 'eel Zuud-Afrika anwezig waere. De beeldengroep bestit uut een vrouwe zonger kap, mee ur uutgeteerde en stervende kind op schoôt. Een twidde vrouw kiekt in de verte en roopt nae de Heere om dizze tragedie te anschouwen. De inspiraotie voo dit schouwspel is op angriepende wieze deu Emily Hobhouse beschreven, deu te verwijzen nae een situaotie in Springfontein: :“Een moeder kijkt niet naar haar stervende kind, maar beleeft een pijn die verder gaat dan alle tranen. Een tweede boodschap spreekt uit ogen van deze vrouw: haar kind is dood, maar zij zal niet geheel en al uitsterven, haar volk zal niet uitgeroeid worden.” == Graeven bie het monument == *Oud-President van Oranje-Vriestaete [[Marthinus Theunis Steyn|M.T. Steyn]] [[1916]] *[[Emily Hobhouse]] [[1926]] *[[Christiaan de Wet]] [[1922]] *Eerwaarde [[J.D. Kestell]] [[1941]] *Tibbie Steyn [[1955]] == Tekst == De tekst op het monument is in het [[Nederlands]] geschreven en luidt: <center>'''AAN ONZE <br/> HELDINNEN <br/> EN LIEVE KINDEREN <br/> <br/>"UW WIL GESCHIEDE"<br/><br/>dit nationaal monument <br/> is opgericht <br/> ter nagedachtenis aan de <br/> 26.370 vrouwen en kinderen <br/> die in de concentratiekampen <br/> zijn omgekomen <br/> en aan de andere <br/> vrouwen en kinderen <br/> die elders ten gevolge <br/> van den oorlog 1899-1902 <br/> zijn bezweken'''<br/><br/>''onthuld 16 december 1913''</center> [[Categorie:Monument]] [[Categorie:Zuud-Afrika]] e40qrvwb5f57xhxkioudm8p53uy3d8z 0 8781 179259 167457 2026-05-16T19:11:46Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179259 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Taalmonument 2.JPG|thumb|Monument in [[Paarl]], [[Zuid-Afrika]].]] [[plaetje:AfrikaanseTaalmonumentObelisks.jpg|thumb|Deel van het monument.]] [[plaetje:AfrikaanseTaalmonumentEnscriptions.jpg|thumb|Plakaat met de twee citaten van dichters in het Afrikaans.]] [[plaetje:AfrikaanseTaalmonumentSlogan.jpg|thumb|Het pad naar het monument.]] '''Het Afrikaanse Taelmonument''' ([[Afrikaans]]: ''Die Afrikaanse Taalmonument'') is een van de twee monumenten in de wereld, die an een taal gewijd zijn (het aore is het [[Nederlandse taelmonument]] in [[Burgersdorp]], ok in [[Zuud-Afrika]]). Het is gebouwd op een 'euvel in [[Paarl]], in de [[West-Kaap]]provincie, [[Zuud-Afrika]]. Het wier voltooid in [[1975]] en 'erdenkt het 'alve-eeuwfeêst van de erkenning van het Afrikaans as een ofzonderlijke taal van het Nederlands. Het monument bestit uut diverse structuren van die invloeden van verscheie taelen en culturen op Afrikaans zelf, evenas politieke ontwikkelingen in Zuud-Afrika symboliseren, als volgt: * Heldere Wes'n - de [[Europa|Europese]] oorsprong van de taal * Magisch Afrika - [[Afrika]]anse invloeden op de taal * Brugge - tussen Europa en Afrika * Afrikaans – de taal zelf * [[Republiek]] – uutgeroepe in [[1961]] * [[Maleis]]e tael en cultuur Op een groôte inscriptie bie de ingang, bin twee citaten van prominente dichters in de Afrikaanse taal gebeiteld: * ''Afrikaans is die taal wat vir Wes-Europa en Afrika verbind... Dit vorm 'n brug tussen die groot helder Weste en die magiese Afrika... En wat daar groots aan hulle vereniging kan ontspruit – dit is miskien wat vir Afrikaans voorlê om te ontdek. Maar wat ons nooit moet vergeet nie, is dat hierdie verandering van land en landskap as't ware aan die nuwe wordende taal geslyp, geknee, gebrei het... En so het Afrikaans in staat geword om hierdie nuwe land uit te sê... Ons taak lê in die gebruik wat ons maak en sal maak van hierdie glansende werktuig...'' [[N.P. van Wyk Louw]] “Afrikaans is de taal die West-Europa en Afrika verbindt... Het vormt een brug tussen het grote, heldere Westen en magisch Afrika... En welke grote dingen aan deze vereniging ontspruiten - dat is misschien wat te ontdekken valt voor het Afrikaans. Maar wat wij nooit moeten vergeten, is dat deze verandering van land en landschap als het ware de nieuwe taal geslepen, gekneed en gebreid heeft... En zo is Afrikaans in staat gebleken om uit dit onontgonnen land te spreken... Onze taak ligt in het gebruik dat wij van dit glanzende werktuig maken, en zullen maken...” * ''As ons nou hier in die saal af 'n ry pale sou plant, tien pale, om die laatste tien jaar voor te stel, en aan elke paal 'n merk sou maak op 'n hoogte van die vloer af ooreenkomende met die betreklike skryfgebruik van Afrikaans in die respektiewe jaartal, en 'n streep deur die merke trek van die eerste af hier naby die vloer tot by die laatste daar anderkant teen die solder, dan sou die streep 'n snelstygende boog beskryf, nie net vinnig opgaande nie, maar opgaande na 'n vinnig vermeerderende rede. Laat ons nou in ons verbeelding die boog verleng vir die tien komende jare van nou af. Sien u menere waar die punt sal wees, daar buite in die bloue lug hoog oor Bloemfontein, in die jaar 1924.'' [[C.J. Langenhoven]] “Als wij nu een rij van palen onderaan deze zaal planten, tien palen, om de laatste tien jaar voor te stellen, en op elke paal maken wij een teken op een hoogte van de vloer overeenkomstig met het relatieve geschreven gebruik van Afrikaans in het respectieve jaar, en wij trekken een lijn, hier van de eerste dichtbij de vloer tot de laatste daar tegen de zolder, dan zou die lijn een snel stijgende boog die beschrijven, die niet alleen snel, maar op een snel stijgende manier toeneemt. Laat ons nu, in verbeelding, de boog verlengen voor de komende tien jaar. Aanschouw, heren, waar het punt zal zijn, daar buiten in de blauwe hemel hoog boven [[Bloemfontein]], in het jaar [[1924]].” De zin ''"DIT IS ONS ERNS"'' stit op het pad nae 't monument. == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20081203183608/http://www.capetownmagazine.com/tododay/Western-Cape/Cape-Winelands/Afrikaans-Language-Monument-The-roots-and-growth-of-Afrikaans-in-SA~275 Artikel over het Afrikaense Taelmonument] [[Categorie:Monument]] [[Categorie:Zuud-Afrika]] 0a09wrqueww52j200ssw4f3ozngyypb 0 8846 179073 176964 2026-05-16T13:44:46Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179073 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Sint Maarten in its region.svg|thumb|Liggienge]] [[Plaetje:Saint-Martin Island topographic map-en.svg|thumb|Kaerte]] '''Sint Maerten''' is 'n eiland in de [[Caraïbische Zeê]]. 't Eiland is verdeêld in 'n Frans deêl en 'n Nederlands deêl: * [[Sint-Maerten (Frankriek)|Sint-Maerten]] (Saint-Martin), Frans * [[Sint Maerten (land)|Sint Maerten]], Nederlands == Lienks nae buten == * [https://www.britannica.com/place/Saint-Martin-island-West-Indies Britannica] [[Categorie:Eiland]] [[Categorie:Caraïben]] a8usbai0wzcd3iiofrn0ljbo4nni1xc 0 8853 179290 177549 2026-05-16T19:24:23Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179290 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Paramore 2006 4.jpg|thumb|Paramore in 2006]] '''Paramore''' is 'n rockband uut de [[Vereênigde Staeten]]. == Discograofie == * ''All We Know Is Falling'' (2005) * ''Riot!'' (2007) * ''Brand New Eyes'' (2009) * ''Paramore (album)'' (2013) == Lienks nae buten == * [http://www.paramore.net/ Website van Paramore] [[Categorie:Band]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] odne7vntq01pgoofnebpx252eggxjz5 0 8891 179049 177735 2026-05-16T12:32:26Z Orpers 15791 179049 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Map of Ukraine political simple Oblast Krim.png|thumb|Locaotie van de Krim (roôd) in het zuujen van Oekraïne]] De '''Krim''' [[Oekraïens]]: Крим - ''Krym'', [[Russisch]]: Крым - ''Krym'', [[Krim-Tataars]]: ''Qırım'') is een schiereiland in de [[Zwarte Zeê]] wa-a een ongerdeel is van [[Oekraïne]]. De oppervlakte is 27.000 km² en het totaol aatal inweuners was in 2014 onheveer 2.284.000. Op de Krim leit de autonome [[Krimrepubliek]] mie as oôdstad [[Simferopol]]. De belangriekste haevenplekke is [[Sebastopol]] an de Zwarte Zeê, die gin ongerdeel is van de Krimrepubliek, mar een aparte staetus eit binnen Oekraïne. Bekend is ok de badpekke [[Jalta]]. Aore plaatsen van belang bin [[Feodosija]], [[Kertsj]], [[Bachtsjysaraj]] en [[Hoerzoef]]. In 2014 is de Krim geannexeerd deu de Russische president [[Vladimir Poetin]]. {{Europa}} [[Categorie:Afankelijk hebied]] [[Categorie:Schiereiland]] [[Categorie: Oekraïne]] [[Categorie: Rusland]] sw7rvvct8d8b5e9jyahv5wnliij5eo5 0 8893 179285 167498 2026-05-16T19:22:46Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179285 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Hells Angels Berlin.jpg|250px|thumb|Hells Angels in [[Berlijn]].]] De '''Hells Angels''' bin een moterclub, oorspronkelijk uut d'n [[Vereênigde Staeten|Vereênigde Staoten]], opgericht in [[1946]]. Hells Angels rieje duchte op een [[Harley-Davidson]] == Chapters in Nederland == {| class="wikitable vatop" !Plekke!!Naem chapter!!Chapter Hells Angels!!Opge'even!!Vroehere MC |- | [[Amsterdam]] || Amsterdam || 28 oktober 1978 || || Kreidler Ploeg Oost |- | [[Haerlem]] || Haarlem || 19 jannewari 1980 || || |- | [[Oirsbeek]] || [[Nomads (motorclub)|Nomads]] || 1987 || 2005 || |- | [[Harlingen]] || Northcoast || 28 oktober 1992 || || Rockers Northcoast |- | [[IJmuuje]] || Westport || 20 oktober 1999 || || |- | [[Rotterdam]] || Rotterdam || 26 juni 2000 || || |- | [[Kampen (Overijssel)|Kampen]] || Kampen || 18 december 2001 || || |- | [[Curaçao]] || Caribbean || 19 jannewari 2006 || || Brothers MC Caribbean |- | [[Alkmaer]] || NorthSide || 6 december 2006 || || |- | [[Haelen (plaats)|Haelen]] || South East || 3 september 2008 || || |- | [[Gouda]] || Gouda || 28 meie 2011 || ||Demons MC Stolwijk |- | [[Raamsdonk]] || South Central || 28 meie 2011 || || Demons MC Raamsdonk |- | [[Utrecht (stad)|Utrecht]] || Utrecht || 28 mei 2011 || || Confederates MC |- | [[Aemersfoort]] || Amersfoort || 28 mei 2011 || || Confederates MC |- | [[Zeist]] || Zeist || 28 meie 2011 || || Confederates MC |- | [[Nijmegen]] || Lower Eastside || 28 meie 2011 || || Confederates MC |- | [[Barneveld]] || Barneveld || 28 meie 2011 || || Confederates MC |- | [[Heiloo]] || North West || 28 meie 2011 || || Confederates MC |- | [[Heerlen]] || Limburg || 10 september 2012 || || |- |} == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20120514095501/http://hells-angels.com/ Officiële website Hells Angels World] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] 8txo5cykt6k32sg3lygigihvkqm1alr 0 8902 179286 177547 2026-05-16T19:23:03Z Orpers 15791 179286 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Lynyrd Skynyrd (1977).jpg|thumb|Lynyrd Skynyrd in '77]] '''Lynyrd Skynyrd''' (spriek uut: Linnird Skinnird) is een ''southern-rockband'' uut d'n [[Verenigde Staoten]], ze 'ebben vee hits hehad waoronder: Sweet Home Alabama, Free Bird en Simple man. [[Categorie:Band]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] dcle3ist36l9n9j6cr5cn4yahp579vk 0 8903 179300 177560 2026-05-16T19:27:42Z Orpers 15791 179300 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:ZZ Top Live.jpg|thumb|ZZ Top mie lienks Billy Gibbons, rechts Dusty Hill en Frank Beard op 't drumstel]] '''ZZ Top''' is een Southern-Rock band uut d'n [[Verenigde Staoten]]: ze 'ebben enkele hits gescoord waoronder: Sharp Dressed Man, Legs en La Grange. Vee mense kenne ZZ Top as de ''manne meej de baarden''. [[Categorie:Band]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] 26o7pnjnd3hg4ni1wq12l1bhd3xi79e 0 8906 179272 178120 2026-05-16T19:18:12Z Orpers 15791 179272 wikitext text/x-wiki '''Harry Potter'''<ref>https://deadline.com/2024/02/harry-potter-tv-series-max-release-date-cast-1235323284/</ref> is een fantasie-karakter verzonnen deu [[J.K. Rowling]]. Um is ok de oôdpersoôn uut de gelieknaemige films en boeken. == Noôten == <References/> [[Categorie:Boek]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] b2jcmx4cjifz8s0bbobitpp0c82dzhy 0 8907 179144 177585 2026-05-16T17:00:52Z Orpers 15791 179144 wikitext text/x-wiki '''Disney''' is een bedrief hespecialiseerd in tekenfilms. 'T ei onder andere Cars, Finding Nemo en vele sprookjes gemaakt. [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] rupgaccpupraiu6s4ieh0xtowz5j9xq 0 8931 179147 177581 2026-05-16T17:01:47Z Orpers 15791 179147 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Harley davidson logo.jpg|thumb|'T logo van Harley-Davidson]] [[plaetje:ZweiRadMuseumNSU EasyRider2.JPG|thumb|De chopper ''Captain America'' uut de film ''Easy Rider'' in het Duutse Zweirad- und NSU-Museum]] '''Harley-Davidson''' is 'n motormerk uut d'n VS. In [[1903]] begon 't bedrief, nu eit veel motor'n. Vee motorclubs zien hericht op Harley-Davidson waoronder d'n [[Hells Angels]]. Harley-Davidson werd eerst hebruukt doore 't Amerikaanse leher. De hrootste concurrent is 't Japanse Kawasaki. [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Vervoer]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] 1s3mj502w8d5s4l9d6tf394wrrfcnys 0 8946 179173 176541 2026-05-16T17:23:22Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179173 wikitext text/x-wiki De '''Black Panther Party''' (spriek uut blek penter partie) was een militante Aofro-Amerikaanse politieke orhanisatie, opgericht in Oakland (spriek uut ookland) (Californië) in de [[Verenigde Staoten]] in [[1966]] onder de naam Black Panther Party for Self-Defense. De beweging richtte zich op verkrieging van sociale en burgerrechten voor de zwarte minderheid in 't land, waarbie geweld een aanvaardbaar middel kon zien. De partie behon een paar jaar na oprichting veel leden te verliezen, en verdwien in de vroehe jare 70. Hie was tiedens zien bestaan vee in het nieuws door geweldsincidenten. == Lienks nae buten == * [https://www.britannica.com/topic/Black-Panther-Party Britannica] [[Categorie:Partie]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] kymng7y152ys2e4q4bj8oo6yy93263y 0 8947 179184 178305 2026-05-16T17:42:29Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179184 wikitext text/x-wiki De '''Ku Klux Klan''' (spriek uut koekloeksklen) was een rascistische orhanisatie uut de [[Verenigde Staoten]]. Den orhanisatie adde een eekel aon zwarte mense, [[Jode]], [[katteliek]]en en niet-Amerikaonen. ==Lienks nae buten == * [https://www.britannica.com/topic/Ku-Klux-Klan Britannica] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] mc8vd73gsftygebxk4nb2w1kksgc26v 179187 179184 2026-05-16T17:44:47Z Orpers 15791 179187 wikitext text/x-wiki De '''Ku Klux Klan''' (spriek uut koekloeksklen) was een rascistische orhanisatie uut de [[Verenigde Staoten]]. Den orhanisatie adde een eekel aon zwarte mense, [[Jode]], [[katteliek]]en en niet-Amerikaonen. ==Lienks nae buten == * [https://www.britannica.com/topic/Ku-Klux-Klan Britannica] [[Categorie:Geschiedenisse van Amerika]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] oqtcaexkcd1h9vu8ihlzp0nzgj0rkri 0 8996 179149 177567 2026-05-16T17:02:16Z Orpers 15791 179149 wikitext text/x-wiki [[plaetje:The Coca-Cola Company logo.svg|thumb|'T logo van The Coca-Cola Company]] [[plaetje:Flasche Coca-Cola 0,2 Liter.jpg|thumb|Coca Cola]] '''The Coca-Cola Company''' is een bedrief uut de [[Verenigde Staoten]]. 'T bedrief maakt frisdrank. Het bedrief bezit onder aondere d'n maerken [[Coca-Cola]], [[Fanta]] en [[Sprite|Sprite.]] [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] r12gwq2tegij9nniq6x3gis83usdri8 0 8997 179148 177566 2026-05-16T17:02:00Z Orpers 15791 179148 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Pepsi logo 2008.svg|thumb|Logo van PepsiCo]] '''PepsiCo''' is een bedrief uut d'n [[Verenigde Staoten]]. 'T bedrief produceert onder aondere: Pepsi-Cola, 7up en Mountain Dew. Ok Lay's en Dorito's bin van PepsiCo. [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] bmtekhv9aqy9c8asrivwpup9yjptdnd 0 8998 179137 177570 2026-05-16T16:57:12Z Orpers 15791 179137 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Mercedes SLK 200 schwarz.jpg|thumb|D'n Mercedes-Benz SLK 200]] '''Mercedes-Benz''' is een auto-bedrief uut [[Duutsland]]. Mercedes-Benz is opgericht in [[1920]] uut 'n fusie tussen Benz & Cie en Daimler Motoren. Mercedes maâkt behalve auto's ok vrachtwaogens. [[Categorie:Auto]] [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Baden-Württemberg]] 0d15te3wrtodgfuvaa3rc2jac6fh6j1 0 8999 179136 176806 2026-05-16T16:56:57Z Orpers 15791 179136 wikitext text/x-wiki [[plaetje:BMW Logo für Werbung auf Gestell montiert.JPG|thumb|Logo van BMW]] '''BMW''' is een autobedrief uut [[Duutsland]]. D'n naeme staot vó: Bayerische Motoren Werke. In [[1913]] is BMW opgericht deu Karl Friedrich Rapp. Het merk richt z'n eige op luxe waegens. Recent is het Iengelse Mini overgenome. [[Categorie:Auto]] [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Bayern]] 2qljjnpz19y3knjw9n1tgtuw09psn1y 0 9000 179145 177584 2026-05-16T17:01:09Z Orpers 15791 179145 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:1915-dodge-archives.jpg|thumb|1915 Dodge Brothers Model 30-35 touring car.]] [[Plaetje:Dodge black logo.svg|thumb|Logo 2010-2021]] '''Dodge''' is een autobedrief uut de [[Vereênigde Staoten]]. [[Categorie:Auto]] [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] 91w885zll6401qvosogir6x8zm40o6b 0 9001 179132 167523 2026-05-16T16:54:21Z Orpers 15791 /* Bedriefswaegens */ 179132 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Renault2cv.jpg|thumb|Renault 4CV]] [[plaetje:4CV Renault.jpg|thumb|4CV]] [[plaetje:Renaultprimaquatre 6-05-2007 10-38-06.jpg|thumb|Primaquatre]] [[plaetje:R8 Renault 6-05-2007 10-30-40.jpg|thumb|R8]] [[plaetje:R10 Major.jpg|thumb|R10 Major (13 juli 2005)]] [[plaetje:Renault Supercinq.jpg|thumb|Renault Supercinq (opvolger van de oorspronkelijke Renault 5)]] [[plaetje:Renault25.jpg|thumb|Renault 25]] [[plaetje:Renault Scénic III front 20100405.jpg|thumb|Renault Scénic III (2009)]] '''Renault''' is een autobedrief uut [[Frankriek]]. == Modellen == === 1930-1960 === * Renault 40CV * Renault Vivastella 1932 * Renault Monaquatre UY/YN 1931-1935 * Renault Primaquatre 1935-1937 * Renault Juvaquatre 1938-1948 * Renault Novaquatre 1938-1939 * Renault 2CV * Renault 4CV 1947-1961 * Renault Fregate 1951-1960 * Renault Savanne 1951-1954 * Renault Prairie 1953-1959 * Renault Dauphine 1956-1968 * Renault Ondine (luxe uutvoerieng van de Dauphine) * Renault Alpine 1956-1995 * Renault Floride 1959-1962 === 1960-1990 === * Renault Caravelle 1962-1965 * Renault Rodeo 1970-1976 * Renault 3 1961-1962 * Renault 4 1961-1993 * Renault 5 1972-1985 * Renault 6 1968-1980 * Renault 7 1974-1982 * Renault 8 1963-1971 * Renault 9 1981-1989 * Renault 10 1965-1971 * Renault 11 1983-1989 * Renault 12 1970-1980 * Renault 14 1976-1983 * Renault 15 1971-1977 * Renault 16 1965-1979 * Renault 17 1971-1977 * Renault 18 1978-1986 * Renault 19 1988-1995 * Renault 20 1975-1984 * Renault 21 1985-1995 * Renault 25 1984-1992 * Renault 30 1975-1984 * Renault Fuego 1980-1984 === 1990-noe === * Renault Avantime 2001-2003 * Renault Captur 2013-noe * Renault Clio I 1990-1998 * Renault Clio II 1998-2005 * Renault Clio III 2005-2012 * Renault Clio Estate III 2008-2012 * Renault Clio IV 2012-heden * Renault Clio Estate IV 2013-noe * Renault Espace I 1984-1991 * Renault Espace II 1991-1997 * Renault Espace III 1997-2003 * Renault Espace IV 2003-heden * Renault Kangoo I 1997-2008 * Renault Kangoo II 2008-noe * Renault Koleos 2008-noe (sins 2009 nie meer leverbaer in Nederland, wè in [[Belhië]]) * Renault Laguna I 1995-2000 * Renault Laguna II 2000-2007 * Renault Laguna III 2007-noe * Renault Laguna Coupé 2008-noe * Renault Latitude 2010-noe (nie meer leverbaer in Nederland, wè in [[Belhië]]) * Renault Mégane I 1995-2002 * Renault Mégane II 2002-2008 * Renault Mégane III 2008-noe * Renault Modus 2004-2012 (vanaf 2008 ok leverbaer as Grand Modus) * Renault Safrane 1992-2000 * Renault Scénic I 1996-2003 (toet an 1999 verkocht as Mégane Scénic) * Renault Scénic II 2003-2009 * Renault Scénic III 2009-noe * Renault Spider 1995-1997 * Renault Twingo I 1993-2007 * Renault Twingo II 2007-noe * Renault Vel Satis 2001-2009 * Renault Wind 2010-noe (vanof 2012 nie meer leverbaer in Nederland) === Elektrische auto's === * Renault Twizy 2012-noe * Renault Zoe 2013-noe * Renault Kangoo Z.E 2010-noe * Renault Fluence Z.E 2011-noe === Bedriefswaegens === * Renault 4 Fourgonette 1963-1988 * Renault Estafette 1959-1980 * Renault Express 1988-1998 * Renault Kangoo Express 1998-noe * Renault Trafic * Renault Master [[Categorie:Auto]] [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Frankriek]] dm5ih0d8emkw8jiqtongja5ssxnpip2 0 9002 179131 177568 2026-05-16T16:53:59Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179131 wikitext text/x-wiki [[plaetje:TricycleSerpollet.jpg|thumb|Peugeot Type 1 uut 1889, de eêrste en leste [[stoommachine|stoomangedreven]] Peugeot]] '''Peugeot''' is 'n autobedrief uut [[Frankriek]] en ongerdeel van PSA Peugeot Citroën. == Lienks nae buten == * [http://www.peugeot.nl/ www.peugeot.nl] * [http://www.peugeot.be/ www.peugeot.be] * [http://www.peugeotforum.nl/ Forum liefebbers (klassieke) Peugeots] * [http://www.peugeotclubnederland.nl/ Peugeot Club Nederland] [[Categorie:Auto]] [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Frankriek]] fccgoljel5xqh2sbriaqvmrl2ve8lyj 0 9003 179138 177572 2026-05-16T16:57:27Z Orpers 15791 179138 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Opel logo 2023.svg|miniatuur|Opel logo 2023]] [[plaetje:Opel Corsa D (seit 2006) front MJ.JPG|thumb|D'n Opel Corsa]] '''Opel''' is een autobedrief uut [[Duutsland]] en is opgericht deu Adam Opel. Opel begon in [[1862]] mie de productie van naoimachines. Um z'n zoôns bouwden in [[1898]] de eêrste auto. Tot 1936 was Opel ok een groôte febriek voe fietsen. D'n [[Iengeland|Iengelse]] variant van d'n Opel heet Vauxhall. Vauxhall was eerst hewoon een eihen bedrief, maor toen t werd hekocht door Opel werd t de Iengelse variant van Opel. De slogan van Opel is "Wir leben Autos". In 2011 hao Opel negenendertigduuzend werknemers. [[Categorie:Auto]] [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Hessen]] ohlubj8y892j38bzoh87zov8d68ss1y 0 9004 179128 177569 2026-05-16T16:51:38Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179128 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Maserati logo 2.svg|kaderloos|rechts]] '''Maserati''' is een autobedrief uut [[Itâlië]]. == Lienks nae buten == * [https://www.maserati.com/ Eige webstek] <Gallery> Maserati GranTurismo.jpg|Maserati GranTurismo I </Gallery> [[Categorie:Auto]] [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Itâlië]] d3f7hb794f1g5bcmt68qhd54knqbv22 0 9005 179123 177583 2026-05-16T16:50:17Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179123 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Award Winning Roma Design (Rosso Maranello).jpg|thumb|Ferrari Roma]] '''Ferrari''' is een autobedrief uut [[Itâlië]]. == Lienks nae buten == * [https://www.ferrari.com/ Eige webstek] [[Categorie:Auto]] [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Itâlië]] 82f1z5thvjvfzborsc6sh1xdlbfzwzz 0 9006 179124 167646 2026-05-16T16:50:34Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179124 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Fiat logo23.png|kaderloos|rechts]] '''Fiat''', voluut: ''FIAT Automobiles S.p.A.'', is een autobedrief uut [[Itâlië]] dat in [[1899]] is opgericht deu Giovanni Agnelli. Fiat is een ofkortieng van ''Fabbrica Italiana Automobili Torino''. 't 'Oôdkantoôr staet in den Itâliaonse stad [[Turien]] (Torino). 't Bedrief was van 2014 toet 2021 ongerdeêl van Fiat Chrysler Automobiles en is sins 2021 ongerdeêl vant multinationaele autobedrief [[Stellantis]]. Fiat ist groôtste autobedrief van Itâlië en den op ien nae groôtste van Europa. == Lienks nae buten == * [https://www.fiat.com/ Eige webstek] * [https://www.britannica.com/money/Fiat-SpA Britannica] [[Categorie:Auto]] [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Itâlië]] 580l2h1d5x6r9xvh8abh1dttbd1kx4z 0 9008 179135 177587 2026-05-16T16:56:41Z Orpers 15791 179135 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Audi-Logo 2016.svg|thumb|Audi-logo]] '''Audi''' is een autobedrief uut [[Duutsland]]. Audi is vooral te vin'n in het luxe-segment mie types as de A1, A2, A3, A4, A5, A6, A7 en de A8. De leus van Audi is ''voorsprong door techniek''. [[Categorie:Auto]] [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Bayern]] lme2owdgv8gsythq1adcm9qc575cieh 0 9009 179139 177576 2026-05-16T16:57:41Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179139 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Volkswagen logo 2019.svg|thumb|Logo]] '''Volkswaegen''' (VW), [[Duuts]]: ''Volkswagen'', is een [[auto]]bedrief uut [[Duutsland]], tis 't belangriekste merk uut den Volkswaegen Group. Volkswaegen is op 28 meie [[1937]] in [[Berlien]] deu de [[nazi's]] op'ericht en 't centrum vant bedrief is in den Duutse stad [[Wolfsburg]], die speciaol 'iervoe in [[1938]] is 'esticht. Den eêrste Volkswaegen is mede mogelijk gemaekt deur dictator [[Adolf Hitler]]. De bekendste auto's bin den Golf en den Kever. == Lienks nae buten == * [https://www.volkswagen.de/de.html Eige webstek] * [https://www.britannica.com/money/Volkswagen-Group Britannica] [[plaetje:P089 VW Golf 1 GTi 2.jpg|links|thumb|Den eêrste generaotie Volkswaegen Golf]] [[Categorie:Auto]] [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Niedersachsen]] hpw5krj55qxx8zbjtwmeyaeke1k9wf3 0 9011 179142 177586 2026-05-16T17:00:21Z Orpers 15791 179142 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Chevrolet-logo.png|thumb|Chevrolet logo 2013-2017]] '''Chevrolet''' is een autobedrief uut d'n [[Verenigde Staoten]]. [[Categorie:Auto]] [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] 04xkuaqp37z2pudegv6ksozayms6zia 0 9020 179143 177565 2026-05-16T17:00:36Z Orpers 15791 179143 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Coca-Cola logo.svg|thumb|Logo van Coca-Cola]] [[plaetje:Flasche Coca-Cola 0,2 Liter.jpg|thumb|Coca-Cola]] [[plaetje:Commercial. At the Coca Cola Plant BAnQ P48S1P06539.jpg|thumb|Coca-Cola, 1941, [[Montreal]], [[Canada]].]] '''Coca-Cola''' is de groôse producent van [[Cola]] in de wereld. 'T bedrief komt uut d'n [[Vereênigde Staoten]], en valt onder [[The Coca-Cola Company]], 't is biena overal in d'n wereld verkriegbaer. De groôte concurrent van Coca-Cola is [[Pepsi|Pepsi-Cola]] [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] asspcz5x2ah7iuey9c2rmzlp78qiiq0 0 9093 179287 167423 2026-05-16T19:23:17Z Orpers 15791 179287 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:NCIS (TV series) logo 2.jpg|thumb|Logo van NCIS]] '''NCIS''' is 'n tillevisieserie uut d'n [[Vereênigde Staoten]], 't gaet over d'n [[Naval Criminal Investigative Service]] ze motten moôrden oplossen. In Nederland worre NCIS uutgezonden deu [[SBS6]] en [[Veronica]]. De schriever en producer is Donald Bellisario. 'Oôdpersonen bin Jethro Gibbs (Mark Harmon), Anthony DiNozzo (Michael Weatherly), Timothy McGee (Sean Murray), Abigail "Abby" Sciuto (Pauley Perrette), Ziva David (Cote de Pablo) en Dr. Donald 'Ducky' Mallard (David McCallum). [[Categorie:Tillevisieprogramma]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] 9qt5f5dgc75d0vr2h79hik6ocxeotjl 0 9096 179288 178314 2026-05-16T19:23:31Z Orpers 15791 179288 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:NCIS Los Angeles.jpg|thumb|'t Logo van NCIS: Los Angeles]] '''NCIS: Los Angeles''' is 'n spin-off van [[NCIS]]. 't Gaet over d'n [[Naval Criminal Investigative Service]]. De serie speêlt zich af in [[Los Angeles]]. 't Wor in Nederland uutgezonden op [[SBS6]]. [[Categorie:Tillevisieprogramma]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] et44pnc2w11f0n4tvrfk0xw0939nc0r 0 9106 179266 167436 2026-05-16T19:15:24Z Orpers 15791 /* Stemmen */ 179266 wikitext text/x-wiki De tillevisieserie '''Brandweerman Sam''' ([[Iengels]]e titel: ''Fireman Sam'') is een [[Wales|Welshe]] kinderserie die sins 1987 wor uutgezonden op de [[British Broadcasting Corporation|BBC]]. De tillevisieserie gaet de avonturen van een brandweerveint in het fictieve durpje Pontypandy, in 't Ollans Piekepolder genaemd. Oôdpersoon is de brandweerman Sam die-a z'n durpsgenoôten regelmaetig uut de brand mot helpen. == Stemmen == * Brandweerveint Sam - Stan Limburg * Norbert Puk - Dennis Kivit * Elvis Crispijn - Finn Poncin * Commandant Staal - Stan Limburg * Jaop - Hetty Heyting * Sara - Hetty Heyting * Bella Lasagna - Hildegard van Nijlen * Dieuwertje Puk - Finn Poncin * Karel, vader van Jaop mie Sara - Joost Claes * Brenda, moeder van Jaop mie Sara - Hildegard van Nijlen * Helikopterpiloôt Tom - Finn Poncin [[Categorie:Tillevisieprogramma]] [[Categorie: Cultuur in Nederland]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] 973p5ljmqectf5nscj4ovwlq51g47ak 179267 179266 2026-05-16T19:16:01Z Orpers 15791 /* Stemmen */ 179267 wikitext text/x-wiki De tillevisieserie '''Brandweerman Sam''' ([[Iengels]]e titel: ''Fireman Sam'') is een [[Wales|Welshe]] kinderserie die sins 1987 wor uutgezonden op de [[British Broadcasting Corporation|BBC]]. De tillevisieserie gaet de avonturen van een brandweerveint in het fictieve durpje Pontypandy, in 't Ollans Piekepolder genaemd. Oôdpersoon is de brandweerman Sam die-a z'n durpsgenoôten regelmaetig uut de brand mot helpen. == Stemmen == * Brandweerveint Sam - Stan Limburg * Norbert Puk - Dennis Kivit * Elvis Crispijn - Finn Poncin * Commandant Staal - Stan Limburg * Jaop - Hetty Heyting * Sara - Hetty Heyting * Bella Lasagna - Hildegard van Nijlen * Dieuwertje Puk - Finn Poncin * Karel, vader van Jaop mie Sara - Joost Claes * Brenda, moeder van Jaop mie Sara - Hildegard van Nijlen * Helikopterpiloôt Tom - Finn Poncin [[Categorie:Tillevisieprogramma]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] [[Categorie:Wales]] a9e5u0s2awo87wianpjwbzldur9kh75 0 9129 179284 167805 2026-05-16T19:22:30Z Orpers 15791 179284 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Hawaii Five-0 2010 logo.svg|thumb|Logo van Hawaii Five-0]] '''Hawaii Five-0''' is een [[Vereênigde Staeten|Amerikaonse]] [[tillevisie|tillevisie]]serie, 't is een remake van den serie Hawaii Five-O. 't Speêlt of op [[Hawaii]]. Den serie gaet over een militaire ieneid (Five-O) die saemen mie HPD (den pliesie van Hawaii) Hawaii mot beschermen tegen dieven en moôrden mot oplossen. Personaoges binne Steve McGarrett (Alex O'Loughlin), Danny Williams (Scott Caan), Chin Ho Kelly (Daniel Dae Kim) en Kono Kalakaua (Grace Park) [[Categorie:Tillevisieprogramma]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] ln2ws7j5lxbluwhsb277kpzr1f19f1e 0 9168 179146 177582 2026-05-16T17:01:28Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179146 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Google 2015 logo.svg|thumb|Logo van Google]] '''Google''' is 'n online [[zoekmachine]], 't worre vè gebruukt. Google ei ok [[Google Maps]], [[GMail]], [[Google Translate]] en nog vee meêr. Oprichters van Google bin [[Larry Page]] en [[Sergey Brin]]. == Lienks nae buten == * [https://www.google.nl/ Website] [[Categorie:Website]] [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] qp8660s0d3p6fiviu7t6js769c18inw 0 9239 179172 167271 2026-05-16T17:23:09Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179172 wikitext text/x-wiki [[plaetje:September 11 Photo Montage.jpg|thumb|Aolle aanslaegen van 9/11]] '''De aanslaegen op [[11 september]] [[2001]]''', ok wè '''9/11''' ([[Iengels]]: nine eleven), waeren 4 aanslaegen in de [[Vereênigde Staoten|Vereênigde Staoten van Amerika]]. Op deze datum boorden zich tweê vliegtuugen in d'n [[Twin Towers]] van het [[World Trade Center]] in [[New York City]], en ander vliegtuug in 't [[Pentagon]], in de buurt van [[Washington D.C.]] Een vierde vliegtuig stortte neê in de buurt và [[Shanksville]] ([[Pennsylvania]]). Alle vier de passagierstoestellen vlogen binnen 't normale dienstrooster. Tweê toestellen waeren van American Airlines en tweê và United Airlines. De aanslagen werden volgens officiële rapporten uitgevoerd door negentien uit het [[Midden-Oôsten]] (mee name uut [[Saoedi-Araobië]]) afkomstige leden van Al Qaida. Bie d'n aanslaegen kwaomen biena 3 duzend mensen om 't leêven. [[George W. Bush]], toenmaelig president startende nae anleiding 'iervan de 'oorlog tegen terreur'. == Lienks nae buten == * [https://www.bbc.com/news/articles/c98elnpr0kzo BBC] [[Categorie:Terrorisme]] [[Categorie:Islam]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] eivm1u5uaama8tyflmmo8ps5gtps7ym 0 9262 179274 178792 2026-05-16T19:18:48Z Orpers 15791 /* Discograofie */ 179274 wikitext text/x-wiki [[File:Queen 1984 012.jpg|thumb]] '''Queen''' is 'n hardrockband uut [[Iengeland]]. ==Discograofie== *Queen (1973) *Queen II (1974) *Sheer Heart Attack (1974) *A Night at the Opera (1975) *A Day at the Races (1976) *News of the World (1977) *Jazz (1978) *The Game (1980) *Flash Gordon (1980) *Hot Space (1982) *The Works (1984) *A Kind of Magic (1986) *The Miracle (1989) *Innuendo (1991) *Made in Heaven (1995) [[Categorie:Band]] [[Categorie:Iengeland]] df2ldgk8g0nvluzfuvsbi0qzilh3c6i 0 9263 179225 167557 2026-05-16T18:48:47Z Orpers 15791 179225 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Colosseo 2020.jpg|thumb|'T Colosseum 's nachts]] 't '''Flavisch Amfitheater''' (Latijn: Amphitheatrum Flavium), ok wè '''Colosseum''' 'enoemd, is 'ebouwd in d'n [[1e eeuw]] nae Chr. te [[Rome]], was het grootste [[amfitheater]] in het [[Romeinse Rijk]]. D'r bin veê [[hladiatoren'evechte]] ge'ouwe. Op [[7 juli]] [[2007]] wierre 't Colosseum tot 1 van de [[zeven nieuwe wereldwonders]] hekozen. [[plaetje:Panoramic photograph of interior of Colosseum.jpg|thumb|center|800px|D'n binnekant van 't Colosseum.]] {{nieuwe wereldwonders}} [[Categorie:Wereldwonders]] [[Categorie:Itâlië]] svlawren86nah6lf8cy9okngf5lg5d0 0 9316 179250 167486 2026-05-16T19:06:39Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179250 wikitext text/x-wiki [[plaetje:1 Nature 1.png|thumb|'t Kasteêl in leege mist]] [[plaetje:Castello di Neuschwanstein.JPG|thumb|'t Kasteêl in de winter]] [[plaetje:Neuschwanstein – Schloss nach vorläufiger Einrichtung für den Publikumsbesuch.jpg|thumb|'t Kasteêl in 1887]] '''Neuschwanstein''' is 'n kasteêl in [[Beieren]] int zuujen van [[Duutsland]]. Het is gebouwd opt ende van de 19e eêuwe. De bouw is gestart in [[1869]] en wier bie het overliejen van opdrachtgever Koning Lodewijk van Beieren in [[1886]] stilgeleid. In de jaeren '90 van de 19e eêuw ist kasteel ofgebouw mee de gelden van de bezoekers. Het is een van de groôste attracties van Duutsland en Europa. Bie de verkiezieng van de [[Zeven nieuwe wereldwonders]] kwam Neuschwanstein op de achtste plekke. == Lienks nae buten == * [http://www.neuschwanstein.de/ Officiële homepage van Slot Neuschwanstein] (Duuts- en Iengelstalig) * [http://www.zdf.de/ZDFmediathek/beitrag/video/985558/Superbauten:-Schloss-Neuschwanstein#/beitrag/video/985558/Superbauten-Schloss-Neuschwanstein Video over geschiedenis en bouw] * [https://web.archive.org/web/20171029022246/http://linpop.zdf.de/3dview/neuschwanstein_h16/index_full.html Interactieve rondgang] [[Categorie:Kasteel]] [[Categorie:Bayern]] jjbznzyw5fgt7u1aj1xuxtd1cez1zh4 0 9346 179185 174143 2026-05-16T17:42:59Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179185 wikitext text/x-wiki {{etalage}} {{Infoboks president | naem = Abraham Lincoln | plaetje = [[Plaetje:Abraham Lincoln November 1863.jpg|250px]] | volgorde = 16e president van de [[Vereênigde Staeten]] | termijn = [[4 maerte]] [[1861]] - [[15 april]] [[1865]] | Premier = | vôhganger = [[James Buchanan]] | opvolger = [[Andrew Johnson]] | geboôren = [[12 feberwari]] [[1809]] | geboôrteplekke = [[Hodgenville]], [[Kentucky]] | overleé = [[15 april]] [[1865]] | overlijdensplekke = [[Washington D.C.]] | partner = [[Mary Lincoln]] | partij = [[Rippeblikeinse partij]], [[Unie-partij]], [[Whig partij]] | vicepresident = [[Hannibal Hamlin]] ([[1861]]-[[1865]]), [[Andrew Johnson]] ([[1865]]) | handtekening = }} [[Plaetje:Abrahamlincoln.jpg|thumb|250px|left|Dit artikel is derde geworden bie d'n [[Wikipedia:Schriefwedstrijd/2013|Schriefwedstried]]]] '''Abraham Lincoln''' ({{Audio|lincoln.ogg|<small>uutspraek</small>}}) ''(eɪbrəhæm ˈlɪŋkən)'' (Hodgenville ([[Kentucky]]), [[12 feberwari]] [[1809]] – [[Washington D.C.]], [[15 april]] [[1865]]) was de 16de president van d'n [[Vereênigde Staeten]]. Um is eên van d'n groôtste en bekendste president'n van d'n Vereênigde Staeten. Lincoln leidde de V.S. deu de 'roôtste oorlog uut d'n geschiedenis van 't land - d'n [[Amerikaonse Burgeroôrlog]] - Lincoln was d'n eêrste president die tiedens um z'n ambtstermijn wierre vermoôrd. ==Biografieë== [[plaetje:Mary Todd Lincoln 1846-1847 restored cropped.png|thumb|links|Mary Todd Lincoln]] Op [[12 feberwari]] [[1809]] wierre Abraham Lincoln 'eboren in [[Hodgenville]] in d'n Vereênigde Staeten. Um was de zeune van [[Thomas Lincoln]] en [[Nancy Hanks Lincoln]]. Um wierre vernoemd nae um z'n hroôtvader an vaeders kant. Um z'n vaeder was timmerman en [[boer]]. Allebei Lincolns ouwers waeren [[baptist]]. Toen um 7 jaer was, ver'uusde z'n familie nae [[Indiana]]. In [[1828]] overleêd um z'n zus Sarah an d'n 'eboorte van 'n kind. D'n jongere broer van Lincoln (Thomas Lincoln Jr.) overleêd vlak nae um z'n 'eboorte in [[1812]]. D'n moeder van Lincoln overleêd in [[1818]] an mee ''[[Ageratina altissima]]'' besmette melk. In [[1851]] stierf z'n vaeder. In [[1831]] verhuusde Lincoln nae Illinois waer um in New Salem weunde. Um ao verschill'nde baenen, wionder posbode en winkeleigenaer. Um kreeg de bienaem Honest Abe. Lincoln deêd ok meê an de verkiezingen vò het [['uus van Afgevaerdigden]] van de staat [[Illinois]]. Um won 4 keer, in 1834, 1836, 1838 en 1840, als lid van de United States Whig Party terwijl um zich laeter bie de Republikeinen ansloôt. In deêze periode studeerde um in z'n vrieë tied ok nog rechte en in [[1836]] wierre um advocaet. In [[1839]] ontmoette Lincoln Mary Todd in Springfield. Nae drie [[jaer]] trouwden ze en in de vol'ende ellef jaer kre'en ze vier kinderen, naemelijk Robert, Edward, William en Thomas. In [[1846]] wierre Lincoln verkoôzen in 't [['uus van Afgevaerdigden]], wae um bekend wier vanwe'e um z'n visie op de Mexicanen en um z'n standpunt tegenover de slavernieje. Na um z'n ambtstermien 'ing um deu meê z'n beroep advocaet. ===Ziekte=== Uut onderzoek is 'ebleken dat Abraham Lincoln mogelijk 'n spierziekte ao, dit zou verklaeren wirom um lange armen en benen ao.<ref>[http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/abraham-lincoln-had-mogelijk-een-spierziekte/ D'r 'ôre nog onderzoek na gedaen.'']</ref> Um z'n verre familie eit d'n ziekte ok, deu um z'n familie wierre 't ok wè d'n Lincolnzieke 'enoemd. ==Presidentschap== [[Plaetje:ElectoralCollege1860.svg|thumb|Lincoln wint d'n verkiezinge van 1860, uutslagen in kiesmannnen per staet.]] Op [[4 maerte]] [[1861]] legde Lincoln d'n presidentseêd aof. Um was alleêne mae 'ekozen deu mensen uut 't Noôrden (en [[Californië (staet)|Californië]] en [[Oregon (staet)|Oregon]]) dus veê mensen uut 't Zuden tegen um. Deêze staeten scheidden zich af van d'n aore staeten van d'n [[Vereênigde Staoten]], en vormden saemen d'n [[Geconfedereêrde Staeten van Amerika]]. Meê verzoenende woorden in um z'n inaugurele rede als president kon um deze oôrlog nie voôrkomen. Ondanks het groôte verlies an mensenlevens bleêf Lincoln vast'ouden an um z'n compromisloze houding tehen 't zuuden. Op [[9 april]] [[1865]] tekende de Zudelijke generael Lee d'n overgaeve, wimeê 't verzet van de afgescheiden Zudelijke Staeten ten einde kwam. Tot an [[1862]] was 't 'oôddoel van Lincoln in d'n Burgeroôrlog om d'n Vereênigde Staeten bie menkaar te 'ouden. In [[1863]] veraorde Lincolns meêning en maekte um 'n wet wideu aolle slaeven vrieë waeren, mae pas in 1865 gold 't vò d'n 'ele Vereênigde Staeten. An 't eind van um z'n regeêring wierre 't 13^e amend'ment vaon kracht, daermeê wierre slavernij illegael in d'n Vereênigde Staeten. ==Ministers== De ministers onger Lincoln waeren: {| class="wikitable" |- ! Ministers || Ministerie || Perioôde |- | William H. Seward || Butenlandse Zaeken || 1861 - 1865 |- | Caleb B. Smith || Binnenlandse Zaeken || 1861 - 1863 |- | Simon Cameron || Oôrlog || 1861 - 1862 |- | Salmon P. Chase || Financiën || 1861 - 1864 |- | Edward Bates || Justitie || 1861 - 1864 |- | Gideon Welles || Mariene || 1861 - 1865 |- | Montgomery Blair || Posteriejen|| 1861 - 1864 |- | John P. Usher || Binnenlandse Zaeken || 1863 - 1865 |- | Edwin M. Stanton || Oôrlog || 1862 - 1865 |- | William P. Fessenden || Financiën || 1864 - 1865 |- | James Speed || Justisie || 1864 - 1865 |- | William Dennison || Posteriejen|| 1864 - 1865 |- | Hugh McCulloch || Financiën || 1865 - 1865 |} ==Doôd== [[plaetje:Lincolnassassination.jpg|thumb|'n teêkening van d'n moôrd op Lincoln]] Op [[14 april]] wierre Lincoln neergeschoten deu [[John Wilkes Booth]], um was 'n 'roôt aen'anger van d'n Zudelijke Staeten in d'n Amerikaonse Burgeroorlog. Lincoln wierre neergeschoôten in [[Ford's Theatre]] in [[Washington D.C.]] Um overleêd 1 dag laeter an um z'n verwondinge. In Washington D.C. en [[New York City]] naemen on'eveer 700.000 mensen afscheid và um. In totael naemen on'eveêr 7 miljoen mensen deel an minstens eên rouwplechtigheid. Op [[4 meie]] is um begraeven bie um z'n familiehraf in [[Springfield]]. D'r is 'n lehende dà Lincoln ao 'edroômd dat d'r iemand lag op'ebaerd in 't [[Witte 'uus]] Toen d'r iemand in um z'n droôm vroeg wat d'r was 'ebeurd zeit 'n soldaet die d'rbie stond: ''"D'n president is vermoôrd"''. ==Nae um z'n doôd== [[plaetje:Aerial view of Lincoln Memorial - east side EDIT.jpeg|thumb|'t Lincoln Memorial in [[Washington D.C.]]]] Lincolns 'oôd staet op 't biljet van vuuf dollar en op d'n pennymunt. Veê durpen, plaetsen en gemeênten bin nae um vernoemd, d'n bekendste daevan is Lincoln, d'n 'oôdstad van [[Nebraska]]. Nae um z'n doôd bin d'r verschillende monument'n vò um 'ebouwd, d'n bekendste is wè 't Lincoln Memorial in Washington D.C. Ok staet um uut'ehakt op [[Mount Rushmore]] en ok um z'n tombe is beroemd 'eworre. ==Gallery== <gallery> Abe-Lincoln-Birthplace-2.jpg|Het 'uus woar Abraham Lincoln wierre 'eboren Abes House.JPG|Het 'uus woar Abraham Lincoln woonde MtRushmore Abe close.jpg|Abraham Lincoln, uut'ehakt op [[Mount Rushmore]] Lincoln's Tomb, Interior.JPG|De tombe van Abraham Lincoln </gallery> == Noôten == <references/> == Bronn'n == * [https://web.archive.org/web/20210719025730/https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/presidents/abraham-lincoln/ whitehouse.gov] == Lienks nae buten == * [https://www.britannica.com/biography/Abraham-Lincoln Britannica] * [https://thefactfile.org/abraham-lincoln-facts/ Fact File] * [https://historiek.net/abraham-lincoln-1809-1865/104/ Historiek] * [https://www.historischnieuwsblad.nl/abraham-lincoln-1809-1865/ Historisch Nieuwsblad] * [https://isgeschiedenis.nl/nieuws/16-abraham-lincoln-1861-1865 IsGeschiedenis] * [https://www.nationalgeographic.nl/geschiedenis-archeologie/a62803840/abraham-lincoln National Geographic] {{DEFAULTSORT:Lincoln, Abraham}} [[Categorie:President (Vereênigde Staeten)]] [[Categorie:Advocaot]] [[Categorie:Vermoord persoôn]] [[Categorie:Negentiende eêuwe]] cz3o0trlbchjn73gish2ctvosbsbdp8 0 9351 179299 178360 2026-05-16T19:27:26Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179299 wikitext text/x-wiki [[plaetje:North Façade White House.JPG|kaderloos|rechts]] 't '''Witte 'Uus''' (''the White House'') is den ambtsweuning van den [[vereênigde Staeten|Amerikaonse]] president. 't Liet op 1600 Pennsylvania Avenue NW, 20500 [[Washington D.C.]] 't Witte 'Uus is gebouwd ant ende van den 18e eêuwe. == Lienks nae buten == * [https://www.britannica.com/topic/White-House-Washington-DC Britannica] [[Categorie:Bouwwêrk]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] prrim33120plg2plonomu4uobvembok 0 9388 179175 167275 2026-05-16T17:24:48Z Orpers 15791 /* Biografieë */ 179175 wikitext text/x-wiki {{Infoboks president | naem = Geronimo | plaetje = [[plaetje:Edward S. Curtis Geronimo Apache cp01002v.jpg|150px]] | volgorde = Indianenleider | geboôren = [[16 juni]] [[1829]] | geboôrteplekke = [[Gila Wilderness]] | overleé = [[17 feberwari]] [[1909]] | overlijdensplekke = [[Fort Sill]] | partner = [[Ta-ayz-slath]] | handtekening = Geronimo signature.svg }} '''Geronimo''', ([[Arizona]], [[16 juni]] [[1829]] – Fort Sill, [[Oklahoma]], [[17 feberwari]] [[1909]]) was een bekend indianen-opperhoofd uut de VS. Um behoorde tot de Apache indianen. Um werd gebore'n als Goyaałé (wat um die geeuwt betekent). Wat uuteindelijk is verbasterd tot Geronimo. Um is verschillende keren ontsnapt uut 't reservaat in [[San Carlos]]. Um werd beroemd door z'n verzet tehen [[Mexico]] en de [[VS]]. ==Biografieë== Apache is de verzamelnaem voor verschillende cultureel relevante Indianen. Oorspronkelijk uut ‘t zuudwesten van de VS. Geronimo werd gebore’n in New Mexico, wat toen nog hoorde bie [[Mexico]]. Z’n grootvader (Mahko) was ’t opperhoofd van de Bedonkohe Apache.Um ao drie broers en vier zussen. [[Categorie:Amerikaon]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] nkow8vnt6cf34d6j55l0nrw0kdsubh9 0 9422 179174 167274 2026-05-16T17:24:14Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179174 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Confederate States of America.svg|thumb|De Geconfedereêrde Staeten waar men zeker van bin, da ze bie de confederatie 'oôrden bin donkergroen gekleurd. 'Twijfelgevallen', staeten die tiedelijk veroverd waren of bie allebei 'oôrden bin lichtgroen gekleurd.]] [[plaetje:President-Jefferson-Davis.jpg|thumb|Jefferson Davis, de eêrste en eênige president van het land.]] De '''Geconfedereêrde Staeten van Amerika''' was 'n staetenbond in wat nu de [[Vereênigde Staeten]] bin. De Geconfedereêrde Staeten van Amerika bestond và [[1861]] tot [[1865]]. In [[1861]] scheidden de Geconfedereêrde Staeten van Amerika zich aof van de rest van d'n VS omdat ze 't nie mie president [[Abraham Lincoln]] eêns waeren. == Deelstaeten == De volgende staeten scheidden zich af. [[Missouri]] en [[Kentucky]] waere van aollebei de staetenbonden lid. * [[South Carolina]] ([[20 december]] [[1860]]) * [[Mississippi]] ([[9 jannewari]] [[1861]]) * [[Florida]] ([[10 jannewari]] [[1861]]) * [[Alabama]] ([[11 jannewari]] [[1861]]) * [[Georgia]] ([[19 jannewari]] [[1861]]) * [[Louisiana]] ([[26 jannewari]] [[1861]]) * [[Texas]] ([[1 feberwari]] [[1861]]) * [[Virginia]] ([[17 april]] [[1861]]) * [[Arkansas]] ([[6 meie]] [[1861]]) * [[Tennessee]] ([[7 meie]] [[1861]]) * [[North Carolina]] ([[21 meie]] [[1861]]) De voôrlopige oôdstad van de Confederatie was van 4 feberwari 1861 tot 29 meie 1861 Montgomery, in Alabama. Laeter wier Richmond in Virginia de oôdstad. Over het zuuden van [[New Mexico]] en [[Nevada]] bin nog niet iedereen 't eens, meugelijk 'oôrden sommige delen van die staeten ok bie de Confederatie. ==Bestier== {| class="wikitable" ! Plaetje !! persoôn !! staet !! periode |-align="center" |colspan="5"| '''President'''<br /> |- | [[plaetje:President-Jefferson-Davis.jpg|50px|Jefferson Davis]] || [[Jefferson Davis]] || [[Mississippi]] || [[1861]] - [[1865]] |-align="center" |colspan="5"| '''Vice-President'''<br /> |- | [[plaetje:AlexStephens.jpg|50px|Alexander Stephens]] || [[Alexander Stephens]] || [[Georgia]] || [[1861]] - [[1865]] |-align="center" |colspan="5"| '''Minister van Butenlanse Zaeken'''<br /> |- | [[plaetje:Robert Toombs - Brady-Handy.jpg|50px|Robert Toombs]] || [[Robert Toombs]] || [[Georgia]] || [[1861]] |- | [[plaetje:RbrtMTHntr (rotated).jpg|50px|Robert Mercer Taliaferro Hunter]] || [[Robert Mercer Taliaferro Hunter|Robert M.T. Hunter]] || [[Virginia]] || [[1861]] - [[1862]] |- | [[plaetje:Judah Benjamin.jpg|50px|Judah Philip Benjamin]] || [[Judah Benjamin|Judah P. Benjamin]] || [[Louisiana]] || [[1862]] - [[1865]] |-align="center" |colspan="5"| '''Minister van Financiën'''<br /> |- | [[plaetje:Christopher Memminger (1803-1888), Secretary of Treasury Confederate States of America.jpg|50px|Christopher Gustavus Memminger]] || [[Christopher Memminger]] || [[South Carolina]] || [[1861]] - [[1864]] |- | [[plaetje:GATrenholm.jpg|50px|George Alfred Trenholm]] || [[George Trenholm]] || [[South Carolina]] || [[1864]] - [[1865]] |- | [[plaetje:JHReagan.jpg|50px|John Henninger Reagan]] || [[John Henninger Reagan]] || [[Texas]] || [[1865]] |-align="center" |colspan="5"| '''Minister van Oorlog'''<br /> |- | [[plaetje:Walker, Leroy Pope 1.jpg|50px|LeRoy Pope Walker]] || [[LeRoy Pope Walker]] || [[Alabama]] || [[1861]] |- | [[plaetje:Judah Benjamin.jpg|50px|Judah Philip Benjamin]] || [[Judah Benjamin|Judah P. Benjamin]] || [[Louisiana]] || [[1861]] - [[1862]] |- | [[plaetje:George Wythe Randolph 1.jpg|50px|George Wythe Randolph]] || [[George W. Randolph]] || [[Virginia]] || [[1862]] |- | [[plaetje:James Alexander Seddon 1.jpg|50px|James Alexander Seddon]] || [[James Seddon]] || [[Virginia]] || [[1862]] - [[1865]] |- | [[plaetje:John C Breckinridge-04775-restored.jpg|50px|John Cabell Reckinridge]] || [[John C. Breckinridge]] || ''[[Kentucky]]''<ref>Um vluchtte as sympathisant van het zuujen in [[1861]] vanuut de staet [[Kentucky]]</ref> || [[1865]] |-align="center" |colspan="5"| '''Minister van Marine'''<br /> |- | [[plaetje:Steph mallory.jpg|50px|Stephen Russell Mallory]] || [[Stephen Mallory]] || [[Florida]] || [[1861]] - [[1865]] |-align="center" |colspan="5"| '''Minister van Posterijen'''<br /> |- | [[plaetje:JHReagan.jpg|50px|John Henninger Reagan]] || [[John Henninger Reagan|John H. Reagan]] || [[Texas]] || [[1861]] - [[1865]] |-align="center" |colspan="5"| '''Minister van Justitie'''<br /> |- | [[plaetje:Judah Benjamin.jpg|50px|Judah Philip Benjamin]] || [[Judah Benjamin|Judah P. Benjamin]] || [[Louisiana]] || [[1861]] |- | [[plaetje:Thomas Bragg 1.jpg|50px|Thomas Bragg]] || [[Thomas Bragg]] || [[North Carolina]] || [[1861]] - [[1862]] |- | [[plaetje:THWatts.jpg|50px|Thomas Hill Watts]] || [[Thomas H. Watts]] || [[Alabama]] || [[1862]] - [[1863]] |- | [[plaetje:George Davis.jpg|50px|George Davis]] || [[George Davis]] || [[North Carolina]] || [[1863]] - [[1865]] |} == Noôten == <references/> == Lienks nae buten == * [https://historiek.net/amerikaanse-burgeroorlog-oorzaken-veldslagen-tijdlijn/99492/ Historiek] [[Categorie:Geschiedenisse van Amerika]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] [[Categorie:Negentiende eêuwe]] h04d8m1z6esyio37chnn4qeh57h7nmc 0 9486 179276 178793 2026-05-16T19:19:25Z Orpers 15791 179276 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Thames Barrier London.jpg|thumb|Thames Barrier]] D'n '''Thames Barrier''' is een waeterkeêring in d'n rivier d'n Thames in [[Iengeland]], 't moet [[Londen]] tehen overstromingen beschermen. Nae de [[Oôsterscheldekering]] is de groôste sturmvloedkering op de waereld. Wanneer 't waeter 'oôg stit dan gaet d'n keêring dicht, het lest tiejens de [[sturm van 5 december 2013]]. [[Categorie:Dam]] [[Categorie:Iengeland]] il28iw3xrc6bnaw3fgs32op8k5hfbzs 0 9591 179236 176292 2026-05-16T18:56:59Z Orpers 15791 179236 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg|thumb|D'n Eiffeltoôr'n]] [[Plaetje:Tour Eiffel - 20150801 15h30 (10621).jpg|miniatuur]] [[Plaetje:Eiffel Tower Drone 4k-Qx c1X3zfEc-313-251.webm|thumb|Eiffeltoôr'n]] D'n '''Eiffeltoôr'n''' is 'n monument in [[Parijs]], 't is eên van d'n bekendste 'ebouwen in [[Frankriek]]. D'n Eiffeltoôr'n is 324 meter 'oôg. D'n toôr'n is 'enoemd ni [[Gustave Eiffel]], d'n aenneêmer van 't project. [[Categorie:Toren]] [[Categorie:Paries]] gfelb6um9yjxqn9ro1ymzbxe4lxfz73 0 9671 179141 177563 2026-05-16T17:00:08Z Orpers 15791 179141 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Applecomputerheadquarters.jpg|thumb|'t 'Oôdkantoôr van Apple]] '''Apple''' is 'n bedrief dat electronica mikt, 't mikt onder aore d'n [[Apple iphone|iPhone]], d'n [[Ipod|iPod]] en d'n [[Ipad|iPad]]. Apple is op'ericht deu [[Steve Jobs]], [[Steve Wozniak]] en [[Ronald Wayne]]. [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] bmsluv0ykt9yl2nncx2wf0fd57vote0 0 9827 179297 177035 2026-05-16T19:26:59Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179297 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Doors electra publicity photo.JPG|kaderloos|rechts]] '''The Doors''' was een rockband uut de [[Vereênigde Staeten]]. Den band eit bestaen van 1965 toet 1973. Leadzanger was [[Jim Morrison]]. == Discograofie == * The Doors (1967) * Strange Days (1967) * Waiting for the Sun (1968) * The Soft Parade (1969) * Morrison Hotel (1970) * L.A. Woman (1971) * Other Voices (1971) * Full Circle (1972) * An American Prayer (1978) == Lienks nae buten == * [https://www.discogs.com/artist/56798-The-Doors Discogs] * [https://www.britannica.com/topic/The-Doors Britannica] [[Categorie:Band]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] an7prvcnqph4bdyny54ci5hlu3x33pu 0 9853 179260 173600 2026-05-16T19:12:01Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179260 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Dutch Reformed Church Graaff Reinet-003.jpg|kaderloos|rechts]] De '''Groôte Kerke''' is een monumentaal gebouw van de [[Nederduuts Grifformeêrde Kerke van Zuud-Afrika]] uut de 19e eêuw int [[Zuud-Afrika]]onse [[Graaff-Reinet]] ([[Oôst-Kaep]]). De neogotische kerke is gebouwd nae ontwerp van architect J. Bisset naedat de vorige kerke te klein was geworren vò de gemeênte. 't Gebouw uut [[1887]] bestit uit zandsteên, ofkomstig uut 't naeburige [[Adendorp]]. De kerk is int bezit van een collectie Kaeps-'Ollands zulver, waeronger 't doôpvont. De Nederduuts-grifformeerde gemeênte wier gesticht in 1792. == Doômenees == Doômenees vanof ± 1950: {|width=60% | * Kruger, 1949 – 1953 * Weyers, 1953 – 1958 * du Plessis, 1958 – 1963 * Greeff, 1960 – 1964 * Viljoen, 1965 – 1970 * Lindenberg, 1967 – 1974 * Louw, 1971 – 1976 * Serfontein, 1972 – 1978 * Naude, 1974 – 1982 | * Moolman, 1977 – 1980 * Coetzee, 1981 – 1985 * Van der Merwe, 1983 – 1991 * Theart, 1985 – 1993 * Esterhuysen, 1991 – 2015 * Conradie, 1994 – 2003 * Van Tonder, 2017 – 2022 * Wijnja, 2019 – noe * Ekkerd, 2022 – noe |} == Pleatjes == <gallery> Dutch Reformed Church Graaff Reinet-001.jpg|Kerkinterieur. Graaff-Reinet Dutch Reformed Church.JPG|De kerke wordt soms gezieje ''as d'n moois'n van Zuud-Afrika''. </gallery> == Zie ok == * [[Nederduuts Grifformeerde Kerke in Barrydale]] == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20260207052700/https://www.gemeentegeskiedenis.co.za/ng-gemeente-graaff-reinet/ NG Gemeente Graaff-Reinet] [[Categorie:Kerkgebouw]] [[Categorie:Protestantisme]] [[Categorie:Zuud-Afrika]] qp05rv72hvrda16lfrz43ls71jxk4gc 0 9876 179263 171371 2026-05-16T19:13:09Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179263 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:NRK-Barrydale.jpg|kaderloos|rechts]] De kerke van de '''[[Nederduuts Grifformeerde Kerke]] van [[Zuud-Afrika]]''' in [[Barrydale]] ([[West-Kaep]]) is gebouwd in 1908. 't Witte gebouw eit een 'oôge nie vriestinde toren. Biezonder ist plafond van de kerke, wa-a uut bewerkte staele panelen bestit. In 1905 besluut de kerkeraed dat 't ouwe gebouw uut 1877 vervangen moe worre. 't Mag niet dierder weze as £5 000. 19 annemers schrieven opt werk in en de firma Moon & Ledbury 'eit mie £4 518 de leegste pries. De 'oeksteen is geleid deu ds. J.W. Louw van [[Ladismith]] op 28 maerte 1908. In 1962 wor 't kerkgebouw voe 't eerst uutgebreid gerestaureerd, in 1978 wor 't gebouw geverfd. In 1997 wor 't gebouw deu ''bouwaannemer Koos du Plooy'' opgeknapt voor R 110.000. 't Iengelse urgel, een ''Norman & Beyard'' uut 1908 is ok in 1997 gerestaureerd. == Doômenees == Doômees vanof 1951: * Du Toit Muller, 1951 - 1958 * Cilliers, 1958 - 1961 * Terblanche, 1964 - 1969 * Olivier, 1970 - 1976 * Van Lill, 1977 - 1984 * Maasdorp, 1984 - 1990 * Van Zyl, 2013 - 2018 * Muller, 2018 - noe == Zie ok == * [[Groôte Kerke (Graaff-Reinet)]] == Lienks nae buten == * [https://www.gemeentegeskiedenis.co.za/ng-gemeente-barrydale/ NG Gemeente Barrydale] [[Categorie:Kerkgebouw]] [[Categorie:Protestantisme]] [[Categorie:Zuud-Afrika]] dddng9p16ifen1jf2nnfsxi56aeaaj3 0 9878 179258 167454 2026-05-16T19:11:29Z Orpers 15791 179258 wikitext text/x-wiki '''Die Stem van Suid-Afrika''' was van 1957 tot an 1997 het volkslied van [[Zuud-Afrika]]. ==Tekst== <poem style='margin-left:2em; font-style:italic;'> '''Eerste vers''' Uit die blou van onse hemel, uit die diepte van ons see, Oor ons ewige gebergtes waar die kranse antwoord gee. Deur ons ver-verlate vlaktes met die kreun van [[ossewa]] — Ruis die stem van ons geliefde, van ons land Suid-Afrika. Ons sal antwoord op jou roepstem, ons sal offer wat jy vra: Ons sal lewe, ons sal sterwe - ons vir jou, Suid-Afrika. '''Tweede vers''' In die murg van ons gebeente, in ons hart en siel en gees, In ons roem op ons verlede, in ons hoop of wat sal wees, In ons wil en werk en wandel, van ons wieg tot aan ons graf — Deel geen ander land ons liefde, trek geen ander trou ons af. Vaderland! ons sal die adel van jou naam met ere dra: Waar en trou as Afrikaners - kinders van Suid-Afrika. '''Derde vers''' In die songloed van ons somer, in ons winternag se kou, In die lente van ons liefde, in die lanfer van ons rou, By die klink van huweliksklokkies, by die kluitklap op die kis — Streel jou stem ons nooit verniet nie, weet jy waar jou kinders is. Op jou roep sê ons nooit nee nie, sê ons altyd, altyd ja: Om te lewe, om te sterwe - ja, ons kom Suid-Afrika. '''Vierde vers''' Op U Almag vas vertrouend het ons vadere gebou: Skenk ook ons die krag, o Here! om te handhaaf en te hou — Dat die erwe van ons vad're vir ons kinders erwe bly: Knegte van die Allerhoogste, teen die hele wêreld vry. Soos ons vadere vertrou het, leer ook ons vertrou, o Heer — Met ons land en met ons nasie sal dit wel wees, God regeer. </poem> ==Nederlanse vertaeling== :Uit het blauw van onze hemel, uit de diepte van onze zee, :Over onze eeuwige gebergtes waar de kliffen antwoord geven. :Door onze woeste vlaktes met de kreun van ossewagen - :Ruist de stem van onze geliefde, van ons land Zuid-Afrika. :Wij beantwoorden uw roepstem, wij bieden u vragen: :We zullen leven, we zullen sterven - wij voor u, Zuid-Afrika. :In het merg van onze beenderen, in ons hart en ziel en geest, :In onze roem op ons verleden, in onze hoop of wat zal zijn, :In onze wil en werk en wandel, van onze wieg tot aan ons graf - :Deelt geen ander land onze liefde, trek geen ander trouw ons af. :Vaderland! we zullen de adel van uw naam met ere dragen: :Waar en trouw als Afrikaners - kinderen van Zuid-Afrika. :In de zonnegloed van onze zomer, in onze winternacht de kou, :In de lente van onze liefde, in de droefenis van onze rouw, :Bij het klinken van huwelijksklokken, bij de kluitklap op de kist - :Streelt uw stem ons nooit voor niets, weet u waar uw kinderen zijn. :Op uw roep zeggen we nooit nee, zeggen wij altijd, altijd ja: :Om te leven, om te sterven - ja, we komen Zuid-Afrika. :Op U almacht vast vertrouwend hebben onze vaderen gebouwd: :Verleen ons de kracht, o Heer! te onderhouden en te houden - :Dat de percelen van ons vad're voor onze kinderen erven blijven: :Dienaren van de Allerhoogste, tegen de hele wereld vrij. :Zoals onze vaderen vertrouwd, leer ook ons vertrouwen, o Heer - :Met ons land en met onze natie zal het wel zijn, God regeert. [[Categorie:Volkslied]] [[Categorie:Zuud-Afrika]] 971zzbysxjxxdbqw61ila1gvwn7wkep 0 9914 179289 167435 2026-05-16T19:24:07Z Orpers 15791 /* Noôten */ 179289 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Kalamazoo_NRC.JPG|250px|rechts|thumb|De kerke van Kalamazoo.]] [[plaetje:Bethel nrc chilliwack.jpg|250px|rechts|thumb|De kerke van Chilliwack.]] De '''Netherlands Reformed Congregations''' bin een bevindelijk griffermeerd kerkverband in Noord-Amerika, ontstaen uut de 'Ollanse [[Grifformeerde Gemeênten]]. Het telt 11.097 leden (1 jannewari 2016). Het kerkverband is opgericht op [[8 jannewari]] [[1877]], de eerste tweê gemeênten waere Lodi (leater veranderd in Passaic) en Grand Rapids. Laeter volgende: * South Holland in 1886 * Kalamazoo in 1890 * Franklin Lakes in 1907 * Artesia in 1955 * Hamilton in 1972 D'r wiere ok nieuwe gemeêntes gestichts, zoas: * Fremont in 1899 * Sheboygan in 1907 * Sioux Center in 1913 * Rock Valley in 1914 Het kwam vier keer voo, dat er mae ene doômenee was voe het 'ele kerkverband. * 1904 - 1906 ene doômenee, ds. J.A. Prins * 1909 ene doômenee, ds. N.H. Beversluis * 1923 - 1924 ene doômenee, ds. J.C Wielhouwer * 1944 - 1947 ene doômenee, ds. J. van Zweden. Dezen dienende de gemeênten het langs van aolle doômenees. De Netherlands Reformed Congregations bedrieve zendiengswerk in [[Bolivia]]. Het kerkverband wat deeruut is ontstaen 'iet de [[Iglasia Reformada de Bolivia]].<ref>http://www.refdag.nl/kerkplein/kerknieuws/boliviaanse_kerk_laat_student_toe_tot_opleiding_predikant_1_855862</ref> ==Zie ok== * [[Adrian Breeman]] == Noôten == <references/> [[Categorie:Protestantisme]] [[Categorie:Canada]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] fr0v735cor62yfjjpuvgoqj2detrenf 0 9920 179054 177342 2026-05-16T13:05:53Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179054 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Table Mountain-010.jpg|rechts|317x317px]] De '''Taefelberg''' is 'n bekende ofgeplatte berg nabie de [[Zuud-Afrika]]onse stad [[Kaepstad]]. == Plaetjes == <gallery><center> Table mountain.JPG|Taefelberg vanof Vlaeberg gezieje. Cape Town, Victoria & Alfred Waterfront - 2005.jpg|De Kaepse Waterfront, mee de Taefelberg op d'n achtergrond. Table Mountain from harbour.jpg|Taefelberg vanuut de 'aeven. Südafrika Kapstadt Robben Island.jpg|Uutzicht vanof de Taefelberg mee Robben-eiland in de verte. </gallery></center> == Lienks nae buten == * [http://www.sanparks.org/parks/table_mountain Officiële site van Nationaol Park Taefelberg] * [https://www.tablemountain.net/ Officiële site van de Taefelberg-kabelbaen] [[Categorie:Berg]] [[Categorie:Zuud-Afrika]] boix6oi5ji9i8vnj1fvljlrlwjd0f0x 0 10044 179160 176740 2026-05-16T17:13:23Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179160 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|thumb|Napoleon (1812)]] '''Napoleon Bonaparte''' ([[Ajaccio]], [[15 auhustus]] [[1769]] - [[Sint-Helena (eiland)|Sint-Helena]], [[5 meie]] [[1821]]) was een Frans militair en politieke leider nae de [[Franse Revolutie]]. As '''Napoleon I''' was um van 1804 tot 1815 keizer van [[Frankriek]]. Zijn juridische 'ervorming, de [[Code Napoléon]], 'ao een bluuvende invloed op het recht in vee lan'n, wironger [[Nederland]] en [[Belhië]]. Het meêst wordt um 'erinnerd deu de Napoleontische oorlohen. Het lukte um in het eêrste decennium van de [[19e eêuw]] een groôt deel van [[Europa]] onder Frans gezag te briengen. ==Plaetjes== <gallery> Napoleon the first.jpg|Plaetje van Napoleon Levachez Napoleon.jpg|Plaetje van Napoleon Napoleon16Jahre.jpg|Napoleon op 16-jarige leeftied Henri Félix Emmanuel Philippoteaux - Portrait of Napoleon Bonaparte.jpg|Napoleon as jonge luitenant Antoine-Jean Gros - Bonaparte visitant les pestiférés de Jaffa.jpg|Napoleon in Jaffa Pierre-Narcisse Guérin Napoleon Pardoning the Rebels at Cairo.jpeg|Napoleon in Cairo Bonaparte premier Consul Gérard Chantilly.jpg|Napoleon as Eerste Consul Retour des Cendres - 4.jpg|Transport van de stoffelijke res'n van Napoleon in 1840 </gallery> == Lienks nae buten == * [https://historiek.net/napoleon-bonaparte-generaal-keizer/61142/ Historiek] * [https://www.britannica.com/biography/Napoleon-I Britannica] [[Categorie:Fransman]] [[Categorie:Generaol]] [[Categorie:Keizer]] [[Categorie:Corse]] [[Categorie:Negentiende eêuwe]] jgbsw3t9r9o6tfyx3jfcpwn0x3rsyaa 0 10047 179268 178791 2026-05-16T19:16:37Z Orpers 15791 179268 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Dire straits 22101985 23 800.jpg|thumb|Dire Straits]] '''Dire Straits''' is een hardrockband uut [[Iengeland]]. ==Discograofie== * ''Dire Straits'' (1978) * ''Communiqué'' (1979) * ''Making Movies'' (1980) * ''Love over Gold'' (1982) * ''Brothers in Arms '' (1985) * ''On Every Street'' (1991) [[Categorie:Band]] [[Categorie:Iengeland]] 53kwb19sqgwqhfgwia59ukjagba7a9l 0 10095 179156 166190 2026-05-16T17:09:01Z Orpers 15791 /* Zie ok */ 179156 wikitext text/x-wiki Op [[7 jannewari]] [[2015]] was d'r een anslag op het [[Frankriek|Franse]] satirische blad Charlie Hebdo in [[Parijs]]. Anleiding waere cartoons over de [[islam]]itische profeet Mo'ammed. D'r viele 12 doôden en ienkele (zwaer)gewonde. Tweê daegen laeter wiere de daeders gepakt in een durpje boven Parijs. Ze kwamme aollebei om. Tegeliekertied wier in Parijs een Joôdse supermart overvalle en gegijgeld deu een moslim uut [[Afrika]]. Die ao een dag eerder een pliesie neergeschoten. Rond 6 ure wier deze gijzeling beëindigd. Vier gegijzelde overlevende dat niet. Bie makaore kwamme d'r 20 mensen omme, weeronger drie daeders. ==Bekende slachtoffers== <gallery mode="packed" heights="180px"> CABU_AOUT_2012.jpg|Cabu. 2011-11-02_Incendie_à_Charlie_Hebdo_-_Charb_-_06.jpg|Charb. Tignous_20080318_Salon_du_livre_1.jpg|Tignous. Salon_du_livre_de_Paris_2011_-_Georges_Wolinski_-_007.JPG|Georges Wolinski. Philippe Honoré, dessinateur de Charlie Hebdo.jpg|Philippe Honoré </gallery> ==Naesleep== Op vriedag 16 jannewari en zaeterdag 17 jannewari kwamme in [[Niger]] tien mensen omme bie een protest tegen de nieuwe Charlie Hebdo, weera Mo'ammed weer was ofgebeeld. Het totaol antal doôden van het 'ele gebeuren kwam 'iermee op 30. ==Zie ok== * [[Anslaegen in Parijs van november 2015]] [[Categorie:Terrorisme]] [[Categorie:Islam]] [[Categorie:Frankriek]] [[Categorie:Paries]] 149d66j22xvgx0yhx026g8ccc5j1pfx 0 10099 179292 177552 2026-05-16T19:24:53Z Orpers 15791 179292 wikitext text/x-wiki '''Skinny Molly''' is een southern-rockband ofkomstig uut [[Nashville]] in [[Tennessee]]. [[Categorie:Band]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] e31avlcmdq300jy5l4qmgljtn24hpow 14 10104 179162 102872 2026-05-16T17:14:54Z Orpers 15791 Bladzie vervange mee '{{delete}}' 179162 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 0 10107 179095 179010 2026-05-16T14:08:53Z Orpers 15791 /* Zie ok */ 179095 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Morze Wattowe.png|thumb|rechts|Waddenzeê]] De '''Waddenzeê''' ([[Fries]]: ''Waadsee'', [[Duuts]]: ''Wattenmeer'', [[Deens]]: ''Vadehavet'') is een zeê tussen de [[Noordzeê]] en de waddeneilan'n. De zeê is vuufonderd kilometer lang en strekt zich uut van [[D'n Elder]] tot an [[Esbjerg]] in [[Denemarken]]. ==Zie ok== * [[Aemelandse Dam]] [[Categorie:Zeê]] [[Categorie:Waeter in Nederland]] [[Categorie:Waeter in Friesland]] [[Categorie:Waeter in Greunienge]] [[Categorie:Geografie van Noord-'Olland]] [[Categorie:Waddeneiland (Nederland)]] [[Categorie: Denemarken]] [[Categorie: Duutsland]] e4d34fs9y4ar8pzgeh4r0jeqkrjzc3p 0 10122 179155 171593 2026-05-16T17:08:46Z Orpers 15791 /* Noôten */ 179155 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Acte de naissance de Jeanne Calment.png|thumb|right|180px|Geboortebewies van Jeanne Calment]] '''Jeanne-Louise Calment''' ([[Arles]], [[21 feberwari]] [[1875]] – ok daer, [[4 auhustus]] [[1997]]) uut [[Frankriek]] is voo zovarde bekend de ouwste mens aller tiejen. Ze levende 122 jaer en 164 daegen<ref>Whitney, Craig R. (5 August 1997). "Jeanne Calment, World's Elder, Dies at 122". New York Times. http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C01E7D7113DF936A3575BC0A961958260. Retrieved 2008-08-04.</ref>. Toenmaelig president [[Jacques Chirac]] noemde 'ur es "de groôtmoewder van ieleke Fransman".<ref>http://www.guinnessworldrecords.com/records-5000/oldest-person/</ref> == Biohrafie == In d'r jonge jaeren 'eit Calment [[Vincent van Gogh]] ontmoet, toe die een schildersdoek kwam kôpen in de stoffenwienkel van dr oom. Ze vond 'um "vies, slecht gekleêd en koppig".<ref>[http://www.wilsonsalmanac/book/fed21.html Wilson's Almanac]</ref> Bie de viering van de 100e sturfdag van Vincent van Gogh in 1990 wier d'r een uutgebreid interview mie Calment ge'ouwen. Calment 'eit d'r 'ele leven in Arles geweund. Nae de leêgere [[schole]], bleef 'ur tuus weune tot an d'r trouwen in 1896 mie Fernand Calment. Um overleed in 1942 nae het eten van bedurve kessen.<ref>Validation of Exceptional Longevity — Jeanne Calment: Validation of the Duration of Her Life". Max Planck Institute for Demographic Research. https://web.archive.org/web/20080629114759/http://www.demogr.mpg.de/books/odense/6/09.htm. Retrieved 2008-08-04.</ref><ref name="nytimes.com">http://www.nytimes.com/1997/08/05/world/jeanne-calment-world-s-elder-dies-at-122.html</ref>. Ulder krege éne dochter: Yvonne (gebore in 1898), die op 37-jaerige leeftied is gesturreve. Yvonne 'ao een zeune, Frédéric (gebore in 1926). Frédéric overleed in 1963 bie een verkeersongelok<ref>"Validation of Exceptional Longevity — Jeanne Calment: Validation of the Duration of Her Life". Max Planck Institute for Demographic Research. https://web.archive.org/web/20080629114759/http://www.demogr.mpg.de/books/odense/6/09.htm. Retrieved 2008-08-04.</ref>, winae Calment gin erfgenaemen meer 'ao. In 1965 sloot Calment een contract mie een notâris, André-François Raffray. Um zou na d'r doôd d'r appartement kriegen en zou in ruil 'iervoo Calment tot an d'r overliejen een maendelijkse toelaege van 2500 frank geven. Toe dit contract gesloten wier was um 48 jaer en 'ur 90, dus de advocaat dacht dat um een lucratieve deal gesloten 'ao. Mae nie alleên kostte um dit een klein fortuin omdat 'ur zo lang levende, 'ie sturvende zelfs nog vóó 'ur, naemelijk in 1995, zoôdat z'n weduwe de betaelingen aan mevrouw Calment most doewe tot an d'r doôd. Um 'ao in totaâl twêe keer de martwaerde voo het appartement betaeld vodat z'n vrouwe het urvende.<ref name="mytimes">[http://www.nytimes.com/1997/08/05/world/jeanne-calment-world-s-elder-dies-at-122.html Whitney, Craig R., "Jeanne Calment, World's Elder, Dies at 122". ''New York Times'', 5 auhustus 1997.]</ref> In 1985 hing de 110-jaerige Jeanne Calment in een rustuus weune. In 1988 wier in het ''[[Guinness Book of Records]]'' voo het eerst meldieng van 'ur as ouwste mens ter wereld gemaekt, mae die nominâtie wier een jaer laeter ingetrokken. De Amerikaanse [[Carrie C. White]], die op 14 feberwari 1991 overleed, was naemelijk nae verluudt een jaer eerder as Calment geboren. Dit is nie zeker, wideur Calment meugelijk van 1988 toet an 1997 de ouwste mens ter wereld is gewist. Op 17 oktober 1995 overtrof Calment het achteraf nie zeker gebleken record van 120 jaer en 237 dagen van de Japanner [[Shigechiyo Izumi]] en wier dimee de nieuwe langst levende mens aller tiejen. Nae d'r 122e verjaerdag gaf ze gin interviews in het openbaer meer, omdat d'r gezondeid was achteruutgegaen. Ze overleed ienkele maen'n laeter. Nae Calments doôd wier [[Marie-Louise Meilleur]] de erkend ouwste levende persoôn.<ref>"The Oldest Human Beings". Recordholders.org. http://www.recordholders.org/en/list/oldest.html#3. Retrieved 2008-08-06.</ref> == Gezondheid en levensstijl == Calment kwam uit een rieke femilie en 'eit nooit 'oeve werken. Ze kon goed lôpen totdat ze op d'r 114e een diebeên brak en geopereerd mos worre<ref>http://news.google.com/newspapers?id=EpQVAAAAIBAJ&sjid=YgsEAAAAIBAJ&pg=5070,3053223</ref>. De rest van d'r leven zat ze in een rolstoel. Bie d'r 116e verjaerdag 'ao ze hriep<ref>http://news.google.com/newspapers?id=pjwVAAAAIBAJ&sjid=fQgEAAAAIBAJ&pg=3866,490488</ref>. Oud worre zat bie Calment in de femilie; d'r moewder Marguerite Gilles wier 86 jaer oud, d'r vaoder Nicolas Calment 94 en ouwere broer François 97. == Carrière == In 1965 speelde Calment een rol in de korte film ''Vincent Van Gogh: Darkness Into Light'', die was bedoeld as promotie voor de film ''[[Lust for Life (film)|Lust for Life]]'' over het leven van Van Gogh. Op 114-jaerige leeftied speelde Calment mee in een film over d'r eihen leven, ''[[Vincent et moi]]'', wat 'ur de ouwste mens mikte die een rol in een film 'eit gespeeld. == Noôten == <references/> {{DEFAULTSORT:Calment, Jeanne-Louise}} [[Categorie:Fransman]] 5j31a7qgk5u8tlayr9kvbrnbqesq1qp 0 10313 179154 166189 2026-05-16T17:08:26Z Orpers 15791 /* Bronn'n */ 179154 wikitext text/x-wiki [[plaetje:13 November 2015 Paris attacks - montage.jpg|300px|thumb|rechts|De anslaegen maekende vee indruk in Europa.]] [[plaetje:Parisattacks.png|300px|thumb|rechts|De plekken van de verscheie anslaegen.]] De '''Anslaegen in Parijs van november 2015''' maekende vee indruk in [[Europa]] en kostende an 131 mensen het leven. Zeker acht islamitische extremis'n sloege toe op de aevend van vriedag 13 november [[2015]]. De meeste slachtoffers viele bie het theater Bataclan waara een concert pleas vong van de band Eagles of Death Metal. Ier kwamme 89 mensen om het leven. Drie terroris'n, onder wie de 'Fransman' Omar Ismail Mostefai, dronge tiejen het optrejen van de Amerikaense band de concertzaele binnen. Mie automatische vuurwaepes wier vanaf het balkon geschoten op de bezoekers. Verscheie keren 'erlaejde ulder d'r waepens en ongertussen riepe ze ''Allahoe akbar''. Vadder wiere drie restaurants beschote waara tientallen slachtoffers viele. Verscheie anslagpleger waere mie de stroôm migranten mee Europa binnen'ekomme. Desondanks bleef [[Angela Merkel]] bie d'r standpunt dat aolle migran'n welkom waere. Dit kwam 'ur op vee kritiek te staon. Nae de anslag bleef Europa nog ienkele weken in de ban van de terreurdreiging. De daeders: * Ismaël Omar Mostefaï (29), Bataclan, ommekomme * Samy Amimour (28), Bataclan, ommekomme * Foued Mohamed-Aggad (23), Bataclan, ommekomme<ref>[http://www.volkskrant.nl/buitenland/derde-schutter-bataclan-geidentificeerd-dankzij-sms-aan-moeder~a4204377/ Derde schutter Bataclan geïdentificeerd dankzij sms aan moeder], ''Volkskrant'', 9 december 2015</ref> * Bilal Hadfi (20), Stade de France, ommekomme<ref>[http://www.volkskrant.nl/buitenland/live-nog-twee-daders-aanslagen-geidentificeerd~a4187456/ Nog twee daders geïdentificeerd], ''Volkskrant'', 16 november 2015</ref> * Ahmed al Mohammad (25?)(valse naem), Stade de France, ommekomme * [[Salah Abdeslam]] (26), annehouwe in Brussel in 2016<ref> [http://www.standaard.be/cnt/dmf20151115_01971639 Internationaal gezochte Abdeslam Salah werkte voor MIVB], ''Standaard.be'', 15 november 2015</ref> * Brahim Abdeslam (31), Boulevard Voltaire, ommekomme<ref>[http://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/broer-zelfmoordterrorist-onze-familie-geschokt Broer zelfmoordterrorist: "Onze familie is geschokt"], ''RTL Nieuws'', 16 november 2015</ref> * Abbdulakbak B., ommekomme<ref>[http://www.ad.nl/ad/nl/37401/Aanslagen-Parijs-november-2015/article/detail/4186120/2015/11/15/Dit-is-wat-we-weten-over-de-aanslagen.dhtml Dit is wat we weten over de aanslagen], ''AD.nl'', 16 november 2015 19:29</ref> ==Zie ok== * [[Anslag op Charlie Hebdo]] ==Plaetjes== <gallery> Brandenburg Gate in French flag colours after Paris attack (23028317551).jpg|[[Brandenburger Tor (Berlijn)|Brandenburger Tor]] in [[Berlijn]] Kaknästornet tricolore 2015-11-15b.jpg|[[Kaknästornet]], [[Stockholm]] London Eye in French flag colours after Paris attacks (22397918304).jpg|London Eye, [[Londen]] Sydney Opera House illuminated in the colours of the French flag.jpg|[[Sydney Opera House]], [[Sydney]] Je suis Paris.png|Slogan en tekening, analoog aan de [[anslag op Charlie Hebdo]] (7 januari 2015) </gallery> ==Bronn'n== [[Categorie:Terrorisme]] [[Categorie:Islam]] [[Categorie:Frankriek]] [[Categorie:Paries]] 0mjsa2265hivjali7dq3dgb4zzo01ds 14 10641 179118 102278 2026-05-16T16:45:19Z Orpers 15791 179118 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Geografie| ]] [[Categorie:Nederland]] 7cdo736ful50i3rep723c16scqhe5ba 14 10767 179152 167394 2026-05-16T17:04:28Z Orpers 15791 179152 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Economie| ]] [[Categorie:Nederland]] 0ju4cxl7cfwmq6oojjdxnbbajdxxclh 14 10856 179112 102272 2026-05-16T14:58:09Z Orpers 15791 179112 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Geografie|Belgie]] [[Categorie:België]] dyqyi7gv84lvfyxzmvopz5lpr5oz56o 179115 179112 2026-05-16T14:59:22Z Orpers 15791 179115 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Geografie naer land|Belgie]] [[Categorie:België]] 2aijarimj4rwbqm2nxyuq1ftymdxjy7 179116 179115 2026-05-16T16:44:37Z Orpers 15791 179116 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Geografie| ]] [[Categorie:België]] k89tdx4ama7vwzeabyz09nnxjyrii0x 14 10866 179060 178193 2026-05-16T13:08:23Z Orpers 15791 179060 wikitext text/x-wiki [[Categorie: Amerika]] [[Categorie:Caraïben]] [[Categorie:Vereênigde Staeten| ]] 519xyaw00pfa70s562obg9sx3cynhlw 0 10883 179101 167259 2026-05-16T14:16:00Z Orpers 15791 179101 wikitext text/x-wiki '''Hibraltar''' is een klein afankelijk hebied in [[Europa]]. 't 'Oôrt bie 't [[Vereênigd Konienkriek]] maer liet in [[Spanje]]. {{Europa}} [[Categorie:Afankelijk hebied]] [[Categorie:Spanje]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] 2l98kkdoldik5ilfk90veql7k9uhat7 0 10887 179099 167255 2026-05-16T14:14:07Z Orpers 15791 179099 wikitext text/x-wiki '''Akrotiri en Dhekelia''' is een klein afankelijk hebied op [[Cyprus]]. 't Hoort bie 't [[Vereênigd Konienkriek]]. {{Azië}} {{Europa}} [[Categorie:Afankelijk hebied]] [[Categorie: Cyprus]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] azdczyjn2wksbskt2azufozw14b6xz9 179102 179099 2026-05-16T14:16:34Z Orpers 15791 179102 wikitext text/x-wiki '''Akrotiri en Dhekelia''' is een klein afankelijk hebied op [[Cyprus]]. 't 'Oôrt bie 't [[Vereênigd Konienkriek]]. {{Azië}} {{Europa}} [[Categorie:Afankelijk hebied]] [[Categorie: Cyprus]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] bidg0q9itjriqj9x3mtoc0rzxd4vr5o 14 10948 179057 167338 2026-05-16T13:07:30Z Orpers 15791 179057 wikitext text/x-wiki {{VSklikkaart|thumb|right}} [[Categorie:Vereênigde Staeten]] i8jyxg5jaulw0fi7syqdl1hu2uk1lvc 14 10951 179061 167317 2026-05-16T13:08:51Z Orpers 15791 179061 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 10954 179096 102274 2026-05-16T14:09:48Z Orpers 15791 179096 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 10955 179074 102275 2026-05-16T13:45:03Z Orpers 15791 179074 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 10959 179051 102279 2026-05-16T12:33:07Z Orpers 15791 179051 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 10960 179045 102280 2026-05-16T12:25:46Z Orpers 15791 179045 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 10961 179103 167314 2026-05-16T14:17:13Z Orpers 15791 179103 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 10962 179029 102238 2026-05-16T12:19:11Z Orpers 15791 179029 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Poôl'n]] qfde9xh2ckv6oiz6m51cypq1k7qlm48 14 10963 179033 102277 2026-05-16T12:20:40Z Orpers 15791 179033 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 10964 179119 102273 2026-05-16T16:45:41Z Orpers 15791 179119 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 10980 179028 178045 2026-05-16T12:18:01Z Orpers 15791 179028 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Plekke naer land|Pool'n]] [[Categorie:Plekke in Europa|Pool'n]] [[Categorie:Poôl'n]] dwhsncfh38jmvyecyd3ze6b6sgp7zs5 14 10983 179104 167983 2026-05-16T14:45:00Z Orpers 15791 179104 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Gemeênte|Belgie]] [[Categorie:Geografie van België]] 4h5um3jkgtvbyh7qq25t5odswwazqgf 0 11006 179191 167489 2026-05-16T17:50:08Z Orpers 15791 /* Noôten */ 179191 wikitext text/x-wiki [[plaetje:{{#property:P18}}|256px|rechts|thumb|De route van de vrachtwaegen over de kerstmart.]] De '''Anslag in Berlijn van december 2016''' was een anslag op een kerstmart mie een vrachtwaegen. Op [[19 december]] [[2016]] ree een vrachtwaegen rond acht ure in op bezoekers van een kerstmart in [[Berlijn]]. 'Ierbie kwamme in ieder geval twaelf mênsen bie om en het antal gewonden was 48,<ref>[http://static.nieuws.vtm.be/buitenland/218957-truck-rijdt-op-kerstmarkt-berlijn-meerdere-doden-en-zeker-50-gewonden VTM Nieuws]</ref> wivan er 45 nae het ziekenuus mosse. De chauffeur wier anne'ouwe en de Poôlse bieriejer kwam om het lêven. De Berlijnse pliesie vermoedt dat het voertuug in Pôol'n is 'estolen van een bouwplek.<ref>Liveblog [http://www.faz.net/''Frankfurter Allgemeine'']</ref> De daâder is nog voortvluchtig. Korte nae de anslag 'eit de pliesie een Pakistaanse of Afghaanse asielzoeker op'epakt, mae die bleek 'et nie te wezen. ==Zie ok== *[[Anslaegen in Parijs van november 2015]] *[[Anslaegen in Brussel van maert 2016]] *[[Anslag in Nice op 14 juli 2016]] == Noôten == <References/> [[Categorie:Terrorisme]] [[Categorie:Islam]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Berlijn]] k7p6dg6k5gukut7lvx4bmqw8e79a6a0 14 11009 179218 102871 2026-05-16T18:13:52Z Orpers 15791 179218 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 11378 179065 178809 2026-05-16T13:36:40Z Orpers 15791 179065 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Regions France 2016.svg|400px|rechts]] [[Rehio van Frankriek|Rehio's van Frankriek]] sins 2016. [[Categorie:Rehio]] [[Categorie:Frankriek]] 1xos4wcalq2ntuqeq90m6ggos2exvmz 14 11384 179067 106951 2026-05-16T13:38:01Z Orpers 15791 179067 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Waeter|Frankriek]] [[Categorie:Frankriek]] l0xa7g6vawk9llcsbrypisx59ya2oxd 179081 179067 2026-05-16T13:55:03Z Orpers 15791 179081 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 11417 179110 167991 2026-05-16T14:56:08Z Orpers 15791 179110 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Bouwwêrk]] [[Categorie:Gemeênte|*]] 0hbw5sn1h2eh5ypw3up03dcy6tp3atw 0 11602 179240 167468 2026-05-16T18:58:25Z Orpers 15791 /* Beschrievieng */ 179240 wikitext text/x-wiki De '''Pont de Normandie''', of de '''Bruhhe van Normandië''', is een [[tuibruhhe]] in [[Normandië]] over de [[Seine]]. De bruhhe leit op de plekke wira de Seine in [[Het Kanaol]] uutmondt. Dat is voe het [[estuarium]] van de Seine, wir de 'aevenstad [[Le Havre]] ten noor'n van leit. Ten zuujen van het [[estuarium]] leit [[Honfleur]]. De Pont de Normandie is een ongerdeel van de Franse snelwegroute [[A29 (Frankriek)|A29]], die langs dizze twee plekken komt. De brug is zoô oôge ontworpen, dat een vrieë deurvaart onger de brug meuglijk is. == Beschrievieng == De Pont de Normandie is mie een totale lengte van 2.143,21 m, de langste in z'n soorte in Europa. De brug is nae een bouwtied van zeven jaer op [[20 jannewari]] [[1995]] gereêd 'ekomme. Op het moment van opening was het de langste tuibruhhe ter wereld en ok de overspanning van 856 m tussen twee pilaeren was destieds ongeëvenaerd. In [[1999]] wier in [[Japan]] de [[Tatarabrug]] 'ebouwd, die een groôtere overspanning 'ao dan de Pont de Normandie. De tweê betonnen pilaeren 'ao de vurm van een omgekeerde Y. Het gewicht van ielke pilaer is 20.000 ton en de 'oôgte bedraegt 214,77 m. Meer dan 19.000 ton staal en 184 kabels waren nodig voor de constructie van de pilaren. <gallery widths="180" heights="180"> |Ziekante Pontdenormandie.JPG|Op de bruhhe |Vanuut de lucht Le Pont de Normandie 2.jpg|Vanof de A29 |Vanuut Honfleur </gallery> [[Categorie:Brugge]] [[Categorie:Normandie]] 29rlizgu7n5of3jiaqzuhno6w3udcnn 0 11695 179232 176291 2026-05-16T18:54:29Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179232 wikitext text/x-wiki 't '''Calvinisme''' is 'n richtieng in 't [[protestantisme]], die in de [[16e eêuwe]] is ontstaen deur 't werk van de Franse 'ervormer [[Jewannes Calvijn]]. 't Calvinisme wor ok wel ''[[grifformeerd]] protestantisme'' 'enoemd. Vee protestantse kerken in [[Nederland]] binne calvinistisch (grifformeerd). == Zie ok == * [[Lutheranisme]] == Lienks nae buten == * [https://www.britannica.com/topic/Calvinism Britannica] [[Categorie:Protestantisme]] [[Categorie:Protestantisme in Nederland]] [[Categorie:Zestiende eêuwe]] 0i2m6uuqdws6fwknmdm8dwf9zf0qbuf 14 11825 179109 167990 2026-05-16T14:55:47Z Orpers 15791 179109 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Politicus]] [[Categorie:Gemeênte|*]] bxvexos7zfufst91n92xi21de72qnys 0 11891 179238 176294 2026-05-16T18:57:33Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179238 wikitext text/x-wiki De '''Notre Dame''' is een groôte kerreke in [[Paries]]. Het hebouw stit op een eilandje in de rivier de [[Seine]]. Op vuuftien april [[2019]] brak een groôte brand uut wibie de kerreke 'aest verlore hing. Vee Franse bedrieven en particulieren belovende groôte sommen held vo de 'erbouw. De kerreke is ok bekend van het boek 'De Klokkenluider van de Notre Dame'. == Lienks nae buten == * [https://www.cultureelwoordenboek.nl/gebouwd-erfgoed/frankrijk-notre-dame-van-parijs/?s=Notre%20Dame Cultureel Woordenboek] * [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/cath%C3%A9drale_Notre-Dame/135610 Larousse] * [https://www.britannica.com/topic/Notre-Dame-de-Paris Britannica] <gallery> Maison Braun & Cie, Notre Dame de Paris, ca. 1930-crop, change chiaroscuro, perspective, add color by Paolo Villa 2019.jpg|Notre Dame, ca. 1930 Incendie_Notre_Dame_de_Paris.jpg|De Notre Dame in brand (2019) Cathédrale Notre Dame - Paris IV (FR75) - 2025-03-01 - 1.jpg|Notre Dame in 2025 </gallery> [[Categorie:Kerkgebouw]] [[Categorie:Roôms-katholicisme]] [[Categorie:Paries]] qk9hqt6khkfbm898lwhr6yqebzle5lz 0 11923 179254 168693 2026-05-16T19:09:11Z Orpers 15791 179254 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Skäddel_Seelterlound.jpg|thumb|Tweêtaelig bordje bie d'n ingang van 't durp Scharrel/Skäddel in 't Saterland.]] 't '''Saterfries''' (eige naem ''Seeltersk'') is 'n [[taele]] die-a nog deu 'n stik of 2000 mènsen gesproken oor in de [[Duutsland|Duutse]] gemeênte [[Saterland]], in de staet [[Nedersaksen]]. 't Is 't leste restant van 't Oôst-Fries dat-a nog bestaet. Awast is 't verwant mee 't [[Fries]] uut Nederland, 't is wè 'n aparte taele; Saterfriezen en Nederlandse Friezen kunne mekaore glad nie verstae. Ok 't [[Noord-Fries]], wat-a 'eêl in 't noorden van Duutsland oor gesproke, is weer 'n aore taele. In vergliekienge mee de aore Friese taelen is 't Saterfries nog vreêd ouwerwès, voraol as 't op de klanken ankomt. Oppervlakkig klienkt 't 'n bitje as 't omriengende [[Platduuts]], daer-at 't ok zeker 'n paer vernieuwiengen mee gedeeld ei. Vandaeg d'n dag oor 't Saterfries sterk bedreigd; de meêste mènsen van nae 1950 praote Platduuts of 'Oôgduuts. Toch ka je de taele nog vee tegekomme op opschriften en zò; de Saterfriesen bin d'r zeker nog groôs op. Ok op 't internet is t'r 'ier en daer Saterfries te lezen; de taele ei bevoorbeeld d'r eige [[Wikipedia]]. 'n 'Oôpe onderzoek nae de taele is gedae deu de Nederlandse Fries [[Pyt Kramer]] en d'n Amerikaon [[Marron Curtis Fort]]. {{InterWiki|code=stq}} [[Categorie:Taele]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Niedersachsen]] 1pmkj9sprbtfo0lb4rlle3u3u9h9msk 14 12009 179215 111655 2026-05-16T18:10:27Z Orpers 15791 Bladzie vervange mee '{{delete}}' 179215 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 12010 179165 167315 2026-05-16T17:16:56Z Orpers 15791 Bladzie vervange mee '{{delete}}' 179165 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 12011 179171 111666 2026-05-16T17:21:16Z Orpers 15791 Bladzie vervange mee '{{delete}}' 179171 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 12012 179186 167318 2026-05-16T17:43:26Z Orpers 15791 Bladzie vervange mee '{{delete}}' 179186 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 0 12041 179296 177556 2026-05-16T19:26:41Z Orpers 15791 /* Discograofie */ 179296 wikitext text/x-wiki [[File:Carpenters - Nixon - Office.png|thumb|The Carpenters (1972)]] '''The Carpenters''' was 'n popband uut de [[Vereênigde Staeten]]. ==Discograofie== * Ticket to Ride (1969) * Close to You (1970) * Carpenters (1971) * A Song for You (1972) * Now and Then (1973) * Horizon (1975) * A Kind of Hush (1976) * Passage (1977) * Christmas Portrait (1978) * Made in America (1981) * Voice of the Heart (1983) * An Old-Fashioned Christmas (1984) * Lovelines (1989) * As Time Goes By (2001) [[Categorie:Band]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] chnugshaw62e87dlhgqbumm5ju0cdmm 0 12047 179150 177577 2026-05-16T17:02:32Z Orpers 15791 179150 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Warner Bros. Pictures 2023 (Alt, with wordmark).svg|thumb|]] '''Warner Bros. Pictures''' is een bedrief hespecialiseerd in films. [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] rlaamtode7ztgaxt7d2xkhycc07i303 0 12048 179293 178322 2026-05-16T19:25:26Z Orpers 15791 179293 wikitext text/x-wiki {{Televisieprogramma | neam = ''South Park'' | land = [[Vereênigde Staeten]] | zender = [[Comedy Central]] | bedocht deur = Trey Parker<br />Matt Stone | ontwikkelaar = | spelers = Trey Parker<br />Matt Stone<br />April Stewart<br />Mona Marshall<br />Adrien Beard<br />John Hansen<br />Eliza Schneider | genre = Komedie | presentaotie = | speeldure = 22 min<ref>Dave Lake: [https://web.archive.org/web/20110515084130/http://tv.msn.com/tv/article.aspx?news=355548 ''The 10 Most Controversial 'South Park' Episodes'']. MSN TV. 2009.</ref> | start = 13 auhustus 1999 | einde = | ofleveringen = 338 | seizoenen = 28 }} '''South Park''' is 'n populaire [[Vereênigde Staeten|Amerikaonse]] [[tillevisie]]serie op [[Comedy Central]], begon in 1997 en is bedocht deur Trey Parker en Matt Stone. == Noôten == <References/> == Lienks nae buten == * [http://www.southparkstudios.com/ Website] * [https://www.imdb.com/title/tt0121955/ IMDb] [[Categorie:South Park| ]] dugm1gnz3m1qad41y9gztez77zkz75t 0 12057 179277 178794 2026-05-16T19:19:43Z Orpers 15791 /* Discograofie */ 179277 wikitext text/x-wiki [[File:The Beatles members at New York City in 1964.jpg|thumb]] '''The Beatles''' was 'n poprockband uut [[Iengeland]]. ==Discograofie== * ''Please Please Me'' (1963) * ''With the Beatles'' (1963) * ''A Hard Day's Night'' (1964) * ''Beatles For Sale'' (1964) * ''Help!'' (1965) * ''Rubber Soul'' (1965) * ''Revolver'' (1966) * ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band'' (1967) * ''Magical Mystery Tour'' (1967) * ''The Beatles'' (1968) * ''Yellow Submarine'' (1969) * ''Abbey Road'' (1969) * ''Let It Be'' (1970) [[Categorie:Band]] [[Categorie:Iengeland]] tpg3bjlfq60axxrrplcwnvowbzcxttj 14 12083 179294 166830 2026-05-16T19:25:53Z Orpers 15791 179294 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Tillevisieprogramma]] [[Categorie:Vereênigde Staeten| ]] 1lq1nxvzen8aax4sm5d56mr0gib6wj6 0 12296 179077 172792 2026-05-16T13:50:53Z Orpers 15791 179077 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Karte des Rhein.svg|frameless|rechts]] De '''Rijn''' of ok we '''Rien''' (Duuts: ''Rhein'', Frans: ''Rhin'') is een [[rivier]] in [[West-Europa]] en ei een lengte van 1233 kilometer. De Rijn ontspringt in de [[Alpen]] in [[Zwitserland]] en strômt deerna as grensrivier langs [[Liechenstein]], langs (en deu) [[Oesteriek]] en langs [[Duutsland]]. Hierna vormt d'n Rijn de grens tussen Duutsland en [[Frankriek]], strômt verder deu Duutsland en kom bie [[Spiek]] (Spijk) in de gemeênte [[Zevenaer]] [[Nederland]] binne. In uus land is de Rijn de noordelekste van de groôte rivieren en mondt ze bie [['Oek van 'Olland]] (Hoek van Holland) uut in de [[Noordzeê]]. Belangrieke steên an den Rijn in Nederland bin [[Arnem]] (Arnhem), [[Rotterdam]], [[Schiedam]] en [[Vlaerdingen]]. Belangrieke steên an den Rijn in Duutsland bin [[Mannheim]], [[Mainz]], [[Wiesbaden]], [[Keulen]], [[Düsseldorf]] en [[Duisburg]], in Frankriek [[Straetsburg]] en in Zwitserland [[Basel]]. {{Clear}} <Gallery> Hinterrhein Splügen.jpg|De Rijn in de Zwitserse Alpen Tussen Balzers en Trübbach, de Rijn foto9 2014-07-20 16.45.jpg|De Rijn bie Liechenstein Hard-Rheinbruecke Hard-Fussach-new construction site-aerial-07ASD.jpg|De Rijn in Oesteriek Rhein in Konstanz.jpg|De Rijn bie [[Konstanz]] 2020 Rheinfall 2.jpg|De Rijn bie [[Neuhausen]] BB3682Niedrigwasser im Rhein bei Plittersdorf im November 2018 (49351083622).jpg|De Rijn tussen Frankriek en Duutsland Burg Katz und Loreley.jpg|De Rijn bie Loreley 12-09 WLM Cologne 07.JPG|De Rien bie [[Keulen]] Rajna, Spijk 02528.JPG|De Rijn bie [[Spiek]] Lek.Nieuwegein.jpg|De Rijn bie [[Nieuwegein]] 20170421 025 026 027 Rotterdam (33522092384).jpg|De Rijn bie [[Rotterdam]] Zeemonding Nieuwe Maas.jpg|De Rijn an den Noordzeê </Gallery> [[Categorie:Rivier in Nederland]] [[Categorie:Waeter in Gelderland]] [[Categorie:Waeter in Zuud-'Olland]] [[Categorie:Geografie van Duutsland]] [[Categorie:Geografie van Utrecht]] [[Categorie:Frankriek]] [[Categorie:Liechenstein]] [[Categorie:Oesteriek]] [[Categorie:Zwitserland]] [[Categorie:Grand Est]] [[Categorie:Baden-Württemberg]] [[Categorie:Hessen]] [[Categorie:Nordrhein-Westfalen]] [[Categorie:Rheinland-Pfalz]] 2sx5vxt3kah68bg4jxnru6qrooyrk4z 179079 179077 2026-05-16T13:52:34Z Orpers 15791 179079 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Karte des Rhein.svg|frameless|rechts]] De '''Rijn''' of ok we '''Rien''' (Duuts: ''Rhein'', Frans: ''Rhin'') is een [[rivier]] in [[West-Europa]] en ei een lengte van 1233 kilometer. De Rijn ontspringt in de [[Alpen]] in [[Zwitserland]] en strômt deerna as grensrivier langs [[Liechenstein]], langs (en deu) [[Oesteriek]] en langs [[Duutsland]]. Hierna vormt d'n Rijn de grens tussen Duutsland en [[Frankriek]], strômt verder deu Duutsland en kom bie [[Spiek]] (Spijk) in de gemeênte [[Zevenaer]] [[Nederland]] binne. In uus land is de Rijn de noordelekste van de groôte rivieren en mondt ze bie [['Oek van 'Olland]] (Hoek van Holland) uut in de [[Noordzeê]]. Belangrieke steên an den Rijn in Nederland bin [[Arnem]] (Arnhem), [[Rotterdam]], [[Schiedam]] en [[Vlaerdingen]]. Belangrieke steên an den Rijn in Duutsland bin [[Mannheim]], [[Mainz]], [[Wiesbaden]], [[Keulen]], [[Düsseldorf]] en [[Duisburg]], in Frankriek [[Straetsburg]] en in Zwitserland [[Basel]]. {{Clear}} <Gallery> Hinterrhein Splügen.jpg|De Rijn in de Zwitserse Alpen Tussen Balzers en Trübbach, de Rijn foto9 2014-07-20 16.45.jpg|De Rijn bie Liechenstein Hard-Rheinbruecke Hard-Fussach-new construction site-aerial-07ASD.jpg|De Rijn in Oesteriek Rhein in Konstanz.jpg|De Rijn bie [[Konstanz]] 2020 Rheinfall 2.jpg|De Rijn bie [[Neuhausen]] BB3682Niedrigwasser im Rhein bei Plittersdorf im November 2018 (49351083622).jpg|De Rijn tussen Frankriek en Duutsland Burg Katz und Loreley.jpg|De Rijn bie Loreley 12-09 WLM Cologne 07.JPG|De Rien bie [[Keulen]] Rajna, Spijk 02528.JPG|De Rijn bie [[Spiek]] Lek.Nieuwegein.jpg|De Rijn bie [[Nieuwegein]] 20170421 025 026 027 Rotterdam (33522092384).jpg|De Rijn bie [[Rotterdam]] Zeemonding Nieuwe Maas.jpg|De Rijn an den Noordzeê </Gallery> [[Categorie:Rivier]] [[Categorie:Rivier in Nederland]] [[Categorie:Waeter in Gelderland]] [[Categorie:Waeter in Zuud-'Olland]] [[Categorie:Geografie van Duutsland]] [[Categorie:Geografie van Utrecht]] [[Categorie:Frankriek]] [[Categorie:Liechenstein]] [[Categorie:Oesteriek]] [[Categorie:Zwitserland]] [[Categorie:Grand Est]] [[Categorie:Baden-Württemberg]] [[Categorie:Hessen]] [[Categorie:Nordrhein-Westfalen]] [[Categorie:Rheinland-Pfalz]] ge1nvupaq5ylbnw5xr4eo0uv4ywfs56 179085 179079 2026-05-16T13:58:46Z Orpers 15791 179085 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Karte des Rhein.svg|frameless|rechts]] De '''Rijn''' of ok we '''Rien''' (Duuts: ''Rhein'', Frans: ''Rhin'') is een [[rivier]] in [[West-Europa]] en ei een lengte van 1233 kilometer. De Rijn ontspringt in de [[Alpen]] in [[Zwitserland]] en strômt deerna as grensrivier langs [[Liechenstein]], langs (en deu) [[Oesteriek]] en langs [[Duutsland]]. Hierna vormt d'n Rijn de grens tussen Duutsland en [[Frankriek]], strômt verder deu Duutsland en kom bie [[Spiek]] (Spijk) in de gemeênte [[Zevenaer]] [[Nederland]] binne. In uus land is de Rijn de noordelekste van de groôte rivieren en mondt ze bie [['Oek van 'Olland]] (Hoek van Holland) uut in de [[Noordzeê]]. Belangrieke steên an den Rijn in Nederland bin [[Arnem]] (Arnhem), [[Rotterdam]], [[Schiedam]] en [[Vlaerdingen]]. Belangrieke steên an den Rijn in Duutsland bin [[Mannheim]], [[Mainz]], [[Wiesbaden]], [[Keulen]], [[Düsseldorf]] en [[Duisburg]], in Frankriek [[Straetsburg]] en in Zwitserland [[Basel]]. {{Clear}} <Gallery> Hinterrhein Splügen.jpg|De Rijn in de Zwitserse Alpen Tussen Balzers en Trübbach, de Rijn foto9 2014-07-20 16.45.jpg|De Rijn bie Liechenstein Hard-Rheinbruecke Hard-Fussach-new construction site-aerial-07ASD.jpg|De Rijn in Oesteriek Rhein in Konstanz.jpg|De Rijn bie [[Konstanz]] 2020 Rheinfall 2.jpg|De Rijn bie [[Neuhausen]] BB3682Niedrigwasser im Rhein bei Plittersdorf im November 2018 (49351083622).jpg|De Rijn tussen Frankriek en Duutsland Burg Katz und Loreley.jpg|De Rijn bie Loreley 12-09 WLM Cologne 07.JPG|De Rien bie [[Keulen]] Rajna, Spijk 02528.JPG|De Rijn bie [[Spiek]] Lek.Nieuwegein.jpg|De Rijn bie [[Nieuwegein]] 20170421 025 026 027 Rotterdam (33522092384).jpg|De Rijn bie [[Rotterdam]] Zeemonding Nieuwe Maas.jpg|De Rijn an den Noordzeê </Gallery> [[Categorie:Rivier]] [[Categorie:Rivier in Nederland]] [[Categorie:Waeter in Gelderland]] [[Categorie:Waeter in Zuud-'Olland]] [[Categorie:Geografie van Utrecht]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Frankriek]] [[Categorie:Liechenstein]] [[Categorie:Oesteriek]] [[Categorie:Zwitserland]] [[Categorie:Grand Est]] [[Categorie:Baden-Württemberg]] [[Categorie:Hessen]] [[Categorie:Nordrhein-Westfalen]] [[Categorie:Rheinland-Pfalz]] 2z6uq6lm33kol8r5t082bo3s1dvipoj 0 12944 179241 176285 2026-05-16T18:58:42Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179241 wikitext text/x-wiki '''Waels / Waols''' (in 't Waels: ''walon'', Frans: ''wallon'') is 'n [[Romaonse taele]] die 'esproke wor in 't midden en oôsten van [[Wallonië]] en in de angrenzende Franse stad [[Givet]] en omhevieng. <gallery> Waalse streektalen.PNG|Streektaelen in Wallonië Carte dialectale de la Belgique romane - Chapeau.png|Streektaelen in Wallonië Wallonie-linguistique-fr.svg|Waolse streektaelen </gallery> == Lienks nae buten == * [https://www.lexilogos.com/wallon_dictionnaire.htm Dictionnaire wallon], Lexilogos {{InterWiki|code=wa}} [[Categorie:Taele]] [[Categorie:Taele in Wallonië]] [[Categorie:Frankriek]] [[Categorie:Enegouwe]] [[Categorie:Luuk]] [[Categorie:Luxemburg (België)]] [[Categorie:Naemen]] [[Categorie:Waols-Braebant]] [[Categorie:Grand Est]] j5i6yzbk783vreiu2vgbfj3e4irk2cw 0 12974 179199 162971 2026-05-16T17:53:25Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179199 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Karte Ostbelgien.svg|thumb|Kaerte]] D' '''Oôstkantons''' (Duuts: ''Ostkantone'', Frans/[[Luxemburgs]]: ''Cantons de l'Est'', [[Limburgs]]: ''Oeskantons'', [[Waols]]: ''Cantons d' l' Ess'') binne elf [[België|Belhische]] gemeênten in 't uuterste oôsten van de provincie [[Luuk (provincie)|Luuk]] an de hrens mie [[Duutsland]]. D' Oôstkantons bestaen uut de negen gemeênten van de [[Duutstaelige Gemeênschap]] plus de twee Franstaelige gemeênten [[Malmedy]] en [[Waimes]]. Sins [[1919]] oôre d' Oôstkantons bie Belhië. Daoveu was 't hebied van Duutsland. {| class = "wikitable" ! colspan="3" | <big>Gemeênten in d' Oôstkantons</big> |- ! colspan="3" | ''[[Duutstaelige Gemeênschap]]'' |- ! Duutse naem ¹ ! Franse naem ! Kanton |- | [[Eupen]] ² | Eupen | Eupen |- | [[Kelmis]] | La Calamine | Eupen |- | [[Lontzen]] | Lontzen | Eupen |- | [[Raeren]] | Raeren | Eupen |- | [[Amel]] | Amblève | Sankt Vith |- | [[Büllingen]] | Bullange | Sankt Vith |- | [[Burg-Reuland]] | Burg-Reuland | Sankt Vith |- | [[Bütgenbach]] | Butgenbach | Sankt Vith |- | [[Sankt Vith]] ² | Saint-Vith | Sankt Vith |- ! colspan="3" | ''Franstaelige gemeênten |- ! Franse naem ¹ ! Duutse naem ! Kanton |- | [[Malmedy]] ² | Malmedy | Malmedy |- | [[Waimes]] | Weismes | Malmedy |- |} ¹ Officiële naem ² Stad == Lienks nae buten == * [https://www.vrt.be/vrtnws/nl/drafts/Wetenschap/100-jaar-geleden-hoe-de-oostkantons-belgisch-werden/ VRT NWS] * [https://www.britannica.com/place/Eupen-et-Malmedy#ref250426 Britannica] [[Categorie:Oôstkantons| ]] lqnla5q2th0mn56hyr73ikn8fu56tfj 0 13087 179239 176284 2026-05-16T18:58:09Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179239 wikitext text/x-wiki '''Picardisch''' (in 't Picardisch: ''picard'', Frans: ''picard'') is 'n [[Romaonse taele]] die 'esproke wor in ' t westen en midden van de Waelse provincies [[Enegouwe]] en 't uuterste westen van [[Waels-Braebant]], en in de Franse voormaelige rehio [[Picardië]]. <gallery> Aire de répartition du picard.PNG|Picardische taelhebied Waalse streektalen.PNG|Streektaelen in [[Wallonië]] Carte dialectale de la Belgique romane - Chapeau.png|Streektaelen in Wallonië Wallonie-linguistique-fr.svg|Waolse streektaelen </gallery> == Lienks nae buten == * [https://www.lexilogos.com/picard_dictionnaire.htm Dictionnaire picard], Lexilogos {{InterWiki|code=pcd}} [[Categorie:Taele]] [[Categorie:Taele in Wallonië]] [[Categorie:Frankriek]] [[Categorie:Hauts-de-France]] [[Categorie:Enegouwe]] [[Categorie:Waols-Braebant]] ipvmq5o9i9iwo1bl0x2kbkewcp3531k 0 13190 179246 176288 2026-05-16T19:03:38Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179246 wikitext text/x-wiki 't '''Lutheranisme''' is 'n richtieng in 't [[protestantisme]], die in de [[16e eêuwe]] is ontstaen deur 't werk van de Duutse 'ervormer [[Maerten Luther]]. Vee protestantse kerken in [[Duutsland]] en [[Scandinavië]] binne luthers. == Zie ok == * [[Calvinisme]] == Lienks nae buten == * [https://www.britannica.com/topic/Lutheranism Britannica] [[Categorie:Protestantisme]] [[Categorie:Protestantisme in Nederland]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Zestiende eêuwe]] 1ztaw0dnoa3rdx6io6ia4w9k94uso3n 0 13520 179233 176281 2026-05-16T18:54:50Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179233 wikitext text/x-wiki '''Champenois''' (in 't Champenois: ''Champaignat'', Frans: ''champenois'') is 'n streektaele in [[Frankriek]] en [[Belhië]]. 't Is 't dialect van de voormaelihe Franse rehio [[Champagne-Ardenne]] en omhevieng. 't Is 'n [[Romaonse taele]] die wor 'esproke in 't west'n van de rehio [[Grand Est]], in 't uuterste oôst'n van de rehio [[Hauts-de-France]], in 't uuterste oôst'n van de rehio [[Île-de-France]] en in 't uuterste noordwest'n van de rehio [[Bourgogne-Franche-Comté]], maer ok in 't uuterste zuudoôst'n van de Belse provincie [[Naemen (provincie)|Naemen]] in de gemeênte [[Vresse-sur-Semois]] en in 't uuterste zuudwest'n van de Belse provincie [[Luxemburg (provincie)|Luxemburg]] in 't west'n van de gemeênte [[Bouillon (België)|Bouillon]]. <gallery> Aire linguistique du Champenois.png|Champenois tealhebied Waalse streektalen.PNG|Streektaelen in [[Wallonië]] Carte dialectale de la Belgique romane - Chapeau.png|Streektaelen in Wallonië </gallery> == Lienks nae buten == * [https://www.lexilogos.com/champenois_dictionnaire.htm Dictionnaire champenois], Lexilogos [[Categorie:Taele]] [[Categorie:Taele in Wallonië]] [[Categorie:Frankriek]] [[Categorie:Bourgogne-Franche-Comté]] [[Categorie:Grand Est]] [[Categorie:Hauts-de-France]] [[Categorie:Île-de-France]] [[Categorie:Luxemburg (België)]] [[Categorie:Naemen]] fn6aj8lwxbjmfugrwleqsu4hobdfbpn 14 14229 179303 167414 2026-05-16T19:29:25Z Orpers 15791 179303 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Cultuur| ]] [[Categorie:Nederland]] kc6olsbu4s252my48dc6zabb46yr20b 0 14250 179279 178796 2026-05-16T19:20:17Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179279 wikitext text/x-wiki '''The Rolling Stones''' is 'n rockband uut 't [[Vereênigd Konienkriek]], die sins 1962 bestaet. Leden binne Mick Jagger (zanger), Keith Richards (zanger en gitarist) en Ron Wood (gitarist). == Lienks nae buten == * [https://rollingstones.com/ Eige webstek] * [https://www.discogs.com/artist/20991 Discogs] [[Categorie:Band]] [[Categorie:Iengeland]] befj4eycx6neku4fstb7su5gulwujfb 0 14255 179100 178618 2026-05-16T14:14:48Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179100 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Bermuda in its region.svg|thumb|Liggienge]] [[Plaetje:Bermuda topographic map-en.svg|thumb|Kaerte]] '''Bermuda''' is 'n eiland(engroep) in d'n [[Atlantischen Oceaon]]. Bermuda oôrt bie [[Noord-Amerika]] en is afankelijk van 't [[Vereênigd Konienkriek]]. D'r weune 64.000 mins'n (2021). Oôdstad is [[Hamilton (Bermuda)|Hamilton]]. == Lienks nae buten == * [https://www.landenweb.nl/bermuda Landenweb] * [https://www.britannica.com/place/Bermuda Britannica] * [https://web.archive.org/web/20210109202200/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bermuda World Factbook] * [https://www.citypopulation.de/en/bermuda/ City Population] * [https://allecijfers.nl/land/bermuda/ AlleCijfers] * [https://klimaatinfo.nl/klimaat/bermuda/ Klimaatinfo] * Liggienge: {{Koord|32|18|N|64|47|V}} {{Noord-Amerika}} [[Categorie:Noôrdelijk Amerika]] [[Categorie:Eiland]] [[Categorie:Afankelijk hebied]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] btn6npoimp4ng134k47leoh12sv86dr 14 14803 179090 177637 2026-05-16T14:05:15Z Orpers 15791 179090 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Plekke naer land|Duutsland]] [[Categorie:Plekke in Europa|Duutsland]] [[Categorie:Duutsland]] h3mz1twfn3ncb83nvpco5g14nffjn26 14 14804 179120 139533 2026-05-16T16:45:55Z Orpers 15791 179120 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Plekke| ]] hacuag97bayhfstsfr106ff414fixaw 179121 179120 2026-05-16T16:48:28Z Orpers 15791 179121 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Plekke| ]] [[Categorie:Land| ]] pqtmvozq73td7lfly3wq4u8nt3fhm6b 14 14805 179098 177642 2026-05-16T14:13:09Z Orpers 15791 179098 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Plekke naer land|Vereenigd Konienkriek]] [[Categorie:Plekke in Europa|Vereenigd Konienkriek]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] 35zgndt4vflg1bu9e9c4ier4wy4ah5g 0 15260 179269 176971 2026-05-16T19:17:00Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179269 wikitext text/x-wiki ''' Evanhelicalisme''' is 'n stroômieng in 't [[protestantisme|protestante]] deêl van 't [[chrissendom]] dat is ontstaen in de [[achttiende eêuwe]]. == Zie ok == * [[Billy Graham]] * [[Pienksterbewehieng]] == Lienks nae buten == * [https://kro-ncrv.nl/katholiek/encyclopedie/e/evangelicalisme Evangelicalisme], KRO-NCRV * [https://www.britannica.com/topic/Evangelical-church-Protestantism Evangelical church], Britannica [[Categorie:Protestantisme]] [[Categorie:Protestantisme in Nederland]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] nlu2xx9qr1g8opvil2dtphywn4u2hzm 0 15319 179194 167809 2026-05-16T17:51:26Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179194 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Germany, German Democratic Republic location map January 1957 - October 1990.svg|thumb|Liggienge]] [[Plaetje:East Germany. 7-69. LOC gm70003117.jpg|thumb|Kaerte]] '''Oôst-Duutsland''', eigelijk ''Duutse Democraotische Rippebliek - Deutsche Demokratische Republik (DDR)'', was 'n land in [[Midden-Europa]] dat ei bestaen van 7 oktober [[1949]] toet 3 oktober [[1990]]. De val van de [[Berlien]]se mure op [[9 november|9]]-[[10 november]] [[1989]] betekende 't einde van de DDR.<ref>[https://historiek.net/berlijnse-muur/1849/ Berlijnse Muur (1961-1989)], Historiek</ref> 't Was 't oôstelek deêl van [[Duutsland]] dat nae d'n [[Twidde Waereldoôrlog]] deu de [[Sovjet-Unie]] was bezet. D'r weunde 16,4 miljoen inweuners (1989) op 'n oppervlakte van 108.000 km², dat is 152 inweuners per km². 't Was 'n [[communisme|communistisch]] land mie Oôst-Berlien as 'oôdstad. 't Maekte deêl uut van 't militaire [[Warschaupact]], de communistische teên'anger van de [[NAVO]]. Berucht was de geheime pliesie de [[Stasi]].<ref>[https://historianet.nl/oorlog/koude-oorlog/stasi-staat-zag-alles Stasi-staat zag alles], Historia</ref> Mie den vereênigieng mie [[West-Duutsland]] (Bonsrippebliek Duutsland) in 1990, ei Oôst-Duutsland z'n eige bie West-Duutsland (den Bonsrippebliek) 'evoegd. Leiders van de communistische partij [[SED]] en tevens daermee in feite van de DDR: * [[Wilhelm Pieck]] (1946-1950) * [[Otto Grotewohl]] (1946-1950) * [[Walter Ulbricht]] (1950-1971) * [[Erich Honecker]] (1971-1989) * [[Egon Krenz]] (1989) * [[Gregor Gysi]] (1989-1990) - gin leider van de DDR == Zie ok == * [[Kouwe Oôrlog]] == Noôten == <References/> == Lienks nae buten == * [https://duitslandinstituut.nl/naslagwerk/220/ddr-politiek-en-staatsinrichting Duitsland Instituut] * [https://historiek.net/geschiedenis-ddr-ontstaan-kenmerken-tijdlijn/125496/ Historiek] * [https://historianet.nl/oorlog/koude-oorlog/ddr-was-dictatuur-vermomd-als-democratie Historia] * [https://isgeschiedenis.nl/reportage/de-ddr-in-vogelvlucht IsGeschiedenis] * [https://ddr-museum.nl/ DDR-Museum in Nederland] * [https://www.deutschland.de/de/topic/politik/die-zweistaatlichkeit-deutschlands deutschland.de] * [https://www.britannica.com/place/East-Germany Britannica] * [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Allemagne_vie_politique_depuis_1949/187076 Larousse] [[Categorie:Voormaelig land]] [[Categorie:Geschiedenisse van Europa]] [[Categorie:Duutsland]] de98xhcp7777iop8ec1392amnzt4uc5 0 15493 179251 176286 2026-05-16T19:07:04Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179251 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Low Saxon language area.png|thumb|Verspreidieng]] '''Platduuts''' (Plattdü(ü)tsch) of '''Nederduuts''' (Nedderdü(ü)tsch) is 'n [[Germaonse taele]] en wor 'esproke in Noôrd-[[Duutsland]], Noôrdoôst-[[Nederland]] en Zuud-[[Denemarken]]. D'r binne vier toet acht meljoen mins'n die Platduuts spreke. Platduuts/Nederduuts bestaet uut: * West-Nederduuts / Nedersaksisch ** [[Nedersaksisch|Nederlands Nedersaksisch]] ** Duuts Nedersaksisch * Oôst-Nederduuts == Lienks nae buten == * [https://www.uni-muenster.de/Germanistik/cfn/Plattinfos/WasistNiederdeutsch/Was_ist_Niederdeutsch.html Universiteit Münster] {{InterWiki|code=nds}} [[Categorie:Taele]] [[Categorie:Taele in Nederland]] [[Categorie:Denemarken]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Brandenburg]] [[Categorie:Hamburg]] [[Categorie:Mecklenburg-Vorpommern]] [[Categorie:Niedersachsen]] [[Categorie:Nordrhein-Westfalen]] [[Categorie:Sachsen-Anhalt]] [[Categorie:Schleswig-Holstein]] 5yw66mr8084i54tl10algnoclkcqy1j 0 15523 179228 176293 2026-05-16T18:51:06Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179228 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Idioma%20italiano.png|kaderloos|rechts]] '''Italiaons''' (''Italiano'') is 'n [[Romaonse taele]], 'esproke in [[Itâlië]], [[San Marino]] en [[Vaticaânstad]], en deêls ok in [[Zwitserland]], [[Frankriek]], [[Malta]], [[Kroaotië]] en [[Slovenië]]. == Lienks nae buten == * [https://www.britannica.com/topic/Italian-language Britannica] {{InterWiki|code=it}} [[Categorie:Taele]] [[Categorie:Frankriek]] [[Categorie:Itâlië]] [[Categorie:Kroaotië]] [[Categorie:Slovenië]] [[Categorie:Zwitserland]] k6ka5v1k9ze1ro2cnbbaequjg8x5zd7 14 15535 179088 178808 2026-05-16T14:04:46Z Orpers 15791 179088 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Rehio]] [[Categorie:Duutsland]] lzp3st6tq5pk64brtcmgg1ze1g0y4wd 0 15554 179252 176278 2026-05-16T19:07:27Z Orpers 15791 179252 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Ripuarisch.png|thumb|Blaeuw is Ripoarisch]] '''Ripuarisch''' (''Ripoarisch'') is 'n [[Germaense taele]] die wor 'esproke in 't wessen van [[Duutsland]] ('t gebied rond [[Keulen]]) en 'n stukje in angrenzend [[Nederland]] (Zuudoôst-[[Limburg (Nederland)|Limburg]]) en [[België]] ( 't noôrden van de [[Duutstaelige Gemeênschap]]). Ripuarisch is 'n [[Duuts]]e streêktaele. {{InterWiki|code=ksh}} [[Categorie:Taele]] [[Categorie:Taele in Nederland]] [[Categorie:Taele in Wallonië]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Duutstaelige Gemeênschap]] [[Categorie:Limburg (Nederland)]] [[Categorie:Nordrhein-Westfalen]] b9t15mui6mbli8nnv2zlhbrb6iso99x 0 15596 179234 167464 2026-05-16T18:55:41Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179234 wikitext text/x-wiki 't '''Vlaoms Comité van Frankriek''' ([[West-Vlaoms]]: ''Vlaemsch Comiteit van Vrankryk'') is 'n Franse vereênihieng op'ericht onder de Franse naom ''Comité flamand de France'' op 10 april 1853, deu Edmond de Coussemaker in [[Duunkerke]].<ref>Winkler, Johan (1886). [https://www.dbnl.org/tekst/_tij008188601_01/_tij008188601_01_0035.php Nederland in Frankrijk en Duitschland.] ''De Tijdspiegel'' 43 (Deel 2): 1-36</ref> 't Is 'n weêtenschappelik 'enoôtschap da actief bezig is meê 't bestudeêr'n, bescherm'n en deêl'n van de Vlaomse cultuur in [[Frans-Vlaonderen]], da 'oôfsakelik om [[taele|taole]], [[literatuur]] en [[geschiedenisse|'eschiedenisse]] draoit. 't Comité is eên van d'n oudste weêtenschappelik 'enoôtschap'n in [[Frankriek]], omda 't sins z'n oprichtienge aoltied werkzaom is 'eweest. 't Onderouwt 'n 'especialiseêrd bibliot'eêk in Aozebroek. Aol eihen publicaoties evenas streêkwerk'n daor wor'n bewaord en verzaomeld. Bovendien bevoegd 't aok de verzaomelienge van ut Museum 'Jeanne Devos' in Wormout. == Noôten == <references/> == Lienks nae buten == * [http://www.comiteflamanddefrance.fr/ Officiële site van ut Comité] * [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb36142003q/date Jaorboek'n van ut Comité van 1853 toet 1999 op Gallica] * [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb32727278f/date Bericht'n van ut Comité van 1857 toet 2000 op Gallica] [[Categorie:Frankriek]] [[Categorie:Hauts-de-France]] t8mmvs7sb0d3kfqd7rk37gfo9s5yuiz 179235 179234 2026-05-16T18:56:05Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179235 wikitext text/x-wiki 't '''Vlaoms Comité van Frankriek''' ([[West-Vlaoms]]: ''Vlaemsch Comiteit van Vrankryk'') is 'n Franse vereênihieng op'ericht onder de Franse naom ''Comité flamand de France'' op 10 april 1853, deu Edmond de Coussemaker in [[Duunkerke]].<ref>Winkler, Johan (1886). [https://www.dbnl.org/tekst/_tij008188601_01/_tij008188601_01_0035.php Nederland in Frankrijk en Duitschland.] ''De Tijdspiegel'' 43 (Deel 2): 1-36</ref> 't Is 'n weêtenschappelik 'enoôtschap da actief bezig is meê 't bestudeêr'n, bescherm'n en deêl'n van de Vlaomse cultuur in [[Frans-Vlaonderen]], da 'oôfsakelik om [[taele|taole]], [[literatuur]] en [[geschiedenisse|'eschiedenisse]] draoit. 't Comité is eên van d'n oudste weêtenschappelik 'enoôtschap'n in [[Frankriek]], omda 't sins z'n oprichtienge aoltied werkzaom is 'eweest. 't Onderouwt 'n 'especialiseêrd bibliot'eêk in Aozebroek. Aol eihen publicaoties evenas streêkwerk'n daor wor'n bewaord en verzaomeld. Bovendien bevoegd 't aok de verzaomelienge van ut Museum 'Jeanne Devos' in Wormout. == Noôten == <references/> == Lienks nae buten == * [http://www.comiteflamanddefrance.fr/ Officiële site van ut Comité] * [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb36142003q/date Jaorboek'n van ut Comité van 1853 toet 1999 op Gallica] * [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb32727278f/date Bericht'n van ut Comité van 1857 toet 2000 op Gallica] [[Categorie:Hauts-de-France]] bk97j9eir99bcwuiir9w7xe76u43vxk 0 15891 179196 176287 2026-05-16T17:52:11Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179196 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Heidelberger Katechismus 1563.jpg|kaderloos|rechts]] Den '''Heidelberger/Heidelbergse Catechismus''' is een ongerwiesboek over den [[calvinisme|calvinistische]] geloôfsopvattiengen. Tis in [[1563]] tiedens den [[Reformaotie]] uutgegeven en ofkomstig uut den Duutse stad [[Heidelberg]]. == Lienks nae buten == * [https://www.heidelbergse-catechismus.nl/ Heidelbergse Catechismus] * [https://historiek.net/heidelbergse-catechismus-ontstaan Historiek] * [https://lucepedia.nl/dossier/heidelbergse-catechismus Lucepedia] [[Categorie:Protestantisme]] [[Categorie:Cultuur in Duutsland]] [[Categorie:Baden-Württemberg]] 581719nqjz0m2hxum4z1mxuogxe48bv 179245 179196 2026-05-16T19:02:48Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179245 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Heidelberger Katechismus 1563.jpg|kaderloos|rechts]] Den '''Heidelberger/Heidelbergse Catechismus''' is een ongerwiesboek over den [[calvinisme|calvinistische]] geloôfsopvattiengen. Tis in [[1563]] tiedens den [[Reformaotie]] uutgegeven en ofkomstig uut den Duutse stad [[Heidelberg]]. == Lienks nae buten == * [https://www.heidelbergse-catechismus.nl/ Heidelbergse Catechismus] * [https://historiek.net/heidelbergse-catechismus-ontstaan Historiek] * [https://lucepedia.nl/dossier/heidelbergse-catechismus Lucepedia] [[Categorie:Protestantisme]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Baden-Württemberg]] tovtmntoetqwrqokp9yybfkjr1nj7m1 14 15950 179089 167985 2026-05-16T14:05:01Z Orpers 15791 179089 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Gemeênte naer land|Duutsland]] [[Categorie:Duutsland]] 11e639mebf6i8habffnc9gohj84amab 179105 179089 2026-05-16T14:51:38Z Orpers 15791 179105 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Gemeênte|Duutsland]] [[Categorie:Duutsland]] tdrle502hcyb68jfryet8cktrfymx8i 0 16048 179068 175350 2026-05-16T13:38:35Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179068 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Ardennen03.png|thumb|Liggienge]] [[plaetje:Ardennen mit Eifel.jpg|thumb|Ardenn'n lienks]] [[plaetje:Ardennenmap.png|thumb|Arden'n in Belhië]] De '''Ardenn'n''' binne een 'euvel- en bergland van leistien in [[België]], [[Luxemburg (land)|Luxemburg]] en [[Frankriek]] en liggen in: * zuudoôsten van [[Wallonië]], provincies: ** [[Enegouwe]]: uuterste zuudoôsten ** [[Luuk (provincie)|Luuk]]: zuudoôsten ** [[Luxemburg (provincie)|Luxemburg]]: midden en noôrden ** [[Naemen (provincie)|Naemen]]: zuuden * noôrden van Luxemburg (Ösling) * noôrdwesten van [[Grand Est]] (departement Ardennes) De Ardenn'n binne dunbevolkt en bosriek. Ulder binne [[Frans]]taolig, maer in de [[Oôstkantons]] en Luxemburg wor ok [[Duuts]] en [[Luxemburgs]] 'esproke. == Topp'n == * Signal de Botrange (694 meter) in [[Weismes]] * Weisser Stein (693 meter) in [[Büllingen]] * Baraque Michel (681 meter) in [[Jalhay]] en [[Malmedy]] * Baraque de Fraiture (651 meter) in [[Vielsalm]] == Rivier'n == {|width=30% | * Amblève * Eau Noire * Hoëgne * Lesse * [[Maes]] * Our * Ourthe | * Salm * Semois * Sûre * Vesdre * Viroin * Warche * Wiltz |} == Lienks nae buten == * [https://www.ensie.nl/geschiedenis-lexicon/ardennen Ensie] * [https://www.britannica.com/place/Ardennes-region-Europe Britannica] * [https://www.larousse.fr/encyclopedie/autre-region/Ardenne/106031 Larousse] * [https://www.openstreetmap.org/?mlat=50.183333&mlon=5.566667&zoom=12#map=8/50.186/5.565 Liggienge] <Gallery> Ardenne (Lorcé, Stoumont).jpg|Bie [[Stoumont]] (België) Botassart - Le Tombeau du Géant 1.jpg|Bie [[Bouillon (België)]] Anlier 050611 (2).JPG|Bie [[Habay|Anlier]] (België) Clouds near Wiltz (52595543024).jpg|thumb|Bie [[Wiltz]] (Luxemburg) EisLaMi1.JPG|Bie [[Rambrouch]] (Luxemburg) Joigny-sur-Meuse. Vue du village et d'une partie de la vallée de la Meuse.jpg|Bie [[Joigny-sur-Meuse]] (Frankriek) Roc la Tour (24 of 50).jpg|Bie [[Monthermé]] (Frankriek) </Gallery> [[Categorie:Hebergte]] [[Categorie:Geografie van België]] [[Categorie:Geografie van Luxemburg]] [[Categorie:Grand Est]] [[Categorie:Wallonië]] cym3bsu66nj1tmqbxxqdp8and35pjqj 14 16082 179108 167989 2026-05-16T14:54:16Z Orpers 15791 179108 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Gemeênte| ]] [[Categorie:Geschiedenisse]] 1nq1ki1d7uem7lom99tengej24fv7p4 0 16093 179093 175351 2026-05-16T14:07:28Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179093 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Sauerland (Lage und Ausdehnung).png|thumb|Liggienge]] 't '''Sauerland''' ([[Platduuts]]: ''Suerland'') is een 'euvel- en bergland van leistien in [[Duutsland]] en liet int zuudoôsten van [[Nordrhein-Westfalen]] en in een stukje angrenzend [[Hessen]]. 't Sauerland is dunbevolkt en bosriek. Tis [[Duuts]]taolig, maer d'r wor ok [[Platduuts]] 'esproke. 't 'Oôgste deêl vant Sauerland ist Rotaergebergte (''Rothaargebirge''). == Topp'n == {|class=wikitable |- | [[Plaetje:Rothaargebirge - Deutsche Mittelgebirge, Serie A-de.png|250px]] | Rotaergebergte * Langenberg (843 m) * Hegekopf (843 m) * Kahler Asten (842 m) * Ettelsberg (838 m) * Clemensberg (837 m) * Hopperkopf (832 m) * Hunau (819 m) * Ziegenhelle (816 m) * Mühlenkopf (815 m) * Wallershöhe (812 m) |- |} == Lienks nae buten == * [https://www.ensie.nl/zelfstudie/sauerland Ensie] * [https://www.lwl.org/geodatenkultur/objekt/253185 Landschaftsverband Westfalen‑Lippe] * [https://www.britannica.com/place/Sauerland Britannica] * [https://www.openstreetmap.org/#map=9/51.150/8.199 Liggienge] <gallery mode="packed" widths="150px" heights="150px"> SauerlandTopo.jpg|Kaerte Sauerland2-Manoftours2.png|Kaerte Langenberg von Nordwesten.jpg|Langenberg </Gallery> [[Categorie:Hebergte]] [[Categorie:Duutsland]] [[Categorie:Hessen]] [[Categorie:Nordrhein-Westfalen]] 8y89owebje2ni6bqcvfxfb0y12gpdf2 0 16255 179198 176304 2026-05-16T17:52:52Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179198 wikitext text/x-wiki '''NSDAP''' (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei) was een [[Duutse]], nationaolsociaolistische partie, op'ericht in [[1919]] en opge'even in [[1945]]. Twas den enige partie van [[Nazi-Duutsland]]. Partieleider was dictator [[Adolf Hitler]]. == Lienks nae buten == * [https://mei1940.org/nationaalsocialistische-duitse-arbeiderspartij-nsdap/ Mei 1940] * [https://www.britannica.com/topic/Nazi-Party Britannica] {{Duutse partieën}} 0itxdj8ewwmo68482rvsi4t7a2e259y 0 16257 179193 178313 2026-05-16T17:50:53Z Orpers 15791 179193 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Nazi Germany.svg|kaderloos|rechts]] '''Nazi-Duutsland / Dorde Riek''' (Nazi-Deutschland / Drittes Reich) was den (onoffisjele) naem van [[Duutsland]] tiedens den dictatuur van [[Adolf Hitler]] ([[1933]]-[[1945]]). Den [[NSDAP]] was den enige partie van Nazi-Duutsland. == Lienks nae buten == * [https://mei1940.org/nazi-duitsland-of-het-derde-rijk-dictatuur-van-1933-1945/ Mei 1940] * [https://duitslandinstituut.nl/naslagwerk/57/het-derde-rijk Duitsland Instituut] 1 * [https://duitslandinstituut.nl/naslagwerk/70/der-totale-krieg Duitsland Instituut] 2 * [https://www.britannica.com/place/Third-Reich Britannica] [[Categorie:Geschiedenisse van Europa]] [[Categorie:Duutsland]] kvdv03ru1u7k0voddjm5ahndy2g2ygu 0 16258 179192 166861 2026-05-16T17:50:26Z Orpers 15791 179192 wikitext text/x-wiki #DOORVERWIJZING [[Nazi-Duutsland]] 8k1s8w8tllzyyiwi1vfydb57vox96f1 0 16259 179190 176306 2026-05-16T17:49:34Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179190 wikitext text/x-wiki '''SED''' (Sozialistische Einheitspartei Deutschlands) was een [[Oôst-Duutse]], communistische partie, op'ericht in [[1946]] en opge'even in [[1990]]. Twas den regeriende partie van den [[DDR]]. Belangrieke partieleiders waeren [[Walter Ulbricht]] (1950-1971) en [[Erich Honecker]] (1971-1989). Den SED is verdergegaen as [[PDS]]. == Lienks nae buten == * [https://duitslandinstituut.nl/naslagwerk/221/sed Duitsland Instituut] * [https://www.britannica.com/topic/Socialist-Unity-Party-of-Germany Britannica] {{Duutse partieën}} 2yua6klap00wzcyg4ddr5irw30eo4od 0 16274 179255 176290 2026-05-16T19:09:29Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179255 wikitext text/x-wiki '''SSW''' (Südschleswigscher Wählerverband, [[Deêns]]: ''Sydslesvigsk Vælgerforening'', [[Noôrdfries]]: ''Söödschlaswiksche Wäälerferbånd'') is een [[Duutse]] partie uut [[Schleswig-Holstein]], op'ericht in 1948. Den SSW be'artigt de belangen vant Deêns ent Noôrdfries in deêze deêlstaet. == Lienks nae buten == * [https://www.ssw.de/ SSW] * [https://duitslandinstituut.nl/naslagwerk/2612/ssw Duitsland Instituut] {{Duutse partieën}} [[Categorie:Schleswig-Holstein]] rvphah91oc2cz3e5bz637q7qvd0fr89 0 16278 179195 166864 2026-05-16T17:51:49Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179195 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Germany, Federal Republic of location map January 1957 - October 1990.svg|thumb|Liggienge]] [[plaetje:West Germany. 8-69. LOC gm70003216.jpg|thumb|Kaerte]] '''West-Duutsland''' ei bestaen van [[1949]] toet [[1990]]. Twas 't lienker deêl van [[Duutsland]] nae den [[Twidde Waereldoôrlog]] ('t rechter deêl was [[Oôst-Duutsland]]), dat van [[1945]] toet 1949 was bezet deu de westelijke geallieêrden ([[Vereênigde Staeten]], [[Vereênigd Konienkriek]] en [[Frankriek]]). 'Oôdstad was [[Bonn]]. Den offisjeêle naem was Bonsrippebliek Duutsland (Bundesrippebliek Deutschland). Mie den vereênigieng mie Oôst-Duutsland (Duutse Democraotische Rippebliek) in 1990, ei Oôst-Duutsland z'n eige bie West-Duutsland (den Bonsrippebliek) 'evoegd. D'r waere in 1989 in West-Duutsland 62 meljoen mins'n op een oppervlak van 250 duuzend km² (248 inweuners per km²). == Deêlstaeten == {| | * [[Baden-Württemberg]] * [[Bayern]] * [[Bremen]] * [[Hamburg]] * [[Hessen]] | * [[Niedersachsen]] * [[Nordrhein-Westfalen]] * [[Rheinland-Pfalz]] * [[Saarland]] * [[Schleswig-Holstein]] |} == Bonskanseliers == {| class="wikitable sortable" |- ! colspan=5 | West-Duutsland |- ! Kanselier !! Tied !! Jaer !! Partie !! Opmerkienge |- | [[Konrad Adenauer]] || 1949–1963 || 14 || [[CDU]] || |- | [[Ludwig Erhard]] || 1963–1966 || 3 || CDU || |- | [[Kurt Georg Kiesinger]] || 1966–1969 || 3 || CDU || |- | [[Willy Brandt]] || 1969–1974 || 5 || [[SPD]] || |- | [[Helmut Schmidt]] || 1974–1982 || 8 || SPD || |- | [[Helmut Kohl]] || 1982–1990 || 8 || CDU || 1990-1998 Duutsland |- |} == Lienks nae buten == * [https://duitslandinstituut.nl/naslagwerk/89/westbindung-en-wirtschaftswunder Duitsland Instituut] * [https://www.deutschland.de/de/topic/politik/die-zweistaatlichkeit-deutschlands deutschland.de] * [https://www.britannica.com/place/West-Germany Britannica] * [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Allemagne_vie_politique_depuis_1949/187076 Larousse] [[Categorie:Voormaelig land]] [[Categorie:Geschiedenisse van Europa]] [[Categorie:Duutsland]] 8zgc855yld3ni0rmf9wetlika77onaq 0 16291 179189 176305 2026-05-16T17:49:20Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179189 wikitext text/x-wiki '''PDS''' (Partei des Demokratischen Sozialismus) was een [[Duutse]], sociaolistische partie, op'ericht in 1990 en opge'even in 2007. Den PDS ging in 2007 as [[Die Linke]] saemen mie den [[WASG]]. == Lienks nae buten == * [https://duitslandinstituut.nl/naslagwerk/192/die-linke Duitsland Instituut] * [https://www.britannica.com/topic/Party-of-Democratic-Socialism Britannica] {{Duutse partieën}} rxy2nae9ylypnym1b7i5ugr6v3td1sl 0 16319 179265 167549 2026-05-16T19:14:53Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179265 wikitext text/x-wiki '''Baptisme''' is een richtieng int [[protestantisme]], ontstaen in den [[zeventiende eêuwe]]. Ulder gelôve in volwassendoôp onger waeter. Den Southern Baptist Convention uut de [[Vereênigde Staeten]] is den groôtste baptistenorganisaotie waereldwied. Bekende baptisten binne de Amerikaonen evangelist [[Billy Graham]] en predikant-activist [[Martin Luther King]]. == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20250624120418/https://baptisten.nl/over/wie-zijn-baptisten/33-dr-olof-de-vries-korte-geschiedenis-van-het-baptisme Geschiedenisse vant baptisme deu Olof de Vries] * [https://isgeschiedenis.nl/nieuws/geschiedenis-van-het-baptisme IsGeschiedenis] * [https://www.britannica.com/topic/Baptist Britannica] [[Categorie:Protestantisme]] [[Categorie:Protestantisme in Nederland]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] caidtbkel4fvn5ryhn2623mlcnwpyl8 0 16357 179166 176979 2026-05-16T17:18:31Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179166 wikitext text/x-wiki Den '''Jom Kippoeroôrlog''' vong in oktober [[1973]] tussen [[Israël]], [[Egypte]] en [[Syrië]] plaes. == Zie ok == * [[Zesdaegse Oôrlog]] == Lienks nae buten == * [https://historiek.net/jom-kippoeroorlog-1973-israel-egypte-syrie/80769/ Historiek] * [https://www.britannica.com/event/Yom-Kippur-War Britannica] [[Categorie:Oôrlog]] [[Categorie:Geschiedenisse van Afrika]] [[Categorie:Geschiedenisse van Azië]] [[Categorie:Midden-Oôsten]] [[Categorie:Ehypte]] [[Categorie: Israël]] [[Categorie:Syrië]] 4m83v5p8328i1mjohn9efwrs6rwdk1c 0 16447 179047 178124 2026-05-16T12:31:27Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179047 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Location Kamchatka Peninsula.PNG|thumb|Liggienge]] '''Kamtsjatka''' ([[Russisch]]: ''Камчатка'') is een schiereiland in Oôst-[[Rusland]] mie een oppervlakte van 270.000 km². D'r weune ongeveêr 289.000 mins'n (2023, Engelse Wikipedia). 'Oôdstad is [[Petropavlovsk-Kamtsjatski]]. Kamtsjatka iet an den [[Groôte Oceaon]]. 'Oôgste berg is den Kljoetsjevskaja Sopka (4750 meter). == Lienks nae buten == * [https://www.britannica.com/place/Kamchatka-Peninsula Britannica] [[Categorie:Schiereiland]] [[Categorie:Rusland]] 1gpvy8edkxn6aiy2u8j0e3jvok5g0oj 14 16496 179063 164372 2026-05-16T13:36:00Z Orpers 15791 179063 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Frankriek]] dvbt3btrvual3r2sxocfo3kr42lph9c 0 16553 179058 178321 2026-05-16T13:07:48Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179058 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:New York City - Staten Island.PNG|thumb|Liggienge]] '''Staten Island''' is ien van de vuuf stadsdeêlen van [[New York City]] mie 498.000 inweuners (2024). Tis een eiland. == Lienks nae buten == * [https://statenislandusa.com Staten Island] * [https://www.britannica.com/place/Staten-Island Britannica] * [https://www.citypopulation.de/en/usa/newyork/admin/richmond/3608570915__staten_island/ City Population] * Liggienge: {{Koord|40|34|N|74|09|V}} [[Categorie:Eiland]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] 6ykdkryvo43yuqcmsy8mre0oc68zhrx 14 16575 179106 167987 2026-05-16T14:53:35Z Orpers 15791 179106 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Gemeênte|Luxemburg]] [[Categorie:Geografie van Luxemburg]] mw88omtqp2cenherpgwc6jh0owz9d8g 14 16580 179113 165160 2026-05-16T14:58:23Z Orpers 15791 179113 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Geografie|Luxemburg]] [[Categorie:Luxemburg]] d50jxfwktemqbtosiu18ljcjd2h8eea 179114 179113 2026-05-16T14:59:09Z Orpers 15791 179114 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Geografie naer land|Luxemburg]] [[Categorie:Luxemburg]] pcxwrfvg8rceu87msrjys56zuh5fdfr 179117 179114 2026-05-16T16:44:57Z Orpers 15791 179117 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Geografie| ]] [[Categorie:Luxemburg]] jd9isrt2wkmacauzdxexn7jx07om9kw 0 16745 179188 176303 2026-05-16T17:49:04Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179188 wikitext text/x-wiki '''KPD''' (Kommunistische Partei Deutschlands) was een [[Duutse]], communistische partie, op'ericht in 1919. Den KPD ging in 1946 in [[Oôst-Duutsland]] as den [[SED]] saemen mie den [[SPD]]. Den KPD wier in 1956 in [[West-Duutsland]] verboden en in 1968 as den DKP (Deutsche Kommunistische Partei) vanover op'ericht. == Lienks nae buten == * [https://www.ensie.nl/liek-mulder/kommunistische-partei-deutschlands-kpd Ensie] * [https://www.britannica.com/topic/Communist-Party-of-Germany Britannica] {{Duutse partieën}} dvp5cclbjlr5fqzdwvm4lr6l2va8ue8 14 16776 179056 178053 2026-05-16T13:07:13Z Orpers 15791 179056 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Plekke naer land|Vereenigde Staeten]] [[Categorie:Plekke in Amerika|Vereenigde Staeten]] [[Categorie:Vereênigde Staeten]] sqwkuape2gicrmw45vq6x04zmxbifvl 14 16780 179151 167392 2026-05-16T17:02:53Z Orpers 15791 179151 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 16781 179153 167393 2026-05-16T17:05:00Z Orpers 15791 179153 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 16782 179140 167406 2026-05-16T16:58:02Z Orpers 15791 179140 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 16783 179301 167412 2026-05-16T19:28:02Z Orpers 15791 179301 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 16784 179304 167413 2026-05-16T19:29:43Z Orpers 15791 179304 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 16785 179280 167437 2026-05-16T19:20:34Z Orpers 15791 179280 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 16786 179224 167451 2026-05-16T18:46:57Z Orpers 15791 179224 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 16787 179264 167453 2026-05-16T19:13:30Z Orpers 15791 179264 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 16788 179243 167463 2026-05-16T19:00:00Z Orpers 15791 179243 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 16789 179134 167473 2026-05-16T16:55:20Z Orpers 15791 179134 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 16790 179302 167475 2026-05-16T19:29:03Z Orpers 15791 179302 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Cultuur| ]] [[Categorie:België]] a2qivuadkpa2xpzpkpk4nmbuojawkkk 14 16791 179256 167485 2026-05-16T19:09:46Z Orpers 15791 179256 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 16792 179129 167503 2026-05-16T16:51:57Z Orpers 15791 179129 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 16793 179231 167554 2026-05-16T18:52:03Z Orpers 15791 179231 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 0 16799 179230 177669 2026-05-16T18:51:44Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179230 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Pisa Torre.jpg|kaderloos|rechts]] Den '''Toôren van Pisa''' ([[Italiaons]]: ''Torre di Pisa'') is een klokketoôren bie den kathedrael van den Itâliaonse stad [[Pisa]]. Den toôren is gebouwd in de middeleêuwen en ei een 'oôgte van 56 meter. 't Biezondere van den toôren is dat um schièf staet. == Lienks nae buten == * [https://www.cultureelwoordenboek.nl/gebouwd-erfgoed/italie-toren-van-pisa/?s=Toren%20van%20pisa Cultureel Woordenboek] * [https://www.britannica.com/topic/Leaning-Tower-of-Pisa Britannica] [[Categorie:Toren]] [[Categorie:Itâlië]] s2g4szs0p2eallpe2gg9k969pwlvicz 0 16801 179122 167642 2026-05-16T16:50:03Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179122 wikitext text/x-wiki [[plaetje:ALFA ROMEO badge on a car (cropped).jpg|kaderloos|rechts]] '''Alfa Romeo''', voluut: ''Alfa Romeo Automobiles S.p.A.'', is een autobedrief uut [[Itâlië]] dat in [[1910]] as ''A.L.F.A.'' is opgericht en sins [[1915]] bekend staet as ''Alfa Romeo''. Alfa Romeo is een ofkortieng van ''Anonima Lombarda Fabbrica Automobili Romeo''. 't 'Oôdkantoôr staet in den Itâliaonse stad [[Turien]] (Torino). 't Bedrief wier in 1986 deêl van [[Fiat]] en is tehenwoôrdig ongerdeêl vant multinationaele autobedrief [[Stellantis]]. Alfa Romeo richt z'n eige op sportauto's. == Lienks nae buten == * [https://www.alfaromeo.com/ Eige webstek] * [https://www.britannica.com/money/Alfa-Romeo-SpA Britannica] [[Categorie:Auto]] [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Itâlië]] 0xnltdhwlml4npacjtpfnd9b61gal69 0 16802 179126 177579 2026-05-16T16:51:06Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179126 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Gray Lamborghini LP640.jpg|thumb|Lamborghini Murciélago]] '''Lamborghini''' is een autobedrief uut [[Itâlië]]. == Lienks nae buten == * [https://www.lamborghini.com/ Eige webstek] [[Categorie:Auto]] [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Itâlië]] 72nl3xjy75sqlvrhh2q0l6ooxm43527 0 16803 179125 178123 2026-05-16T16:50:50Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179125 wikitext text/x-wiki Den '''Italiaonse lira''' (meêrvoud: ''lire'') was van 1861 toet [[2002]] den munte van [[Itâlië]]. == Lienks nae buten == * [https://www.britannica.com/money/lira-currency Britannica] [[Categorie:Itâlië]] qqbqqyx8mxo9a29tj7h4dukqjwrzxnv 0 16804 179127 177578 2026-05-16T16:51:20Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179127 wikitext text/x-wiki '''Lancia''' is een autobedrief uut [[Itâlië]]. == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20070225144827/https://www.lancia.com/ Eige webstek] [[Categorie:Auto]] [[Categorie:Bedrief]] [[Categorie:Itâlië]] 6gljnhkeyy3demsjw16ga38t8437c1a 14 16832 179111 167984 2026-05-16T14:56:28Z Orpers 15791 179111 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 0 17054 179197 177738 2026-05-16T17:52:35Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179197 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Kaliningrad Oblast within Europe.svg|thumb|Liggienge (oblast Kaliningrad)]] '''Kaliningrad''' ([[Russisch]]: Калининград, [[Duuts]]: ''Köningsberg'') is een stad in [[Rusland]] mie 489.000 inweuners (2025). Tis den 'oôdstad van oblast Kaliningrad (exclaef). Kaliningrad leit an den [[Oôstzeê]]. Toet 1945 wast deêl van [[Duutsland]]. == Bekende inweuners == * [[Immanuel Kant]], Duuts filosoôf == Lienks nae buten == * [https://www.klgd.ru/ Kaliningrad] * [https://www.britannica.com/place/Kaliningrad Britannica] * [https://www.citypopulation.de/en/russia/cities/?cityid=3814 City Population] * Liggienge: {{Koord|54|42|N|20|27|L}} [[Categorie:Stad in Europa]] [[Categorie:Plekke in Rusland]] [[Categorie:Duutsland]] m7v5gdbq37o343zcjvr6nmuvmlpvqbl 14 17092 179055 171399 2026-05-16T13:06:13Z Orpers 15791 179055 wikitext text/x-wiki {{delete}} 35r2j9t4ectnt1cmb7mlgcqvwz6h5k6 14 17104 179053 171509 2026-05-16T13:05:33Z Orpers 15791 179053 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Provincie|Zuud-Afrika]] [[Categorie:Zuud-Afrika]] 92t67tcfo4z6xfyks7zwmmlrxe81ntb 0 17156 179043 176812 2026-05-16T12:24:54Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179043 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:ES Menorca.PNG|thumb|Liggienge]] [[Plaetje:Menorca2021OSM.png|thumb|Kaerte]] '''Menorca''' is een eiland van [[Spanje]] mie 103.000 inweuners (2025) op een oppervlak van 702 km² (147 inw./km²). Menorca 'oôrt bie de [[Baleâren]] en liet in den [[Baleârische Zeê]]. [[Maó]] is den 'oôdstad. == Lienks nae buten == * [https://www.landenweb.nl/menorca/ Landenweb] * [https://www.britannica.com/place/Minorca Britannica] * [https://web.archive.org/web/20230524135412/https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm Instituto Nacional de Estadística] * [https://klimaatinfo.nl/klimaat/spanje/menorca/ Klimaatinfo] * Liggienge: {{Koord|39|58|N|4|5|L}} [[Categorie:Eiland]] [[Categorie:Spanje]] n8ncxqgbxbi9q8yez4hcfr3ofl217hf 0 17157 179183 178136 2026-05-16T17:37:07Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179183 wikitext text/x-wiki Den '''Tachtigjaerige Oôrlog''' duurde van [[1568]] toet [[1648]]. Twas een oôrlog tussen [[Belhië]] en [[Nederland]] mie [[Spanje]]. 'Ieruut ontstong den [[Rippebliek der Zeven Vereênigde Nederlan'nen]]. == Lienks nae buten == * [https://historiek.net/tachtigjarige-oorlog-opstand-nederlanden/63289/ Historiek] * [https://npokennis.nl/longread/8174/wat-is-de-tachtigjarige-oorlog NPO Kennis] * [https://isgeschiedenis.nl/nieuws/de-tachtigjarige-oorlog-in-vogelvlucht-een-overzicht IsGeschiedenis] [[Categorie:Oôrlog]] [[Categorie:Zestiende eêuwe]] [[Categorie:Zeventiende eêuwe]] [[Categorie:Geschiedenisse van België]] [[Categorie:Geschiedenisse van Nederland]] [[Categorie:Spanje]] eonosyy9k5f5ar70sl9yb73kmjo5qzy 0 17158 179042 176811 2026-05-16T12:24:35Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179042 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:ES Mallorca.PNG|thumb|Liggienge]] [[Plaetje:Mallorca2021OSM.png|thumb|Kaerte]] '''Mallorca''' is een eiland van [[Spanje]] mie 971.000 inweuners (2025) op een oppervlak van 3640 km² (267 inw./km²). Mallorca 'oôrt bie de [[Baleâren]] en liet in den [[Baleârische Zeê]]. [[Palma]] is den 'oôdstad. 'Oôgste berg (ok van de Baleâren) is den Puig Mayor (1445 meter). == Lienks nae buten == * [https://www.landenweb.nl/mallorca/ Landenweb] * [https://www.britannica.com/place/Majorca Britannica] * [https://web.archive.org/web/20230524135412/https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm Instituto Nacional de Estadística] * [https://klimaatinfo.nl/klimaat/spanje/mallorca/ Klimaatinfo] * Liggienge: {{Koord|39|39|N|2|57|L}} [[Categorie:Eiland]] [[Categorie:Spanje]] qznpqk1xgmpqwmg67zl7ppzse9l464e 0 17159 179040 176810 2026-05-16T12:23:54Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179040 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:ES Ibiza.PNG|thumb|Liggienge]] [[Plaetje:Eivissa2021OSM.png|thumb|Kaerte]] '''Ibiza''' ([[Catalaens]] (officieêl): ''Eivissa'') is een eiland van [[Spanje]] mie 164.000 inweuners (2025) op een oppervlak van 573 km² (287 inw./km²). Ibiza 'oôrt bie de [[Baleâren]] en liet in den [[Baleârische Zeê]]. [[Ibiza (stad)|Ibiza]] is den 'oôdstad. == Lienks nae buten == * [https://www.landenweb.nl/ibiza/ Landenweb] * [https://www.britannica.com/place/Ibiza-island-Spain Britannica] * [https://web.archive.org/web/20230524135412/https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm Instituto Nacional de Estadística] * [https://klimaatinfo.nl/klimaat/spanje/ibiza/ Klimaatinfo] * Liggienge: {{Koord|38|59|N|1|25|L}} [[Categorie:Eiland]] [[Categorie:Spanje]] 2llggriui4xr07l18uklqjix8awvl9m 0 17160 179038 176809 2026-05-16T12:23:16Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179038 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:ES Formentera.PNG|thumb|Liggienge]] [[Plaetje:Eivissa2021OSM.png|thumb|Kaerte]] '''Formentera''' is een eiland van [[Spanje]] mie 12.000 inweuners (2025) op een oppervlak van 83 km² (140 inw./km²). Formentera 'oôrt bie de [[Baleâren]] en liet in den [[Baleârische Zeê]]. == Lienks nae buten == * [https://www.landenweb.nl/formentera/ Landenweb] * [https://www.britannica.com/place/Formentera Britannica] * [https://web.archive.org/web/20230524135412/https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm Instituto Nacional de Estadística] * [https://klimaatinfo.nl/klimaat/spanje/formentera/ Klimaatinfo] * Liggienge: {{Koord|38|42|N|1|27|L}} [[Categorie:Eiland]] [[Categorie:Spanje]] 1yiepf7mvuj0d22467zyocf2aeb4gdo 0 17161 179035 173167 2026-05-16T12:22:08Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179035 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Localización de las Islas Baleares.svg|thumb|Liggienge]] [[Plaetje:Reliefkarte Balearische Inseln 2022.png|thumb|Kaerte]] De '''Baleâren''', voluut: ''Baleârische Eilan'n'' ([[Catalaens]]: ''Illes Balears'', [[Spaons]]: ''Islas Baleares''), binne een eilan'ngroep van [[Spanje]] mie 1.250.000 inweuners (2025) op een oppervlak van 5040 km² (248 inw./km²). De Baleâren liggen in den [[Baleârische Zeê]] (deêl van den [[Middelanse Zeê]]) en binne een provincie en zelfstandige rehio van Spanje. Den 'oôdstad is [[Palma]]. Op de eilan'n wor Catalaons hesproke. 'Oôgste berg is den Puig Mayor (1445 meter) op Mallorca. De Baleâren worren verdeêld in de [[Gymnesen]] en de [[Pityusen]], en bestaen 'oôdzaekelijk uut de volgende vuuf eilan'n: {| class = "wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! eiland || inweuners <br> (2025) || oppervlak <br> (km²)|| dichteid <br> (inw./km²) || groep |- | Cabrera ¹ || 0 || 16 || 0 || Gymnesen |- | [[Formentera]] || 12.000 || 83 || 140 || Pityusen |- | [[Ibiza]] || 164.000 || 573 || 287 || Pityusen |- | [[Mallorca]] || 971.000 || 3640 || 267 || Gymnesen |- | [[Menorca]] || 103.000 || 702 || 147 || Gymnesen |} ¹ Cabrera liet zudelijk van Mallorca == Lienks nae buten == * [https://www.caib.es/webgoib/ Balearen] * [https://www.britannica.com/place/Balearic-Islands Britannica] * [http://www.citypopulation.de/en/spain/cities/illesbalears/ City Population] * [https://web.archive.org/web/20230524135412/https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm Instituto Nacional de Estadística] * [https://klimaatinfo.nl/klimaat/spanje/balearen/ Klimaatinfo] * Liggienge: {{Koord|39|30|N|3|0|L}} [[Categorie:Eiland]] [[Categorie:Provincie]] [[Categorie:Rehio]] [[Categorie:Spanje]] 9rxlcm6md3rl1vqx0xnpcndrnnsoqj8 0 17165 179036 176808 2026-05-16T12:22:25Z Orpers 15791 /* Lienks nae buten */ 179036 wikitext text/x-wiki [[plaetje:Balearic Sea map.png|thumb|Liggienge]] Den '''Baleârische Zeê / Iberische Zeê / Catalaânse Zeê''' ([[Catalaens]]: ''Mar Balear'', [[Spaens]]: ''Mar Balear / Mar Ibérico'') is een deêl van den [[Middellanse Zeê]]. Den zeê liet tussen den oôstkust van [[Spanje]] (rehio's [[Catalonië]] en [[Valencia (rehio)|Valencia]]) en de [[Baleâren]]. De Baleârische eilan'n liggen in deêze zeê. Belangrieke 'aevensteê binne [[Barcelona]], [[Palma (stad)|Palma]] en [[Valencia]]. Den [[Ebro]] mondt uut in den Baleârische Zeê. An de kusten wor [[Catalaens]] hesproke. == Lienks nae buten == * [https://www.marineinsight.com/know-more/10-facts-about-balearic-sea/ Marine Insight] [[plaetje:Mar Balear delineada.jpg|links|thumb|Liggienge]] [[Categorie:Zeê]] [[Categorie:Europa|*]] [[Categorie:Spanje]] kqw4qo10g56drfmo9gmwfcy0ogr7q5d 0 17166 179039 172302 2026-05-16T12:23:32Z Orpers 15791 179039 wikitext text/x-wiki #DOORVERWIJZING [[Baleârische Zeê]] [[Categorie:Zeê]] [[Categorie:Europa|*]] [[Categorie:Spanje]] mj4dcihxsajkm8ai5rvhqg7ycg7fs6w 0 17168 179037 172313 2026-05-16T12:23:00Z Orpers 15791 179037 wikitext text/x-wiki #DOORVERWIJZING [[Baleârische Zeê]] [[Categorie:Zeê]] [[Categorie:Europa|*]] [[Categorie:Spanje]] mj4dcihxsajkm8ai5rvhqg7ycg7fs6w 14 17348 179034 177658 2026-05-16T12:21:47Z Orpers 15791 179034 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Plekke naer land|Spanje]] [[Categorie:Plekke in Europa|Spanje]] [[Categorie:Spanje]] pablrgjy323e5wudqx3tmcdvduzzlpu 14 17356 179046 177917 2026-05-16T12:31:12Z Orpers 15791 179046 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Plekke naer land|Rusland]] [[Categorie:Plekke in Azië|Rusland]] [[Categorie:Plekke in Europa|Rusland]] [[Categorie:Rusland]] lewx7f3sae77z4d4x82u5t7lsbnhtnz 14 17364 179052 177813 2026-05-16T13:05:02Z Orpers 15791 179052 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Plekke naer land|Zuud-Afrika]] [[Categorie:Plekke in Afrika|Zuud-Afrika]] [[Categorie:Zuud-Afrika]] mfgs8qd9nibfqmqd8hep1j460r0plx9 14 17441 179064 178717 2026-05-16T13:36:20Z Orpers 15791 179064 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Plekke naer land|Frankriek]] [[Categorie:Plekke in Europa|Frankriek]] [[Categorie:Frankriek]] e1zx1j0x3132qswl83nk0mr2krzd1sd 14 17447 179097 178807 2026-05-16T14:12:51Z Orpers 15791 179097 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Rehio]] [[Categorie:Vereênigd Konienkriek]] [[en:Category:United Kingdom by country]] i54wljgg2cfrlyvk12qn9vvbtxs4ezd 14 17484 179087 2026-05-16T14:00:42Z Orpers 15791 Nieuwe bladzie mee as inoud: [[Categorie:Rivier|België]] [[Categorie:Waeter in België]] 179087 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Rivier|België]] [[Categorie:Waeter in België]] 5sfvzzaxfkoom9r840xav63c9k7anby 2 17485 179305 2026-05-16T21:22:31Z 配合比全额更好（说说而已） 15923 Nieuwe bladzie mee as inoud: Hallo!Ik ben 配合比全额更好（说说而已）. 179305 wikitext text/x-wiki Hallo!Ik ben 配合比全额更好（说说而已）. qryngge9xcwwfo6c39lf3c5pn50dj85